KO'P TARMOQLI IXTISOSLASHTIRILGAN MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARIDA TA'LIM TARBIYANI TASHKIL ETISH

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 463 KO’P TARMOQLI IXTISOSLASHTIRILGAN MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA TA’LIM TARBIYANI TASHKIL ETISH Esonova Malohat Akilovna1, Ma'murova Saidxon Farxod qizi2 1Qoʻqon Davlat universiteti Maktabgacha taʼlim kafedrasi dotsenti, 2Qoʻqon Davlat universiteti talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.18042421 Annotatsiya: Maqolada Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida inklyuziv ta'limni tashkil qilish, uni rivojlantirish hamda bunday ta'limga qanday bolalarni jalb etilishi haqida bayon qilingan. Kalit so‘lar: inklyuziv taʼlim, ixtisoslashtirilgan Maktabgacha tashkilotlar, Ta'lim toʻgʻrisida" gi qonun, Ilk qadam, koʻp tarmoqli maktabgacha taʼlim tashkilotlari, qoʻshma tipdagi maktabgacha taʼlim muassasalari. Davlat oʻquv dasturi har bir bolaning ta'lim-tarbiya, rivojlanish, himoya va faol ishtirok etishda teng foydalanish huquqlarini tan oladigan inklyuziv oʻquv dasturi hisoblanadi. Jismoniy, aqliy, sensor(sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar (shaxslar) uchun ta'lim tashkilotlarida inklyuziv ta'lim tashkil etiladi. Inklyuziv ta'limbolalarning alohida ta'lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarini inobatga olgan holda ta'lim va tarbiya olinishini teng ta'minlovchi jarayon. Davlat Maktabgacha Ta'lim tashkilotlarida alohida ta'lim olish ehtiyojlari boʻlgan bolani ta'lim olishi va rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlash - bu Davlat Maktabgacha Ta'lim tashkilotlarining direktori, pedagog va mutaxasislari tomonidan tashkil etiladigan jamoaviy ish. Ixtisoslashtirilgan Maktabgacha tashkilotlar va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilotlar oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, Oʻzbekiston Respublikasining ,,Ta'lim toʻgʻrisida" gi Qonuniga va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, Ilk va Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablariga, ushbu Nizomga hamda oʻz ustaviga amal qiladi. Qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilotlarning faoliyati jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar va rivojlanishida nuqsoni boʻlmagan bolalarning bir tashkilotda alohida guruhlarda birgalikda oʻqishini va tarbiyalanishini tashkil etishga qaratilgan. Ixtisoslashtirilgan Maktabgacha tashkilotlar va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilotlar davlat tashkilotlari va nodavlat tashkilotlar boʻlishi mumkin. Davlat ixtisoslashtirilgan Maktabgacha tashkiloti va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkiloti va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilot yuridik shaxslar hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va oʻz nomi davlat tilida yozilgan muxrga hamda shtampga, mustaqil balansga, byudjet va byudjetdan tashqari shaxsiy gʻazna hisob varaqlariga ega. Ixtisoslashtirilgan maktabgacha tashkilot va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilot maqsadlari quyidagilardan iborat: REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 464 bolaning ta'lim olish huquqini amalga oshirishni ta'minlash; bolalarni o‘qitish va tarbiyalash, ularni jamiyatga moslashtirish, shuningdek, rivojlanishidagi nuqsonlarni tuzatish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish; bolalarning yosh va noyob imkoniyatlari, qobiliyatlari va ehtiyojlariga mos ravishda jismoniy, intellektual va ma'naviy rivojlanishini ta'minlash; bolaning shaxsiyatini shakllantirish, uning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, uning ijtimoiy tajribasini ta'minlash. Qoʻshma tipdagi davlat maktabgacha tashkilotlarini tashkil etish uchun xurujlarning eng kam soni tegishli ravishda quyidagilarni tashkil etishi kerak: a) kamida 4ta inklyuziv guruh. b) quyidagi ixtisosliklaridan biri boʻyicha rivojlanishida jismoniy yoki psixik nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun kamida 4ta guruh: - eshitishida ogʻir nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun; - koʻrishda ogʻir nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun; - psixik rivojlanishi kechikkan bolalar uchun; - tayanchharakat apparatida nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun. Koʻp tarmoqli ixtisoslashtirilgan Davlat Maktabgacha Ta'lim tashkilotlarida rivojlanishida jismoniy yoki ruhiy nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun guruhlar tegishincha quyidagi miqdorda toʻldiriladi: nutqida og‘ir nuqsonlari bo‘lgan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola; kar bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola; yaxshi eshitmaydigan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola; ko‘zi ojiz bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola; ko‘zi yaxshi ko‘rmaydigan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola; tayanch-harakat apparati buzilgan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n sakkiz nafar bola; gemiparez, monoparez, plegiya asoratlari bo‘lgan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola; bolalar tserebral falaji sindromi asoratlari bo‘lgan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola; yengil darajada aqli zaif bo‘lgan aqliy nuqsonlari bor bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola, o‘rtamiyona va o‘rtacha darajada aqli zaif bo‘lgan aqliy nuqsonlari bor bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola; autizmga chalingan uch yoshdan katta bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola; aqliy rivojlanishi kechikayotgan uch yoshdan katta bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n ikki nafar bola; murakkab nuqsonlari (ikki va undan ortiq nuqsoni) bo‘lgan bolalar uchun guruhlarda — ko‘pi bilan o‘n nafar bola. Ixtisoslashtirilgan maktabgacha tashkilotga va qoʻshma tipdagi maktabgacha tashkilotga quyidagi nuqsonlari boʻlgan bolalar qabul qilinmaydi: -ogʻir va chuqur darajadagi aqli zaiflik; -shizofreniya, hissiy irodaning chuqur buzilishlari; -tez-tez takrorlanadigan umumiy epileptik tutilishlar; REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 465 -tufayli turli xil psixopatiya va psixopatik holatlarning og'ir shakllari; -asab tizimining organik buzilishi tufayli siydik va najasni ushlab turolmaslik; -yurak-qon tomir, nafas olish va ovqat hazm qilish tizimlarini olib tashlash va dekompensatsiya qilish bosqichi. Ixtisoslashtirilgan maktabgacha ta’lim tashkiloti va qo‘shma maktabgacha ta’lim tashkilotida bolalarning maktabgacha ta’limga qo‘yiladigan belgilangan davlat talablariga muvofiq ta’lim, ta’lim, tarbiya va sog‘lom bo‘lishini ta’minlash koʻzda tutiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. “Ilk qadam” davlat oʻquv dasturi Toshkent-2022. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-maydagi PQ-4312-son qarori "O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi". 3. Esonova Maloxatxon Akilovna Maktabgacha pedagogika. Oquv qollanma. Toshkent-2022. 4. Nazirova Guzal Malikovna and Mamadjanova Muyassar Nurmatovna. "Basic principles of technology for teaching methodological subjects in preschool education." ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071 11.12 (2022): 415-417. 5. Achilova S. Pedagogical opportunities for the upbringing of physical qualities by purposeful development of action potential in preschool children // International Journal of Social Sciences & Interdisciplinary Researc. Vol.11. Date of publication: 04.04.2022, – P.134-143.(IF 7.429). 6. Esanova Malohat MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI RIVOJLANTIRUVCHI MARKAZLARGA YO’NALTIRISH USULLARI Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 7. Esonova Maloxat MAKTABGACHA 6-7 YOSHLI BOLALARNI O'QITISHDA MATEMATIK BILIMLAR BERISH Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 8. Esonova Malohat MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MATEMATIK RIVOJLANISHINING MILLIY VA XORIJIY KONSEPSIYALARI Innovative Society: Problems, Analysis and Development Prospects (Spain) 2 … 9. Эсонова М. А.ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЕЧИ ДЕТЕЙ МЛАДШЕГО ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА Экономика и социум, 1086-1089 10. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 11. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165168