MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARI VA OILADA ILK YOSHDAGI BOLALAR BILAN ISHLASHDA PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARNI HISOBGA OLISHNING DOLZARBLIGI

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 451 MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARI VA OILADA ILK YOSHDAGI BOLALAR BILAN ISHLASHDA PEDAGOGIKPSIXOLOGIK XUSUSIYATLARNI HISOBGA OLISHNING DOLZARBLIGI Esonova Maloxat Akilovna1, Bektemirova Husnnora Zafarjon qizi2, Hasanova Gulshoda Ravshanbek qizi2 1Qoʻqon davlat universiteti dotsenti, 2Qoʻqon davlat pedagogika universiteti talabalari. https://doi.org/10.5281/zenodo.18042469 Ilk yoshdagi bolalar bilan ishlash pedagogik va psixologik jihatlarni chuqur tushunishni talab etadi. Bu taqdimotda rivojlanish bosqichlari, yondashuvlar va qo'llab-quvvatlash usullari haqida so'z yuritamiz, ta'lim muhitini samarali qurish uchun amaliy maslahatlar beramiz. Ilk yosh davri (0-3 yosh) bolaning hayotida asosiy o'zgarishlar bosqichi. Tug'ilgandan keyin sensor-motor rivojlanish boshlanadi, keyin pre-operatsion bosqichga o'tiladi. Bu davrda miya faol rivojlanadi, asosiy ko'nikmalar shakllanadi. Pedagoglar bu bosqichlarni hisobga olib, individual rivojlanishni qo'llab-quvvatlashi lozim. 0-1 yosh : Sensor motor .Atrofni sezish va harakat orqali oʻrganish 1-2 yosh : Til va harakat . Birinchi soʻzlar va mustaqil qadamlar 2-3 yosh : Ijtimoiy aloqa . Doʻstlik va oʻzini ifoda etish Bolalar psixologiyasining oʻziga xos jihatlari nimada? Ilk yoshdagi bolalar psixologiyasi emotsional beqarorlik,qisqa diqqat oraligʻi va katta odamlarga bogʻliqlik bilan ajralib turadi. Ularning fikrlash jarayoni intiutiv tajribaga asoslangan. Pedagoglar bu xususiyatlarini hisobga olish stressni kamaytirish va ijobiy muhitni yaratish yaratish kerak. Masalan:qoʻrquv va xavotirni oʻyin orqali bartaraf etiladi ' Emotsional barqarorlik: Tez oʻzgaruvchan kayfiyat Qisqa diqqat: 5-10 daqiqa ichida oʻzgarish Bogʻliqlik : Ota ona va pedagogga ishonch Pedagogik yondashuv: oʻyin , kuzatish va individualizatsiya Pedagogik yondashuvlarda oʻyin asosiy vosita boʻlib, bolalarning tabiiy qiziqishini uygʻotadi . Kuzatish orqali individual xususiyatlari aniqlanadi,shu asosda darslar moslashtiriladi. Individualizatsiya har bir bolaning rivojlanish darajasiga qarab shakllanadi,bu samaradorlikni oshiradi. Oʻyin terapiyasi psixologik muammolarni hal qilishda muhim. Emotsional ijtimoiy rivojlanishni qoʻllab quvvatlash. Emotsional rivojlantirish uchun ijtimoiy muhit va empatiya muhim. Bolalar oʻz his tuygʻularini ifoda etishni oʻrganishi lozim . Ijtimoiy koʻnikmalar guruh oʻyinlari orqali shakllanadi,doʻstlik va hamkorlikni oʻrgatadi. Pedagoglar emotsional qoʻllab quvvatlash orqali ishonchni mustahkamlaydi. Kognitiv qobiliyatlarini shakllantirish. Kognitiv rivojlanish uchun sensor oʻyinlar va muammolarni hal qilish mashqlar foydali Boʻlar logik fikrlashni oddiy vazifalar orqali shakllanadi. Natijada bolalar mustaqil oʻylashni boshlaydi Jismoniy rivojlanish va harakat faoliyati. Jismoniy rivojlanish uchun harakat faoliyati zarur chunki u mayor koʻnikmalari shakllanadi va sogʻlikni mustahkamlaydi ochiq havoda REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 452 oʻynash va oddiy mashqlar muvozanat va muvofiqni oshiradi .Pedagoglar xavfsiz muhitda faollikni taʼminlashi zarur. Harakatli mashqlar: Oʻyinlar; Muvozanat. Ota onalar bilan hamkorlik taʼlimning samaradorligini oshiradi.Ularning ishtiroki bolaning motivatsiya sini kuchaytiradi uyda va bogʻchada izchillikni taminlaydi. Pedagoglar maslahatlar berib ora onalarni rivojlanish jarayoniga jalb etishi kerak. Xulosa va tavsiyalar: Xulosa qilib aytganda ilk yoshdagi bolalar bilan ishlash pedagogik psixologik xususiyatlari hisobga olishni talab etadi Tavsiyalar: Individual yondashuvlarni qoʻllang ,oʻyinlarni asosiy vosita qiling ota onalar bilan yaqin hamkorlik qiling. Samarali muhit yaratish bolaning toʻliq rivojlanishini taʼminlaydi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. “Ilk qadam” davlat oʻquv dasturi Toshkent-2022. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-maydagi PQ-4312-son qarori "O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi". 3. Esonova Maloxatxon Akilovna Maktabgacha pedagogika. Oquv qollanma. Toshkent-2022. 4. Nazirova Guzal Malikovna and Mamadjanova Muyassar Nurmatovna. "Basic principles of technology for teaching methodological subjects in preschool education." ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071 11.12 (2022): 415-417. 5. Achilova S. Pedagogical opportunities for the upbringing of physical qualities by purposeful development of action potential in preschool children // International Journal of Social Sciences & Interdisciplinary Researc. Vol.11. Date of publication: 04.04.2022, – P.134-143.(IF 7.429). 6. Esanova Malohat MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI RIVOJLANTIRUVCHI MARKAZLARGA YO’NALTIRISH USULLARI Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 7. Esonova Maloxat MAKTABGACHA 6-7 YOSHLI BOLALARNI O'QITISHDA MATEMATIK BILIMLAR BERISH Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 8. Esonova Malohat MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MATEMATIK RIVOJLANISHINING MILLIY VA XORIJIY KONSEPSIYALARI Innovative Society: Problems, Analysis and Development Prospects (Spain) 2 … 9. Эсонова М. А.ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЕЧИ ДЕТЕЙ МЛАДШЕГО ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА Экономика и социум, 1086-1089 10. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 11. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165168