OILADA ILK YOSHDAGI BOLALARGA OʻYIN FAOLIYATINI TASHKIL ETISHNING ZAMONAVIY USULLARI

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 472 OILADA ILK YOSHDAGI BOLALARGA OʻYIN FAOLIYATINI TASHKIL ETISHNING ZAMONAVIY USULLARI Esonova Maloxatxon Akilovna1, Sodiqova Rayhona Davronbek qizi2, Maxmudjonova Gulyora Abduzoxid qizi2 1Qoʻqon davlat universiteti dotsenti, 2Qoʻqon davlat universiteti talabalari https://doi.org/10.5281/zenodo.18042494 Ilk yosh davri – inson hayotining eng muhim bosqichi bo‘lib, bu davrda bolaning shaxs sifatida shakllanishida o‘yin faoliyati beqiyos ahamiyat kasb etadi Zamonaviy ta’lim jarayonida ilk yoshdagi bolalarning o‘yin faoliyatini to‘g‘ri tashkil etish ularning har tomonlama rivojlanishi uchun muhim omil hisoblanadi. Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tizimida bolalarning qiziqishi va tafakkurini uyg‘otuvchi o‘yin faoliyatini zamonaviy usullar asosida tashkil etish dolzarb masalaga aylanmoqda. Ilk yoshdagi bolalar uchun o‘yin – bu nafaqat hordiq, balki ularning bilimi, nutqi va ijtimoiy tajribasini shakllantiruvchi tabiiy tarbiya vositasidir. Ilk yoshdagi bolalar oʻyin faoliyatini tashkil etishda ularning yoshiga mos harakatli, sahna koʻrinishlariga asoslangan (masalan, "oʻyinchoq boqish" yoki "ovqat pishirish") va astasekin murakkablashib boruvchi oʻyinlariga eʼtibor qaratish, shuningdek, ularning irodasini va jismoniy sogʻligʻini mustahkamlash uchun imkoniyat yaratish muhimdir. Kattalar rahbarligida tashkil etiladigan bu oʻyinlar bolalarning diqqati, xotirasi va zehnini rivojlantiradi. Ilk yoshdagi bolalar uchun oʻyin faoliyatini tashkil etish boʻyicha tavsiyalar: Har xil turdagi oʻyinlarni tanlash: Harakatli oʻyinlar: Koptok oʻynash yoki tez yugurish kabi oʻyinlar bolalarning jismoniy sogʻligʻini mustahkamlaydi. Sahna koʻrinishiga asoslangan oʻyinlar: "Oʻyinchoq boqish" yoki "ovqat pishirish" kabi oʻyinlar bolalarning hayotiy tajribalarini aks ettiradi va ularning oʻyinlari yosh oʻtgan sari murakkablashadi. Kattalar rahbarligini taʼminlash: Bolalarning oʻyinlariga atroflicha qiziqish bildirishlari va birga oʻynashlariga sharoit yaratish. Oʻyin faoliyatini tashkil etishda kattalar rahbarlik qilib, bolalarning xulq-atvoriga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Rivojlanishga eʼtibor qaratish: Oʻyinlar orqali bolalarda diqqat, xotira, zehn kabi sifatlarni rivojlantirishga harakat qilish. Bolalarning irodasini mustahkamlash va ularni baquvvat qilib tarbiyalashga yordam berish.Ilk yoshdagi bolalar oʻyin faoliyatini tashkil etishda bolalar bilan oʻyinchoqlar, oʻyinchoq mashqlar, musiqiy hamda harakatli oʻyinlarni hamkorlikda tashkil etish muhimdir. Oʻyin faoliyati bolalarda irodali xususiyatlarni rivojlantirib, ularning sogʻligʻini mustahkamlaydi va harakatli oʻyinlar orqali ularga irodali qilib tarbiyalashga yordam beradi.Oʻyin faoliyatini tashkil etish qadamlari Oʻyinchoqlarni tanlash: Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oʻyinchoqlarni tanlashda, ularning yoshiga mosligiga eʼtibor berish lozim. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oʻyinchoq mashqlar, hayvonlar rasmlari, taqvimlar va oʻyinchoq mashinasidan foydalanish REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 473 mumkin.Oʻyinchoqlarni faollashtirish: Tanlangan oʻyinchoqlar oʻyinchoq mashqlarga aylanadi, bu esa bolalarda tasavvurni rivojlantiradi. Misol uchun, bolalarni yugurish, sakrash, dumaloq holatda yugurib oʻynash kabi harakatlar bilan bogʻlab oʻrgatish kerak. Musqa va harakatli oʻyinlar: Musiqa hamda harakatli oʻyinlar orqali bolalarni birgalikda oʻyin oʻynashga oʻrgatish ham ushbu yoshdagi bolalarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Oʻyinchoqlarni murakkablashtirish: Bolalar ulgʻaygan sari oʻyinlar ham murakkablashadi. Masalan, "bola boqish" oʻyini bilan boshlangan oʻyinlar keyinchalik "ovqat pishirish" kabi murakkab oʻyinlarga oʻtishi mumkin. Didaktik oʻyinlar: Bolalarda diqqat, xotira, idrok, zehn kabi sifatlarni rivojlantirish uchun didaktik oʻyinlardan foydalaning. Misol uchun, harf va raqam oʻyinlaridan foydalanish ham bolalarning fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Qisqa qilib aytganda, ilk yoshdagi bolalar oʻyin faoliyatini tashkil etishda ularning yoshi va rivojlanish darajasini hisobga olgan holda, turli mazmunli va qiziqarli oʻyinlarni tanlash muhimdir. Tarbiyachining o‘yin jarayonidagi roli Maktabgacha yoshdagi bolalar hayotida o‘yin markaziy o‘rin egallaydi. O‘yin orqali bola atrof-muhitni anglaydi, o‘zini turli rollarda sinab ko‘radi, jismonan va ma’nan rivojlanadi. Shu sababli tarbiyachining o‘yin jarayonidagi roli beqiyosdir. Tarbiyachi avvalo o‘yin uchun zarur shart-sharoit yaratadi: o‘yinchoqlar, qurilish materiallari, qo‘g‘irchoqlar, tabiiy materiallarni tayyorlab qo‘yadi va o‘yin maydonini qulay hamda xavfsiz qilib tashkil qiladi. O‘yin turini bolaning yoshi va qiziqishiga mos tanlaydi, qoidalarini tushunarli tarzda bayon qiladi va bolalarni o‘yinga qiziqtiradi. O‘yin davomida tarbiyachi rahbarlik qiladi, bolalarni tartibga rioya qilishga o‘rgatadi, passiv bolalarni ham o‘yinga jalb etadi. Shu bilan birga, u bolalarning mustaqilligini cheklamaydi, balki tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlaydi. Tarbiyachi kuzatuvchi sifatida bolalarning qiziqishlari, qobiliyatlari va xulq-atvorini o‘rganadi, bu esa keyingi tarbiyaviy ishlarni rejalashtirishga yordam beradi. Yo‘naltiruvchi va yordamchi sifatida tarbiyachi bolalarga maslahat beradi, o‘yin davomida yuzaga keladigan muammolarni hal qilishga ko‘maklashadi, ularning murosaga kelishiga yordam beradi. O‘yin orqali bolalarda do‘stlik, hamkorlik, mehr-shafqat, intizom, halollik, o‘zaro yordam kabi ijobiy fazilatlarni tarbiyalaydi. Shu bilan birga, bolalarni milliy qadriyatlar, odob va madaniyatga o‘rgatadi. O‘yin jarayonida tarbiyachi bolalarning har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydi: didaktik o‘yinlarda – aql-idrokini, harakatli o‘yinlarda – jismoniy rivojlanishini, syujetli-rolli o‘yinlarda – tasavvur va ijodkorligini, konstruktorlik o‘yinlarida – texnik tafakkurini, ijodiy o‘yinlarda esa – estetik didini rivojlantiradi. Tarbiyachi o‘yin jarayonida tashkilotchi, rahbar, kuzatuvchi, yo‘naltiruvchi va tarbiyaviy ta’sir ko‘rsatuvchi shaxs sifatida muhim rol o‘ynaydi. To‘g‘ri tashkil etilgan o‘yin bolalarning aqliy, jismoniy, ijtimoiy va ma’naviy barkamol rivojlanishini ta’minlaydi. Ilk yoshdagi bolalarning o‘yin faoliyatini zamonaviy usullar asosida tashkil etish – bu faqatgina mashg‘ulot jarayonini qiziqarli qilish emas, balki bola shaxsining har tomonlama kamol topishiga xizmat qiluvchi muhim pedagogik jarayondir. O‘yin orqali bola atrof-muhitni o‘rganadi, nutqi, tafakkuri, xotirasi va ijodiy fikrlash qobiliyatlari rivojlanadi. Zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish, interfaol va sensor o‘yinlarni qo‘llash, rolli va ijodiy o‘yinlarga e’tibor qaratish orqali bolalarda mustaqillik, ijtimoiy moslashuvchanlik hamda muloqot madaniyati shakllanadi. Shuningdek, o‘yin jarayonida tarbiyachining mahorati va yondashuvi katta ahamiyatga ega. U bolaning qiziqishini uyg‘otuvchi, faolligini oshiruvchi va ijobiy muhit REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 474 yaratishga yo‘naltirilgan faoliyatni tashkil etishi zarur. Shunday qilib, o‘yin faoliyatining zamonaviy usullarda tashkil etilishi nafaqat ta’lim-tarbiya samaradorligini oshiradi, balki kelajak avlodning barkamol, ijodkor va mustaqil fikrlaydigan shaxs bo‘lib voyaga yetishiga zamin yaratadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. “Ilk qadam” davlat oʻquv dasturi Toshkent-2022. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-maydagi PQ-4312-son qarori "O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi". 3. Esonova Maloxatxon Akilovna Maktabgacha pedagogika. Oquv qollanma. Toshkent-2022. 4. Nazirova Guzal Malikovna and Mamadjanova Muyassar Nurmatovna. "Basic principles of technology for teaching methodological subjects in preschool education." ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071 11.12 (2022): 415-417. 5. Achilova S. Pedagogical opportunities for the upbringing of physical qualities by purposeful development of action potential in preschool children // International Journal of Social Sciences & Interdisciplinary Researc. Vol.11. Date of publication: 04.04.2022, – P.134-143.(IF 7.429). 6. Esanova Malohat MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI RIVOJLANTIRUVCHI MARKAZLARGA YO’NALTIRISH USULLARI Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 7. Esonova Maloxat MAKTABGACHA 6-7 YOSHLI BOLALARNI O'QITISHDA MATEMATIK BILIMLAR BERISH Actual Problems in Higher Education in the Era of Globalization … 8. Esonova Malohat MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MATEMATIK RIVOJLANISHINING MILLIY VA XORIJIY KONSEPSIYALARI Innovative Society: Problems, Analysis and Development Prospects (Spain) 2 … 9. Эсонова М. А.ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЕЧИ ДЕТЕЙ МЛАДШЕГО ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА Экономика и социум, 1086-1089 10. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 11. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165168