BO'LAJAK O'QITUVCHILARDA INTEGRATIV-KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA KASBIY KO'NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMLARI

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 505 BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA INTEGRATIV-KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA KASBIY KO‘NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMLARI Xamidova Muattarxon Akmaljon qizi Andijon davlat pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim fakulteti Maxsus pedagogika logopediya ta’lim yo‘nalishi 2-bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.18055784 Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirish jarayonida integrativ-kompetensiyaviy yondashuvning mazmuni, uning asosiy tamoyillari hamda amaliy mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, integratsiya va kompetensiyaga asoslangan o‘qituvchi tayyorlash modelining samaradorligi yoritilib, ilg‘or xorijiy tajriba bilan taqqosiy tahlil beriladi. Kalit so’zlar: Inklyuziv ta’lim, eshitishida nuqsoni bo’lgan bola, metodika, kar, zaif eshituvchi, koxlear implant, nutqiy nafas, ovoz, eshitish idroki. Аннотация. В данной статье анализируются содержание, основные принципы и практические механизмы интегративно-компетентностного подхода в формировании профессиональных навыков будущих учителей. Освещается эффективность модели подготовки педагогических кадров, основанной на интеграции и компетентностном подходе, проводится сравнительный анализ с передовым зарубежным опытом. Также раскрывается роль интеграции теоретических и практических компонентов в повышении качества профессиональной подготовки учителей. Ключевые слова: интегративно-компетентностный подход, педагогическая компетентность, профессиональные навыки, междисциплинарная интеграция, подготовка учителей, педагогическая практика, инновационные технологии, зарубежный опыт. Annotation. This article analyzes the content, core principles, and practical mechanisms of the integrative-competency-based approach in developing the professional skills of future teachers. The study highlights the effectiveness of a teacher-training model grounded in integration and competency development, providing a comparative analysis with advanced international practices. The article also discusses the role of integrating theoretical and practical components in improving the quality of teacher education. Keywords: integrative competency-based approach, pedagogical competence, professional skills, interdisciplinary integration, teacher training, teaching practice, innovative technologies, international experience. Kirish Globallashuv sharoitida ta’lim tizimining modernizatsiyasi o‘qituvchilardan yuqori malaka, mustaqil fikrlash, ijodkorlik, axborot-kommunikativ madaniyat, pedagogik innovatsiyalarni qo‘llay olish kabi qator kompetensiyalarga ega bo‘lishni talab etadi. Shu nuqtayi nazardan, O‘zbekiston Respublikasi ta’lim siyosatida o‘qituvchi tayyorlash jarayonini kompetensiyaviy yondashuv asosida tashkil etish ustuvor vazifa sifatida belgilanmoqda. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 506 Integrativ-kompetensiyaviy yondashuv — bu nazariy bilimlarni amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish, turli fanlararo mazmunlarni birlashtirish va o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini real pedagogik vaziyatlar orqali rivojlantirishga yo‘naltirilgan tizimli yondashuvdir. Mazkur yondashuv bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirishning zamonaviy mexanizmlarini ishlab chiqishni taqozo etadi. Integrativ-kompetensiyaviy yondashuvning nazariy asoslari Integrativ-kompetensiyaviy yondashuv quyidagi ilmiy g‘oyalarga asoslanadi: Kompetensiya nazariyasi — o‘quvchi yoki talabaning bilim, ko‘nikma va malakalar integratsiyasidan iborat bo‘lgan amaliy tayyorgarligi. Konstruktivizm — o‘quvchi o‘z bilimini o‘zi quradi, o‘qituvchi esa yo‘naltiruvchi vazifasini bajaradi. Faol ta’lim texnologiyalari — muammoli ta’lim, loyiha metodlari, amaliy mashg‘ulotlar muhim o‘rin egallaydi. Fanlararo integratsiya — turli fanlarning mazmuni bir butun kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiladi. Bu g‘oyalar bir butun holda bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy tayyorgarlik sifatini oshiruvchi mexanizm sifatida qaraladi. Integrativ-kompetensiyaviy yondashuvning asosiy tamoyillari Fanlararo yaxlitlik tamoyili – pedagogika, psixologiya, metodika, AKT va amaliyot o‘zaro uyg‘unlashgan holda berilishi. Amaliy yo‘naltirilganlik tamoyili – har bir nazariy bilim amaliy vaziyatlarda qo‘llanilishi. Refleksiv faoliyat tamoyili – talaba o‘z o‘quv faoliyatini tahlil qila olishi, xatolarini ko‘ra bilishi. Innovatsionlik tamoyili – ta’lim jarayoniga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish. Individuallashtirish tamoyili – o‘quv jarayonini talabalar ehtiyoji va qobiliyatiga moslashtirish. Kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirishda integrativ-kompetensiyaviy mexanizmlar 1. Fanlararo integratsiya asosida modulli ta’lim Modulli ta’lim bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini qisqa, maqsadli bloklar orqali shakllantirishni ko‘zda tutadi. Har bir modul quyidagilarni o‘z ichiga oladi: nazariy bilimlar, amaliy topshiriqlar, loyiha ishlari, refleksiya. 2. Real pedagogik vaziyatlar asosida o‘qitish Kasbiy ko‘nikmalarni mustahkamlash uchun quyidagilar qo‘llaniladi: treninglar, master-klasslar, sinf jarayonini modellashtirish, mikroo‘qitish (microteaching). Bu metodlar bo‘lajak o‘qituvchida dars o‘tish, baholash, motivatsiya berish kabi amaliy kompetensiyalarni rivojlantiradi. 3. Raqamli kompetensiyalarni rivojlantiruvchi mexanizmlar Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 507 elektron dars ishlanmalarini yaratish, interfaol taqdimotlar tayyorlash, onlayn o‘quv platformalaridan foydalanish, raqamli baholash vositalarini qo‘llash. 4. Portfolio texnologiyasi Talaba faoliyati natijalarini tizimli yig‘ish orqali: kasbiy rivojlanish monitoringi, individual natijalarni tahlil qilish, pedagogik mahoratning oshib borishini kuzatish imkonini beradi. 5. Amaliyot va dual ta’lim elementlarini kuchaytirish O‘quv jarayonining ma’lum qismi maktab amaliyotiga yo‘naltirilishi kompetensiyalarni tez va samarali shakllantiradi. O‘quvchi-real muhitda dars o‘tadi, tarbiyaviy jarayonlarda ishtirok etadi va shunday qilib kasbiy tayyorgarligi mustahkamlanadi. Xorij tajribasi bilan taqqoslash Finlyandiya – o‘qituvchi tayyorlashning asosini amaliyot va ilmiy-tadqiqot integratsiyasi tashkil etadi. Buyuk Britaniya – dual ta’lim modeli, ya’ni nazariya va maktabdagi faoliyatning uyg‘unlashuvi ustuvor. Janubiy Koreya – axborot texnologiyalariga asoslangan kompetensiyalarni shakllantirishga katta e’tibor qaratiladi. AQSh – tanqidiy fikrlash, liderlik va ijtimoiy kompetensiyalar asosiy yo‘nalish sanaladi. Bu tajribalar O‘zbekistonda o‘qituvchi tayyorlash jarayonini modernizatsiya qilishda qo‘llash mumkin. Xulosa Integrativ-kompetensiyaviy yondashuv bo‘lajak o‘qituvchilarda zamonaviy kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirishning eng samarali yo‘nalishlaridan biridir. U ta’lim jarayonining nazariy va amaliy jihatlarini uyg‘unlashtiradi, talabalarda mustaqil fikrlash, axborot madaniyati, kasbiy refleksiya va innovatsion yondashuvni rivojlantiradi. Taklif etilayotgan mexanizmlar yuqori malakali, raqobatbardosh va kasbiy jihatdan yetuk pedagoglar tayyorlashga xizmat qiladi . Adabiyotlar, References, Литературы: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim tizimini modernizatsiya qilish to‘g‘risida”gi qarorlari. 2. Xudoyberdiyev R. Pedagogik innovatsiyalar va kompetensiyaviy yondashuv. – Toshkent: Fan, 2021. 3. Richards J., Rodgers T. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press, 2014. 4. Darling-Hammond L. Teacher Education Around the World. Routledge, 2017. 5. OECD. Preparing Teachers for 21st Century. Paris, 2020