ROBOTOTEXNIKA — KELAJAKNING ENG MUHIM SOHALARIDAN BIRI

Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 17 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 51 DOI: https://10.5281/zenodo.18063971 ROBOTOTEXNIKA — KELAJAKNING ENG MUHIM SOHALARIDAN BIRI Begbo‘tayeva Nafisa O‘tkir qizi G‘allaorol 3-son texnikumi maxsus fan o‘qituvchisi E-mail: nbegbotaye[email protected]om ANNOTATSIYA Ushbu maqolada robototexnikaning turlari, ularning afzalliklari va to‘g‘ri foydalanish tamoyillari yoritilgan. Shuningdek, robototexnika rivojlanishini oshirish asosiy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: robototexnika, mexanik, sensorlar, dastur, tibbiyot XXI asr texnologiyalari hayotimizni tubdan o‘zgartirmoqda. Shular ichida eng tez rivojlanayotgan va jamiyatning turli jabhalariga kirib kelayotgan yo‘nalishlardan biri bu — robototexnikadir. Bugun robotlar nafaqat sanoatda, balki ta’lim, tibbiyot, xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi, hatto uy sharoitlarida ham insonning eng yaqin yordamchisi bo‘lib bormoqda. Robototexnika nima? Robototexnika — bu robotlar yaratish, ularni boshqarish, dasturlash, texnik va intellektual imkoniyatlarini rivojlantirish bilan shug‘ullanadigan fan sohasi. Bu yo‘nalish mexanika, elektronika, matematika, informatika va sun’iy intellekt kabi ko‘plab fanlar kesishgan nuqtada rivojlanadi. Robotlarning inson hayotidagi o‘rni kengaymoqda Bugungi kunda robotlar ko‘plab sohalarda inson mehnatini yengillashtirmoqda: Sanoat korxonalarida yig‘ish, payvandlash, bo‘yash kabi murakkab ishlarni bajaradi. Tibbiyotda jarrohlik amaliyotlarida aniqlik va xavfsizlikni oshiradi. Qishloq xo‘jaligida ekinlarni o‘lchash, urug‘lash, o‘rim-yig‘im ishlarini avtomatlashtiradi. Ta’limda robotlar bolalarning mantiqiy fikrlashini rivojlantirish uchun qo‘llanilmoqda. Uy sharoitida robot-changyutgich, robot-ofitsiant, aqlli yordamchi qurilmalar hayotni yengillashtiradi. Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 17 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 52 O‘zbekistonda robototexnika: yoshlarga keng imkoniyat So‘nggi yillarda mamlakatimizda robototexnika bo‘yicha to‘garaklar, maktab va kollej laboratoriyalari ko‘paymoqda. Har yili o‘quvchilar o‘rtasida robototexnika bo‘yicha musobaqalar, hackathonlar, startap loyihalar tashkil etilmoqda. Bu esa yoshlarning texnik tafakkurini rivojlantirib, ularga kelajak kasblariga tayyorlanish imkonini bermoqda. Kelajak robotlar qo‘lida bo‘ladimi? Mutaxassislarning fikricha, robotlar inson o‘rnini to‘liq egallamaydi, aksincha, uning yordamchisiga aylanadi. Ishlab chiqarishda xavfli, og‘ir yoki juda aniq bajarilishi kerak bo‘lgan jarayonlar robotlarga topshiriladi, inson esa nazorat, boshqaruv va ijodiy ishlar bilan shug‘ullanadi. Robototexnika bugungi kunda texnologik taraqqiyotning eng muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Bu soha nafaqat sanoat jarayonlarini avtomatlashtiradi, balki tibbiyot, transport, ta’lim, qishloq xo‘jaligi va kundalik hayotga ham chuqur kirib bormoqda. Ilm-fan, muhandislik va sun’iy intellektning birlashuvi robotlarni tobora aqlli va mustaqil qilish imkonini bermoqda. Robototexnika fanining asoslari Robototexnika — mexanika, elektronika, kompyuter injiniringi va sun’iy intellekt kabi fanlarning integratsiyasidan hosil bo‘lgan multidisiplinar yo‘nalishdir. Robotni yaratish jarayoni uch asosiy komponentdan iborat: Mexanik platforma — harakatlanish, ushlash yoki boshqa fizik vazifalarni bajaruvchi tuzilma. Sensorlar tizimi — atrof-muhit bilan “his qilish” orqali robotga ma’lumot yetkazuvchi qurilmalar. Dasturiy boshqaruv — algoritmlar, sun’iy intellekt, mashina o‘rganish modellari. Mazkur omillar uyg‘unlashganda robotlar nafaqat buyruqlarni bajaradi, balki o‘rganishga, moslashishga va murakkab muhitda mustaqil qaror qabul qilishga qodir bo‘ladi. Hozirgi zamonda robotlardan foydalanish sohalari 1. Sanoat va ishlab chiqarish Yirik korxonalarda robotlar xavfli, takroriy va yuqori aniqlik talab qiladigan ishlarni bajaradi. Bu mehnat unumdorligini oshiradi, inson xatosini kamaytiradi va mahsulot sifati barqarorligini ta’minlaydi. 2. Tibbiyot Robot-jarrohlar minimal invaziv operatsiyalar o‘tkazishda mutaxassislarga yordam beradi. Tibbiy robotlar kasalliklarni erta aniqlash, rehabilitatsiya jarayonlarini avtomatlashtirish kabi yo‘nalishlarda qo‘llanilmoqda. Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 17 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 53 3. Transport va logistika Aqlli robot-aravachalar, omborxona robotlari hamda avtonom dronlar yuk tashish jarayonini soddalashtirmoqda. Avtonom avtomobillar esa kelajak transport tizimining asosi bo‘lishi kutilmoqda. 4. Qishloq xo‘jaligi Robotlar ekinlarni parvarish qilish, hosilni monitoring qilish, urug‘ sepish va o‘rim-yig‘im jarayonlarini samarali bajarishi mumkin. Bu fermerlarga vaqt va resurslarni tejashga imkon beradi. 5. Ta’lim va ilmiy izlanishlar Robototexnika bo‘yicha to‘garaklar, laboratoriyalar va musobaqalar yoshlarning texnik tafakkurini rivojlantirmoqda. Bu yo‘nalish kelajak muhandislari, IT mutaxassislari va olimlar uchun mustahkam poydevor hisoblanadi. Sun’iy intellekt robotlarni yanada kuchli qilmoqda Bugungi kunda robotlar sun’iy intellekt bilan birlashganda maksimal natija beradi. Mashina o‘rganish, neyron tarmoqlar va kognitiv tizimlar robotlarga: atrof-muhitni tahlil qilish, mustaqil qaror qabul qilish, inson bilan tabiiy muloqot qilish, tajriba asosida o‘rganish kabi qobiliyatlar beradi. Bu esa robototexnikani kelajak fanlari orasida eng ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylantirmoqda. O‘zbekistonda robototexnikaning rivoji Mamlakatimizda maktablar, oliy ta’lim muassasalari va texnoparklarda robototexnika bo‘yicha laboratoriyalar tashkil qilinmoqda. Yoshlar xalqaro olimpiadalar, startap tanlovlari va hackathonlarda faol ishtirok etmoqda. Bu yurtimizda texnologik salohiyatning oshishiga xizmat qilmoqda. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4851 06.10.2020 sonli “Axborot texnologiyalari sohasida ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va ularni IT-industriya bilan integratsiya qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori. https://lex.uz/ru/docs/-5032128 2. B.B.Turdiqulov, O‘.S.Nazirov, Yu.N.Karimov. //Atom va molekulalarning yorug‘likni yutishi va nurlanishi // UIF = 8.1 | SJIF = 5.685. 2022. –C. 1252-1258. (https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=HF xJo AAAAJ&citation_for_view=HF xJoAAAAJ:u5HHmVD_uO8C) Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 17 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 54 3. X.N.Karimov. //Fizika fanini o‘qitishda virtual laboratoriya ishidan foydalanish. //“Yosh olimlar, doktarantlar va tadqiqotchilarning onlayn ilmiy-forumi” materiallar to‘plami. –P. 102-104 (https://ferteach.uz/index.php/epai/article/view/130). 4. X.N.Karimov, A.E.Imamov, E.Z.Imamov. // Development of creative thinking in higher education.// “Science and innovation” international scientific journal. (ISSN: 2181-3337) 2023. №3. -С. 359-361. (http://scientists.uz/view.php?id=3836). 5. X.Sh.Asadova, Yu.N.Karimov. // Effective organization of the educational process based on new modern technologies. // “Science and innovation” international scientific journal. Volume 1 Issue 7. 2022. -S. 230-233. (https://cyberleninka.ru/article/n/yangizamonoviy-tehnologiyalar-asosida-uv-zharayonini-samarali-tashkil-etish). 6. Kh.N.Karimov. // Methods of self-education in teaching students physics using ictinformation and computer technologies. // “Galaxy international Interdisciplinary Research Journal”, 11(2), -С. 471–475. (https://giirj.com/index.php/giirj/article/view/4889). 7. X.N.Karimov. //Fizika fanini o ‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo ‘llash// Raqobatbardosh kadrlar tayyorlashda fan, ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasini takomillashtirish istiqbollari” mavzusidagi xalqaro ilmiyamaliy konferensiya. Toshkent-2023. –B. 57-60. 8. A.S.Ganiyev, Yu.N.Karimov // Problems and solutions of organizing students’ scientific research works // “Science and innovation” international scientific journal volume 2 issue 10 october 2023 uif-2022: 8.2 | issn: 2181-3337. –P. 77-83 9. S.N “Dolazrb muammolardan bo‘lgan yer osti suv quvurlarining korroziyasi” https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=gPph2Rc AAAAJ&citation_for_view=gPph2RcAAAAJ:IjCSPb-OGe4C