TEXNOLOGIYA FANIDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA INNOVATSION TA'LIM METODLARI

Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 74 TEXNOLOGIYA FANIDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA INNOVATSION TA’LIM METODLARI Qashqadaryo viloyati G’uzor tumanidagi U.Uvatov nomli 1-umumiy o’rta ta`lim maktabining texnologiya fani o’qituvchilari Mavlonov Abdulatif Abduraxmonovich, Sherova Shaxnoza Nurillayevna Annotatsiya: Ushbu maqolada texnologiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, STEAM yondashuv, loyihaviy ishlar, raqamli vositalar va kompetensiyaga asoslangan o‘qitishning afzalliklari yoritiladi. Shuningdek, texnologiya fanining o‘quvchilarda amaliy ko‘nikma, kreativ tafakkur va muammoni hal qilish qobiliyatini shakllantirishdagi roli ham tahlil qilinadi. Kirish Bugungi kunda ta’lim tizimida raqamli transformatsiya jarayoni jadallashgani sari texnologiya fani yangi mazmun, yangi shakl va yangi metodlar bilan boyib bormoqda. Texnologiya darslari nafaqat mehnat ko‘nikmalarini berishga, balki o‘quvchilarda amaliy, ijtimoiy, ijodiy kompetensiyalarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Texnologiya fani so‘nggi yillarda jadal rivojlanayotgan texnologik jarayonlar, raqamli muhit va amaliy ko‘nikmalarni mustahkamlash ehtiyoji tufayli tubdan yangilanmoqda. Quyida fan mazmunidagi eng muhim va murakkab yo‘nalishlar professional tarzda yoritib beriladi. 1. Zamonaviy texnologiyalar integratsiyasi Hozirgi texnologiya fani oddiy mehnat darslaridan farqli ravishda quyidagi ilg‘or texnologiyalarni o‘z ichiga oladi: ⚙️ Robototexnika asoslari (sensorlar, aktuatorlar, mikroprotsessorlar bilan ishlash); ⚙️ 3D modellashtirish va 3D-printerlarda chop etish; Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 75 ⚙️ Dasturlashning boshlang‘ich tushunchalari va algoritmik tafakkur; ⚙️ Elektronika va mikrosxemalar bilan ishlash ko‘nikmalari. 2. Amaliy ko‘nikmalarni chuqurlashtirish Fan o‘quvchilarni real ishlab chiqarish muhiti bilan tanishtirib, ularni murakkab amaliy vazifalarni mustaqil bajarishga yo‘naltiradi. Bu jarayonda quyidagilar o‘rgatiladi: Texnik chizmachilik va aniq o‘lchash usullari; Modullashtirilgan loyihalash jarayonlari; Xavfsizlik texnikasi va texnologik jarayonlar uchun standartlar; Murakkab qurilmalar bilan ishlash (lazer kesish, CNC, elektrik asboblar). 3. Innovatsion va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish Yangilangan fan modeli o‘quvchilarni ijodiy, analitik va muammoga yo‘naltirilgan fikrlashga tayyorlaydi. Har bir loyiha jarayonida quyidagi kompetensiyalar rivojlanadi: Muammoni aniqlash va asosli yechimlar ishlab chiqish; Prototsip yaratish va testdan o‘tkazish; Loyiha hujjatlarini professional tarzda rasmiylashtirish; Natijalarni taqdim qilish va ekspert baholashi. 4. Yangilanishlarning asosiy yo‘nalishlari (jadval ko‘rinishida) Yo‘nalish Mazmuni Raqamlashtirish Dasturlash, raqamli modellashtirish, elektron materiallar bilan ishlash. Ekologik yondashuv Qayta ishlash, energiya tejamkor texnologiyalar. Kasbga yo‘naltirish Bozor talabi asosida kasblar bilan tanishtirish. Innovatsiya Yangi g‘oyalar yaratish, startap fikrlash. 1. Innovatsion Taʼlim Metodlari: Umumiy Tushuncha Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 76 Texnologiya fanida innovatsion taʼlim metodlari oʻquv jarayoniga raqamli vositalar, zamonaviy pedagogik yondashuvlar va ijodiy o‘quv faoliyatlarini integratsiya qilishni nazarda tutadi. Bunday metodlar o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish, ijodkorlik va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantiradi. 2. Asosiy Innovatsion Metodlar 2.1. STEAM Yondashuvi STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) yondashuvi texnologiya faniga ko‘p yo‘nalishli integratsiyani olib kiradi. O‘quvchilarda quyidagi ko‘nikmalar shakllanadi: Amaliy muammo yechimi Texnik tafakkur Ijodiy yondashuv 2.2. Loyihaviy O‘qitish Loyihaviy metod o‘quvchilarni real hayotdagi muammolar asosida mustaqil yoki guruh bo‘lib yechim ishlab chiqishga undaydi. Bu metod quyidagi natijalarni beradi: Analitik fikrlashni kuchaytiradi Jamoada ishlash kompetensiyasini rivojlantiradi Amaliy texnik topshiriqlarni bajarish imkonini beradi 2.3. AR/VR Texnologiyalari Orqali Taʼlim Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari texnologiya fanida murakkab mexanizmlar, jarayonlar va modellarni aniq tasavvur qilishga yordam beradi. AR/VR quyidagilarni taʼminlaydi: Immersiv o‘quv muhiti Risklarsiz tajriba o‘tkazish Murakkab qurilmalar modelini o‘rganish 3. Innovatsion Metodlarning Afzalliklari Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 77 Innovatsion metodlar o‘quvchilarning bilim olish jarayonini ancha samarali qiladi. Afzalliklari: O‘quvchini jarayonga faol jalb qiladi Mustaqil fikrlashni rivojlantiradi Texnik va raqamli savodxonlikni kuchaytiradi Texnologiya fanida baholashning samarali usullari Ushbu hujjatda texnologiya fanida baholashning zamonaviy, samarali va metodik jihatdan asoslangan usullari chuqur tahlil qilinadi. Baholash jarayoni o‘quvchilarning kompetensiyalarini aniqlash, ularning amaliy ko‘nikmalarini baholash va ta’lim jarayonining sifatini oshirishda asosiy omil sifatida qaraladi. 1. Baholashning asosiy tamoyillari Texnologiya fanida baholash quyidagi tamoyillar asosida amalga oshirilishi zarur: • Adolatlilik va shaffoflik • O‘quvchining individual rivojlanishiga moslik • Amaliy ko‘nikmalarni real sharoitda namoyon etish imkoniyati • Jarayonni muntazam monitoring qilish 2. Baholashning samarali usullari 2.1. Amaliy ishlarni baholash Texnologiya fanida eng asosiy baholash shakli bu amaliy topshiriqlarni baholashdir. O‘quvchi tomonidan bajarilgan buyum, model yoki loyiha sifat ko‘rsatkichlari asosida maxsus mezonlar orqali baholanadi. 2.2. Kompetensiyaga asoslangan baholash O‘quvchining nazariy bilimlari bilan bir qatorda uning amaliy ko‘nikmalari, muammoni hal qilish qobiliyati, texnologik jarayonni to‘g‘ri tashkil etish kabi kompetensiyalari ko‘p mezonli yondashuv orqali baholanadi. 2.3. Reyting tizimi orqali baholash Muntazamlikka asoslangan reyting tizimi o‘quvchining har bir mashg‘ulotdagi faolligini, ishni o‘z vaqtida bajarishini va sifatini baholash imkonini beradi. Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 78 2.4. Portfel baholash O‘quvchilar o‘z ishlari portfelini shakllantiradilar. Portfel orqali ularning o‘sish dinamikasi, ijodiy yondashuvi va texnik saviyasining rivoji kuzatiladi. 3. Amaliy ishlarni baholash mezonlari Mezon Tavsif Ball Texnik to‘g‘rilik Topshiriqning texnik talablar asosida bajarilishi 0–30 Estetik ko‘rinish Buyumning tashqi ko‘rinish sifati 0–20 Vaqtni boshqarish Ishni belgilangan muddatda yakunlash 0–10 Ijodkorlik Yaratilgan mahsulotdagi yangilik va kreativlik darajasi 0–20 Xavfsizlik qoidalariga amal qilish Texnika xavfsizligi qoidalariga rioya etishi 0–20 Xulosa Texnologiya fanini zamonaviy yondashuvlar asosida tashkil etish o‘quvchilarda ijodkorlik, amaliy ko‘nikma va muammoni hal qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Raqamli vositalar va loyihaviy ta’lim darslar samaradorligini oshiradi. Adabiyotlar ro’yxati 1. Joʻrayev A., Abduvaliyev A. *Texnologiya taʼlimi metodikasi.* – Toshkent: Oʻqituvchi, 2020. 2. Rahmonov K. *Umumtaʼlim maktablarida texnologiya fanini oʻqitish.* – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 3. Xolmurodova D. *Pedagogik baholash va monitoring.* – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2021.