Operum diui Isidori Hispal. Episcopi. Pars altera
Full text
O P E R V M
DIVI IS ID ORI
HISPAL. EPISCOPI
I I %
Pars altera.
M A D R I T I.
ExTypo^raphia Reg!
CIO 13 XCIX.
/
/
DIVI ISIDORl
HISPAL. EPISCOPI
sententiarvm
libri tres.
MJf J“ ~T '
t
' *
'i f s- -,1**
P E K G X R CIA M DE L 6 A I S A
• Sacra T heologia DoBorem , rchtdiaconu m de Cuadau
Ecclef T olet* Canonicum ,
Emendati , ^ notis illujirati.
PHILIPPO HISPANI A RVM
r v PRINCIPI.
$
t- Garcia de Loaifa. S. P. D.
' " * .... «i
CIENTI AM morum, quam «^«VGr^ci ap*
pellant, a iuueniJis astatis ardore , &inconftantia
alienam efle fapientes Phyfici docent. V erurn in
viris principibus alia eft conditio:ijs enim Viru* s
ante diem contingit, prasfertim Chrifti ana y
’
& religione imbutis, qua appetitiones rebella
tes inadolefcentias flore molliuntur, &C humani
mores diuinis inftitutis in officio rctinentur.Nouerat 'id. aptius is,^
adolefcenti fcripflt,iuuenilia defideriafuge,fe£tare vero iuftit iattl >
dem,charitatem,Sc pacem, cum ijs,quiinuocant Dominum de cor
puro, V nde,iucundifsime Princeps, hos libros fententiarum a D* 1
doro,fanguineGottho Regio orto, EpifcopoHifpalenfi confcrip r0
^
tibi in hac astate dicandos cenfui, quos adhibitis M. SS. CC. enc1 ^
daui, &C notis obfcuris locis aliquam lucem, &nouis erratis vetu ^
tem dedi. In illis vniuerfum officium Chriflianum leges, °1 uoa !?l
murti ad omne virtutis genus informabis ,• vt adolefcentiam honei e,
fplendide pofsis agere, a libidinibus arcere, &in labore, & aIlU * n
patientia litterarumque meditatione fedulo exercere : vt in proui
fene£ta in amore rerum diuinatum fumma cum auctoritate, &
pedatione conquiefcas . Duas cum fint vias , quibus ad fapienn#
regiam tendimus, vox, &le£tio: invtraque te laborare cupio. Cum
enim fis ad humani imperij faftigium vocatus, principatu adepto.
cunnus aa numani imperij raitigium vutdiuj, paiu^iu aut^u,
debes orbem tibi fubditum difficili difciplina regendi , ad tranquil-
lam viuendi rationem , feu in portum tutifsimum dirigere 5 quod
prasfidio diuino fretus confequeris, fi ad praeceptoris Vocem , & li-
brorum leftionem ( quod potifsimum eft) vfum rerum addideris,
quem a fapientifsimo,potentifsimoque patre tuo, veluti a regendi
peritiisimo artifice coo-nofces : cui melius , quam Portio conuenii
peritiisimo artifice cognofces $ cui melius , quam Portio conuenit
illa nobilis M. Ciceronis exclamatio. O tefoelicem ,aquo rem im-
probam petere nemo audet 5 fimulque addifces fortunae amplitudi-
ne >hoc vno 'animum mutari, vt prodeflfe populis tantum pofsis
,
quantum optimo imperio velis. V alo . v :
it
I
V;#,
i
1
INDEX C AP IT VM
LIBRI PRIMI
SENTENTIARVM,
Deus
.
V o d Deus fu ra-
mus fj? incommu-
tabilis fit, Cap. /.
Qspd irn m eufus
est omnipotens fit
z
§)jipd inuifibilis fit Deus
.
3
Quod ex creatura pulchritudine^
agnofe at m creator . 4
Quod ex vfu noflro quadam f
pe-
des ad Deum referantur. 5
Quod Deo nulla temporum fuccef
fio a fer ibat ur. 6
De temporibus. 7
De mundo. 8
V nde malum. y
De oAngelis. 1 o
De homine. 11
Di anima catevifque fenfbus. 1 z
Defenfibus carnis
.
De Chrijlo
.
De Sancio Spiritu
•
De Ecclefa est h&refibus .
De gentilibus.
De Lege.
De fept em regulis.
De differentia Teftamentorm
De fym bolo et oratione.
De Baptifma et Communi°n e *
Cap.
De marty rio .
De fandiorum miraculis
•
De AnticLnfio est eiusftgttis»
De refurredtione ,
De indicio.
De gehenna.
De poenis impiorum .
De gloria fandiorum .
i?
H
16
'7
iS
$
.2 .0
zt
D)
z 4
2-5
%6
2-7
18
19
1°
INDEX CAPIT VM
Libri Secundi.
E fapientia.
De fde .
De charitate.
DepradeHinatione .
De conuerfs
.
D<? primordijs Conuer forum.
De confli diu conuer forum.
De fpe.
Degratia 5
6
7
8
9
De remiffa conuerfione. 1
De exemplis Sandiorum. 1
1
De compundtione cordis. 1 \
De confefsione peccatorum, est petfit
t entia* 1 5
D e de fp erat ion e peccantium
•
1 4
De hts>qui d Deo deferuntur
•
1 5
V>e his , ^ delidtum pofl l^ cr 1
mas reuertuntur. 1
Ve
De peccato. Gap . 17
De leu toribus peccatis . 1
8
De gr amoribus peccatis . 1 5?
De mamfeflis,occultif(^ peccatis • 2, 0
D e peccati amore
.
i 1
De peccandi necefsitate. z 2.
De peccandi confuetudme. z 3
De peccati recordatione
.
14
De cogitatione
.
z 5
D c con [cientia. zG
intentione mentis. zj
^ e f
en (ibus carnis. 2*8
^ e fermone
.
2.9
mendacio. 3 o.
^ iur amento. 3 1
De vitijs. Cap. 3 z
Quod ex vitijs, vitia, et ex virtuti-
bus virtutes oriuntur. 3 3
De wWe vfis virtutibus. 3 4
De fmulatis virtutibus. 3 5
De appetituvirtutum. 3^
De pugna. virtutum aduerfus vi-
tia. 37
D efuperbia. 3 ^
De / orn icat ion e. 39
De continentia. 4 °
De cupiditate. 4 1
De gula. 4 2 '
De ebrietate. 43
De ab (linentia. 44
INDEX CAPITVM
Libri Tertij.
£ flagellis ‘Dei. Cap . 1
De gemina percufsionc
^
w/ De/. 2-
e dflrmstate carnis. 3
e tolerantia diurna correptionis. 4
^Motationibus Diaboli.
* te ntam entis / omniorum •
De/ (
a (
si duitatc legendi
.
e doctrina fine gratia.
^ [uperbis leBonbus.
e ttione.
5
£
7
8
9
I o
I
I
e Urnalibus leffior ibus 3 et b&re-
ticis.
libri s gentilium.
e c °Uatione %
iz
13
ry 14
jy* Con Mmpl a i' t0 ne,e/t aBtone. 1
5
con ^ e mptoribus mundi. 1 (9
* Guttis 5 ye i confortio feculi
fep arant. ^ap. 1 7
De praceptis altioribus monacho-
rum. 1 ^
De humilitate monachi , vel ope -
re. *9
De tepore monachorum. zo
De monachis , Jeculi occu-
pantur. z 1
De his, qui aD eo mundi amore pr*-
pediuntur . 11
De iaffantia. 1 3
De hjpocrifl. -4
D emuidia. z 5
De flmulatione. 1 ^
De odio. 2 '7
D edileBione. 2.8
DeflBis amicitijs. 15?
De amicitia ex munere o> ta. 3 °
De malorum concordia. 3
De
De correptione fraterna
.
32 , delinquunt* 46
D e prapofitis Ecclefi*. 33 D efubdttis. 47
De indignis prapofitis. 34 D epulatis* 48
D<? indoctis prapofitis. 3 j De militia Principum
.
47
De doctrina vt exemplis pr^pofitc^ De patientia Principum* 5 °
mm. 3 6 Quod Principes legibus t en e an-
D<? his^quibene docent , ^ *ui* tur. 5 1
37 De indicibus.
De exemplis prauorum fac er do- De acceptione per
fonarum. 53
38 De muneribus. 54 *
D eprapofitis carnalibus • 3 9 teftibus. 5 5
De iracundis doct oribus. 40 D ecaufsidtcis. 5 ^
D e fuperbis ditioribus. 41 D e opprejf
oribus pauperum. 57
De humilitate prapo fit orum. 41 De tribulatione inferum. 5 ^
De doctrina di fere ttone. 43 De amatoribus mundi. 57
De filent 10 do ttor um. 44 D? amatoribus mijericordtfr 6 °
De pr benda facer dotali protedliO' De breuitatenjitA.
ne in plebe. 43 De exitu.
dtfciplma facer dotum in his, qui
F l 3^1 S-
j
*
DIVI ISIDORI
HISPAL. E P I S C O P.
SENTENTIARVM
LIRER P 1 M V S.
Quod Deus fitmmus, ptf incommu- verofummafimpHcitaseft. Iuxtahanc
^ • J n r gulam,&r c&tera seftimandaiunc.
O* l
YMMVM a bonum
re-.
tnbilis Jit.
Detis eft , quia incomu *
tabilis eft, &: corrupi om
nino non poteft. b Crea-
tura vero bonu,fednon
fummum eft • quia mu-
tabilis eft : &: du fitqui-
^°n(.uti,tiontame efle poteft & fummu.
eft Dei immortalitas, nifi eius inco-
* ume ortum habuit ,vf hic liber de Jhmmo bono a qtiibufda
appellaretur ,d prima voce titulum libro imponent ibus, more
Hebrxorum: cu tamen a B.lfidoroinfcriptusjit fententiaru
liber ,vt audior eft Braulio Cxfar augurantis Antifies,cofen
ti entibus etiam omnibus cc.m.(f.& Gratiano Juene Camo -
tenfi,4lijfqDecretortnii collectoribus. InConcil.etiaTolet S.
fieferiptum eft: N o ft ri fteculi D o dfco r eg regi u s, E c cle-
ftx Catholicae nouifsimulTi decus , praecedentibus
^tate poftremus,do<ftrin£ coparatione no infimus:
atq.quod maius eft, ia feculoru finitorum do<ftif-
iimus, cu reuerentia nominadus lfidorus,in libro
' m
,
ut abaitas!Na‘!& Anseli,& anime immor B fen “ nti / ,rum *• unnixt
fol
S inimut abdes non funtrldeoq.
c - Us ^ Clls dicitur immortalis, quia (olus iri-
c p c> jq- c an j ma moritur, dum
n ^ rcte ^ e o,de beno in malum mutatur,
F ^ n gelus > du, deferente Dedyeft lapfus.
ti L^ l0 ^ mat eria habet, vndecxiftat, mu-
q 1 e e ^ : fftda de informi ad forma tranfit.
Ice^ r Cr< ^ non ^ a ^ cc materia, immutabi-
li^ 5 lCait: Deus vtiq. eft. Bene S,acfubfta-
im ltCr ^
unc i n Deo, ideft,mcorruptio, . . .. . . .
Italicas incommnr-ibilitas Vnde & C Greg. itaq. Quid eniro,i#^tmita-
me ntd rnn n 1 ’ bilita$,nifi mors quarda e ftl&c. Totius fentehtu exfli-
h q Cu netae prarpomtur creaturae.
niut ^ Usnon F°nfiliu apud Deu(credimus)
ta di
ari:n< ^ va riari eu^quia per varia te mpo
pro (eculorum fimeoru, legumin feculoru fine.
t entia ante lf\dm,qtuillic citatur, e fi It.i.c 31 de iurame
•
te,& habetur apud Grat. zz <\.+ c. No eft obferuadu.
S* Jjitlg.de fid.adVetrC'3'Z.i Xi. & AugM nat benitn
princip.
c Ex D. Gregorio,quem in his fententtjs podfsimefequi -
tur ifidoruSyi u propter admirabile m eofanthfsimo viro mo-
rum dettrina (qtu in eius f criptis prater exteras qua pluri -
mas maximajq virtutes mire ducet) tum propter amore ex
mutua familiaritate fratris Leandri & Gregor ij conceptum,
. y rt exlih. ijpifi Greg.inditt.p epift ad Leandru liquido, co-
Ccr fuit ift a i n Deo, id eft incor ruptio, ftatjnde etusfcripu veiut auguftifiima colit, ac veneratur.
Ua Ulorr ’• - ~ ‘ ^
ni ut ^f rra praecipit; fed manens idem ineo-
r>n'
a l ^ s )& ^ternus . c
^ternus , quideuiq. cogruum
cudonem vide apud Anguil.lib. 3. contra Maximum, c. 1 z.
d on. nes m.f.cc.coninnctiorcm priorem rehiiitiN a Au-
geli& animx, fed retinenda ,ri in editis. Locufefiapad
Greg.lib.Moral.2f. c.j.
e Augttsl. lib.de duabus arimabus.c 8 morte anima anev-
fioTiem ejfe a Deo dicit, & Ltb.j.dc Tnnitate.c.j.Sicuz ani-
ma Deo dcficiente.c^r.
f Aup- 8 fup.Gen adlittc.io.ii Omnis variatio & per
-
eiiK
l ^P or i > ab idfa tamen aeternitate in
i ^ an ^
lt difp°{itione co niilij. ^„ v . urT
p ulcl
011 v ^ u noflro aliud Deu putare, aliud mutati? rerua materia ortum habet, eo quod materia habet
^Pfi aliud magnitudine concreta priuatione:cx privatione autem nafiitur appetitus,
D11U . emus ) ficut aliud eft homo, aliud ' & extern» mf»lfxs*i*l, 3 f>,aS,n Arifitules decuit
h 0mo ‘
^
uuo ;quia, defiftete pulchritudine.
h^titudo
ilOl^Q ty. - J.
D eil
- anc c. Ac per hoc, qui ira intelligit
tudo /° r P°^m elle credit: du pitlcliri*
k t,i* ^g^itudo Dciipfe Detis fit-
Da 1v , 1 . r v , r
tedo a al <aijCltur umplexiiue noamic-
^ahi f eu quia no aliud eft ipfe,
f eilco
1
n 5 ll0c i in ipfoeft Inordinate 1 dici,
I) Cof Crr * v itijs ea , qux ordinata funt in
dodir atC ^ Vt f ot ^ m d m plicitas,quq aliqua-
ltur P ro ftultitia,^ no eft. Apud Deu
lib. l.Phjfic.Deus vero alienus e fi ab omni materia, vt pu
clare docet D.Thcm.hb.i- contra gentes ctd.o 7
Z Aurnft hb. 5 de Trini t*c 1 probat, quod aliqua f:nt,qaai
proprie f radicetur de Deo,rt efi i//«d.Ego (uro,quifum.
qtiod ft immortalis.
h E.v Greg.hb.Moral. 16. c.j. Et hoc efi. quod eleganter
ajferitAug- li.i de Citiit Dei.c. i^.Notit quiefefs age
re Sc ag^s quiefcere 5 &: poteft ad opus ncurm, n5
noiiilXed fempiternO adhibere confiliu D Ambrof.
lib.t offcc. 10 probai reum frequenter mutare f utentia,
reprehendens iur ament ti Heredis, & impium lepide facinus.
E fi de hac u UngA difputado m Concil.Toltt 8-
a * D. Gitfo
D. ISID. HISPAL.
D.Greg.U.iS.Moralc.i8.& Aug.hb.s.dc T rin.c.6' A vfunoftro f fumpfit humana inopia,
reliqua verba : quatenus id quod ine a 1
eft,vtcumque dici polsit: quoniam e e0
nihil digne humanus lermo dicit..
Dii localis non fit Deusjocalitei tamen
in gfuis ambulat fandis, dum de loco in m
cum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec
loco mouetur,riec tempore, in feruis taflie
Tuis tempore, & loco mouetur, quoties a
eifdem localiter praedicatur.
Dum de Deo nec fecudum .quantitatem»
nec fecundam qualitatem, nec fecunt u 1
1 _ ^ aii-
& lib.$.c.$.
k Ex Eticheno defomul.
1 E fit apud Magistrum fient etiarum lib. i.dijlj.ex Greg.
Iib.i6. Morale. io.
m Hieronymus iri libello de bis, qu£ Deo in feriaturis at-
tribuuntur. Et 1 fideras ipfe fuse explicat hanc fententiam.
hbj.Etymol c.i.de Deo. Ouym locum fumpftt ex Greg.hb.
5 i. Morale. 6. dum interpretatur illud lob
:
Commouifti
me aduerius eum . ibi enim inquirit, an fit in Deo com-
motio
.
n Gregoritts epift. 7 8. ad Maitritiim Auguftum , (impli-
citatis vocabulo, zwqriLme fatuum appellat. Etjim-
plexfumitur pro non malo,non verfuto.Matth. 1 0
.
Ellote
prudentes, (icucferpentes,& (implices, ficut colu-
ber. Et Proner. 1 0. Bcnedi&a omnis anima (implex.
Ef.qui (impliciter ambulat, infiduciaambulat.
tum,necfecundu habitum, aut motum
oda-
im
Quod immenfus omnifotens fit
Deus . Q a p. 11 .
, ^TOn a ideo cadum, terra implet Deus,
^ vt contineant eujfed vt ipfa potius con-
tineantur abeo. b Nec particuiatim Deus
implet omnia, fed cum fit idem vnus, vbiq.
tamen eft totus. Non ita putandus cft ede
in. omnibus Deus, vt vnaquxque res pro
magnitudine portionis fu£ capiat cum , id
eft maxima maius, 6c minima minusj dum
(it potius ipfe totus in omnibus , flue om-
nia ini pfo.
Omnipotentias diuinas maieftas eundi ^ mtate.
poteftarisfuarimmenfitateconcludit, c nec
euadendi potetiam eius quifquam aditum
inuenire poterit, quia ille omnia circuqua-
qucconftringit. Cundaenim nitra diuini
iudicij omnipotentia coardantur ; fiue qu<£
continenda funt,vtfalua (intrfiiie quas am-
putanda funt,vt pereant. Nullatenus ergo
(dicimus) polle effugcrcDeum quempiam.
Qui tnim eum no habet placatum, nequa-
quam euadere poteft iratum.
Immefitas diuinas magnitudinis ita d e(t,
vtintelligamus eum intra omnia, fed non j) l fidero explicatur.
inclnfum^extra omnia, fed non exclufum.
Et ideo interiorem, vt omnia cotineatrideb
exterior e m,vt incircumfcripta magnitudi-
nis Cax immendtate omnia concludat. Per
id ergo , quod exterior eft , oftenditur e(Te
creator; per id vero quod interior, guberna-
re omnia demonftratur.Ac neea,qu<£ crea-
ta hmt, (ine Deo edent, Deus intra omnia
ed. Verum ne extra Deum edent, Deus ex-
terior cd vt omnia concludantur ab eo.
c Cofummatio alicuius fadi dicitur per-
fedio:Deus autem qui non elt fadus , quo-
modo cdperfedus ? Sed huc fermonem dc
quid digne dicatur:ineft tamen ei 1 qu
g modo latitudo charitatis,qua nos& ab
rc colligit, & cotinetin veritate. Ined ei
gitudo,qua nos longanimiter malos P 01t ^’
donec emendatos patrise .futura: rei iti
Ined ei 5caltitudo,per quam omne fen J-D
fuasfcientia: immendtate exuperat.lne 1
&: profiindu, quo damnandos inferius* 11
equitate difponens praeordinat.
ego
Interpretatur locumlere.15. Caelfi &* el1 ,,
pleOjdicitDominus. Quem loeu fiefere a V r
fl .
plicat audor Specui. apud hug.C.z 1 . & zz.Greg- 9
perEz.ecb.Et Chryfin bom.de Sando,& adorant 0 f
Xom.3. 1. -£fl*
k Phrafis e
fi; and oris Spec. c . 2.& 3. Vide JJil {r ‘ 1 *
e E x audore Spec.c. zi. , . '7 drti^-
d Ex audore Spec.c . z$.&de effient. diuin.c-
1
•
1 .Morat. cap. \ 6 .
Ex and. Spec.c: 7 . 1 Aiviti 0 ^'
op.i./, , Aixit: ul
£ Augufil.fuper Iohan.tr ad. 1 3. eleganter ho j lC i-
nia,i«(j«/r.poirunt dici de Deo, &nlhl XonS*
tur de Deo.fed nihillatius hac inopia,
q
u . *
nomen non inuenit. . ^ £jfji >
S Ex lib.de cognit ver. vita apudAug-C. z9- •
uin.cap.i.Et Auguft. epift.
z
S. adnierony.deo 0
ojlendit,quo pado Deus in fiuis ambulet fandis •
. ( ^fi
h Locus Pauli adEphefc.3.in Spec.c. 13&
ad Paulirium liz.c. I3.&a Greg.li.MoralJ
Quod inuifibilis fit {
D^s-
C ^ P - 1IL er0 q.
FVV m a de Deo loquens Sdriptui^P
djcit:Ecce DeuS;non quafi p ct
dit,fed vbiq. ede prsefentem (ignihea^ ^
idquoddicit:Ecce Dortiihusjvelq 110
gnitudinem diuinitatis cius nuhu s F ^
fenfus attingere etiam nec Angchc u -
uis vfq. ad parilitatem Angelicam 1
pod refurredionemnatura proficiat
contemplandum Deuindefeda c ° n ^- £ f gff
SENTENTI ARVM. LIBI. 3
videre tame eius effeti tia plene non valet, A icareru creator per creaturam fua laudat in>
qua nec ipfa perfectio Angelica intotu at- Sc quanto iit excellentioi,ex ip aopciis co-
tingit Icire^ fecudum Apoftolu,qui ait:Pax
^efquae exuperat omne fenfum,vt fubau-
dias^etia Angcloru. e $olaenim Trinitas fibi
integre nota eft.,&: humanitas a Chnfto fu-
icepta 3 qua: tertia eft inTrinitatc perfona.
^Intclligibiliter quodam miro modo Dei
c ftentia lciri poteft,du e ile creditur. Opus c
v croci 9
3 quod vtiq. aquari ei no poteft,atq.
mdicia a nullo penitus fciutur. Dei fecreta
ditione monftratur. Ex pulchritudine cir-
cufcript^ creatura; pulchritudinem lu 5, que
circumicribinequitjfacic Deus intelligitvc
ipiis veftigijs reuertatiir homo ad Deu, qui-
bus auerfuseft;Vt,qui per amore pulchritu-
dinis creature,a creatoris forma ie abftulit,
r urium per creaturas decore ad creatoris re-
uertatur pulchritudinem. Quibulda gradi-
bus intelligetiq per creaturam progreditur
homo adintelligedu Deu creatore, id eft, ab
i nfenii bilibus furges ad fenfibiliaja fenfibili-
bus furges ad rationabilia^ rationamlib 9 iur
lll dicia,n6 polle fenfu penetrari vel Angeli-
c °jVel humano (ce ftat.) 1 Et ideo quia occul
t ^ c diuftafunt,tantunde venerari ea opus \ r
timere, no difeutere aut inquirere, fe- & ges ad creatore. In-te ligi i m P cl "
,
e
.J
:o au
qium Apoftolu,qui aitiQuis enimeogno- dat Defij 'irrationabilia, &infenfiDilianoii
wtfcnfumDnijauc quis cdlTfarius eius fuit? pcrfe,led pcrnos.du ea confiderantesDeu
1 1 .. . .IT i
ExGreg lib.27. Morale. ^t.vbi exponit MudiEcce Deus
t
a gnus 5 vincens fcientiam no liram,
p Loc ustft Pauli ad Philips Aug.mincbir .adLaur .c>6 3.
•
ax ^ e ijiMi]tfif,qu£e procellit omnem incellecStu; vt
c °> c lwod dicit omn e, nec ipfe intellegens fan< 5 to-
Angeloru elTe pofsit exemptus, fed Deifolius.
fl / l
y
etur re fpcxiJ[e ad incarnationis niyJieriuw,4Ut etiam
^ r
‘ r
‘f Horas genus, quo Verbum a Patre & Spiritu Sa •
fttkibetur ,qua ratione Cbrijius tertia dicitur ab
[Jjdoro perfona. lib. i.aduerflud.c.4. C uius Tri
-
ex
' aas betamentu & Agg^us Propheta ita aperuit,
‘ P e rfona Domini dices: Spiritus meus erit in me-
°veftri. EcceDeus, qui loquitur, ecce Spiritus
J S * bsc de tertia perfona, id eft, de Pilio ita
xecu.Et Woxex 1 r
ait & nunc Dns meus mifit me,
eiii E In 5:115 «uarecce du£Eperfonat:Dns,& Spiritus
s qui mitcut, & tertia peri ona eiufdem Dniqui
tr dut ^ Filii? non tantu a Patre, fed etiaab Spiri
mi P " ° C b 0 c li. c . 1 > . ex eo d . ifa . Io c 0 E t n uc D h s
l 0 '
,
Spiritus ei 9
. Voluit firtafelfid.hoc genen
illi Ci>
9 ' llS Arianoru^ Neflorianoru harefmr e feli e r e qtt oru
Diuinitatis perfonam impie negabant: hi quai ta
d i} 1 * Maxentius aduerfus eodem ait)nefarie addebant
•
*%bv.Mordl.$ ,c. 10. <y lib. Morale 7*0.1*
E. ^ re Z'kb.i.Bialog c. t f.
Cf n ' l 'h * .«torArtf sM, IS Ifiiori
tam rnas, ^if,fe n t e ntia,& linon eft cognita, nou
n Edatur iniufta , fed eo (altem iultum cre-
qriQ j °J^ ne >quod patitur , quo nimirum conllat,
3 Eleo amSfcore, patitur.
ex creatura pulchritudine ag-
h °fcatur creator. C a p. I III •
S^pe a a d incorporea creatoris m agnitu-
me creatiiraru corporea magnitudo co
POHrtuqvt magna confidercntur ex paruis,
ex v ifibilibus inuifibilia acftimetur, atq.
Cx pulchritudine fa£toru efEedtor operum
a S n ofcatup.no tame parilitate cofimili, fed
Cx quadam fubdita,&: creata fpecie boni.
Sic ut ars in artificem retorquet laude 5
laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipfa,
quia eadem laudem eorum parturit cauffa.
d Dixerut antiqui,^ nihil ta hebes fit, qd no
fenfu m habeat inDcu.Hinc eft iliud,q? ex fi-
lice duro fcintilla excutif.Et fi ignis in faxo,
vtiq. ibi fentit
J fenfus,vbi fe vita non fentit.
* Ex Gregor. lib.Moral.zO.c.Z
.
b similis eB fententiain Auguft.lib.i.de libero arbit.c.7.
« Ex A^.pf^MS.lpfaquide per k(loqitti«rdejrra-
tionabilib 9 )v oce fua,& corde fuo no laudat Deu, fed
ab intelligStib 9 cofideratur,p ipla laudatur Deus,
d Antiquos philofipbos vocat .qui de Dei natura vavejen-
p ferunt, & fenferunt j vt Cicero in libris de natura Deorum
docuit, & inter alia , e([e Deum animum per omnes tnundt
partes vndiq . Mufum,& per omne naturam emeantem, ,d
Lo cuncta, qiunafcuntur .animalia vitam , & fpmtumca-
Vianhquam fent entium Vngthus mtre exprefsit.
1 Principio caelum, ac terras, campofq. liquentes,
Eucentemq. globum Lume,Titaniaq. aftra
Soiritusintus^ alit.totamq- infufa per artus
Mens agitat mole, & magno (e ccrpoie mucet.
yidc Saluianum lib. 1 de Tromdentia.
Quod ex ‘vfu no firo qu&dam fpecie s
Deum referantur. Cj p. V.
I^C! a vfti zclWc l)cus dicitur, vci oo-
X) IN j erc> xr orum enim motuum apud Deu
b perturbatio nulla eft,apud que traquiliitas
fnmma eft.NS ita eft pr ? cipitada metis fen-
tetia.vt credamus pofle Deo fororts. vel mu
rationis accidere perturbatione , fed ipfam
Equitate iuftiti*. qua reos pu mt, k nam fa-
crale£tionominauit:quoniaquod ludican-
tis sequu ctt, fu tor eft,& indignatio patietis.
Itacr^ointelligere opus eft & alias pafsio-
quas de affe&ione humana ducit feri-
* jDeu ; vt& iuxtafe incomutabilis fic
-rededus, & tamen pro caulTaru effeflibos.
ai vc
cr
1 o D. ISI D.
citius prouocctur Deus praedare veniam, A
dum infirmo compatitur homini: quiaiple
traxit ex parce inferiori peccandi infirmi-
tatem, hoc efl,cx carne , quainclufa anima
detinetur.
Apoftatze Angeli ideo veniam non ha-
bent, quia carnalis fragilitatis nulla infir-
mitate granati funt,vc peccarent: homines
autem poft peccatum idcirco reuertuntur
ad veniam , propter quod ex lutea materia
pondus traxerunt infirmitatis.ideoquepro
infirma carnis conditione , reditus patet
homini adfalutem; ficut &C Pfalmus dicit:
ipfe fcit figmentum noftrum. k Memento
Doniine,quod terra fiamus. Et iterum : Me-
morare, inquit, qux mea ftibftantia. g
Poftquam apoftatte Angeli ceciderunt,
eseteri perfeuerantia aeterna: beatitudinis
folidati fiunt. Vnde& poft caeli creationem
in principio repetitur:Fiat firmamentum,
&£ vocatum eft firmamentum cadum. Ni-
mirum oftendens quod poft Angelorum
ruinam , hi, qui permanferunt , firmitatem
meruerunt sternat perfeuerantia:, & beati-
tudinis, quam anteaminus acceperat.Vnde
oportet agnofei, quod malorum iniquitas
fandorum fieruiat vtilitati: Quia vnde mali
corruunt, inde boni proficiunt.
Bonorum Angelorum numerus, qui poft
ruinam Angelorum malorum eft diminu-
tus, ex numero eledorum hominu fiupplc- Q
bicur: qui numerus foli Deo eft cognitus.
Inter Angelos diftantia poteftatum eft,
&:prograduum dignitate minifteria eifidc
fiunt diftributa : alijque alijs praeferuntur,
tam culmine poteftatis, quam ficientia vir-
tutis : fubminiftrant igitur alij aliorum pree *
cepris. atque obediunt xufisis. Vnde &:ad
Prophetam Zachariam: Angelus Angelum
mittic, Sc quacumque annuntiare debeat,
praecipit.
^oue efle diftindiones , vel ordines An-
gelorum, faerx Scriptura: teftatur.id eft. An-
gelos, Archangelos, Thronos , Dominatio- D
nes, Virtutes, Principatus , Poteftates,Chc-
rubim, &: Seraphim. Horum ordinu nume-
rum etiam Ezechiel Propheta dcficribit,fiub
totidem nominibus Iapidum, cum de pri-
matu apoftatae Angeli loqueretur. Omnis,
inquit, lapis pretiofus operimentum tuum:
Sardius, Topazins,& Iafpis, Chryfoly tus
,
Onyx,Berillus,Saphirus, &: Carbunculus,
&
Smaragdus.Qup numero lapidum ipfi ordi-
nes defignati iunt Angelorum, quos apo-
HISPAL*
ftata Angelus ante lapfium , quafi in vcfti
mento ornameti .fui affixos habuit: ad quo
rumcoparationem, dum fe clariorem cun
disafipexit ,cofeftim intumuit, oc cor fiiuuu
adfiiperbiameleuauit. . ,
Amgelifcmpcrin Deo gaudent, non m e *
Malus vero ideo eft Diabolus, quia non q ua
J
Dei,fied quae fiua fiunt, requifiuir. Nulla autc
maior iniquitas , quam non in Dco,lc in
velle quempiam gloriari.
m Angeli in verbo Dei cognofcmitom
nia, antequam in re fiant: quo : apu
mines adhuc futura fiunt, Angeli iam, reu
lante Dco,nouerunt.Prenaric.atorcs Apg e >
etiam fanditate amifia, no tame ami em
viuacem creaturae Angelica: fienfium • 1
plici enim modo praefeieti# acumine vl £ c
id eft,fiubtilitate naturae, experietia temp
X Vi. v-wpti VAX*
t um ,r c u eia ti o n e fiu p e ri or u m p o t e ft a t u m •
Qrioties Deus quocumque flagello m
miindo iraficitur , adminifterium vU1Ll ^
apoftatae Angeli mittuntur: qui ranien
n0-
uina poteftate coercentur, ne tantum
ceant j quantum cupiunt. Boni tamen t ^
geli ad minifterium falutis humana: e P^
tati fiunt , vt curas adminiftrent mim i
»
regant omnia iufluDei , teftante Apo 0
Non ne omnes, inquit, fiuntadmmi iat ° .
fpiricus,in minifteriu mifisi, propter eos,
q
haereditatem capiunt falutis? . .. s
11 Angeli corpora , in quibus /
apparent, de fuperno aere fiumur, foli aI
fipeciemex cselefti elemento ^ n ”. u ^
11
v
t 5
j c _
quam humanis obtutibus manirefiuis
mon ft ren tur. . ^
Singulae gentes prxpofitos An 8' ° oio
berc creduntur,quodofteiiditurteH ^
Angeli Danieli loquentis:Ego(inquiw ^
vt nuntiarem tibi:fied princeps regj 11
. jnC
rum reftitic mihi.Et poft alia:No ei jfi 1
adiuuet,nifi Michael princeps veftci* ^
° Item omnes homines Angelos ^
a
c |j o;
probantu r,loque n te Domin o i n E uan g ^
Amcn dico vobis, quia Angeli c ® ri
j/
n v
c2C ,
pervident faciem Patris mei, "qui eft 10 ,
lis. Vnde & Petrus in Ad. Apoft.cum $
retianuam, dixerunt intus Apoftolr-N 0
Petrus, fed Angelus eius eft. . , t
P Si Deum Angeli contuentur, & vi *
cur Petrus Apoftolus dixit: In quem clc ‘
rant Angeli Dei confpicereflccrum, f
ie
non contuentur, nec vident, quornpuo n
.
ta fententiam Domini, Angeli eoru Icm?
vident facie] Patris, qui in curiis cft?Scd
SENTENTIAR VM L1B.I.
vcruniqueeft. Nam veraciter credimus A a Ex Gregor. hm.34.in E uang.
quod Deum Angeli &: vident , & videre’
dediderant, &: habent, 6c habere Feftinant,
6 amant, & amare nituntur. Si enim fic vi-
tierc dcfidcranc,vt eftedu defiderij no per-
huanttir,dehdcrium hoc necefsitatem ha-
bet; necefsitas ifta poenalis eft: fed abeatis
Angelis omnis poena longe eft , quia nun-
quam fimul pqna & beatitudo conueniunt.
fturfumfi eos dicimus Dei vifione fatiari,
atietas faftidiu habere folet;&: fcimus illos
Dei vifionem, quam & defiderat , faftidire
u° polle? Quid ergo eft nifi vt miro modo,
lr nul vtrumqiie credamus, quia & defide- , a- p , _ . c n '
1
s.rhv a ian tuidcd dehderatfine labor , r i n t mille anni,roluetiir Satanas vbi fic inquit : Ille
7 latratur fine faftidio.Ne enim fit in defi- • -- * — -1 , ^
II
b Gregor lib.Meral.j.c^c/.&Ub.if.cap.#. & Tulg.dc
Tid.ad P et.c.23
.
e In aliquibusm.jf.ee. ejl, claritas fempiterna; ver##*
legendum, vt in editis, char itas- fic enimhabet Gregor. libr.
Moral.g.c.zq. Vnde fenietU hac defumpta eft, quia ergo
ipfa quoq. natura Angelica eft in femetipfa mu-
tabilis, quam videlicetmutabilitate vicit, per hoc
quod ei,qui femperidem eft, vinculis amoris alii-
gatur,&c.
<1 GregomsUb.Moral.^.c. 1 5 .de aposlat a Angelo inter-
pretatur illud Jpoc.20.Vidi Angelum defeendentem
de cado a &: habentem clauem abyfsi, & catenam
magnam in manu fua, & apprehendit draconem,
ferpentem antiquum, qui eft diabolus,& Satanas,
ligauit eum per annos mille , & mifit eum in
* J M.
enimapoftata Angelus,qui ita conditus fuerat, vt
Angelorum ceteris legionibus emineret, ita fuper-
biendo fuccubuit, vt tunc ftatium Angelorum di-
tionifubftratus fit. Quatenus vel nunc ad vtilita-
tem noftram eis miniftrantibus religatus lateat,
vel tunc ad probationem noftram,eisrelaxantibiis
totis fe fuis contra nos viribus folutus exerceat.
c Gregor.lib.Moral.32.c.i&.
* Ex Gregor. ibid.
g In editis erat virtutis, veru pofui veritatis cofentie-
tibus omn.m.ff cc.Et, quamuis locus fit deduBus ex Gregor,
hanc vocem ijidorus addit fentmia Greg. fic enim esi apud
eum lib. 3 2. Mofal cap. 1 v t quo fubtilioreft eius na-
tura,eo in illo hmilitudo Dei plenius creditur ex-
preffa.
^ e no necefsitas, dehderates fatiatur.Et ite-
^tn,nefitinfatictatc faft idi n m , fatiari de-
derant. Vident ergo Angeli faciem Patris
Pridatietatem : fed quia fatictas ifta fafti-
nefeit , Angeli defiderant in eu pro-
‘P lc «e femper.
’ Vbicumq. in Scripturis fandis, pro Deo
n gcltis ponitur, non Pater , non Spiritus
aa diisfed, pro incarnationis difpenfatio-
nC5
r
°lus Filius intejjigitur.
AnteDominicst’ incarnationis aduen-
ll m difeordia inter Angelos , homines pteiia.
aic *Veniensautcm Chriftus pacem in fc,&^ C li kugutt.n deGen.adlitteram.
r *gdis,&: hominibus lecit.Eo quippe nate
cama lierunt Angeli : In terra pax homini
.
Us bonx voluntatis. Per incarnationem
c
g
n tUr Chrifti non folum Deo reconciliatus
10 mo, verum etiam pax inter homines,
^ ll §elos reformata cft. Difeordia igitur
'aT a< ^ Uen tum Ghrifti hominum , An-
k CIo m m fuiffc per id maxime agnofeitur,
M u °d falutati in veteri jeftamento ab ho-
^
l riibus Angeli ,de(piciunt fe falu tari ab
AQnod in nouo Teftamento a Iohanne
ac 1 uti non folum reuerenter Angelus fuf-
'D^Aetum etiam ne faciat, interdicit.
r .
b hoc homo in veteri 7feftamento de- D
^picitur , nec refalutatur ab Angelo , eo
S u od homo ad huc nondum tranfiftet in
Deum.
l fteipitur autem homo a Deo
,
& reue-
f ntc ^balutatur ab Angelo. Na Sc Mariam
n gel us Gabriel legitur falutafte : & Io-
'q ln
: An s e l um faiutanti ab eodem An-
E e 0 dicitunVidc ne feceris, coferuus enim
Uus & fratru tuoru. Per quod agnof-
C iq ll .> P e i* incarnationem dominicam pa-
Ce '‘°minibus fuifte,^ Angelis redditam.
Ex Gregor Jib.Moralzi-c .^
.
k Locus ejl P fal. 1 02.I11 vulgata habetur,Kecordatus
effc, quoniam puluis fumus.
1 Ex Gregor, homil. 34. in Euang. & libr. 32. Mcral.
cap AS.
m A Hguflin.idem hb. rude Ciuit c. 1.
n Augufli, Hb. 1 5 .de ciuitat.c. 1 ? . & lib.de mirab.facxa
Scriptura lib. 3. & Gregor hb. 1 8. Mtrral.c.z.Greg.lib. Me-
ral.i 7 ' c *G‘
o Auguf ferm.6 s .ad fratyesin erejn.Matth. 1 8.
p Ex Gregor .tota fent entia lib. 1 S.Moral.c.zS •
q Augufdib.z.deTrinit.
r 'Gregor.ltb.zyMeraic.S.
De ifomme. C AV.Xl.
O Mnia fub cado propter hominem facta.
funt, homo ante propter fe ipfum : inde
&; omnia per figuram ad eius fimilitudine
referuntur. 3 Communia homini omnia na-
turalia eife cum omnibus, quae conftat,&: in
homine omnia contineri, atq. in eoomniu
rerum naturam confiftere (patet.) Vniuerfi-
tatis creaturas homo magna quxdam por-
tio eft:tantoque gradu eft exteris excellen-
tior, quatb imagini diuinx vicinior. b Qui-
tum exteris creaturis prxftat homo digni-
12. D. I S I D. HISPAL.
cate virtutis, cxipfatcucrenriadifcitur crea A fcr varietate viuit, & vacuus * 1^
tioniSjdum per omnia dixit Deus:Fiat,&fta- manet. Quamuis eat em mu
„ .. ^ r v . . pH nro mento P llu 'x
fit homini concreata, fed pro merito prii ' 5
praiuaricationis illi acceflerit ; ia tame na
nilis fadaeft 3 quia originaliter, apnmo hon i
nc, ficut & mors,in omnes. homines tra
^
» Ita Santti interpretantur illud fapitntia
> Jj®
c
,
concinet omnia fcicnria habet vocis-BTifl^»
yifiwo-Pradicate Euangclinm omni creatu ‘ l s
mine omnis creatur a homo intelligatur^raferti^ , (
honii l.xir.i»
‘ P lffitetex iU. Gtiitf i. Faciamus h°wi«m^
imaginem , Sc (imilitudinem noftnm.
dafunt. Creare vero hominem cum qua-
dam asterni confilij deliberatione voluerit,
dicens: Faciamus hominem ad imaginem
6c {imilitudinem noftram.
Quia ehim boni fumus naturaliter con-
diri, culpas quodam modo merito contra na
tutam mali fu mus e fle di.
Sicut praefeiuit Deus hominem peccatu
rumrita &: prarfeiuit qualiter illurn perfua
gratiam repararet , qui itio arbitrio deperire
potuiflet.
c Originaliter Ada, &: Heua fimul crea-
ti funt,fpecialiter vero,poftea milier dc late imaginem , Sc (lmiiitudinem
re viri formata eft.Pariter ergo conditifunt R vtrumq.fexum compte en it.Vn e J *•
. ^ fA ulo \>d
veerque, rationis ordine, non pariter tempo 6 — ,.r j. w *./
ris vnitatc.
d Vir ad imagiiiem Dei fadus eftimulier
ad imaginem viri formata cft:: Vnde&rilli
lege natura’ fubicda eft.
Item vir propter femetipfum fadus cll,
mulier ob adiucorium viri creata eft.
Homo propter peccatum tunctraditus
cft Diabolo,quando audiuif.T erra es , & in
terram ibis.Tunc enim didumeft & Dia-
bolo:Tcrra maducabisd Vnde &c Prophe-
aic.ferpenti puluis panis eius. Serpens enim
nomo ver oimag </ , u i ,w '
. r • l3 .c,7 t
cormt.c. n.lta interpretatur Auguftdib.ee ritu. ^
er Gen. j. dicitur ; hiceft Uber generation p { j
die qusecrcauit Deushomin£,ad finn 1CU . ft
fecit illu mafculu,& fceminJcce.uuteos.
ad Corinthios, \ i. cum dicat: mulicf c ’peo.
vir per mulierem concludit ; Omnia ante
Ami-r.pfo.ambo vnum funtin jitU
rus originaliter effevnum Jpecjahtervero
Utere viri formata eft. nane fententiam probat
Ub.33M0uLc.1o. Rerum quippe,»#^ v n0J1 C (V,
Q_uia praua volutate ad ima collabimur,rc
de ab bene agendu cu labore cofurgimus:
quod non ita eftet,fi deledatio flagitium
primorum hominum non p e rfuafi flet, qui-
bus ad bene viuendum tantum velle fulfi-
ceret:&: fine difficultate flatim adio obtem-
peraret.
Diuifio pugna, vt fit in hominis ani-
mo,poena peccati eft,ex primo homine in
omnes eius filios propagata : Vt qui noluit
cum Deoefle vnitus , effiet in femctipfodi-
uiius: & qui imperanti Domino noluit effie
fimul creata cft; fed fimul fpecicsfor j
&c. ob fer ua obiter Auguftinum,& Giegortumt^ ^ .
matione dilfentire : cum Kuguftinus mutis i .
v.u r v. r v U . v„.o. Gtn ,r“ itumnU fmaf<^!fr iiltl ,S
Dmbous cft:puluis,imp 1 |:&: ipfifunt cibus Q ^ J
Diaboli. c G-nr.nL nri inii in
nmm fpciit. In ciiinfi/itrnli.irjl •
ferentur um cap. 1 o.in cr catione,i»^> inl \
'
’
r j a jiu-
matione,in qua hxc eft differentia, qi'
liter fecundum materiae fubftantiam ” \ ire min
creata fune , fecundum diftindionem^v
per fex dierum alceratiorcm formata u ^
1 .legis allegoriarum, ruLlicatufiinpUcitaus ejj, '^ t((irf i.
Ure fex diebus, autvtiq. certo A n i*tf
Refellit hic Ifidouis fntentiam eorum, qm >
itoscreahs Adam & neua>it,idtft .hominem »
_ ft t yt
corpora maris, f &fcemina circa dorfrm cep * 1
^ jg
ejfet homo a principio geminus , vt Plato m ce
p
fS pro'
amore affer uit.pofeavero feclus,vt ex aduerjo j
unub; oc qui imperanti uomino noiuic Clie creationem coniungerenturie latere enim ^ Ia-
fubiedus.fieretfibimetipfi rebellis, atq. co- px cofla mulierem formatam affirmant, voce ^/^j^cifcHi
trarius.Vnde nec fibi poterit fubiugari, fi U tus,&cofiamfignificante: U hac f
tnttnl ’y£' hbr.y^
prius Deo non fuerit fubiugatus: fibiq. feu- Gmgius.verum D .Augufii- r l 4tonue
.
i
^ rim [ n c vterq-
uiec nolens, qui Deo noluit volens.
Quam varie per diuerfa humanum deflti
xit genus, dumfe ab vna flabili femperque
manente diuinitatisfoliditatefubtraxit. Na
dum opus quodlibet appetit, quafi ibi iam
requie mentis infigit . Sed dum ei non fuf-
ficit,mutata intentione ad alias atque alias
adiones tranfitrdumque per diuerfa requie
folidam quaerit, nec iniienitj in labore mi-
Gtnefad lit,t.i2jnams:t\ltCos % ne in honfi l0S
fexus ede putaretur, ficuc in his,q« os
vocant.-pluraliter fubiecit mafculum,^ <x “
creauit eos. « r { a pri
J Ex Paul. 1 .ad Corint e. 1 i.Vir ^ 8. viru fi'
eft, mulier aut gloria vin.mulier dicitur gtf g
lCA t,
cut opificium ex viro. Atiguft.de catecbir,.ru
quo pafto vir potifsimum ^dicatur imago Dei V*
)
ynde Attorum \ 7 . fecitex vno omne g^n 115 r
( «tei*
* Ita interpretatur Gregorius in enat T * t
l oK * ({ g ei it^
pfalmos patiit ont Ules ffitl. 4. 'Xponensilm- b ^ li p crC bi-
sententiarvm. LIB. I. 13
miferebiturcper terr 5 ,?«<pi?f,accipimuspeccatores: A ftans,per rerum raptus varietatem defluxit*
vnde ferpenti &Dno di 6 tu eft; Terra comedes om u.ilMim r»v (na narnra fnlendore nofsideC
mbus diebus vitee tux.lde lu2.M0n1Lc.3o.lde & Am-
hof.hb.de psenitentia.c. 1 3.^ Aug. Lb.de agone C brift. c. 1 .
- ^eronytnus interpretatur locum eodem modo.
. De Anima, uteri fq . (enfibus.
Qap. XI i.
yi» a corporis, anima:vita animx,Dens
eft.Etficut corpus mortuu eft line ani-
anima mortu a eft fine Deo.
Animahominis 3 no eft homorfed corpus,
S u °d e x humo fadum eft, id tantum homo
c ft-Inhabitado autem in corpore anima, ex g
participio carnis, hominis nomen ac-
c
,
e P^ : fient Apoftoltis , interiorem homine
animam , non carnem conditam eile
a ^ e iimaginem. c Maleergo aquibufdam
Cr cditur animam hominis elle corpoream,
propter id ad Dei imaginem ta&aeft,
Vt 1 n on incommutabilis, vt Deus,eftet:ta-
n^on incorporea, vt Deus, exifteriet.
. ,
icu t Angeli, ita & animaerhabent enim
! nit ium,finemver 6 nullum. Nam quadam
Urc b US temporalia fune , quseda perpetua,
S u Nan\ v ero fe mpi te ma.Te m por alialu n t
,
jj
Ul bu's in eft ortus, &: obitus. Perpetua.qui-
nsortusmpn terminus. Sempiterna, qui-
1 X
Multum ex fua natura fplendorepofsidec
anima, fed fufeatur comixtione carnis, qua
retineturinclufa Ex cius enim parte verti*
turad pcccadii 11 firmit a tem,Salo mone do-
cente: Corpus corruptibile aggraudt ani-
mam, & deprimit terrena inhabitatio len-
ium multa cogitantem,
a
b
i > Recor tu.s,ncc terminus.
Anima no efle parte diuin$ fub flati e, vel
^turxjtrec efte ca priufqua corpori mifcca-
lr >conftat; fed tunc eam creari, quando &£
lof
Pl
i
SCrCatur,tui at ^ m ^ cen videtur. e Phi-
D °Pb°tufciitcntire dicunt efle animam,
nUou^ nalcaturin corpore. Quod verum
tg^^bs approbatur indicijs. Na vtru an-
a uiEemuSjnec ipli nouimus,nec quisho
,
1Du ^cat,habemus.Non eft ergo quaeren
^ u odquserendo magis eft irridendu.
3Cl ntiles & haeretici de anima diiputare
R antur/ed quomodo de illa aliquid re de
Utlre poliunt, qui audorem,ad cuius ima
ootnfa&a eft,nonnouerunt?Et ideo mul
f
lr ° re digna dixerunt.
Mutabilis eft anima, non localiter, fed
^‘UporaliterfuisafFedionibus.Corpusau-
loco &; tempore mutabile eft : quia
**P*e mutatur, & loco variatur. Quod
ad corp lls mutatio locorum , hoc eft ad
\ lma Mutabilitas cogitationum.Qiias v.a-
Je tas malas motionis tunc menti inhaefit,
ftuandoab ceternoru contemplatione pri-
Mus homo recedes in illo ftare noluit, a quo
Male recefsit j &: iufta damnatione incon-
£v Attg.de fpiritu & anima.
1 fidam vocis etymologiam confiderauitin bac Jentent
tid,it homo dicatur ab humo, quod eft corpus,&-non ab ans-
ma.ld explicat lib.Etymlog. u.c.i. Homo proprie ab
humo dicitur,abuiiue vero pronuntiatur exvtra-
que fub.ftantia totus homo, id eft,ex focictate ani-
ma: & corporis : Nam proprie homo ab humo.
Idem Ub.d.tferemiarum. c. 1 .D.Greg. It. 1 a.Moral.c. 1 6. Eo
eni mjnquiGqu o d dia tur h o m o, te r ren us expri mi-
tur & infirmus : homo enim ab humo appellatus
cft.Cicero de natura Deorum. Deus hominem,iwgwrt,hii
mo excitatum, celfum,& erectum conftituit. Verum
Auguft.l1.19 . de duitate Dei,c . 3 .diluit hanc qiufime tx
fentetia Varronis 3 qui hominem dici putat, proprie ex vtraq .
fub flantia compofittm anima , & corpore : & lib.de mori-
bus EccUfc.4. difficile dixit ejfejianccentroiterflam diflt -
dicare , aut fi ratione facile, oratione longum efi.ldem Hie-
ronymus ad Damafum in explanatione fymbolt,& Magifler
fenientiarumin 3. dtsl. z . errare eos affirmat , qui dicunt
hominem non afubfiantia , fed a proprietate dici. Verum
notter ifulotus vocis etymon explicat , non hominis nattis
ram. Et de homine exteriori d’ ferit , de quo Paulus z. ai
Corinth.Licct is,qui foris eft,nofterhomo corrupi
C tur,tam$is,qui intus eii,renouatur de die in die.
e id D AtigufUib.de lurefc.SC attribuit Tertulliano.
Et refelht lib. de quantitate anima. De Tertulliano au-
tem Africa prouincia presbytero, qui primo illic ilUiftrts ha-
bitus eft , pofled vero in turpem harefim Montani impofto-
ris 3 & aliorum proUpfns efi, Hieronymus in epftola ad Ma-
gnum oratorem. NicephM.j.c.s* VincentiusUnnenfis,&
Hilari tisin confoiemarijs ad Matthaum.
d A ug.de fpintu,& anima. Et idem ifid.lib.s.difierent.
c.27'&Conc.Bracarenf.t can.$.
c Animam ejfe corporis formam prohamt C onc. Viennen-
fefub demente V- & Cone. Lateranenfe.fi/. S . fublulia
II. & Leone X. A«g« fl.hb.de E c ch f dcg.cap. 13. &Greg.
h 7 epift.Refift.c .53. Sccundinc.Omnesfire harefis de ani
ma f in hac Jentent ia ftdorus complexus eft , quas neoterici
D copiofe refellunt ...
f GrC g. H. x 5 ,MoraLc.}.& Aug.de v eu vita cognitione c. 5
.
JJ e Senfibsis carnis. C a p. XIII.
»On virtute, non lenfu corporis: fed ra-
ptione metis excellimus animalibus ca:-
tC
a p/o rebus corporeis vtedis fufhcitfcnfus
carnis, non pro fpiritualibus capiedis.Illedi
ante homines vfu corporearu reru nihil pu-
tat aliter efle, prarterqua quod carnis fenfu
concipiunt. b Sicut praecellunt fibi corporei
fenfus diuerfitate locoru : itafibimet virtu-
i4 D. I S I D, HISPAL.
tc fentiendi prxcellut: Na ficut prxftatior
eft odoratus fap ore ,Sc politione loci, & fen-
tiendi longinquitatedic auris odoratu. Lo-
giiis enim audimus, quam odoramus : & fic
ocul^auribusdongius enim videmus, quam
audimus. Animus aut & loco,&: merito, his
vniucrftsfenfibusfupcrfcrtur. In arce enim
capitis colliturus, quod illi corporaliter n5
attingut,ifte intelledlualiter cotuetur. Am-
plius, c excellit oculoru fenfus exteris fen li-
bus : quandoquidequx ad alios pertinent
fenfus d inde dicam 9 , v eluti cu dicim 9 :Vide,
quo modo fonac: vide, quomodo fapit. &c.
Quemadmodu oculus, ita Sc animus caste-
ravidctjfefeno intuetur. Aliaru enimreru
origines, fpccies,& magnitudines perfpicit:
dc fc aut tata veri ignoratia inficitur, vt in
his omnibus nihil incertius contempletur.
c Homo, qui miraris fideru altitudine dc
maris profunditate, animi tui abyftu intra,
$£ mirare, fi potes. Multa cogitares fine fen
fu carnis, & fmeimagimb 9 vinis, ani mora-
tu cernentes intuemur, memoriaq. mente
libi eas figete, tenemus, Multa quoq.intclli
gimus fcfu,qux lingua explere no poffum 9 .
Innoxios 'effe infantes opere, no effe in-
noxios cogitatione, quia motum, quem ge-
runt mente, nondum poffunt explere ope-
rc:ac per hoc in illis xtas eft imbecillis, non
animus. Ad nutu enim volutatis nodu obte
petat illis fragilitas corporisinec adeo opere
nocere pofsuc, ficut cogitatione monentur.
Ex cauffa^ vocabulum forti ta efl cogita-
tio. Cogendo enim animu reminifei quod
memoria: commendatum efl, dicitur cogi-
tatio. Rerum S omniu thefaurus memoria
cft.Ipfa cft enim cuftos rebus inuentis , ipfa
cogicatis:de qua ad liquidum difficile eft
aliquem difputare,quia grandis eius perplc
xitascft, h &: animus ipfa eft.
1 Imago a fenfibus corporis remota, fu x
fpcciei fimilitudinem relinquit in memo-
riaA beatitudinem autem no perimagines
ficut extera, fedficut gaudium fine imagi-
ne reminifeimur. Dum obliuioncm merno
ramus, non perfeipfam adeft. Quod fi per
feipfam adeffet.vtiq. non obliti ifccremur.
'Commune hominis animaliumq. effe
memoriam, nullum autem animalibus ir-
rationabilibus intclle<ftumincffe,nifi horni
ni tantum prodito ratione. Ceteris enim in
ipfa qualitate confiderationis fuq, fenfus car
nis,nonintelligentia mentis eft.
* Ex Augusl.lib.confeff. i o.f.gy
K b De varia humanor u fsnfuu p ,
jfitione i & prapnmetia in
fe Galenus de vfn partui-, Cicer o in libris de natura
Bafiinis s & Pr.mbr.in Hexaemero,& Greg.li.Mora a 1
c id KriHotcles probat lib. 2. de anima. c.vrf.i luiS
<jttif,maxim£ eft fenfus.
d Integra fent entia eft ex Anguft lib.epifiolaut,epq • 1
1
c Atig 0 .confefio.c. 8 . •
t Cogitatio a cogendo dUta,vt Angusl. docet
feffe. 1 ]. Laii antius lib. 6 devero cultu : cogitatio
hil aliud eft,quam mentis agitatio. Jiccvcieta - tij.
tele vocatur, in brutis aftimatiua > & inter fenfus ccw ®
nes reponitur. u
§ De memoria ac cuti f sime [eripit Auguft.bg 1
cj.a quo hac omnia fere deprompta funt ibide c.Wfi
.. fit venter animi.lt lib-4.de 'Trinitate , c.u^Htu
B lum fit put erit orum fed etiam prafentiutn. Tiem Jj (C
lib. differ ent.c.zi.Arffiot cies , quod fit prateritorunK
^
.
memoria & reminijc entia) refumttio alicuius aff
fen fu, vel intellectu.
h Auguft.td probat lib. \o.confeffc.\ 4 '
; .
x Arihoteles lib.de memoria, & nmimfcentiac. u i!,
\ .
nis naturam exprimens, fic inquit •' V t enim ani
^
£him in tabula animal eft , & imago- & ctI v ,
idemq. fit, vtraq. eft ; fed tamen ratio aiu& ^
titit,c6ftderariq.poteft vt animal A.
Sic de phatafmate,quod in nobis eft,cefei'C
tet,& ipium quippiain fe, Sc alterius nmu a
^
efte.Na quatenus in fe , feorfumq.
(ftru ac vifum eft .-quatenus vei o ad aliud re ^
_ imago, & monumcntu.H^ de imaginis naturae ^
^ fiotelisfenteniia,maxime ad huius l° ctltne ^ eVt l
A \i^
ciit , & ad quaftionc de imagina adoratione eno .an
uerfus harefes noftri teporis , & tandem D- T oma
fent entium explicandam. . , oritudi-
k In editis efi:Cimi\itudinern,fed Gotthicus c ^
116 babeti&alii m.ffcc.quam lettione pofmfiu
ritate Auguft.ltb.confeff 1 0.C.2 1 .vnde
eft. Ibi enim probat, quod meminimus toni, quo ^
/pecie habui mus, vi beatitudtnis, & gaudij’ Et tnj ' a '.
inquires, in quo memoriagradu reperiatur Deus.f ‘
vl .
Quia ficut 116 eft imago corporalis,net. a c ^
nentis j qualis cum la-tamur , contriftarno ,
miis,metuimus,meminimus,obiiuifcimur.
1 Krifiotelesidprobat Ub.de memoria &retnm[
De Cbrifio C a p XllU
pllij a Dei perfc6ba natiuitas, nc - ‘
^
'
cfle,nec defijtrne prxtcrita ht,u c
ne imperfedla fit, fi adhuc fit : fed ]t
c
na,fic& perfe6ta c quatenus in ea natiu
xtcrnitas,<Scperfedio habeatur.
Ex vtero virginis minor dicitur
Chriftus, videlicet iuxta humanam a
ptionem,non iuxta diuinitatem. .
Chriftus & informa feruiferuus,&-iu ^
maferui non femus. In forma quijpp c
Dhi feruus : informa ferui omnium
^
Chriftus in forma Ccrui,proptcr cooccp
nis excellentiam, Dhseft omnium
fi fufccpit carnem , non tamen ex cain
bidinofa contagione. b
D
S E N T E N T I A R V M. LIBI. »5
b Mediator Dei, & hominu , homo Chri- A
“ lls ^ e ^ us nequaquam alter in humanitate,
alter in deitate eftifcd in vtraq. naturaide
vruis eft. Nec purus homo conceptus eft,
nec purus homo editus eft, nec poftea me-
ntii,vtDeus eftet,accepit:fed Deus verbu
nianente incommutabili eftWitia , qux illi
cu Pacre,& Spiritu Sando eft coxterna, a(-
timpilt carnem pro falute humana, in qua
unpafsibilis pati,immortalis mori,& xter-
nus ant eiecula temporalis poftet oftendi.
c Mediator Dei, Se hominum homo Chri-
us iefus,quatriui*ali U dfic ex patre, aliud
cx virginem on came alius ex patre 1 alius ex
Vlr gine:fedipfcxternus ex patre,ipfe tem- B
Petalis ex matreiipfe qui fecit , ipfe qui fa-
uscftripfe de patre fine matre,ipfe de ma>
tl
'f ,
lne patre:ipfe conditoris templum, ipfe
Co T- 0 * 1 templi: ipfe auctor operis, ipfe opus
notoris : manens vnus de vtroque , &c in
Jttaq.natura,nec naturam copulatione co
U ^^cnaturarudiftinStione geminatus,
inf
^ e °^ eus i n homine venit , quia per fe
P ara ab hominibus cognofci non potuit.
t
C
.. Vnt ^ e nobis confuluit,inde defpedione
!
lt ' c
l
ll i 3 ,infirmitate,quam pro nobis fufee-
lt> 0rn °fuperbusdefpexit : Ob hocinfir-
a > ftulta mudi elegit, vt fortiora & fapic-
°t^,per q ua2 n 5 cognofcebatQofunderet. C
1Cut ci biun fortem inualidus infans ca-
in Wv° n P oteft >nifi a matre d prius editus,
a lis fuce uni vertatur :vt quod in cibo
c
° n P°tuit vti, fugendo potetur in lade per
J Dc ^ita& n os,dumcffcmus infirmi ad
Plendam verbi aeternitatem, fadum
nc verbum caro, vt enutriti per car-
ici ft
,tortio refquc effedi , cibum folidum,
verbum Domini cum Patre fempitet-
p* contemplando, vt Angeli fatiemur.
re
Ullla Dei dona efleVquibus nos nobis
re
° s cff c oftendit.Qui dum iaceremus fub
ctdpXjiuftos nos effe credebamus.V
e
^ Ecdicus, patefecit vulnus, compofuit fc D
^
etl plnm, Sc de fua morte nobis medici-
a ^ aptauit,vt noneftet oftenfor tantum
l ^ns/ed & fanator.
nit‘N mUm ac ^ rac * venit Chriftus, ficut &
rm ? n ^ uila milfus nifi adoues,qux perie-
1C c ornus Ifrael, Ad populum enim Ifrael
ti Pi-
S Ven ^ 5 fed quod non eflent creditu-
C °l?heca non tacuit dicens. Primus, ad
(i!°
U V CeC ’* a< ^ Lim: te lerufatem Euangeli-
^dab° : &v idi, & non erat neq. extitit
} {
'c qui iniret confiliu , & interrogatus
ei p6derct verbu, Sed quia ad getes trafiuit
fcquitunEcce feruus meusfufeipia eifeled 9
meusjcoplacuic fibi in illo anima mea:dedi
fpiritu meu fuper eu,iudiciu gecib 9 proferct.
c Quauis ordine noftr^ liberationis nefeie
rit Diabolus , fciuit tn,qudd pro faluationc
hominu Chriftus aduenit: feci qTuaide nos
morte redimeret, ignorauitivnde &: eu oc-
cidit.Ma ii ille Chriftu per morte redimere
humanu gen 9 fciflet,no eu vtiq.peremiftet.
Quod nouerit Diabolus pro falute hu-
mani generis Chriftum venifle ,Euangelij
teftimonio docetuqquem vt vidit, cogno-
fcedo pertimuit,dicens: Quid nobis & tibi
fili DeiJvenifti ante tempus perdere nos.
f Chriftus, ficut peccatu , quod poena di-
gnum eft,noadmifit; ita poena peccati 110-
ftri fufeepit : vt perindebita poenam fuam,
debita aboleret culpam noftra : vt per hoc
amitteret Diabolus, quos reos tenebat, du
vnum interfecit, qui nihil peccati admife-
rat. Ideoq, quosquafiiufte tenuit , arnifit:
quiainiufte redemptore noftrum occidit.
Illufus eft Diabolus morte Dni,quafi auis.
Naoftenfa Chriftus fui carnis mortalitate,
quainterimenda ille appetebat , abfcondic
diuinitate,vt laqucurquo eu, v elut aue im-
pronida,prudeti irretiret decipula. Nam fi
ginnox Chriftus no occideretur, homo Dia
bolo addidusper pr^uaricatione non ab-
folueretur.
h Diabolus du in Chrifto carne humani-
tatis impetit, qux patebat, J quafi hamo di-
uinicateeius captus eft, qux latebat. Eft k
enim in Chrifto hamus, diuinitas: efca aure
caro,linea genealogia , qux ex Euangelio
recitatur. Tenes vero hanc linea Deus Pa-
ter eft: de quo Apoftoius : Caput Chrifti
De 9 .EtLucas linea generationis Chrifti ab
imis ad fumma cotexes inchoat a Iofeph,&
cionfummatin Deu, dices: Qui fuit Heli,^
perficiens linea generis, ait. CQii ru.t Dei.
Idcirco Dominus in inferno defeendit,
vt his qui ab eo no poenaliter detinebatur,
viam aperiret reuertendi ad cxlos,fecundu
teftimoniuIfaixdicentis:Pofuifti profundu
maris viam , vt tranfirent liberati. Viam
quippe Chriftus in profundu maris pofuit,
quando in infernum defccndens , fandis
iter adcxlos reuertendi monftrauit.
m Sandi ex tepore refiirredionis Chrifti,
ftatim vt de corpore exeunt , mox ad cxle-
ftem habitationem afeendunt, quod anti-
quis patribus nodabatur. Nam ante adue-
tiun Saluatoris , qnanquam fine poena fup-
plicij: tamen non in cado , fed n in inferno
r b z fandorum
1 6 D. I S I D-
Sandoru animae tcnebatunpro quibus ab- A
folucndis Dnsin infernum defcendit.
Chriftus in cxlu alcedens , difcefsic qui-
dem carne,fcd praeiens eft maieftatc, fecu-
du illud, quod ait : Ecce ego vobifeum fum
vfq. ad confu minationem feculi.
Sedet Chriftus ad ° dextera Patris, no vt
dextera corporea habeat Pater.feddextera
Patris, bcatitudo eft,ftcut finiftra,rniferia.
» T stafententia edi ex Greg.h.Moral.tp.c. i Verum de
dupliciChrifii natiuitate 3 La£lan. lib a.de verafapietia cie -
ganter di(ferit,c.S Er Damafc.li.3 de Orthodox.fide.e.g»
b Et Greg.lib.Moral. 1 S.c.27 . Aug.lib.Medit.c. 1 6.
c Ex Greger. vbifitpr a.
d Edicu m aliquibus m.Jf- Similitudo hac defumpta elt ex g
Paul, i.eptf.ad Corinth .3 .& ad Heb»j,&Petri. 1 e t '/>••*•
c Ex Greg.Ub.Moral.33.c.y,& 9.
f Gregor, lib. 3. Morale. 1 1.
e Eodem modo irtfr. cap 17 .confumitnr £ Deoin-
no x.&c.& paullb po(l : confumitur inno* & impius.
Ef Eymdog.ltb. io.Innox,quod non noceat. Etglojf.
lnnox,tf6x«^{.
h Ex Greg.hb.33-M.0ral.c7.
'
l Ita in m.Jf. omnibus. Quam Icclioncm ampledler tefii-
monie Greger. ducluslib. 33. MoraU.io. Qnafi hamus
quippe fauces glutietis tenuitj dum in illo Sc efca
carnis patuit,quam deuoratorappeterct, 5 c diuini*
taspafsionis tempore latuic,qua: noceret.
k Exeedc Greg.lib.33. Moral.c.i 2. vbi exponit illud lob.
an extrahere poteris Leuiathan hamo. Quod etiam
Enechiel.c. 31 .futurum prxdixerat: Extraha te in hamo
meo,& extendam te fuper terra.Ef Etabac.i » totum
in hamo fubleuauit; traxit illum in fagenafui.
1 Refutat hxrefim eorum , qui dicebant Dnm in infernum
defcendiffe , & omne tibi eum confit entes extraxiffeft fal-
uajfe.Qaam Gregimprobat lib.^.cpiflolarum.epifi.iy f,
m Totus fent entia fenfus,& ordo efi apud Gregor.libr. 4.
M orale. 32.
n De duplici infer no ita Greg.lib.Moral. 1 2. c.-j. Nec
tamen ita iuftoru animas ad infernum dicimus def-
ccndille,vt in locis poenalibus teneantur. Sed elfe
fuperiora inferni loca, effc alia inferiora credenda
funtj vt Sc in fuperioribus iufti tcquiefccrent,&: in
inferioribus iniufti cruciarentur. Vw<hr & vfitlmijla
pfalm.Sf. propter prxtieniete fe Dei gratiam dicit.- Eruifti
animam mea ex inferno inferiori.
® Greg.lib. 1 Morale. 21 , Dextera Dei, Angelorum
pars ele£ta,finiftraautDei,pars Angeloru reproba
defignatur.Idem Ifidorus lib. officior um.i.
C
D
De Santto Spiritu. Cap . XV*
CpiritusSadus creator cft , ficutPatec, t &:
*v erbum-.tcftante Prophcta:Spiritus Do-
mini fecit me,& fpiraculum omnipotentis
V1 uificauit me.
Spiritus Sandus Patris, &: Filij eft: &: inde
vnu funt Pater, & Filius:quia nihil habet Pa-
ter, quod no habet Filius. No enim res vna,
&; duorum cofubftantialis poterit limulab
eis procedere,& ftmul ineftemifi vnum fuc
rit,a quibus procedit.
HISPAL.
Spiritu m San£lum pignus accepit Ecclcfii.
vt per eum in vno corpore vnuni fieret ci
detes,perquem Pater, & Filius vnum e en
tialitcr funt,ipfo Saluatore ad Patrem ice
te:Vt fint vnum,(icut 5c nos vnum fumus*
Chriftus non tantum a Patre fed etiam a
Spiritu San6Fo fe miffum teftatur , aicent
Propheta: Accedite ad mc,& audite i° c
Non a principio in abfeondito locutus
cx tempore, antequam iieret , ibi eram *
nunc Dominus mifit me, & Spiritus eius.
Spiritus Sandus, pro eo quod confo zto
^
fit, Paracletus nucupatur.Nam Latine para
clefiSjConfolatio dicitur.Etre vera, dum t0
na facramentorum diftribuit, confolation^
animx prxbet. Credo equidem, quod
nam lxtitiam fentit,qui aliquid d , rcuc an
fpiritu Dei,d.ifcit. . ^
c Donum Sandi Spiritus in membris
clcfix fingillatim diuiditur,&: in hngu lS
guladona tribuntur. Chriftus autornn^
plenitudinem gratiarum habuit, de qu
legitur:Plcnus gratia, 8c veritatc.In
ergo omnis plenitudo gratiarum el
lingulis ele£tis, lingula dona tribuuntur*
In Spiritu San&o omnis gratia d°j^ r
cofiftit.Ipfc enim, prout vult, S gratia 0
ru largitur , alijs dans fermoncmfapi cn ’
alijs feientix, alijs fide:atquc ita vnlCl
f ^
C *
f p
virtute Spiritus fandi diuifio grati aru
buitur:&: in omnibus idem vnus ia
Ipfe enim etiam ineffabilia docet, qn^ r
ferre humanus fcrmononpotcft* j lC
Ante aduentum Domini tantum ^
^
tx,&: pauci cx omni populo iuftfdonun ^
di Spiritus merebantunpoft a d uC ^ tUI n. ci c
tem Domini Spiritus Sanduscunc nse
dentibus diftributusduxta quod 1 P *
fl
pheta Dominus loquitur , dicens: "t
nouifsimisdicbuseffundamde Spm c ^^ r ^
fuper omne carne, prophetabut^ h ^
filij vcftrx. Cudis enim nuc^eti 1 ^
tia Sandi Spiritus tradita eft, neq* m P ^
vt in populo Ifrael, fed in omni cr c en
multitudine Spiritus Sandi gratia man^^
Aliquando non dignis , & reprobis ^
Spiritus Sadi coferutur, k ficut Sauli c z
prophetia, &: Balaa. 1 Vnde Ar multi m
didurifunt : m Dne virtutes in tuo no ^
fecimus:Quibus didurus cftDominns*
cio vos, vnde ficis. , , . t u -
Chrifti aduentum non tantum p C
L
dex, fandi prophetantes cxpcdaucru >
fuifle etiam in nationibus plerofq. la
viros prophccix donum habentes > q l
SENTENTI AR VM. LIB I. 17
per Spiritum Sandum Chriftus reuelaba- A exdium increpatione Reg.i c. i f .N ecverlk lucUis excufa-
a quibus eius expedabatur aduetus,
n ^ lcu t Iob,° iicut Balaam: qui Chnfti vtiq*
prxdicaueruncaduentum.
p Couerfio gentiu veteri populo latebat,
fed tamen in con filio Dei erat, vt fieret : <S£
tUQC a fandis Prophetis occulte per Spiri-
tum Sanduprxdicabatur aduetus Chrifti,
ficut dicit Propheta: Cum appropinquati e-
tint anni cognofceris,du aduenerit tepus,
ofienderis.Nunc vero reuelatu patet, quod
tune carnalibus latebat , fpiritualibus verb
notu erat, nondum tamen manifefte dicc-
oatur,ed quod tepus oftenfionis non efiet.
jj
Ex Augtift.in epifio.ad Donatum 1 6 A.
toca$ e } i apudlfaiam c>^. Ht€rehj,tn coele loco: breni
'Vcrficiiloi iwijaifjTrinitatis nobis oft^dit myftcriu.
Idem Cyprianusin libello de Spiritu Sancto. Ad eido,
^an&e Spiritus, & paraclefirntuam expe-
^•i.ntibus illabcrc c se 1 i t u s . idem ijidor* etym. hb
•
7 .M
B
, Go ftbusvuu's habet: rciulantc Spiritu S2&o. A lij
cmn edito •
f j
* ^^«fj f tpi r Tohan. tratt. it tittg.hb.i 4. M oral c. 1 0 .
' r.plenus gratia & veritate. Vulgata editio
Setiae & veritatis, funt qui legam id efi*
Y^(fcilicer ) & veritatis.
\ ai{ Li. ad C orinth. 1 2 . ad C Ulqt.
X T muli. deductu puto hbr. de Trinitate, C\c, inquit,
Dnj ^ r S° &ide fpiritus, quiinProphetis,& in A-
t) 0 a i- w — > .vj -— —
-
t ! oiis,nifi quoniS ibi ad momentu,hic femper.
j|i it>i s no vt femper illis iti eftet: hic,vt,in
t Q
S 1 maner et:& ibi mediocritcrdiftrihut 9 ,hic
1
* s effufu S ,er a g srt j r 9 e ij 5 Prophetet tefliworiw vt tyM?
^ °f l> i% & habetur Aedorum., 2. vbidtcitur d P etro,
2 J- r,t * n n °oifsimis diebus. Effundam , &c. Apud
i n(
e f : Et «rit , pofthsec effundam. Hieronymus
addticens locum Actorum. 1. legit, &
lpjjp Ksk t<?at /uird t xotcc, ftcut esi apud loeienfl
aq c
fi
rit is eandem fententiamexpreCstt'. Effuqda
c 1 as hiper fit-ipm,=rr, Rr flumina fucer arida; Ef-
f Qn j
S u P et fidentem, & flumina fuper arida;
4^2? rpidtum meum fuper femen tuum,&
fupe
Ef-
be-
’
! 0n d mea fuper ftirpi tu 5 , & germinabunt
aq
C herbas quafi falices , iuxta praeterfluentes
Ven^*^ t
fatas. Quod vero dicitur apudloele antequa
a ^ latdl «Dm magnus , & horribilis dicitur Addor.
n
^
e flrtam veniat dies Dni magnus , 5c manife- x -
‘J lc Graea Complutenfis editio biblisruw r»v [xtycfauv D dentes afe repellit
ftu
inter
™‘ :
* >av ”' Vertlt ma g nus > ^ illuflris. T heophjtadH
j)-
r
^. es ln Adt. Apoft olerum : Antequam veniat dies
6 tn ?? nus »^ illuftris. r n Hebraica veritate, dtei^
rfHt
n ° rr 'kilis.r/j verfone 7 o .illu ftris. mero ny. dis huns
die m -L re ® onem putat ejfe , aut cerie multa pojl tempora
v tc yyquiverem[ 4 gMS,& horribilis erat.
bwtjain
Ul,in ProphetS jcumdidu eft. Quid hoc filh
'pt^ftea P ro pb e ds? Que & malus fpiritus
>buigitate,vt in bibliotheca Sixtus Senef.
notauit hb. 3 .& alij fuper lib.i.Regu.AuguJt.Jib. 17 . aut •
tatis Dei elegantifsimc interpretatur difruptionem regni
I f raelisin.perfona Saulis.
l Ter tuli hb. 4. aditer fis Mare tonent. Et Gregor. Itk t fit-
per Ei.ech.homl . 1 o . Origenes homtl. 1 innumeros affirmat
libros diiunationum fuarum reliqui fe. Eius doctrina recen -
fet Apocalyp.C. t 0.
m Didluri funt D no habsnt.cc.m./f locas ejl Matt.y
Innomine tuo virtutes mulfas fecimus illud quod fe
-
<j«if«r:Nefcio vos vnde eftis.Ejr apud Lucam cap. 13 .
quoqub i itis, habent cc.m.fif.fic & ipfe Lucas.
n Quod probat Gregor, libr. 14. Moral.c 19. e% illis ver-
bis: Scio enim quod redemptor meus viuit.
0 Numeror u ^4. Orietur fteilaex Iacob,& con*
(urget virga de I frael. Que locit ita exponit Cyprianus
iri hbr. adUerfus I udaos>& in libello de fi dia , & Magisin
principio.
p vt habetPadas ad E phefi quod alijs gentibus,
irtqult , non efl agnitu filijs hominu, iicut nunc rene-
latum eft,genteseffecohaeredcs& concorporales».
& coparticipes promifsionis eius m Chri fio iefu
per Euangetiu. Et Addor 10 dicitur 'm conuerfione Cot-
tie lij Centurionis cohortis Italica , quod ftupuerunt ex
eircuncifione fideles, qui veneraccum Petro- quia
& in nationes gratia Spiritus Sandti effufi eft. Et c .
1 i.didtu eft Petro: Quare introifti ad viros praepudu
hab6tes?Ec, audito Petro, tacuerut omnes, & glo-
rificabant Deii dicentes:Ergo& gentibus pcenitfi-
tiadedit Deus ad vita. Greglib.i o.Meral c. 18. probat,
quod vocatio gentin ab antiquo in Dei confiho ab [condit a fit .
t)egentiumvocatione,vide IfiJoti elegantem libellum
•
De Ecclejia hzrefibus.
• (a?.XVU : ;
G Emina cfl: Ecclcfiai pulchritudo : vha
qua hic bene viuedo cofequitur: altera,
per qua illic ex rcaibiuione glorificabitur;
h Ecclefix propter Cbriftum geminas tri-
bulationes exiftuntdd eft, fiue quas a paga-
nis pertulit in martyribus:fiuc quas ab hx-
reticis perfert in diuerfis cocertationihus.
Vtrafq. autem per gratiam Dciexluperat,
.p arti m ferendo, parti m refiftendo.
SandaEcclefia Catholica, ficutmalevN
uentes in fe patienter tolerat; ita male cre-
lem^n '^“PudTcrtu l.ltb.dcanima.Demc[inquit,Saci-
id fpiritus poftea vertit inaliuvirii,
ci!!:." Pt ?p h< ’ ------ -
Q at X I- rt5t in vi ™;ftilicet, id confiat, t . Reg. 10.
t r ’
:Z ****tionis Saul funt apud Gregoriu libMoral. % 4.
x , 5 . tiepe quia faftu fufcepu petefiatis intumuit : vt cofiat
c San£taEcclefia contra Gentilium , atq.
hxreticorum peruicaciam fu mm opere fa-
pientiam,6d patientiam opponere ftudet:
fed exercetur eius lapientia, cum tentatur
verbis : exercetur patientia , cum tentatur
gladijsdNunc enim pcrfecutionibus appd- '
titur,nuc falfis aftertionibus lacefsitur.
c Caufla prauitatis hxreticx dodirinis eft
propagata Ecclefia-,nam antea fimplicitan-
tu fide vigebat. Hxreticornm igitur occa-
fione propagati funt dodores in fide: &:per
b 3 acumina
i8 D. I S I D.
acumina hxrefutn Ecclefix magiftri cre-
ueruntd Nam tunc clarius manifeftatur ve-
ritatis aftertio, quando patuerit quaslibet
diilenfio.
8 Sancta Ecclefia ideo dicitur Catholi-
ca, pro eo quod vniuerfialiter per omnem fit
mundum diftufa.Namhxreticorum Eccle-
fix in partibus mundi coardatunhxc vero
in toto orbe diifufa expaditur, k Paulo atte-
ftante Apoftolo, Gratias (inquit) ago Deo
meo, pro omnibus vobis, quia fides veftra
annuntiatur in vniuerfo mundo c Hxrefes
autem in aliquo angulo mundi, aut in vna
gente inueniunturverfari.Ecclefia vero Ca
tholica, fient per totum mundu extendi-
tur ; ita&: omnium gentilium fociecatc con-
ftruitur.
1 Qui fiunt hxcetici,nifi quireli&a Dei
Ecclefia, priuatas elegerunt fiocictatcs? Dc
quibus Dominus dicit:Duo mala fecit po-
pulus meus,me dereliquerunt fontem aqu<£
viux , Sc foderunt fibi ciftcrnas difsipatas,
qux continere non valent aquas.
Caufifa hxrefis ob quam rem fit? k Ad exer-
citationem fidei. 1 Via vero per quam fic,
obfcuritas eft diuinaru fcripturarum,in qua
caligantes hxretici aliud, quam fie res ha-
beat, intelligunt : nec elfe poflunt, quia id
ipfum quod exiftunt hxrefes, iam non fiunt.
Male enim fientiendo fidentiam nonadqui-
runt,adnihilu enim tendunt.
Hxretici ingenti fludio medacia fina difi-
cunt,&: labore vehementi, ne ad vnitatem
Ecclcfix veniant, decertant: dc quibus per
Prophetam congrue dicitur ; Docuerunt
linguam fiiam loqui mendacium, vt ini-
que agerent, laboraucmnt.
Dum vicilsim hxretici mutuo fic lacerat,
quandoalterutru fiefie in proprias fedas in-
ducunt:fic tamen inuiccm fiefie collidunt,
vt contra Ecclefia pari erroris fipiritu decer-
tent Et qui inuiccm diuifi fiunt, in aduerfita-
tc Ecclefix m fimul exiftunt vnireifiq. , qui,
pro eo quod tantum valeant hxrefics,viden
tur habere veritatem , hoc refipondendum
eft:Non ideo faluti prxponendi fiunt mor-
bi, quia plerumq. ita generaliter mundum
occupant, vt parum fialuti loci relinquant.
a Nonpoffie hxreticos habere veniam, nifi
per Ecclefiam Catholicam(coftat): ficut &:
amici lob non per fie placare fibi Deum po-
tuerunt , nifi pro eis lob fiacrificium obtu-
lifiet.
° Opera bona , qux hxretici faciunt , &:
[ I S P A L.
iuftitia eorum, nihil eis prodeft , tcftante
p Domino per Ifaiam : Quia mei oblitus esj
ecce ego annuntiabo iuftitiam tuam , &
opera tua non proderunt tibi.
Hxretici, quauis lege,&: Prophetas adim-
pleant, ex eo tamen quod Catholici non
fiunt, non eft Deus in eorum conucntibus,
ipfio Domino teftante:Si ftcteritMoyfesA
Samuel coram mc, non eft anima mea a
populuiftum.Eijce eos a facie mea,& egre
diantur.Per Moyfiem quippe, & Samuelem
Legem,accipe,&: Prophecas:quos quamuis
hxretici opere implere contedunt, propter
erroris tame impietatem a vultuDci p 10
ijciuntnr,&; a iuftorum ccetibus fieparantur.
Paganus, &: hxreticustille, qui nunquam
fuit cum Dei populo:ifte,quiarecefsitaD e
j
populo: vterque recedentes a ChriftO) a
Diaboli pcrcinent corpus.
<1 Qui ab idolatriaad Iudaifmum>vcl ^
refim tranficunt,iuxta Prophetam , d c ma
ad malum cgrefsi fiunt, &Dominu non c°
gnouerut: quia de infidelitatis errorem et
rorem alium tranfierunt-
Cuius dodrinam duifiq. fiequirur ,m nU
^
&: filius nucupaturjficut &: per Prophetam-
Amorrhxum patrem $C Gethxam inaticm
effie Ifirael Dominus dicit, no vtiq- nalcc o>
fied imitando. Sic &; in meliorem P alt e
r filij Dei nuncupantur , qui prxeepta ^
cuftodiunt. Vndc &:nos,non natura, ^
adoptione clamamus Deo 3 diccntcs: i a
nofter,quiesin cxlis. .
Non fiolum natiuitate ,fed etiam
tatione filios pofle alicuius vocari. a
Inda i fecundum carnem, fiHj Abrahas.
eundum conucrfiationcm,filij Hiabo in^
cupantur:ac per hoc illi fiunt ficmcA ra *
qui eius imitantur fidem, non qui ex
generati fiunt carne. ^ ^
De erroris audorc trahitur a qui L1 ^
&nomcn,& culpa:vtipfius vocabu ° c ^
ficatnr, cuius & errorem infequitur,fie uC _
elefix Pergami in Apocalypfi dicitur-
bes tenentes dodrinam Balaam,& Ieza >
Dodrinam igitur Balaam dicitur ^
Thyatiris , propter imitatione, non pt°P c
prxfientiam corpotalem.
* tx D.Greg.Moral.lib e).c.9-
b Greger.ibid.
c Apud Greg.lib. i S.Moul.c.j- (0
d H M nullo m. f. extant . Verum retinenti* V
eo quod funt in antiquo edito, & apud Gregouum '
'* M ^aLca P . i.Sanda, inquit, Ecclefia Cwfa
pere habere fapiemiam , & patientiam m l£,c -•
SENTENTIAR. VM. LIB. I.
excreetur eius Capientia, cum tentatur gladijs. Nuc A
vero de eaperfequutione loquitur, in qua no gla-
dijs, fed fallis aflertionibus lacefsicur. Hactenus Grc -
gorius.
t
, Idem Gregorius.lib .epifiolantm, epifiola ad Anafia-
fntm indici. i .Leader uifpalenfis Epifcopusfanclif iimus ifi-
dori frater in homilia habita in tertio Concilio Toletano in
cmterfione gentis Gotthonim , quam apud me habeo nondu
/
V pi f excudam, elegantissime propagationem Ecclefia depin-
xitjum ab hareticis infefiatur.
{ Auguftinus tratt.m conf.Matth.& L«c<e:vtiles funt,
i«q«it,h.reretici adinueniendamveritatem,dum ca-
lumniantur ad feducendum in errorem: neglig£-
l »os enim veritas quaereretur, fi mendaces aduer-
iarios non haberet.
5 Ojiidvox Catholica fignific et, docuit Padanus in epift •
i-adsemp ' ... " - ” ' n -
1 9
k sic Vanius i .ad Cormf&.n.OportethrereCesdre.
vt &,qui probati funt, mamfefti fiant in vobis,Te/
tullwius li.aduerfus h arefis in principio. H xt e fcs, inquit,
ad languorem, & interitum fidei produ&as.
i A ventatis obfiuritate ortas effe luere fis docet elegati fi
fime Clemens Alexandrinus lib. Strom. 7 .& Tertull.hb.p ra-
ferip-aduerfus bareticos. Auguflimis originem, & pngref-
fium lurefeon varie tradit:Nam Ub.de Gencfi centra Mani-
cbaosMefes ortas dicit afuperbia:M?Aeijnquit,cmmCi
htcreticorum cllfuperbiti.lib.S3‘ c
}uaft.quod manant a
falfafcriptuuintelligetia.No poffet,i«<j«it,eiror obo-
riri palliatus nomine Chriftiano, nifi de fcnpturis
non lntelle&is.Firff Hieronymum in epift olam ad Gala-
tas. c.$.& habetur q.^c.HxrefisJumiciim appellat eum
qui alker firipturam intelligit, quam fienfus fpiritus effiagi -
tat, & Hilarius: De intelhgentia,w^«f,h?refis,non de
J-fid Sempronianum, & Vincendus Lirinenfiis GallusiniUo _ fcnptura eft.renfus,& non fermo facit crim6
Pm.7.wm elflcathlLm ucckfiamMremommml demque Phi.oio
Ettlcfi amjeupotius conciliabula,non ejfevnatn, neque Ca- phia^ u ornantur.
* olicam.Natn harefes hanc vnitatem in multitudine fiin-
lin ^Vnde aha appellatur ex nomine, vt ex Valentino,Mar*
tl0ne >& Bafilide-.alia ex loco,vt p er atici: alia ante ex gente,
vt Phr
)m harefis: alia autem ex operatione , vt Encratitaru :
* lt **«tc ex proprijs dogmatibus, vr Vocitaram, & namatt
tmi %&c,\n quo loco ad viuum afficere licet mfiri tempo -
m h * re fm nomina varia, & ancipitesjepugnatefq.fiftas
,
jj* c i Uas infannm vulgus, & indoftumfeinditur.
AdRowidHos i. Gratias ago Deo meo per Iefum
Hftumpro omnibus vobisrquiafides veftraan-
Jj
u ntiatur in vniuerfo mundo. Cyprianus vocat Ecclc-
... Innocentius tertius elegater hoc idem dixit, facies. qui*
dem dmerfts habere, fid caudas ad wuicem colligatas, quia
de vanitate conuenirent in id ipfutn. Habetur de Hare.lib.g
•
c. excommunicauimus. ^
n In excufis legebatur, per Ieremiam ,verum emendaui
Ifaiam ,confintientibus omnibus m.Jf.& ventate. Locus efi
\fauc.s7'
0 Ta,xD.Greg.lib.$S‘Moral.c. 7 •
p pulgen.de fide ad Vctrum. #
q C yprian.de vnitate Ecclef.Aug.li • 1 S.de Ciuit.Dei.c* $
•
r ru farum varia funt in diurnis litteris appellationes. Vo-
um, filij D«.wr»W.8.lUos dmtDeos.ad quos Ter-
mo Dei faftiueft.Io/M»».i.Dedit eispoteftatem h-
- • - • ^oriseiilioru Dei,
^bqua: me in Ecclefia: gremio iuftifsime tenent.
en etme confenfio popellorum, atque gentium:
eng t auctoritas miraculis inchoata , fpe nutrita,
r ^ lltatCa udl:a,vetuftate firmata:tenet me ab ipfa
^ed e Petri Apoftoli, cui pafcendas ones fuaspoft
etU ire£ti onem fuam Dominus commendaiiit,vf-
J" e ad prafentemEpifcopatum fuccefsio Sacer-
: tenet poftrem6ipftim Catholica nome,
1
0 non fine cauflainter tam multas h^reies lola
^tmic.Hd»^ Auguftinus.
ftwcfis ab eleftione dicitur, tefte Hieronymo in epifiolam
ferit, cit. £,1 xrhhm*»»' .; r; -
‘fiduerftis harette os. Elegans defiriptiohareticorum ejt
U tyftinnulib.devnitate Ecclefia, Et inter aliafiii funt,
^quife^troapttd temerarios couenasfinedi
n
na difp o dti° ne praeficiunt, qui fe praepofitos fi-
e vlla ordinationis lege conftituunt, qui, nemine
P 1 cop a t Una dante, Epifcopi fibi nomen afiumut.
den 4 '^ 0S eo ^ ern denuo Dominus defignat, dc
otat » dicens: Me dereliquerunt fontem aquae
effoderunt fibilacus detritos, qui no pof-
d'
ln 5u llam Auguftinus Ub.de vtilitatecreden-
ia d fiLonorium.c.i. Haereticus eft,qui alicuius tem-
potalis commodi, & maximi vanteglorix, princi-
P a tufq Ue gratia , falfas ac nouas opiniones vel gi-
gnit, vel fcquitnr. viuam huius rei his calamit ops tempo -
1 us habemus imaginem.
f V y , % / VI * v V» * * '-1 — - — - v #
fili) Dei.Ef Gene f 6. vocantur fili) D ei,qui infide vrimsDet
altiSimi,& eius cultuvtrtute, pietate , & cbfiruantia, mor-
talibus reliquis ventri deditis, qui vitam ducunt impiam ,dr
ex legem, &idolatris longe excclluntmdc &per excellentia
funt appellati filij Dei.Vocatttr etiam ChnflusD. N. filius
Dei altifimi,pcr naturam: iufii autem per gratia adoptionis.
Aliis etiam nominibus iufti appellantur, vtfily refurreftwms,
Luca xo. Et filij regni Marc.\i 3. filij nuptiarum, Matc.i.
filjj fponfi, Luc. f. filij pacis, huc. 1 o .filij lucis , Luc. 16.&
Iohann.ioAuftinus Martyr, lofiphus Hebuus , Tertullia-
nus &Eattantius Firmanus Angelos Gencf 6. film Det
appellatos exiflintant. Quam fintemum gratiifime refet-
H f 4 la
J«s.cap. 5 . Et Clemens Alexandrinus lib.Strow.7- n heodoretus quafi. m Genef. qiufi. 47 . dr fic inter*
f le «sj»q 8 j t> eledio cft. Et Tertullianus lib. de pu- U turt[[ud fie Eno s, Genef *ifte coepit muocare no-
men Domini, ex verfione Aquila: Tunc exorfus e fi appel-
latione in nomine Domini, qua verba fighificarevidetur, quod
hic fua pietate primus dimnum nomen adeptus eft,rt a con-
fanmneis Deus appellaretur, a quo deinceps pofieri filij Dei ,
perinde acnosaChnfio chufiiant.HacTheodoretns .
De Gentibus. Cap.XVIL
T)Hiiofophi 3 gentium non,ficut oportet,
I peum quxrentes, in Angelos inciderut
prxuaricatores : faaufq. cft illis mediator
Diabolus ad mortem ,ficut nobis Chriftus
adviWm- b 4 Mul-
io D. I S 1 D. HIS I’ A L,
Multum mundi Philofophi prodicantur Atis refedionem inuenilfc fe congaudt.
in dimcfione temporum , curfuq. fiderum, b In fcripturis fandis, quafi in motibus '
ac difcufsiohe elementorum;&: tamen hoc celfis,&; viri perfedi habent iublimiaint
non nifi a Deo habuerunt. Volando enim
fuperbe, vt aues aerem 5 Sz demcrgetcsfe in
profundum, vtpifces,rnare;&: vt pecoragra
dientes, terram dcfcripfcrunt : verumta-
fticn tota mete au£toremeorumintelligcre
noluerunt.
Quare no poliunt animalia bruta inter-
rogare? quia nefeiunt ratiocinari . Ideo no
dilsimiles gentiles homines animalibus ex-
titerunt; qui talia non confiderantes , Sc
ipfa amplius diligentes vfque ad eorum cui
tum b euan uerunt.
K*Via Chriftuseft: fi quis in ea non gradi-
tur, non eft, quomodo veniat ad Deu. Phh
lofophi autem mundi vtiq. Deumcogno-
uerunt,fed quia difplicuit illis humilitas
Chrifti / in inuio tran{icrunt ; &: non in via.
Ideoq. cuanefcentes gloriam Dei in men-
dacium mutauerunt: &: reditudinem vio
relinquentes ,in anfradus inciderunt er-
rorum. ,
Primum vnicuiq. cfb fcire, quid appetat:
fecundum vero eft, vt id quod appetit, ap-
prehendat . Imperfeda quippe fapientia
eft, qud tedas fcireiS^ncfcireiter, per quod defperatio fiat, ea quo manifefta f linC
, tiant: ne de intelledis faftidiumcxi
expediat irc.Quid enim prodcft,fi quis fa- C ea qua: claufa funt,clefiderium excitant-i
mis tempore vbertatis regionem videat; &: pleraque quanto magis latent, tanto mag-
c. viu pinu^ii * r
ligetio, quibus greilus conteplationis,qu»
cerui erigant : St fimplices quafi parua
mali a inueniunt modicos intellcdus , a
quos humiles ip(i refugiant.
c Scriptura facra infirmis, &fcnfu P arU
lis , fecundum hiftoriam humilis videtur *
verbis: cum excellentioribus autem
altius incedit, dum eis fu a myderia pa n E
ac per hoc vtrifq.aqianct comunis, P al
u ulis, &: perfedis. &
c Scriptura facra pro vniufcoiuiq* 1
^
ris inteliigetia variatur, ficut manna,
q
ll(
^
populo veteri pro Ungulorum dele<ft atl ° ^
varium dabat faporem. Iuxta fenfuutf^
paciuatem fingulis fermo Dominicus
gruit. Et duAi iit pro vniufcoiufq * inlC
du diuerfus, in fe tamen permanet vn llS *
f Ideo in libris fandis (quadam 0 ^
quodam aperta reperiuntur: vcincc
lcdoris,6c (ludium augeatur- Nam ^
paterent, ftatimintelleda vilefeerene .
fiis (i eunda claufa exiiterenc,
fidentiam gignerent. Ne ergo de obic
defperatio fiat, ea quas manifefta .L t
tiant: Sc ne de intelledis fiaflicUuiTi exi
viam per quam ad illam pergat, ignorat?Ec-
ce patriam quifque quorit,fcdqui via per-
didit , errando graditur , non proficiendo:
quantoq. plus ambulat, tanto magis ab eo,
quod quorit, elongatur.
Qui viam regiamftioc eft, Chriftum de-
ferit; etii videat veritatem , a longe videt:
quia nifi per viam, non eft , quomodo ad ca
appropinquet. Quod fi gradiens per defer -
tum, leonem incurrerit, fcmetipfumrcdar-
guat,dum in Diaboli faucibus hoferit.
: filt llf *
*
V Greg.lib.Mortil.2f.c.i2.
Ad Rom. 1 .euanuerunt in cogitationibus.
Ve Lege. Cap. XV lll.
^ Ia, per quam itur ad Chriftum, lex eft;
per quam vadunt ad Deu hi, qui, vt eft,
mtclliguntcam.
Sandarum feripturarum altitudo, 8 quafi
xnontes pafcuasfunt : ad quos dum quifque
illitorum confeendit, pafcuas indeficien -
cxcrcitium probent.
Z In feripturis fandis fope ea
funt,quafi fada narratur, ficut eft mu -
deruntinefeam meamfcl,& in^ti ITJca
^jj
; taucrunt me aceto. Sed eur fu tura
pr^terita/cribuntuqnifi quiaca,qu? a
. ^
facienda funtin operc;iam fadafu nC 1
uinaprodeftinatione?Nobisigitbr CC ?p inC
raliter accidunt, qua: conditori omn 111
tempore prouidentur. 'g-g.
Propterea Prophetia rerum futu rar ^
ftaprojfentibus mifcet rebus,v.c iza Cie ^
^ turillafutura,qiiemadmodumift acer ^
tur e fi e completa. More cnimfuo P u
fentia de futuris loquitur:ficutinp er ? a >
Icrufalem de Ecclefia: Et ficut in pe* 10 ‘
Ephraimde hxreticis. .. n {j-
Profadis diiiinisplcrumq.& tlid a P ^
tur- idcirco, quia non operatione nia ^\j cU c
Deus,fcd dicendi imperio operatur,
feriptum eft:Dixi t,& fadafunt: manda
Sc creata funt. c .
1 Quqd in feripturis facris vna bis
titur fententia, aut cofirmationis cau < ^
XI
sententiarvm. lib. i.
d Gre corius probat homil. i o .fuper Ez.echiel.lib. i.&ho-
autem rota,inquit 9 ni(i facram fcriptura
defignat , qus ex omni parte ad auditorum m 6 tes
volnitur?
e G r egor. lib. i. fuper Ez.ecbiel.homil. 6 .&lib '3 i .Moral.
can. i z
.
f Greg.lib. i • Moral. c.z\.
g De v fu pratenti, & futuri dijferit Gregorius lib. 34M0-
ral.c.3. & Augufiinuttib.de verbis Apoftolifer.z.& lib. 4.
fuper N um.& in enarratione pfal.io$.& Tertull.lib.3ytd-
uerfus Marcionem.Quam temporis enallagenfrequente ejfe
in diurnis litteris y vt futurum pro putento ponatur , probat
pfalmus <5.Lauabo per lingulas nodes ledummeu,*
pro hm.Etpfal.df. In flumine pertranfibunt pede.
Etlfa. c.38. Sicut pullus hirundinis fic clamabo , &
meditabor vt columba. prouneditatus fum , & clama -
ui. Frateritum ponitur aliquando pro futuro , vt pfitlm.fj*
Ego autem ad Deum clamaui, & Dominus falua-
uit me.hoceft,faluabit me. Sequitur enim: Et exaudiet
vocem mcam.Euturuinproprafenti pfalm.144. Gloria
regni tui dicent , & potentiam tuam loquen -
tur . n _
h ld frequens eH in diuinis litterit>vt confiat ex Grego*
rioin Cant.c .6 & Hieronymo fuper Ezech.c.i 6 ,& ex AU -
gufiinolib.ij.de duitate Det.c. 3. Tripartita, iw(^if,re-
periuntur eloquia Prophetarum.fiquidem aliqua
funt ad terrenam Ierufalem fpedantia , aliqua ad
creleftem ,nonnulla advtramque. h ieronjmus fuper
Ez.ech.c, 1 6. Quod quattuor modis dicitur Ierufale. Exem-
pla nos poncmus-.Vrimo mododiciturjuxta ludaos, illa dui-
tas terrefiris»quam planxit Chrittus,Matth ^.Ierufalfi,
Ierufalem, quo occidis Prophetas , 8c lapidas eos,
o^uuum veto irn,.;u.- qui ad temifsifunt .secundb.Sauacum efi co« V tg,fo
'gwptoximum tuum, f.cut teipfum. Vnu p/.^^.Fandamentaeiusmmontjbuslanais: dili-
«amauc i. ^m/tabul'a di- C git DnspottasS.6 fuper omnia tabernacula Iacob.
, Tertib,eft multitudo Angelorum, Dominationum,Potepatu,
Jcf caleftis paradift, Paulus ad Galatas 4. Qu^ aute l*
u f "
ihmeft lerufalem,libera eft,qu* eft mater ommu
noftrum,^ nebraos la.Sed accefsiftis ad Sion mon
tem & duitatem Dei viuentis,Ierufalem caeleftem
J. hic eSt.qu* defer, bitar Afofty. 1 2. Quarto pro rnlefiu
militante & triumphante, Apoealjp. ii. Vidi cimcatem
fandam Ierufalem, Hieronymus etiam in E z.ech. c.23.
affirmat, quod quidquid de Ierufalem rgettim s dicitur, ad
animam referri pof it. -
i ofM^ParticepsEphraim idolorum dimitte eu.
Er M. Calumnia patiens ; Ephraim,fradus mdicio,
quia coepit abire poft fordes. Er illud : Ero tinea
Enhraim & putredo Iacob -.Tineaenm totumvefiime -
r;«pitijs:Etibi inuenit viafvbi ceteris animau- ? Iob x 3 .Sicut veftimentu, inqmt,quod
interitus eft ; vnde & Gra:cofermone,capraru, D comcditur imnea. Putredo non ita. Sic enm fmefis,efi
^coru erex.fublimiu conuerfatio dicitur, hoc v 0 h u jm:peccatumvero,putredo Iacob.
aut myfterij:ficutlex,&: gratia; ficut initiu, A
& pcrfcdio-.ficut bonum,&: melius.
m Lex diuinain tribus 11 diftinguitur par-
tibus: in 0 hiltoria, in praeceptis, Sc in pro-
phetia. Hiftoria eft in his , qux gefta funt:
Praecepta mhis>qux iulTafunt.Prophetiain
his,qu£ futura praenuntiata funt.
p Lexdiuina triplici fentieda eft modo.
** PrhndjVt hiftorice:Secundd,Vt r tropolo-
gice:Tertid,vt r myftice intelligatur.Hifto-
riCe uatnq. iuxtalitteram:tropologice,iux-
tamoralemfcientiam :myftice,iuxta fpiri-
tulem intelligentiam . Ergo fic hiftorice
°portet fidem tenere , vt eam & morali-
ter debeamus intcrprctarL&fpiritalitcr in-
egere.
1 Tria,&:feptcm 3 dcccmproceptafunt:
c u tria ad amorem Dei pertinent ,feptcm
ad homines. Illa tria, quo ad Deum perti-
ucnt }
v in vna tabula feripta fuerunt : reli-
^ ua fc ptem in fecuda. In prima tabula triu
laudatorum hoc primum efbDiligcsDo-
m inumT) eumtuum> Infecunda: Honora
patrem tuum, St matrem. Hinc cft,quod
a uator feribae interroganti , quod prx -
^ptum eft primum in legeiait: Audi Ifraelj
iJ °minus Deus tuus Deus vnus eft, hoc pri
e ^ c -Sccudum vero fi mile eft huic;Di-
l S es proximum tuum,ficut tci\ r
namque pr^ceptum dc prima ^
^ S^^d ad Dei pertinet amoreirgalterum
c td de alia tabula, quod ad hominis perti-
Ilet dilcftioncm.
f . it ^ a P t{ d Gregorium lib 3o.M0ral.C- 1 3. dutn interpre-
tllumlob.
3
$>.Circunfpicit moces pafcuae
b 1 ^rrentia quaeque perquirit.
~ en fusefl apud Auouf tnum, dum exponit locum illum
K Pr
,W ' lo * ,rn ontes excelfi ceruis: petra refugium
^[ Inac h s d4i^Mff«/fi«Jt;??f:Petrarefugiumhircis,
b e F? n hus.p«p en flir hunc locum D. Hieronymus fuper
1 3 .f.^.Hir CU s,i»q«^w 5 ; an i rna le^ Eeroper
ex celrafefti na ns s & nihil pericoh fuftmens m
rf cl PUijs:Etibi inuenit via, vbicaterisatnimati-
D USlnf„..:' ^ . _ _ r' /-/.«ratru
eft . g r ex,fublimiu conuerfatio dicitur, hoc
,'^ncXiov quafi outtcttoMov fiquide aiTrcexcelfiim»
‘^i«i'couerfatione fignificat. Ide adDemetriade, nc
Cupra petra pedes meos,& pe tfa refu -
leporibus.- pro quo multi herinacios legut.
mma } P ai: uum,ac fugax, 8 c fpinaru fentibus prae
f ' lUacQ * Et <td Suma,Sephamm animal e(feait,non maiut
n UC10
,
3 h *bens fimilitudinem muris , & vrft 3 & inPala-
Y ta *e*r dici magnaq. illorum in ea regione ejfe abun-
, mi *m>acfemper in cauernis petrarum } & terufoueisha
Ua re.tftc ex Hieronymo. Alij cuniculum.
ego. Ub. 1 .Moral.c. 11.& AuguJUib. 1 .fuper Genef.
a - i:te tam,c,vltimo.
comecumta^a ;
tinea Zphrawpeccatumvero, putredo Iacob.
k vCdm Z2. Dicere enim iufiionem importat multoties in
v • • c* vteftilludPauliadRom.il. Dico autem
eft mihi *. omnibus %
ui funt
P cr S 1
i us fapere , quam oportet Capere.
inter vos,non pius lap».* >1 r 1.
ria.ee xtveo vf I .atini dicunf.iubeo faluere , & dicefalute.
Et illud.V ic,vt lapides iftfpanes fiant,i(i efi , iube,yt
l
aP
Hi HzAch. CA-5S- tdmuuit mfiripturit
factis hoc obfmuri debete : vh videtur Atqtu fmdt-
t J.eireCentenM,mninmnibuse4iem dtet , fedvelfrb-
“ *%*** ^ imn f
: Z
Z L D. IS
frcm?» di fer euntium haberi rationem.
m lex a delettu difiaiubet fiquidern qua eligendafacien *
fiunt :vt Cicer ohb.i. de legibus docuit» Vnde Paulus
ad Rora. 3 per lege,mqHif,cognitio peccati. Id rffripi-
f#r pro veteris te
fi amenti libris, lfai. z. de Sion exibit
'lex. Ef 4p//d Pentium in epittol. ad Roman.cap. i . Si au-
tem ludius cognoininaris,& requiefeis in lege,&:
gloriaris in Deo ; &: nofti voluntatem eius, &c pro-
bas vtiliorijinftrudVus per legem. E t c.7. Lex San-
&a.£f liber pfalmonmifiex 'a Chritto D.N . appellatur Io-
hau. rs.ln lege veftra feriptum : Quia ego dixi,dij
eftis.Kf Aug.ibid.tracl:. 48. adnotauit. Et Am alarie us Tau
ifenf.li.de efficto vhjfa. Difiinguitur etia Lex a Vfalmis, &
" Vrophetis.Mattb.i i.Le:q& Prophetae vfq. adlohan
ne. Er ii/«‘d;oportet impleri que fcripta fiant in Le-
ge^ Prophetis Scpfalmis de me.fiatth.zz.
n De partitionibus veteris & noni tsfiamenti , vide Epi-
'fhauium lib.de menfuris ponderibus , & lobannem Da-
viafcenum hb 4. de orshodox.fid.& Gregor- Naz.ian.in car
mmbtis,& imron.m pufatione hb.Kegitm,& lfidor.Ub.fi
JUtjmolog. cap. 1 . Obiter adnotandum duxi, non
D. HISPAL.
,h tni& ad 'titia er ttdie (litati i £t ‘
hf.llttchl £0
Oritttl OfM
arguendum, ad corrigendum
feclusfit homo Dei, ex littera & fpiritu cesi
fola occidit fpiritus aurem vitii fi c at, animum ij. »1 ^ ^
bonum infiniti» Vnde Gregorius lib.tfi.Moiahcf 0. >
tt«?f,modo nos nuda pafcathiftoriaqno 0 m
tu litterae velata medullitus nos renuat p irl
allegoria.
ifidoru de partibus diuina legis differ er e, quam inhb.C.Ety -
rnol Nam ibi poti veteris teftamenti partitionem in legalia,
prophetica, cr hagiograpbaftc inquit fumma. vtriufq. te 1 -
(Hmenti trifarie diftinguitur .id eft , in hiftoria,
in moribus, in allegoria. H,<t c ille: vt intelligas pracc-
pta ad mores,: prophetas , ad allegoriam pertinere. Nam
amfwilla celebris ac psruagata, in tres explanationis fpe-
cies : feu partes allegoricam , tropologicam , anagogicam
,
iuxta triplicemprateriti^rafentis^cfutun differentiam, ab
antiquis patribus traditur: ita vt allegor ica expofitio,prate-
ritarum in veteri lege vmbr arum ac figurarum pr auctiones,
'& prodigia mani f e fi et, vnde Propheta ad allegoricam expo
nendi rationem pertineat. Adde etiam merito Prophetis iri»
hui dicendi genas aliegoricum,propter tropos,verborum ani-
'gmata,& tranjlaTmes,vt Tertullianus adnotauit aditer fus
'bUxcwmgi.iib.y
0 Ita habent omnes cc.m.ff.
P Augufiinus lib.vnico faper Genefim ad litteram cap. z
.
Quattuor mo di,inquit,i quibufdam feripturatura
tradatoribus traduntur legis exponenda: : fecun-
dum hiftoriam, fecundum ailegoriam , fecundum
analogiam,fecundum etymologiam. Hiftoria eft,
cum fiue diuinicus, flue humanitus, res gella com-
memoratur. Allegoriarum figurati dida intelli-
guntur.Analogiacum veteris, & notii teftamenti
congruentia demonftratur . Etymologia, cum
didorum, fadorumque caufEae redduntur.Idwr de
vtilitate credendi ad Honoratum cap, 3. diuidit feripturam
fecundum Hiftoriam, Etymologiam , Analogiam, & Allegoria. ^
<1 Sin fus hi fioricus feriptur a, qui litteralis efi, inter omnes
e fi potentifsimus, & effic aci f simus , & ad probandam fidei
aiichritatem , reliquis multo illuftrioricftque fundamenta,
&bafis omnium expofitionum diurna feriptura , cuius diffi-
cultatem adnotauit Hieronymus in prafatiom commen-
tariorum iu Abdiam , & Augufiinus hb. 1 . retrataclionum.
Verum fi fola bi fi oria, & nuda legatur , non intelkelus
littera fpiritus, modicam habet vtilitatem , & ita appella-
tur a uieronymo Ez.ech.4- vilior intelligentia, & Augufii -
niti hb. 1 yje duitate Dei.ca.z7.n0n ejfe illis confentien-
dtm ajferit , qm folam hi floriam recipiunt fine Allegor ica
figmficatione-.ncc illis, qui fohts figuras defendunt repudiata
mfiom veritate. Scnfiis enim vtilis feriptur re ad docendum
,
* Tropologica expofitio idem eft, quod moiahs.lx Q ^
ponamus aqua:ex illo Gcnefos. 1
.
Congregat- aq
.
locum v num, fignificat aquam elenientalem-veru
alce tribulationes fignificat , vt in illo pfiahni /• “
uimus per aquam , & ignem, & eduxit nos
frigenurn. Et lfai. 43. .tranhensper aqi
cum ero, & (lumina non operient te . Etil • ^
ueninc aqua: vfque ad animam
tropologice fapientiam. Prouerb . i§- Aqua P 1
. r
r
verba ex ore viri, & torrens redundans , 0
pientise.Ef illudjFiet ei fons aqua: falientisin -
aeternam. Ecctef. Aqua fapientia: falutans
eGs. Smuficat etiam harefes: Vrouerb.fi-
aGY..w.y g uae dulciores furit. E t lmmanasprof?eritdte>- 0
aUm h,C Omnis qui faibericex hac aqua , fidft *«¥>£
ritus Santti infuftonem Ichann. 7
•
Qui creent n 1 ^
ficut dicit fefiptura , flumina aqute v ^ ua: c £
^ all .
tre eius fluent. Ennngelifta id interpretatur > ^ ^
tem, inquit, dixit de. fpiritu, quem acceptu' 1
credentes in eum. Significat etiam populos.
Aqux vero populi funt. Defenfu trepolcff
mus fic fcnbitin E^Cf.^.Eifde litteris mffi *.
ti .
rit,& tropologia, fed illa humilior eflj 1 ta
llor,illa hxret terrx.iftaad cxleftiafublei^^
f t ifltffl
' 0
Myfiicumfenfumhtc ifidorus vocat fpiritwM '
_ gentiam. Hieronymus, cuius diurna feriptura f ar
L'-
Ifidorus fequiturffu; habet in 1 2.qu*ft.in Abdiam» -
in cordenoftro defcriptioj&r cegti\n^ r
fi?
tui f t .
eft: prima vc intelligamus eas iuxta bifl 0l ' ia
eunda iuxta tropologiam: tertia iuxtainte^g^,
fpiritualem.Inhiftori:teorum,quefcrip« ia ^
dofcruatur.In tropologia de littera ad 111310
furgimus,& quidquid in priori populo ^
fadum eft, iuxta morale interpretamur 1° CL
p n i f i-
animae noftra: emolumenta conuertimus* 11 f jj,
tuali ficosa ad fublimiora tranfimus, tcrrell
j e {lh
nnttimuSjde futurorum beatitudine > ^ c * ^ 0)
bus difputamus , vt prxfentis vitae mC 1
vmbra futurxbeatitudinis Cit.Uafienus
D. Eucheriusin libro fpiritualium fer mularum, ufi.
nit diurnarum expofitionum genera, hifi ori cum >
cum , allegoricam, anagogicum. De hiftorica,ft°p l
xpo fixione , tam ex mente Augufi m
tuebit
& allegor ica expo
uimus. Nunc de anagogica expo fitior.e, quam ^ ucW
cat, qua ad fac ratiora caleftium figurarum fectfi 1 * f
cit : vt fi aquam exponamus de aterna beatituubic ,
Icremiaz. Me dereliquerunt fontem a d 11 " p Lll jt,
Et de Angelis, pfal. 14S. Aqux, qux fuper ca ’ °
r
s
laudent nome Domini. Poteris fub myfi'tca,6'’ j ?{.
intelligentia allegor ica, & anagenica collocare • iU
f - n 0k
rius, Hieronymus, Auguftinns, & ifidorus confert*' w '
tiphd,& varia feriptur, irum partitione. , s ((.
c Tria,& feptem, decem prxeepta habent o/n ^
m ff quam lelhonem maxime probo. Sic enim efi
lib.de decem chordis c.y.(vnde fententUm Aefrmpfi' r
& hb. 1 5 .contra Vanfium.c.4. o ^
SENTENTIAR VM. LIB. I. 2-5
Y lutic partitionem fuccptor u in ubiilis s ntpe quod fuerint loquittir fcriptura,vt boni redarguantur
triain vna.& feptem in aha fcripta, fequuntur plurimi La~ cum malis, mali laudentur pio bonis. Sed
tinorum Sanclorum,vt Auqud. in locis citatis , & lib.de de- ari nue
tum j.
quid ad quem pertineat , qui prudenter le-
gerit, difcct.
e Tertia regula eft, de littera, & fpiritn,
id eft, de Lege A gtatia:L ege, per qua prx-
ceptafacieda admonemur; gratia ,per qua ;
vt op eremu rftuuamur. V el quod Lexn5 ta-
tum hiftorice,fed etiam fpintalitef fentien-
dafit. Namq. oL hiftorice oportet fidem te-
nere, &Tpiritalfter Legem intelliger e.
f Quarta regula eft, de fpecie, genere,
per quam pars pro tGto,&£ totum pro parte
accipitur : vcluti fi vni genti, velciuitati lo-
quatur Deus,& tamen intelligatur omnem
contingere mundum: 5 ficut in pfalmis. Er
adorabunt, inquit, eum filix Tyri in mune-
ribus.FiliseTyrijfilix gentium , ab fpecie ad
genus: per T yrum enim vicinam tunc huic
terrx , vbi prophetia erat, fignificabat om-
nes gentes credituras Chrifto : vnde Sc be-
ne (equitur* Vultum tuum deprecabuntur
omnes diuites terrx.Sic &: per h Ifaiam Pro-
phetam dumaduerfus AiTyrium Dominus
comminatur, dicens: V t coteram Aflynum
in terra mea ; & in montibus meis conculcc
• .. * eum *Et erit Babylon illa gloriofa,& regnis
res dixerunt. inelvta ficut fubuertit Dominus Sodoma,
Po
l
] ma regula eft, de Domino,& eius cor Gomorfha Nam licet aduerfus vnam ci-
P°re>q U3e de vno, aut advnum loquitur: & Gomouha. Nam i
Ifaiam or3C f atuin
•'tquein vna perfona , modo caput , modd mtatem Babylonem.
7
imorum Sanctor um,vt Attgujl. in locis citatis , & hb.de de-
cem cbsrdis.c.j .probat fuam fententiam ex ilio VauliiEti-
mum mandatum in ixpromifsione.gmwi in hac feti
tmta non ett conilam, cum lib. quaftmum veteris Tejla -
tneiiti (j.7. quattuor verba affirmet effit exarata in prima ta-
bula } qtiorii primu ftatuit-Nd fiat tibi Dij alieni pister
Riefecundu^N 6 facies tibi vlla fimilitudine.TaftKW:
No iames nome Dei tui in vanu: o« 4 ri«:Sabbathu
bni Dei tui feruabis,& non facies m eo vllu opus
fermle.R eliquainjecudaht^vtprimuvcrbu fecunda tabu-
b/rt.Honora patrem tuum,& mattem tuam, ex illo
Apojloli adEpbef 6. Honora patrem tuum,& matre,
quod eft mandatum primum in repromifsione,
$JJ, 0 m°doffnqMt } effetpriMH,nifi in ficu da tabula ab ipfo cce
Plfetll n repromifsione autem ideo dicitur , quia fatim
fis longaeuus fuper terram, & bene fit B
ubqltac ejl promifsiofa£laijs,qui mandata cuilodiunt ,Io-
fipb-lib.j.Antiq. c.6.&Pbilojn lib. Quis rerum diuina-
l um haeres fit fm viraque tabula quinque effepracepta tra
dita affirmat. Sunt qui dicunt has tabulas tepore vltinii le-
yo fiuljmitani excidijfib Romanis Imperatoribus in teplo Dei
f u ffi,indeq, } jito Augufioyintcr c ater a capta vr bis fpolia,
tn triumphum allatas
*
E e feptem Regulis . Qap* XIX*
^bptem a eiTe, inter exteras regulas locu-
donum fandarum Scripturarum quida
bpientes dixerunt.
Dominus commirietur.tamen dum contra
e am loquitufjtr anfit ad genus de fpecie, &:
conuertit generaliter contra cotum mun-
dum termonem. Certe li non diceret ad-
uerfus vniuerfum orbem, non adderet intra
o-encraliter.Etdifperda omne terram, & vi-
htabo fuper orbe mala,& cetera quq fcquu-
turad internecionem mundi pertinentia:
vnde & adiecif.Hoc eft confiliutn, quod co
‘ttquc.aut ab altero ad alterum : neque gicaui ft y«omne
lcal^ ki :3 uid col 'P oriconuemat ’ prudcS D irein! dum fub perfona Babylonia: arguit
i v urf, pcriona , rnuv-ivj uap. , —
Cor pus oftendit, c ficut Ifaias ait:Induit me
Vc ftitnento falutari,quafi fponfum decora-
corona, quah fponfam ornatam mo-
mlib us Olis . In vna C nim perfona duplici
I^ulo nominata caput,id eft , fponfum
bcclefiam ,id eft , fponfam manifcftauit.
r °iftde notandum in fcripturis,quado fpc-
fNliter caput defcribicur,quando & caput,
c °tpus.'aut quando ex vtroq. tranfeat ad
v d'utnque,aut ab altero ad alterum : ficquc
dor intclligat.
^ccunda regula eft, de Domini ^corpore
Vc ^o,& permixto. Nam videntur quaedam
.^fiiusconuenire perforix, qux tamen non
Amt vnius,vt eft illud : Puer meus estulf-
l ^ ecc e delcui,vt nubem, iniquitates tuas,
kyicut nebulam peccata tua : conuertere
ac redimam te.Hoc ad vnu non con-
gmit,Nam altera pars eft, cui peccata dele-
ui t,& cui dicit: Puer meus es tu. Et altera,
Cl h dixit : Couert ere ad me,& redimam te.
^iifi conuertantur,jeorum peccata dele-
Per hanc enimregulam,ficad omnes
iiUS f lLlJ A- L ^ 1 £ ^
Item , dum fub perfona Babylonia: arguit
vniuerfum mundum, dicens : Difperdam
omnem terram, & vifitabo fuper orbis ma-
la &: caetera.quse fcqUuntur, adintcrnccio-
mundi pertinentia: rurfusad eandem
quafii de genere ad fpeciem reuemtur, di-
cens- qua: eidem ciuitati fpccialicer conti-
gcrur.Ecce ego fufcirabo fuper eos Medos.
Nam regnante Balthafar.aMedis eft obte-
ta Babylonia. Sic &onus vEgypti ex perfo-
.
na eiufdem.totum vult intelligere mundu,
dicendo : Et concurrere faciam ^Egyptios
aduerfus ^Egyptios,regnu aduerfus regnu:
cum
&4 D. ISID. H1SPA L.
cum Aegyptiis non multa regna, fed vnum A ad imaginem fiiarn. Ncc non & vbi expic-
habuifte fcribatur regnum. tis omnibus operibus , dum Deum dicit ic-
k Quinta regula eft, de temporibus, per primo dierequieuifte,recapitu!andofuo!U'
quam auc pars maior temporis per partem
minorem : aut pars minor temporis per
partem maiorem inducitur . 1 Sicut ePc de
triduo Dominica: fepulturx-.dumnec tri-
bus plenis diebus, acno&ibus iacuerit in
fcpulcroded tamen a parte totum triduum
accipitur. Item pars a toto, vt eft illud: m
Et erunt dies vitx hominis anni centum
viginti : dum tantum centum vfque ad di-
luuium inueniantur,ex quo hec a Domino
ftatuta funt . Vel n ficut illud; quod qua-
dringetos a*nnos prxdixeratDeus , filos If-
ptimo die requieiulle,reca[
git : Ilice generationes cxli, & terree, quan
do creata: funt, in die quo creauit Deus cx
Ium, &£ terram , &: omne virgultum agu>
antequam oriretur fuper tcrram.Nonduni
enim pluerat Dominus Deus fuper tcrraui>
&homo non erat, qui operaretur terram-
fed fons afeendebat de terra irrigans vni-
uerfam fu perfici em terree . Hxc omnia rc-
capiculando in ferie narrationis rebus futu-
ris ne 6 hintur 5 cum intra lex dies etiam l liC
patrata videantur.
— p — - — - r" —
j
— - Septima regula eli,de Diabolo , & clllS
*rael in iEgypto feruituros, &: fic inde egref- g corpore • quia fxpe dicuntur ipfius cap m $>
qux fuo magis conueniunt corpori d-F
vero eius videntur didta membrorum >
Ito
furos : qui tame quadringetos annos nofer-
uierunt, quia, dominante lofcph , ^Egypto
dominati funt: vbi iterum a parte totu fub-
iungitur, quia non ftatim poft quadringen-
tos annos egrefsi funt, vt hierae repromif-
fum ; fed, quadringentis triginta pera£tis,ab
iEgyptorecefferunt.Ad 0 hanc temporum
regulam pertinent & illa, qua: dum adhuc
futura fu nt, quali iam gefta narrantur, vt eft
illud:Foderut manus meas, &: pedes meos,
dinumerauerurit omnia olla mea ; & diui-
ferunt libi veftimenta mea , &: his fimilia.
In quibus, quae adhuc facienda erant, iam
facta narrantur. Sed quando aliquid facie-
durn efle pronuntiatur, fecundum nos di-
citur : quando vero quae futura funt, iam fa-
£ta dicuntur , fecundum Dei aeternitatem
accipienda funt ; quia qua: nobis P adhuc fu-
t u r a fu n t , a p u d D e i p r ce d e ft i n a t i o n c m i a m
fafta funt, apud quem omnia faCta funt,que
futura funt.
q Sexta regula elt,de recapitulatione. R e-
capitulatio enim eft , dum feriptura reddit
ad illud, cuius narratio iam tranfierat: r licut
cum filios filiorum Noe feriptura comme
-
nioraflet, dixit, illes fuilfe in linguis, &gen-
non nili capiti congruunt -(Sicut c in
vbi dumcotra Babyloniam, hoc eft? c0!ur;I
Diaboli corpus multa dixillet fermo p l ‘°
pheticusjrurfus ad caput, id eft,nciIDin ^
Ium , oraculi fententiam deriuat aieens-
Quo modo cecidifti de cado Lucifer > ‘l 111
mane oriebaris?) Ex nomine quipP e coi
poris incelligitur caput,vteftiIIudinE lian
. gelio de zizanijs tritico admixtis , dicent.
Domino: Inimicus homo hoc fecit,
^ nemipfum Diabolum vocans, & ex nom 1
^
nc corporis caput defignans . Iter»
mine canitis fignincatur corpus, ^
lCll V ( |
Euangelio dicitur:Duodccim vos clegM ,
vnus ex vobis Diabolus eft; ludam vtK f
indicans, quia Diaboli corpus fuit. v
ftata quippe Angelus omniu cuputcl i
quorum , & huius capitis corpus funt
nes iniqui . Sicque cummembris fuis vn
eft , vt larpe , quod corpori eius dicitur»
cum potius referatur : rurftun quod »
membra iterum ipfius deriuctur.
Has fsptem regulas veluti danes a t ieYl!mi
Crv* Jl* Tironi ti$ • ^ O J
ejtiit quidac. , ijm wuiiua i/ouot**— - ^
fcripfit.cum fuerit Donatifta, tytib.i- ccntu ‘ Lj.
T armenium. c.i%. vocat eu macri (Irum,
‘
tibns lais:& tamen poftea, quali hoc etiam na feriptura reconditos cxcogitamt Ticonuis- A
in ordine temporum IcquercturrEt erat, in- nus ^ > • de doftrina cihriftiatu cap. 30. T* c< *a|f
s joi£
quitjOmnis terra labium. vnum, Sc vox vna c
*- lh dpidam - C 1 oi contra Donatiftas i 1111
omnibus erat. Quomodo ergo fecundum
fuas gentes,& fuas linguas erant , fi vna lin-
gua erat omnibus? nili quia ad illud, quod
iam tranfierat, recapituladoeft reuerfa nar-
ratio? r Recapitulatio enim eft, dum rerum
pictcritarum cauft^ futuris mifcetur geftis,
ficut &m Genefi, dumfextodie hominem
dicit factutn-fuilTe, d^nuo recapitulat for-
matum dicens: Formauit Deus hominem
_• - o • vocat eu magi fir uni, eiufq !l
g :n ‘ ^ c -
di diuinam fer ipturam leges & formulas tantifif 1 ’ ‘ ^
pruni expofitionihus pratulerit: vt conflat H * p, yti~
librale doctrina Chrifliana c. $ o .vbi de natu 1 c S li f l£C
litate fic hquip: Neccflarium duxi ante °[ t)nia & I
fe-
dieju itiqutp iNeccllarmm duxiamt y
mihi videnfur.libellum re|ularum fenore
cretorum leges, veluti claues &lumin3,t abl
funt fnim quadam regulx miftx , qu^ vn ^
Iceris recefius obtinent , & veritatis thelaut® ^
quibus vifibiles faciunt. 'Quarum fimtmi ^
SENTENTIARVM. LIB. I. z$
riitiij fineinuidia,vt communicamus,accepta fue- A * Augufl .11 3 *de doctrina, &hb.4. de Tunit.i.6.& Tico
ritjclauCa quaeque patefient , &c obfcura dilucida- contus in regulis, hunc locum lateverjant.
3 ui w v|Uit |/ciwCliCUL ^ CX U DILUI « QlJLULlQtv
buntur, vt quifque prophetiarum immenfam fyl
uamperambtilans.his regulis quodammodo quali
llcis tramitibus deductus ab errore defendatur.
It fiibdit: caute fan& legendus eft,non folum pro-
pter quaedam, in quibus, vt homo errauit, fed
maxime propter illa, qua: ficut Donatifta haere-
mus loquitur. Meminit & Cafiwdorus harum regula-
7llm ju prafat, comment . in pfal. Seno fit idem Ticonius ex-
pfuiones in Apvcalyp. labantis, vt anclor esi Gennadius &
Et erunt dies vita? hominis cxx. dum tantum
centum vfque ad diluuium inueniantur ex quo
h?c a Domino ftatuta funt.V el ficut illud quadrin-
gentisjdrr. ift vero locus ille Genefe.6. dixitej. Deusmon
permanebit fpiritus meus in homine in xternum,quia caro
ctt,eruntq. dies illius centum viginti annorum. Qjiem lo-
cum Lattantius Jcirmianus lib.i. diurnarum inshtutton.cap .
1 4 .ita exponit: vt dicat Deum iratum br emori fpatio vitam
hominum circum fer ipfiffe, & abrogata viuendi longitudine,
^detin Apoc.extat nunc liber regulaiu editus in Bibliotheca quam ante diluuium habuerant, intra centum d? viginti an
y fetorum a Margarino Theologo Parifiefi compilata tom- 6. norum fpatium coercuijfe.ldque exlofep o accipit Vtrmia
nus hb.i .antiquit. Verum aliter interpretatur locum Hie-
ronymus lib.quafi. Habraic. Hoc cit, inquit, dabo cen-
tum viginti annos ad poenitentiam. Non igitur
3 humana vita, vt multi errant, in centum viginti
• dainApoc.i
adorum a Margarino Theologo Parifiefi compilat -
jw«it Theodofto & fihjs eius imperantibus anno Domini
. Qil^devnoad vnum loquitur finexcufe^.Oua
il lonem tio probo. Nam fenfus ita eft,vt folaratione difecer-
n *tur,cum in vna perfona duo diftinguuntttr, ratione & co-
P-atione officia. Vnde foU ratione complecteris qutado a ca-
<
Ce ad corpus tranfitum fit.
hoc exemplum lja.c.6 t.apud Ticonium & Augufii -
£
l ' n -yumuis 70. vtuntur verfione fi cur fponfo impo-
Ulc mihi mitram, & ficut fponfam ornauitme or-
7TipltQi1Ki [XCl fevT gttV »K« £0 SWfifkv XCC-
^K^W-lfidorus vulgatam femper amplectitur
Au^4°
fl ‘ US ^ txit: ^ e Domini corpore bipartito-.quam vocem
ri^n WUS COrrextt tif
firmans quod non debuit ita appella -
^J e potius de Domini corpore vero atq. mixto , aut,vero
e ^f nuLt
Jo,vel de permixta Ecclefia. „ wmj.p •-'"—•7 . Airkur emnt dies
fi «
"
yitSiusTentumvigintf annorum. Ai»* c . 7 . Sex-
uguU-TuoummaUth™ !*“ m No< . cum aqusediluuil
annos contra&a eft, fed generationi illi centum
viginti anni ad poenitendam dati funt. Qgia verb
pernitendam agere contempferunt, noluit Deus
tempus expedtare decretum, fed viginti annorum
fpatijs amputatis, induxit diluuium anno centefi-
mo agenda: poenitentia? deftinato. Onam etiam ex-
pofitionem Chrj/fofiomus efi amplexus, nonni, iz. in Ge-
ne f. verum eam improbat Gennadius vcluti abfiurdam , &
a Deo penitus alienam , cum femper Deus ad vindiciam
tardo ingrediatur paffu. Vide catenam Gr acorum patrum
in pentateuchum . ,Q_uod vero Deus, vt cenfet Hieronymus,
vimti amos amputauit ex decreto tempore liquet. Nam
Gene[. r.didW.quingetorum annorum erat Nod cu
teffygl P romifsis & lege, Aug.de fpiritu & Iit -
Tota hc
gratia mandato .
c,q. ..
)itc re £ u la corrupte legitur in excufea refiitui ex
9tt, " 2 -!’antiqu9, eius meminit Greg.lib 3. MoraL & ho-
’fiiperillud\T ulerunt Dominurn meu,
n r‘
m umui
vbi pofuerunt
l l x>r i pomerunteum.
Adorabunt eu filiteTyriin muneribus:
iSif deprecabutur omnes diuites plebis.
k y^ fuper pfilmos legit Adorabunt cu filiae Tyri,
i^entiaperiodus non claudatur «/.adorabunt eir.
ita
vti n
filia*
8 * 1 *”* 5 c °d* c ibu$ inter punctu tnuenio ,ldem,h\ix Tyri
CfWmn i parce refertur ad totu.Tyrus vicina
centorum annorum erat Nod , cum aquae diluuij
inundauerunt fuper terram.
» Genef. 1 j. dicitur quod quarta generatione reuer -
terentur in ferrati promifsionis , quod etiam ita impletum
eft. Nam primus Iacob cum filijsingrejfus eli Mgyptum,
Mofes vero quartus a laceb populum eduxit . De compu-
tatione horum annorum legt fcholium nofirum m Chre-
nicon ifulon» t ; c
• in excufis legitur, eft & aha de temfconbtis fi-
aura, per quam quaedam, quae futura funt, quali
lam gefta ,&c.Verumm.jflefticntm pnbo.Onmiaquefu-
pracap- \ S-de tegenumer. 7 * pofita funt y ibique adnotatum ;
f • /r*» 1 A f\. ’ J ~ 1 /«/1 / 1 /> + itfv/l A tlA
^
ltur ^Chri(to. Tbcod. fuper pfal.fic legit' Quonia
ns Deus tuus & adorabis efi:& fili? Tyri
P^Ur lnerious * Et ac tf
ert interpretii diuer fas fententtas,&
titl^ltyritotam impietate fignific ari affirmat. Mos eft
Sic rk ,Cr3e ^ c ^P tlirjE a parte totum demonftrare.
tio ^ P er libanum omnem fuperftitionis ccfta-
Cac |
lern P r:E( hcit:Nam Libanus, inquit, cum excellis
PfitliT
StC
\ tlam D ’ Bafilitis a quo Thcodoretus fcholia in
h >llos f ere collegit.
Tlieron. Hoc loco qtiida arbitrantur
Q u ? a e e ^ e contra omnem orbem prophetiam.
Us nec l Ua quam cotradicimus,du fciamus hic
letn ter fam Aflyriorum proprii fignificari.
k l ° CUS a pud eundem Ifa.c.i 3
.
per
U6h!li dicit Ticonius hanc vigere regulam , aut
^ pedochen, aut per legitimos numeros. Vocat legitimos
< %fros eos, qms eminentius feriptur a commendat, vt efife -
vanus >denarius,du9&enariits,vide ipfumTicon. & Aug.
P Gotthur& alij dfioCod. antiqui fic habenr. Inquibui
aua adhuc facienda erant, iam ficta narrantur
:
S ed quando
aliquid faciendum pronuntiatur fecundum nos dtcitur,&c .
Reliquaverba,qu.a in editis & alijs mfrepcmntur , m his
duobus non extant. .
q Aug.de hac regula ficfenbit:SexiS regulaTicomus
recapitulatione vocat in obfcuntate fcnpturarum
fatis vigilanter intietam:Sic enim dicuntur quaeda,
nuafi feq nantur in ordine tempo_rrs,vel rerum c5-
unuatione narrentur, cum ad priora s quaepraeter-
milfa fuerat, latenter narratio reuocetttr.quod mfi
ex hac regulaintelligatur,erratur.
r Codex Gttadal. fic habet , ficut in lfaia , vbi
dum contra Babylonem , hoc eft, contra Dia-
boli corpus multa dixiflet fermo propheticus,
rurfus ad caput , id eft, ad Diabolum , oraculi
fententia deriuatur , dicens: Quomodo cecidifti
q Luci-
D. I S 1 D. H I S P A L.
Lucifer qui mane oriebaris: Sicutcum filios filio- A
rum Noc: fcripcura commemorairet,C7'c.Hxc haben-
tur \fai.\4- Verum ad hanc regulam non pertinent ,fed ad
feptimam de Diabolo & eius corpore
,
vt patet ex Augu-
ftino .
1 Ilee omnia in nullo extant c.m f eorum, quos naclus fum
ad huius operis correctionem, inter quos duo erant membra-
nei antiqui f simi litteris GotthicisfcriptiyVtius Ecclefia Tole-
tana ara 9 j?. exaratus , a'ius exinftgni collegio Oucteftfi
apud Sahnattcam eo antiquior, vt ex litteris miram vetufta-
tempra fe ferentibus colligere licet. Otuipr opter omnia velut
aliena agermana lectione reieci.
t o iu in paienthefi includantur in Gotthico tantu Cod, w
Ec cie fit Toletana in margine addita innent, locus eft iftia .
c. 1 apud D • Augujt.m exempla feptinu regula & apud
Ticomum,
v Angelus apojlata e(l Lucifer de quo ift. 14. Quomo-
do cecidifti de ccelo Lucifer.Um vocatur & draco , <jr B
ferpens antiquus, Diabolus,& Satanas, Apoc.iz.
De Differentia te f amentorum,
C a r. XX.
Q Vidamideo non recipiunt vetus tefta-
w jftamentum, pro eo quod aliud in
tempore prifeo, aliud agatur in nouo.Non.
intelligcntes, quod Deus quid cuique con-
’ gruerit tempori magna quadam diftribu-
tione concefterit:ftcutin Lege imperat nu-
ptiasjin Euangelio virginitatem commen-
dat: in Lege oculum pro oculo auferre- in
rumr erna fufficit capefceda- Omms enim
r> * . . . .. rii-»
y ude *
tione rn audiui a Domino Deo exeiciun.a >
ftiper vniueriam terram: Attendite,
te eloquium meum.. Sed hxc abbrcuLnu,
aut illud intelligitur, quod Dominus u ' 11.
Omnem Lcge,&: Prophetas in duobus [D
ceptis dileclionis Dei , &C proximi p eIK c
re: aut propter ipfam orationem Domini
cam , vel Symboli breuitatem , in qui 115
(vt pradidum efl ) omnem fcripturaiuni
coar£tari(cermmus)latitudincm.
* Symbolum , & Dominicam orationem continete j
l ^
fpem, charitatem, docet, Aug. in Enchir.c, 6 .& 7 ’ 9
autem illud ab ip fis editum magna cum cura & Spttitu
fti inftinctu, apertum eft ex Ritfftno in expofttioncSjm 0 ’>
A ttg.in fermone fecundo Dominica pahnariwr.vbi ij 11
j
guli Apoftoli parte contulerint docet in htmcmodmu-^L
Gra’ce fymbolum dicitur, Latine collatio non:
)lli^i ttir
tur. Collatio ideo dicitur, quia collata in vfll
totius Catholica legis fides , Symboli co 7
breuitate , cuius textum vobis fflOoo y ^
nuente dicemus . Petrus dixit : Credo m v
Deum Patrem omnipotentem. Ioh “?"“ Cte d»
Creatorem caeli & terra’. Iacobus dixit.
Sc in Iefum Chriftum Filium eius vnicum 5
t(Jf
minum noftrum. Andreas .dixit: Q»i c ” nC J ne .
eft de Spiritu fando, natus ex Maria
fcendit ad inferna , tertia
tuis. Bartholomxus dixit. : .
fedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis-*
1 .. .. A, rare V! Llu
die «forrexit i
Afcendic ad c* 1
' 7. y,’ C e!t de Spiritu iandto, natus ex m.»» ^
Euangelio alteram pratberc percutietima- Philippus ait: Palliis fub Pontio V lhlo \ Ve .
xiilam. Sedilia pro tempore tragili populo, cifixus , mortuus & (epultus. Thomas** 1 *-
ifta vero perfe&O; vtrique tamen pro tem-
pore fu a quteq. conuenientia commodans.
Et tamen pro ifta mutatione non efl crede-
dus Deus mutabilis , fed potius inde ad-
mirabilis prxdicandus eft: quia manens in-
commutabilis, quid cuiq.(vt diximus) tem-
pori commodum fuit, magna cum diftribu-
tione conccfsit.
Sub veteri tcftamento minoris cuip£ erat
peccata , quia in co non ipfa veritas , fed „ t! , lcum me . trtn „. ....
vrnbra veritatis aderat.Namin teftamento D tejferam fidei vnanimem,& leo in epiftoU
nouo prxeeptis altioribus manifefta facta nam Auguftam . Ambroftus libi 3 • d* quoti'
quardam, qua; in illo populo vrnbra veri- cat fig^uhnn cordis, & effe antelucanis bon
• 1 « / 11 /. •*<».. A »_* . C^yvthnln • Ay j
tatis aeleruierant , deferenda nobis praeci-
piuntur. Illic enim fornicatio , Sc retributio
thasus dixit : Inde venturus eft iucicaie .
& mortuos.Iacobus Alphxi.Credo & m F . oll
Sandum , fandam Ecclefiam Catholicam--^ ^ ^
Zelotes dixit ; Santflorum commnnio^.^ ffiJ ,
milsionem peccatorum. ludas Iacobi. a
furredtionem. Matthias compleuit ; -^djs
iiam , A men. Ambroftus etiam fermone 5 S* ‘
& qnadragef Symbolum appellat fidei claueffl
artificum operatione conflatam: Tremus lib- n j c fo>
f!)
iniurix permifta funt, nec nocebant ; in
teftamento autem nouo graui animaduer-
ftonedamnantur,ft admittantur.
De Symbolo , (y 3 Oratione
.
C a p, XXL
jpidei a Symbolum, &: b Dominica oratio
pro tota lege paruulis Ecclefiae ad cxlo-
imum, wo juta autem y/-"-"" o Z& u
intelligitur : vt in Conctl Laod. capit. 4 6 - 5 V
oportet fidei Symbolum dicere, & «Pjf*
militer in Concilio Agathenft can- /?• hi C°' nt l!°.
tino fub Car olo Magno cap. 45 .De Symbolo p,t.
ge Hieronymum in epiftola ad Vawmacbuim, &
ad Catecb.g? clementem Romanum tn epift.a ^ cc
trem Domini,
h
in
A patribus quotidiana oratio dicitur , vt ^ q.
eius expofitione,& Auguftino lib.ai.Ciuit . ^ flU'
cilio Toletano 4-0.9 .Qjfiia quotidie dicitur,
&
7 ^
nima & quotidiana peccata » , . fc in
•
c Locus eft apud lfaiam.cap.10. vbi Hiercnyt ^
)
SENTENTIAR.VM. LIBI. 2.7
(jKii: Pro eundis laciniofie legis cxremonijs de <.lic operibus dc [1 ruunt, c de ipfis legicur. Mul-
praeceptum breuifsimum dilectionis dc fidei. C7- rinlicatifunt luper numerum, vtfubaudias.
4 --...AWVJILI VAkV *V C* 1 ' V - —
praeceptum breuifsimum dileCtionis dc fidei. Cy-
pm. in expofitiotie orationis Bominiu lacu interpretatur
de Symbolo fidei, & Atigujl.lib.de perfectione iuftitU hominis
rfpMf.lt, Et contra Eanjlim.lib. ig.c.^dipty chium Ec cie*
f
la *$tlUt duo dilefiionis praccpta.
©<? baptipno, communione:
Cap . XXII.
^OlamEcclefiam Catholicam habere ba •
ptifmum adfalutem Zacharias Prophe-
ta teftaturjln die(inquit) illa erit fons pates
Cornui Dauid , d£ habitantibus in Ierufa -
^ ern , in ablutionem peccatoris , dc men- B
fttuat^.Doinus quippe Dauid,& Ierufalem,
C^hrifti Ecclefia eft, in qua manat fons in
Elutionem peccatorum. 3 Hseretici autem
id folutn imaginaria oftentatione faciunt:
ideoq uc qp s baptifmus non ad rcmifsio-
peccatorum, fed ad fupplicij tcftimo-
datur.
htofolo originali reatu luunt ^ in infer-
110 nuper nati infantuli poenas > fi reno -
llat i per lauacrum non fuerint. c Proinde
cutneauffa nuper natus damnatur infans,
1 n °n. regeneratur: quia originis noxietate
Perimitur.
tiplicatifunt fuper numerum, vtfubaudias.
f in regno prxdeftinatorum.
gQuifcclerate viuunt in Ecclefia, co-
municare non definunt,putantes fe tali co-
munione mundari: difeant, nihil ad emun-
dationem proficere fibi,dicente Propheta:
O uid eft quod dilectus meus in domo mea
fecit fcelera multa? Nunquid carnes fan-
da: auferent a te malitias tiias?8c Apoko-
lus:Probct. inquit , fe homo, dc fic de pane
illo edat, & de calice bibat.
» ifidorus non damnat baptifma hareticoJum,vt Cypria-
nus cum Eptfcopis Africa, de quo Hieronymus in dialogo
contra tuciferianos ftc inquit • Cyprianus lacus con-
tritos fudere, nec bibere de aqua aliena voluit
:
idcirco haereticorum baptifma reprobans ad Ste-
phanum tunc Romanae vrbis Epifcopum,qm 4
beato Petro vigefimus fextus fuit fuper hac re
Africanam Synodum direxit : fed conatus eius
fruftra fuit . Verum Inc ifidorus loquitur de baptifmo
adultis colluto ab hxreticis cum inuoiatme fanctifima
Trinitatis , qui licet fit fter amentum , characteremque m
animo obfignet , nihil tamen illis ad falutem remifienem-
que peccatorum prodefi , quoufque ab Ecclefia fufeipiatur.
Non enim illis ad remifsionem peccatorum , m-
quit > fed ad fupplicij teftimonium datur . Quam
[ententiam probat Augujlinus. lib.s.contra Donatiflas.ca.
14.& ltb.de baptifmo. capit. 12 . & habetur deconfecrat.
^ ^ . i • _ \ r. l„ l sL„„nfmnc rntn
lA.gr iw.ueuapujma. > -/ -<
perimitur. D, ^.c.Tiic valere incipit ad falutS baptifmus, cuna
Cur paruuli peccato originali carentes C fi&io k veraci confefsionerecefsit.to
baptifmum,& nec dum propriu haben- ffT ZC
es dclitd;uni,abefl;ijs,pcenifquc exteris la-
n ' anc ur? Elaee igitur caufla eft . Baptifmus
^itnapoena xterna, non a prasfentis vita:
^Pplicio liberat. Quod fi a poena prxfenti
°mines liberaretur per baptifmum,ipfum
Potarent baptifmi prqmium,non illud qter-
Ergb,foluto reatu peccati, manet ta-
j? Cn quaedam temporalis poena ; vt illa vita
e nicntius requiratur, qux erit a poenis om-
ni ^tis aliena.
^ ullus negat fidelium etiam poft baptif-
|j*Utti,quo peccata delentur, quotidie qua-
ad confnlta Bulgarorum.cap Ogtd vero de baptifmo
ab hareticis colluto fenfent ifidorus liquet hb.z. de offici] s.
cap. 24 . dum inquit: Hxrctici autem fi tamen in a-
tris dc Filii & Spiritus Sandi atteftatione docean-
tur baptifma fufeepifle , non iterum fune bapti-
zandi, fed folo chrifmate, dc manus lmpofitio--
nc purgandi . Baptifmus enifo non eft hominis
meritum, fed Chnfti : Ideoque ninil intereft hae-
reticus , an fidelis baptizet : qubd Lacramentum
tam fan&um eft , vt nec homicida mimftrante
polluatur . Habet enim hxreticus baptifmum
rhiifti • fed quia extra fidei vnitatem eft , mhii
orodeft! At vbi ingreftus fuerit, ftatim baptifma,
auod habuerat foris ad perniciem , incipit illi
1 1 nr. OnoH eniir» acciDltuC
n um,quo peccata delentur, quotidie qua- quo a j f a i u tena. Quod enim accipitur
fjftuniftofeeulo fumus, ad Deum nos de- D ian
J E *bo, fed quia fotis accipitur improbo - dum
bc rc conucrti. Quod quamuis fine inter- w ,n.Ht.non mutatur,fcd agnofcitur.Cha-
Bhfsione fit quotidie agendum , nunquam
tamen. fecifTc fufficiet.
d Qui in maternis vteris funt, ideo cum
m «rc baptizari no poffunt ; quia qui natus
adhuc fecundum Adamnon efl,rcnafci fe-
cu nduna Chriftum no poteft. Neque enim
dici regeneratio in eo poterit, quem genc-
ra rio nonpnecefsit.
Quiintra Ecclefia non cx dignitate Ec-
c lefice viuunt,fed fidem, quam verbo tenet,
autem venerit ,non mtttwac.fed agnofotur.Cha-
radet eft enirn Regis mei, non error facrilegus:
r-eorrivo 3 efertorem,non muto charafterem.Hiec
‘ um 4
i
IfjWf».!* 1 dmr m iak -
1 in fernus multiplex ett,vt adnotauit dottifsime,ficut om -
p Thomas Aquinas , Infernus, inquit
,
quadruplex:
feiiicet damnatorum , puerorum , purgatorium,
& fandbonurl patrum. In primo funt tria , tene-
u r a: eratis, tenebrae glorite , dc poena fenfus : A
nuo & sterno fupplicio veinam liberemur • ln
> r fecuti*
Accipc exemplum adeundi fubncpia*
tionc martyrij de vfu bellandi, in quo exei^
citatus quifq in proelio,#: per au d aciam ca
tamen aggredi cur, & per timorem
i8 D. ISID. HISPAL
fecundo fola duo prima, tenebra; gratia: ,& glo- A de cercamineiuftus gaude., <S^ proptei p
ria:.In tertio tantum fecundum & tertium, tene- fionis violentiarehigitlubire, quod do e •
brx gloria;, & pcena lenfus. In quarto tantum fe- * • — ’ fnhrrcDiaa'
cundu, tenebrae gloriae, vocaturq. hic (inus Abra-
hx. De quo Tertullianus aduerfus Marcionem lib. 4 • Diuus
Gregor.lib.j, epifiolaruepifi. 33, ad Secundinum de recepta-
culo agit animarum par imiorum, qui fine bapufmo difet-
dunt.
« Ita Codex Gottb.&alijs m.f.Locus manifeftus ad pro-
bandam origin is maculam cjfe in pueris a parentibus con-
tractam, & ejfe omnes natura procreatos filios ira.
<1 Habetur hac fentetia in collettaneis Gratiani de Conf
D.j &apttd Itton.p. i.c. 1 $5. &apud M agijlrum libr»4
.
fent.dift.6.
c P fal.39. Ita interpretatur & AitgufimusN erum Bafi -
lius & Theodoretus aliter locum interpretantur in fcholijs
pfalmorum. '
f Sic habent omnes cc.m. ff.& editus antiquus, quam le-
tionemouetur. de re-
Item accipe exemplum martyrij a
paratione hu mani corporis adfalutem; llin
quifq. & de fpe reparationis gaudet, &
incifionib 9 ceu amarifsimis poculis moeret*
} S iilerus martyris nomen hoc capite non tantum illi! tr
butt , qui extremam mortem gloriofe pro Chrip rj
funt,fed illis etia , qui a c onf e fstone nominis ChrtJU n
u .„ ....... ,j ^ ...... .. tormentorum atrocitate abduci potuerunt. Idem faci i
ttionempofui & delcui.in regno reproborum.cx Gre * g Cyprianus martyrum eximius laudator. Tertumn
gorio,& Augufiini expofitione, vnde Gregorius fubimgtt de hos defignatos martyres appellat, illos vero ab follite m* )
illis qui funt fuper numeru: Hic enim fidelibus per co-
fefsionem admixti funt, fed propter vitam repro-
bam illic numerari in forte fidelium non meretur.
S H 4 bef«r totafentemia de confccr. D. 2. c. Qui fcele-
rat£ viuunt; fragmentum vero eius de conf D. 4. c . Qui
in maternis vteri s.infine capitis.
De XMartyrio. C a p. XXIII.
T^EI femus aduerfitate vlla non frangi-
tur, fed pro ventatis defenfione vitro
fc certamini offert, nec vnquampro veri-
tate diffidit.
Ssepeex difcipulis a ad martyrium cligu-
tur , qui fuosdodores ad coronam proce-
dunt:*^ qui funt ordine poftremidiunt no-
nunquam in certamine primi.
b Vir fandus vitro fc pro agone certami-
nis debet offerre iuftitiac: fed tamenago-
nis frudum videns vberrimum, non debet
declinare laboris periculum. Quod fi maior
cft labor, quam animarum lucrum, decli-
nandus efflabor, quem minimum comita-
tur augmentum. Vtrumq.enim fecit Apo-
ilolus,qui &: periculis fc vitro dedit, vbi
maximum animarum lucrum vidit; &fa-
pienter fc periculo abftulit , in quo potiore
laborem,quam lucrum effeperfpexic. Vitro
fe Paulus apud c Ephefum periculis obtulit,
quia potius periculo lucrum vidit.Damafci
aute ideo periculo fubtraxin femctipfum,
quia nullum periculi ipfius arbitratus eft
frudum.
Difcequomodoad martyrium fe offerat
quifq. vitro, vel quomodo iuxta fentetiam
Dei cingatur ab altero, &, qud no vultipfe,
ducatur, nifiquod# propter gloria futura
r es. _
/-
b VV. CC. ad vnu omnes legunt: vir fandus v tro ^
agone pro certamine debet offerre .
enim negatione, non, Ver
u
ita fen fu s non tduenitijSA ^
quuntur^tA cn fi agonis frudu vides vberriro 1 »
debet declinare laboris periculu. QU* pity ter e
mio negatione, vt in editis ett,retinenda.Tbonias 1 >^ A l
1 i 4 .Mznynum, inquit, oblatum debet tolcrarj^.
tienter, fed non debet quaeri .* quia nondek e
occafio agendi iniufte , uac ille • Vnde C
} v t
martyrium,vt conflat exprimo lib.epiflol Et Athanajn 1
patet ex bomilia fuper Mat tbaum c. 10.& exA A X ...
fuga fua> prope medium. Hinc eleganter Cyprianus a
8 ^. Dominus cofiteri nos magis voluit,
q
uil
ficcri .Verum quid de virginibus iliis dicemus, qua e
tatis & pudicitia amorem, ne turpiter violarentur , •
fibi aqua, vel ferro t vel laqueo conf itierunt? Quas et* 4 ^
fta Ecclefiamter cliuas martyres connumerat
,
D.Ambrofio lib. 3. do virginibus, ad Marcellinam J oro
g t
Pelagia & filiarum morte , & Eufebio C*f* r
'
tef, r 1
'f
c
Ecdefbiflo.. de virginibus Antiochie ; & ju-
occidit, ne vim a Maxentio patereturiHieronymUSj T ^
na expones illud c.i. Tollite me & mittite nae in
j fic inquit
:
Non eft noftrum, mortem arripe ’ llU
illatam ab alijs libenter accipere, vnde in Ef uC \q,
tionibusnolicet propria perire manu, ab
?i a fob-
vbi caftitas periclitatnr,fed percutienti co ^
mittere. Auguf mus verolib. 1 -de Ciutt . Dcimu ti
,
bus probat nulla prorfus cauffafas effe fibi mortem i
Qjipd fi dixeris id licere , ne virginitatis integritas 6 X ((j
D tur.refpondet corporis [anilitatem, animi fan&tate f
non amitti. Verum eodem libr. velut de fentetittaju * b
nonnihil remittens, fusionem hanc fic L
dam, inquiut, fanda; fosminre tempore p ^ 1 ^
tionis , vt infedatores fuse pudicitia; deuita
rapturum atq. necaturum fe flumen P roie
iai n
eo que modo defunde funt: earum que rcaU) ^
Ecclefia catholica , veneratione celeberrim
quencantur. De his nihil temere audeo m “ .
Vtrumenim Ecclefi# aliquibus fide dig nl *
ficatiorjibus , vt earu memoria fic h° n ° reC
p?rrLiafitaudoritas,nefcio;Et fieri p°teft,vi .
Quid lihoc fecerutno Humanitus £ ^ ece I >caf,
u | n itii#
I
SENTENTIAR VM. LIB. II. 35
tttUtiom tradentes. Sed hae interpretatio licet a dsttis A care fe ipfum eft:ferre & non mori, fimula-
f rubetur Graea editioni no comtemt. ifidortts locum defum- t i Q hyp ocricarum eft.
j>lu ex' D. Gregor. hbr. i 8-M.0raLc4p.if. Nullus quippe
ivquit , eam plani recipiet , nili qui ab omni fe ab-
ftrahete adhonum carnalium fluduationecoteait:
vnde&alias dicitur: Capientia feribx in tempore
otl j>& qui minoratur aduMpfe percipiet eam.
e Senfum de Jcripturafumit & non vei ha. Locus eft Luca
1 -2 Ille autem (eruus 3 &c.
De Fide. Qa p. //.
O N poffc ad veram beatitudinem
peruGnire,nifiperfidem:beauum autem
^* e > qui fc rede credendo bene viuit,&:
cne viuendo, fidem redam cuftodit.
Deus, fi creditur , merito inuocatur , fc
( l u ^ritur : ac per hoc tunc perfede lauda B
Quando in uocatur & creditur.
bion tatiim id credendum eft quod fenfu
Cai nis dignofeimus, Ced magis etiam quod
J?tellcdu mentis cofpicimus,id eft, Deum.
Illc ^den e mo poteft placere Deo: omne
. . i i
m quod non eft ex fide , peccatum eft.
. ^des nequaquam vi extorquetur. Ced ra-,
l °ne atque exemplis fuadetur. A quibus
Utein exigitur violeter, perfeuerare in eis
poteft-.cxeplo, vt quidam ait,nouel!x
IV ? is ’ cuius fi quis cacumen violeterim- C
P l£ fierit , denuo du laxatur, in id quod fu c-
ra hco n f cft
um rcuemtur.
fi
)lc ut homo libero arbitrio conditus, fua
P° atG diuertit a Deofita ex propria mentis
£()I HictGone credendo , recurrit ad Deum:
^ libertas agnofeatur arbitrij per pro-
P ll am voluntatem, & beneficium gratice
P c ^accepram fidei veritatem.
? corde refpicit Deus fidem, vbi fe non
unt homines excufare : qui ore fimulat
Cl itatis profefsionem , fc corde retentant
ll 'oris impietate m
.
t
^^ c tit nihil proficit fides, quas orerctine-
^
lr 3&c corde non creditur : ita nihil profu- D 1
fides, qux corde tenetur , fi ore nopro-
^
rat ur.Detali enim fide prophetaita quof
obiurgat dicens: Perijt fides, ablata eft
t Ur 0reGo mm.Fideseni m quee corde credi-
a c °nfefsione oris ad falutem profer-
a V ^ c uam eftefine operibus fidem: fc fru-
la aI °i de Cola fide blanditur , qui bonis
P ^
1 l^ Usn °n ornatur.
Qui crucem portat , debet fc mundo
°n. jq am f errc crucen i fc mori , mortifi-
Qpiiper fidem , cognitionem Dei ha-
bent^ operibus obfcurantur, exemplum
Balaam fequunturjqui cadens opere, aper-
tos oculos habuit per contemplationis fi-
dem.
Carnales fidem non pro virtute animi,
fed pro commodo querere temporali.Vnde
fc Dominus dicit: d Quaeritis me, non quia
vidiftis ligna , fed quia manducaftis de pa-
nibus.
Chriftianus malus,dum fecundum Euan-
gelij dodrina non viuit.etiamipfam fidem,
quam verbo colit , oborta tentatione, facile
perdit.
c Multifide tantum Chriftianifunt, ope-
re vero a Chriftiana dodrina difientiunc.
Multi quoque fidem Chrifti ex corde non
amant, fed humano terrore eadem perhy-
pocryfim tenere fe fimulant. Et qui efle no
poftunt aperte mali, per terrorem fide boni
nofcuntur.
Amatores mundi pugnant aliquando
pro fide,& alijs quidem proficiuntripfi vero
a na or e terreno implicati , cadeftia non re-
quirunt , fed verbo tantum fidem defen-
dunt.
Quidam pro fide etiam haereticos infe-
quuntur,fcd per arrogantiam eos, qui intra
Ecclefiam funt , contemnunt. Aduerfarios
quidem fidei confutant pro infidelitate Jed
fidele‘s premunt fafce fuperbiae.
a I n omnibus editis erat, confefsionisoris , nide: fed
in omnibus w./.coofefsione oris: quam Uttienem probo,
ftc eft apud P 'ani. ad Rom. i o. Corde creditur ad iufti-
tian 3 ,ore autem confefsio fit.
b Greg.lib.S.Moral.c.26.
* Greg.ltb. 1 5 Moul.c. 1 o .ad verbum.
d loban.6. eft etiam apud Greglib.23.M0raLc.17.
c Greg.ltb . 1 1 -e. rb.& hb.27.c- d.Moral.
De Ch mtate . Qap. 1 11.
Q Vamuis nonnulli fide , atque operibus
Sandis videantur effe participes:
tamen, quia priuantur charitace fraterna
diledionis , nullum habent incrementum
virtutis. Nam ficut ait Apoftolus:' 0 Si tradi-
dero corpus meum, vt ardeam, charitatem
non habuero, nihil mihiprodeft.
Sine amore charitatis, qnamuis quifque
rede credat, ad beatitudine peruenirenon
poteft: quia tanta eft charitatis virtus, vt
* etiam
D. I S I D. HISPAL.
etiam prophetia , Sc martyrium , fine iila A riculo euitato,&: a malo declinemus, & tj e
nihil efle credantur.
c Nullum praemium charitatc penfatur.
Charitas enim virtutum omnium obtinet
principatum.Vnde & vinculum perfectio-
nis charitas, ab Apoftolo dicitur • co quod
vniucrfie virtutes eius vinculo religentur.
A Dilcdio Dei morti comparatur, dicen-
te Salomonervalidaeft, vt mors, diledio:
idcirco , quia ficut mors violenter feparat
animam a corpore : ita &C diledio Dei vio-
lenter fc2:reG;at hominem a mundano &:
pietate Dei venia fperemus.Omnis quippe
iuftusfpc & formidine nitet:quia nunci u
ad gaudium fpes erigit, nunc ad formidine
terror gehenna; addicit.
a Gregdib. 10. Id oraLc./.& ex lib.s2 >c - iu
De Gratia. Cap • V*
TNterdumpeccatibus nobis fua Deus °
na nonrctrahit,vt ad fpem diuinas propi-
tiationis mens humana confurgat.Nam no
_ poteftconuerfumfpernerc, quempeccan-
Qjji Dei prxeepta contemnit, Deu non g tem fuis beneficijs prouocat ad fe redire.
'o o
carnali amore.
diligit.Nequeenim Rege diligimus, fi odio
lc^es eius habemus.
Tenenda cft cum fandis viris vnitascha
ritatis : &: quanto fe quifquc fubtrahit mu-
do , tanto opus eft , vt fe affocict bonorum
con forti o.
Charitas in diledioneDei &C proximi
condat. Seruat autem in fe diledione Dei,
qui a charitatc non diuiditur proximi. Qui
a fraterna focietate fecernitur , a diuinas
charitatis participatione priuatur. Nec po-
terit Deum diligere, qui nofeiturin proxi-
mi diledione errare. Chriftus Deus & ho-
mo eft. Totum ergo Chriftum non diligit,
qui hominem odit.
Bonorum dilcretionis eft, no odire per-
fonas,fcdculpas:& rede dida profalfisnon
fpcrnere,fed probare.
c Qui i m p er fe d i fu 11 1 i n D ei amore ,fiepc
vitia luperaredifponuntjfed pondere vitio-
rum grauati , rurftis ad ca vitia, qux optant
relinquere, reuoluuntur.
« txGregor.hb.1SMouU.14. adfcrtq. id teftimoniu
VdultadCQrinth.it.
k Sic omnes cc*m.f& Cyprianus devnitate Icclcf.fy caf
ftanuscollat.i.de Monach. deftin.c. 6 .Locus eft apud Paul,
1 .ad Corinth.c. is.Gracc iirccxccv^/iftuxi»
Confefsionem hominis non clfc 111
manas virtutis. Nam fi confefsionem bon
operis non in nobis Deus operatur, cur per
propheta dicitunConfefsio & magninceu
tia opus eius?Ab illo enim nobis omnia 0
na,gratia prasueniente, donantur. Nam ^
boni operis dedimus, per quod coniem
fidei accipere mereamur. ^
Profedus hominis ; donum Dei eu- c
a fe poteft quifquam,fcd a Domino corr
^
Non enim quicquam boni habet pt°P r
homo, cuius via non eft eius, tcftantci 1
phcta:Scio Domine, quia non eft
via eius; nec viri eft, vt ambulet U o irl 8 ‘
C greflus fiios. .yj
Sciant liberi arbitrij defenfores,m^.
pofle in bonum f ua praeu alere virtute > ^
diuinas gratias fiaftententuriuuamine^
dc & per Prophetam Dominus dicit. .
ditio ex te tua Ifrael,tantum in me auX ’
tuum. Quafidiccret:vt pereas tuo
vt falucris meo auxilio.
metit 0 ’
: Hominis meritum/uperna gratia n ^
vtveniatjinucnit/edpoftquam vcn f 1 V
'
C
citratq, ad indignam mentem venies, * ^
in ea meritu m, quod remuneret, qm °
inucncrat, quod puniret. Quid enim j.
^ ille larro meruit, qui de faucibus D ia
t ,
crucem afcendit,de cruce paradifum -
Reus quidem ille, &: fraterno fangume ^
nit cruentus • fed diuina gratia in
mutatu SjScicndum quod &noftram| l ^
tiain his quas rede agimiis:& Dei
quod eam mereamur. Haec enim &
Dei,& accipientis eft hominis:Sicut Y °
nem noftrum dicimus, quem tamen a
accipere poftulamus. Ai(t&
d Spiritualisgratia non omnibus ^
buitur , fed tantum modo eledis a 0 l j^^;{i
Non enim omnium eft fides, qua ( 3 ul ^ ur j-
xccvfy&efitxi.
c Ex Greg.ltb. 1 8 Moralx. 9.
d Ex Greg.li. 1
0
. M or.c. 1 2,adfertq. illud Catte. S. vallida.
* Greg.lib. 1 iMoral,c.j.
De Spe. Cap. 1IIL
Q Vi male agere non defiftunt , vana fpe
_ indulgentiam dcDeipietatc requi-
runt: quam rede quaererent, fi ab adionc
praua ce flarent.
a Metuendum valde eft, vt neque per
Ipcm veniar 5 quam promittit Deus,perfeuc-
ranter pccccmus:neque quia iufte peccata
diftringit, v cnia delperemus: fed vtroq. pc-
SEN TENTI ARVM- LIB. II. 37
plurimi tufcipiunr , opus tamen fidei non A tiam doni Ea ergo cauifii eft, quod quidam
conlequuntur.
c In diuilione donorum diuerfi percipiat
diuerla Dei munera : non tamen conceda-
tur vni omnia; vc (it pro humilitatis ftudio,
quod alter admiretur in altero. f Na quod
iu Ezechiele animalium alse altera ad alte-
ram percutiuntur , virtutes defignantur
fan&oru matao fefeafledu prouocatium,
at que alterno exemplo inuicem fele eru-
gentium.
Munera gratiarum alij illa, alij vero do-
n anturilla.Nec datur ita habere vni, vt no
n- ^ llUS ’ . . g rabo cor eius.Greg. Moral. i f.frfp.j.Obciuiate(/^«?l)
i olle heri non eft dubium , vt hi , quos * pc riultidam dicitur Deus,qu5do cor re-
\r 1 _ 1 t *. nr A if i ii- t r
bene incipiunt, & bene finiunt.
* Ex Greg lib. i S-Ivlordl.c.23'
b ofex t vulgata editio fic /tyfofJPerditio tualfra&l:
tantummodo in me auxilium tuum, ii i Septuaginta
^corruptioni tux lfrael quis auxiliabitur ? quem
fsnfum D- Uieronin Ofearn interpretatur.
c Ex D.Gregor.UMouLiS.c.i 3 -fere ad verbum, illud
autem de latrone adnotandum propter fratricidium fuijfe in
fupplicium attum. . _
a Loquitur de Gratia per feneranti*, nam de wftipcante,
ConalTtul fff.o.c.iy.
e Greg. lib. 24.Isioral.cM bemil . 1 o in Ez.ec h.
,
t Ez.ech.i.lta interpretatur Greg. homil.sanYz.ech.
S Exod.4. ad M of en dicitur de Pbaraone. Ego obem-
^ 1 / i
quidam virtutum excellentia antecedunt,
^ei repentina prseuenti gratia, quofdam
compendio fanditatis prseueniant:&: dum
conuerfione polire mi, fu bito efficiutur
v lc tutis cui min e primi.
^utn quifq. aliquod donum accipit, non
a Ppetat amplius, quam quod meruit: ne du
altei 'fiis membri officium arripere tentat, id
q i] od meruit, perdat. Conturbat enim cor-
pods ordinem totum, qui non fuo contetus
°fficio fubripit alienum. ‘
.
Mali dona ideo ad damnationem acci-
P Ul ut,qui a non ad Dei laudem, fed ad fuam
UUll aU- JLss^l
Van fiatem vtuntur. Bonis male vtuntur, C mittat.
quippe per luiUtiam cucicur i^eus,qi
probum per gratiam non emollit, & honnl . 11. in
Ez.ech. exponens illud. Ego indurabo cor Pharaonis,
non enim cor peccatis Dominus obduiacged ob-
durare dicitur,cum ab obduratione non liberat.
De Pude f hiatione. Cap. VI.
Z""' Emina a cll prxdeftinatio , fiue eledo-
^ mm ad requiem , fiue reproborum ad
morte. Vtraq. diuino agitur iudicio,vr fem~
per eledos fuperna &: interiora fequi fa-
ciat : femperq. reprobos , vt infimis & ex-
terioribus deledentur , deferendo , per-
c] l d ca, qux a Deo illis donata funt, inma-
0Sv Ms allumunt^cut ingenium , licut
c ‘^j-craDci dona.
Multis Dei do nis gaudemus, qux nos ab
c °pcrccpi{le cognofcimus. Nam quod fa-
1 lc ntcs furnus , quod potentes exiftimus,
ll0n alterius, fed potius diuino munere fu-
m
,
Us . V tatnur ergo optime diuinis benefi-
quatenus fk. Deum non pceniteat de-
difi e >& nobis accepiile fit vtile.
Auferre Deus dicitur homini donum
quod,quod homo non habuit , id cll,
Sicut ignorat homo terminu lucis & te-
nebrarii, vel vtriufq. rei quis finis fit:ita ple-
nius nefcit,quis antefuum finem, luce iu-
flitise preucniatur,vel quis peccatorum te-
nebris vlq. in fuum terminum oblcurctur,
aut quis polllapfum tenebrarum, couerlus
refurgat ad lucem.Cundaharc Deo patet,
homini vero latent.
Quamuis iuftorum conuerfatio in hac
vita probabilis fit , incertum tamen homi-
nibus elfe,ad quem fmt finem prxdeftina-
ti fed omnia referuari futuro examini-
Miradifpofitio eft fupernae diftributio-
ali
accipere non meruit. 8 Sicut & ob-
nj f ampliusiufiificatur,
.= - * e d >citurDeus hominem , no cius ta- ms P
^ fordic!atur . makls a a bonu
aliouando conuertitur, bonus ad malum
aliquando reflectitur. Vultquiscfle bonus,
& non valetivult alter efle malus,& no per-
mittitur interire. b Datur ei qui vult, efle
bonus: alius nec vult, nec datur er , vt (it
bonus. Ille nafeitur in errore & moritur:
ille in bono , quo coepit , vfque in finem
perdurat. Tamdiu ille Hat, quoufq. cadat:
ille diu male viuedo,in fine faluatur, refpe-
dufqvie conuertitiu.
Cle ndo duritiam , fed non auferendo eam,
^ llai11 fibiipfe nutriuit.Non aliter <k obeat
-
^
arc dicitut quofdaDeus,non vtineisean-
Cl ti ipf c caecitatem faciat: fed quod pro
C ? rilrn Inutilibus meritis cqcitatem eorum
a
p|
s ft^non auferat.
1 Jcrifq. dona dantur , perfeuerantia
^ Cro doni non datur.Et inde eft, quod qui-
ar n principia habent conucrfionis bonar,
nne vero malo clauduntur'- Eledi vero ac-
Cl piunt &: conuerfionis donu,& perfeuera-
5 8 D. I S 1 D. HISPAL.
Vult prodelfc in bono iu(lus,ncc prseua- A adiccif.Frangccfurienti panem tuuniiOpe
:: vult nocere malus &£ valet. Ifte vult ris bonieft adtio. In eoveroquoc lu iU 0 ir *
o, r — i..; — - ” Tunc erumpet matutinum luinen tuuni.
operis boni eft retributio. Ergo non proficit
facere bonum , nifi corredlum luerit macu-
let
Deo vacare, & feculoimpediturnllc nego
tijs implicari cupit, nec perficit.
Dominatur malus bono, bonus damna-
tur proimpio, impius honoratur pro iufto.
Et in hac tanta obfcuritate, non valet ho-
mo diuinam perferutari difpofitionem
,
occultum prredeflinationis perpendere or-
dinem.
* Ex Gregor, lib.^3- M oral. cap.20.
b Tota fententu defumitur ex D.Greg.lib.ig.Mor.c. i S.
De a Cor/ ner
Jis. Cjp.VIL
XJ On b inchoantibus prarmium promi tti-
^ ^ tur , fcd pcrfcucr 2 tibus, ficut feriptum
cft: Quipcrfcucraucritvfquc in Enem, hic
faluus erit.
Tunc enim placet Deo noflra coucrfio:
quando bonum quod inchoamus, perfeuc-
ranti fine complemus. Nam ficut feriptum
cft: c Yx his, qui fuftinentiam perdiderunt,
id eft, opus bonum non confummauerunt.
Indulgentia peccatoru fciendu,vbi,qua-
do,vcl qualibus datur.Vbi quippe?nifi intra
Ecclefiam Catholica?Quando,nifi ante ve-
• • 1 . /^v . -J
L L V 1 V/ U Vyli Ll ILA 5 JJX1.A y
Nec poterit quifquamad contemplatione
Dei proficere, nifi fe prius in bonis fhuiue
rit adtibus exercere.
Multis modis terret Deus homines, vt
v cl fero co n u e r ta n t u r , atq u c e x in d e ma
erubcfcant,quod tamdiu expedtati funt,
redirent.Nam nunc minis, nunc plagis, llllC
reuelationibus quofdam concutit: vtqn
voluntate conucrti defpiciunt , comnion
g terroribus corrigantur. ^
Pleriq. ex fola mentis deuotionc coiiei'
tunturadDcum: nonnulli vero co adi p
gis conuertuntur,qui cx deuorione non co
*
uertebantur, c iuxta capituluPfalmid lCcn
cis ; In framo &: camo maxillas eorum c ° n
ftringe,qui non approximant ad te.
Pleriq. a ute, dum deuctionc non c0 ? l \ c
tutur,plag<gftimulis feriuntunquicame ^
fub verbere fentiut,vt aliquatenus cofflo
tur,ficutv£gyptus,qui & poenas luit,& el
darinequiuit. De talibus enim aic Pr°P n
ta:Percufsifti eos, &: non doluerunc:attf lU
> ~ v vwviijuu VUOjVU 11UU uviwv. "
turi exitus diem? Qui a eccc nunc tepus ac- fti eos,& renuerunt fufeipere difcipl inal *
ceptabil e,ecce nunc dies falutis.Qualibus, ^ f Nonnu!li viri feculares elatione
m
cllE1
~ 1 ‘ tumentes, poftmodum conuerfi ad
religiofa fcquuntur obedientia Chd 11
& qui antea celfitudinc mundialE tlllE
banc,pofteaipfam elationem in ftud 0 1
militatis commutant. v (i
S Quidam funt,qui iam fecrcte c ° nU ^
funt, quorum conuerfio^uianon F r ° C
|\ a ,
ad publicum, apudseftimationein J
nam quales fuerunt, tales adhuc c C P^
tantur; iam tamen in Dei oculis icittc
. Item quidam adhuc humano 1^.
nifi conuerfis,qui per humilitate ad paruu-
lorum tranfeunt imitationem? de quibus
dicituriTalium eft enim regnum calorum.
Nemo perpendere poteft,quanti fit po-
deris in iuftitia,vcl quati fulgoris radio mfti
tia clareat, nifi qui prius toto mentis nifu co-
uertatur ad Deum , quatenus ipfo lumine,
quoilluftratur , Sc fuam foeditate agnofeat,
& lumen,quod exeo corde no intuebatur,
intelligat.
Tunc aute inattingibilem intclligipofte
x ciucau^ui-iLuiigiuiicuiiiiccuigipolie runt. Item quidam adhuc liuinau-
dnunam iuftitiam,dum eam quifque fequi £> cio ftare cernuntur 3 iam tamen P
C* I 1 /A I 1 P " iCk M H A H « m 1 . . «r* H M . M x 11* 1* «1
conuerfus tentauerit : quia lux nonintelli-
gitur,nifi cum videtur.
Iudicium, quod in hominis potcftate co-
fiftit, conucrfionis cft gratia, perquam nof-
metipfos indicamus , quando flentes mala
noftra punimus, & bono , quod ex Deo no-
bis eft, folidius inhaeremus.
Tripertitus deferibitur efte vnius cuiufq.
conuerfi profedusfid eft, primus, corrigen-
di a malo:fecundus,faciedi bonufir.tcrtius,
confequendi boni operis praemium. Nam
quod ait Propheta : Solue fafciculos depri-
mcnces, mali eft emendatio. Qiipd vero
oculis ceciderunt. U J
Multi apud homines reprobi funt,
Deum eledii : atq. item multi apud ^
nes eledti putantur, &apud Detn 11 re f r y
exiftunt, Salomone dicetc: VidiTnq
piosfepultos, qui cu adhuc viucret m %
fandtoeranr,&: laudabatur in duitate c
i
E
iuftorum operum. Nullus ergo fe p u f c *
dbu,ne forte iam apud Deum fitrepr 0 L
3 Conuerfi in vniuerfam vocatur omnes, qui 'w
taBeo militat, vt eft apud Vacbomiu in regid* i{ ? { ’ J l fl e-
li.4- deinftitutit r enuntianti ii c . 1 KenuucUntes 1 oCA p
uerfnnuc in monaftuis ordinibus Uia appcdmnur co
a
)
SENTENTI ARVM- L I B. II. 39
Ex veteribus hnpreflis.Non inchoantibus praemiu A petitum deli€tu m •* vt quod iam in opere
ImitHtnr Po 4 Ar n» n /Jnhn»* (T ^ a r \ H t* T AH P O /11 1 O 1TI
promittitur fed perfeuerantibus datur. m.Jf. omnes.
e Ecclef,2.Greg.lib.6.expeJit.in pri.regulam.c . i $ .inter-
pretatur /(?c«yj,riiftincntiam 5 i»(]«if,pcrduc qui bona,
qwneinchoant,non confummant. 0
tl Uprobat Greg.lib. Morat. } .c.8'& lib.p.c.vlt-
* Locus efi VfaLj i.vbi ita legitur
:
In camo & freno
maxillas eorum conilringe.Sfc Septuag legunt &1U-
fd & Tbeod. per camum & franum dtfciplma mtelligentes.
Camus Grxcisejl genus vinculi^uos.Sunt qui vertat:\u~
pato &fraeno.'w5m pftlt.lful.eft, in framo &c camo.
Gn i'lib i,M<:Vdl.c.\9.&lib. iS-c.iz.
S Lx Grea.lib,i<j'Motal.c.7.& i o.
Ita Golth.Tolet.quaCi iuftoru anim z.Salw- Gottb .
L)e primordiis cormerfontm .
C A p. VI 11. " B
Riniodu a gerius efi: coucrfionis ad Deu,
inchoationis cu dulcedine, medietatis
CUlT1 ^°ore,perfe6tionis cu requie. Sed ta-
plcrunquealij incipiunt a dulcedine,
a ! 1 a tentationum amaritudine.
^^nisconucrfus ante ex fletu inchoet
Peccatorum, & fic tranfeat ad defiderium
u petnorum. Prius enimlacrymispurgati-
a nnt vitia qux gefsimus, <$£ tuc munda
gentis acie, id quod querimuscontemple-
non apparet , in cogitatione nequaquam
perduret. •
Omnis noua conucrfio , adhuc priflinx
vitx habet commixtionem: propterea ne-
quaquam ea virtus procedere ad hominu
oculos debet, donec couerfatio vetus,fun*
ditus ah animo extirpetur.
Quifquis ex deteriore iam melior effc
coepit, caueat de acceptis extolli virtuti-
bus : ne grauius per vana gloriam corruar,
quam prius per lapfum vitiorum iacebat.
»
b
c
d
Ix Gregor, Ub. 14 Moral. cap. 7.
Ita Salnu Gottb. Mundata. Tolet»
Gregor.Ub.Mcral.g-c.iz.
GregM.ro.. Moral c.7.
De confli comer forum .
C a p. IX.
Q Vifque conuerfus fi mox omnes carnis
^ [limulos calcare cupiat, & fumma
virtutufubirc contendat: fi forte adhuc ali
qua aduerfa de carnis moleftijs tolerat, non
frangatunquiadifpenfator bonorum nouic
aduerficates reprimere vitiorum fuccefsio-
nc virtutum.
- fcperna infpiolancurj U Tunc magis grauarifc qmfq.tapulfuti-
^tenecefie efi: timore couerti ad Deu, C ciorum agnofeir, dum ad cognitionem Dei
fucuratu pccnaru camalesiUccebr? accefleiit:ficut populus Ifraelgrauiori onc-
^vt dum antea flendo, peccati a nobis
1
‘ ! p° detergicur, mundatis cordis oculis li-
ber
re abyEgyptijs premitur, dum pcrMoyfen
diuina ilii cognitio aperitur.
Vitia enim ante conuerfione quafi pacem
in homine habent, quan do autem cxpcllu»
tur acriori virtute confurgunt. Fiut autem
inimica conuerfo , qux peccatori profpere
blandiebantunatq. item fiunt blanda con-
uerfo, qux peccatori aduerfa extiterunt.
a Multos habet confii&us Dei ferulis ex
recordatione operum praeteritorum: mul*
tiq.poft conuerfionem etiam nolcresmo-
‘ — ; ““us , nec lemper tub timore laccat, tum libidinis fuftinent, quod tamen ad da-
Wifenuts.Tunc enim amore noftwcon- D nationem non tolerant , fed ad probatio-
' nern: fcilicetvc (emper habeant pro excu-
tienda inertia hoftemcuirefiftat, dummo-
^ 11
^
nca cur. De i n d c op orte t, ab i e 6to t i m o-
^ 1 ana orcm vitx xternx trafire. Perfecta
t
-
11111 charitas foras mittit timore: quiaute
^^ c hp(Xna habet , & no efi: perfedtus. V n~
t
C< ^ ^P°ftolus:Non enim accepiftis fpiri-
- Ull |ft rui tutis iterum in timorc,fed accepi-
•
ls Pbitum adoptionis : per quem fcilicct
non peccati poena feruos comprimit,
e ^ arnoi *iufi : icix liberos reddit.
rc
CCe fie efi: omni conuerfo, vtpofttimo-
111
c
dfurgerc ad charitatemDei debeat,
^ la
j filius , ncc femper fub timore iaccat,
c dionis offendimus, fi denub vt patre di-
figimu- ..... r ' -
Primordia conucrforum blandis refo-
5 quem prius feruili mente vere vt
oiui nuta formidabamus.
. , euiivteuuLuiii uuuuis 1
n a fuut modis , nc fi ab afberitate inci-
,
L ’ cx tcrriti ad priores lapfus recurrant.
^ !. cnim conuerfum fine lenitate erudit,
^ perare pocius,quam corrigere nouit.
ri» ^^ nuci; fusquifque anteaab opere cor-
bCndns efi: , poftea vero a cogitatione ; vt
1 lls re fitxnet prauum a6lum , deinde ap-
do non confcntiant. Vnde &nouerintfcr-
ni Dei,fe etiam a peccatis iam cfie munda-
tos:fed rame cogitationu m turpium adhuc
interpellatione pulfari.
b Anteconuerfionc prxccdit turba pec-
catorum poft couerfioncm fequitur turba
tentationum.lllafeobijciunt, ne ad Deum
conuertamur : ifta fe ingerunt , ne liberis
rnrdis oculis Deum cernamus : vtriufque
d 1 tumui-
HISPAL.
4° D, ISI D. - ,
tumultus infolentiam nobis gignit , inten- A dicit:quod autem cecidit in fpinis, liifut
tionemq. nollram luepc fcraude multimoda qui audiut verbum Dei , & folicicudinc i'
intercludit:
Vtilc eft Deiferuo, poft canuerfioncten-
tari , quatenus a torpore negligentix , foli-
citantibus vitijs , ad virtutes animum per
exercitium prxparet vitiorum.
a Gregor.hb.Moral.ia.c.?.
* Tota hac fent entia def smpta eft ex Gregor. Uomil i .in
Utiang.luc. 18.de caco illuminato, exponente illud mj/ftice:
Et qui prseibant increpabant eum vt taceret.
M vkos
CI.J. UUUAUt ¥ UilA 5 ^
culi , vel fallacia diuitiarum furfocant ver-
bum, & fine fructu efficitur.
Nuper* conuerfi nequaquam debent in
curis exterioribus prouehi.Nam fiimplice-
tur,confeftim, quafi plantata arbufcula , &
nec dum radice prxfixa,concutiunturp^‘
riter&tarefcunt.
c Valet interdum conuerfisproaniro#
falutc mutatio loci.Plerumquc enim, dum
mutaturlocus, mutatur & mentis afte&us*
Congruum eft enim inde etiam corporali-
g ter auellfvbi quifque illecebris deferuium
nam locus vbi prauc quifque vixit, hoc in
afpc&u mentis opponit, quod femperin 1
vel cogitauit,vel gefsit.
* De defuit a & f raude fuf e differit Gteg-H‘
ex quo loco tota hac fententia deducitur
•
b UaGotth.Tolet.infkmi Salmant. .
* Eft apud Gratianum dift. s t .in editis & in VecrM
goriano , eft pro animsefalute.fw Gotthicii otnfflW
eftpto animi falute.
De exemplis SanBotUtn*
C A ?. XI
*Dc remifjk comterfione .
C A p. X
remifta conucrfio in priftinos
‘errores reducit ,ac viuendi tempore
refoluitihorum ergo exempla quifque con-
uerfus euita,ne dum timorcmDci a torpo-
re incipis, rurfus mundanis erroribus im-
mergaris.
Tepidus in oonuerftonc otiofa verba, &:
vanas cogitationes, noxias effe non confpi-
cit: qu6d fi a torpore mentis cuigilauerit,
ca, qux leuia exiftimabat , confcftim quafi
horrenda atq. atrociapertimefcic.
3 Fraus &C defidia in omni bono opere
formidadaeft.Fraudem facimus Deo, quo- ..u.muimrn prolunt exempiau- ,
nonnam. 110 ^ noQncti P^ C a Mores enim inchoantium , non q^' Bl
non Deum laudamus. Defidiam vero agi-* i, . , ir.„* r
mus, quoties per torporem, laguide ea, qua;
DeiYunt, operamur.
Omnis ars feculi huius ftrenuos amato-
res habet, & ad exequendum proptifsimos:
hoc proinde fit , quia prxfentem habet
operis fui renumerationem. Ars vero diuini
timoris plcrofq. habet fedtatoreslagLiidos,
tepidos, pigritiae inertia congelatos:fed hoc
proinde, quod labor eorum non pro prx-
fenti , fed ^pro futura remuneratione differ-
rnr i nnm /am-n m I .a -v 1 «
>&D conuerfione feu correctionem 01 ^*
liu,multumprofuntcxcmplabonoru^
3 Mores enim inchoantium , non ^
perficere ad bene viuendum,nifip er ^ c
rum informentur exemplis patrum.
Reprobiaute non attendut docum cn
^
bonoru,qux imitetur ad meliusfed ?^°
tutnt fibi exempla malorum, quibus ad 0
^
rum moru peruerfitatem vtantur in
b Ob hanc vtilitate feributur fan# 0 ^ r ^ s
nxfe reparationes, vt fpem faciant fa Llt
^
humananne quifquam poftlapfunijp 0211
^
do defperet veniam,dum confpicit &n ^
rum reparationem fuiffe etiam poft i ul ^
Sciantflaffitiodediii.ad auam vtil
.
,...„7 1 r , , . Aum reparationem ruilic etiam
„
tur. Ideoq. dum eorum laborem mercedis Sciant flagitio dediti, ad quam vrili»**
retributio non ftanmconfequitur/pe pene D eorum exempla proponantur fandotir^
cuiiolutalanguefcunt.Vnde&map-na illo- /LT r • -Erepar*
1 —
difloluta languefcunt. Vnde & magna illo
rum gloria prxparatur, qui bone conuerfio-
nis vit<£ principia augmento folidiore con-
fummant: atq. eo ad promerenda retribu-
tionem clariores prxparantur, quo firmius
duri itineris labores &: inchoant, &: con-
fummant.
Quidam primo conuerfionis calore ad
virtutes icfe accingunt, accedete vero pro-
grm u.dtivn immoderate terrenis rebus in-
cu unt:pulaere b infimi appetitus obfcura-
tur , vnde oc Dominus dc bonis feminibus
* VAwupivl UlUUiLU*'
licet, vt aut fint quos imitentur ad rc P a
tionem, aut certe ex eorum comp^t 10
durius de inobedientia puniantur. /
c Proptcrea virtutes fandoriim nd c
pium noftrum Deus propofuic , vt qv* n
Qm
de imitatione eorum conferri poflhnt
bis iuftitix prxmia, tanto de perfeuer^ 11
mali fint grauiora tormenta. ‘
v
Si enim ad boni incitamentu diuin^q
bus admonemur prxeepta, decflent, \
lege nobis fandtorum exeplafufficercnr* ^
contra , dum &: nos Deus prarcep tjS ,
SENTENTIARVM. LIB. II. 43
cum ignominia , dicentes pax pax , te non
cft pqx. Cum ignominiaigitnr curat 1 con-
tritionem, qui peccanti, &. non legitime poc
nitenti promittit fecuritatem. Vnde & fe-
litur: Confu (i funt , quia abominationem
fecerunt-.ideft , confufifunt nonpoeniten-
do,fed poenas luendo.
Aliter enim confunditur coram iudicc
feus,dum ple&itur, atq . aliter qui de malo
opere erubefccns corripitutllle enim, quia
teprehenfuseft , confunditur: ifte,quiafe
nialum fecilfe memoratur.
Quamuis* per poenitentiam propitatio
peccatoru fit, fine metu tamen homo efle
non debet:quia poenitentiae fatisfaftio , di-
uino tantum penfatur iudicio , non huma-
no.Proindequia miferatio Dei occulta eft,
fneintermifsione flere necefteeft. Neque
e nim vnquam oportet poenitentem habe-
tedepeccatis fecuritatem. Namfecuritas
ttegligentiam parit: negligentia aute fa^pe
1Q cautum ad vitia tranfa£ta reducit.
Dum per poenitentiam expulfa fuerint
homine vitia, fi forte poli haec, interce-
dente fecuritate , quadibet culpa fu brepfe-
ric > confeftim dele&ationes priftinx vitio-
J
Ul n mentem auidius irrepunt, pulfantefq.
l0 minein confuetis operibus grauius per-
tra hiint: ita vt lint nouifsima illius peiora
prioribus.
r Cre & or ‘H>Mor.cap.io.& Ubr.24- Moralcapa . circd
Gotthus & alij m.ff. habent feipfum nolle homo,
0 lter obfe YU a n dum eft, ad inttlhgentiayn diuina Scrutar a
ftuius loci , quod vox homo in diuinis litteris inultis fu
mtt urjnodis- aliquando pro natura , aliquando pro cidpa
e
[
!( luado p rofraqilitate. Pro natura humana, Gene f. 2. Fa-
hominem ad imaginem & fimilitudinem
oft ramj Pro culpa, pfal. 81. Vos autem ficut homi-
moriemini, feoc e(l ficut inobedientes peccatores ,& i-
* d Corinth. 3. Cum fit inter vos zelus & contentio,
carnales eftis , & fecundiim hominem am-
11 pro fragilitate .lerm. 17. Maledi&us,hoirio,
jhufpem faam ponit in homine } ac fi aperte dicat tn U
^ Yh litate y & fragili fundamento innititur , Et lfai. 3 1 •
^gyptushomo te non Deus. Homo etiamvocatur
,
^humana fapit,vt adnotauit Gregoriuslibr.i 4 < MoraUc.
Educit illud. 1 .ad Corinth. capis . N onne homines
(
ls ‘ v °catur & qui carnis illecebris & concupifc entia
aHore Vln ^u r ,Ez.ecb.24. Vos autem grex pafcu*
^homines eftis. Et lfai. 2. Incuruauit fe homo,
^ niimiliatus eft vir. Inde homines carnales , iumenta
icantur, & affednis beftiarum illis tribuuntur. loci. 1 .Co-
pottueruntiiimenta in ftercore fuo.Er illud I erem,
V hufquirq. ad vxorem proximi fui hinniebat. &
Pz.ech.23.Vt carnes afmorum carnes eoru , te fluxs
ec luoriim fluxus eorum , vt Vanidicum illud exprima-
A turpfal.4$.Hoixio cum in honore efiet, non intel-
lexit, comparatus eft iumentis infipientibus te fi-
nalis fa&us eft illis.
c in omnibus excufis erat quod paruus eft verum con -
fentient ibus omnibus c.m.ff.pofui quod prauus eft.
A Ex illo Pauli.Qnod fi nofmetipfos dijudicare-
mus,non Ytiq.iudicaremur,dum ludicaremur au-
tem & Domino,corripimur,vt non cum hoc mun*
do damnemur
c Ex Greg.lib. 8 -MoraLc.il •
f Eft apud M agift. fent. libr. 4J. 1 4 * & Smaragd.cap.
4 in Reg. S. Benedhi. Et in Decreto Gregoriano dift- 3.
cap.p.fic habetur. Ille poenitentiam digne agit, qui
orne commifit, fic praeterita maladeplorat,vt tu-
tura iterum non committat 'nam qui plangit pec
catum , te iterum admittit peccatum , quali 11
-n quis lauet laterem crudum : quia quanto magis
D lauerit,tantb magis lutum facit.H mus canomslettio -
nem d viris dottifs. magno ftudio,& accurata diligentia per
fpeclam,mfummo loco habeo : Tamen ponam aliorum codi-
cum leflionesyvt doclus lecler intelligat, me quoq. in emen-
datione huius libri omnem curam , & ftudmmadhibmffe-
Sunt Apud me duocc . verenda antiquitatis, alter ex biblio-
theca fancla & augutta Ecclefu Toletana, feriptus arx
dccccLi ii. alter ex inftgni Collegio Ouetenfi apud Sal"
tnantic am antiquior ,vterq. litteris Longobardis inperga-
tnino feriptus , qui fic habent. Ille poenitentiam dign
agit, qui fic praeterita mala deplorat,vt futuraite-
rum non committat(A/i«$, admittat ) na qui pingit
peccatum te iterum committit peccatum , quali u
quis lauet laterem crudum, quem quanto magis
abluerit, tanto amplius lutum facit,
g Vaullo aiiter eft in editione vulgata Iohan.p t
C h Locus eft 1 erem. 1 2. quem h leranj/mus de capnuttate
Babylonica,aut de extremo iudicio interpretatur .
i Locus eft I erem. 6. & tota fententia videtur ex D. hj<-
ronymo defumpta ibidem •
£>e de [peratiori e pec cantiim.
C a p* XJ 11 I •
lOOn per locorum fpatia , fed per affedu
bonu vel malu itur, recediturueaDco.
Ncq. enim greffu pedum , fed greffu mo-
rum elongamus , vel propinquamus ad
Perpetrare flagitium aliquod , mors ani -
rax eft-contemncre poenitentiam, & per-
manerem culpa, defeendere in infernum
poft mortem eft.Ergo peccare, ad mortem
nertinetrdcfpetare vero in infernum delce-
*j re. Vnde & feriptura ait: Impius dum in
nrofundum malorum venerit, contemnit.
F Sxpc Diabolus eos, quos conuern ad poe-
nitentiam afpicit , immanitate fcclerum
nerculfos ad defpcrat.onem deducit : vt,
Ltrafla fpc venia:, trahat in diffiden-
m ouos non potuit retinere perfeuera-
4-4- D. I S I D. HISPAL.
callidas contra fe hoftis infidias: ficquc Dei A Deo , vt deplorare mala fua nonpofsint’
iliftitiam metuat , vt tamen , quamuis in etiam fi velint.
magnis fccleribus, de mifericordiacius co-
fidat.
Amplius letatur Deus de anima defpc-
rata,&:aliquado conuerfa:qnam de ea, quae
nunquam extitit perdita: Sicut de prodigo
filio, qui mortuus fuerat, &: reuixit, perierat,
&:iniientuseft:de cuius rcgrcflu magnum
fit gaudium patris.
Non aliter coram Deo &: Angelis copio-
fius eft gaudium de eo, qui a periculo libe-
ratur, quam de eo, qui nunquam nouit pec-
cati periculum. Quanto enim cotriftat res
h Confilium immundorum fpirituu jh° c
eft :vt, quia ipfis negatum eft, poft praeuari'
cationcm regredi ad iufticia,obferarc adi-
tum poenitentia; hominibus cupiat , nc ve
ipfi reuertantur ad Deum; eofquc fociosia
perditione habere contendunt , quibu
cumque fraudibus infiftcntcs 5 vt aut acie-
ranturaDco, aut flagelli immanitate de-
perent.
Ingcmifcendumcftiugiter, 5 ipoftp°^ 3
fecuritate lugedum: nc Dei fecreto &• iuu°
iudicio deferatur homo,&: perdedus inp°'
perdita, tanto magis fi fuertiinuenta lscti- 3 teftatcdxmonum relinquatur. Nam !*'
ficat:Sicutin Euangelio, paftor illecxultat, ucra, quem Dcusdefcrit, dzmonesfufc 1 '
qui perditam oucm inactam humeris fuis
gaudens reportat.
Nullus defpcrarc debet veniam, etiam fi
circa finem vitae ad prenitentiacoucrtatur.
Vnumqucmq. enim Deus de fuo fine, non
de vita pr^terita iudicat.Hoc quippe &; Lc
gis teftimonio edocetur: quod homo de
fuo extremo iuftificatur, quando Deus pro
afini primogenito ouem iufsit offerri , hoc
eft immunditiam vita; prioris mutandam
a in innocentiam boni finis. Vnde & cauda
iubetur offerri in hoftiam , id eft , vita: ex-
trema in poenitentiam*
^ Mulci fu perna refpe&i gratia in extremis
fuis ad Deum rcuertutur per pcenitetiam,
& qua: cumque malagcfteiant quotidianis
fletibus purgant, atq in bonis fa&is mala
gcfta commutant; quibus iuftc totum quod
deliquerant, ignofcitur,quiaipfi quod male
geflerunt,pmnitendo cognofcunt.
Iti vica hominis, finis qu^redus cft:quo-
niamDeus non refpicit quales antea vixi-
mus, fcd quales circa finem vita: exiftimus.
P lunc * .
c Dominici contemptores praecepti, ^
tim vt aucrtuntur a Deo, a malignis fp irlC
^
bus occupantur, a quibus etiam, vt m a * a ^
ciant,perfuadcntur. Hinc eft illtid pt'°P
^
ticum: Inimicos Dei pcrfequutur tene ^
qui intclliguntur daemones. Vnde *
pfalmo legitur : Immifsiones per Ang e
malos. .
Quidam reproborum in P otc ^ c
r
C
0
monum, occulto Dei iudicio, 6duftn SI ^
rediguntur. Ifaia teftanrc : Ipfe mu lt: ^
C fortem * & manus cius diuifit cis eam ^
menfura , vfque in aeternum pofsidc u
cam. . *
Quidam elc&orum dimittuntur
iuftitia incidere in errorem peccati d c
^
men miferatione eius rcdmfti denu° c ^
ucrtuntttr.De talibus enim per ?r°P
Dominus loquitur:Et dimifi cum,& re
cum,& reddidi ei confolationem* 5
d Nonnunquam enim reuertens ^
hominem, quem dcferuerat,rurfus a
* imxcufi, erat , per innocentiam boni finis . rc „ ^ C
.
:
&
££? mCntt J urg*
1«e (°f«nninnocendim,ctnfemicmibuimmfosm![[ D ircnc “ a f filt
] 1 <> ncm a P ecc . Ai*" 1 '
& D.areg, lH.27.MmU i t.SxwlMtieMUrC cllccntc I°badDcum :propceriupe ^
inquit, quafi leaenam capies me ,reu
mirabiliter me crucias. Reuertens e ^
r _ . ^ . — - Ex qno loco dcfumittir b<tc
/cwfcrM.-aUni erg&(*»g W j f )p r i m0 genita otienuitaie,
elt immundas vitae prmiordia in innocentiae
plicitatem conuerterc.
De his, qui a Deo deferuntur.
C a r. XV.
D E ° deferente,* nullum pcrniterc:Dco
refpicicntc, fua mala vnumqucmq. vi-
dere & plangere, &: vnde ceciderit cogi-
tare. Nam nonnulli ita defpiciuntur a
Deus hominem cruciat, quando q uem
cantem deferuerar , flagellando iterum
fltat * xle*
Malis adibus contra nos amplm s c
ftem iracundiam nequaquam P r
,
oU ? t(Tf ia
debemiifequin potius , fi poenitendo a p ^
Deo a£ba gefferimus , Teneritatem c» u .
clementiam commutabimus. Nam ^
nos malos tolerat , 116 dubium eft, q 11 ?^
uerfis clementer ignofeat. Nam fl uC, ^ tll r
SENTENTIAR VM. L1B. II. 4 *
admoneat, & vitee SaruStorum bonioperis A * Gotthusc.frmnltialijfxmJf.fte bahtnt. .Namcc-
- 5 . , ,, o . L , rt* ra ne rffftoriim exem ola mores inchoantium
nobis exempla proponat , nulla eft iam de
reatu excufatio : quia &C lex Dei aures no-
ftras quotidie pulfat , & fadorum docu -
menta bonorum , cordis noftri intima pro-
uocant.
Et li prauorufxpe fecuti fumus exempla,
cur no imitemur fandoru digna & Deo pia
citafada?&: fi apti fui mus imitari iniquos in
malujcur pigri fum 9 incitari iuftos in bonu.
Orandus eft Deus, vt virtutes , quas fan-
dis preparauit ad coronam, nobis ad profe -
^ u m fint pofit£,non ad poenam.Proficient
ailt cm ad profedum noftrum, fi tot exem-
pla voluerimus imitari virtu tu m.Ccrte fica
potius aucrfati,quam imitati fuerimus , ad
nimnationem noftra erunt, d qui calegen-
ao implere negleximus. ®
Multi vitam fandorum imitantur , Sc dc
m °ribus alterius effigiem virtutis fumunt:
* an quam fi imago qualibet intendatur, &£
~ c ^ Us fimilitudine fpecics pida formetur:
lc q. fit ad imaginem fimilis ille, qui ad fimi
1Cl minem viuit imaginis.
Qni fandum virum imitatur , quafiexe-
j
3 dr a bquod intuetur , fefeque in illo,quaft .
^ P e culo,perfpicit,vt adijciat,quod deef-
e Artutis agnofeit. Minus enim feipfum
l0 mo ex fcmctipfo confiderat : fed dum C
‘‘berutn intendit , id quod minus eft lu-
^«adijeit.
j
,
^ er fed°rum eft iam virorum no quem-
1 ec fandorum imitando, fed ipfam verita-
intuendo, ad cuius imagine fadi funt,
lu btiam operari. Hoc indicat quod feribi-
? r
; Faciamus hominem ad imaginem
^licudinem noftram , quia ipfamiiitelH-
^hdo imitatur diuinitatem , ad cuius fa-
tllSe ft fimilitudinem. Iftc ergo tantus eft,
^ hon egeat homine demonftratore iufti-
n ^ 5 fed ipfam contemplando imitetur iu-
.
c Exempla fandorum quibus aedificatur ^ &conrccimiittcira
horuo - - — • - -/• fv . • . , Deiiunt i
tera perfe&orum exempla mores inchoantium
non queunt perficere ad ben£ viuendum.Reprobi
autem non attendunt documenta bonorum, &c.
vnusc.kgit : Nam certa, Illudvero nifi perfedoru in-
formetur exemplis patrum,»/ nullo c.m.fefi.Veiu re-
tinui le£tionem excufi c. eo quod fenfus efl dilucidior, & ait-
doritate Gregorijmxus^inquo lib.2f.Moul.cap. 7 .
fic efl.
Nam qua fi quaedam fom6ta igni dare eft, in exer-
citatione charitatis, velexcmpla patrum,vel pr*-
cepta Dominica miniftrare.
b G reg.homil if.in Euangel.tn fine •
c Greg.lib.9.Moral.c. 35. _
d Alludit ad illud Greg.hb.i 4. Morale.
6
.Viualectio
eft.vita bonorum.
e Gregor. Itb.iy.Moral.c .5.
ComfunBione Cordis
.
Cap . XIL
r^Ompundio 3 cordis, eft humilitas metis
'^cumlacrymis , exoriens dc recordatio-
ne peccati, &: timore iudicij.
Illa eft coucrfis perfedior copundionis af-
fodio, quq oes afe carnaliu defiderioru affe-
dus repellit: & intentionem fuam toto me-
tis ftudio in Dei contemplatione defigit.
b Geminam efie compundione, qua pro-
pter Deum animacuiufq. eledi afficiturud
eft, vel dum operu fuorum mala confiderat;,
vel dum defiderio xtcrnx vitx fufpirat.
c Quattuor effe qualitates affedionu, qui-
bus mes iuftitxdio falubri copungitur.hoc
eft, memoria prxteritoru facinoru,rccorda-
tio futurarum poenarum , confidcratio pe-
regrinationis fux in huius vitx longinqui-
tate, defideriurrt (upernx patrix, quatenus
ad eam qttantocyus valeat peruenire.
Quifque peccatorum memoria com-
pungitur ad lamenta, tuc Dcifefciacvifitari
prxfentia: quando id quod le admififTe re-
colit, interius erubefcit,fuoq. indicio poeni-
tendo iam punit. Nam tunc Petrus fleuit,
quando in cum Chriftusrefpexit. Vnde &
Pfalmus: d Refpexit,inquit,&: commota eft.
l0 jho 5 varias(faciunt)c6fedari virtutesihu-
j
Itat is cx Chrifto, deuotionis ex Petro,
paritatis ex Iohannc, obedictix ex Abra-
a j*bpatientix cx Ifaac , tolerantix cx Ia-
0 ) c aftinionix ex Iofeph , manfuctudinis
^^^yfejcoftacie de Iofae, benignitatis dc
atBUe M,mifericordix de Dauid,abftinen-
tla ^ de Daniele:fic & extera fada priorum,
c l Uo labore, quo moderaminc,quaue inten-
^I° ne v elcompundionc gerantur, vir fan-
Us ditando confiderat.
Greflus Dei funt in cor hominis interior
vis,quabona defideria fnrgut,vc calcentur
mala. Quando ergo ifta in corde hominis
fiunt, feiendu eft tunc efTcDeu per gratiam
cordi humano prxfcntei vndc fetuc magis
homo acuere ad compundionem debet
,
quando fen tit Sc Deum interius operarem.
Quomodo mes hominis iufti ex vera co-
pudione rapiatur , & qualiter infirmata re-
uertatur deguftatx lucis magnitudine, illn
noffc poffc, qui ia aliquid exinde guftauit
d ^ c Sunt
42. D. I S 1 D. H I S P A L.
I
c Sane qui non ex vera cordis compun- A Quamuis quifq. fit peccator & impius,
fiad poenitentiam conuertarur, confequi
pofle veniam creditur.
Nullus de bonitate Dei dubitat/ed fola
accipientium prauitas conferri fibi indui'
gentiam abnegat.
In hac vita tantudem poenitentia?
p
aret
libertas; poft mortem vero nulla corredio*
nis efle licentiam(conftat.) Vnde &Domi‘
nus dicit: S Me oportet operari opera eius
qui me mi fit, donec dies eft: veniet autem
nox,quado nemopoteft operari. Hinc
Propheta:Date,inquit,Domino Deo veftr°
gloriam, antequam tenebrefeat : id elM n '
tequam mors aeterna praeueniat. In
vita dum eftisj Deum per poenitentiam
glorificate.
Adhuc in hoc feculo poenitentiam ope
rantibusDeimifcricordiafubucnit.
turo autem iam non operamur, fedracione
noftrorum operum ponimus. ,
.
Per id deteriorantur plerumque iniq 111 »
per quod per patientiam Dei fpatiumm^
piunt emendandirqua illi mora vitieno 1 no
vtunturad poenitentiam, fed ad P cCC 3
f n
diuinx virtuti fubdatur humilius, ex quo C ^i vfurpant audaciam. A malo autem *
dtione fui acculatorcs fiunt, fed tantum ad
hoc elle (e peccatores afsignant, vt ex fidta
humilitate confefsionis locum inueniant
fan&itatis.
* Greglib. 2 3. Morale. 1 j.&Hmil. 1 z.in E&ich.
b Greg homl.i z.in Ez,ecb.& alibi.
* Gr(g.lib.Moral.z$.c.i$.
d Ex duobus ffitlmis pfal.103.Qui refpicit terram 8c
facit eam tremere, 17. Commota eft & con-
tremuit terra ,
&
pp/w.y^.Illuxeruntcorufcationes
tuae orbiterrae,Commotaeft,&: contremuit terra.
In pfiltcrio iftdorianojn hoc loco pfal.p6.ftcefl: Illuxerunt
fulgura tua orbi terr^ , vidit & commota eft terra. 3
c Gregor.lib.Moral.iz.c.io.&hb.j^iC4f,6.
De confefione peccatorum & poeni-
tentia. C a p. XIII.
T^X a co vnufquifq. iuftus efife incipit, ex
^quo fui accufator extiterit. Multi autem
econtra , femctipfos peccatores fatentur,
& tamen fcmetipfos a peccato non fub -
trahunt.
Magna iam iufbitiae pars eft, fcipfuin
nofte hominem, c quod prauus eft ; vt ex co in
fuam infirmitatem agnofeit.
Bene fc iudicat iuftusin hac vita, 41 ne
judicetur a Deo danatione perpetua.Tunc
autem iudicium de fequifqucfumit, quan-
do perdignam pcenitetiam fua praua facta
condemnat.
c Amaritudo poenitentiat facit animum,
& fua fafta fubtilius difcuterc,&: dona Dei,
quar cotcmpfit, flendo commemorare. Ni-
hil autem peius, quam culpam agnofeere,
ncc deflere.
Duplicem habere debet fletum in poe-
nitentia omnis peccator: fiue quia per ne-
deterius vadit, qui tempus fibi ad p 0 ^
:endum indultum, ad libertatem praid°P
ris vertit. ,
Fcftinare debet ad Deum pernit ^
1
vnufquifq. dum poteft,ne fi dum p ote ’ p
luerit, cum tarde voluerit, omnino n° n f ,
fit.Proindc Propheta ait.QueriteD 0 ^ 1 ^’
dum inueniripotcft,inuocatecum,dup
pe eft. Et vbi inueniri poteft,nifi in b aC V1 V
in qua etiam &prope eft omnibus inll °
t | 0
tibus fe? Nam tunc iam longe erit q uaI \^
dixerit:Ite in ignem actcrnumM 0 ^ 0 cn ^
non videtur, &: prope cft:tunc videbit ’
gligentiam bonum non Iccit, fcu quia ma- D prope non erit, quia videri poterit ,^ 1
Ium per audacia perpetrauit. Quod enim poterit inueniri
oportuit,no gefsit ; & gefsit quod agere non
oportuit.
Ille poenitentiam digne agit, qui reatum
fuum fatisfaftionc legitima plangit:con de-
nandofcilicct ac deflendo quas gefsit, tan-
to in deploradoprofufius , quanto extitit in
pcccandoprocliuius.
f Ille poenitentiam digne agit, qui fic
praeterita mala deplorat , vt f utura iterum
non committat. Nam qui plangit peccatu,
& iterum admittit peccatum ; quafi fiquis
latict laterem crudum,qucm quante magis
•eluerit, tanto amplius lutum fecit.
Si quando quifq. peccare poteftjp 0 ^
vitamq.fuam viuensab omni crim 1 ^
rigit,non dubium, quod moriens ad #
namtranfeatrequiem. . ,
Qui autem praue viuendo, poenis
in mortis agit periculo, ficut cius dam n
incerta eft, fic remifsio dubia. QP 1 C
cupit certus efle in morte de indulg^iV^
fanus poeniteat,fanufq. perpetrata lacft 1
defleat. ^
Sunt qui pernitentibus fecuritateiu ..
pollicentur, quibus bene per PropHctn
eirur: Curant cotritionem fili# P°P U ^0
l
S E N TENTI AR. V M. LIB. II. 45
uatur nobis tempus poenitentiae, vt non fi- A dum vel quifque vult adipifci quod cupit?
mul morte obruamur praecipiti, fed detur vel timet ne incurrat, quod metuit.
locus fatisfadionis, hoc totum de Dei pro-
cedit clemetia,vt nos non damnet crudeli-
ter, fed expedtet ad poenitentiam patieter.
a Gregor.lib.ii.Moral.cap.j.
k Ex Gregor.li. Moral.p.c.2 j.Contxa bonos (inquit)
confilium maligni fpiritus ineunt.
c Greg.lib.2j.Moral.c.9.
d Gregor. lib.9M0raLc.34.
Be his 5 qui ad deliffium pojl lacty-
mas reuertuntur. Qap. XVI •
jRrifor a eft, non pcenitens?qui adhuc agit g
S u °d poenitet:nec videtur Deum pofce-
lc fiibditus, fedfubfannare fuperbus.
fi>anis reuerfus ad vomitum , eft pcenites
^peccatum. Multi enim lacrymas inde-
center fundunt, peccare no definunt.
Qppfdam accipere lacrymas ad poeniten-
liam s & effe&um poenitentia non habere
( c °nftat) quia inconftantia mentis, nuc re-
COl 'datione peccati lacrymas fundunt, nuc
Vcro tcuiuifcente vfu,ea quaefleuerant,ite-
ra ndo committunt.
. Qiii& praeterita vult plangere, &£ a£Vio- C
ni usfecularibus incubare, ifte mundatio-
^ ern non habet:quoniam adhuc agit , quas
P^nitendo deflere pofsit.
Raias peccatoribus dicit:Lauamini,mu-
1 c hote. Lauatur itaq & mundus eft, qui
^praeterita plangit, Sc flenda iterum non
nnttit.Lauatur itaq. non eft mundus,
jlni plangit quse gefsit, nec deferit, & poft
ac tymas , ea qux' fleuerat, repetit. Sic dc-
1( l‘Sc alibi animam peenitentem, atq. ite-
delinquerem lermo diuinus increpat,
1Ce ns:Qua m vilis fadta es nimis, iteras vias
uis erso cu
b Quattuor moais committitur pecca-
tum in corde, quattuor perpetratur & ope-
re.Cordeduggeftione daemonum, delecta-
tione carnis, confenfione mentis, defenfio-
ne elationis. Opere nunc latenter, nuc pa-
lam, nunc confuetudine, nunc defpcratio-
ne. Iftis ergo gradibus & corde delinqui-
tur^ opere malitia perpetratur.
c Tribus modis peccatum geritur, hoc eft
ignorantia, infirmitate, induftria, periculo
autem poenarum diuerfo.Ignoratias namq.
modo pcccauit Pleua in Paradifo,ficut Apo
ftolus ait: Vir no eft fedudtus, mulier autem
fedudta in prxuaricatione fuit. Ergo Heua
peccauit ignorantia , A dam vero induftria:
quianonfedu&us,led fidens prudenfq.pec-
cauit. Qui vero feducitur,quidconfentiat,
euidenter ignorat . De infirmitate autem
Petrus deliquit, quando ad metum interro-
gantis ancillas Chriftum negauit j vnde &C
poft peccatum amarifsime fleuit.
Grauius eft infirmitate, quam ignorantia
quemqua delinquere : grauiufq. induftria,
quam infirmitate peccare. Induftria namq.
peccat, quiftudioac deliberatione mentis
malum agif.infirmitate autem, qui cafu vel
praecipitatione delinquit. Nequius autem
&; de induftria peccant, qui non folum non
bene viuuntifed adhuc & bene viuentes fi
poflunt, a veritate diuertunr.
Sunt enim qui ignorarer peccant, & fune
qui fidenter. Sunt etiam & qui pro ignoran-
tia cxcufiatione ficire nolunt, vt minus cul-
pabiles habeantur : qui tamen feipfios non
muniunt fed magis decipiunt.
d Nefcire fimpliciter, ad ignorantiam
ie SmU11 ^X!c IiT- D pertinet: noluifie vero ficire, ad contuma-
lpas prae “ ccm fiuperbiam. Voluntatem quippe pro-
Q^i^q^crgocu^^^- r*~ ~ C em fiimerbiam
. ,’^ncneceffe eft modum teneat :vtfic velle ne f c ire , quid aliud eft
m ifta defleat, ne iterum flenda commit-
at * Vas mihi mifiero Ifidoro , qui & poe-
ltere petro a<fta neglego adhuc pceni-
ltCla da committo. *
dill
EX 4 1 . habetur apud Gratianum de pcenit.
per
C 1
1
Mag-in 4.dift. tutamen in vtroq. C.
Wve poenitentia: non ha-
b ** 4n da iterum non admittere.
a , i'lp'?**bfcVa(lor.curA par. s- admonitui. Efiq. locus
r ua ijai.c.i.
Peccato. C AT. XVI 1.
DVobus a modis peccatum comittitur,id
cft >aut vi cupiditatis, aut metu timoris:
quam velle dominum fuperbicrido con-
temnere ? Nemo igitur fie de ignorantia
excufiet: quia Deus non fioliim eos indi-
cat, qui a cognitione fiua fie auertunt : fied
etiam illos quincficicrimt : teftante eodem
Domino per Prophetam:difiperdam,inquir,
homines a facie terrae , & eos qui auemm-
tur poft tergum Domini , & qui non quae-
ficrunt Dominum , nec inucftigauerunt
cum.Et Pfalmus-.Eftunde inquit, iram tuam
in gentes, quse te non nouerunt.
jlpudMagift.fentent.lib.z.difiin.jj.
25.
EX
)
4 6 D. 1 S 1 D. HISPAL.
C E xGm B.isMmU.u.eflMtd M agifftmt. i. A non effeti mortem,) quibus eti>tm hi, I»'}*'}"*'
us quo-
vnmunes effenon pojfuntjta dicitur : M dixer * j
lc i r n U s
niam peccatum non habemus, ipfl nos e » ^
^
&; veritas in nobis non eft; £t iterum: Si ^
quia non peccauimus, mendacem facimus ei>
verbum eius non eft in nobis. Srnpcfibilenamq^^
quemlibet fandorum, non iniftis minutis, quaptr ju
per cogitationem, per ignorantiam, fer obliuionem,f c ‘ ^
fit at em, fer voluntatem, fer obreptione, fer fomnutM
tutui, incurrere- qua licet ab illo peccato, quod ad m
f '
tur ejfe,alienafmt, culpa tamen ac reprehenfonenot ^
b Pofui ex paruis &c minutis guttis: vtejfin
Otiet. Similitudo eft apud Greg.li.j- Vasi. cur a a ^ n
!
' u-
d Gregor. ibidem.
o
De lenioribus peccatis.
' Cap. XV IlL
\ /fVlti a vicani fine crimine habere pof-
^^i’unt,fine peccato non poliunt. Nam
quatnuis in hoc feculo magna iuftitiae quifi
que claritate refplendeat , nunquam tame
ad purum peccatoru fordibus caret:Iohan- Kjuci.zimnnuau eji apum? j — . j nnll „
nc \poftolo attcftante,quiait:Si dixerimus R alt os quippe gurgites fluminum P aru ^ 1 *. &in i
quia peccatum non habemus,ipfi nosfcdu- B “et^tepietgutta-pU.uiarfi.I»!*..
V * . . f, nimis. Imdlmturdfpofittue lema difponunt ,
cimus, & veritas m nobis non elt. c i^.oLeanimivmficant&cSfp^'" 1 "' 1
Quaedam funt racca peccans limilia: led - ... ‘ u - hrtu '
fibono animo fiant, no fune peccata:vt pu-
ta poceftas fi , non fe vlcifcendi cupiditate,
fed magis corrigendi ftudio vlcifcatur in
reum.
Item funt peccata leuia,qiix ab incipien
tibus quotidiana fatisfadione purgantur:
qUsE tame a perfeds viris, vellit magna cri-
mina, euitantur.Quid autem homines pec
catores de magnis lcc! eribus agere debent,
- JKlitnai.VMimt diimiL V1LIU irtiivv/ ^
Crimen habet,quancb maior qui peccat ha e
De arantor ibus peccatis*
* Cap. XIX.
Xperimcnto a minorum P ecc f t
^
rU ^
^maiora comitti peccata, vt durius eu^
tur pro magnis fceicribus, qui de paruis ^
rigi noluerunt. Indicio autc diuino m
tum nequiorem labuntur , qui diuim*?
V «rar W V Ai V» -A»*, w AAA A-w A •>» ~ A A W* «# M «, ^ i. v> VI. V W V A. A. V J V Vfc“ VI » A -w » At% A' kl> »» V V*A ^ J
quando etiam perfedileuia quaeq» deiida, (g minora fuafada contemnunt.
quafi grauifsim a. lugent?
b Non foliim grauia, fed Sc lcuiafunt ca-
nenda peccata.Multaenim lcuia vnu gran-
de efficiunt : ficut folent de paruis & mi-
nutis guttis immefa flumina crefccre.Nu-
merofitas enim in vnum coada exundan-
tem efficit copiam.
Peccata, qua: incipientibus leuia funt,
perfedis viris grauia deputantur.
c Tatoenim maius cognofcitur efte pec-
catum; quanto maior qui pcccat habetur.
Crcfcit enim delidi cumulus, iuxta ordine
meritorum: & ftrpe quod minoribus igno-
fcitur, maioribus imputatur.
* Ex Greg.lib Moral. n.c.q. Peccatum hic vocat, quod
non eft capitale fcelns, crimen vero quod peccatum ad mor-
temdicitur.sk Cafian. explicat collat. \ i. capit* io. Otn-
nis,w(jwir,qui natus eft ex Deo, peccatum no facit,
quia femen ipfiusin eo eftj& non poteft peccare,
quoniam ex Deo natus cft.Ef iterum: Scimus quia
omnis, qui natus eft ex Deo, non peccat, fed gene-
ratio Dei conferuat eum , & malignus non tangit
eum. Qupdintelligendumejlnon de omni genere peccati,
fed de capitalibus tantum criminibus dici, a quibus quifquis
fe abft rabere atque emundare noluerit , pro illo in alto loco
pradiftus Apojiolusne orari quidem debere pronuntiat $ Qui
icit ,‘tnquiens, fratrem fuum peccare peccatum non
ad mortem» petat & dabit ei vitam peccanti non
ad mortemreft peccatum ad mortem, non pro illo
dico, vt roget quis. Caterum de illis. qua pronuntiantur
Multi a crimine in crimen corruunt^
1 Dei cognitionem habentes, timorem
ncglegut : & quem nouerut pei icici
per adionem non vcnerantur.Ideocpm
cantur diuino iudicio punienda c ° m
. lS
tere,&: in poenam comifsi facinoris f aC
deterius addere. .
Saepe peccatum , alterius peccati r
eft, quod committitur, cu aliud exip 10 i
fifua fuboles orituriflcut fieri folet, na c
bidinem ex nimia ventris ingluuie.
Poena peccati peccatu admittitur/! ^
do pro merito cuiufq. peccati.- Deo e ^
D te, in aliud peccatum deterius ituri c
amplius qui admiferit fordidetur.EtS 0 ' ^
cedens peccatum canfla efl fequentis F ^
cati: fequens vero peccatum poena e ^
cedentis delidi. Prascedentia itaque
cata, fequentium funt criminum c ^
vt illa,quat fequuntur ,fint procedent
poena.
Praecedentium peccatorum P°f n3 ^jji-
vocatur induratio veniens de diurna i
tia. Hinc eft quod ait Propheta : l n
cor noftrum , ne timeremus te,ncq* c ^
dum qnicumq. iufti funt, a Deo irri Pp Lin t,
tur, vt mali fiant: fed dum mali iam ^
indurantur, vt deteriores exiftant t ilC .
SENTENTIAE. VM. L1B. II. 47
abfcondit , iudicij iam eft indicium : quia
non erubefcitur, nifi de confci entia: reatu.,
Ergo/cx hoc ipfo,quo quifq de fadofuo eru-
befcit,ipfcfibi iam iudex fit.
* Ex Greg.ltb. 4. Uoulc.2s> & nlibi
‘
m curA Vaftor.
* De clamare vide Gregarium in exfofitione fecundi pfal,
pcenit.in fl/w^quoniam tacui,&ppil’ 7 -& Paftor.
cura 3 adrnonit. io.iW,ciamoi*em libertatem peccandi
vocat.
De peccati amore. C ap. XXL
Apoftolus dicit: b Quoniacharitate veritatis A Ex eo ipfo quo quifq. peccatu, quod agit,
Dei no receperutjVtfalui fieret, immifitillis ’ ’ 1 a
Deus fpiritu erroris. Facit ergo Deus quof-
dam peccare, fed in quibus talia iam pecca-
tapreceflerintjVt iufto indicio eiusmerean
tur in deterius ire.T alia quippe peccata pre
cedentibus alijs peccatis prolabuntur in
pcenam,quam peccata merentur.
Quaedam de ira Deiveniut peccata, quq
promerito aliorum compenfantur pecca-
rorum.V nde & Propheta,Ecce , inquit , tu
rratuses^&nos peccauimus,in ipfis fuimus
^ em per 5 tanquam fidiceref.quia femper in
peccatis fuimus, iratur es,vt deterius pec-
caremus. ,
v
C Odl 1
^ enim fit ira Dei mererfiquid ve-
™ prouocare, prudens ledor fcire debet.
rauior eft namque ira, qux prouocatur, ®
H u am ea , quse meretur : N am meremur,
Wo ignorando peccamus : prouoca-
mas > quando fcimus bonum facere ,nec
v °lumus.
Nunc iram Dei, dum viuimus , vitare
utlllls - Timeamus ergo, ne veniente
0 terrore iudicij dentiri pofsit , vitari non
pofsit.
Mora ^' c -9‘ Et e ft Magiftfent. in 2 •
a ^ Faul - l - a d Thejf.2.eo qubd charita-
j y ef itatis non recepemnt,vt faluifierent,ideo
ll t diis Deus operationem erroris , vt credant
^'-dacio.
^gdib.i
e gdib.iStM(yral,c k 2B*
D ' e '»aijifefits occultifq ; peccatis.
Cap. XX.
A/f Aiori
'tis a c(l culpa: manifefte, quam oc-
c „ c tilte peccare. Dupliciter enim reus
c Td aperte delinquit: quia &: agit fc do-
^
e t- De talibus Ifaias dicit : peccatafua,
A Liud eft non peccare amore diledionis
"^Dei, aliud timore (upplicij. Qui enim
amore charitatis Dei non peccat,horrcicic
omne malum, ampiededo iuftiti^ bonum:
nec eum deledac peccatum, etiam fi fcelc-
ris impunitas promittatur.^Qui vero poena
folafupplicij in fe vitia reprimit: quamuis
non expleat opus peccati , viuit tamen in
co voluntas peccandi:doletq. fibi illicitum,
quod lex prohibere dinofeitur. Ille ergo
mcrcedem boni operis percipit,qui amado
iuftitiam facit: no is,qui eam folo metu pce-
narum inuitus cuftodit.
Quidam diligunt peccatum, faciut*
quidam diligunt tantum , & non faciunt:
C plcriqu e vero faciunt tantum &: non dili-
gunt. Nonnulli peccatum non faciunt , &
tamen iuftitiam odiunt. Grauius aute pec-
cat, qui non folum peccatum diligit, fed
facit, quam qui no facit &c diligit: grauiufq.
interdum, qui diligit, Sc no facit, quam qui
facit, 8c odit.Grauifsimu eft nonfolumfa-
& diligere peccatum,
a Nam funt quidam, qui cofeftirn perado
flagitio confunduntur, & funt qui non fo-
lum non dolent gefsifle malum , fed etiam
deipfo malo opere gloriantur. Sicq. ad co-
parationem mali fit deterius , dum de vitijs
-^cuidus liaias dicit: oc peccat* iua, paraiiuucnuu-»^ . /
]
lla fi Sodoma, pratdicauerunt, nec abfeon- n gratulantes, extolluntur in peius. De ta 1 -
r v busait Soiomomqui lqtantur cum male tc-
2 *un t .
v j,
lv ^ u lti enim publice delinquentes, fine
* 0 pudore fua flagitia prodicant , nec vlla
tl jutuf fccleris verecundia.
V^u^dam enim iam iuftitiam portio eft,
in
l
p
UltatCm ^ uam homine abfeondere
C c^.
ernct Tfo de peccatis proprijs erubef-
Peccatum perpetrare crimen eft, pecca-
ri
11
? P rx dicare h clamor eft, de quo etiam
Apoftolus: Et clamor auferatur a vo-
ls cu omni malitia, ideft,cu ipfis pcecatis.
ccrint,& exultant in rebus pcfsimis.
Gregor.lib. 6. Morale. 1 1 -
<j)e peccandi necefsitate.
Cap. XXII.
TNtcrdum mali quod fumus , necefsitate
1 potius, non voluntare exiftimus. Verteda
eft autem necefsitas mali , in voluntatem
boni. 3 Plerique non voluntate , fed fola ne *
cefsitatc
48 D. I S I D. H I S P A £
cefsitatc peccant : pertimefeentes tempo* A volumus, difcedinutsrquia iam ncceisitatis
ralem inopiam. Et dum prefentis feculi ne- vinculo pet* confuecudinem retinemur,
cefsitate refugiti t,a futuris bonis priuatur. MnlnNm v^ri nmnr np-it in homine, lc
Item nonnulli peccatum voluntate, non
necefsitate committunt, nuilaq.coafti ino-
pia exiftunt iniqui : fcd tantum gratis cu-
piunt ede mali. Neque enim ipfam rem
amanr, quam appetunt , fed ipfa tantum
peccati malitia delectantur.
iLuiu pci Lumutuiuuivuii*'»'*-
—
Multum veri amor agit in homine,
refultat caro malae confuetudinis lege.he
ne autem audadler pro bona confcicnt J3
exui tat, qui valeter infe reprimit, quodin
folenter impugnat.
Frequenter peccare cauendum
* Loquitur ifuiorus de necefiitate.qit* non reijcit volante -
rium,cmn duplex fit peccatum abfolutum & ex conditione.
Magift.lib.i.dift.36.
hoc ipfum,quod de malo noftroplcrunq t,c
Deus nobis falutem operatur, quanto iBir 3
bile eft, tanto perrarum eft. Proptcrca nlC
1 ^ A , . r t . • ^ irn
De peccandi confuetudinc.
C 4 p. XX II 1.
'Elius 3 eft peccatum cauerc,quaeme-
‘dare.Facilius enim refiftimus hofti, a
quo nodum victi fumus, quam ei, a quo iam
fuperati ac deuitti cognofcimur.
Omne peccatum, antequam admittatur,
amplius pertimefeitur. Qqiacumuis autem
grane dt,dum in vlu venerit, leue exiftima
tur,&: dne vllo metu committitur.
tuendum eft confidere ita faluari, ne i° rte
dum expeftainus a vitijs fanari , & v * cia
** multiplicemus, 8c falutem n5 adipidearnun
Ergo ftudeamus aut non cadere, aut cit°
conucrfi alapfu confurgere. ^
Omnino peccare cauendum eft,
q
ll ° /
humana fragilitate peccatum fu brepl cr ?
confcftimerit corrigendum, qu°^ ne ^ U
!
terfentirur commiflum. Cito enim
gicur culpa, qua? cito cognofeitur: tar
autem fanatur vulnus quod iam putre
tibus membris longo poft tcrnp° rcClir
tionibus adhibetur. f „
Iteratio peccati grauioreft, ^ cUt
,
Iftis fomitibus, quafi quibufda gradibus. Iteratio peccati grauior eft , f cllt 11
coalefcit omne peccatum. Cogitatio nam- Q busfuper morbum veniat:dcuthiml ?er
perimbrem occurrat. . . r
cC
c Mora peccandi immanitatem ! aC1 ^
Ieris, vnde & Propheta:vx. inquit,
q
Llltl ^
tisiniquitate in funiculis vanitatis 5
d vinculum plauftri peccatu. Traldt
uquitatcm,vt funiculu,qui tardat ^ 0
ti ad Deu.Trahcre enim iniquitate, c
cius,
que praua delegationem pari t, deledtutio
confenfionem, confenfio aftione, a&io co-
fuctudinem,confuetudo necefsitate. Sicq.
his vinculis homo implicatus, quadam cate
na vitiorum tenetur aftri&us , icavtab ea
cuelli nequaquam valeat, b nifi diuina gra-
tia manum iacends apprehendat.
Peccatum admittere, c cadere eft in pu-
teum :confuetudinem vero peccandi face-
re, os putei eft coaguftare,ne is qui cecidit,
valeat exire. Sed interdu etiam tales Deus
liberat, dum eorum defperationem ad con
uerfionem liberta tis com m u tat. Iofo en im
miferante, peccata dimittuntur quo orote D ^ cedcns W^ uault f W
r .
uniLuuui r ,quo prote U continuo dimifit eam febris. . u tcM
gente nt,ne in deterius peccando eatur. e r.«* . . C
'
unio w/afti*nm o/in!K 2I.lt
Nequii simum eft peccare, peius eft pec-
candi confuetudinem facere. Abillo faci-
le, ab hoccumlaborercfurgitur:dum mala:
confuetudini repugnatur.
Male agendi confuetudinem, receffum
efte, Ll Propheta aflerit, in profundum, cuius
v fu, quafi quadam lege, homo tenetur aftri
cius, vt etiam quando non vult, peccatum
committat. A lapfu vero cito rcfurgerc,non
eft in profundum ire.
Apoftolus legem peccati dicit in racm*
iis uoftris quxlex confuctudo eft , quam
peccando concipimus, &: non ab ca, cum
iniquitatem, vt funiculu,qui
ti ad Deu.Trahcre eniminiqui».^*>
ram facere iniquicati.Vnde Sc Pfalniu 5 '
longaucrunt iniquitates fuasjDonhnus
ftus concidet ccruices peccatorum*
* Ex Gregor hb. 4. Mornl. c.s/. ,
b Alludit adillttd Socrus Simonis fcbricitdntiL ^ ^
ac cedens frmja/fjelcuauit ea apprehffa
continui dimifit eam febris. .
Luc. \ 4 . Cuius veftrum afinus 2Ut
j, a cld*
cadet, & non cotir.uo extrahet illum die “
vide Augtrfl de qiuft.JLuatig.ltb.2..q.2.9‘
d Locus eft fp.j/.C 6 uertinnini,ficutiu P r
, n j^
recefferatis fiJij Ifrael. VbiSymnacbui-A& lte L o{{l v
tiam, qui profundo confihoatq.peccaco i
no lecefsiftis. Bx Hieronymo.
c Ex Gregor. Ub.Moral.ss.c.9 . 1 fai. 5 •
De peccati recotdatioti^
cap . xxmi 0
j^Onueft homini femper ante oCl1
pria adniberc dclifla fecuno L!m
fententia:Et peccatu meuantemc m
per.Sicut enimnon oportet remi 111 c> ^
SEN TENTI ARV M. LIB. IL 4 9
catiaffe&u:ficfcmperncce(feeft vnuque- A quacumq. ab cis aciem mentis aucrtcrc
que fuu in flendo commemorare peccatu. timur, tanto illae fe magis animo ingerunt,
* . , • l' • 1 r mrvt-ihiic nhimnnr.Spd
m-
lllUUljUiiiwi»**» O '
obfcoenifq.in nobis motibus obrepunc.Sed
fit hoc pro conditione mortali, qua meruit
primus homo inp.oenam fui peccati.
Dum vnufquifque diuina illuminatione
prxucnitur, ftatimmoleftijs turpiu cogita-
tionum pulfatur.Scd Dei feruus iudicio ti-
moris Dei earum delectamenta afemetip-
forcijcit, c bonifque contra obiedis cogita-
tionib. turpes afe repellit.
Magna obferuantia circa cordis elt cu-
ftodiamadhibenda:quia aut bona: aut malq
c fl>non fum confeflus:inuetcrauerunt om- „ rei ibi cofiftit origo, nam ficut feriptum e
off a mendum clamarem tota dic.Quid B Ex corde exeunt cogitationesmalat.Idcoq.
«go tacuiffc lc pocnicct, mfi eonfefsionem fi prius praustcog.tanoni refiftimus, mU-
w 1 J ^ 1 . i r _ — ~ mriifrtmnc
Altu iii 11.V11V1W VVAAAlAlVtlAWAHi. V ^
Apud iuftu recordatio peccati facit tae-
dium animi. Qui aute luxuriar, &: cupidi-
tati fubditifuntjcontumaci fuperbia etiam
de ipfo peccati opere gloriantur.
15 Scruo Dei tata recordatio cftc debet pcc
cati,vt ea qux gcfsit,fempcr lacry mis con-
fiteatur. Vnde & Pfalmus dicit: conuerfus
fum in xrumna,du configitur fpina.Pecca-
tum meum cognitum tibi feci:Dixi, pronu-
babo aduerfum me iniuftitias meas Domi-
no. Supra enim dixcrat-.Quonia tacui, hoc
c ft>nonfum confeflus:inuetcrauerunt
peccatorum Quid clamafle fc dolet , nili dc-
^nfionem malorum? Qui ergo peccatoru
uotudcfenfor extitit,ncccffe eft,ytpoenitc
do accufet,quod fuperbiens praue admiflt.
* Gre gor .ibidem & Augufi .
Cogitatione* Cap . XXV .
J^Ipertita eft cauda peccadi,idcft, operis
^ cogitationis, quoru a y nu iniquitas di-
Cltllr >quod opere geritur: aliud iniuftitia,
^lod cogitatione admittitur.
Pnusauteadtiorefecada cft,poftca cogi-
^do,pri 9 praua opera, poftmodu defideria.
icifsim autc &; a cogitatione opera proce
nnt,$£ opere cogitatio nafcitur,quauis
fi ab opere mato quifq.vacet,pro folius ta
^ c prau^ cogitationis malitia no critinno-
Ces -Vnde &Dns per Ifaia: Auferte, inquit,
lTl ^lucogitationuvefcraru ab oculis meis.
^on enim folii m fadis, fcd & cogitatio-
^bus delinquimus, fl eis illicite occurrcn-
^ u s delcftcmur.
Sicut vipcraafilijs in vtero pofitls laccra-
pcrimitur.ita nos cogitationes noftrx in-
nos e nutri tx occidut,& conceptas inte-
riUs vipereo veneno confumunt,animaq.
n°ftram crudeli vulnere perimunt.
No eft arbitrij noftri cogitationis prauas
u §S c ftionibus prxueniri: iacere autem in
a nim 0 cogitationem, noftrx attinet volun-
tati * Ulud ergo ad culpa non redigitur, iftud
culpx proprix imputatur. Na cogitationes
nlicitas occurrere , dxmonu eft : cogitatio-
nibus oble&ari peruerfis,noftrum eft.
Hcrumq. fieri folet vtimmudx corpora-
.nn rerufp C cies,quas didicimus, noftris me-
tlb us opponatur, & noletes eas cogitemus:
pfum operis non incurrimus.
Non cft timendum, fi bona malaq. in co-
gitationem veniat : fed magis gloriandum,
fi mens mala a bohisintclledtu rationis dif-
ccr nat.
Item nihil iuuat , quod inter bonum &
malum fenfu prudcntioridifccrnimus: nifi
opere aut mala cognita caneamus, aut bo-
na intelle&a faciamus.
r * Sic Gw.lib.Moral. i o.c . 1 1 . Omne peccatum aut
fola cogitatione dimittitur aut cogitatione fmuil,
& opere perpetratur.Iniquitas ergo in manu cit,
culpa in opere. t ,
•
l* 1 ob io. Occidet cum lingua vipera: ,vh Gre-
gor. B. 1 5. Houl. capit. 9 .Vipetz autem cumcon-
ceperint filii earum in ventre feuiunt: Qui ruptis
lateribus matrum, ex earum ventribus procedunt;
vndc&vipera,eo quod vi pariat notn.natur.Vipe
ra itaq. fic nafcitur.vt violenter exeat,& cum ma-
tris fute extindtione producatur .Qttod verofalfumfib
yiteutum fattisv ifctr* (mvtis ferfarm , ducet Anpte-
lesli.f -de hift. animale. 39 .Yipera,i»q[«/f 5 pa rl t catulos
obuolutos membranis, quae tertia die rumputur,
&c fingulis diebus fingulos parit,plufquam vigm-
T) ti.Et euenitinterdum,quod qui in vtero funt, ab-
rofis membranis, prorumpant. U<zc krtJloteles,qued
admUMtAlbemsMag.Ub.z5- eo in loco.Plin.lib.io.
Natu,.H,!i.c-i2.<Me.Std addi,: Itaq. extern tardita-
ti. impatiStes prarumpunt latera occtfa parente.
* s. Nicolaus Martyr in fentetfa cogitationes prauas,
ali js cogitationibus bonis depelle*
DeConfciencia. Cap. XXVI.
H Vmana codicio , dum diuerfis^ vitiofita-
tibus mentem conturbat, etia ante poe-
nas gehennae per incognitum animqappe-
titumiam pccnas confcientix patitur.
* a Omnia fugere poterit hom 0 preter cor
fuum- Non enim poteft a fc quifa.rcccde-
re.Vbicunq. enim abierit,reatus fui confcic
tia illum non derelinquit.
- 1- b Ouara-
5 ® D. I S I D. HISPAL.
ilucidu
b Quamuis humana iudicia fubtcrfu- A his tuus fimplcx facrit,totum corpus tuum
A : j: erit; quia firedte intendimus,per hmplicitateco
giat omnis, qui male agit: iudicium tamen
confcicntix fux effugere non poteft. Nam
ctfi alijs cxlar,quod egit ,fibi tamen cxlarc
non poteft, qui plene nouit malucflc,quod
gefsit.Duplex fit ergo in eo iudicium , quia
5 c hic fux confcientix reatu punitur , ^il-
lic perpetuali poena damnatur.
e Hoc enim fignificat.Aby ffusabyffumin-
uocatinvocc cataradaru. Abyftumcnim
abyftum inuocare,cft dciudicio fux cofcie
tiq ire ad iudiciu danationis pcrpetuq.In vo
ce cataradaru, id cft,in pdicationc fandoru
gitationis , bonum opus efficitur , etiam fi minus
bonum effe videatur. Et fi oculus tuus ne< J ua
^
fuerit, totum corpus tuum tenebrofum erit . qin
cum peruerfa intentione quid vel reftum ag mi »
etfi fplendere cora hominibus cernitur,apud cx
men tamen interni iudicisobfcuratur. tuet utn»
temetatur Chryf.bomil.2.in Mattk.& Aug.de Jer^'
minu& contra mendacium c.7 .Theologi difcrbnenj *
inter fine, volutat e, & intetioneide quo MagdUi.2- >)
b Ambrofius idem,fed paullb aliter hb- °'
dius tuus operi tuo nomen imponit.
« Supra c.7. fentcnt.i}.
* Ex Greg.lib. 17. Moral.c. 16.
Gregor. ibidem.
e pfabn.41 .& ibi Augujf.
De intentione mentis
:
Cap. XXV 11 .
hom
ergo
T>e fenfibus carnis . Cap-
T)Er fenfus carnis morbus irrepit nl
^
nt .'
s
Vndc & per Propheta Dominus
3 * Omnes cognationes terrx ab Aq ul 0
veniet , &: ponet vnufquifq. folium fuu^.
introitu portarum Ierufalem.Reg na
(^VCulus * hominis intentio operis cius Ionis vitia funt, quxfedesfuas in
^‘-'eft. * Si ergo intentio eius bona eft,&: nunt, quando per fenfus carnis a
|j$
ingerunt: ideoq. in ipfis portis, id cl 5 *
fenfibus regnant. |j v p
b Neque enim aliunde peccamus,
J
11
dendo, audiendo, attrc£tando,gufta
tangendo. Vndc &: alias dicitur >
mors per feneftras noftras.Et alibi: b xt
ingrediebantur per portas eius, & l ll P u jp-
rufalem mittebat fortem. ExtraneosJ
pe immundos effe fpiritus, qui un t,
portas, ita per fenfus carnis anima ut 1
&: eam illecebrando dcuincunt.
f \)Q\W ^
* I n excufis cogitationes, quod abjltili,o omnes co
gnationesAvfrr.c. i.Ecce ego couocabo
gnationes regnoru Aquilonis. Af^*
gunt n ieron-O 1 caterineoterici interptetes-Sep 11 ^ con .
tem non habent cognationes, fed tantum , E ccC
uocabo omnia regna ab Aquilone.
rzxaeti t ec s «no (ho^ct •
b Gregor. lib. Morali l.c.i.
De Sermone • Cap* j
opus intentionis ipfius bonum eft.Alioquin
malx intentionis etiam fi bonum in fadis
opus appareat, bonum tamen iam non cft ;
quoniam cx fua intentione aut probatur bo
pu,aut reprobatur indignu. Bona eft ergo
intentio, qux propter Deum eft:malavcro,
qux pro terreno lucro aut vana gloria eft.
Qui opus bonum bona intentione non
faciunt, per hoc magis cxcantur opere, per
quod illuminari potuerant.
Vnufquift].bonumopus,quodagit,mtcn
tioncbonaagat; quoniam pro mala inten-
tione plcrumq. opus bonu quod agimus,
perdimus,&: minus a culpa vacamus.
c Sxpe qux apud hominum iudiciu bona
apparet, apudexame diligcntifsimi&acu-
cifsimi iudicis reproba deteguntur. Ideoq.
omnis fandus veretur, ne forte bonu, quod
agit, pro aliqua animi intentione in oculis
Dei reprobum fit. frlflfl
Alludit ad illud Mattb.6. Si oculus tuus fuerit fim r\Vm* quadam parua vitiorum
* i-ntMm - i--'*'- — ^ -^cuitamusjin magnum linguas P r °
mur crimcn:& dum fada quaedam n ° f J
plex, totum corpus tuum lucidum erit : fi autem
oculus tuus fuerit nequam,totum corpus tuum te
nebrofiim tt\t. Quemlocum de cordis intentione interpre
tatur Gregor. lib.Moral. 2 g.c.S.vnde ben£in Euange-
lio veritas dicit ; Lucerna corporis tui eft oculus
tuuSjerc.Quid enim per oculum exprimitur, nifi
opus fuum pr^ueniens cordis intentio?quse priuf-
qua fe ina&ione exerceat.hoc ia quod appetit, co
tcmplatur.Et quid appellatione corporis defigna-
tur, nifi vnaqua;que a< 5 tio,quse intentionem fuam,
quafi intuentem oculum, fequitur? Lucerna ita-
que corporis eft oculus: quia per bouae intentio-
nis radium merita illuftrantur adtionis. Et fi ocu-
uia libere, ac fine metu commitrim l ^ r
potiora fcclera & horrenda pcccand 1
fuetudine labimur. „
b Sicut plerunq. multiloquorum
reprehenditur : ita rurfus nimis caCC
^j 0 liti
vitia denotantur.Illi enim fatis laX * n
nirn iS
guam, inleuitatis vitio defluunt: m 1
reticendo, ab vtilitate torpcfcunr. ^
Imperiti, ficut loqui nefeiunt, i cil ^
SENTENTI ARVM. L I B. II. j
i
non polTunt.Mcntc enim ineruditiore lo- A vel bonumbene,vel malum male/eu bonu
« _ _ 5 *\ « i • i -
— V —
quaces, verbis perftreput,fenfu nihil dicur.
c Sicut falfitatis crimina a prolicientibus
pertimefeuntunita otiofa verba a perfectis
v iris vitatur.Nam licut ait quida : Sicut pro
ociofo verbo ratio ponitur, ita pro fer mone
iniufto poena exoluitur.
Vanifermones in ore Chriftiani efic no
dcbcnt.Nam licut malos mores bona collo
quia corrigunt: ita praua bonos mores cor-
I umpunt.
d Cuftodiaori ponitur,dum quifque non
k iultum,fed, quod magis verum elt, pecca-
torem fatetur.
Manum fuper os ponit, qui bonis operi- ^
° us lingua: exceflus operit. Manum fuper
0s ponit, qui malae locutionis culpas bona:
Bionis velamine tegit.
Coquens, quae ad Deum pertinet. nec fa-
c ’ e us,&fi inutilis fibi cft,audietibus tamen
prodeft.
Qui defapientia fe laudari affedantjo-
quencem Prophetam attendant:Vae quifa-
pientes citis in oculis veltris, & coram vo-
ifmetiplis prudentes.
c Ke£te ex fententia dicit, qui verafapien
nam guftu interni faporis fentit.A fentien
do c nim fententia dicitur. Ac per hoc arro-
ma!e,vel malum bene profertur.
Bonum quippe bene loquitur, qui ea quq
reda funt , humiliter annuntiare videtur.
Malu male loquitur, qui quodlibet flagitiu
perfuadere conatur .Bonum male loquitur,
qui quodeunq. redum arroganter praedica
refentitur. Malum bene loquitur, qui ali-
quod narrando vitium deteftatur, vt ab eo
homines auertantur.
h Corde bene loquitur , qui charitatem
non limulat.Ore bene loquitur, qui verita-
tem annuntiae. Fadis bene loquitur , qui
alios bonis exemplis aedificat.
Corde male loquitur , qui interius cogi-
tationes noxias meditatur, &: cogitat. Lin-
gua male loquitur, qui pro eo, quod male
agit, flagellatur, & murmurat.Fadis malelo
quitur,qui male viucdo, exemplis fuis alios
ad praue agendum informat.
Semel bene loquitur , qui fe poenitendo
rcdarguit;Bis bene loquitur, qui bene viuc-
do &: alios inifruit.
Semel male loquitur, qui poft vitium ci-
to corrigitur.Bis male loquitur, qui male vi-
uit & male docet. Item bis male loquitur,
qui Sc male cogitat, & male refert cogita-
ta. Item bis male loquitur , qui &. bonum.
8ttues,qui fine humilitate dicunt, de fola C quod debuit, noncgit:& malum, quodnon
Aientia dicunt, non de fententia.
Jllc enim fapit, qui rede,&: fecundum
Dc umfapit.
lufuam dicunt contumeliam dodores,
h fint ab eis dida fapienter , nimium
tam cn eloquenter. Horrcc enimfapientia
putneum verborum ambitum, ac fucum
mu ddialis eloquentia: inflatis fermonibus
Perornatum.
Quidam curiofi deledantur audire quof-
11 ct fipicntes, no vt veritatem ab eis quae-
ra nt : fed vt facundiam fermonis eorum
a guofcant,more poetarum,qui magis com-
P°fitioncm verborum, quamfentetiam ve-
htatisfequuntur.
Quadrimoda eft: dicedi ratio, quia prae-
bendum eft, quid, cui, quando, vel quali-
ter aliquid proferat ur.
quadrimoda eft dicendi ratio, cu
auc bene fentiedo, quid bene profertur; aut
ni hilfcntiedo, nihil dicitur: aut parum fen-
tl endo loquacitas fola oftentatur: aut opti-
^efentiendo no eleganter profertur, quod
l btelhgitur.
hern quadripertita eft loquedi ratio, qua
oportebat, admifit.
Mali mala refpondent pro bonis, & ad-
uerfa pro optimis Boni bonarefpondet pro
itialis: & profp era pro aduerfis.
Aduerfus couicium linguae fortitudo ad-
hibenda eft patientiae, vt tdatio verbi, qua:
foris impugnat, tolerantiae virtute deuida
difcedat.
Non omnis, qui patitur probra, iuftus eft:
fed qui pro veritate innox patitui,ille tan-
tummodo iuftus eft.
Inter vituperationes lingn 5 & opprobria
hominu, ifto remedio mes iufti fe corrobo-
D rar.vt tanto folidiusin Deu figatur interius,
quatd exterius ab humanisfperniffenfibus.
^ Oui illatas fibi contumelias traquillo ani
moprodit, dolorem cordis aperit, & virus,
quod feruet in animo, facile rcijcic.
^
H Vulnera enim mentis aperta cito exha-
lanf.claufa, nimis exulcerant.
Qui dolorem iniuriae claufo pedore te-
gi^ quanto amplius filentio linguam pre-
mit tanto acriorem dolorem intrinfecus nu
trit.Vndc & vere quida Poetaru Gentilium
dUit:Quoquc magis tegitur, tedus magis
c 2. x fluat
i
5 *• D. ISI D.
xftuat ignis. Cqcus 1 enim languor vehemes
eft, ac nimius: quia tacitum viuit fub pe-
dore vulnus.
Ex Gregor. par. cura Pafior.admonit. 1 5
.
Gregor .ibidem.
Gregor lib.M0ral.32 c. 2.
Ex Gregor. part.j-cur a Vaflor.admonit.is •
e A.lhtdit adillud ftpient. 7. Mihi autem dedit Deus
dicere ex fententia. Ojism locum Gregor. interpretatur
lib. Moral.23.c- 10.V nde bene quidam fapieus dixit;
Mihi autem det Deus harc dicere ex fententia: fen
tentia quippe ex fenfu vocata eft, Et redta,qu£ein-
telligit, non exfolafeientia, fed ex fententia dice-
re appetit, qui nequaquam tantummodo fcien-
do dicere, fed fentiendo defiderat experiri, quod
dicit.
f Itaefl apud Gregor dib.24.Moul.c 1 j j.Vertim Hierony-
mus omnem loquendi rationem bis terminis circumfert-
ffit. capit. 4. ad Epheftor. Quoties vero, inquit, loqui-
mur aut non in tempore, aut importuno loco, aut
non vt conuenit audientibus, toties fermo malus
procedit de orenoftro, ad deftrudtionern eorum,
qui audierut.-quaefentetiafo^&erwr 12 ,.q j.c. Quoties.
g I» omnibus excufis erat fentiendi non bene. Nam
locus eft apud Gregor. bb.Moral. 8 . cap.22. Vis quippe
fumtna loquentium quadrifaria qualitate diftin-
guitur.Nam funtnonnulli,quosfentiendi fimulac
dicendi amplitudo dilatat : &c funt nonnulli,quos
fentiendi fimul &c dicendi inopia anguftat. Sunt
nonnulli, qui efficaciam dicendi habent, fed acu-
men fentiendi non habent. Et funt nonnulli , qui
acumine fentiendi fubnixi funt, fed ex inopia lo.
quutionis obmutefeunt.
h Alludit ad illud LucxJ. Bonus homo debonothe-
fauto cordis profert bonum : ex abundantia enim
cordis os loquitur.
1 Ex Ouid. Metam0rpb.hb.4- Qua fequuntur verba : C^-
cus enim languor,vehemens eft ac nimius^putamus
verfum quoque fuiffe ex alio loco pentametrum itafortajfe
conceptum: Caicus enim languor, viuidus ah mmiu.
De Mendacio. C a p. XXX.
JyjpBndaces 3 faciunt, vc ncc vera dicenti-
A bus credatur. Reddit enim fxpe ho-
minem multa falfitas etiam in veritate fu-
fpeftum.
Sxpcvcra promittit, qui falfa didurus
eft, vtcumprimum acquificrit fidem, ad re-
liqua mendacia audientes credulos faciat.
. Multis videntur vera effe,qux falfa funt:
&: ideo non ex Deo,fed exfuo mendacium
loquuntur.
Nonnunquam falfitas veriloquio adiun-
gitur,&: plerunq. a veritate incipit, qui falfa
confingit.
Latet fxpe venena circumlita meile ver
borum:& tandiu deceptor veritatem fiinu
lat,quoufque fallendo decipiat.
H 1 S P A L.
A b Nonnunquam peius eft mendacium
meditari, quam loqui, nam interdum quifq.
incautus iolec ex praecipitatione loqui men
daciunr.meditariautem no poteft, mfip cr
ftudium.Grauius ergo ille ex ftudio metin
perhibetur, quam is , qui ex praecipitatione
fola mentitur.
Summopere cauendum eft omne men-
dacium, quamuis nonnunquam fit aliquo^
mendacij genus c culpx leuioris,fi quifqua
pro falute hominum mentiatur. Sed quia
feripturn eft:Os quod mentitur occidit aiu
mam:&:Pcrdes eos qui loquuntur mem a
g cium:hoc quoque mendacij genus pei c
£ti virifummopere fugiunt:yt ncc vitatu
iuftibet per eorum fallaciam defendatur,
ne fux animx noceant, dum ^pr reflare vira
alienx carni nituntur: quanquahoc ip lu *
peccati genus facillime credimus relaxari-
Nam fiquxlibet culpa c fequenti merce^
purgatur, quanto magis hxcfacileabh cl s
tur,quam merces ipfa comitatur.
Mulca mentiuntur, multaq. fmgunt^
c
mines propter hominum laudem: lCC l
1
^
fic, vt 6c ifti mentiendo pereant,
quos laudant, ad vanxgioifte ruinam P
ducant.
f Sicut bene fibi confeius , non l |"^
C alienae lingux conuicium,ita & 9 U * a ^ u ,
tur ab alio, non debet errorem
dis attendcrc:fed magis vnufquifq ue ^
monium confcientix fux quaerat , cxxX
J
ipfe prxfens eft, quam ille, qui eum la L1 ^
S Opus enim fuum vnufquifque F l °
vc ait Apoftolus . Et tunc in 0
c .
tum quifque gloriam habebit, id c .^^ c .
culte in fua confcientia, non palam iri
na lingua. ^ c &fi
Pcrfe£ti,qui alta radice fundati u ^
flamine laudis, ac vituperatic-nisvtcn
quafi ventorum interdum curueturi -
D fu, fu n di t us ta m en n on dei j ci u tu r , c
tinus firmitare radicis ad fe redeunt.
^ ^
Bona mens ad malum, nec pr^mij-^^
. terrroribus vincitur. Nam iniqui teri ,
blanditijs mifcent. vt aut oble<ftution<^
quam decipiant, aut terroribus frang a ^.
Qui laudatur, in auditorum 01
q e cufi
ritur: fed fi veraciter & non
hoc eft,fi vera func,qux de ill° dm lin
fi-rm 0 c ’
a Locus nier.epifl.ad Iulian.Diac. A ntiq« us *
Mendaces faciunt, vt nec veradicetib l,s
b 11 -quafl. i.&apud Magifl.-in ydifl-5? ^
tit.i2.Burcb.li,i2.c.io.luon p.\2*c-7>Vanorn ^ ^
SENTENTIAR
V
M - LIB. II.
AugttBinui 0^9 genera mendaciorum enumerat libr.de A non implere facramentum , quam perma
tnend.cap. i 4 feptimumq. efie 4if,quod nulli obeft , Sc nere in ftupri flagitio.
prodefi; alicui» veluti (i nolens hominem ad mor-
tem quceficum prodere, mentiatur.- E tconcilioTole-
tano 8 . c. 2. duo ponuntur genera mendaciorum in quibus
non cft magna culpa, fed tamen omnino non funt fine culpa 5
cum aut locamur , aut, vt proximis profimus, mentimur*
** Ita, quidem apud Gieg. & in Gotth, cc. fedrecle for-
tafievox vitam, ab excufis abcft. Ita enimfizpe alias loqui -
tMfVt prajlare proprodefievfurpet.
e Verba Gngortj fenfum huius fententiz explicant lib .
MoraL 1 S. c.4. Nam (i quaslibet culpa fequenti lo-
be pia operatione purgari 7 quanto magis harc fa-
abftergitur, quam mater boni operis pie-
tw comitatur?
f Similitudo hac deduttaeft ex Vaulo ad Galat. 6 . Opus
Cnim fuum (inquit) probet vnufquifq. Sc fic in fe-
Htttipfo gloriam habebit, & non in alio. B
Iu rare Dei eft illa prouidetia, qua ftatuic
noncoriuellere ftatuta.Pamitentia autem
D.ei,reru c mutatio eft-.no poenitere autem,
ftatuta non reuocare, vt illud :lurauit Do-
minus, & non poeniccbic -cum, id cft, qua:
iurauit,non mutabit.
a zz.q.u&apud MagiltMjV-iP- & p & ar P
^
iit. 1 t.Burcb.ltb. 1 2 .c. 2 o.\iion.p . ii.c.j.Panom.hbSS.
b Augujlms in commentariis fuper epi fi olam ad GaUt.c.
1 . fu hunc Matthai locum interpretat ur.Qn^mmsAnqtut»
iuramcntum amplius fit, quam elb eft,nonnon,
ideo i malo fit, non tamen a malo tuo.fed infirmi-
tatis,aut incredulitatis eorum, qui non aliter mo-
uentur ad fidem,
c za.q.f-Magifi.Sent.f.D.} 1.
d 21 'quaft- 4 -.'& conciUToletan.S. c.i.Magift. in.
3
.
D
e Editi Mb. permutatio. «./.mutatio ; Quorum le-
gionem fequor: Nam fic habet Augujlms in pfalm . 107.
Poenitentia mutatio rerum figmficatur.
De Cjp. XX XI 1 •
R Eccdens homo a Deo, ftatim vitiorum
traditur poreftati: vt dum patitur infc-
fta vitia , rcuertcndo vnde ceciderat , refi-
—te timet. , pileat» , ~
\ M u lti, dum loqiiuntur,iurarc femper de- Ec fi Sandi toto mfu contendunt lupe-
legantur, dum oporteat hoc tantum efle ^ r arc vitia, nec extinguntrqmd agunt hi,qui
inor^.cn n r * i:... nnn odiunt vitia . fed toto ea
Xj? lutamento. Cap* XXXL
S^ut mentiri non poteft,qui non loqui-
mur , fic periurare non poterit ,qui iurare
u°u appetit.Cauenda eft igitur iuratio,ncc
Cav tendum,nifi in fola necefsitatc.
a Non eft contra Dei praeceptum iurare,
vfum iurandi facimus, periurij cri-
men mcurrimus.Nunquam ergoiuret, qui
Periiirar '
— j v. » jl jl ,iu vy jy » w w -
Wore:Eft ) cft:N6 3 non. Amplius enim quam
non eft, b a malo eft. .
Multi, vt fallant, pcriuranf.vt per fidem.
Aeramenti, fidem faciant verbi: ficque fal-
e ndo,.dum petiurant Sc mentiuntur , fio-
^inem incautum decipiunt.
interdum & falfis lacrymis fedu&i dc-
c *pimur • & creditur, dum plorant , quibus
Crc dendurn non erat.
^derumq. fine iuramento loqui difpo-
^jjUuSjfcd incredulitate eoru , qui non ere-
H I IU. I . mJ 11* 1 1 /~X
X. M.* W t — J * ^
non folum non odiunt vitia, fed toto ea
amore fedantur? -iri
3 Satis delicate fe palpat, qui vult line la-
bore vitia fupcrarc;du peccati lege, quam
fibideferuiendo vitijs fecit, fine violentia
doloris refecare non polsit.
Pcrfede renutiat vitio, qui occafionem
cuitatin perpetrando pcccato.Nam fi velis
tantundem no peccare , data occalionc
pcccaueris: tu tibi & rcus,& iudex es : quia
& commifla damnas, Sc damnata commit-
dutn 5 Td- 1CleaUl1 a " ’ liimurtaliq' n rk Se autem iudicc reus eft, qui vitia & ac
uu ^quod dicimus, iurare copelunuir.taiiq» cis oe aucciu^ i
ne cef S '
t cate iurandi confuetudine facimus. cufat & perpetrat-
^dt multi ad credendu pigri, qni no mo
tientur ad fidem verbi.Grauitcr autem dc-
fi^quuntjqui fibiloqucntes iurare cogunt.
c Quacumq. arte verborum quifq» iuret,
P ctls tamen, qui confcientise teftis eft, ita
accipit j(i C ut ille cui iuratur,intelligit.^
uplicitct autem, reus fit, qui &£ Dei nome
ln van uma{fumic,&: proximum dolo capit.
Non cft conferuandum facramentum,
1 quo malum incaute promittitur, veluti fi
Suifpia adulterae perpetuo cumcaperma-
n ^difide polliceatur .Tolerabilius eft enim
i» Quadam vitia dum non perfe&e vita-
tur fuos in fe faciunt relabi audtores.Nam fi
vnum vitium diftride vitetur , Sc alia neglh
o-antur, inanis labor eft.Non enim poteftin
vnius obferuatione virtutis fortiter perdu-
rn ius alia vitia dominantur in corde.
Nonnunqua hominelua vitia perlequu-
tur : quia nimiru qui prius volendo ea fibi
fecit focia, pofteafentit etiam noles ftimu-
lofa. , v .
Nonulli non antea in errore vitiorum ia- .
buntur , nifi prius interioris rationis per-
dide-
c 3
6 o D. I S I D. HISPAL.
* Paulus i M Corintb.cj. Igitur qui matrimonio A ** inloioad Vitruuij mentem videtur pfopriiis accedere. Si-
iungi t virginem fuam.-bene facit, & qui non iun- eu: & in altero, qui fequitunln quibusaute locis pul-
uis non na(citur ijs rationibus erit faciendum, vti
arcae duplices relatis tabulis & catenis colligate iu
eo loco, qui finitus erit,conftituantur,& inter de-
ftinatas creta meronibusex vlua palnftri fa<Stis ca
ceturJn m./inter deftinas legi ait Philander,quo
magis probarim. P ro deftina in alio c. m . f le^ut.
deftinatione matrimonij, relatione fatta antique pt
mula,qua yxores dicebantur deftinari: vlpian.ini. tutor-p
de ritu nup. T utor vel curator adultam vxoretn du-
cere non poteft,nifi a patre defponfa deftinataue
tcftamento, nominata conditione nuptias fequu
ta fuerit. Etin l. Qui pupillam, ff.ad Legem lui- e
adulterijs.Nifii patre deponfa, dcftinatatte,te *
mentone nominata , conditionem nuptiarum c '
quuta fuerit , quod frequenter vfurpati* l vltitnP^'
ff.de diuortijs. dyinl.7. $. i. ff.de iure dot. vt <w
obferuauit lacob.Cuiaciuslib.i 6 .obferuaU> 32-
De Cupiditate. C A p. dCLl
On pofle quem pia fpiritalia. bella 0 ^
pcre,nifi prius carnis edomuerim CU F 1
ditates.
a Non poteft ad contemplandum c
mens cftc libera, qua: defiderijs huius mu
di,& cupiditatibus inhiat.Nequccnim *
confpiccrc poterit oculus , quem p ulu
claudit.
Omni peccato peioreft auaritiaA^ 1
.
ne cadat, fupponitur: quo vfus eft c orippus Poeta Afer de r' pccuniarum.Vnde & per Salomonem m
ljflrlihfj C Ttiftitii TtJtionvie ^ * * • . - * . _ ^
git melius facit. Ambrof.lib. i .de viduis.
b Ibidem P4«Ja$,vnufquifque proprium donu ha •
bet ex Deo, alius quidem fic, alius vero fic.Mattb.
t p.de Eunuchis propter regnum caloni c a ficatis dixit: qui
poteft capere.capiat.
c Gregor, hb. pafior. cura admomt. 2g. part.j. Locus
lfai.c.36.
d Triplex efi caflitas,coniugalis , vidualis , & virginalis.
Ambrof.lib. 1 .de viduis. Idem epifiolaad Sjfagriunt^aftitA-
temin fiiccr dotibus m primis tffe debere affirmatjibr.de
Patriarcb.
« Gregor lib.d.expofit.in i.Reg.
( Greg.lib Moral. x 3.C.4.& lib. g.Epifiolaru Epifiolaad
Theotifiam.
i Expr effit Angtiftfent entia, hb. 2.C.1 2. de adulterinis co~ B
iugijs ad Pollentium . Cum itaque dicebat, volo iunio
res nubere, hoc, inquam, monebat propter ruinam
incontinenti* fulciedam .Et ad lulianum lib.f. c.vlt.
Non dicimus turpia efie coniugia^iddoquidem
ne incontinentia in damnabile cadat flagitium,
fulcienda eft honeftate nuptiarum. Etlib. 1. denup.
& concuptf.ad Valerium c. 16. Ac fic infirmitas (ait) in-.
continentiar,ne cadat in ruinam flagitiorum,cxci-
piatur honeftate nuptiarum. Vertim obfcura verbi dc»
ftina,<j«0 vfus efi Ifidorusfigmficatiofita enimexfiatm m.
fexemplaribuSyGotthicis prafertim, quorum vt vctuflateco-
hyftc feripturam & fidem lubensfequor)pofieriorum tempo-
rum exfcnptores vim nominis: d e ft i na, non fatis perctpien •
tes in errore induxit,effecitq. vt pro deftina alij cauriam,
alij do&rina matrimonij,^' cot£ptu ,alij alia perpera
fubflitnermt.Efi aut e deftina, fulcrum quod parieti tuinofo
,
laudibus lufiini Itwisrts—
Et Thomas Libyca: nutantis deftina terrae.
A rnob.ltb.i Quando(4ifJfiderum motus aut ra-
tio caepcacft genethliaca fcirifnon poft Atlantem
(vt quidam feriint)geftatorem, batulum, tibicini
illum ac deftinam c*li.
? C ali detfinam vocat Atlantem ,
quod eo, velut firmo prafidiofimpendens cali ruina (vt finge-
bat antiquitas) fuslineretur. quofenfuBraulio Cafaraugu-
ftanus Epifcopusin vitaD. ificlor i feribit, que (fetheet ifido-
r«w)Deus poft tot defedtus Hilpani* nouilsimis
temporibus fufcitans,credb ad rcftauranda anti-
quorum monumenta , ne vfqucquaq. rufticitate
vcterafceremuSjquafi quadam deftinam appofuit.
Qtr 0*01 vti VMi+l+si/tA* J - Kaa, _ ... /" .\
tur: Nihil eft fcelcftius,quam amare p c ^
niam: hic enim animam fuam venale#
cic , quoniam in vita fua proiccit
fua.
liitifl 1 *
eft.
Cupiditas omnium criminum ITiatcr
Vndc &: Apoftolus ait: Radix omni uri1
lorum cupiditas eft: quam quiddam
tentes crraucrunt a fide. Siergofucci 1 ^
radix criminum, non pullulant c#ter*
bolcs peccatorum. . ^
Multi caufta cupiditatis terreni etl
fam firl^r/“nMr.M-iM/-rnnr.CnPidit2Se
Sic enim reftituenda littera ex v.c. m.f. cum ante non re - ipfam fide renuntiaucrunt.Cupid 1 ^ (j
- Chriftum vendidit- Nam &:plerilft t
de legeretur: quafi quandam lucem appofuit defti
nari. A& hoc nomine deftina, deftinari verbum quod firmare
& fulcire figmficat, fluxit. Vitruuius de portubus & ftruttu-
ns in aqua faciendis ,lib. 5 ,c.\ i.P 0 rtctur(;»^KjtJ puluis
4 regionibus qua: finiti Cumis cotinuatsead pro-
montorium Mineruae,ifq. mifccatur,vtiin morta-
rio duo ad vnu refpondcat. Deinde tunc in eo lo-
co,qui definitus erit, arca: ftipitibus robuftis Sc ca-
tenis inclufas in aquam dimittend* deftinandaeq.
unt. Hoc eft defiinis fulcienda & firmanda . N am fta -
tim fubiungit. Sin autem propter fluftus aut im-
petus aperti pelagi deftinatse are* non potuerint
contmerijtuneab ipfa terra fiue crepidine puluis
quam hrmifsim^ ftruatur .vhilander inc.m.flegi feri-
kit
:
deftiriae arcas non potuerint continete, quod
- * , L rt * 1
in rebus alienis eft dcfiderium,vt cnan
J cllC
micidium perpetrare non vereantur:
Achab , qui appetitum cupiditatis fua!
guinis explcuitcfFufione.
Sxpc iniqui mala, qua: concupiR« n ' 5 7
nuunfnr • u-^flT/?(ftumali ac
_
fcqiumtur 3 quatenus" de afiFcdu - ^ ^
derij fortius puniantur.Eleiftos autem
Deus non dimittit ire in defideriorum
lorum perfedionem, fcd iri dolorem &
tem conucrtit eorum, pro eo quod m
lo nequiter appetunt: vt hac eX
f.
crlC
w faG
rcfipifcantrcucrti ad Deum, quod b ***Jfr
SENTENTIA R VM. LIB. III. 6t
recefferunt.Deum ergo {ibi propitium no- A a Prima eft luxuriae materies faturitaspa*
uerit aduerfari, qui quod temporaliter con- nis.Vnde Propheta Sodoma de panis ia-
, /. , « • I • t p _ / ,« * . -j -o ^ m r > 1— i iv r n U - Ilis /1 iii f /i n
. .. r
cupifcit,non permittitur adimplere.Secre-
to autem Dei iudicio fi eri creditur, vt du-
rius pereant hi, quorum cupiditatem effe-
tius ftatim (equitur a&ionis.
c Nunquam fariari nouitcupiditas.Sem-
per enim auarus eget : quantoq. magis ac-
quirit, tanto amplius quxrit: nec folum de-
fiderio augendi excruciatur , fed etia amit-
tendi metu afficitur.
Inopes nalcimur in hac vita , inopes rc-
ceffuri fumus a vita. Si bona mundi huius
peritura credimus, cur peritura tanto amo-
tecupimus? ^
^ Pleriq. potentes tata cupiditatis rabie
inflammantur, -vt de confinijs luis pauperes
i 1 1 J i T 11 v ww a. *- p * p
tietate accufat, dicens : Hxc fuit iniquitas
Sbdomoru,fupcrbia,faturitas panis, & abu-
dantia . Panem quippe Sodomitae immo-
derate fomentes , in turpitudinem deflu-
x e r e flagi tior u m, at q • inde meruerunt, co-
mitante {uperhia,cxleftibus aduriincedijs,
ex quo modum non tenuerunt edacitatis.
b Vcile eft cauer.e gulam, ciborumq. con-
cupifccntiam.Quid enim tam noxiu, quam
vtanimusferuiat ventFi dcefex , quatiunt
deftruenda,teftante Apoftolo, ac dicente:
Deus autem & hunc, 5^ hanc deftruet.
Proxima eft ventri lib do :{icut loco , ita
vitio. Vbi enim ventris cura, ibi & eorum,
quse circa ventremfunt proxima.ln ordine
‘«•.muuiuiUty.Vl UCVU»i»i“|i> r"*T 1 1
. ,
excludant, nec habitare permittant Qui- namq. membrorum genitalia ventri rnn-
kus re£te per Prophetam dicitur : Vx qui guncur: Dumq; vnumexhis immodeiate
^oniungitis domum ad domum ,& agrum * reficitur, aliud adluxuriam excitatur.
— - • . - * • m,i_ c ?Non adluxuriam/vcl ad latietatemued
tantummodo, vt corpus fuftentetur, epulis
eft vtendum.N am,vtPhilofophi diflerunr,
cibos inuetos effe,vt contineant, animam,
non vt corrumpant.
Qui nimium cibis vtuntur : quanto ma»
ais ventre pafcunt , tanto amplius fenfum.
mentis obtundunt.^ Nam Graci dixerunt.
a gto copulatis vfq. ad terminum loci. Nu
quid loli vos habitabitis in medio terrx?
Tales quippe homines infernum, ideft, dia-
rum rapere ad perditionem idem Pro-
pheta fequenter annuntiat, dicens, Pro-
P Cerc a dilatauit infernus animam fuam , &-
Jpcriuc asinum abfquc vllo termino, & dc-
ftcudent fortes eius &: fublimcs,gloriofi
eius ad ‘ ^
«quaerit tortes eius & iublimcs,gioriou H; r . . non
ems adeum.Nec mirum quod morientes C ex crafto vetre lubtilem fenfum g g^
petili ignibus deputentur, qui viudntcs poffe. Nam gulxlaturitas nimia acie men-
flammacoDidicatis {iie minime excin?:erut. tis obtudit, ingemumq. c euanefceie tacir.
— nxia cupiditatis fu 9 minime ex'cim:erut.
Qui defiderio cupiditatis exxftua nt,fla-
Diabolicas lnfpirationis vnintur.Acccn-
enim mente Heu r luperbia,vt dc ligno
vc hto manducaret. Accendit Caim men-
^ein inuidia,vt fratrem occideret. Accendit
. alo mone m luxurix facibus, vt per amoie
llb iditiis idola adoraret. Accendit Achab
^ l piditate,vt homicidium auaritix anne-
Cr ct.His ergo infpirationibus Diabolus
Cor da hominum occultis deprauat cupidi-
tatibus.
b Grt g'hb.\.i{cg'\.
c Ecckf-i o.Grcg .lib'JiO'blofdl‘C.12*
^tgM.Moral. 1 j.c.iz. Sunt verba Horatij lib-i-t pi*
Waumtpiitoia 2,
Gre g'S part.Pajlor. curjt.admonit. 21. ifiilc.j*
P R
beCjula. C ap. XLll.
Uma concupifcentia: fuggeftio panis
c ft,cui II minime ceditur, diuerfa edaci-
tatis defideria comprimuntur. V nde & Da-
^el, Panem, inquit, defiderij noti comedi:
^°ccft cius concupifcentiam non impletu.
1 * . .
fLibidinis ignes ciborum tomentis lncre-
fcunc: corpus autem quod abllinetia fran-
git, tentatio non exurit . Vnde &tres pue-
ros abftinentes , flamma Babyloni; incedij
etfi tetigit, non com bufs.it: quia nimirum
& fi defideriorum carnalium ignis abftine-
tium mentesinfiammat , vfq. adeofenfum
tamen cocupifcentix, vel operis no exurit.
g Cui abundantia eft epularu,ar detis diui-
tis intendat fuppliciu, cuius tatain interno
inter ignes erat inopia, quanta hic epulatu
D fuerat copia.In hoc eni m feculo efurire , &C
fitirc noluit, proptere a illic inter flammas
fitiens ftillam aqux quxfiuit, nec meruit.
Confiderandum, quam vehementer ar-
guatur comeffatio ficfumptuofaconuiuia.
Nam per Prophetam comminatur Domi-
nus fe non hanc relaxare iniquitatem his
qui cam libenter ambiunt. Dicit enim per
Ifaiam : Ecce gaudium & lxtitia occidere
vitulos, & iugulare arietes : comedere car-
nes & bibere vinum. Si dimittetur iniqui-
tas hscc vobis, donec moriamini.
^
HISPAL.
6t D. I S I D.
h Sicut omnes carnales cupiditates ab- A ^v\oy\ep%\ilaipa>w
lhncntiarelecantur: ita omnes animas vir- _ > i * ...
tutes edacitatis vitio deftruuntur. Inde eft
quod & princeps coquorum muros Ierufa-
lem (ubuertit : quia Sc venter, cui feruitur a
coquis,virtutcs animx deftruit.Neq. enim
polle quempia virtutu pcrfe&ione attin-
gere, nili prius ventris edomuerit ingluuie.
Nemo poteft dominari exteris vicijs,nili
prius ingluuiem ventris rcflrinxcrit. Nec
quifquam facile poterit a remetipfo fpiritus
immundos expellere nili perabftinentiam
gulx.Tunc enim hoftes, qui extra nos funt,
a nobis fortius fuperantur, quando prius, ^
qux intra nos funt viti a extinguutur. Nam
fruftra foris agit bellum, qui intus habet pe-
riculum.
i Non qualitatem ciborum , fed eorum
cupiditatem cauendam.Nam fxpe accura-
tius prxparata line gulx concupifccntia
deguftantur.&:fxpcabic£ta, &: vilia ededi
cupiditate fumuntur. Sicq. fit,vt non lit in
culpa ciborum qualitas, fed illud reputetur
in virium, quod cum deliderio deguftatur.
k Quattuor funt genera diftin&ionum in
gulx appetitu, ideftrquid, quando, quatum,
& quomodo appetatur. Quid, ad rc ipfam
pertinet, qux appctitur.Quando/i ante le-
gitimum tempus quid appetatur. Quan-
tum vero, ad immoderationem refertur.
Quomodo ad impatientiam feftinationis
aferibitur.
1 Nullus homini tam importunus exaftor
eft, quam vcnteriqui quotidianamrcfc&io-
netn, quotidiana famis exa&ione adimplet.
Cum exteris enim vitijs, & h interdum na-
fcimur , interdum tamen cum cisnon mo-
rimur: cumifto autem & nafeimur, cuifto
morimur.
m Plcrumq. voluptas vcfccndi ita fub ob-
tetunecefsitatislubrepit, vt dum putatur
feruiri ncccfsitaci , voluptatis deliderio fer-
uiatur: nec facile difccrnitur,vtrum quod
accipitur gulx,anindigcntix deputetur.
a Ex Greg.lib.Moraljo.c. 1 5.
k Gregj.part.Pafior cura admonit.10.
c Leo Papa fertnj.de letumo.
* Hinc illud Catonii Maioris apud Ciceronem in libello
de fcneclute.T sentam cibi <Sc potionis adhibendum,
vt reficiantur vires, non opprimantur. Alioqui>vt re-
cle confirma^ TheogniSyZTo^w 7 01 zxXiovccf Xifib xogos
oitecrtv ocrei fioipees rjXiiovtxetvtQtXov. Quo-
rum verfuunt hac fere fententia eft: longe plures nimia cibi
fotufq.ingurgitatione , quam fame per ijffe. Bene itide Theo-
potnpuslibj .Pbilipp.Tfi zrc7fr.ee> npla pccyelvTcvs
eas , k t
vim tollic, animofq . efficit tardiores. Merito tufa
laudantur Platonica illa otena apud Athenaum libr.io- s
apuddce.libr. 5* T ufeu lan,proptered quodnontamf^
fenti>quampofiero die ineu nda effient.
« Hinc illud quod ex Theopompo iam retuli.Porro locus 1
ejfe videtur ex Hieronymo „ e pifiola ai Plcpotwnuw knw
Clericorum enim hoc p4ff<>,:pulchr£ dicitur apua
cos , &. nefeio an apud nos zqui refonet:
venter: non gignit mentem tenuem. Graciisfi ^ 1
huiufmodi efi.xjcexua ycvyhp Xtzrzcvcv rlxra vocy
{ Greger.libr.Moral.jo.e.i 3.
S Gregor, homil.40. in Euang.
h Ex Greg.hbj.Paft.cura,adrtmit.zo.
1 Gyeg-hbMoral.io.c.i}. nutrii
k Totius fententia fumma deduttaefl ex Gregat • ^
30 .c. Verum is quintum genusaddit
:
fciendum,^^
prxtcreaeft , quia quinque nos modis gm*
tcntat.&c.C afsianus lib.quinto c z$-
enumerat. Tnplex } ait> uaturaeftgaftn^^S 1 ^' ..
qux canonicam rcfe&ionis horam praeuerurc ^
. pellit, alia, qux tantummodo ventris inglu uic ’
faturitate quarumlibet gaudet cfcarum^^^V
accuratioribus epulis, 8 c efculentioribus 0
tur. Vide eundem latius ibidem . < 3lJ .
1 Pulchre Seneca in epiftolis: venter precep t3 n
,
dit,pofcit, appellat. Non eft tn moleftuJcre
paruo dimittitur, iimodb das illi, q u0 ^ c
T>t Ebrietate . Gap* XLlU*
Tfi ‘5ca 3 crapulam, potus ebrietatem g ctl
iU r,at. Ebrietas autem perturbat.
gignit mentis, furorem cordis , fl anl
libidinis. , . ^
Ebrrccas ita mentem alienat, vt'
nelciac : Vnde edam &r malum non
tur,quo»dper ebrietatem committitur ,
rumell, quod iuxta Vrophctzsvdiu^^
Fornicatio, &: ebrietas auferunt cor. .
catio -cnim, c licut in Salomone, iniam ^
j) pientem. Ebriatas licut in Lor,fen 11 ^
tionis captiua t. Vnde & in Proucr
tentes, inquit, i racundi funt, vinum n s
bant*: ne cum biberint, obliuifca nCl
pientiam. .
Plcrifq. lausefl multum bibere v * £
&: non inebriari. Audiant hi aduer t ^
dicentem Prophetam . Vx qui ? otcV
^ ^
ad bibendum vinum viri fortes a
Icendam ebrietatem. , . '
c cS,
Vino mulco deditos, & luxurio!
e
Ifaias fic arguit dicens : \x qni c0l l
mane ad ebrietate feflanda, St-p 01 *
.. l]S ^
ad vcfpcrum,vt vino xduetis.D^ 1
alio loco.dicifdVx tibi ciuitas, cuios r
duf*
uenis cll 3 &: cuius principes mane con
^j ll ]ci
I
SENTENTIARVM.LIB.il 6}
Multi enim a mane vfq. ad folis occubi- A iciiinat 5 interior orat. Facilius per ieinnium
m f^Fri ri Kr rrni-v irAiim^i-iknc c » oratio penetrat cadum. TL une enim homo
V l-V » * W 1 I M, V* J V/ V< W Wi ^ X
tum ebrietati , te gulx voluptatibus fer-
uiunt,necintelligunt cur nati Tunc :fedco-
fuetudine bclluina detenti , luxuriat tatum
tota dieepulifq. inferuiunt.
Clamat loci Propheta his , qui ebrietati
deferuiunt, dicens.* Expergifciminiebri) te
flete, te vlulate omnes aui bibitis vinum
. . i.
in dulcedine. Quo tcftimoniononaittan-
tum:Flete omnes, qui bibitis vinum, vt bi-
bere omnino non liccat:fed adiccit,in dul-
cedine: quod ad voluptuofam pertinet te
/1 % rv A WAA ^ — \ T A M r /A
fpiritalis effedus , Angelis coniimgitur,
Deoq. liberius copulatur.
a Per ieiunium etiam occulta myfterio-
rum cadeftium reuelantur, diuinique facra-
menti arcana panduntur. Sic namque Da-
ni el, Angelo reuelanteymyfteriorum facia
merita cognofccre meruit. Hac enim vir-
tus te Angelorum manifeftationcs, 6 £ eoru
annuntiationes oftendit.
Ieiunia fortia tela funt aduerfus tenta-
quoa aavoiuptuoiam pertinet 06 ieiunia rortia tcia iui.
prodigam eftufionem. Nam quantum fa- menta dsemonioru.Cito enim per abftine
tis eft necefsitati , edocet Timotheum bi- g tiam deuincuntur. Vnde etiam Dns &: Sai
A . A 1 1 ' ^ x T ‘ _ _ ... _ 1 ! 4 . ^ «4 ^
Vit ULA,VrJOKdU jtuuttl 1 nuuuit
bere Apoftolus, dices: Vino modico vtcre.
Nonfolumex vino inebriantur homi-
ncs jfedetia ex cscteris potandi generibus,
vario modoconficiuntur.Vnde&Na-
z °rxis, qui fe fandificabant Domino , prx-
cc pt.u'm eft, vinum te ficeram non bibere.
Vtraque enim ftatum mentis cucrtunc te
e brios faciut: luxuriam quoq. carnis vtraq.
^qualiter gignunt.
Qrgdam continentes, ficut panem cnm
pondere edunt, ita te aquam cum menfura
flrnuuip.afferentes ad caftimoniam carnis,
oriam aqux abftinentiamconuenire.
uator nofter eoru incurfus iciunijs ora-
tionibus prasmonetfuperarc, dicens : Hoc
o-cnus no eijcitur nifi per oratione te iciu-
nium. Immundi enim fpiritus ibi fe magis
inijeiunt , vbi plus viderint efcam& po-
tum. •
Sandi quamdiuin huius (eculi vita ha-
bitant defiderio fuperni roris coipus luum
aridum portant. Vnde te Pfalmus: Sitiuit,
inquit, in te anima mea, quam multipliciter
& caro mea. Caro enim tunc Deum fitit,
quando per iciuniu abftinet te arefeit. Ab-
ia te viuificat te occidit: viuificat ani-
a ftinetia te viuificat & occidit: viuificat ani
mam, corpus necat. v
Sit inteiligo illud Agufitnilibuonfejf-io.c. Ebrie- q b Saspc abftinentiafimulate agitur, i
? s ,long£ e ft d me:mifereberis, ne appropinquet . . , r hy DOcr ifim exercentur. Qui'
ieiu-
niaq. per hypocrifim exercentur. Clui dam
enim mira inedia corpus fuu laniat, exter-
minantes, ficut ait I'uangeliu,faciesfuas,vc
appareat hominibus ieiunates. Ore namq.
pallefcut, corpore atterutur , cordis alta fu-
fpiria ducuc. Ante morte qitoq.mortifens fe
iupplicijs tradut : tantumque mifcri laboris
exercitium, no pro Deiamote,fed piofola
humanae laudis admiratione fedantur.
O uida incredibiliter abftinent,vt homi-
. 'Acatio enim ficut in Salomone infatuat fa- nibus curiofis fandi appareant:fed hoc bo-
P len tem: Ebrietas ficut in Lot , fenflim rationis num a gft in entix talibus non clt virtus
' a ptiu 4 t:vnde in prouerbijs.&c. Eft emm explicatio j f e d vitium : quia bono male
V ' rh °rm Ofea
:
Fornicatio & ebrietas auferunt cor: ie P u ’
0Yn icatio ncmpe,vt in Salomone, ebrietas , Vf in tot» vtutur.
Tere <t tinn r.
a yiong^ e ft ^ me:mifereberis, ne appropinquet
r
eruo tl io. Crapula vero nonnumquam fubrepit
. eui ° tuo;mifereberis, vt longe fiat a me.Ariftote-
f ^^ftci.s.text. 1 7. Crapulam aperte ex vino effe te~
^ ur rAddit\pratereai Eft enim crapula feruor quidf,
definensinflamatio, qute plus conflidat, qu^ra
lei Bulentia ,quod mentem illa quatit & alienat.
cra P u b autem, mente fibi conflante, dolorem ad-
niouet.
k Ofe<t ^.Fornicatio &c vinum, ebrietas jaufe-
r unt cor.
j, ^ excufisefc ficut ait Salomon.verummale.Gottb.
x J w — *
d _«<>« extat in prouerbijs hac fententia. „
t Ecclcf 10 .vbi feptuagintahoe modo: b<x\ oeixjoWi ns
, j eb vtarspoj , 01 ccp^cvrts cs fe?
^ eftjVx tibi ciuitas, cuius Rex tuus iunior,
Frincipes tui in hora matutina comedunt. In
vt $«*'&tunc'it4en ,V£etibi terra, cuius Rex puer
r V ^ c,1,l,s principes mane comedunt. Ouam yet-
J l onem etiam Gregortus fequiturltb i6.Moral.c. 15»
'sAbftinentia. C A p* XL11IL
W O c eft perfedum & rationabile ieiu-
^ riium , quando nofter homo exterior
t Ieiunium & clccro ofy na in abfeondito
amar,vt folus Deus qui infpicit omnia,
meritum operum bonorum rependat.Nam
nui ca fub populari manifeftatione faciunt,
nequaquam a Deoiuftificantunquia iuxta
fermonem Euangelicum, mercedemfuam
ab hominibus receperunt.
a Ieiunia cum bonis operibus Deo ac-
ceptabilia funt.Qui autem a cibis abftinet,
&praueagunt, daemones imitantur.quibus
efca non eft , & nequitia femper eft. Die
c f 2. enim
64 D. I S I D.
enim bene abftinet a cibis, qui &£ a malitix
adibus , &: a mundi ieiunat ambitioni-
bus.
c Quiexccrationis (ludio, non abftinen-
tix voto ab efcis carnium fe fufpendunt,hi
potius execrandifunt: quia Dei creaturam
vfibus humanis concedam rcijciunt.Nihil
enim fidelibus inquinatum, nihilq. efifc in-
dicatur immundum , Paulo atteftate Apo-
(lolorOmnia munda mundis: coinquinatis
autem infidelibus nihil eft mudum,quia
polluta funt eorum &c mens Sc confcien-
tia.
Spernitur ieiunium, quod in vefpcrum
repletione ciborum reficitur. Neq. enim
reputanda eft abftinencia, vbi fueriefaturi-
tas ventrisfubfecuta.
Spernitur ieiunium, quod in vefperum
delicijs compenfatur , dicete l(aia Prophc-
ta:Ecceindie ieiunij veftp inuenitur vo-
luptas veftra : voluptas enim delicia: intel-
liguntur. Sicut enim repetitio debiti, &: li-
tes^ contentio, percufsio : ita &: delicisc
'improbantur a Propheta in ieiunio.
Totacnim die epulas in cogitatione ru-
minat, qui ad expledam gulam vefpcrc fibi
delicias praeparat.
Non eft corpori adhibenda immoderata
abftinentia, nc dum amplius grauatiircaro
pondere inedia: , nec malum agat poftea,
nec bene facere incipiat : Sc. qux addicitur,
vt vfu mali careat, fimul &boni officium,
dum plus premitur, pcrdat.S Sollicita igitur
HISPAL.
diferetione carnis eft moderanda materies;
fcilicetjiie aut integre extinquatur, aut ini-
moderatclaxetur.
Infirmitate carnis nimia praeualcnte, ad
perfedione pertingere nemo poteft.Nam
quamuis fan ditatis amorem quifque ha-
beat: exequi tamen non valet operis men-
tum, cui intentione cordis deferuire cona-
tu r.
Corporis debilitas nimia etiam vires
animae frangit, mentis quoq. ingenium W'
cit marcefcerc : nec valet quidquam boni
per imbecillitatem perficere. ^ .
Ne quid nimis. Nam quicquid cu mo 0
& temperamento fit,falutareeft:qui cc l
111
autem nimis &: vitra modum eft ,
pernici 0
fum fit, ftudiumque fuum in contrarii^
vertit. In omni ergo opere medum & telT1
peramentum oportet habere. Nam omnc>
quod excedit, pcriculofum eft; fi cuta ^
qua: fi nimios imbres prxbeac , non io u
nullum vfum adhibet, fed etiam pcne u 11
exhibet.
* Gregor lib. Mordeo. c.p,
b Gregor.lib.Mor*l.t.c.i6.
* Greg.lib.t. Morale. 24. ra ,
d PturPP. Nihil prodeft homini iciunareo^
re , & alia religionis bona agere nifi m cn * a
quitate renouetur,rf(rpa?;»r.D j.
* Leo PP.fer.4f.de quadug. ^
f lU quidem Gotth. &alij ms. & tXCUjiUbn * A j
njmus, volutas veftra i&feptuaginta, Vt idem**
voluntates veftr*.
5 Cdf ianus ( 0 lL 1 .de diferet. n rii \
I
DIVI ISI DORI
HISPAL. EPISCOP.
SENTENTIA RVM
L 1 3 E R TE R T 1 V S.
* Ssepc occulto Dei iudicio extra flagelli
correptionem fiint reprobi in hoc mundo:
dumq.multa damnabilia comifi fle videan-
tur, defpedi tamen a Deo nullo emenda-
tionis verbere feriuntur.
k Plus corripitur flagello qui a Deo dili-
gitur, fi peccauerit,dicete Amos Propheta:
tantummodo vos cognoui ex omnibus na-
tionibus terras, idcirco vifitaho fuper vos
omnes iniquitates veftras. Quem enim di-
ligit Dominus , corripit : flagellat autem
omnem filium , quem recipit.
Valde neceflarium eft, iuftu in hac vita
&C vitijs tetari, E verberari flagello, vt dum
vitijs pulfatur,de virtutibus non fuperbiat.
Dum vero aut animi, aut carnis dolore atte-
ritur, a mundi amore referuatur. TetarPau-
tem oportet iuftum,fed tentatione plagae,,
non tentatione luxuriae.
Durius circa fuos ele&os in hac vitaDeus
agit,vt dum fortioribus flagelli flimulis fe-
riuntur, nulla obledtamenta praflentis vitae
delc£tent:fed cnelcftem patriam , vbi certa
requies expedatur, indefineter defiderent.
Eledos vicariftius aduerfitate probari, vt
fecundum 1 Petrum , iudiciumadomo Dei
incipiat: dum in hac vita eledos fuos Deus
iudicij flagello caftigat.
* Ex Gregor. libr. 9. Moral c.ii.Etin comprobationem
teflimonij leretnia.Ego fum teftiSjE iudex t aflfert illud
ICaia 41. Tacui, femper {ilai,patiensfui,ficutpartu*
riens loquar , voeesaute vtiu dexabfunt* Gottb.& alijs,
b leyetn.z9.Apud leretniatn fic habetur. Ego fum in-
dex & teftis.Ef Greg.ltb.Uoralc.i z.CodexCoenoby de
U OlitiA in Regno Nauaru,legit:Ego fam teftis, & vin-
dc x.Septti4girtta,}teutyup*(! TV $ q>veixvptcs.Et ego tcftis
dicit Dominus. . ..
c Ifi cod . Gsttb. Tolet.hdC non habentur . Codex Gccnobtj
de U Oliua indigno Ifidoro. ...
d GregAib. 7. Moral e. 8. exponens tlludlob: Hxc mihi
confolatio eft,vt affligens me dolore, non parcat.
Ide linquit, hic quibufdam parcit , vt eos inper-
vrw - v r , metuum feriat.-Ideb me hic feriat non parcendo, Yt
otatum de corporalibus pafsionibuSjlcd in perpetuum parcat.
c tiade rpiritualibcts oportet intelligi:vtqua c Q re g.libi 6 fHoralc. i7.eledorum namq. eft, hic
conteri, vt ad prsemia debeant seternxhzreditatis
en,diti - f f Vi i,
De flagellis Dei. Cap. L A
IV IN JE 2 Sapienti^ fub-
tilitas,ficut interius, vt te-
ftiSjfcrutatur confcietias;
fic exterius, vt iudex,irro
gat poenas ; vt verum fit
teflimonium b Prophetae:
. — wvws, Quia ipfe eft, E teftis,E
hidcx. c Miferere Domine mifero Ifidoro in
digna agenti, E digna patienti, afsiduepcc-
Cant b& tua flagella quotidie fuftinenti.
d Ordinata cft miferatio Dei, quae prius
hominem per flagellaa peccatis cmen-
b
at >& poftea ab aeterno fupplicio liberat,
hledus enim Dei doloribus huius vita: at-
feritur , vt perfediora vitae futuras lucretur.
Nequaquam Deus delinquenti parcit;
Quoniam peccatorem aut flagello tempo-
ra h ad purgatione ferit, aut iudicio aeterno
puniedu relinquit , aut ipfe in fe homo poe-
^tendo punit, quod male admifif.acproin-
c c hj quod Deus delinquenti non parcit.
Jufto tcporalia flagella ad aeterna profi*
^ Uc gaudia : ideoq .E iuftus in S poenis gau-
erc debet, E impius in profperitatibusti-
i -Ncq.iufto neq reprobo Deus mifcricor-
iuftitia abftrahit. Nam E bonos hic
P Cr a Pfli£tioncm iudicat, E illic remunerat £
P er ^iferationem: E malos hic remunerat
P Cr temporalem clementiam, E illic punit
P er xternam iuftitiam.
Jll hac enim vita Deus parcit impijs , E
tat tten non parcit clc&is : in illa parcet ele-
gis, non tamen parcet iniquis.
Pcriculof a cft fecuritas in hac vitamalo-
^bonoru dolor tranquillus. Na iniquus
P°ft mortem ducitur cruciandus : iuftus
V
NT- d -°v mit P oft laborem fecurus.
No Catum de corporalibus pafsior
de spiritualibus oportet intelligi:vt qua
j;
0 quifq. aut in corpore aut in mete flagella
mftinet,tato fe in fine remunerari fperet.
6& D. I S 1 D. H
f yide Greg.lib.26.Moral. \7.vbi dtfferit cur quadam a A
Domino hic feriuntur ,& quadam /eruentur inulta.
g Gregor. hbr.S>Moral. c. 31.de iuftis : gaudent de-
fpici>nec dolent fe nece fsitatibus affligi. Idem Au-
gujlin ferm.i 05* de tempore, & Greg. lib.$Moral.ca.i.
h Ex multis locis Gregorij lib. 5. Moral.c.i.&. 26.6. iS.
i Greg.16 Morale. \y & lib. 12.&.1 5.
k Greg.ltb.7.epijt.epijl-$z.& lib. i X>Moral.C'i 3
.
& .lib. 1S-C.7.& c. 1 2. .
1 Locas eji Petri i.cap.4. Tempus eft, inquit , vtinci-
piat iudicium 4 domo Dei. Hunc locum explicat l/i-
dorusfupra lib. t .c.30 fenten. 2. & Auguflm. fuper pfilm.
9 5. Tempus ett,inquit,vt incipiat iudicium Adorno
Deijideft tempus eft,vc modo iudicentur,qui per
tinentad domum Dei: fi flagellantur filij Dei,quid
debent fperare ferui nequifsimi? Venerabilis Bedain d
Tfalm.g. explicat Petri locum de occulto & iufto iudicio,
quod in pufenti ad purgationem exercetur in demo Dei , id
e(l minfidelibus.Gregor'lib.i6.Moral.c.i7 . vtlfidoruslo-
tum interpretatur.
*De Gemina P er cufsione Dei.
Qap. II.
Emina eft pcrcufsio diuina: Vna in bo-
^nam partem , * qua percutimur carne,
vtemedemur. Altera, qua vulneramur con-
fcicntia cx charitatc , vt Deum ardentius
diligamus. C
b Gemino more Deus rcfpicit vel ad
veniam, vel ad vindictam. Advenia, c ficut
Petrum. Ad vindictam, «ificut dum fa£ba
Sodomorum fe defccnfurum & vifurum
tcftatur.
c Trimoda ratione Deus quos voluerit,
percutit; id eft f ad damnatione reprobos;
g ad purgatione, quos errare videt, clcdos;
ad propagandam meritorum gloriam iu-
ftos. Primo namque modo h iEgyptUS ca:fa
cft ad damnationem. Secundo modo pau-
per Lazarus ad purgatione. Tertio modo
pcrcuftuseft Iob ad probationem.
Flagellatur homo plerumq. a Deo ante D
peccatum, ne malus fit, k vt Paulus, qui, Sa-
tana: Angelo inftigante, carnis tolerabat
ftimulos. Flagellatur autem &: poftpecca-
tumiVt corrigatuqficut ille in Apoftolo,qui
traditus cft Satana: in interitum carnis , vc
fpiritus faluus eftet.
1 Non tamen iufte murmurat’, etiam qui
nefeit, cur vapulat. Na Deus ideo pleruq.iu-
ftu flagellat, ne de iuftitiafuperbiens cadat.
m In hac vita Deus tanto magis ftudet,vt
parcat,quatomagisexpe&adoflagcllat:fed
alios feriendo corrigit , alios vero feriendo
intcrficit.Feriendo namq. corrfgir,dc quib.
dicit : Ego, quos amo, arguo dc caftigo. Fe-
ISP AL,
riendo perimit, quos incorrigibilitcf dc
linquentes afpicit , quofq. non iam u 1
fciplina,vt filios pater, fed diftrida damna
tione, vt hoftes aduerfarius , percutit, e
quibus dicit:Flagello inimici percuflite ca
ftigatione crudeli.Et iterum: Quid cbmas
ad me fuper contritione tua?infanabi is e
dolor tuus. Vnde vnufquifq>f c fti nec > c
meat,nefimul feriatur vitaeius cum cu
pa. Flagellum namque 11 tunc diluit cu p
>
cum mutauerit vitam.Nam cuius mor
non mutat, adiones non expiat.
Omnis diuina pcrcufsio , aut PJ;
ir eT^
vita: pra:fcntis eft, aut initiu poena: lequ
tis. Nam quibufdam flagella 0 ab hac ^
inchoant , &: in xterna pcrcufsio nc P^ r
.
rant . P Vndc per Moyfen Dominus 1
Ignis exarfie in ira mca,& ardebit v fl u
inferos deorfum.
q A quibufda dici folctmon iudicat
q quiDUitia cuci iuicl.uw** ^ ^
bis idipfum, qui tamen nonatten uC1 j c
quod alibi feriptum eft: r Icfuspop 11
terra iTgypti liberans, fecundo eos, fl l ^
credidcrut , perdidit. Quamuis enim
culpabis non percutitur, vna tam cn ^
cufsio intelligitur, qua: hic cepta d lC h^
citur,vt in his, qui omnino non corn & ^
praecedentium percufsio flagellc* 111
^.^
quentium fit initium tormentorum*
cft,quodin Pfaimo feribitur *• 0 ? crl
ficut diploide cofufione fua. Dipl 01
|
duplex vcftimcntum eft, quo fig ura
1
tCfn a
duuntur,qui &c temporali poena, tf p
damnantur.Vndc &r Ieremias ait-
tio fuper contritionem, id eft,g em1 ^ ^j.
natio, & hic,&:in futuro feculo.Et 1
Duplici contritione contere eos, 1 ^
mina poena, pra:fenti,fi:ilicet ( & * Lltur ^\c
Quibufda fecreto Dei iudicio ^
cft, illic bene: fcilicec,vt dum ^ lC
^ nC ]ibe'
corriguntur , ab aeterna damnatio ^
rentur. Quibufdam vero hic bene ^
male : ficut diuitiilli accidit, qui Ll ^P^ gc-
tite claritate confpicuus, poft naot p orr o
hennxincendijs traditur crucian L V ^
quibufda, Sc hic male,<S£ifli c nia e f &c vit^
corrigi nolentes, & flagellari in
incipiunt, &: in sterna pcrcufsi 011
nantur. fncrafi 0 '
In tanto immergi quofdam e P a l caIlC
nis profundo , vt nec per flagcu a ‘ cta jp
emendari. De quibus rc<fteper I r ?j | o5
Dominus dicit : Fruftra perculsi
^
ftros,difciplinam non rcce.pcrunt*
\
SENTENTIARVM. L 1 B. III. 67
^lcrunq. iiiftusplangit 3 &:nefcit vtrum A
pro omnibus fuis peccatis prsefentia patia-
tur flagella 3 an pro vnotantU;& nefcit 3 qux
fit culpa iila 3 pro qua meruit eiufmodi pati
fupplicia , &: pro ipfo ambiguo maxime in
moerore vetiatur.
Quamuis flagella prsefentia iuftu a pec-
catis abfoluut 3 adhuc tamen fub metu vin-
didtae turbatunne inflantes ei plagae no fuf-
ficiant ad purganda delida. Proinde ergo,
dum praefentia patitur , & futura pertime-
fcit:quodammodo 3 flcut ait v Propheta, pro
iuis peccatis duplicia recipit.
B
k 2.aiCer'mth> j^.Et ne magnitudo reuclationu
extollat mc , datus eft nuhi ftimulus carnis meae,
angelus Satan, vt me colaphizet: Gnece.^ tk
vzJtfGoM T cc7roxcti\v4tw ivoc firi vzrtpcdpa^ou , icPcQt)
po\ axo\c4 th OgKK ccyyfKcs crcaciv, ivx nchctyi £h«
Quo in l0CO,axJ\c4,tft ftimulus, fer carnem, fiuein carne.
Qui ftimulus quomodo hic intellig edus fit, no bene inter in-
terpretes cdftat.Alij libidinis affectu & motu accipiut- vt ifid .
lib.i. fient. c. 39 fenu 1 1 • Stimuli carnis, qui in Paulo,
excitateSatanc angelo,inerat,ex lege peccati erat,
qui in mebris hominu de necefsitate libidinis ha-
bitat.I dem videtur fetittre Greg.in hoc loco. Alff vt refert
uter onymuSjCommet. in epift.ad Galatas corporis aditer Jam
valetudinem, quod capitis dolore folitus fit frangi & mole-
Haritatq. ita etiam Theophylattus. Thomas Aquinas, quod
fuerit iliaco morbo obnoxius. Ambrofius ftimulum appellat
infeclationem malorum hominum, & affliftionem ab inimi-
cis illatam. In qua fententia eft Theodoretus:prcbat vero ex
fequentibus,noneffe ft imulum' carnis corporis infirmitatem
:
propter quod placeo mihi in infirmitatibus meis,
incontumelijsj in necefsitatibus, in perfequutio-
nibus,& anguftijs pro Chrifto. Athanafq.139.Mc-
xadrum aurium fabrum, & vocat ftimulum carnis, vide lo-
cum. Ego e xi fit imo carnis ftimulum intelligi contradictiones
& molefttasaludds illatas (qui erant cognati eius fecundis
carnem) ne Ettangelij dottrma incrementum fuficiper et ; de
quorum ptrfequutionefic ait ad T heffal.cap.2- Vos enim
imitatores fadi eftis fratres, Ecclefiaru Dei , quas
funt in Iud*a,in Chrifto lefmquiaeade pafsi eftis
& VOS a cotribulibus veftns 3 ficut & ipfi £ Iudaeis,
qui & Dominum occiderunt lefum «Sc Prophetas,
ic nos perfequuti funt,& Deo non plac 6 t, 5 e om-
aaia,vi maua »«- nibus hominibus aduerfantur prohibentes nosge
«,»nato,\ohan.9. vel adiudiciimpKMVt Hero- q tibus l 0 qui,vtfaW fiant; vt impleant peccata tua
omni a hic comple ttitur ifidorus. femper praeuenit enim iraDeifuper illos yfqus
, _ illud F.Z. ech. II. . r Y X
* Sic omnes c c.m f.
Ambroftus quomodo rcfpiciat Deus fuperiuftos & pec-
c *ores, libro fuper Beati immaculati,^ H - 1 J* A pologia
T)*uid,& Hb j .
' Refpexit enim illum oculis grati^non corporis, cum ex
w*tthao,fr Marco confiet Chriflum tuefuifft in atrio in -
triere domus ,Vetrumveroi n atrio deorjum foris. Ex au-
Wft.c.6.
* Genefi 18. Dixit Dominus,defcendam,& vide-
"°ytriim clam orem, qui venit ad mc, opere com-
phuerunt.
V 0£ ln quc modis flagella contingunt, tefte Beda inMrff-
t *um,& Auguflino infermone de gratia y vel iufiis,vtper
fatientUM merita augeantur ,vt Iob.vel ad cuftodiamvirtu-
tt{ w,ne fuperbia tentev.vt P aulo 2. ad Corinth. 1 2 vel ad ^
figenda peccata, vt Maria lepra Num. 1
2
• vel ad gloria
fhvt de caco nata.lohan.o.vel ad iudiciu
T ^Mgor.lib. 7. Moral.cap. 10. exponens illud Ezjtch
0 hm a vobis cor Iapideu,6c dabo vobis cor car-
n eiim. r
Idem lib.i j .c.^.vbi probat, quod iufii,dum temporaliter^
J ^fuitur, probantur -reprobi vero, qui in laboribus hominu
ftl °do non funt^terno anathemate condemnatur , d 1 M-
1
6 •
[' 6 '<b. U.C.H. '
r
Meron.in N ah um.c.\ 7. exponens illud; Non coniur-
ptdupl ex tribulatio, vel, non vindicabit bis Deus
^ ldi pfum,videf«rftttfire Mgyptios non flagello dama -
i° ,t!S ’ftd purgationis punitos. Sic enim inquit : Quod fi vo
,!? v ^etur crudelis,rigidus & cruentus , quod in
* Uuj 0 g en . ls (} e i eu it humanum, fuper Sodomam
fl ^^orrham i?ne pluit, iEgyptios fubmerierit
11 h^aSjIfra^litarumcadauera proftrauent m ere
: j.v . j r. fimnlicia.ne
in finem,
t G reg.lib. 33. Morale. 23.
m Ex GreqMb.Moral.iS.c.13-
. GHtorMb. i l.MmU. i i.Flagelli.m 5 (» 5 mt s tunc
diluet culpam, cum mutauerit vitam,
o A liqui m.Jf.habent, in hac vita inchoant : melius ;
ab hac vita: fiic eft apud Gregor • locofupra adduCto. His
flagella ab bac vita inchoant, & in aeterna percuH
ftone perdurant.
p D eut. 3 2 .fic habet vulgata editio latina nojtra : Ignis
fnccenlus eft in furore meo,& ardebit vfq. ad in-
ferni noiuCsima.lfid.legityVtGreg.hb. 1 £.£.22. vfq. ad
inferos deorfum.
Dx Gregor. adver eum Ub.iS.c.n.
^nSjIFraelitarumcadauera proftrauerit in ere ; lBli . e p(t. i. Quoniam Iefus poculum de terra
fci tote,ideb ad prefens reddidiffe fupplicia, ne V & p
aluans . fecundo eos, qui non credide
» _ 1 (I*** CovttPYit _ . I' JJt. hllcldC
5tt er num p Un i ret .Quem locum Magifter fentent.h-4.
l
J mtt, ls intelhgehdum cenfet , non promifeuede omnir
' l!s, J e d de illistantwn , qui inter ipfa ftageia poenitentiam
'gerunt. .
1
Io Kquod degente I diurna duxerit genus,probat Au-
f tin ;l lb .i$;de Ciuit.Dei C.47.& de tentatione kbraha
To ^&l ob inlib.qtuft. veteris &noui teftji.i. q-99*
aeei “ s tentatione Vfal. 100. Accepit,
a
Deo ten-
andum > no opprimendum, purgandum, no euer-
e ndum 3 aut forte nec purgandum, fed probandu.
gaudes commemorat Greg.lib.2g. Morale. 1 .& expones
ftl . n omni b- bis no peccauitlob labijs fuis, nec
tll hu quid contra Deumloquutus eft, &H.z.c.i9>
/tsgypti laiurtiia > J
rut perdidit. Explanat huc locuIudaGreg.U.io.Mor.c. 3 3.
f P falm.tog. locus ad verbum ex Greg.libMor. 9 .c. 33 .
. Eft W lftuc.4oMcc ? it de manu Domini du-
plicia, pro omnibus peccatis fuis.lt fcraii.17.dupU
ci contritione contere eos.
U e infirmitate carnis .
C A a. 111 .
S Vnt a nonnulli huius qualitatis homines,
ciui nefeiant corrigi, nifr alios viderint fla
J £ 4 gcllari:
68 D. I S I D. HISPAL.
gcllari: ficq. proficiant comparatione ma- A vfurpatur.in bonam.vtillud Lue. i^.Noncognouittc®
lnrnm .rlnm fiki iA fl rri,W innnn P» VlflCaCionis fil*. Et Ofe *+ Non V^bo ‘
lonim,dumfibi id accidere timent, in quo
deperire alios vident.
Quofdam Deus videns, nolle proprio vo •
eo corrigi, aduerfitatu tagitfti mulis. Quof-
dam etiam pradeiens, multum peccare pof-
fe,infalutcm flagdlat eos b corporis infir-
mitatc,nc peccent; vt eis vtilius fit frangi
languoribus adfalutem animae* quam ma-
nere incolumes ad damnationem.
c VifitatioDei nec femper in bonum ac-
cipitur, nec femper inmalum. Inbonum
enim accipitur, ficut cft illud : Vifitanos in
falutari tuo.In malum vero, iuxta illud; In
tempore vifitationis fux peribunt.
Tribus ex caufsis infirmitates accidunt
corporis, id eft, d ex peccato, extentationc,
filias vcltraSjCiim fornicat^ fuerint.Ex^./.V
do vifitaui vos,& vidi affli&iones vcftras. tt a ia
multa loca in picris litteris occurrutjn quibus vifitalt & W
fitatio demonftr.it Vei cura erga genus bumanu y eiuftpP°
uidentiam , mifericerdiam , & beneficia hominibus exn
Significat etiam vifitare, prafiare D eum y quod propttpt > r
illo Genefn
.
Dominus vifitauit Sarram. & h
Vi(itauic,& fecit redemptioni populo Cao.Intna
lum etiam nonnunquam fumitur,pro eo quod eftf unire, ^
ftigare, vindicare peiora aditer
fus diuinam maieftatem^
miffia.sic Exod.$i. Ego autem in die vltionis vi H
bo hoc peccatum. Ef Ipi.j o. Vifitabo fuper m’
magnitudinis cordis Regis Aflur.Ef 13* V 1
. i
fuper orbem mala. Et Pfalm. SS- Vifitabo i° vir ^
iniquitates eoru. ybi voces illa in virga
mentum demant. Ef ofea i.Quoniam adhuc mo
vifitabo fanguinem Iezrahel.Ef Vfitl.iS- m*
nes Domini reitx laetificantes corda denotant mj
£ / 7 p * 7 ^ kfi w* v ^ VittC 0
&cxmtempcrantix pafsione:fcdhuictan tiara vifitationis. Vifitationes enim Septuaginta
tum nouifsimx humana poteft medicina
fuccurrcrc: illis vero fola pictas diurnat mi-
fcricordiat. *
e Qui valentiores funt &: fani , vtile cft
illis infirmari, &: non peccare: ^ ne per vigo-
rem falutis illicitis for didentur cupiditatu,
&luxurixdcfidcrijs.
Duritia,qux mentem premit, nec fenti-
tur,vtilitcr mutatur in carne, vt fentiatur,
atq. intclleda emendetur. Nam citius vul-
nera carnis fcntiuntur,quamanimx;ideoq. C
per carnis flagella errantes citius corrigun-
tur. Hoc quippe indicant S in Pauli oculis
fquamx infidelitati$,qux dum mutatq funt
per increpationem in oculis carnis , confe-
ftim refoluta eft duritia mentis.
Eft perniciofa fanitas.qu^ ad inobedien-
tiam hominem ducit. Eft&: falubris infir-
mitas, qux per diuinam correptionem me-
tem a duritia frangit.
Languor animas, id eft, peccatorum infir
mitas perniciofa eft, de qua ctia Apoftolus
ait: Qdis infirmatur, & ego non infirmor?
Quis fcandalizatur,& ego non vror?Nam
YUnt /ixxiuficcra.
4 Vt eft illud Pauli 1 .ad Corinth. 1 1. Propt er< l
imbecilles & infirmi,& dormiunt multi.
• Hoc probat Aug.fupcr Iohanncm traft- /•
f Ita in omnibus m.fif. .0
g Attorum 9. Hunc locum fere fimiliter tnte1 l r
, u ( t
admores Grcg.lib.33. Moral. cap.31. Et Mibrof W
Beati immaculadjfimul oculus, inquit, c° r P ot ’
macquc fanatus.
0
De tolerantia diuin& correpti'
Cap . Illi
\qVrmurarc » in flagellis Dei P***
^
J homo no dcbcqquia maxii^ e P c
^ c
quodcorripitur,cmcndatur. Vnulq 111
^ j
autem tunc leuius portat, quod p atl ’ c
fua difcuflerit mala, pro quibus illi in c
retributio iufta. .v
b Difcac non murmurare, qui
^
tur, ctia fi ignorat, cur mala patiatur,
- q U od
iudicatur, cuius nunquam iniufb p el jin
tur, ctia 11 ignorat, cur maia ^ $0
hociufte fe pati arbitretur, per quo
iudicatur, cuius nunquam iniufb
funt. Qui flagella fuftinet, &: conti^ ^
— ... murmurat,iuftitiam iudicatis accu o£ j
infirmitatem carnis vtilem efleidem Apo- ^ vero fc cognofeit a iuftoiudicep^ 11
’ cf
---l ’• — 1 fuftinet, etia fi pro quo patitur ign°^ c ’
hoc ia iuftificatur, pro quo 5 C fcipu 1
Cufat,&: Dei iufticiam laudat. - $e %i
Dum ex rebus profpcris vtili^ i u •
plaprxftat hominibus, necefio cfl el
^
rum &: aduerfitatibus tangi, quatcnu_^^
patientia comprobcttir5Vtdcnuoror^ c ^
nis documenta ex cofumant,quip r
_
ftolus approbat dicens : Quando infirmor,
tunc fortior fum.
a Eere omnes cc,m.Jf.cftc nonnullos eiufdem quali-
tatis homines. Codex vntts papyraceus perantiquus-.cftc
nonnullos eius qualitatis homines, Locus apud Greg.
lib.\s,iioral cap. 13.
b Jheodoretus q.in Gene fex illisverbis-.Sc ideo cufto-
diui te, ne peccares in me ; colligit, Abimelech Regem
Gerara 3 ne peccaret insaram > confilio Dei infirmitate per-
cuffum.
c Pulchre tfidorus complexus eft vifitationis in dittintS lit -
teris fignificationemynam & in malam } & in bonam partem
tatis eius temperantiam agnouer 110 ^ ^
Qui pafsionibus animx infidiau^^^
uerfario cruciatur; c non idcir cO ^ 0 arf
SENTENTIAR. VM. LIB. III. 6$
alienari a Chrifto, quia talia patitur jfed ma A fuperna dilpefatio pio moderamine nequi-
' 1 f . 1 _ „ .
„
^ 4-.- r^t -1 - 11 - /at- l-< r I 1 /=»t- I 'id.
gis per hoc Deo commendabilem fe efle
exiftimet, fi dum haec patitur/ laudet Deu
potius,non accufet.
e Ad magnam vtilitatem diuino iudicio
mens iufti diuerfis palsionumtetationibus
agitatur , pro quibus fi Deo gratias egerit,
fuxq. culpae f ,qubd talibus dignus fit,depu-
tauerit:hoc quod ex pafsione tolerat, ei pro
virtutibus reputabitur , quia &: diuinam
agnofeit iuftitiam, & fuam intelligit culpa.
* Ex Gregorlo lib. 6 . Moralium c ap. 1 7
.
Gregjib, .Morale
.
5
.
tiam daemonum non frxnarct.Et licet Dia-
bolus tentationemiuftisfemper inferre cu
piat, tamen fi a Deo poteftatem non acce-
perit, nullatenus adipifei poteft,quod appe
tit. S Vnde 8$ omnis voluntas Diaboli iniu-
ftaeft , & tamen, permittente Deo, omnis
poteftasiufta.Exfe enim tentarequoflibet
iniufteappetir.fed eos, qui tentandifunt,8£
prout tentandi funir, non nifi tentariDeus
iufte permittit. Vnde etiam in libris Regu
de Diabolo feriptum cft:quia fpiritusDomi
ni malus irruebat in SauLV bi iijite queritur,
fi Domini, cur malusdi malus , cur Domini?
c Si idcirco fe habet codex Tolet.& Ccenobij de taOli Sed duobus verbis comprehenfa eit c£Uei
tu fW V7 ... . _ • . I'.! - f*- 1 a m /n • n O . . L 11 l»Mn it <1
in Hauarra.Cateri cum editis consentiunt, quam leclio
nem probo.
* Gotthus dr alius papyraceus Malacitanus correftus ba-
ta*if:Laudet Deum potius non accufet. C ateri m jf.
c °nfentirmt cum editis: qua leclio non difplicet .
Totius Sententia Senfus deSumptus e8 ex Gregor . lib.
C- T olet. Latinus habet quod talia pati dignus fit.
rc putauerit.C vm eo conkntiunt duo cc. Malacitanus, d?
*lius. •-
\cateri cum editis
.
De tentationibus ‘Diaboli.
Ca p. V •
]\4Vltis calamitatum tentationibus mes
poteftas iufta , &: Diaboli voluntas iniufta.
Nam fpiritus malus per nequifsimam volu
tatem : &: idem Dominus per acceptam iu-
ftifsimam poteftatem.
h Diabolus non eftimmiflor , fcd incen-
tor potius vitiorum. Neque enim alibi co-
cupifeentia: fometa fuccedit , nifi vb i prius
prauq cogitationis deledationes alpexerit;
quas fi a nobis fpernimus,fine dubio ille co-
fufus abfccdit : ftatimq. franguntur iacula
concupifc.entia: eius, ^ontemptasq. iacet,
6c fine luce faces illius.
Sollicite hoftis infidias intelligerc pariter
vius calamitatum tcntationiDusm^ „ . r ' in in-
ufti in hac vita pullatur: * vnde & op- C &«ucrcDei feruum r^n frVjflvt tamS
tat ab hoc feculo funditus cuelli . quo Si nocentu vitat exiftete fimpheem, - vt came
Xru nanis careat , & fixam illic fecuritatcm
ln ncniat.
b Intereas poenas, quasiuftusin corpore
P^ficui-jatq. eas , quas mente per fraudem
/boli tolerat, multum intereft.'* Nam gra
^Usferqquas interius luget, quam eas, qua$
^
xte nus fuftinet. Has enim & loco euitat
ter npore:illas nec loco potefteuitare ncc
Empore.
^°n amplius tentat eledos Diabolus,
oporteat cum (implicitate efle prudetem«
Qui prudentiam fimplicitati non mifcet,
1 iuxta Prophetam, columba eft feduda,no
habes cor. Sed ideo columba, quiafimplex;
ideo autem cor non habes,quia ignara pru-
dentiae eft.
m Ssepc fraus Satan<£ fandorum cordibus
aperitur, quando per fpecicm boni Angelu
fe fimulans lucis, dum nititur eledos deci-
pere, detegitur atq. contcmnitur.Sic & : ver
• fe /*. / * M X 1— /fe 1 * . /X /fe 4 . /X 4
amplius tentat eiectos r , " n^nc fanftns fu os facit
— > V/itl lltCVk) ^ V X i***
—
^fandorum profectibus feruit
t\, -wvuj.y uilLrtU
/bolus, c aqu do eos tentationibus luis no
c ^ c it,fcd potius erudit. Nam tentationes,
S^asille humanum interitum monet,
ln -terd um Spiritus Sandus ad exercitium
Virtutum falubri vtilitate conucrtit.
Infidim Diaboli, atque aftutiat, quamuis
^uc atque illuc quaerentes , quem deuoret,
mundantur, a poteftate tamen diuina n5
e S re diuntur,ne tantum noceat , quantum
j/alitiofe contendunt. f Nam quomodo
3n, ftorum virtus tanta tolerare poftet , fi
-fefeviumm
,
fi nolensivtilitati tame fandoru feruit
intelligerc , quatenus Diabolicu errore in-
tcrius cognofcant, ac follicite caucant.
«Difcretio fandorum tanta efte debet, vt
inter bonum & malum praediti ratione di-
ndirent ne eos Diabolus per fpecicm boni
£ H^c eft enim pcrcundatio Iofue di-
centis:Nofter es?an aducrfariorumJPropter
hoc ^ I cremia: dicitur : fi fcparaueris pre-
tiofum a vili,quafios meu eris. Tunc enim
bene dc fe iudicant fandi , quando ab eis
Dens fallacia daemonum tentamenta facit
int
Q Multi decipiuntur a Diabolo , igno-
rant
«
,,,
1
7 ° D. ISI
r ant fe efte deceptos, Ofex Prophetas tcfti-
monio declarantciComederut, inquit, alis
ni robur eius,&ipfe ignorauit. Alieni naq.
maligni {piritus fignifitarttur, qui virtutes
mentis comeduntjfcd hoc corda negligen-
tium non intelligunt.
Tanquam inermis Diabolus vincitur,
i i i • " j
P quando de aperta iniquitate homine de'
prauare conatur: armatus vero tunc ince-
dit, du perfpecie fandtitatis ££ virtutis, 'l ea,
quxfan&a funt,deftruit:quando&: qui de-
cipitur, fua detrimenta nortfentit, fed tan-
quam fint virtutes 3< qux funt vitia fe£tatur
&: diligit.
r In oculis carnalium Diabolus terribilis
eft, in eledorum oculis terror eius vilis eft.
Ab incredulis, vt Ico, timetur : a fortibus in
fide,vt vermis, contcmnitur,atq.ad mome
tum oftenfus repellitur.
f Qui fuggeftiones diaboli non recipit,
in eius infidias minime tranfit. Nam facile
in cofequeti opere repellitur, (i prima oblc-
dameta illius rcfpuantur . 1 Diabolus enim
ferpens eft lubricus, v cuius fi capiti, id eft,
prima: fuggeftioni norefiftitut, tonis in in-
terna cordis,dumnonfcntitur,illabituf.
x Tentationnm Diabolicarum initia fra-
gilia funt, quxfi non caucatur,fedpervfum
in cdnfuetudinemtranfeant, in nouifsimis
fortiter conualefcuntiita vt,aut nunquam,
aut cum difficultate vincantur.
Dum in tora vita Diabolus homine prx-
uaricari cupiat,amplius tamen in fine moli-
tur decipere.Hinc eft, quod in principio co-
tra protoplaftum ferpenti eft didum: Et tu
infidiaberis calcaneo eius: quianimiru ho-
minem, quem Diabolus in curfu praeteritae
vitse non decepit, in nouifsimisfupplantare
difponit. Proinde quamuis quifq. fit iuftus,
nunquam necefleeft,vt fit in hac vita fccu-
rus:fed femper humilis caneat, femperq. nc
in fine corruat, folli citus pertimefeat.
Diabolus fu is fautoribus blanditur, yDei
verbieruis molitur tentamenta contraria,
exemplo Dominfiqui fe poft baptifmu paf-
fus eft a Dfabolo tentari.
Diabolus fandos omnes z non tenendo
pofsidec,fedtentandopcrfequitur.Na quia
non in eis intrinfecus regnat, cotraeosex-
trinfecus pugnat.Et qui interius amifit do-
minium, exteritis commouet bellum.
a Tunc contra cum, quem pofiidct, Dia-
bolus acrius fieuit, quando fc virtute diuina
ab eo expellendum cognofcit.Vndeimmu
i S P A Lt
A dusfpiritus tuc difcerpfit grauiiis .puerum»
in quo habitabar, quando ad Chrifti i mpe
rium exire ab eo coadus eft.CTiodh u
1
&: ad Iob verba refpicit , vbi in nouusiW 1
.
Behemoth caudam fua, quafi cedrus, a tnn
b Plus contra eos Diabolus diuerfis teta
tionibus infiftit,quipoflunt &:alijs f ua vt
litate prodefle: vt,dum illi impediuntur,'
Q
proficiant, qui docendi funt. *
c Maligni fpiritus hoc,quod intra
dare cupimus, fine mtermifsione tenta
„ rum fordidare. Sadi autem eorum in 1 1
.
prxfagofpiritu pr£cognofcunt,&
in fe me cipfis terrenum fentiunt,inde
ter operibus fandis exhauriunt, vt de i
mispuninueniantur. ' c
a Eodem blandimento d cc ipi unt
^
tr ^.
-
n
per Diabolum homines, quo protop a ,
paradifofunt decepti. Multis enim
prxftigijs metes reproborum Satanas
tentado deludit.Nunc enim promi
cipit,nunc rebus tranfitorijs,quau nC
rijs,illicit:nunc etiam ipfa inferni WpP ^
quafi lenia & tranfitoria,fugg crit *
c nus miferorum corda in cupidh ate
fciuiamque diflolu a t,fe cumque ad ta
ducat. j ar {P
c Argumenta machinationum^# 1 *
que cogitationum femina, qu? in c ° l ^
hominum Diabolus fundit, ita rte
captam implicant mentem, vt ex qu^p ^
cuadere quifq. tentauerit,fin e p crlC 0( J
re no pofsit:vcluti fi iures hoc facci ^
fi feceris, pecccs:fi non feceris, reus
fis.In canto ergo mali diferimine,
di aditus pateat , minora potius c h
funtjVt maiora vitentur.
Diabolus quando decipere
D quxrit, prius naturam vniufcuiu T
dit,& inde fe applicat, vnde aptum 1
ad peccandum infpexerit. fl tat>
Ex ea parte Diabolus homines^^.^
qua eos per excrcfcentem humoie , ^
inclinari ad vitia cof picitivtfecun ^
o
moris confperfionem adhibeat &t c
^ c o
nem.Lcge Balaam qui in figura
. ^per**
i,exeapartcpr* c >P fefl'
niciofos prartendere laqueos , ex q u j
fit cos facilius efte lapftiros
.
aqitam alicubi deducit, non eamp er
eius in'
partem mittit , nifi vbi impetum
tendit. &
t Nullus culpam exift i
m
ct > ° c ofl
w
SENTENTIARVM. L1B. III. 7 *
confperfionc propria fuftinet:fcd quantum
valet, contra id quod tolerat, pugnet. Nam
fi confperfioni ceditur, tentationi vel vitio
nequaquam rcfiftitur.
5 Ideo Diabolus in facris cloquijs Be-
hemoth, id eft , animal dicitur : quia de
caelis lapfus ad terras cecidit , h Ideo Le-
uiathan,id eft ferpens de aquis *. quia in
huius feculi mari volubili verfatur aftutia.
1 Auis vero propterea nominatur , quia
perfuperbiam ad alta fuftollitur. Et rede
his tribus vocabulis appellatur , quia pro
hio merito aere, quali auis, pro carcerc me-
ruit: terram, vt animal brutum (it : ferpens,
in huius feculi mari infana iadetur flu-
ctuatione. k Ex eo enim quod per membra
hia Diabolus operatur, fortitur vocabula:ita
vt quod Unguli agut incitante illo, ipfe no-
minetur ex eo. Quem enim non decipit
Diabolus?vnde animal eft, hoc eft, per car-
nis luxuriam tentat : Vndc ferpens eft, hoc
cupiditatis ac nocendi malitia. Qiicm
a rite nec fle decipit, infldiatur ei, vndc auis
c h’-hoc eft/uperbise ruina.V ndiq.enim do-
b)s praeparat , quoufque inueniat viam, per
flnam incautum decipiat.
* Aliud eft intrare mentem cuiufquam
bboltim, aliud veroinhabitare.Nam & in
cordibus fandorum ingreditur, dum malas
Ll "geftionesinflnuat:fcd no habitat in cis,
e ]' J iain fuo corpore, non eos trafducit. Qui
Ver ° in corpore eius funt ,ipfos inhabitat,
fl l iiaipfifunt templum cius. Et fl fubrepat
mentibus eledorum Diabolus, non autem
m cis requiefcit,flcut in cordibus reprobo-
r, fm:na calore fidei mox excitatur, vt exeat
ab dedis.
N<
Nonnulli, quos iam auido ore Diabolus
cu °vaucrat, rurfus diuini iudicij occulta
^jjeratione ab eius ore eripiuntur, & faluti
rc ^ituuntur. Namfxpe multos,quos anti-
fliiUshoftisluxurix voragine immerfos te-
nu it, potentia diuina per poenitentiam ab
Cllls faucibus traxit.
Quomodo bonorum interitu Propbe-
ta clepam dicit effe Diaboli cfcam,du alibi
veriptutn fit de illo, fenum fi.cut bos come -
dcc - n ifi quod in oculis Dei fenum funt, qui
c e ^us cibus fecundum homines efte vide-
tur * Ac per hsec,qui de bonorum numero
pereunt, ap u d homines eledi,apud Deum
fenum exiftunt.
n Eum Diabolus iam deglutijfle dicitur,
'ifeni iam perfedo fcclerc deuorafte vi -
A detur . Eum vero quem non dcglutiuit
operis perfedione, ied tentationum ille-
cebris mordet, vt deuoret , adhuc ° quafi in
maxilla mandit . Vnde & Paulus habet
ftimulos carnis , quibus humilietur , non
habet peccandi perfectionem , qua deglu-
tiatur.
p Os Diaboli verba cius funt-Vcrba vero
cius infpirationcs occultx funt, quibus cor-
da hominum alloquens occultis vrit cupi-
ditatibus. „
Quidam ob incorreptibilem iniquitate,
quiafpontc non corriguntur, immudis fpi-
ritibus vexandi traduntur.vt arripiendi eos
dsemones corporaliter habeant poteftate,
terroribufque eorum afflidi humilientur,
pceniteant &£ faluentur : ficut &: Apoftolus
B Corinthijs feribes dicit *. Tradere huiufmo-
di Satanx in interitum carnis , vt fpiritus
faluus fit.Vtileeft enimquofdam pcccatcs,
vtin anima faluentur, H Satanx corporali-
ter deputari : quatenus ex prxfenticorrc-
ptionefuturumiudicium timeant,& de ce-
tero delinquere caucant. Quidam autem
poteftati demonum ad emendationem dc-
putantur.quidam vero dcfpcdi ad fola per-
ditionem traduntur.
Nunquam vacat Diabolus aduerlus ho-
C minem iuftum.Aut enim tribulationes cor
dis illi exaggerat, aut dolores corporis fufei
tat.Hinc eft quod Apoftolu* ait: Datus eft
mibiftimulus carnis Angelus Satanx, qui
me colaphizet.
Sxpc mentem iufti varijs vexationum
doloribus vis dxmonum cruciat : vnde in-
terdii vfq. ad defperationisanguftia coar-
tatur. Permanetiaute in Dei amore ani-
nix 5 5cipfa talis anguftia ad meritum profi-
cit.Nam flue in animo, flue in corpore per
inftindum immundorum fpirituum quae-
libet aduerfa iuftus patiatur', ex Dei vtique
permifTu id patitur. Quod fi hoc ipfum ad
D Dei gloriam humilis referat , & dicat(quod
pro corporis pafsionelob dixit: Si bonafuf-
cepimus de manu Domini mala, quare non
r fufcipiamus>)lfte non feparatur aDeo,fed
coniungitur, quamlibet atroci anguftia tor
^Milita iuftus aduerfa in anima patitur in-
ftigationc dxmonu , fed talibus tentamen-
tis perire vrtx xternx non potcft-.quia pius
Dominus ad damnationem culpx non re-
putat, quod de fuse maicftatis permiffu,no-
Icnsqui patitur, portat.Namibipcccamu^
lh D. I S I D. HISPAL.
i ^ • f ? *
vbi cupiditate vel voluntate deflectimus. A cufiAc ^ctu 9 Cnm namq-
aut flagitium non eft:miTeriatame pro fla-
gitio&C facinore elt. Sed qui Deum pro ir-
ro2;atalaudat miferia, commiflo pro cui du-
O
bio caret facinore.
* Vt eft illud P auli Pbil. l . Defidcriam habens dif-
folaiSc efle cum Chrifto.EfrHr/«S; infelix ego ho*
mo quis me liberabit de corpore mortis huius?£t
illud DJttiid. Heu mihi quia incolatus meus prolon-
patus eft.Fid Greg.f.Moral.c.17.
» Gregor. ibidem.
« Sic habet Gregoriusxum flagella exterius tolerat,
illud eftgrauius, quod de tentatione aduerfarij in
intimis portat
d
noltls,quafi incEDi» »u»w^* — 7 "> l
i j-Orue-
gerens humanae menti bona omnia nmu
re conatur.
1 Ita habent omnes mf . 4eoaKt &
1 Diabolus mirmycaleo dicitur a depugi* P* ^
feriptum eft apud Iob. Tygris P er M c > e0 fl u °w . fJ7 ,
beret prxdam,cft enim, inquit Greg.Ub. ; ^
formica &; leo, alijlque leo eft, ahjs for
locum.
f Gregor.lib.tyMoralx.io. ratis litte*
* Coluber lubricus & tortuofus, appellatur tu fi
ris.lob.26. ediiCtus eft coluber tortuofus. M '
Leuiathan ferpentem,vedem tortuolum.
tentia eft apud Greg.Ub. 17 Moral.c. 10. cca
Videtur alludere ad illud Genefeos: Ipia
itimis portat. ymeturau * A^ndum ferp^r
De potentia*Diaboli,& cius voluntate nocendi eleclis,re- B put tuum^ao docetur capu ejje 0 .
fte dixn Gregor. Itb.z.MoraU c.6. & caj. Satana: vo- eft primu Diaboli mcurfum ,qno intendat
luntas fernper iniqua eft,fed nuquam poteftas in-
* O _ N i -A /*1 #• V* A h . M ii A A MA I ^ A h A ll /i f V 1 1
iufta:qtiia h femetipfo voluntatem habet, A Domi
no poteftatem. Vnde Auguftm. fuper lobann. trattat.
7. capit. 1 . Diabolus non tentat,nifl permiffus auc
mi (Tus.
e Decipit excuft libriftiaiidrctte.
f Ita Salnur.Gcttb.reprimerct.Tolet.eftautemlocus
)
Greg.1o.M0ralc.34.
i Ad verbum ex Greg.Ub i.Moral c. 6 . & legendunr.vo
luntas, «0« voluptaSjVf eft in multis m.Jf.
k Sic legendum , no inceptor, vt habent aliquot cc.m.ff.
Ex AmbrofUb. fuper Beati immaculati. de Diabolo.lpfe
eft incetor,ipfe accufator, ipfe in ludum introiuit.
mm faciat, tfefrofulfanitim. ^0-
* Getief. 3. Greg.ltb.i. Morati. 3 S. { Calcati
^ calca-
nis interpretatur exponens locum Vfalm. SS' r
neum meum obferuabant.Efiw locum Ge J
7 Alexander primus epift.i. Nam “. cu l e
^ 0 l ll s n 0[1
Circuit qua:rens,quemdeuorct , nc Vu ^
ceflat circuire,& qua:rere, quos ex n e
dat;& maxime illos , quos ardentioiesi
faluatoris,eiq- familiares inuenerit. £g 0
* Greg.Ub. 3. Moral.c.
6
. interpretatur illud
Dominus formans lucem,&: creans tene
^
* Eft apud Gregor.lib.33.Moral. c.it •
/o^o.Behemoth cauda fuam.quafi cedri >
eit incetOr,ipie accuiatoi, ipic iuuumuiuwiun,
lmmijfor autem dixit, quia voluntate noftra vitia amplefti- Q get : hoc eft mouebit & agitabit , velut ^
1
jfrrfla &
mur-, Neque ille immittit nifi homo fcneftram itnniiftioni ape a vento , vel arriget membrum , velutt ceu
ingens.
b Greg.Ub. Moral. 3 uc. 29
•
Gregor. Ub. 7. Moral.c.S.
riat.Vnde Auguft. Non enim Diabolus cogendo,fed
fuadendo nocet,fiec extorquet A nobis cofcnfum,
fed petit.Homil.it.to. 10. Nec obflut illud, quod eft apud
lobann. 1 Cum Diabolus iammiliflet incor,vttra
deret eum ludas Simonis llcariotes.Ni; enim intraf-
*
fet,vta':t Auguft. fuper Vfalm. 13 6. nifi locum dediJfet.Vnde
locus inter pr et adus de ea m fime, qua allicit & impellit fug-
gerendo t non de ea, qua efficit imperando, locus I obamsGrx
ce efl,Tb ticPn eis rlio xcc^iav Usfa cr(
{eavos ijnapicJrif Ivct avro v n xpcccPa> eft etiam nominis fX~
tio habenda : Nam aliud eft mittere ? aliud immittere.
i Verfuseft Ouidij.
k Sic Euangelica exhortatio habet:Cur\plices,vt colu-
bre. prudentes, vtferpentes. Et illud Pauli adRom.16.
Volo vos fapientes efle in bono, fimpheesautem
in malo Item illud t.ad Corintb . 14. Nolite pueri ef-
fici fenfibuSjfed malitia parui eftote.
1 ofea 7 .fic interpretatur Hieronem. in ofeam, Colum-
ba ladtata, flue infipiens Sc infenfata. Septuaginta
ccvvs.
m Greg.Ub. Moral.33x.2g.
* Tota hac fent entia cum teftimonijS ex Tofue /. dr Ie-
rem.i 5. ex Gregor, eft concinnatalib. M oral.33.cap.1Z»
& cap. 1 1
.
• Ex Gregor. lib.34.MoraLc.2.vbi locum ofea inter pr e*
tatur & alienos in feriptura intelligi affirmat angelos apo -
ftatas. ofea autem cap. 7. vulgata editio balet, 8c ipfe
nefeiuit.
t Sic legunt pleriq. m. jf. quam leftionem probo, non vt cx~
* Augjib.z.de Ge ne f centra 0 .33^'
c Totam hanc fent ent tam miri verfat Greg. * £C fti'
ral.c.iS.& \ 9 > & 20. vbi exponit illud lo >
culorum eius perplexi funt.
f Ita quoq. editio antiqua. , .jAofrf' 1 *
S Tota hac fentetia deducitur ex Greg* 1 ^ } ctir i c '
vbi qttarir-cur Diabolus Behemoilfbeftia qua
uiatban ferpensin aquis, qui hamo capit m > 1 ^
lur etiam uu, a*»i. AqUtlo , latVO, _ ’^ ( 0l
Belial-malns,tentator,canis,impius,'adn(ifat^^^^0U
pus,cxaclor,afpis,bomicida,nequiftirnus,n’f ^Jus'^
afper, Lucifer, chhaims fertis, f<oteftxs tenebra
nis, princeps pote ftattf, Deus huius feciilf Iro rug
ta,& prauaricator,abfq. itigo, filius hairfU
^
’ ' ffilF'
ronjmus.lfa. 2 S Et ita interpretatur illud PJ^
tes iniquitatis conturbauerunt iaeftd ej > . tjf
fx incurflones daemonis , Behetnoth aute
apud uebraosfvt hoc obiter anntcmftde qM d 1
vnum animal cum fit ex multarum beftU rU,, ‘
& immanitate eft coagmentatum^ 0 .
ftum,& eximia magnitudinis’, de eo dicitur U f t>r
moth,qnem feci tecum, foenum q u
det.Iuxta nonnullos eft elephas. b y
SENTENTIARVM. LIB. III. 75
LeuUthan dixerunt anriquitejle tiieronymo lib.6.m A tutbanc,ytformidoloios&^ timidos faciant.
^firrvr tJ r* / r u»au i iv/«v r | vi ,
lp. c 1-/;, ejfe patrem Diaboli^quam fententiamipfe refellit
Jignifcatq. dracone >n:Vndc illud Ez.ecb.32. Leoni gen-
tium afsimilatus e ft, & draconi, qui elbi» mari.
pro drasonepofut Leuiatban auctare Hieronyme fi-
militer rfal.90.dum dicitur , Conculcabis leonem &
draconem,/qurar Leuiatban. Vocatur hic cetus magnus,
dequo,quod aCbritto capiendus fit, myfiico in Ubfermone
naryatur. Eft igitur Leuiatban pifcis mannus ingens, Iob
4 °. An extrahere poteris Leuiathan hamo,& fune
ligabis linguam eius? Septuaginta ibi pro Leuiatban po-
f ierunt cetum & draconem -ficu: & in illo 1 oh c. 3 .qui pa-
i'ati fune fufeitare Leuiathan vertunt illi cetum , alibi
draconem interpretantur ,vt pfil.io$. Draco ifte,quem
formali; adilludendum.DecrMfiotte Leuiatha
; b habetur E fdra 4- C. 6.
Daniel 7.& lfai-j 1 .& illud Euangelij volucres
& ile-
Aliquoties etiam ex ddperatione pecca-
torum mentem conuerfi per foporem con-
turbat, horridaq. gehcnn^Tupplicia mini-
tant. Nonnumquam autem & aperta im-
pugnatione graflantes c humana corpora
verberant, quod tamen , Deo permittente,
malis fit ad vindidam, iuftis ad tolerantias
gloriam.
Plemnq. immundi fpiritus cos, quos in-
cumbere in feculi amore confpicilint , dor-
mientes quadam varia fpei prolperitate il-
ludunt. Quofdam vero, quos formidare ali-
nocb habetur Eflra 4.C.6. ™ qua aduerfa pnefcntiunc, dormientes inani
Daniel 7. ljai-j 1 .& illud Euanyeli) volucres cxli. mnrnrinnf ^iirn. miferorum corda
k Exinde enim, ejuod per mdbra Cna:habent excufi terrore concutiunt.Sicq. miferorum corda
varijs illufionibus intentantes mbdo vacua
prolperitate demulcent, modo vana formi-
dine terrent.
d Qui aut nullis aut raris confcij funt dc-
lidis , aut nunquam, aut raro terroribus fa-
tigantur nodurnis : led placato lomno
quiefcentes, c interdum etiam per foporem
quxdam arcana & myftica contuentur ac
vident. Qui vero corda fua grauionbus vi-
djs polluerunt, confcietias pauore illufi lpe-
cies tremendas afpiciunt.Fallax enim ima-
go mentes miferorum diuerfis illudit ima-
r««;> 1 ,aci <j QTWip* y 0 ijiu*twci f**"**" - oinibus : quos vigilantes in vitia traxit s
pf *i h traditione, v t u,er.& Greg lt.3 jMoral.c.i i.Et An- 5 nrm ;g tcs f ac io- a t, Vt nunquam fccuros re-
>‘ l "yum 4 l jjfalti fMre} itfifarttme i clmth «rp» C dormietesran ? at, i
'Jfiritualia: traditione m Satana pottfia
Greg.l ib. 3 3. Morale 1 1. ex quo ejlh&cftnt entia: ex iplo,
fuarum adUonum nomine vocatur,cum iu-
draco , vel anis dicitur.
(
^regorJib.Moral. 33. cap- i&.
Similis eji interrogatio apud Greg.lib.32. Moral c-io»
tn fine,$> apud iuli anum Archiep.Tolet. SanEliffm Antici -
Menon hb. ex iob mterrog. 1 32-
0 Gre gdib.33 c, 17 Moral.
l°ta fententia ex Gregor. dum interpretatur illud lob
r mill a perforabis maxillam cius,hb.Moral.) 3 .cap.
*<>•&(, ly.
p ExGreg.ditm illud Iob explanat 041. ‘Et flamma de
® le eius egredietur lib. 3 3. Moral. C 4 1.
Geum Pauli 1 .ad Cormtb. f.lfid. interpretatur decor-
h a . 1 . . . — f r* ici
^mtualit j; traditione in Satana pote flatem trttelllgant.
Vten
l 'fenfus Ecdefuflicce excomunicavoms vim ah], aucio
1lUt *n probat. eamq. e]fe poena graiufima & maxime formi
ab Ecclefia eijciat homine, Diaboliq . mancipia
e
’J
lCu L& ab omni fur ament alivirtut e reddat alienihvnds
tllu <lP elagijpp.ad Angltit Sptp.ApoftoUcaaudontatis
^
Xeni plo didicimus, errantium, 8c in errorem nu-
antl am, fpiritus tradedos efle Satanac.vtblafphe-
naate dedifeant, <& vrban- PP.C.N otandum z^.q.3.
C f<m,hb. 2 .c. 1 b.Pauli loca inteliigit de eo qui ab oratio
-
y* finditur. Origines tamen homil. 2 ad cap. z.I udicum,
^ i4s quia b. Hieronymus Latinas fecit, ei tribuuntur, expli
fGtiam hunc locum de excommunicatione E cclefiaftica,C5
dupi; '
quiefeerefinat.
f Nonnunquam etiam eledoru mentes
horrendis imaginibus fomniorum fpiritus
immundi terrificare conantur: 6c quos vigi
lantcs vitijs tentant nec fuperant , acriter
dormientes impugnant.
•Sadi autem etfiad momentu huiulmor
di vifionibus commoucantur: mox tamen,
cuigilantes illulionum vanitates delpiciut,
intentionemque fuam protinus ad Deum
conuertunt.
Diuerfx qualitates funt fomniorum.
D nLdam enim cx facuritate fcu inani-
f SS
.
r P =.
oacer imr. • iLint. tiardam vero ex nro-
lc erdotibus excommunicatur , Satanx traditur.
Xpomodo } fcilicet quia extra Ecclefiam Diabo-
eftificut in Ecclefia Chriftus } ac per hoc quafi
labolo traditur, qui ab Eccleflaftica communio-
retnouetur.
u Got *h. Salm. & alij m.f fuftineamus Gottb.Tolet.
& e tentamentis foynniorurfti
Cap. VL
pLerunque 3 daemones in nodibus occur-
rentes humanos fenfusper vifiones con-
rientiam nota funt. Quadam vero ex pro-
pria cogitatione oriuntur : h namfepe qua:
in die Cogitamus , in nodibus rccogno-
fcimus. „
.
Nonnulla: autem vifiones fpintuu immu
dorum fiunt illufioncd Salomone probate:
Multos (in quit) errare fecerunt fomnia & ii-
lufiones vana?. Porro quaedam iufto fiut mo
do id eft fupetnae reuelationis myfterio,fi-
cut legitur in lege de Iofeph filio lacob
:
qui (0 renuo fratribus pr?feredus pr?diciuir:
^ I Vi
g
74
Vel ficu t in Euangelio de Iofeph fpofoMa-
rie:qui vc fugeret cum puero in i£gyptum,
fomnio admonetur. Nonnunquam etiam
& permixte accidunt vifiones,id eft cogita
tione fimul & illufione:atq. item cogitatio-
ne &:reuelatione,Daniele dicente: Tu, in-
quit, rex cogitare coepifti in ftratu tuo, quid
eflet futurum poft ha:c,&: qui reuclat myftc
ria oftedit tibi qua: futurafunt: Etenim fa:-
pe ea, in quibus cogitationum noftraru fcn-
fum porrigimus, quodam metis exceflu re-
uelantur,"dum requicfcimus.
k Quamuis nonnulla vera fint fomnia,
facile tamen cis credi non opus cft-quia di
uerfis imaginationum qualitatibus oriun-
tur, & v nde veniant raro confideratur.Tam
facile igitur fomnijs fides adhibeda^no eft,
ne forte Satanas in An gelu lucis fe trasfor-
mans quemlibet incautum fallat, & aliqua
erroris fraude decipiat.
Nonnuquamdxmones deceptoria frau-
de ita quofdam curiofos obferuanr, cifq. il-
ludunt, vt quaedam fomnia non aliter eue-
niant,quam ofteduntur. Vt enim in multis
fallant, interdum & vera pronuntiant. Sed
quamuis ita accidant, contencnda funt , ne
forte de illufione proccdant,recoletes tefti-
moniumferiptune dicentis: 1 Si dixerint vo
bis,8c ita euenerit,non credatis.
m Somnia fimilia funt augurijs, & qui ea
.intendunt reu era augurari nofcuntur.Non
clTc vera fomnia qua: cogitans animus dic
noduq. fibi imaginatur. 11 Mentes enim no-
nunquamipfse fibi fomnia fingunt.
Sx pe dum priora mala per trifte memo-
riam ad mentem reducuntur , per hsec ge-
hennae vindidam in nobis ipfis recolendo
imaginamur. Huiufinodi mentis imagina-
tiones, qua: aut de proteritis admifsis, aut
de futuri fupplicij memoria vigilatibus fiut,
& per vifiones fomniaq. occurrunt,&: cogi-
tationum mentes concutiunt. Nam vnavi
memoria: fiunt vtraque , fiue vigilantibus,
fiue dormientibus nobis.
Tali enim animi motione, horribili pa-
uorc etiam per quietem cocutimur: &qua
grauia funt qua: commifimus,&quam du-
raqunepertimefcimus, metis afpedu etiam
in fomnio contemplamur.
° Non effe peccatum, quando nolentes
imaginibus nodurnis illudimur: fedtuc ef-
fe peccatum, fi antequam illudamur, cogita
tionum affedibus prameniamur. Luxuria:
quippe imagines, quas inveritate gefsimus,
D. IS1D. HISP.A-L.
A farpe dormientibus in animo apparent, fe
innoxie, fi non concupifcendooccurran •
Q_ui nodurna illufione polluitur,
& fi extra memoriam turpiumcogic^ 10
hoc,vt
fefe perfentiat inquinatum : tamen^
tcntarctur,culpa:fua: tribuat, fuamq uel
munditiam ftatim P fletibus tergat.
am itaum r ncuuu^ ^
a Gre?or.lib.8-Mcral cap. i8-& hb.j-Di’ 1
m t.
tioil
^yagiianuriv, quinio i cutldtiom frnni0
rcuelatione. Auguflinusin hb. de diuinationc ^
p. e . h
mo<hs docet fomnia animam tangere, primo veniri^
dinc,fecudo inanitate, tertio illufione, quarto il
& cogitatione, quinto reuetatione,fexto C0 & ltiWen
f 1^0
multa
autem
de fomnijs , qua damortes immittunt, r ^
illos Gregorij modos Inc nofter ifidortis conip (
B Alludit forte ad verbera Hieronymi ob
taru leftionem accepta,qui linentes babuiffefcapti .
k Ita Gottb.Salm & a Hj m.f minant ^
„pul*s-&t l
gas fenfiffe fe poti (omnium ait, ad EitftocbiutnJ ecl $
da virginitate, & in apolognt adRuffinum. ^
i Ex Gregor. hb 8 -Moral.c . i f.<y lib.i-D" 1 u
Affert de quodam diuit e cui Diabolus P er
fp ati a promi fit : qui cum multas pecunias pro M*
(lipendijs collevi(fet, repente de fitnftus eft • •
ft 0
c Sententia eft Arijlotelis i . hb» Ethic . c.v inn
)ft ^
pr adit os per quietem meliora habere theoremata , ) ^
probos. Vnde etiam Ecclef^ 4. fomnia malefacti
tatem vocat fapiens. n 1} aW^ ( '
{ Somnia bona immitti a Deo pulchre demon/ r
fiaf.34. Et ficut parturientis cor tu u P .p tat j 0) n*
titur.-nifi ab Altifsimo fuerit immilFa vl 1 jj^fi
dederis illis cor tuum. Sic Salomon m r mnlS
^\ 0 ^oti
urnam accepit fapientia • 3 . Reg. c. 3. En ig 1 * 3111
J r
0 ni0
&intellexit,quodefTet fomnium ^^0 Li-
tton fuiffe naturale, fed prophetia dicunt, vt eft ;
v jfjo'
Si quis fuerit inter vos
ne apparebo ei,vel per fomn.um
In formio tamen prophetia vis non ligatur,
&
' ^00^
arbitrij, fed liberum manet, pi opbeta fnnhter ^ ff/f> y^
erudiebantur a Deo,& de arcanis & myftiM 6 , pcii
Iofeph. Nam dormiente bomineintellectus eius ^
ferri; cuius munus efl percipere & indicare- jj
dormit de his , qua antea conjiderauit, ^nft-
ratiocinatur, & argumentorum nodos dfcif^
de cura pro mortuis agenda c.n- Narrat Eu 0tf'
^ uciuiti p/y mojuui nginu» t-.* Ui/rttU" 11
^ fuo: qui dum Rhetoricos Ciceronis libros ^rt 0
pretar et ur in quendam locum offendit r^uii
intellego. vix potuit dormire folicitus,qua no
^
6 f(0
exponerevifus eft, quod nonintelltgebat.Hmc ^ tnfi
habent venereanm rerum fomnia . qua non iV
f'
antea vigilant es , de illis animi vel tentantut ye ^ yrf 11
tradit Augtift. hb. ii.fuptr Gcmf cap- if- A!
J ^0'
intellectus mouetur infomno illuftrdtiotie a tc
, ^dift'
ris & nobilioris fubftantia , ad cuius eruatU
0 ^0cr,
plinam intellectus quiefc ent is eft promptior C h ea u( nt0
pt er fen futim & cogitationum, &phant4 r^rjfit.^
quietem, cum his tempeftatibus liber a,tQt*J ib, J rj
0 i0 in
Ego dormio, cor meum vigilat. & 8 * pe
. [L n es,&^
vifione nocturna quando foporfolet occupare
nuunt in lectulo fuo, tunc aperit aures vittrun
,
eos inftruit difciplina. Thomas Aquinas 2 ^ e(ie yt’0*$
catiffas internas animi & corporis, quaese pe> r ^ ff
calefit influxu dimanant , & ud externas, 4* ' f,n *
&l
§
SENTENTIAR V M. LIB. III. 75
humili copia oriuntur .orrrnem fomniorum rationem retulit. A tifsima intetione fuperemus • ac tandiuin
Similiter ttiffiocrat.lib.de fomnis. fiftcre,quoufq. perfiftcndo vincamus. Nam
negligcntes orationes, nec ab ipfb homine
impetrare valent, quod voiunt.
Quando quifq.orat, ta&Ltmad fc ipiri-
tuLTi aduocat.Atvbi venerit, confeftini ten
ramenta dxmoniorum,quxie metibushu*
m anis immergunt, praefentiam eius ferre
non fuftinentes effugiunt.
b Oratio cordis eft,non labiorum.Ncquc
enim verba deprecantis Deus intendit, ted
orantis cor afpicit. Quod fi tacite cor oret,
hippocrat.hb.de [omnis.
» Sif ait de fi Augujlinus hb. i o.Qonfsff.c. 30. VigUan-
tiilh occurrere imagines rerum, illecebrarum carentes viri-
v:ts,qii<£ tamen in fomnis vfque ad cofenfwiem animam tra-
hebant.
h Sententia hac,& feptima,eft apud Gregor, lib. $Moral
C‘i8.& lib.^.Diahg. c.48. Sex fomniorum caujfas dijiin-
guit,vtfupra diximus.
1 Diurna attiones fepereprafentantur in fomnis, vt tradit
Hippocrates, qui etiam exifiimat huiufmodi f
omni a corporis
Janitatem indicare. Simile cfl Africani illud femmuapudCi
ecron.cui earum rertun fpectesobijcinntur per quiete, de qui-
hs pridie fermonem habuerat.
V » , t r .. . . , « . r .-I-
{« ptdte fermonem habuerat. cantis cor alpicit. quuu u — ’
1 Eccle f 3 ^-ita legitur
. Multos enim errare feceruc Sc vox fileat:quamuis hominib. lateat ,
u
fommi 5 & exciderunt fperantesin illis. Greg-tatnen latere non poteft , qui confcientiar pr^iens
hb-s Morale, t t.vt ifulorits legit. eft.Melius eft autem cum filetio orare cor-
tyafl.lib' a 2. deCimtate c.ti-defilf.tate fomniorum , n _ _ r „^„5«. fnNc vr^rhic finein-
& difficultate ea difcernedi } & quo pacto animam miferam ,
hfiimq. perturbent, diffeht.Ptimus hb. 1 1. natur Jvpr.ca.
75 * quarit-
y Vtrum neftnt aliqua prafeita animi quiefeentis,
fiam ratione, & alia qiuillic vide.Dtl1b.7-ca. 5 o.de
Vuouo Cornelio Rufo, qui dormiens oculorum vfiim amifit
,
CWn id fibi accidere fmniaret.Mclacbolicos magis verafom
n wt ait ArifiotelesU defomn.& yigd.Ckmens Alcx.h.z.
1 *ty.c. 9 . a it,eaciiu funi ver a [omnia reputarifobrUanima
(0 &Uta. 1
Apud Mattbaum.c.zgfic eft: Tunc ii quis dixerit
tccchiccil Chriftusjaun illic,nolite ccedere.Idtw
V IT A vl* '-*• u
de fine fono vocis, qua folis verbis, fine in-
tuitu mentis.
c Nunquam eft fine gemitu orandu.nam
peccatorum recordatio , moerorem gignit.
Dum enim oramus, ad memoriam culpam
reducimus , &c magis reos tunc nos cftc
cognoicimus. Id coque ,cum Deo afsifti-
mus.gemere &c flere debemus, reminilcen-
tes , quam grania fint fcelera quas commi-
fimus, quamque dira inferni fupplicia qua:
timemus.
d Mens qualem fe in oratione ohert, tale
poft orationem co-nfetuet.Nam nihil pr ofi^*
fc
' • / .... #•»
Artem augurandi per [omnia non reijcit Hippocrates lio.
definwijs apotel. i.& g. Ariftotel.lib.de fomno & vigil fom- p 0lt; orationem - 1 -
rTrt clt ca! {(f
as >Jig ni *Sj’ acc1denua.Vlin.hb.s7. natu Y lenito committitur, vnde iam
"frnilurm oraculi modo reddat, tlmfmt Amphtfyo- iterum vc.ua poauletur. Ille emm precis
interpretationis oftent orum & fomniorum primum au» defideratum cfrechim Ime du 1 p P >
Lor tmlib.?.rJt, rh An \jtim (‘upbodta otiluino cttied qui quod orando ablui poftulat,delinquem
do non iterat. ,
Mens noftra cxleftis eft , & tunc orando
Deum bene contemplatur , quando nul-
lis terrenis curis aut erroribus impeditur.
Apta eft enim ad bonum infua natura, in
alienavero turbatur.
c Pura eft oratio, quam in fuo tepore lc-
culi non inccrueniunt curaei longe aute eft
a Deo animus, qui in oratione cogitationi-
D busfeculi fuerit occupatus.Tunc ergo ve-
raciter oramus, f quando aliunde non cogi-
tamus.S Scd valde pauci funt,qui rales ora-
rinnes habeant. Et licet in quibufdam fint,
difficile tamen eft,vt femper finr.
hMens.quw ante oratione vacans aDco
in illicitis cogitationibus occupatur , du in
orationem venerit, confeftim illi imagines
rerum, quas nuper cogitauit, occurrunt, adi
tumq. precis obftruunt : nefe mens libera
ad cadefte defiderium erigar. ' ’
iPurgandnseft itaqv primu animus, atq.
tcooraliu rcru cogitatiombusfcgregandus,
P * g * vc
r -
J hbf.cap. f6' dixit de lauro fuppofita pnhiino qtiod
mni* vera faciat . Ab Ecclefta fomniorum interpretes
Enantur Concit. 2. Ancyran. ca»2j.& iitc-D pifeopi
* Plinius lib 28.C ..S.-a Democrito traditum feribit flnifi
'*' rilni chamaeleontis armum qualiter fomnia, qua velis cf
Wws veli; ,imittantm referu. .
- .
, , Gratian.Qd tunc ell peccatum in anittio.
^f ntentU defumitur ex Gregor in Epifiol. ad Augttft.
E tifeopum & habetur difl. 6. c. T e jl amentum.
SI
Bfi pollutionibus, & earum dit/erfitatc,& caufts differit
0c fime Thomas Aquinas mopufciihs de puritate egnfeie»'
officio facerdotis.
De Oratione. C' a p* VJl •
1 ' v
j j l vd , [j ’ il .1' • i ^ a
A j c cft remedium cius, qui vitioru ten^
tatnentis exxftuac , vt quotiens quoli-
bet tahgit ur -yjjpo ? toties ad orationem fc
fubdat:qi 1 i a a frequens oratio, vitiorum im
pugnationem extinguit.
Tam perfeueranter intendere oportet
a nimu noftru,orado atq. pulfando,quoufq.
importunas defiderioru carnalium fugge-
fiiones, quse noftris obrepunt fenfibus,£or-
H°‘
I
iis
?6 D. I S I D.
vt pura acies cordis ad Deum vere Sc {im-
pliciter dirigatur. Nam rcuera tunc impe-
tranda diurna munera credimus , quando
fimpliciaffedu afsiftimus,cum oramus.
Multis modis interrumpitur orationis in-
tentio, dumfe per incuriam vanamudi in-
gerunt in cuiufcumq. orantis animo.Tunc
autem magis Diabolus cogitationes curaru
fecularium humanis mentibus ingerit, qua-
do orantem afpexerit.
k Duobus modis oratio impeditur, ne im-
petrare quifque valeat poftulata: hoc eft, fi
aut quifq. adhuc mala committit, aut fi de-
linquenti fibi debita no dimittit. Quod ge-
minum malum,dumquifq.a femctipfoabf-
terferit , protinus fecurus ftudio orationis
incumbit, &: ad ea quse impetrare precibus
cupit, mentem libere erigit.
Qjai laedituiyion defiftat orare pro fe \x-
dentibusralioquin 1 iuxta Domini fententia
peccat, qui pro inimicis non orat.
m Sicut nullum proficit in vulnere medi
camentumdi adhuc ferrum ineo finita ni-
hil proficit oratio illius , cuius adhucdolor
in mente, vel odium manetin pedore.
Tantus debet effe orantis erga Deu affc
dus,vt non defperet precis effedum. Ina-
niter autem oramus, fi fpei fiduciam no ha-
bemus. n Petat ergo vt Apoftolus ait,vnuf-
quifq.in fide nihil dubitans: nam qui dubi-
tat, fimilis eft vnda: maris, qua: a vento fer-
tur atque difpergitur.
° Diffidentia nafeitur impetrandi orata,
fi fe adhuc animus fentiat circa peccadi af-
fcdionem verfari.Non enim poteft habere
precis certam fiduciam, qui adhuc in prae-
ceptis Dei pigritat,&: peccati recordatione
deledatur.
P Qui a praeceptis Dei aucrtitur,quodin
oratione poftulat, accipere no meretur ; nec
impetrat ab illo bonum, quod pofcit,cuius
legi non obedit.Sienim id quod Deuspr^-
cipit facimus, id quod petimus fine dubio
obtinemus. Nam ficut feriptu dft: qui auer-
tit aurem fuam ne audiat legem, oratio eius
exeerabilis erit.
^ Multum apud Deum vtraq. fibi necef-
fario commendantur, vt oratione operatio,
& opere fulciatur oratio. Vnde etiam Ic-
remias ai t:Le uemus corda noftra cu mani-
bus ad Deum. Cor enim cu manibus leuat,
qui orationem cum opere fubleuat. Nam
quicunq. orat,&: non operatur, cor leuat , Sc
manus non leuat. Quifquis vero operatur,
HISPAL.
A & non orat : leuat manus & cor non leu at
^
Sed quia operari nccefie eft & orare , ene
iuxta vtrunq. didum eft : Leucmuscor
noftra cum manibus ad Deum , ne e nc.
gligentia mandatorum corde repreien
damur , dum falutem noftram obtinere
aut fola oratione, aut fola operatione con
tCndimus.
Poftquam bonum opus agimus lacryn^
orationum fundatur , vt meritum n 10111
humilitas impetret precis.
Culpabiliter manus ad Deum expan 1 >
qui fada fua orando iadanter prodic, ^
L
Pharifieus in templo iadater or^at, c C H
magis quam Deum de operibus iuft is a
dari volebat. -
f Ouorundam oratio in pcccatimi c
, ficut de Iuda proditore fen 1
B
uertitur.
Qui enim iadanter orat, laudem app e ^
do humanam , non folum eius oratio ^
delet peccatum; fcd <Sc ipfa vertitui in P,^
catum.Sicut Iudad &; hxretici, q ul licctic-
eora-
C
iunare Sc orare videantur, eorum t arIie
tio non illis ad purgationis proficit m
fed mutatur potius in peccatum.^ v
1 Ideo interdum oratio eledoru 111 P^
furis eorum differtur, vt impiorum P
fitaS augeatur . Verum dum ^
raliter audiuntur, pro eorum fit &
cos affligunt :vt dum illis te mp° ra ^
dio fubucnitur , prauorum oculi , a
uerfion em aperiantur. Vnde &: v tru^^rj o-
rorum frigidus ignis fuit, vt Nabuy p f o-
nofor Deu verum agnofccret.Sicut ^
phetainPfalmisait:Proptcrinimic° s
eripe me.
Proinde tardius exaudiuntur q 11
^
orationes, vt dum differuntur, f° rtlU
cXC in
D tatte maioribus prarmijs cumulentur
^
pio pruinarum &: reprefsione me sl
nC)
quibus quanto tardius fata fcmin a c
tanto ad frugem cumulatius crefc lin ^
Quoties orantes no cito exaudi ’
. ^
ftra nobis fida in oculis -proponar* 1 * f
hoc ipfum quod differtur, dium* rep 1 -
iuftitia?,&: culpae noftrx. 0 t* ntcS
Interdum quod perfeueranter °
e fc
non cito exaudimur , vtilim clS n ° s pci lS
non aduerfitatis. Sarpe enim rnuIt °ji a t a ^
non exaudit ad voluntatem, vte* aU
falutem. oU P
Multi orantes non exaudiun tur ’^ nt; fi'
dendo illis Deus meliora, quam P c ^ ja
cut contingere folet paruulis > 00'
SENTENTIAR VM. LIB. III. 77
f Utn ftudijs deleftamur. Pfallcdi enim vti-
ltas triftia corda confolaturgratiorcs mcn
tes facit, faftidiofos oble&at,inertes cxufci
Cat > peccatores ad lamenta inuitat . Nam
Ramnis dura fint carnalium corda, , ftatim
Psalmi dulcedo infonuerit, ad affectum
P l ctatis animum eorum infledit.
Chriftianum no vocis modulatio,
tantum verba diuina, quaeibi dicuntur
^eantcommoueremcfcio quo tamen pa
0 Modulatione canentis maior nafcitur
Co Mpundio cordis. Multi enim reperiun-
Ur ’ cantus fuauitate commoti tua cri-
? ltla plangunt, atq. ex
u Mur adlacrymas,ex qua pfallcntis
r,ll erit dulcedo fuauifsima.
Oratio in praefenti tatum vita pro rcmc-
10 peccatorum effunditur. pfatmorum au-
tem decantatio perpetuam Dei laude dc-
Mo lirat in gloriam fempiternam, ficut fcri-
prntn eft : Beati qui habitant in domo tua
°minc in fecula fcculorum laudabunt te.
UU1S operis minifterium quicumq.fideli-
Mcntaq. mente i
Mgelis fodatur.
a Idem Augtijl-lib.de falutaribus documentis cap. 28. efi~
J?0/.i;Ptfrif.4.Eft :
ote itaq. prudentes, vigilate, in
orationibus. EJ?4//fff« fubdat w mf.e.# edit.vet.nen
conucrtat.
b Id Gregor. pehatlib.il Moral.c. is. dum exponit illud
IofrtQiiis mihi tribuat auditorem , vt defidcnura
meum Omnipotens audiat- Neque tamen reijcit hec
loco Ifidorus vocalem orationem. Nam cum duplex in Eccle -
fu fit oratie,eommunis # pnuata , communis fit in perfio-
na totius Eccle tdeoefi vocalis , # alta voce prolata,
rrebat id forma orandi a Chriilo ApofiolispufcripTa Mal-
that 6. Orantes nolite multum loqui , hcut Eth-
nici faciunt: putat enim quod in multiloquio fuo
exaudiantur. Ef infra-. Sic ergb vos orabitis : Pater
no It er: quo in loco orationem haud dubie in voce conslituit.
Et lue. 1
1
. apparet,quod Dominus voce oraret. Et fadum
da loco oras,
eum.Do
mine doce nos orare, iicut docuit Iohannes difei-
pulcs faos:& ait illis,cum oratis dicite.- Pater no-
fter.Dum oratis inquit dicite -.quod omnino voce fit. Hinc
Concil. Toletan. tertio, c.2 pueipitur m ommbus Ecciefijs
fjmbolum fidei reciimdum^mffue orationem Dominicam
voce clara pr*dicandam,qub fides vera manifefia fit, #te-
ftimonium habeat ad Chrijit corpus #Janguinem prah-
bandumpedora populorum fide purificata accedant.lt Con-
di. Tolet. 4. c.p. Orationem Dominicam quotidie dicendam
effie in publico aut priuato officio decernitur , idque probatur
auctoritate Cariam, mlarij, Augufiini. Ef Concil. Ge-
rundenfcan. 1
0
. dicitur poft matutinas # vefpertinas pre-
ces orationem Dominicam proferendam . Hac omnia # alia
complura, qua a viris doftifimis colleda fiunt, adorationem
:nte ' publicam adftruendam [pedant , cuius ratio atque natura
a pfalmo- requirit vt fitvocalis.Et inde ortum habuit E cclefia cantus
,
fchoiis vapulent, Deum cxoranr.Sed no da A
tur illis poflulationis effectus, quia impedi-
turtalis auditio ad profedum. Non aliter
quibufdam contingit eledis. Deprecantur
enim Deum- pro nonnullis vitas huius com
modis vel aduerfis. Prouidentia verodiui-
na temporaliter eorum defrderio minime
confulit: quia meliora illis in atternum pro-
mittit.
x Oratio priuatis locis opportunius fun-
ditur, maiufq.obtentumimpetrat, du Deo
tantum tefte depromitur.
y Proprium autem hypocritarum cft of-
ferrefe in oratione videntibus : quoru fru- .. .
&us eft 3 nonDco placere, fcd gloriam ab ho B cft, inquit Enang:hfta,d um effet m quoda h
m : ni L r b vt ceflauit,dixitvnus exdiicipulisiuisad
mimbus comparare. - -
Nonin multiloquio exaudiuntur homi-
ne saDeo,quafi plurimis eum verbis conc-
tUr mfledere.Neq. enim conciliat cu rnul-
t] P^x orantis fermo,fed pura fy nceraq. ora
tionis intentio.
^Bonum eft corde femper orare, bonum
c tia &fono vocis Dcufpiritualibus hymnis
glorificare* Nihil eftfolavocc canere, fine
^>tdis intentione : fed ficut ait Apoftolus:
jmtantes in cordibus veftris, hoc eft non
l °mm voce, fed & Corde pfallences.Vnde 6c
a hbi:Pfallam fpiritu,pfallam mente.
? Sicut orationibus regimur, ita Vt fit vocali
quem Paulus probat ad Ephef.s.Eoquentesfmquit, vobis
rnetipiisin pfalmis, hymnis & canticis fpirituali-
bus, cantantes & pfallentes in cordibus veftris Do
mino,# ad Cclojfii .Idem Adorum etia 6. inedia nodie
Paulus & Silas adorantes laudabant Deii, & audie
bant eos, qui in cuftodia erant. Hanc antiqua in Ec-
cle fi* cantus confuetudinem, puter multa te fiimariia fando-
rum DmjJij, Tertulliani,# vfus antiphonarum#refponfo-
riorum , # hymnorum eorumq. modulationem Nif ep/;ort«
Apodolis tribuit li.U.c-si • Sunt etiam G oiuilicrti loca inft-
gnia,vt Tolet. a- c. 14.^1
5
# Turon. 1 .fub P eUgio primo
# Laodic.fub Ltberio c.fpvbiftatuitur.qtta pf
Alere # lege
re in Eccle fut conueniat,# canj j.pfalmiflartt officia pra-
feribitur. Atque badenus de communi. ficu publica oratione,
; n q U4 excolenda multum laborarunt Hilarius, Gxegoiius,
ea parte maris fle- D Ambrofius,# ifidor. oratio verb priuata #fingularif potefl
,,,/rjUnric info- effefwe voce,de qua loquuntur fandi, quum orationem cor
um manci l ^ laudant, vtCjprianus in expofitione oraiionisDominica,
# A ugufi.pftl uS.&Greg.Ub.Moral c. 1 8. Qjuwsvax
cordi adiunda excitat ,# promouet plurimum interior m
animi affeduntjVt qui habitat imus in pedor e,ipfe fit # in ve
ce,#totushomo animo # cotfore Deo feruiat, #,vt inquit
Cyprianus, diuinis oculis placeat, # habitu corporis # mo-
do vocis- dii D eo reddit labiorum vitulos,vtaitofeas,#af-
felium amoremque animo conceptum.ex quada redudantia ,
voce exprimat, vnde Paulus cor de credit,# ore confitetur : #
Dauidpfal-i 5. laetatu eft cor meum & exulrauitlin-
^rintentaq. mente exequitur quodammo g Ua mea.Ef ro&rCoceptnm fermonem tenere quis
do Angelis formmr • poterit ? Multa funt commoditates , #vtilitates animi,
# ~ 5 qua.
cr
&
78 D. I S 1 D. HISPAL.
qiu ex mrfecta oratione vocali homini proueniunt. Verum ji A Augustinus lib .de verbis Domini ferm. 1 6. loqutu 5
ak ea feiungas cordis affectum & intentionem , folumrf fit litate inmicorum,& Ambr.pfal. 3 8 • exponens > " • P,
volubilis & vaga.oratio.atq . verbofajonge pujlat ea, qua cor
de tantum fit-, quod probat Cyprianus de oratione Dominica
,
d«w* ait, non pafsim oportere ventilare preces nefiras incon-
ditis vocibus
,
»?£ petitionem commendandam modefie Deo
,
tumuit yoft loquacitate iaftarc. Orna Deus non vocis
,
/ed
cordis auditor ejl.Et Augufi.hb. de verbis Domini ferm. 1
S
.
Ne ftrepentes,i»<j//ir,firnus vocibus,&: muti mori-
bus,&fer.i.de oratione
.
Melius eft orate corde line
fono vocis, quikm folis verbis fine intuitu mentis.
Et Hierony- Cuius verba habentur deconfecrat. dist.$.cap.
Non mediocriter.
« Lacrjmofa oratio multum valet apud Detm.Gregor.lt.
1 o.Moral.c
.
1 7 . Ambrof. multis in locis lib.fuper Beati im
maculati. &pfal. 37.(3’ Cyprian. egregie epiff. ad Clerum ^
& plebem de precando D eum in fine.
d Ex Greg.ibid.Et in hoc ftnfi interpretor illud E cclef 7.
Ne iteres verbum in ore tuo.
e A ugutt.lib.de falutaribus documentis bine merite ait c.
i8.Hoc,mi frater,fhide in tua oratione.vt oratio-
nem puram offeras Domino Chrifto,crc.
f Paul. 1 .ad Cor. 1 4. Orabo fpiritu, orabo mente.
Vigilia etiam in oratione requiritur. Hinc Mare. 1 3. Vide-
tc,vigilate,& orate. Etftic.21. Vigilate itaque om-
ni tempore oraces.Ef 1. «d T/iejf.j. fine intermifsio-
ne ovate. Et i.ad Timoth.i.V olo viros orare in om-
ni ioco,leuantes puras manus fine ira & difeepta-
tione. Hinc ctiaHier.adRufl.de viu edi forma fV igilet fen
vt diligerent me, detrahebant milmEgoautc 0
bam.Sif Greg.in epift.ad V er cedenfemb.pt fi. rA0 '
^
ftolarumepifi.g 2. Euangelii plenitudo , inqUtUp
lumniantibus Sc perfequentibusnos iu c 0
vt peccatis eorum veniam poftuleimis-C^.
m
que animus tendat ad Dominum, &c.
I Probat id Augustinus in enarratione pfal.S 5 exponens
illud. Quia tuDomine fuauis es, ac mitis: & adducit
illud i-rteg. Quoniam inueni Domine cor meum,vt
orarem ad te.
k Ex Gregor. hom'tl.8 in Enechiel. Accenditur ad com
pundhonem animus, fed earum reru quas egimus,
&c.Et li. lo.Mor.c. i/»esiaute cogitauit in Gotth.Salm.
non agicauit.
‘ Id tradit A ug.pfal.33. Nam oratio, vt inquit Bernar-
das, ditas alas habet, contemptum mundi, & carnis affhciio-
nes, ferm. 3 . de Epiphania.
k E fl apud Greg. huius fententu ftnftts lib. 1 o .Moral.ca.
18. Verum Augufl.fer.a.de oratione , Tribus,inquit,mo-
dis orationes impediuntur, aut cum quis £ Deo
petit,quod fuaefalutirefiftit, aut cum orat, & ab pj
iniquitate non ceflat,aut fi delinquenti in fc debi
ta non relaxat. Quod triplex malum, du a fevnuf-
quifquc ftudiefius abftraxerit,fecumsftudio ora-
tionis incurnbat^aGreg. ita:Tuc igitur vere fine
macula faciem leuamus.cu nec nos prohibita mala
committimus,nec ea quae innos k proximis com-
miffafunt ex proprio zelo retinemus. Graui nam-
que mens noftra orationis fua? tempore confufio-
ne deprimitur, (i hanc aut fua adhuc operatio in-
quinat,aut aliena? malitis feruatus dolor accufat.
Exiflimoitaq. 1 fidorum ex Aug- potius quam ex Greg. hac
fententiam hanfiffe-
1 Sic enim habetur Matth. 5 .orate pro perfequ£tibus
Sc calumniatibus vos Et Lite. 6 pro inimicis itaque ora-
re 'morationibus cdmumbusquifq. ex necef itate tenetur,
&
effet peccatuminimicos cxcipere.Tbom.n.q.S3.art.8.fpe-
cialius autem pro illis orare ett perfettionis opus* Id probat
Greg.hb.Moral. lo.c.iyidemaitjcd altjs W(f .
tinamque vt gladius figitur,& mucrone 1 * v
fa vifceru occulta perforantur.Qui fcdi« ta
fixo corde fi prius non educitur, nihil in p l
diuinae opis obtinetur. . ,
, jj,jl
hsfitans.qui enim hsfitat fimili s eftflu^ in,al
qui a vento mouetur,&: circumfertur.
0 Ita Gottb.Tolet.perFe&AinfGotth.Sabn-
p Oratio peccatoris danatur in multis faiufi r f il ^ ^
cis-pfal. 1 6. Auribus percipe orationem inean
r( j {
labi js do\oCis.pfal. 6 /.iniquitatem fiafpexi 111
^ ^
meo, non exaudiet D hs.& pfal. P r0 F^ c
^ nte
omnibus inuocantibuseu in virtute EcchJ-7' ^
orationem praepara anima tua : noii efle q ^
mo,qui tentat Deu. Er Eccltf.3.Q ui
exorabit pro peccatis, & continebit fe ab 1
oratione dierC exaudietur.Pw/. i.Tuncm
me,&no exaudiam eos,&.c.fP
inique egimus, &ad iraciidia prouocaun^ uS ’^j ^
co inexorabilis es. Ezech. 8.' Cum clamaucrw
res meas voce manna no exaudia eos.B* G y f , r
- ~ h .ftabutur,q^f
damauerii
corde fuo,fed vlulabant in cubilibus
ofi* 1'
fus,nec vagis cogitationibus pates corpus,paritcr- cis quoniarecefferunt i me.-vaftabutur, q e j
u
' ’ uari cati funt in me ; Ef fi/W/r,nocIamaueruta
bilibnsfuis.^ 'f
eradi tradutur a Chnfto Dito noftro, Matth . 6- Q? .j p 0
&c.clr 1 s.&Lu.i t.&ib.Et Pautiad PbiU ^ lonf ,
liciti ficis , fed in omni oratione,& °b* eC
cum gratiaruadbione petitiones veflra? ’ n ^
apud Dcu.lacobj.Vctitis & non accip^^^^a-
malepetids vt inconcupifcentijs yem is ^
tis. Sic Augujlmus multis in locis orationem p ca
.
facundam, & inexaudibile dicit, pufertitn
nocentia cap. 15 $. & in ep ijt.ad Prob. c.13 & ^ ( 0t
quod orantis ajfectiis debeat ej fe purus,
&
ab omni onere delicior um,ltbrc fuper Beati
lib. 1 .de Cain & /M c:g. Cyprianus de
Ext at etiam gratiis epijlola Gregorij Magni e rg°
Erancorii Rtgem de cleric is fimoniacis,vbi ait ‘
.
metufida eft locis illis calamiras,vbi ta
foresad loeu regiminis adducutur, r] l - J
• ,,fosp^
in fe iracundia prouocant,qua per le>^
care debuerant. rde»; c.d prafat.in lob.ex f ° r ‘
(ftims impioru abominabiles Deofun c • .
c.grauibus. t.q.y, Bernard. fuper Cantica f 1
( f
cansillud : Oratio iufti penetrat cxlos,Sn£ .^^0
quod orationes hominis peccatoris Dens ' lon * ud [ffa (1 n d
itit elligendus erit Auguftinus, traftat-44- tv 10 '
iliud cap. 9. Scimus quia peccatores cft>
dit;illud,iwfj«;f,yerbu eft:Ccci adhuc i nl p?u s
an
nondu perfc&S illuminati. Na fi P c .^f a
. p 0 m
non exaudit, fruftra publicanus 61W W - ja c 0i
propitius e flo mihi peccatori. Idetn
homilia 1 8. In opere imperfetto exponens ^ 11 ^oi.
qui petit accipit, fiue iuflus, innuit*
in c
Sic hac loca diferepantiu concilianda fant C ,,/rc ^ (( (g-
SENTENTIAR VM. LIB. III. 85
Contentioforumftudium non pro veri- A templatione bene confcendit. Merito enim
7° C» /4 1 J • . . - ^ «drt Tu A-nllifm* nnt t n ill/i TTftlic if». «fu h
tate,fcdpro appetitu laudis, certat: tanta-
que cft in his peruerfitas,vt veritati cedere
nefciant/ipfamq.rcdamdodrinaeuacuare
contendant.
In difputatione fidelium cauenda eft pro
pofitionu artificiofa fubtilitas , qua: callidis
obiedionibus retia tendit:ita enim verfutis
aflertionibus prauorum difputatio innoda-
tur,vtredaefle fimulent,qua: peruerfaper-
fuadent.
Ledio memoria: auxilio eget. Quod fi
b^erit naturaliter tardior, frequenti tamen
Meditatione acuitur, ac legendi afsiduitate
colligitur.
Sxpe prolixa ledio longitudinis caufla
Memoriam legetis d obtcrgst. Quod fi bre-
Ms fitjlubmotoque libro, fententiaretra*
etur in animo, tunc fine labore legitur^
Ca >qux leda funt, recoledo a memoria mi-
Mme excidunt.
Receptabilior eft fenfibus ledio tacita,
5 Uarn aperta, amplius enim intelledus in-
l
Mitur, quando vox legentis quiefeit , &
u b filentio lingua mouetur. Nam clare le-
Scnao,6^ corpus lallatur , & vocis acumen
^tunditur.
r(t
lib. 2. . fatiloquior um,non alta ratione melius ve-
/| fw (
\ Uirt fojfe affirmati quam interrogando & refpen-
V^lib.i.Academ.qUaft Jifput. 1. t.3. veritadsfola
t
c l Ul dio perfedum Capiendae munus eft:.
de> dictitandi normam lib. devtilitate (te-
w < ad Honoratum, feparatis, inquit, nugis locorum
cotum, i.-.; - r — m.
onium : res cum re, caufla cum caufia, rauo
c rat; ione confligat.
far
Sl
\ Fatilus 2 - tmoib. 1. fluitas autem , & ime
j
C1 plina quceftiones deuita, fciens quia generat
^•
Cs * Er a( l Tttum fere idemcap. j. fluitas autem quae-
l e
° n ? 5& genealogias, & contentiones, & pugnas
m deuita >^
unt enim inutiles & vana i:vbi quastiones
t
tas » ^eruditas appellat, Ambrof. auclore qiu ex coh-
i
l ° ne fiunt, fr fine vllo fructu difctplin 1 Chrifiiana.
in ifta fuftollitur, qui in illa vtilisinuenitur.
Quicumq. adhuc temporalem gloriam , aut
carnalem affcdatconcupifcentiam,acon-
templatione prohibebitur , vt pofitus in
adualis vitas operatione purgetur. In ifta
enim prius per exercitium boni operis eun-
da exhaurienda funt vitia , vt in illa iam
pura mentis acic ad contemplandu Deum
quifq. pertranfeat. c Et licet couerfus ftatim
ad contemplationem confcendere cupiat,
tamen ratione cogitur , vt prius in adiuas
vitas operatione verfetur.
d Exemplum enim adiua:, &: contempla-
.
g tiuas vita: de Iacob fume ; qui du ad Rachel,
hoc eft, ad vifiim'principiu,deftinaret,qux
contemplationcmfignificat : Lia illi, hoc
cftlaboriofa vita fupponitur, qua: adiuam
demonftrat.
c Sicutfepultusabomni negotio terreno
priuatur: ita & contemplationi vacans ab
omni occupatione aduali auertitur.Et ficuc
ab aduali vita confccndentes in contem-
plationis quiete fepeliuntur: ita ab adione
fcculi recedentes eos vita adiua in fe,quafi
fepeliendos fufeipit; ac per hoc vita: mun-
dana: adiua vita,& vitas adiu$ ccntempla-
tiua fepulcrum eft.
f Viri Sandi , ficut a fecreto contempla-
tionis egrediuntur ad publicum adionis,
ita rurfusab adionis manifefto ad fecretu
contemplationis intimx reuertuntur,vt in-
tus Deum laudent,- vbi acceperunt, vnde &;
foris ad eius gloriam operantur,
g Sicut aquila: moris eft femper oculu in
radiu folis infigere, nec defl edere, nifiefex
folius obtentu: ita & Sandi a contempla-
tione ad adualem vitam interdum refle-
duntur,confidcrantes illa fummafic efte
vtilia, vt tamen ifta humilia fintpaullulum
teHti*^ m Go * th ’ Tol£t ‘ * Salinant ’ a ^ tetA !‘
en ' noftrx indigentia: nccefTaria.
teli *,/,'
l
j n a( qj ll2 j vitas genere humanaintentio
perfeucranter inccditiin contemplatione
autem fe fe per interuallarefumit, quia diu-
turnitate contemplandi laflatur.
r eliquts ow«it«s,oblit:tcrat.
contemplatione d Bione*
C a p. XV .
A Ctiw vita innocentia eft operum bo-
n °rum : contemplatiua , fpeculatio fu-
pernorum . iu a communis multorum eft,
paucorum.
;
L “ Ua v ita mundanis rebus bene vtitur,
potitem pl atiua vero mundo renuntians,
b°
l I? C0 v * uei 'e deledatur.
OBI prius in adiua vita proficit, ad con-
Vifio animalium in Ezechicle,quas ibat,
&'non reuertebantur, pertinent ad vitas
adiua: perfeuerantia:&: iterum ea animalia,
qux ibant,& reuertebatur, pertinent ad co-
teplatiuas vita: menfura: in qua dum quifq.
intenderit, fua reuerberatus infirmitate re-
fteditur.atq. iteru renouata intentione, ad
ca,vndc defcederat, rurfus erigitur. Qiiod
fieri in adiua vita nopoteft,de qua fi quifq*
h refiedat,
8« D. I S I D. HISPAL.
refledat , vel ad modicum ftatim vitiorum
excipitur k luxu.
1 Oculus dexter fcadalizans, quem euelli
Dominus praecepit , vita contemplatiua
eft. Duo oculi in facie , adiua vita 8c con-
templatiua in homine. Qui igitur per
contemplationem docebit errorem, melius
eft,fi eueliat contemplationis oculum, fer-
uans fibi vnum vitas adiua: obtutum, vt fit
vtilius illi per fim.plic.em adionem ire ad
vitam, quam per contemplationis errorem
mitti in gehennam.
Sxpe mens ad fummaabimiserigitur:&S
fxpe a fummis ad infima pondere carnis re-
clinata refleditur.
Multos Deus cx carnalibus fua gratia vi-
cl Greg.lib.2 ftp.Ez.ech.b0inil.t4.
e Ex Gre^.lib 6. Moral.c. 17. .. .
( Ex Gseg.hb. 6.Moral.c. 17 . Eft etuttit lib
ad Cyrneum Ep fcopu.Et habetur 8.q*i.f*in fcripturis.
S Greg.lib.9M0uLc.16.
h G:eg.lib Moral.i o.c. 10.
* Greg.ibidem. . <
k Luxuifrf Gotth.Salm-& alij wii-flu* 11 f^tt-d
yct.
De contemptoribus mundi*
Cap.XVL
LT A, 3 quas fcculi amatoribus chara & nf >
fandi Yelut aduerfa refugiunt : t)lu <l llC
aduerfitatibus mu ndi gaudent, quamp r0
fperitatibusdelcdantur. ,
Alienos efleaDeo, quibus hoc tf
fitat, & ad contemplationis faftigiu eleuat. ad omne commodum profperatur. oe
Multofque a contemplatione luftoiudicio B autem Dei eunda huius mundi contr ^
deferit, & lapfosin terrenis operibus dere-
linquit.
fu n t : vc dum ifta aduerfafentiunt,a
ftedefiderium ardentius excitentur.
Magna apud Deum refulget
g
ratl3
frL
huic mundo contemptibilis ruerit,
reuera neceftc eft , vt quem mundus 0 »
diligatur a Deo.
a De vita acliua & contemplatiua pafsim Gregorius agit,
fedpraferttmlib z fuper Ez.ech. nonni. \4.Et hb. $.expofit.
in l.Regtim cap 1 5. illud: Nos enim fumus circumci-
fio,qui fpiritu Deo feruimusAd P hilippenf. 3. Vita
acliua & contemplatiua mirifice depingitur ab Augufimo
pr <t
fer tim fuper lohann. trafl. vlt. Duas itaq vitas fibi
diuinitus praedicatas & commendatas nonit Pc-
clelia:quarum vna eft io fide , altera eft lnfpccie: r . _ n . . j, n rrnu i,u '
vna in tempore peregrinationis, alterain a:terni- ^ Co S ltau,t: quia SandlS m
.
manfionis.-vna in labore, altera in requie ; vna ^ Ca hernaculum non eft 5 quibus p^tU
Sandos viros in hoc feculo b legi ' naU ?
?
regrinos efle & hofpites ; vnde ^repre^
ditur Petrus, quod tabernaculum
tate
in via, altera in patria.-vna in opere adionis, altera
in mercede contemplationis: vna declinata malo,
& facit bonum ; altera nullum habet ,
k
quo decli-
nec, malum, magnum haofet,quopcrfruatur,bonu:
Ef Ub-z.de verbis Domini ferm. 2 6. d 27. Idem fere Bafi-
liusinregularum lmnafiicarum prooemio: vbifufebanc ma-
teriam trattat. demes etiam Alexandrinus hb firom.6.ve~
ritatem cognitione , & actionem partitur. Et de excellentia
vita contemplatiua Ubr. 7. P rofper etiam tres libros de vita
contemplatiua compofuit , d dtjcrimen vtriufcf vitaflatuit,
poti f imum Itb.i c.12.
b Greg lib. 6 . M oral.c. 1 7.
* Conuerfus. is dicitur , qui feculo renuntians fi equitur in
vita perfecta Cbrijtum.Vndelaici,qui feculo r enuntiarunt >in
religione comierfi appellantur, Eft enimin illis conucrfio qtu
musia cado eft. iunt
Sandi viri ideo contemnere cU jP^ c ,
mundum, & motum mentis ad
uocareivt ibi fe recolligant, vnde dc ' {
rint, & inde fe fubtrahant,vbi difp crl
1
c Iufti, qui rebus , honoribufque aC ^ n j
blandimetis renunciat,proindeie a
p. £oV j-
terrena poffefsione mortificant, vt
uantrideoq. feculi huius blanditias ^
vt validiores ad vitam illam de h l)1 Q c
rtificatione confurgant. Cund 3 ^.^
mor
temporalia, d quafi herbx virentes,^ ^
& tranfeuntridcoq. pro xternis r Q us ’^
damcordisverfio.hnpofuuillisnomenvidetttrabilloEz.ech. D nunquam arefeunt redeifta Dei le 1
' 1
Atittudivuie i*L d/i . j_. C AT. ! ,* •. *. ,
^ ^
temnit, quia in eisftabilitatem n ° l
33-quod Augufiinus lib.de vera fyfdlfit poenitentia ita citat:
Qnacumq. hora peccator ingemuerit,& efiuerfus
fuerit, vira viuet: Addit Augufi.dixit,Conuctfum f
no tantu verfum,vita viuere. Verfum quidS puto,
qui dolet de crimine:c6uerfum, qui dolet de ani-
mi eiusjqua expofuimus,varietate.Vertirura pec-
cato,qui ia vult dimittere peccatu.Couertitur,qui
iam totus, & omnino vertitur, qui iam non tatiim
poenas non timet , fed ad bonum Dhi contendere
reftinat.Qr^x conuer fio fi contigerit alicui , etiam
in ne, defperandum non eft de eius remifsione.
Sed quoniam vix vel rarb eft tam iufta conuerfio,
timendum eft de poenitente fero.
Quipoft renuntiatione mundi
nam patriam fandis defiderijs
hac terrena intentione , ^
pinnis, fubleuatus erigitur, & in ^ u °
erat, per gemitu confpicit, & vD * £f ^ yer 0
rit, cu‘m gaudio magno intendit
a contemplationis requie reflexus,
n
:
huius fcculi incidit, fi ad memoria^ 1 ^
uertatur, protinus ingemifeft^ 11 ^ ^
que fuerint traquilla,qux perdidib^ ^
^
SENTENTIAR V M. LIB.III. 8 J
confufa fint in quibus cecidit, ex ipfa labo
iis fui difficultate cognofcit. Quid enim in
bac vita laboriofins, quam terrenis defide-
rijxftuare? Aut quid hic {ecurius , quam
huius feculi nihil appetcre?Quicnim hunc
mundum diligunt, turbulentis eius curis
iolicitudinibus conturbantur. Qiii autem
cum odiunt, nec fequuntuninternse, quietis
tranquillitate fruentes , futuras pacis re-
quiem,quam illic expectanr,hic quodam
modo habere iam inchoant.
tur,nec cupiditas eum obligat confentien-
tem,ncc cruciat fentientem.
Bonum eft corporaliter remotum efTe a
mundo , fcd multo eft melius voluntate,
vtrumque vero perfectum : ille ergoperfe-
£bus eft, qui huicfeculo, & corporei corde
difcretuseft.
a Onager, vt ait Iob, contemnit ciuitatem,
& monachi comunem lecularium ciuium
conucrfationem. Hi aduerfa vita: noftras
appetunt, profpera con te m n u nt,v t,du m ab
cis htec vita dcfpicitur, futura inueniatur.
* De tribu^ vocationum generibus ab homine ,a Deo,& ex
Mtfsitate diftent Vbanutius Antonij dtfcipulus apud Caf. **
f °d-1-cap. 3 . fimihter de tribus abrenuntiationum modis
udem colUtx. 6 . ac tote pene libro. Ambroftus defuga feculi
f ,e m nes ad mundi contemptum adhortatur .
Paulus i i.ad Heliraos: Quia peregrini dc hofpitcs
iantfuper terram. Er i.Pew.Obfecro vos tSquam
aducnas & peregrinos.
bac f bitentia triplicem abr enuntiationem completti
turtftdorus t de qua Cafsianus collat. 3. cap. 6 . vt fupra
4
. Mlufum <r^/lHfiIpt < c;Omniscarofcenum > 5>: onl-
nis gloria eius,quafi flos agri.
Sanffis, qui fe a confortio feculi ^
fiparant . C a p* XFII.
^^ndi viri funditus feculo renuntiantes,
itahuic mundo moriuntur , vcfoliDco
^i»erc deledtentur : quantoque ab huius
Cc uli conuerfatiohe fe fiibtrahunt , tanto
lllt ernad metis acie pracfc-ntiamDci An-
£ e hca: iocietatis frequentiam cotemplan-
tur. 1
Malorum tam pratiafunt opera manite-
a j v t hi qui fu pernam patria rn defiderant,
r Ihlum mores eorum , fed Sc confortia
(Quidam etiam corporaliter fepa-
* ar
j
defiderant ab iniquis, vt eorum non in* D
110 Utitur deli&is. Nonnulli etfi non cor-
P 0r ali difceflu, fpirituali tamen ab*eoru in-
tCl \tione recedunt:qui etfi communes lunt
c °Duerfatione,difcrcti tamen fu nt corde
Ve °pere. Et licet faspe in medio carnalium
Deus protegat ele£toru, tamen fatis
rar umeft 3 vt quis inter feculi voluptates
P° itus 5 a vitijs maneat illibatus, in quibus
CC 1 nori cito implicetur , aliquando tamen
Errabitur. Ne que enim diu tutus eflfepotc-
rit,c
l l, i periculo proximus fuerit.
via
f
mc offendiculo, vita monachi , fine
c upiditatis&: timoris impedimento^ Dum
Cn * m quifque ^ confortio mundi abftrahi-
» Ei? apud I ob c- 3 9. Contemnit, inquit, multitudi-
nem duitatis , & clam orem exsdtoris non auditj
quem locum, eodem quo ifidorus modo Gregor .interpretatur
Ub^oMoral.e.ix.& Caff.colt: 17,0.6.
Depr&ceptisaltioribusMonachorutri .
Cap.XVUL
A liafant praecepta, quae dantur fidelibus
communem vitam in feculo agentibus:
atque alia feculo huic renuntiantibus. Illis
enim dicitur vt fua omnia bene gerant:
iftisvtfua omnia derelinquant . Illi praece-
ptis generalibus adfttingptui.’ ifti pi accepta
generalia perfc&ius 'viuendo tranfcedunt.
a Ad perfe&um non lutficit, nifi vt abne-
gatis omnibus fuis, etiam fe ipfum quifque
abneget-.fed quid eft fc ipfum abnegare.nifi
voluptatibus proprijs renuntiare 5 Vt qui
fuperbuserat,fit humilis, qui iracudus, efle
ft u de at manfuctus.Nam fi ita quifq. renun-
tiet,quarpofsidet, omnibus , &fuis' non re-
nuntiet moribus , no eft Chrifti difcipulus.
Qui enim ren tinti at rebus fuis, fu a ab negat:
quivero renuntiat moribus prauis, femeti-
pfumfcilicct abnegat. Vnde&: Dominus:
Qui vult, inquit, poft me venire, abneget
femctipfum.
a G rcg.homil.3 2 ' in £ u<in &'
De humilitate monachi vel opere.
Cap-XIX.
S Vmma virtus monachi humilitas, fum mu
vitium eius fuperbia eft. Tunc autem fe
q U ifq. monachum indicer, quando fc mini-
mum exiftimaucrit, etiam cum maiora vir-
tutum opera gefterit.
Qui mundum defcrutlt, &: tamen virtu-
tes praeceptorum fine cordis humilitate fe-
quutur.ifti quafi de cxcelfo grauius corruut
1 lu n ouia
88 D. I S I D. HISPAL.
quii deterius per virtutu elatione dcijciun A quibus inhaeret, dolercdebet. Pt p
1
' enim & Iacobus Apoftolus <Ue^«‘
cftote, lugete & plorate , rifus ve ,
dum conucrtatur, & gaudium »n m« .
>> Hinc etiam Dominus: Beati, inq
lugent, quoniam ipfi confolabuntynE»
fus:Va: vobis qui ridetis, quomarn
cur, quam per vitia prolabi potuerunt.
Omnis Dciferuus de Tuis meritis non de
bet attolli, dum polle videat ex inferioribus
fibi prxlatiores alios fieri . Nouerit autem
omnis fandus fe alterius non preponerc fan
ditati.Scmper Deifcruiconfcientia humi-
lis clfc debet, 5 c criftis:fcilicet,vt per humili-
tatem non fuperbi.it,&: per vtilem moero-
rem cor ad lalciuiam non dilloluat.
Dei feruus dum bonum aliquod opus
agit , verum ei ad boni renumerationem
pertineat qua: facit, incertus eftmc forte dif
cufsione cadeftis iudicis reus penfetur, Sc in
his quae Dei fune, negligenter aut fuperbe 3
aliquid operaffe inucniatur. ldeoquepro
hoc iplo tnftis moerenlque efficitur , atque
indefinenter turbatur, reminifeens procul-
dubio feriptum efie: a Maledidus qui facit
opus Dei ncgligenter.Nam veraciter con-
demnamur, fi per torporem ea, qua: bona
fu nt, agimus.
b Dei femumfine intermifsione legere,
orare, & operari oportetme forte mentem
otio deditam fpiritus fornicationis fubri-
piat.Cedic enim labori voluptas: animum
^ladraerfioncm^g
tendit, vt alijs quandoq. pr* e e t -
_ ^
ille non difcipulusChrilfijfe P ra
0 f c .
dator exiftit : quia non pro Deo, e P .
culi honore portare ftudec crucis
laborem. , .. . m a ddit&
* In vulgata edit.efl , 'qui addic cienti ^ ^ ^
Uborcm-Alij tamen legwtydolovei' , , ^
dorus,rettius. Ita enim Graceeft? nga 9
zroortfoiijhytip*. H» lC ^
b r In dtiobtis C C
.
Stguntino , & Toletan ftun tiir,
Dnsdixif ad eos., qui pro hoclcculo ' f y0 b lf
vt honorem facerdotalem adipiLcan
qui ridetis, quoniam flebitis.
De Monachis, qui curis fecuh
pantur. C A p- XXI-
T_I I qui pro Dei timore fectd 0 ^^^
^ ^ tamen curis rerum f anal ^ oCC H'
plicantur : quanto fc rcruni n u
_
t ti 00 '
autem vacantem cito praeoccupat. Contue 1 v ^ . ./ c ,niu3**i
re Salomonem per otium multis fornicatio , pant, canto a charitate diuin c0 fis,^
nibus inuolutum :&c per fornicationis vi- ^ rant * Qui fimul & terrenis p a
orn plcd'
cium vlquc in idolatnam laplum.
* Vulgata editio lerem, +i. Maledidus homo , qui
facit opus Dei frauduleter.OaflWddo etiam legit C af-
fian.coll.z i .deremifsionc qmnquageftma.c.jn.
k Auguftin.adfrat.in Eremo [erm.\74om.io.
wi». , Ol -opi^ v
,
diuinis exerceri ftudent:vtrunq- : nC (lc
fimul no valet. Na duas curas p arl
De tepore Monachorum .
Cap. XX.
r "hnsf<> cn
pedorihumanono p olfiet duo ^
tem dominis, vtriq. placere, dii c1
^ c jb'
Nifipnusa fecretioribus cor 1
tur importuna fecularium nu| titi^
rura, anima quae intrinfecusiac^
quam refurgct.Nam dunife P crll ^ cra ti°'
leculi cogitationes fpargit,adcon
nem fuifc nullatenus colligi* Deo v3
Q VI non rigida intentione monachi Arguitur eorum tepor , ^ ul ^ cU r aS F r °
profefiionem fedantur, quanto fuper- £) olentes, & mundo rciiutiant, . u0r ufli
moris propofitum diffolute appetunt: priasafpernantur:fed
vtilitates procurant , a Dei a
rant. ^ i e be >t ^
a Vir fpiritualis ita ptodel c ^ ^n 15
propinquitati , vt dum illis g ra *| a
t 0 V°^°
prasftare ftudet : ipfe n fpiri cua 1 *
nequaqua declinet. Multi en ’
t eV ctl
[
rum amore parentum non i° u
ii0 1lH 111
ni amoris propofitum dillolute appetunt
tanto procliuius ad mundi amorem denuo
reducuntur. Namprofefsio non perfeda
prsefcntis vitx repetit defideria : in quibus
ctfi nondum fe monachus alliget opere,
iam tarrie alligat cogitationis amore. Loge
quippe a Deo e ft animus , cui \\xc adhuc
vita dulcis clh Ifte enim, quid de fupernis
appetat, quid de infimis fugiat,nefcit.Nam
ficut feriptum cll: a Qjai apponit fcientiam,
apponit &: dolorem.
Quantum enim quifq. potuerit fuperna
feire, qua: appetat, tanto de infimis acrius
curis, fed etiam forenfibusin l S^^
tur,& pro fuorum temp^ ra ^ a * L
fuas perdunt. . n. d
.
Interdum ordinata difcretio c
gatur proximo quod pr^fi atL1 1
[Document text truncated for crawler view.]