Thesaurus Theologico-Philologicus sive Sylloge dissertationum elegantiorum ad selectiora et illustriora Novi Testamenti loca ... : [pars secunda]

; vo em 1E eu, Rd DI LLIIDIC PL I: Vries Min serai cd i acad tio ara nete a etu ta curte » und Vi ECCO MA GENI ose nes eO CERT E $ K. * SEPTEM, e x $ ia A Aa A D NEED E as : : owes sire PEDEPSE ED AREALE PNG us et nain EE Re E : ^ EARANN TAASTAS: EAN Niue m SR Esas MAD qiio tee tue pue gencre E XY — annee scams A "aae Ex MESE ih " Nee asi Secret TRUM. AAS EEN, AE e aain a EUR RENE NI UU EN EUUPEMINS EN E * FDUDUELES AUR ^J THEOLOGICO- PHILOLOGICI 0. uPBARS SECUNDA Continens THESA URUS THEOLOGICO:PHILOLOGICUS; C Yl RADO DISSERTATIONUM ELEGANTIORUM AD SELECTIORA ET ILLUSTRIORÁ NOVI TESTAMENTI T Oo C As ur ^ A THEOLOGIS TROTBSIAMIIBUS diver l'emporibus confcriptarum. T vi PIA menti Librorum digefta. Cum x Additaniento Differtationum & Indicibus Neceffar lisad Vet. & Nov. Teftamentum. z 22 30) NU. "UM MSTRLEDAMI, Éggudant TERT & Vidua Turon. Boow » oxi & B ipis Janssoni |n t d W AESBERGE, GERHARDUS BoRnsTIUS, JoawNEs WOoLTERS; £t Ulrajei GurLiELMus van de T "& GuiLIELMUS BRoEpELET. MD CCH. g falli me convincant , ad Caroli M. tempora fe referunt, qui nihil reliqui fecerit, quod pertineret ad inftaurandas exfüfcitandafque in tota Europa jacentes Ícientias , & Diíciplinas ; confugiendo ad Graecos Syros & Judxos; co confilio , ut Ecclefiis Occidentalibus procuraret Biblia Latina quam putifima ; inde factum fuiffe, ut plar in ufum Giflæ Caroli M. fororis, noftri Diale&tici pro acumine fuo efficiunt ef- - ligere. De Bibliis à Dominicanis D. Ludovici, quem vocant, tempore corrects, quorum exemplar adhuc fervaretur Parifiis, ut nobis hactenus invifts & latentibus ex Bibliotheca Regia notis fuis illuftratum rony- | bella exhibet pag. na Pe A EM 7 s induci S i E pos ft " OIA 2I €Y5- 4 (oEIOOLERWwVAIEPGOIL XE Us ENS A * LJ PK EE OA OD profligata , totique annis quadringentis , ut ait in Praefatione ad libros de Vitiis Sermonis & Gloffematis Latino-Barbaris Cl. Joh. Gerh. Voffius, delitmit crudeli multata exilio.: Quod teftimonium tanti atque talis Viri fane gravifimum etiam profert Cl. Vir Joh. Fechtiusia Differtatione eruditiffima Vite Reuchlini, à CI. V. Joh. Henr. Majo defcriptz, przemiffa : Cui Viro etiam teftimonia aliquot fu- pra allata debeo. Quz Differtatio digniflima eft, quae legatur „quippe plura ad hanc fententiam pertinentia complectens. Propofitum enim inibi Viro Doctifs. fuit bre- viter ex incorruptis Hiftoriarum monumentis demonftrare j & planum facere ,àquo tempore bonarum Literarum , Artiumque Ítudia, qua primis Ecclefix viguere temporibus, recedere paulatim, & ad interitum tandem vergere vifa fint; ufque dum lztiffima & exoptatiffimailla, quibus barum Literarum Ítudia erigere caput, & inftaurari coeperunt , illuxerint tempora. Qui autem Barbariei iftis temporibus in Linguas etiam Latinam & Graecam illatz fpecimina noffe geftit; confulat Clarif. Viros Gülielm. da Frefne , D, de Cange , in Gloffariis ad mediæ & infimæ Latini- tatis, &ad medix &infíimæ Græcitatis, ut vocat Scriptores & Joh..M inutiliffimo, rariffimoque de Re Diplomanca Opere. — dece SC = Quod autem producunt Raymundum Martinum Ord. Przdicat. "Virum , præ clari Operis, Pugio fidei quod infcribitur, Auctorem, qai Seculo- XH : vixiflet , quoque Eruditiorem in Lingua Hebr. & Literatura Judaica ha&enus in fuis nemi- nem, fi Cenforum noftrorum judicio (tandum erit, nacti fuiffent Proteftantes, ex eo minime efficitur, falfam effe, quam ante pofui, fententiam. Dixeram enim vix quemquam extitiffe illis temporibus prater Nic. Lyranum & Paullum Burgenfem, qui poft Originem & Hieronymum Hebraice fciret. Quibus verbis negare nolui, potuiffe interim. aliquos, quod me fugeret, extitiffe hujus Linguz peritos. Cum- que hoc dicebam, fpe&tabam przcipue S. Scr. Interpretes, quorum ante erat facta mentio, inquibus vulgo Raymundus ille non habetur ; & licet in iis reponeretar, labillonium unatamen non facit ver hirundo; & ut fuerint prxter eum aliqui harum Literarum cognitione parum tinci, tamen — = uditi evafere, quales Communes Przceptores latiffimo fenfu nominare S, qui in eodem curriculo funt verfati, ut Seb. Munfterus, aliique, .. quos nominate nihil atti 5 eft, cumetiamille huic candide, teftante hoc Melchio Adami, Hebraica {ua communicavit. — .. Utroque pollice probant, quæ dixi in Reuchlini Laudem, quem fuo merito Lu- rumaffin antummodo hujus fecali , comparatione ejus cum fuperioribus (ti uta, przdico; quippe cum, quomodo nunc eft, cum tanto à primis iftius temporis Viris fit habendas , quorum inftitutione multi in hac. nem Religionis fuperiori feculo factam. Quod tamen inde effici nequit. - "n de Jelo. | se tamen noftri ita accipiunt, quafi ego omnes alios excluferim. Non’ - .Hiftoriz illorum temporum, utnefciam circa illa tempora viguif- inet. Quod autem Munfterum Pellicano przferunt, de nihilo lla- Lingua addifcenda operam dederit, qui cum ipfo ; & Ornamentum Germanie fua tempeftate unicum nuncupaveram. Hinc ite- ` riculo €onjun&a non fit harum Literarum profeffio & propugnatio , -ut tifüquori dam venit Capnioni. Si autem alterutri parti, aut noftrz Proteftantium ;. aut illi Pontificiorum effet vindicandus , nofter effet, &à noftris partibus ftaret. ZEqualem.Reuchlino faciunt Joh. Picum , Comitem Mirandulanum, quem Italis fuis idem in hac Lingua præftitiffe contendunt, quod Germanis fais preeftitit Capnio. Illuftr. illum Comitem in multis difciplinis fuiffe verfatum , non nego: üttüm autem in hac Literatura magnos progteffus fecerit, valde equidem dubito; dum enim in omnes difciplinas & fcientias voluit incambere , in nulla earum pera, fectus, aut fummus evafit; preterquam quod moriens vix annum xxxi. abfolve- fit. Unde Dodifs. Card. Bellarminus in libro de Scriptoribus Ecclefiaít. tale ju- diciurn de illotulit: Nihil magis ipfi defuiffe , quam maturitatem... A Adferunt denique teftimonium Abbatis "Trithemii de Do&ore quodam Hifpano; admodum juvene;qui Lutetiam venerit anno «ccccxuiv T heologifque iftius Acade- -mig fuerit admirationi propter vaftam füam & tam prodigiofam eruditionem , quippe qui etiam Linguas Hebr. Grec. Lat. Arab. & Chaldaicam perfe&té legerit, Ícripfe- rit, &intellexerit, itaut quifque illorum ipfum Magum fuiffe crediderit. Ridicu- dum profe&ó eft, hoc exemplum adducere ad confirmandum, feculis aliquot, Re- formationem præcedentibùs , viguiffe humanitatis & Literarum, atque adeo etiam Linguz Hebraice, ftudia. Utenim de ifto nimis amplo teftimonio nihil dicam; ipfi fuo fé gladio fatis jugulant, cum hunc Do&orem ob iftarum Linguarum ícien- . tiam Theologis Parifienfibus cum "Trithemio Magiz fuiffe füfpe&tum dicunt. Si. enim hzc Lingua.ut & aliz Eruditorum Linguz fuiffent paffim notæ, & excultz, tam celebris Academiz , jam inde ab aliquot feculis modo inítitutz, Theologi "hanc ejus Viri eruditionem Magiz acceptam nonretuliffent; cum ille juvenis per. - commercium cum Judzis in. Hifpania potuerit hanc Linguam addifcere , quod inagis juventutis , quam fenectutis Opus. o0 duci LOI DES o mr EUER I . Cardinalis Ximenii in divulgandis Bibliis Coimplutenfibus curam & ftudium, uti; & Auguft. Juftiniani Nebienfis Epifcopi labores non i illorum Vi- rorum conatus egregii, quos infequentibus : u$ exceperunt Opera alio- -rum macis elaborata. Neque etiam nero ra & polt Reformatio- — masis clab: ntie Ctores-extitifle , qui zmulatione quadam, aut alia qua read- . -ducti hanc Linguam excoluerint. Id agitur tantum ,. ut oftendatur, à quo tempore hoc ftudium tetrixetit , & defecerit, & quam diu harum literarum ignorantia Or- bem Chriftianum occupaverit: ufque dum priftinis & fuperioribus tenebris depulfss, . & difcuffis nova fcientiz & cognitionis Lux exorta eft; quod literarum bonum, five commodum pracipue fuperiori féculo cum multis Vitis Doctifs. adfigno; licet in- . — ficias ire nolim, diluculum quoddam, quafdamque fcintillulas plenum iftum diem anteceffiffe , ut folet Deus fapientiffimus exiguis initiis proludere maximis fuis ope- ribus. Hoc luculentiffimum Dei T. O. M. munus ac donum, quo Ecclefiam fuam fuperiori, & hoc feculo beavit , Proteftantes grati agnofcimus , eique üt Hare! ray parar acceptam referimus. Nofttum erit, omni opé, & opera eniti & contende- re, ut ex hoc beneficio Divino plures in nos & alios fructus redundent. Hujus ftudii | . colendi neceffitatem "Theologis noftris, ne vetus de eorum ignorantià querelaite- — — | retur, in mea Praefatione approbare & perfuadere rationibus undique conquifitis — conatus faltem fum. Idque facio & feci convenienter fententize & principio Prote- ftantium, corumque perpetux agendi rationi, & veteri inftituto, pro viriliineo elaborantium, (inertes, & defidiofos excipio ) ut harum Literarum ftudium, & Ícientia, magis ac magis amplificaretur , longeque ac latè per omnes Regiones diffanderetur: Id quod vi veritatis addu&i Cenfores noftri ultro nobis ex parte dant & concedunt, fatentes, Proteftantes certo modo excitaffe & inftauraffe in Europa abje&um diu, negle&umque San&arum Linguatum ftudium. Quod autem no- ftri Cenfores harum Literarum ftudium adeo defpiciunt, & fete pro nihilo habent, congruenter quidem faciunt, (paucis, Hebraifantes quos appellant, exceptis) - Majorum fuorum inftituto ; id unum ftudentium, ut has renatas Literas extingue- - ; teftanteid & docente fatis fuperque fuperiorum tem- A porum . rent, funditufque delerent *- PRAEFATIO AD LECTOREM,. porum Hiftoria. "Teftimoniorum multitudine, ne longius faciam; fuperfedeo, Solum modo amando Criticos noftros ad feftivam illam Erafmi ad Th. Morum de ridicula fua cum Nic. Egmondano "Theologo Lovanienfi, concertatione, in qua non puduit Egmondanum Literas humaniores appellare malas,- Epiftolam ; &.ad illam "Th. Mori ad. Martinum Dorpium de aliquot fui. temporis “E heologa- ftrorum ineptiis, qui Dialectices non veræ contorta & aculeata Sophifmata, id eft Etuditionem fallam , verz & interiori Eruditioni que etiam Criticam Sacram; & Linguarum ftudium complectitur , przferre non dabitabant. =+ 2s Hac fere fant; qux refponfi loco Cenforibus reponenda duxi; qui idunum ege- runt, utattributionibus quibufdam, nihil adrem facientibus, inhzrentes, & con- tortis conclufionibus verba mea paffim aliter, ac voluerim accipi, interpretantes, Te&ori ficum facere conati funt; przteritis rationibus; quibus neceffitatem ftudii Philologiz Sacrz Theologis approbare & demonítrare inltitui. Ex hoc fpecimine difcere poteft Le&or, quid fit de horum hominum ingenio & inftituto ; quos qui e penitus noffe geítit, legat, fi velit, obfervationes in caput VIII. primæ horum . Excerptorum, five harum Ephemeridum Partis, ubi a&tumerat dë Cl. Viri J. Cle- rici Harmonia Etangelica, quas exhibet Editio Batava capite ejus Partis X XIII. Jn quibus Cl.ille Vir , five quifquis ejus norüine vindicias iftas fcripfit, illos adeo depexos , exornatoíque dedit, ut, dum vivent, illius meminerint. : | Quz notarunt & reprehenderunt noftri Genfores in quibufdam hujus Sylloges Differtationibus, ad ea refpondere non libet, neque ulla lege teneor: Has ego pat- . tes relinquo Philelogis Germanis , qui fuum præce ptorumque fuorum decus & no- nen fatis faperque ab atrociffimis Cenforum injuriis tueri & vindicate queunt. Ex ftis autem animadverfionibus, ut hoc verbo addam, liquidó conftat, hos Cen- fores ftudio Rabbinico, & Literatur Judaic efle maxime infenfos, quippe quam infe&tari, & exagitare captata quavis occafione non ceffant. Sed diftinguere & fe- parare debebant in hac Literatura Viri Do&ti, quae diftinguenda feparandaque funt, nempe Fabulas nugafque Judaicas ,. gerris Germanis & Siculis infulfiores,. quas. uxta cum illis rejicio, & Obfervationes Grammaticas explanatienefque S. Ser. 3 T dagando. ejus fenfu- Interpretibus ma i Gommentariis | P. Richardo Simone in Hift. Crit. H fimorum Rabbinorum Commentarios multum prodefje p Candide Lector & his fruere. Tue gno funt ufui, ut Expli- . me intarii; Patente - 24, Balth. Srolbergii de Amica & victa Johannis Baptifte ad SYLLABUS Er C Quz i in t hoc fccundo Volumine continentur. IN NOVUM a. Der > Aico dn Matth, XXVII. 35.234 Oan. Olearii Dillertatio de Stylo Novi Teftamenti. Pág.1 ie Agir Coin ela titulis & de Hora a : > ad Mätt TT / e Te - Botcleri de Lingua Novi Teftamenti Gri- | Fob. Frifebssutbi de flebili Meffi ic gemitu Eli, Eli, ad ani, 5 ! X XF IT. 46. collat. cam P(alm. X XH. FE | i lofe fi ft t M 247 AU d bafi Ga pardi Dile Tad N F Sy : à am. M. Car. Ortlob deSepulchro Chrifti, ad Mash, ps XL. i # Térra potirlodisd "e Lingis 1 Ebres Y Chal ies, ae 44. Lade. Thilo de Sepulchro Chrifti, E — : ra; Arabica & Ærhiopica. E Na IN MARG u M. ASS QUUM ACET H E u M. ^ M; Balik. Otto de Nardo Piftica, ad Alare. Xir, 3r. 262 4M. Jac. Thomafi 7 quatuor Infig ignia Euāngeliftarum. 57| 24. Godéfi.. Echh ardi dc cadem Nar do; ad Mart. Ue & IM. Chrift Chemnitzi de Nomine Jefü -al Matth: T. àt. s Jb. XI. 13. 169 4H. Baltb. Stalbergii de Magisad Matth: IL x. deu BG 155 44. Dan. Rode piniis Salvatori venetátoribus Magis ad a E. ee cw e Use Chrifti fepulchrali; ad Mar. Matth IH. i, 69 7: Friftbmubi! Harmohia ad AMichaa: TES IL6, 73 Corr. Sang, Seu d Toavygg: aeria ad ath. F. a Fare de Col umba faper capite Chini vifa ar Matih, 11.16, — ŜI 175 e asges Conciliatio Marci cum Johanne füper horam; . eene xus Chriftus, ad Jarc. XIF. i Z ; se Er NE LUDAM- | | AL M. Zoh, Gottlob Stolizen ? Visdiciz Theophili Euangelici, ad E Luc. T. & AL La 282 M. fob. Butneri loquifi itio in hiftoriam. Js, filii Zacha- Ike, ad Lac.7 284 fob. Eraefli Gerbardi de Oburobratione virtutis Altiffimi, ad Luc, f. 55. 302 [Un Baringii de Tivaridiw Zachariz, ad Lue1.63. 506 - Cajpari Henr, Graun de "Tetrazchis, ad Luc. III | 310 . © Mattb. HT. bs 82 4H. Fob. Adam. Koi de Ritu portandi ve a Math. Ta $6 MV alerii Gran um m dedi ad Manh. 1 1j. Balib. Stolbergis dé Angariis Veterum. ad Man F. 41. XXVII, Jae o -Jor E Frifchmuthi de Sabbato Deuteroproto, s ad L1. L31i pre m BactfoAav la. precum'ad Maith. FL z coxa | Henr, Mulleri de Eodem, ad Luc.VT. 1... ^ GE MM. Fob. Phil, Pfeiffer Treta ng Matth, FIL Iie | 4M. Aug. Varenii deSina Abraha, d Whai, T E 7 uud Luc. XL 3, (36 | M. fob. Chrif. du dcechumia L 14.340 Balh, Stoibergii dé cadem v voce :Éming- ad Manh, Z Ili 1T. m Frifthmuthi de SX Luc, XL. 2n 2 Es m Ran 4H. etia FSEBL. Saubeyti de voce M ODE ad à-3ub. Zo PETS C. S Seh tzjieifenm de eadem voce Aoyoc 4. ad Fob. E. L M. Georg. Frid. Meinhardi Corban Ado Adwpovad Hah 3 Erich bdo di Déi, ad E d 1. Jp... & Marc AL. v. 129 | 74, fob. Kindlers Nathanael , ad Johil Te EE Fh. Deuftbmami de Perra Ecclefise ad Matth. XI 18.150 24. Mith, Arnoldi fab Frifebnialo Dillen. de Pilin Job. Phil. Pfeifer & jah. Sommerin de. Proverbio: Facilius |... theídea; ad Y. jux eft, camelum, &c. ad Matth. XIX. G4: 192 cldea, ad Fo SO 7 M. D d. Z Ícina, ad JH, Dan, Winzera de. Acdamatione votiva "Hola, ad|- et Cut pi fum pu j h z 5o Math XXL 9. - les 1 du M, Sp. Nicolai Sehuliné de Numi mate s cenfis ad Manh, ? pis i 2 lancea 3 qui perfofům Chrifi atus; ad Z a 3 x M oh. Chriftpb. Rofefeberi de Sepulcri calce. notaris ad 7 b. es iden à T Aqu P n hene proflenre É o Mattb. XXI, as. 76 u c wM. fob. Phil. Pfeifer & Chifeph Klem de Signo. fli hongi P e d de Vulaeribus Chii S9 de Me 3 .- mis ad faith. XXE 2. 1270€ = M. Godofr. Prevffi ji Ave tios f ih d Xxir. Nic. Ric d "X es Lg -: 2 $5 | Andr. Auhen dë eue mortis uk. ad p gu Frsfehzmathi. deed, arni 1 Setvatot eodem, die; cum Judas: 4, Georg. Erdm. ide füb. Prifehuntho .—. comederit Aenuni Pafchalem ad Matth. XXVI à 2: r 91- ad Ak L i ; | foh. Sauberti de ultimo Chrifti Palchate. ad Manh. XXVI ERa! nba Mich. Waltheri de dete Sabbathi a 4| M.Godfr. Thilo de Linguisignitis o 24. Georg. Hoi. Gatze & Fob. Ac. Gralerg de ndis: A d Bucher de Otouayor E s Chrifli Bethanica ad. Matth. X XE IG Et 200 pM 4. Schoepfis de T Andree. Quenftedr - de Deprecatione "Calicis. Chrifti- adi ad * E Wee ARFI. 36- A larc: XIV: cA Luc, XXII. M. 0 > Scbol d de Moloch & Resp, a aoe e al DIDA E FE ace de ms quo o Servator nofter afli- Henr. Tia r. de Asimalib e | - matus ad Matth, XXFIT rio. 13 20.210] 14d, n Iae 1 4H. Georg. Fer. TS Proceflüs: (ees Syacdri Ma- |: gniadverfnsSa vatorem ad] udæorum llege 's exacti ac ES Maith.. : aa ad Matib. xwu. 8. ds b um Propheta Jeremia. - E dams 3 = eg iie manus Pd e T E | Cabs potum e r^ D Nic. Schulizi de Diana Epbefia;ad 44. XIX.34.491 Chrift. Andr. Siberia de yoce Aiome Té ,. ad Ai. XIX. 355. 494 Joh, Goul. Erlmanni de. md onis Judicio mei d our five Nemefi, AAT XIV 4. — 497 ; IN ROMANOS. | 24. Henr. Knobloch de Diftin&tione Pauli in Jad&os & Grecos ad Rom. I. 16. joi p. Conr. Danbauweride Gemitu creaturarum , ad Rom. Y I. à ies 15. 25 Dan. Rebberg. Sententiz Pauling PE Rerciudos. ad Rom. XV . 4. TO a RSEN LCORINTHIORUM M. Chrif. er Maijer de Hominibus piacularibus. E 1 Cor. IF. 13. ; BUSTA M. Georg. David. Züegra Apoftoli Textus» adi Cor. IP. 15. $20 M. Fob. Nic. Hardfikwidi Tu ry Japis 5 ad 1 Cor. VII. 35:34. 529 d ci ctae - Pygmomachiz Palins, ad 1 Cor, LX. $59 Henr. Adler de Baptifmo pto mortuis; ad 1Cor. XP. 9.563. 4M. fab. Kindleri de Oxexopaxim , adiCor. X. 32..— 374. 4M. Elia Weibenmajers de Paulino Ansthematifiub, ad 1 Cor. |. J fob. Renneri Matan Arha d 1 Cer. EARS I HUE 5 82 a 1 Cor. Xi E 4: 587 cO aa IN OGARATAS: Chriftiani [es Unun T. C. Enangeliam à à Paulo b Apolo | adversùs oppugnantes & deferentes Anåthemate defenfum, | ` d Galat. l. 6, 7 8. 9. : 606 IN COLOSSE NSE de 620 | DOR io e» acm UI. à Rt. E A r IN 5 THESSALONIC. R Tbefal. Uli - | xm m CUTIN AD TIMOTHEUM. Eo iu Theoph. Saver. Obfervata ad loca quzdam. prioris Epif:ad Timoth. ice Ow bhert Paterga Philologica,- ad 17m. UE ius. Der fubicriptio. =- Goezi de e Ma pi 4 c de -Rapu Pauli i in Paradifum, » 5 1 2 - M. Sebafliani Kirclmajeri de apta] Pauli i in Colam tertium. -&Paloini Squid ad ir. Cor. XH. 2,5: a a n SYLLABUS DISSERTATIONUM. IN EBIST. AD TITUM. Imm. Togel de, O e9odoZig. & O'sSomulo: in Ecclefíz Miniftto - requifita, ad 722.7, 9. - 717 4M. Chriffiani Schmidt de Cretenfr um dim adt. L 22; 723 IN HEBR & O.S. AM. Frederici Kover Melchifedecus five Difcurfus Philolo- gico Theologicus de Melchifedecoin Typo & Antity pos , ex Genef. XIV. 18,19. & Ebr.VIT. 5. Mart-van Rein fib. prafidio Frid. Bechmanni de Melchifede- co, ad Hebr. KIL. 42 Fob. Wilkens fub prælidio ah Andr. Danzii Fanio Ponf Mari in dcs anniverfaria, ad ductum Hebr. LX.comm.7. - 249 Ioman Wider Difer. ad Hebr. XII. comm. 16. ^ IN 1 PETRI p Georg. Oben de Sacetdotio Chriftianorum Regio; ad | M. Chriff. Dav. Funcciide igo & uis; A aA es de Barbarorum mq Ps. | Pu Tobia. d de Se o m Pauli, 3 a ch. Langi de Geneslogiis ı s CM & Fabulis | s, quarum Paulu Apoftoluspaffim meminit. 1633. a Iu 1S pi Dornavii a vivax, 5 fe de Canfiskongavia 7 = tis jp 4" : p us : Mb 2 Ga 7891 i ak 533 en Tio s orum Angelorum Tagasi, ad di Pe. : M. D b. Rud. Ri ibd Vd ne Ca iis virilis, ad Cer. Iq Eom 7 i x Sa a p z s45 (oh. Godefr. Satius de Ceramin: Circa corpns Mofi $, ad ; M. Dan. Grade i: Baptif inofaper mortuis, ad x Cor. XF. 29. Us $89 ~ fud. X.9. .. 294 M. po Henfal de Giai Archangeli Michaelis cam Diabol o de corpore Mofis , ad Jud. So UT us = Seu UNE ad yud Mla oo Spe IN APOGALS Ioh, Habdtadeorddupenr a g a fob. Balb. Bopp de Sigillo pu ad Apoc. I. ipu Ihe SIr M. Eberb. Rud. Rothii d Nd. ad Apoc. H. ls. biG ldpoc.H.17. $29 is s& Draconis; ad A. Georg. Schbivar. mo de Bague ( Apoc. XI. 7, s 9. c e e 85 je Henr. Horchis de a in MónteSion, sd Ape: Xi 2:19. IIS uno LM. fob. Maier Flumen Cillum, € «4 ip I. defpripism. — E Z% Dentfebmanni di Libis MARRE S Cae (Pas 872 Aea po jas. paginas | resenfit ite. M. Mich. I ielentamtz; de. Sena Mariah, & Monte Vifionis. Dei, ad Gen. X XII. Comm.l.& 14. |... -Bos PA Georg. David. Ziegra de. Oleo: Un&tionis Sacro Dig | dug, ad Exod, AXK 22-239. Chrif. Walther de Duabus Legis Diving Tabb. lapideis, Mofi | in Monte Sinaï et ad Exod. af 18. & cap. XXXI ijs T5. 35 E E Ee 2H Hirco vEnifiro, ex Levi = 653 | 4M. fol is Moli, B: ad D Sim. Bornmesfleri de Exroribus is LASER Colia. dü d X THESAURUS DISSERTATIÓN "IHEOLOGICO-PHILOLOGICARUM N NOVUM TESTAMENTUM. LEARII ISSERTATIO .... De Stylo Novi Teltamenti. E ~ PROOF Sao &p Uamvis Divina litere eam habe- 5) re deberent apud omnes Homi- nes Autoritatem, ut nihil in iis afpernari prefuümerent, cum, irei- | contem e videri poffe tum: etiam verbum , qaod fortuitan t, magnum thefaurum in [e latentem contineat: Nunquam tamen profana - defuerunt ingenia, quibus An&iflimæ Scripture, obnudum ac [implicem , quem prz fe ferunt, Jiylum, quam maxime Íorduerunt. Xe oie. : x — $1. Nam ut Lafantius Firmianus L. V. divin. Inftit. c. r. ait : Hac imprimis cau[a efl cur apud fapientes €7* dotos ez prin- -cipes hujus feculi Scriptura S. fide careat, quod Propheta fim- plici ac communi fermone ut ad populum, fint locuti. Com. — temnuntuy itaqne ab iis, qui nihil audire vel legere, nifi ex- politum ac difertum volunt » nec quicquam inhaerere animis `zpforum Poteft, nifi quod anres blandiori fono permulcet. Ilia Vero, qua fordida videntur , anilia, inepta; vulgaria exi- fiimantar; Adeo nibil Verum putant , nifi quod anditu [naue ef, nibil credibile, fifi quod poteft incutere voluptatem. Ne- morem Veritate ponderat, fed ornatu. Non credunt ergo divi- nis, quia fuco carente E | S.L Ipfe Augufinus (n quem apulentus ille juxta ac benignus DEI Spiritus dotes fias omnes largiusefudit, quam in ullum altum ex. amiquitate Dolorem, ceníente Erafmo Roteroda- io in przfar. operum ej us). dum adhuc extra Chriftianifmum in errore Manichzorum verfaretur , fatis tenuiter de /fyo ez- - fermone fanilarum Jeriptararum. fentiebat ` Nam ut propria ejus confeffio habet]. 5. con£ cap. j. Non ficut moda loquor , ta fenfi, cum attendi ad illam firipturam , fed vifa ef mihi indigna s quam Tulliang dignitati compararem.. Timor enim meus vefugiebat modum ejus, C" acies meanonpenetrabat in- teriora ejus. e e: | ; tee o a a vus xa .$-1V. "Taceo nunc illos č Gentilitate homines, qui, dum Ethnicifmus adhuc in Romano flabat Imperio (cen maltis lo- cis referunt. Origenes, Enfebins, Hieronymus , Chryfofomus C alii Doctores antiquiffims ) Libros Novi Teftamenti velut Paene Covmus , mAomiCovmue, cios coram vulgo tradu- cebant, & facras feriptores coniemnendos putabant , non, guia non habebant; fed quia non ofentabant, quan nimis ifi dili- - bant. eloquentiam , yerba fünt Angufini y Chriftiani jam 4 om. I. 5,4 ! yfi- pondus negue pretium MIUN longe rectius & auguftius quam antea, de Scriptura fiylo talif fetjadicium. 2i : —. $. V. De Recentiotibus RiCroudsg: lectu digna profert Philippus Mornaus Libro de veritate Relig. Chrift. cap. 26. Eorum qua dixi, ajens, nolim alios tefies, quamtp[os D ET quam legere vacavit plerumque afpera c 1 uz toto Vite teng- ucupatus fu et tamen norit, qug phi oratio conveniat, eA, quorum neque inteliigat , temere vituperaverit. Et ab co bominum genere prodat y, prafertim apud Italos, Scriptu- rarum nolirarum contemtus, qui extra [cholam nihil apte di- cere potuifent, vix etiam de rebustrivialibus loqui, in fthola | cenfuram fuam in [acras libros arroganter exercebant. Duo deinde exempla adducit idem Mornans: unum Politiani, qui præ Scripturarum lectione difquifiverit potius F'ergilius an 'av- (gilius, primus an preimus legendum € aut carmen aliquod Graecum in laudem Cupidinis ac prapo[tera Veneris compofuerit: Alterum eft Domitiani Calderini, in Priapæis Virgilii expo- |nendis, omnem vitam tranfigentis. zi $. VL Ergo vel ideo majoris curæ nobis effe. ebebat altior orationis Biblica eflimatio , quo proniores fumus in Sacrarum Literarum vilipendium, fi, ut Mornaus loquitur ,- earum ne- que pondus, neque pretium intelligamus, aptioresautem ad eas. apprehendendas , fi fyli [acri genium ac indolem probe co- |gnitam habeamus. Nam ut recte Flacius in Prafat. Track, 35 pag. 11. Clav. fcript. pronunciat :- Non folum vindicabit bac Jty facri meditatio facram fripturam à contemuiflorum eru- | ditorum , ant potias Epicuraorum , qui folos Gicerones , De ` mofthenes, Homeros at Marones mirantur, putantque Scri- |pturam ruditer ac inepte conftriptam efe; | modo accuratius examinata, multo Letfori fiet magis perfpi- cud, Nempe enim tum demum cernet > quo confilio unun- quodque pofitum ft, € quam vim babeat. Hac etiam. m deratio €7* examinatio integram analyfia aut re[olutionem hu- jus fermonis fuppeditabiz ,: "ut Leitor Liquidiffime cernat , qua ratione ac modo ft fatta totins Dn idee com- pofito. — Mei ge hiffis aliis, -$. VIL. Et haec ipfa caufa eft, cur ih præfenti , miffis quz fortaffe in vulgus gratiora erant, & magis plaufibilia fa- tura, edifferere debeam: Quali Cha altere dicendi [ive idio- mate, fanciiffima Novi Federis Divino Spirita mortalibus tradita. SSU Cuueiaucu De jus ævi cumprimis, commentat fuerint, allim agitatum fit , aliique aliter de eo MESE d MOCASCA UA UL T DOS mwr doxiJso. CovTES Ù m KQAGV nA TE- fati, L.4. de Dor. Chrift. Cap. 7. cum in cap. praecedente 6.. fed etiam illa hog um autem hoc argumentum inter Eruditos, hu - AM AOT S e * proponere allaborabit. fententiarum y ubi non copu i 2 yorns, 1 Theff.; tai í pagem in tres Seiliones dividemus: unam Exegeticam , alte- ram Dz & Æ at yo, enarrabit peculiares ac praecipuos idiotifmos Lingua fantka in capp. 145 15516517; 1$, 19. Evangelii Luce obvios. Nam omnes ac fingulas totius S. codicis loquendi formas haut facile aliquis fimul exprimere valebit, in his autem fex Luca capitibus meam praeprimis induftriam exerceri voluerunt ii, guos mihi fequendos femper aquum putavi. His ita funda- menti loco pofitis, Didaitica Setio breves aphorifmos ac thefes füperftruere, inque iis veram fententiam de f/y/o N.T. Polemica denique in refatandis fen- tentiis partim impiis, partim frivolis occupata erit. Faxit au- tem fümmus GLOSSARCHA , DEUS ac DOMINUS nofter JESUS CHRISTUS, ut hzc omnia peragantur FE- LICITER! : SECTIO EÉXEGETIC A. Succintfe e7 narà arida. enarrans peculiares. ac pra- cipuos Idiotifmos Lingua S. in capp. 14, 15, 16, 17,18,19. Evangelii Luca obvios... © MEMBRUM. L Continens exegefin Cap. XIV. $UMM AR I A. Votule xai novus ufus $. 1. Verborum xai CyUcTo in bifforiarum initiis frequentatio , $. 2. phrafis Ey TONJE aoroy minus Hebrea , $. 3. Qaya diproy pro prandere feu cenare ex Hebr. idiomate. $. 4. In verbis :1aay wapatipyuwoa , nullus $yriafmus , $.5. ids Hebraeorum vun. redolens, $.6. A«roxpi- Pels eiTe, forma loquendi wapéaxsoa, $.7. vocis rapa oxxe novus ufus, $8. Idiotifmus Hebreus in verbo &pytolos cum actionis verbo confiructo, S9 Mi comparative. ofitum., $10. Gracifmus. in phrafi execu. ày Š | rov Axaiay locutio no: nif c facri meer ic] à PN EU Yes - Du PT -$.12, Qa-yar apToy & q3 Baoincia T g, pror ta eterna frui , locutio Rabbinis freque $.13. Am pias, an idem quod Syrorum TU y re ex Hebr. idiomate, $.16.. Similiter » buyn pro fefe, $. 17. Notte vox Greca felecfior , $. 18. TO OTi fapius mapéanoy in N.T. S. 19. Ver- bum feléttum cuuBaAar, $. 20. & pro per, anex ~- Hebraifmo? $ 21. Báxxsoi pro BÀN era] imper- -~ Jonaliter , Hebraeorum more, $.22 $.I (Vf. I. Kod £jevem. ) » : Ocula, hic : -* exem tes præfi: apud Hebræos , de quo Juxtor [fins l2. Ehel Grau 63 : videri pleonafmusa. bujus litera effe in initis Librorum capitum € quarumlibet omnino fed. inchoet [fermonem ex ufu € proprietate lingua, Unde peritus ad Pf. 4. £oc locutionis genus , inquiens , familiare mtata, fec RTO $. 14. oce asayan y pOT TWA, EXE aua. TA- j. EATHUEVOY , Latinifmi , $:15. Mice pto poft babe- : ï tam copulat quam inchoat fermoriem ad | - riete © David Kimchi in libro Ra. | À dicum? iftud vocat asain nonn vincipium verborum. Idem animadvertit Augufnus , quamvis lingaz Hebraice parum! JOH. OLEARII DISSERTATIO :21. totam hanc Differtationis noftra com-| Taceo , quod hoc ipfo capite XIV. multoties novum hunc | ufüm habete videatu£ , utpote 9.2.3, 49 $5 65 19, 19, 20, 2I, datlicam , vertiamr- Polemicam. — Exegetica fuccin&te | 22, 25. & locis infinitis aliis. SEE | (Ibid. ggg éyéveme. ) | — Grece do&iffimus Camerarius ad Luc. €. 2146. mhtovdla , ait, m igerem phrafi Hebraica. Quod enim Hebræis in Hi- ftoriarum initiis eft vox ^» €? fuit , vel &, factum eff , id Evangeliftis, .ubi aliquid natrandum habent, 2/42. gù £yévemv. Plura exempla occurrunt infra c,17:t t. ù iyeye w TQ mp sbe- cO au riv. VÍ 14. g yve W TE Uaoiyeiv aw TEC, C. 191 T5. t4) $éveso yi TA Save AOeiv aur, VÍ. 29. ù iyeye we syliaxv. Paulo &xquixoivepoy eft Iud iyevero Js c.16:22. yerim } 22n- Suvéty $ Hwyr, c. 18: 35. tyre ?) w 1 tyi uwy, quan- tum ad voculam 5 attinet; Solent quippe Graci in connecten- dis periodis voculam 5 frequentare. p : $. IIL. (Ibid. 'Ev «à iAS€iv aav.) E(t-hzc loquendi forma Lucz pra ceteris Evangeliftis (tan- tum enim femel apud Matth. c; 27: 12. & Marc. €. 2:1 5. legi- tur) frequentata, & fere in omnibus capitibus obvia , vide infra c, 17: 11, 14. 18: 35. 19: 15. Putant nonnulli fieri hoc more Hebrzorum pro Gerundiis infinitivos ufarpantium cum literis 22523 prefixis. Vid. Glaffium Phil. S. 1.5. tr. can. 39. p. 651. & Korflium Comment. de Hebraifm. N. T. P. II. |p. 651. Sed re&ius alii purum hic Grecifmum agnofcunt, qui nec profanis infolens eft. Qua de re confulantur Grammati- ci, imprimis Golins Synt. m.2. p. m. 292. Poffelius Synt. de | Gerund. Reg. 5. p. m. 69. Rhenius Synt. de Gerund. R. CLU p. 285. it. de Prepof pag. 455. n.20. Hic illud porro notan- dum, è pro u$ poni h. m. vta éA9&v (pro uem m ADe) adtoy pofiquam veniflet. Sic Mate. 13:24. êv éxetvons Teig nyt- ezus pof? illas dies. Confer Luc. 9: 36. 11:73. Vide G. Pafo- rem Gramm. Gr. N, T. p. 465. Dicit Pzf(cater apad M. Polum Synopf. Critic. Vol. FV. p. 1634. ad h. l. $ & pro ud; Hete- - rolin elfe Hebraicam: Sic enim apud Hebrzos Beth-bachlan Herm ufürpari pro Caph-bacblam. — TY Quod Hebrzorum idioma in Greco Gayev dvor Ícit Camerarius, 1n. N. T. fimiles locutiones. Pro gupemiivto , obfervabant; quod genus loquendi atam continuum fignificat. Sic infra c. 15:1. $ow ilyiĉovrs, pro. yyhicov appropimquabant , c. 19: 47, fy diddexov pro iddame docebat, Vide infuper Marc. 1:14. Luc.4:38.5:1,9. 11:14. — 23:9,15,5 5. Syriafmum heic latere vult Prachserus Vindic. — Bibl. Part. 4. p.456. 460. allegans eum in finem B. Ghemni- — tium 1.1. Harm. Evangel, c. 11, Sed fcias, hoc merum Atti- cifmum fapere , fi verbum activum aut. paffiv ci per verbi illius participium & verbum aliquod fub cumloquantur. Vide Rhenium in Synt. | antivum cit- PAn: — 2o (VÉ. qe d Bpom me) - Adhibent vocem ids Scriptores IN. T. vicibus fere innu- meris. Adhibent & alii ex Profafis, verum non ita frequen-- ter. Apud hunc Noftrum occurrit decies ad minimum in his fex ejus capitibus, alibique frequentiffime. Unde redolere vi- detur Hebreorum mn triiffüóünum. ————————— porq S VIE: SONUS: Kaj XonxejOele aes duris cime.) sa o bo ef tlli lingua, qua Propheta loquuti funt. Er paulo poft, in| Eft & hæc loquendi forma, qua verbo ómzeJve t verbum -— . . Caufam ejus inquiens, ait: Que jantur a Conjunttionis , cum | Ayer aut eiméiv jungitur , Scriptoribus facris valde folennis, ~ fententia non prace[erit , cui fequens conneltatur, mirabiliter qui vel utrumque verbum modo indicativo ponunt (qua for- : | EL njuuat y prolationem veritatis in voce , cum ea vi- ma in Evangelio Johannis vel tricies reperitur) vel alterutrum — UBI fione, qu, me efe conjunttam. Similiter ufürpatum in Participium transformant, uti h. l. Zaexe49&c, (Idem re- * vem auc. cepe ue 9:18. ubi non fecus ac | currit infra vf. 5, cap. 15:29.17:17,20,37.19:40.) alibi Aai- Er nétam fibi habet. Item A. 2:17. ubi| yav , ut Marc. 3: 35. FaGta videturad normam Hebræorurn, qui - Luc.2:21,22,2 5:33:36. Joh. 2: 1. | memoraturi, quid aliquis refponderit, fimul uti folent verbo — DE STYLO NOVI TESTAMENTI. n & 8 vid. Gen. 13:10, 14. 18:27. 28: 57. Exod. 4: 1. Deut. 21:6. Adde quod zovo hic loquendi genere dicatur 2z»xe4- Sac o lise, cum tamen nulla przcefferit quaftio. Sane o tgw Grenitanon loqui amant. Xenophon varia itidem Socratis cum difcipulis fais colloquia exponens, verbo erev] aut A£yeiv femper utitur. m e | culo, wy d azepaCndj Q* meson mdac axis Ay im Us, | Apud Homerum equidem in verfi- i verba bina duabs9u & qreocQuvas funt pro uno; & in Ora-| tione profa epe reperias úzmaaEwy ane & urroaabso ios, dubito tamen, an hzc cum noftro 3ynxe19des eiae compara- „ti debeant; Cum unum ex his fit poéticum , alteram de zz- terrogante non minus ac de refpondente adhiberi foleat. Obi- ter nota juxta Phrynichum , illud émxe493w4 , non refpon- - dendi , led feparands fignificationem babere (ôn, inquit, m Aguer Divu muve) fi v. w refpondere Grace expri- mere velis, oportere dici &zoxgjvacd ag. | t3 c VIE. y J aes tss xexAndlese YIoreg Coal.) >Q Coah propria fit comparatio vel fimilitudo, ovum hic fignificatum induit , quando Salvatoris zz/Hiratio de aom kAicíz vitanda, nomine HaezCoAse infignitur. Ret nempe comvivalis exemplo oftendit, quid in omni vita, ne- que coram hominibus tantum; fed & coram Deo , nobis fit faciendum : unde & generale infertur. pronunciatum vh 11. quod repetitum infra eft cap. 18: 14. Minus ergo; hic dicitur, plus fignificatur, quod eft «Xa 6cAZs in fenfü horum Libro- rum, quem eadem vox habet Matth. 15:15. Luc. 4:25. Fa- &um autem hoc ab Evangeliftis procul dubio ad imitationem lam vocis Hebree 3 5 quz non tantum fimilitudinem '& parabo- led quod raviterque dictum (proverbium , fen- tentiam) t - ; p due gll NSi ; PAIN ue Q ny uc e pe : sme pen T £Q70UTV TETON Xa tva.) ; : xdpiendi Zpxedhu cum verbo a&tivo xaméxyew occupare , obtinere., conftradtum ipfam > occupandi f obti . nendi actionem Hebreorum idiotifmo (vid. Genef. 9: 20. , Rum.jii.) exprimit — Senfus igitar cl; dps xaryew in- eipies occupare, id eft oceupabis. Sic infra verd: 18. pwm RRITE Sa i. de exenfarunt. vi 19. dpfo Mu cus C I4 i mAT KESA, eft, eguit, vh 24. 5 Ce €aDp.19: RA apam dzepa péevro GU Cp 45: 8. Exod.16:9. Pfal. 22. p.488. feqq. f 00 0 S B 0e “Orsa Éygew avranrodSva ew.) ^0 eleganter verbim £y» loco durang ~ Svr, ut fenfus fit : Non poffunt ve- | G êr additur infinitivo vrer pendere tibi. Non fecus ac in illo Demofthenis ! Hoo) r8- TOIS EyxuARnY , dv Gbx Exam Ata Decio , d. Multi ea ac- cufant , quibus non poffunt dicere meliora, Plura hujus Idio- tifmi exempla fuggeret Rhenius in Synt. Reg.145.p.269. — = (Ibid. "AvswzodeO etant oor w ri avaari E Anaiwn) x Eft hzc locutio foli Scripturz propria ; nec ejus explicatio aliunde petenda. Signat enim myfterium fidei ex fola reve- latione divina innotefcens , quod eft Refurretio pioruza ad vitam, qux Joh. s: 29. eyaisenie d Cafe dicitur, ac oppofi-. tam habet drsny zpiorøws, ibid. Uti vero Ambalatio, cæ- natio , non actionem femper , fed locam , ubi ambulatur, cenatut; Sic vefarretlio, hic & alibi ; non refurgendi actio- nem declarat, fed eum vite flatum; qui futurus efl, Cum rè- [urrexerizt. Que eft Caffalionis ad h. l. obfervatio. * * S Ty en SY: REL Ded. us s za E : hae locutione Chriftum allufiife putat ad illud Püli:;. cix | — 3: e. | egeo Cw Beag dira iw» , ubi Symmachus &r ovreAcusei |. nim frequenter 2 draiav: Ali à cuñiyw, aut curayoyi. id — Multi hic Latinifini conglomerantur: Con.gi37. Ebr.7:: 13. vide G. Paforemin| p a E nod a | CV 16. Kas ue JOHUS | — $. XIII. (Vf 15. MaxzexQ» os Qayera apm trh Baniug TS Ox.) pud Rabbinos c déegrme imagine rav ab Eírz temporibus, ut Grotio credibi- > Veniens, -qua per metaphoram ex Hebrzorum idio- tifmo notatur ifte, qui particeps erit gaudiorum vite eterna , ac fruetur omnibus deliciis caleflibus.- Confer Luc. 22:50. $. XIV. (Ibid. Kai jpčavto or pads rap owe ooo) MONTS.) Nicolaus Fullerus l1. Mifcell. (acr. c. 1. in om pice fub- auditi vult dpa ex more Syrorum , quidicunt: wm ab una, fubintelle&o myw bora, ut fenfus fit: xo piae, ab una ho- ra, i.e. eodem tempore, feu primo momento i.e. confeftim, illico.. Sed Fallero obftat primo Syrus Lucæ contextus , ubi non habetur illa yox mmn. Deinde vix commodam ejus vocis fignificationem reperire h.l. quis poterit. -Nam qux duz nobis modo memorate fant, huc non quadrant , ut Grotius oltendit in zotis. Accedit, quod nulla nos neceffi- tas cogat, ut fübaudiamus dee , cum & vox yyouxe aut Beans, vel certe vov» ie f x&e2ias eliipfin hanc bene fapplere poffit, ut fenfus fit: Animum omnibus fue fimilem , ac omnes compatto vem egife, quafi in velabro Olearii , ceu Co- micus ait, parem omnibus, etiam qui inter fe non convene- rant, animum defcripturus. Imo fi vel maxime m «pas , quod contendit Fallerus ; ad 3g pias intelligatur , non tamen id magis Syriacum, quam Graecum erit. Nil enim frequentius Grecis, quam ad adjectiva , commoda fübaudire fabftantiva. Vide Cl. Eric. Oflermanuum Diff. 1. Pofit. Philolog. N. T. 9. 25, 26, 27, 28. ubi fimul refpondet ad inftantias. Fieri, quz leguntur 1.4. Mifcell. c. 1. Caeterum commode hic fab- intelligere poffumus, aut vocem q»apac, cum cognatis, ut paulo ante innuimus: aut aicíaz , quz vox incluía effe vide- tur verbo raporteid , ut fenfus fit: Jpceperunt ex una caufa excufare i. e. ex una eademque averfatione: aut etiam, Qw- vie, uno erelcil. recufante , utut finguli fuas excufationes at- tulerint. : 6. XV. Gum EENDE , Qu cts iyepe c mpi yov). Sententia crebra a üegray depingentes, le eft (Ibid. "Exo dy yo aas , babeo: € moepyerupdiuoy,. babeo f a reperias etiam infra, c. 23: 17. : 7. Jude vf. 3.. De verbo épemio & va- tia ejus conftrudione apud Evangeliftas, vide fis H. Stepha- num Tom. 1. Thef pag. 1904. Recurrit in eodem fenfu infra Cap. 16:27. épevd Sv oe giri & VÍ. 32. Cap. hujus, cum ac- cufativo rei, ereecGeiaw Smids, ipeTé TU e)s eipsyuy h.e. legatione mifa, rogat ca, qua ad pacem [pectant..—. Illud dye ue muito torfit etiam Syrum, ut reddiderit permitte mi- br, nt exeu[atus fim, uti Tremellius reddidit apud Barthol, Meyerum Phil. S. P. 2. c. 6. p. 299. AU YDE o ta ga pofihabere , non curare, Patet h: 10:37. d QiAGY TATECH d une l Ea uS a£ (Qr. Og p33 /x* animam ponere pro tat plum Hebrzi va) Genef: 814. cum quo qvx; vulgari anim t A2 E g 4 JOH. OLEARII fignificatu, congruere folet, Sic infra Cap. 17:33. in verbis: ds edv. Carney aio dolo) diui cay, l €. Qui [Induerit fẹ- metipfüm fervare. Id quod-oftendit verbum in fine additum Quoyoviirt (adislu) vivificabit (fe) de quo Membr. IV. pluribus. Vide infuper A&t.2:41.5:23. 7:14. Rom. 2:9. 1 Petr. 3:20. Apoc.16:3. Cæteram non negaverim , unum alterumve ex Poétis Graecis [ quod Genus Scriptorum fepe voces transfert ad alia fienificanda, & hujufmodi utitur tropis, quorum extra © : : poëfin nullus eft ufus]. ad affeftus. teneriores exprimendos, quandoque «lu Juylw animam pro toto homine pofüiffe, Ita |. v. g. Euripides Pocta Tragicus in Helen, v. 52. fcripfit : dv- xa 3) moara) (i. € ev ptor TAM, Synecdochice) dv d im ux puadploi fpodioiv Javore Vide Seb. Pfocbegtum Diatr. de L. Gr. purit, in NT. $.95« p.32. 1$. 34 f LL Án veto Grzcoram hocidiomati adfcribendumfit, valde dubito, Nulli fane vel Hiftorici vel Philofophi apud Veteres Grecos, vocem Juya pro toso homine , familiariter. eo modo 3 quo Noftri ufürparunt. Ad locum ex Polyb: Lib. XVI. à Ca[aubono in Not. ad AG. 2:43. productum , folide xefpondit eb. Vor- fins in Hebr. IN. T... cap. 4. pag. 1175 .$. XVII : ( VE28. syi seam xaSivos dupli vli domu.) Valde felecta hic utitur voce Lucas. Eft enim d»tcem hà E damdhlw , rationes [abducere fumtuum , quod ñoyileg dixe- |. re elegantiores Graeci > Yni autem , quod olim dQoie ; 1.calculzs five lapillis rationes explicarentur. Unde & de fum- ma definitione , verbo S69 (ponere) funt ufi, obfervante Joach. Camerario in Notat. figur. Serm. ad Luc, c. 14. p. 18. In Apoc. Johannis cap. 13:18. legimus duQícew ? &eaSuqaor. $. XIX, (Vf30. om 818» o ày9yu m Q--) fententiz pollicem premere poffumus, — SCXX C o tel — (V5 1, maevodleQ» avisGnAéy inen Bed eie — Vocula. &c. Matthz3iii.. Ba7fliQw w do baptizato aqua. -| adverfatur Chriftus dicens: DISSERTATIO valent , ut oftendit Tom. Gatakerus differt. de Stylo IN. Teff. cap. 18. p.187. Sed forte , perpauca illa exempla , non nifi lextra Otdinem , ut fic dicam, & raro, nec fine figura aut anomalia , ulùrpata profanis Autoribus Græcis nóndum He- | braifrai formam noftre locutioni detrahere quis dicat. Vide Tom. Gatakerum l. c. Tob. P er[lium ad Hebr. N.T. Part. I. f-213.214.217- © P.IT. 225. $. XXIL | | (VÉ. 35. t£v Bamsnav aum.) Verbum activum tertie pluralis Bersa ejsciunt , palfivi Bamerey ejicitur fignificationem hic affumit ad imitationem - Hebraeorum, vide G/affium Phil. S. Lib. 5. Trad. 3. can. 23. p.391, 302. Solent quidem & Graci fic loqui, as araya- ASTI MOL > WG AYSO y WG EIU DO ACUMORU » pto drayléñ ery $ Abyemu, MiuvDoAógu.): Sic & Latini, ferunt, perhibent, pro fertur , perhibetur. Sed rete Sebaftianus Caffz/1o not. ad cap. s. | Matthæi. Quod apud Latinos [vel Græcos] fit cum paucis verbis | narrandi ut plurimum ] 2 fit apud Hebræos [& qui hos fequuntur N. T'eft. fcriptores] 27 quibuflibet verbis, qua cum attiva fint, explicari debent per. pafi m ant imperfona- le, ant aliquid addendum, — Continens Exegefn. Cap. XF. em GALA - Energia vocis : D 5 $.5. Eeyeroy EU CERT OY , ad fe redire x: AH praua dis TOV - seavor phrafis Chaldea, $. 7. Auaprayar evéz -Twos Hebraa, $. 8. 2wmAdcyxya. CF CTAAYKHTG- «uim Sacris quid è §.9. Nexpòs pro bomine pec- “catis dedito, ex idiotifmo L. S. $. 10. — : (VEz. "Oh STO auaprwise qrescdixequ. ) R T S Lis 1 UM dus p zx S vis é DM cn. (VET. bens vosas txan d uemmoías.) . Nen loquitur hic Salvator directe & fimpliciter de ullis, | quibus realiter. non eft opus poenitentia , fed juxta commu- ne h. 19: 20. Communi huic Judeo a vues p tam (VEB. zò exgot ala) dixíav.). -. Verbum exesv vel axes X vix alibi, fiasinufu. Bisadhuclegiturin N. T. Matt quam apud Euangeli- 2. h. 12: 44. Luc. 11:25. pre " Y DE STYLO NOVI TESTAMENTI E "pro quo Graci ufürpánt wegé» go) «xpexeedm — Sic enini pee & Thomas Magifter apud Jon. Crojum Sacr. Ob- fervat, part. T. cap. 3 4. pag. 268, "voetujAo- nei Aeyevs S augo 3 jj NILEN- i Ko Qoae 3 Ey meEv. | | : SM l (VE12. Ads por m Oon Gov pép Qe T sorasi) | i $. VIII. (Ibid. aj &uzriov e3;) : Vidétur & hac phrafis Zueevavery wame mO fórmata juxta Hebrzam illam ‘n99 v55 wen peccare coram aliquo. Pro quo alias Grzci dicere. fere folent, GiApTOYEIV As nva GCA qa y s Twe, Sic Lucas paulo ante ; fugaron erà ; «6hxg Iaiuedüccieras: Des mibipartem fiveportionem Bonorum’ Sgovov & infra Cap. 17:3. tav aderit tis exo deAQoces , Bea competentem, velmibi contingentem, ad me attinentem , qua | za illüd &'emov cs exponit te tefe. Lucas Brugenfis, ad me redit, - Quæ fane locutio elegantiffima nec Grzcorum | i te Juaudo in bona patria vitaque, nequitia tu : perdis. ! $. VL (Vf 17. a tauto 9) £A Oy.) . Eexeox eis żgur elegans loquendi genus apud aliosScripto- tes Græcos haut temere obvium , non diffimile huic Latino- | fum , ad fe redire , quod zque ac Grecum illud de eo dici- | tur, qui ad bonam mentera redit, qui fe © fatta fua confide- Tat, atque [na exteriore divagatione veluti domum redit, it. - qui abebrietate, graviquefomno velut expergiftens, fai com- -pos redditur... Nam & fic Filius prodigus hactenus tanquam mente captus fuerat, nec priorem nec prafentem ftatum fuum inrellexctd = mo s cs So ue. (V£ 18. 21. aimo iuar elc 3 Segyoy.)- Ex oppofitione fübjuncta in verbis, xa) wazne vw fatis in- | telligitur nomine $ segv3 DEUM hic indigitati. - Similis lo- | catio legitur Matth, 21: 25. Luci 20:4. Bapti[fmus Joannis un- de erat? i£ Sega, 5i &vS'ewmov; Nec ulla phrafis Evange- ú Banana T spavæv: Atillanilaliudin- | liftis frequentior hac: | huitur quam Regaum D EI, confer loca parallela Matth. 11: verf. 11. Luc. ibi eft &2naeío Se spavav, Quod fiobfervaffet Angufinus, fa- cile refpondere potuiflet Manichæis aflerentibus ; nufpiam in V. Tett. oftendi poffe promiffianem Regni codoram. Vide Hackfhan. Not.ad Matth. 21:2 ¢. Ortum fuum phrafis ifta ha- bet à Chaldzo idiomate ; ceu patet ex Dan. 4: 23. quo "j PD Ouod celi dominentur, Nec infrequens Chaldaifncus hic apud Rabbinos, triplici nominealias DEUM vocare foli- tos (1.) nw Celam, (2.) cow Nomen, (3-) topo Locum. Vide Hackfpan. l.c. Eft autem in voce £ sparg fic ufürpata, Metonymia vel fubje&i, vel continentis pro contento, ut celum lignificet eam poteflatem , qua in celo mazime relucet , aut que celos habitate — | deeem dice , Filius. ctiam in forte; Joh.i: 7:28. . Quod enim hiceft Banda $98, illud |. - te jua te recte judicante. Alioquin longe abfuit à Patre ifte &.IX. jse "ubi refipuit & ad tt. Unde credentes vivere dicuntu£ 125526; MEMBRUM Ill. -. Continens Exegefin Cap. XV 1. | SUMMARIUM O' Bros vox Hebrea, 6.1. Sice 0 x0pós , 6. 2. Oxo: . vouos Tis &dixlas, pofferins fabflantivum oro ad- jettrvi , per Hebraifenum ,$. 3 vio TUalays TTE, xou uio TY QOTO quinam ? $, 4. eis TW YIAN éauT Qv y au exponendum : ii rebus fuis agendis? §. 5. Mas Ioas tomes Syriacum, C Maias Ths adxiasy pro divitis injufle partis , §. 6. Atataj iuas 4mperfonaliter explicandum ,-$. 7. Mapas dog- Xo, an pro divitiis fallacibus? $. s. Verborum - pice C" aya nova oppofitio, $. 9. Emphafís — Verbi ex MawipiCar, $. 10. Anceugyrt tau TSs ir- "HO TG) aeara, quinam phraft Scriptura ? $. 11. Energia vocis (Qdexvyyua , S. 12. 4 based TUO. quid notet E vangelifHso:13. CaTa non periturum Rabbinis frequentatum: ittm Kald - pro minútiffimò puntfo. 9.14. Verbi wese novus ufus, Ibid, Adl apos nomen jyrtatum, 6.15. V0, cis Ay f eios facer ufus, S. 16. Synecdoche vocis c des A KAN a OA UTUS EY bid. -Kozos T9 A na, phrafi Scriptura pr 70b, fro e TO xó » CA S) LE ;nallageuumeri Hebraica ; S aUe 29 CSS 4 x i 6 JOH. OLEARII | $.L | | (VE 6. &uaniv Barse tasis.) O BarQ- Hebraica menfura , nomen habens ab Hebræo 73 quod antiquitus 33 legebant per *.* tefte Hieronymo ad cap.: 5. Jelaiæ, & Theodoreto in libr. Regum apud Dru- finm. Illud B29 vel B3 alii interpretati funt Bærov, alii ga- doy, a3 BdG, ait Jofephus lib. HX. cap. 2. Antiquit. Hiftor. diwary yopheu Eécue eCdouýngvre À dvo, Badas menfura li- quidorum eft circiter LX XII. fextarios continens. Syrus hic pon» mathren, i.e. petentes vertit, Vulgatus, Cados ; Non male, fi, docente G. Agricola apud Bezam ad h.l. & Batas, & AMétretes & Cadus eadem menfura cft refpondens ampho- ræ Attice, Alias Hebr. 35 (unde Cadus ) magis/ydriam vel fitulam fonat. Lex vetus, x4» fitula. Druhuspromenfura i: k non meminit fe legifle. $. II. (V£ 7. inamoy xopse avg. | Eft etiam oxe»(9- Hebraice menfure fpecies. Nomen mu- tuatur ab Hebraeo 45, pro quo Graci interpretes & ipfe Jo- | fephus dicunt, xG- Corus autem juxta eundem Jolephum Lib. XV. cap. 12. Antiq. Hift. dwany utesuyss A dinss dixo, id eft, tantum valet , quantum X. medimni Atuci. Eltque aridorum menfura. Illum Jofephi locum Agricola deprava- tum effe cen&t, numeri nota; velin eo, quod pro A 4e; fcribendum fit axaieé. — Approbat hanc obíervationem Be- za. Drufio xo idem quod Homer, continetque O- va 430. Ephas 10. hoc eft, Modios 30. Qua de re plura videantur apud Camerarium , Drufium, Gualtherium atque Altos. | .$. HT. | : (VES. imýveoev à xjgy(Q» ? oingvomov aite adios. ) Subflantiivum e4xi/«; non cohzret cum illo iryveory Zan- davit , (quamvis in fa&o iniquo non potuit Dominus non probare folertiam Difpenfatoris). fed alteri fübftantivo oingo- ^ G- additur loco adje&ivi &ðx@- (ut recte interpretatur Sy- rus) cum infigni emphali & energia, ex confuetudine He- breorum , de qua prolixe Glaf Phil.S. 1.3. tf. I. Can. àpag. 29.40. Sicverf. 9. dicitur, im 9 uapwvæ P ddiuiass Cap. 19: Verf 6. neatis T odas , ]ac3:6. xou v adria, AG. i Vei. 18. 2 Petr 3: 13, 15. pios d$ ddzlas Ac nihil fre- quentius ef per totam. Codicem Sacrum, quam ut Subflan- tiva pro Adje tivis hoc modo ulurpentur,.. Pauca illa exem- pla, que Pfecbenius Diatr. Pr m Scri ptoribus , fed meris Poetis, I o, Euripid te, proferre ftudet , neutiquam probant, cum vulgari Græ- ca lingua genus hoc loquendi convenire. Dicitur autem Vil- licus ifte cingvou@ B adkigss quod bona Domini fui izjufte ad fc rapuerat, - Magis hoc textui congruit, quam fi cumaliis oixovo O P adixlag reddatur Difpenfator faljnatis i. e, opum falfarum, | Quamvis enim LXX. dolum & fallaciam odnio. dixerint, Job. 27: 24. Hof 12:7. Amof 8: ç. ea tamen no- tio huc ñon quadrat. A : ice (Ibid, zi oi jo) 8 alg» sica Qeoipai repos vr pe om yss S Dom) : Tio $ dew: non alii funt quam eeQomeudivor y Qemotr- sec illuminati , vel ilufirati; h.e. Regeniti , quiluceSpiritus S. perfuft res cælektes cürant, ac deftinati fant à Deo ad fruen- dum luce illa eale(ti , Joh. 12:36. 1 Thef. 5: s. Ephef. 5:8. Legitur &, 6o Qum, Ephel: 5:9. His opponuntur ifo] «£ aidvO* Tív2, h.e. homines pre[catis vita. fludioft, buic feen- lo dediti , qui nihil alind curant, quam vita bujus commoda (qualis hic Oeconomus erat) zx : DISSERTATIO (Ibid. eic? Roeav $ &auvdy do) Hugo Grotius exponit: £z rebus fais agendis, per Hebrait- mum ilum quo Gezeratiozes idem funt quod Aétiones: Gen. 6:9. Noa vir juffus €* perfectus fuit vrina in generationibus, id eft, zz attionibus fuis. Cap. 37:2. Ife non generationes y h.e. res geftz, cafus, & eventus Jacobi. Sednon opuseft hic Hebraifmum fingere. Verba enim e; Y oed inus, pro e» 75 pueg th taur, perinfignem tum aži prepofitionum es & w, pofita, commode exponi poffunt ,. zz genere fuos h.e. zm bominibus fug tatis five feculi , Beravopix c, Non fecus ac ud Genef. 6: 9. Noa Kir juftus ez perfectus fuit, rmna iz generationibus [uis , i. e. collatus ad impiam homi- num colinoiem , qui illa atate vixerunt, exponente fic Wal- thero in Harm. Biblicap.86. Itafereufüseft nomine yw: He- fiodus , quum dixit x eószov WWO & depor, & XA A60 , C cidipeoy.. Similiter Z4Menanderin his verfibus: AyO9goz Q- toy A Xensus , eU fuse y cQcdes: LI ewox(G- , gdiy OEA à» TA vud ge — NOS Vir fis probus, fis frenuus, fis nobilis: Nil nil juvabunt ifta im hoc te feculo, — Similiter Virgilius: Parce pio generi. Et, Quod genus hoc ho- "minum E : c per ET : $. VI. | (WE 9. in € Meuové d$ odiuiac.) oe (1.) Mauwvãs vel Mapay NIDO vox origine Syriaca, Cu- jufcunque generis divitias, pecuniam & lucrum , denotat. He- - fychius certe pav Jyoxupoy interpretatur. Deduci videtur pellatum fuit Mammon, tefte Tertulliano , quod Gracis Plu- & Baxtorfium in Lex. Chald. & Syr. In hoc capite vox illa ter reperitur, vf 9,11, 13. & femel apud Mattheum c. 6: 24. ubi per duplex py fcribitur pappeva. Videtur uapeva de- clinari pofle deris ,- fi infra vf. 1 1. poft æ ganov repeti smo S vens debet uaywrã, uti antithefis hoc fere poftulat. (2.) Ipfa phrafis paywas ris o dixiae v: 11 . exponitur ug- Movas &dix(* , idque per Hebraifimum §. HI. notatum. Cur autem opes vocenturz7/4//2, ineo Interpretesnon conveniunt. Quibus abfonum eft, Chriftum hortari Auditores dan € F: ] jm 2d i (cocle tas) vanas , fallaces , adulterinas , traufitorias. die» in SS. epe idem valeat, quod a2:5« (vid. Gen. 24: vl 49. Ef 38:1 9.) & contra 2x 6- idem quoddcA(G- , dolo- (OV. 56 us compara- & «ov opponatur tã dydw , vid. Lud. de Dien animadv. ad h.l. Sed hzc non impediunt, quominus panwias TS ddi- xias præcile intelligatur de divitiis , aut opibus male partis, genitivo acquirendi modum notante, ficuti panis zzjuflitia , 4s dicitur, qui eft injahke adquifituy. — ~ (3.)} Sicprimo quad tat appohitiffime applicatio parabole cun . | parabola: ite Occonomus comparavit fibi amicos ex opibus - male partis, ita & vos comparate vobis amicos ex opibus ve- ftris inique partis. Favet porto Uulgatifima Phrafiologia , 5p837 pnn, non modo in Targum Elai. cap. 33: 15. [obfer- vante Barth. ZMayero Phil. S. PAL. tbeor. 4. pag.160.] Sed & 1Sam. 8:3. Prov. 15:27. Ezech 22: 27. obvia, qua Chriftus cum vulgo locutus , Gracum illud uawevás vic adixiaz ex- preíffi. Hanc Targumifte Íeipfos interpretantes reddunt , Mammon violentia , Ezech. 22: 13. impietatis , Hab, 2: 9. raping, Elai. 33:15. Denique hoc circus[lantia textus requi- Hit. Siquidem inter Difcipnlos Chriftinon erat modo Mattheus | publicanus, in catalogum XU. Apoftolorum relatus ; fed mv- TES oi TEAQVOM y wa 0i AO TO NO) , quamplurimi Publicani & | Peceatores cap. 15:1, (è quo Chriftusfermonem fuum in hoc “| loco continuat.) Pro his ápologia contra Scribas & Pharifieos 2 3 du cs iE. 3 ees ; finita, jam cap. 16: E ad iplos peculiariter (Asye A 1 DEIS 186 varas ars) orationem convertit nomo injuffo, coram avaris & injuftis Pharifæis opportune mo- net, utft quid 77j4/fie partum poflideant , ante fui converfionem , bonefle veflituant & pie diftribuant, ut fecit Zacbens Luc. 19. Nam de Reflitutione magis hic fermo eft, quam de E/eezofj- a. Vide fo. Lightfootum Hor. Hebr. ad ly, l.p.843. feqq. | e. c evi ab yos firmmitudine five potentia, prout & Latinis opes dicun- - tur facultates, & copia, quia pecunize obediuntomnia. Sed - & Numen, quod pecuniz præefle Veteres crediderunt , ap- to, iEgyptis Serapis dicitur. - Confer Wafèrum de antiquis - nummis & menfuris Hebr. Drufium ad voces Hebraic. N.T. - , tum quod. Jes, ex collat. Mal. 2: 6. emn 1 Petr.2:22, tum quod vf rr. Proverb. 4:17. falfitatis , cap. 20:17. (aetdaeiorum. C. 23:3. & fab parabola de Qeco-— 1 A DE STYLO NOVI TESTAMENTI. | catu legitur etiam Luc.7: 3$. 10: $. VIT. (Ibid. "Ive, orav &xA(au Te, défuvqa, va. ) lllud 2££ov«z) Vc fimpliciflime ex Hebraifino e j/e , quo tertiz perfona: verborum imperfonaliter fümuntur (vide fupra Membr. 1. 6.22.) hoc fenfu : futurum efl, ut re- xponitur Tr.5. c. 15. p.266. feqq. Deinde & phrafis iéenov $ æv9pw- cipiamini (fcil. à Deo per fidem in Chriftum) in «terna taber- nacula. Sic Luc. 12:20. ad Divitem dicitur; hac zoffe dma- 182 T'épetent , h. e. repetetur anima tua fc. à Deo, qui folus a- nimam quam dedit, repetere poteft. Et fupra vf. 4. Oeconomus ait: ive dézovral us, pro, at reciptar , Íc. aDebitoribus Do- mini mei, Nideinfuper Luc.18:15. 23:29. Matth. 7:16. 9: 17. Um $. VII. (Vf 11. 8 2v & «à adio Mapovg mso) cix iye e, | qU &AuOwwoV Ts pil mseto. ) (1.) Uti fupra $. IV. voce aduis, à uapovz juncta, refpectus habebatur ad Difpenfatorem, qui bona Domini füi fraudulenter & injufte interverterat ; ita h. I. quidam volunt nomen dé ipfas divitias hujus mundi 1efpicere , leftibus comparatz zzjwfe , h. e. incon antium fuam vocentur, exldiotifimo Linguarum, He- braice , Syriace , & Arabice, quo una eademque notione tetur. Huic zoi«e Mage , ajunt hoc ipfo commate le, ac feu fallacibus divitiis , opponi 3 30 gandor h. €. permanens , flabi- voce ? ic fer eyveg his, quae m. eem» quidem T avTéyecov| y w pucciv Vero TO ævTey ey eft actio ipfius gjæms , xag Qpováv autem ipfius pics. Neque tamen. idco repetitionem aliquam. coplixlus hic admittimus , uti Cafaubonas fentit INot. ad h.l. id enim valde folenne eft S. Scriptoribus , unam & eandem fenten- tiam, duabus, exprimere. Vide infra cap. 19:32.54.43. Quantum ad præ- dentem locum attinet, fi uzus accipitur pro primo, alter pro fecundo , fenfus facilis et: Aut uzum i. c. primum v trum odio habebit , & alterum i. e, fecundum , v. g. Zohan- zem diliget ; aut primum (Petrusa) ample&eur 1. e. diliget, n ( Johannem) contemnet, 1. e. odio habebit. Er amorem & odium inter utrumque Dominum reciprocabit, idque demonftraturus. coo (VEIA gta] GepokruenCor aum.) = Tp podium verbum, prapofitione ¿é aucta "nfrenem derifionem importat, adhibito quodam gefta narium, Grecis znfiguis arrifor. tialis non nafütum x ufque licet , fis denique ma[as... Hinc Latini, : linc Latini, safe fufpendere, & fufpendere nafa adunco dixerunt, "Expvwmescew habetur i Luc.23:35. Verbo uvxtmeh lody utitur Paulus Gal. 6:7. CWEets. Tuss ts di deucadvres tauris touonoy $ dv- e o pagon] e s : tig tribuunt , fequejsftos promunciant ; €» magno molimine tamen illius apex concidere potefl. o(-17. Sic fatis ingeniofè eremoniarum , quas admiratur populus, quibus € Deum pro- * Yu i í r quae cœ- Ddeasyuare duti mi fallaces © tranfitoria , -ob fenti emphafi conciliat , quafi imo & pluribus diverfis vocibus aut phrafibus | primum v. g. Pe- opleétendo unum , contemnendo alteram w Cito mA Cav cujus fignificatio & 7 29. Fitque hoc mote He- e non tam «fuz , quam Vide Glaff. Phil. S. L. 3. brazorum , quibus verba activa [æ cjuldem zotificationem denotant. zv eft Hebraica, idem fignificans; ac, cum bypocrifi ,. fimu- late, fucate uti contra in phrafi altera, vai Jixoucy weno $ O:2, Luc.1:6. ilud ivwmov 3$ ez, idem eft, ac fime hypi- crifi, fincere. Ita Genef. 17:1. Deusad Abraham dicit: Am- bula *335 coram me, h.e. noli more hypocritarum extrinfecus pro pio haberi, & tamen in corde me impiis tuis fa&is nega- re. Conf. Deut.6:25. Rom.2:15. $. XII. (Ibid. «6 &y avSoumuie Yyy BdtAvyua Giwenoy $ Osk.) Abftradum B46vyua pro concreto Bdeavstoy infigni cum emphafi & energia ponitur. Exempla gemina tum V, tum N. T. vide ficapud Glaffium Phil. S. 1.3. Tr. 3. c. 7. 26,27. In verfione LXX.vitali «à Bdtrvyuo Idolum fignificat, Sic Elai. cap, 2:20. 10N 1203 idola argentea (ua. LXX. reddiderunt au wek. Quod magnam iterum loco prz- faftus © fuperbia , vel etiam Spams ) funt eximia, [Mendida, * qua hominum opinione (& oy | C in excelfo pofita ( quale erat vitæ Pharifaicæ inftitutum ma- jufiitia & veritas, pariterque mendacium & iniguitas deno-! J gq q guam præferens fancimoniz exitant, Gaza» $ Og, i.c. ipfa idola. fpeciem ) res magis abominabiles Judicio € fententia Dei, quam / - $. XIL Dana $ Oi Layali.) HanAda g Oes, & i Banda T Segyàünt icoduve gym (vide fupra Membr.II. $. VL) in hiftoria Euangelica & tan- tum non ubivis obvia. " Peculiari Lingua S. modo interdum hignant Regnum Glorie , fcu beatiffimum illum ftatum poft refarre&ionem , cum Deus erit omnia in omnibus ,. 1. Cor, Cap.15:28. Vide fupra Luc. 14: 15. & infra cap. 18: 16, 17, 24,25. Interdum Regnum Gratis, h.e. Ecd Deus in hac vita fibi colligit, & (VÍ 16. 3m vom ú per Ili [1] iurojt 2 (4 ma! titudo amplectitur. Omnes enim hos fenfus admittit phrafis, que as oUTU) Dialery , uti mox oftendemus. Pluta de iftis locutionibus invenies apud B. Gerbardum Tom. V. LL. CC. L. de Ecclefia cap. HI. $. 19. S I o a (Ibid. xq) mg eie alu Bioleta ) Verba hec intelligi poflunt, vel (r ) de acceptione Enan- geli, h.f Quis ( prater vos Ifraélitas) vi irrumpit in boc | regnum ,- DiaéuxNoQ- comiti, utex Matth. 11:12. liquet; ubi Qiero paffroe famtum , mox attive h. m. exponitur: . ! Damen r Seayav Biulety gp Biasa oprlo gutha 1 Quafi dicat: Patet boe regnum omnibus , fed improbo labore, magno nifu adeundum, vera fide ampletendum Euangelium, Quæ.eft ufitatior atque receptior loci explicatio, innixa loco parallelo Matth. 11:12. Vel (2) de per[ecutsone Euangelii paf- fiva. Sic Arabs vertens: Er unu[aui[que injuriam vel vim fa- cit fibi ipfi (i. e. vim patitur tum à fe tum ab aliis) propter aL. |{ud i.e. ob Regnum Dei vel in gratiam ejus. Ubi ec esalui ; pofitum eft prod aui4lu , icut ec 79«0 bujus vez gratia, Marc. 1:38. t Tim. 4: 10. & apud Herodotum in vita Home- Eftenim uvam proprie zarzs , figurate |ti, Mentor sxsev & ès dixauoruul,s qe È QiAo£evilu , Sicapud Laétrtium à Timone Phliafio- rum Poéta Socrates vocatur. MuxrGp jympopaxz(Qe. Et Mar- fed Nafum quendam vocat; Nafutus fis tinuatam & connexam orationem Salvatoris , à com.: 1f. & commatis à commate dependentiam , qua breviter ita fe has bet: Vos sno deridetis © doflrinam meam, vf. 14. HEC mirum; "am, cum Lex €x Propheta fuerint , ufque ad. Johannem; gnum celorum, cuis eic auTw Bidler, d.e unu[quifque con- Cora tllud agit , per cóntraditiionem , arrifionem €. 'ver[. 6. Quamvis autem vostotam legem vacuam reddidiflis , ng unus verficulos, qui laxi & luxati pendere, & minime inter fe co- herere primo afpe&tu videbantur, planos, perfpicuos, atque $.XV. VEs- (ey T propter juhirsam €7* hofpitalitatem. Vide fis Lud. de Dien Animadv, ad h.l. Vcl. (3) de perfecutione ejus ativa, Ita "ob. Lights footus Flor, Hebr. ad h. l. p.847. interpretatur, urgens con- pariter cum iis egiflis, uf. 1g. € nunc exurgit € intrat ves ` cohærentes reddidit do&iffimus ille Anglus- ` $. XV. ( V 35. suamumepos dé iat S egvir 3, abo yiv meger- Ov, 9 TZ VOU quiam wepouaw METEN. ) (1.) Di&o hocProverbiali Chriftus eternam legis moralis durationem delignare voluit, «que impoffibile efe innuens, ul- lum apicem legis perires atque impoffibile ef (fi non Dei po- tentiam , fed naturz ordinem relpicias) celum €7* terram 1n- terire, Nota hic mæpépyeg, ut 2 Petr. 5: 10. pro interire po- ni Simile loquendi genus eft in 7/o adagio, Matth. 19: 24. & Luc. 18: 25. &Uuomamegoy ès WEuNAOV , X3. Nec alias, comparatio cum iis, quæ aut impoffibilia funt, aut videntur, in S. Literis infrequens eft, ut Eíài. 54:10. Luc. 19: 40. Gal. cap. 1:84 Sed & profanis ufitata , ut cum Poéta ait : Definet effe prius contrarius igmibus bumor. Item Ante leves ergo paf- centur in etbere cervi. : (2.) Matthæus cap. $: 18. fententiam Luce ita expreffit;. "Eus dy mapia d Seovocs wg) v y» lam ev v plo reegia s poi mupéAO« Som TE voug, i06 OY marro "yea D). Ubi, quod de | (Nam sy Lazar, ab Hierofolymitanis , tempore Chrifti, pronunciatione ufürpatum pro tow Eleazar , plu- lõ dicitur , receptum eft inter Rabbinos , legis autoritatem & conflantem obfervantiam haclocutione defendentes, idque lepide exemplo Regis Salomonis explicantes, ut hoc annota- ipiis vit ex mp» ad libros Regum att. 195. p. 31. col. 1. Theodorus | Hebr. p 1067. — Hlachlbanius in Tract, de ufu librorum Rabbinicorum Sea. 2. p.42.5,426. qui Tra&. acceflit libro Nizachon R. Lipmanni. Vide infuper fob. Ligbifootum Hor. Hebr. ad Matth. c. 5:18. p.257. Apparet hinc adagium illud , de medio ufu fumtum ex [cribends ratione , qua tum vigebat , originem duxiffe. Nam ut ; Grzcis, ita * Hebrais, literarum omnium minima elt, (3.) Uti vero per Id intelligitur Jod ex literis minima, ita ps xseaiaw minutiffimum puntium , five ex vocalibus, quale eft cholem , chirek , five accentibus , quale eft Rebra. Vide Chemnitium in Harm. Enang. ad h. l. - (4) Huic tamen Expofitioni obítare videtur vis & ufus vo- Cis xeeglas, quz Græcis non fignificat notam integram, vel charakterem diflintium , fed partem tantum alterius , eamque prominentem , © exflantem aliis. In Gloffis Veteribus, xe- ezia, yestupos(Q» ñp, apex, litera fafligium. 1n Hefy- chio, xsegía , pyn yeewuerQs , apex , initium litera. Apud Plutarchum , Epicurus, mês ev*aGav ù neegiav, de Syllabis € literarum particulis, contendit. Hebræis xeeouo eft ypw cauliculus fruclus cujufois , vel yp fpenarum aculei, quorum figuram referunt xeegia. Sunt ergo qui per xeegiíaw hic intelligere malunt , emizeatias €7* fumma fafiigia , queis litera inter fe diflinguun nicu in capite elemen- torum Hebraeorum funt confpicua erg differunt. Vide Grotium ad Mattb. cap. 5:18. Hammond: E ap. M. Polum. Synopf: Crit. p. is ( $.) Porro, quiaxeegtæ ctiam de linea, duobusutrinque cornibus & extremitatibus conftante. (ap. Hefychium Gr. in- terpret; ad Pal. 13: 6.) ac de antenna in navi lineam imitante (apud Homerum ) dicitur; Alii xeeaíaw hic Lizeam five Li- zeolam veri malunt, prefertim , cum & Syrus adhibuerit vocem wND35, à 030 frgnavit , five lineas duxit, in Chald. ad I. Sam. 21:13. & Litere omnes apud Hebraos Linearum du- &us (v.g. 3 tribus lineis) abfolvantur, adeoque Chrifti ver- - bahocinnueredicunt: Nec integram literam, etfi minimam, diec partem ejus; adeoque nihil prorfus legis interiturum. Wi- "de Ludov. de Dieu annot. ad. b. l. — (6) Verum quid juxta has duas expofitiones attinebat pe- culiariter ductus vel apices literarum defignare , jam defigna- to; lteratum gratia, të 1474, cum pereuntibus ductibus vel apicibus & partibus literarum , ipfæ literæ actutum immu- tentur, adeoque jam non amplius fint edem literæ, fed per- | ierint , intereuntibus talibus x«eee(ou. | Etfi ergo vox xegouaz apud Exoticos pro inteera nota non furhatur , quia totam ta- men fine dubio corpus Legis Divina refpicitur , ad quod non minus vocales , quam confone Ípe&ant ; illa Interpretatio, qua nec minimam literam Jod , neque puntum vocale mini- mum de Lege interire poffe dicimus, ceulinguz originali con- | venientior præferenda veniet. Sic in Italica veteri, novaDeo- . dati & Gallica verfione ; nec non à Pifcatore , de puzétis vo- - €alibus , usegíac Vox accipitur. - Vide Dz. Calovium Annot. — adnti-Grot. NN. T. ad b. l (om p - (7) Quicquid tandem y 1 th. s e: dee fit, € collatione comm. 19. cap. fa minimum efe, guod non coraplementum fit (ortiturum. Eftque argumentum gm 2 umov, h.f Nelar quidem vel segata - de Lege peribit. Ergo, multo minus aliquod præceptum vel SETS M = locum quietis ac falutis, fa&us eft omnis gratie Divine Abrahamo Patri promiffz. fatis apparet, Salvatoris mentem hanc effe: Nihil in- tejiculum , aut irritum fore , nullum preceptum etiam. um. T8 , d. €. 72 judicio extremo , ex verf, 24. propter c nem ad jméeas 78 Nde, ut inter has &.illas utrobique fit evi- JOH. OLEARII DISSERTATIO aliqua pars legis, utut minutiffimaabolebitur. Vide G/affum Phil.S. L.1. Tr.1. p.28. Spanbemium Dub. Euang. p. 70. Lightfootum Hor. Hebr. ad Matth. cap. $. p. 2 59. feqq. (8) Verbum denique meray novam hic vim habere vide- tur & idem elfe, ac To non fieri , non pra[larz, quod preds- um ant preceptum efle Omnia nempe debent fieri, qua præ- diéta & præcepra funt ; ita enim nullum vaticinium, nullum mandatum, nullum Jota, nec ullus apex legis résy, mæptA%ms cadet , prateribit , h. e. non fiet , mon praftabitur. Eundem ! fignificatum obtinet Hebræum "723 jof2 3:14. 1.Sam. 3:19. 2. Reg. 10: 10. Efth. 6: 16. : $. XVI. (VÉ 26. Tirwyos dé ns àv ovouah Alae Qr.) Agĉagos nomen Hebrao-Syrum ex s? zog & wp Auxilia- tor , unde fit wyd quem plane omne auxilium deficit , quem ne ipfa quidem falus fervare pote? , dConmrG omni ope defiutns.. Drufius patat Hebraice fcribendum sym, adeo ut Lazarus €7* Eleazarus idem valeant. Quod non de nihilo. contracta ribus exemplis ad Joh. 11: 1. oftendit ob. Leghifoorus Hor. | 4$ XVIL (VÍ. 22. 3, ameer aov «cuyo € Avy[éAuv. ) (1) Hebrzi Spiritus inter Deum €»* Homines interpofitos, modo exvow Pfalm.8:4. 97:7. 138:1. modo mas Genef. Cap.24:40. 32:1. Dan. 3:28. appellant, quorum illud Grz- cé Oese, iftud 'AyféAsc notat. Atque inde eas appellationes; ut multa ab Hebrzis alia , fumfiffe videtur Pythagoras 5 ceu erudite oftendit -Grotius iz not. ad Matth. cap. 1: zo. LXX. vero Interpretes cum Scriptoribus N. T. non libenter eos vo- Carunt Oede, quod illud nomen paffim apud omnes Gentes in unius fummi Dei injuriam ufürparetur. Manfit ergo apud eos nomen 'Ayféaev Hebraeorum as refpondens. : (2) In Relativo aussy præftantior hominis pars anima no- men totius fibi vendicat per fynecdochen. Ira paffim Graci quoque. & Latini Poétz animos corporibus folutos , Homi- num nominibus appellant. Et ad Iliados initium Enftathtus notat Vocem ars; modo animam tantum fignificare, modo corpus tantum, modo totum Hominem. Vide Grotium ad h.l. SXV - (Ibid. eie ? «Am» $ 'ACegau ) s ab Angelis n enma flatum, in quo particeps fal. Sumtaque Phrafis eft , vel à parentibus liberos chariffimos (o- latii caufa in finum recipientibus, Efi. 66: 13. in quo etiam faaviter interdum quiefcunt ac dormiunt , vel à more accum- bentium menfe , apnd Judeos, ubi qui in Principis finu re- cambebat , Zzectiffisous. vel boueratiffimus habebatur, vid. Johann. 15:25. Ita Regnum ccdorum Chriftus ipfe convivio comparat in quo cum Abrahamo primum locum occupante, finu Patris, Joh. E19. : m (2) Neque tamen Chriftus hanc phrafiolosiam primus cuderat, fed loquebatur cum nota & vulgari Diale&o Gentis, ceteri recumbunt; Matth. 8:2. Sic Filius Dci effe dicitur in occurritque hzc forma loquendi apad Talmudicos in Kz44-. [chin fol. 72. & citatur locus à Zuchafin fol. 75. 2. Quo die mortuus ef Rabbi, Rabb Adah bar Ahavah dixit , bodie [edet in finu Abrahe. Sub triplici nempe phrafiologia difpo- nebant Scholz Judaica animas Juftorum poft mortem, is bor- to Edenis vel Paradilo , fab throno Gloria; er in-finu Abra- hami, Id quod erudite docet Job. Ligbifootus Hor. Hebr. ad h.l p. $50. feqq. quem omnino vide. - Mo (V23. xg] Aci laco &y moi; xoAmIC aur.) ! Ponitur pluralis €) TOS 9A mE, PrO fingulari ù 10 s ex more Hebraorum , . qui cum uzum pluribus opponitur | (ficuti h. L xoar@ 08 °ACpjady finus Abraha , avis Ducestioic crucialibus, in quibus erat dives epulo, unum illud in plurali E a x cy A numero efferre folent. Sicinfra cap. 17:26. y auis sj éo y3 «vopoTS, ponitur pro fingulari, &» t juéeg t3 dentioroppofiio. = — - : oppofitio- 7^ SR bid - E DESTYLO NOV | — 8. XX. | (Vf.23. ingegs cov ópouAude ouiai pii A Geo.) Eft quidem phrais impa om o p9wayss Scriptoribus Gra- cishaud ignota, non tamen ita mæpeangyrws cum verbis opr 'idétv, 9exoxoX( (vide infuper Matth. 17:8. Joh. 4: 35. 6: 5.) ufürpata. Sapit enim fic phrafin Hebraicam , Genel: 13: 10. 22: 4; Dan. 10: 5. ubi Lot, Abraham, Daniel, Zevafe:di- cantur oculos (uos €2* vidiffe.. Paulo E®lwinw repov elt illud Luc. 18:13. Publicanus flans € longinquo , cew jgense d$ 186 Suape eis T Spavd émpey.. Nec enim hic phrafisilla verbis idv, Jegoux, aut.id genus aliispremittitur, neque per pleo- |. nafimum quendam ufürpatur ,- fed ita, ut ab oratione abelfe nequeat, . Senfus enim eft , publicanum pra pudore ac peni- tentia oculos ad celum levare non potuife. MEMBRUM. IV. - SUMMARIUM. ZixudidaNa, C exaxduA Cun in Sacris quid Y. 1, Phra- fis ander ei. Ibid. A XAQòs pro quovis alio ex Hebraifmo y S+ 2. -%5 xoxxos atas phrafis Hebr. $:3. Vocula oray pro ei pofita 6. 4. di. utos Za- - papilas xaj Tañnalas quomodo explicandum ? Ses. H par Qon aiyoTes, phrafis. wAwalsoa, —$.6.. Avtos demonfirativum pro relativos. 9.7, EuptoxerJe|. pro effe vel apparere., $. 8- Fotis exiaeos facer ufus, §.9. Hepa pro tempore , 1dio-. - difmus Hebraus , $. 1O. muepa TY uig algae , quid. flo fcriptura, $. Y1. vios Tu avdeome , cur -Chriftus vocetur ?..$. 12. àaoxaNUm lero) prefens pro futuro, fine Hebraifmo, 5.13. Aapa pro - tečło ex: more Palaffina , §-14. Ceoyovat verbum -affirmans pro contrario negante , $. i5: = VF i " i ^ 13:135. cU tndiyery que9Oiho Sma Phe Yee, d.e. zon convenit, &c. Matthæus cap. 18:7. dixit: eai Jap tenta Sdiy mi euovduAn , ic. Necefe eft ut. veniant [candala , - meceffitate non phyfica , nan abfoluta , fed conditionis , & : fc. hominum malitia congenita, & | ton[equentia , -preluppofita. calliditate & malignitate I aboli, des ms iS (VE 3: Edy À dpaern eis ot dddergieos.) ddsaQosad imitationem Hebrzi ny Levit. 19: 17. 26:57. Pfalm: go: zo. Jol.2:8. h.l. defignat etiam eieizum faesum , domeflicum , genereprop ingum , imo quemvis alium. Cujus rei exempla vide fis : 4« 71354 18:15; X S Nomen. lom d4. > : |. Eft hic Enallage demonfirativi asiqis , praced que copula lcgitur A&. 8: : nplavide fis Matth. 5122,23, 24. 7:3, 4« 19:15,| Vi | $4535. Luc. 4: 41142545. Rom.4: 10, 15,15. 1 Cor. 9:13. a e ub x I TESTAMENTI. $. III. (VCG. ei dyer msy us ngano rwamiws.) Phrafiologia Hebræis ufitatiffima ds xéxx(g» ewaiztoc. Pro- fertur aliquando 7n yna ficut femen finapis s aliquando MNI n ficut granum finapis , aliquando ma maw) ficut gutta. finapis. — Joh. Lightfootus Hor. Hebt.ad Luc. c. t7. pag. 860. Eft autem Fides ficut granum finapis , vel mini- mum fidei, vel tantæ vehementiæ fides, tam incendens nos ad charitatem Dei ac proximi, quam incendit corpus finapis devorata. ON rr $.1V. ^ (VÉ ro: ör sroujonm mre 2 doro (a. ) Vulgo particula óvav rem poffibilem denotat, que eventum conjunitum babet. -Hicpurecanditionalis eft ac refpondet præ- fixo * apud Hebrzos, quod ante vel. poft præteritum , cum infinitivo percam, Píal.s 1:1. fequentevelpracedente futuro, per fi, 2 Reg. 5:18. exponi debet. Hinc talis fenfus h. 1. e- mergit; Etzamf) omnia feceritis, dicite fervi inutiles fumus. Pofcit hanc explicationem £ Gra» fidei analogia , cum nemo [perfecte legem divinam implerepoffit, vide i Reg.8: verf. 46. [Ecclef 7:verf.20. Paulum per totam Epiítolam ad Romanos. | Fruftra ergo Pontificii ex h.l. poffibilem legis iumpletionem pro- bare contendunt. $. V. o (Verf, 11. Kal gums dex em dyg ptos Xapoptias Ù TAALA a£.) : de Di & infra verf. 11. 5 Qaae $ Oe ¿vms vv égw, Ll bivoxeises refpondet iterum p3 qna 47 medio, 393 in corde; pra in finu, & fenfus eft: Fos Pharifzi foire debebatis , quad non [procul à vobis , imo circa vos € apud vos fit illud Regnum | Dei, quod intra Gentem veflram in ipfo populo Judaico in- cipit vires [uas exferere, nobis mon obfervamibus, oo. tae APVLOUO TOUR ET e -Niii Kaj gumi jegy Guavlw ,aiyovres:) Similis hzc locutio illi, quz fupra cap. 16: 23. imgege TSS 6QjwAusc ewzH opg, vide Membr. III. §. 19. Quamvis enim phrafis nuda ézipzi anl) haud raro etiam legatur apud pri- 5X 29 Ícos Graecos. (lta enim ipfe. Demoflbenes GN 14 «A Ps fcripfit de quodam Regulo , oratore inepto, obitum filii fai ftulte lagente, éz&esc r Qquvlw 3, eje, 26) Aapuylicuv, Confer Plinii Sec, Ep. VIL libr.IV.) In Hiftoria tamen Sacra fere swpeMtorroe habetur, premiílis verbis easi» , Atyewy amQOcyeoXt, vide Lucam cap. 11: 27. Adtor. 2:14. 22:22. | Atque hoc ipfumilludeft, quodlinguam Hebrzam fapere vi- j detur, . uti patet ex Judic. 9:7. ubifontes Hebrzos 4 mda fic expreffit Verfio LXX. viralis Greca: ùinipe $ quvlu ATE X, čuàgvor ù eimevodisois. Vide infuper Ruth. 1:9, 14. 1 Sam. 36: d x Bo ect citt i YÍ A. 2 Sam. 15:36. Plurade hacphrafi inveniesapud 7o. Jor- fium P.M.de Hebr. N.T. p.132. 266,267. © s Suc = &VIL T * C1: Ka) cds L Sauaga pro relativo às. Sic infra cap. 19: 2. 7 DES Sea PR Et ex qo E qua proc lw. Etpaulopoft, à sr Eu SWS ESI VT - . ptores illos , — Weratis, & votem yos promiícue addere ac promittere qwibuf- |. 10 JOH. OLEARII 6. VIII. (VEIS. *Ovs iven drospipawns diva dobar. DISSERTATIO inter Homeri anuara recenfere, h. e. inter modos loquendi à communi con[uetudine recedentes. Notanda hæc contra Sebaff, Pfochenium Diatr. Set. LV. Confer Thom. Gatakerum Dif- "Quy, tveégyoav Non eft compertum illosrediife. Vel, Non fert. de tylo N.T. p.165. Tob. Vorfiium de Hebr. N.T. 6:13. funt reperti, five inventi , qu redierint , ie. Non fuerunt, non apparuerunt reverfi. ‘Everon enim, ut apud Hebrzos syn) ponitur vel pro effe , ut Exod. 35: 25. Mal. 2:6. Hebr. cap. 11: .. vel pro apparere, ut Proverb. 10:13. Rom.7:10. Phil. 2:8. n z §. IX. (V 19. 9 miss c8 cícuvé ct.) To S alexauc voua prifcis Grecis pro fidelitate plerumque , ratius pto fiducia adhibetur. Amplius quippiam apud S. Scri- ptores defignat. Hinc formule ille , quibus nil frequentius; ý MIG AG È XUgA0V y ES DI > & yeisd a e T Osov > & 28 ar oiuak: tum, euswev siç nve (quod in Johannis Euangelio folo tricies fexiesreperitur) eis s? ovo mQ-» 16 dvoual, imi nvi, tv nyt, fruftrain Grecorum prifcis monumen- tis quæruntur. De quibus & imdyvduoss phrafibus , àAznCev eie nya, tv nyky êm mW, ¿m mva late differentem vide fis foh. Vorfiium P.M. de Hebr. N. T. à p.230. ad p.241. (Nf 22. tàevovry nuto, ome érijuM amm. ) Vox uteg Iepiffime ufürpatur ab Euangeliftis ubi juxta ^ vulgarem Gracifinum poneretur ;eówQw aut xexgóc* ita h. ]. £Asucovqe) nuégU , prO éAevorTU, nagos, GC verf.2 6. êv tas juices% Nás, tempore Noachi; vÍ.18. & wis uptoous Awt, i. e. tempore Lot, v1.31. 6 Guetra 75 yuteg h. e. tempore ilo. Sic infra cap.19:43. sew nuet, i. €. veniet tempus. Huc Ípe&ant & ille locutiones : Luc.2:1. é&evero 6» twis yutoass cataras, VIG. éaNuod uony 0) nuto E rend oiu alu , pro quo magis Grace dicitur, Luce 1: 57. ¿anyon 0 agor O € nnd edu. Confer com.21. & 22. cap.2. Quiz omnia Hebrzo- rum idioma fapere videntur. Vid. Gen.2 5:24. 29:21. 2 Reg. cap. 15118. 57. Eft. 4. 7. &locos infinitos alios. Totius phra- feos $Aevozvqeq juega exempla habes Jerem. 30: 3. & 31:27. Non q. eft ibi verbum fut. temporis. (Dicitur enim. Dwi cron LXX. fpyovgu 74e90,) lllud tamen Participium r3 ctiam fut. tempus defignare folet, ut cum dicitur ty man | mundus futurus, Yit quidem apud Græcos etiam , ut zuo quandoque pro tempore potiatur, ( exempla è Sophocle, Ari- fiotele , € Hefiodo ; vide fis apud Pfochenium Diatr. Sea, $1.) hoc tamen non promifcue fit, & ubivis, aut iz narra- tionibus, vel bifloria deftriptione , locum habet. Nunquam . €nim fcriberent Græci , à» qais utos 9 nós, led vel, im $ Née, vel 4$ € Nos xerga Om d. Gataberup Differt. de flylo N. T. cap. X Hebr. N. T. P.L. p. 106. feq jc $ : (Vf24. Sros Igea 2, 0 yos S dvbpors) —— (1) In Hiitoria Euangelica non rato Salvator nofter jc $ | ey9psre dicitur, vide verf 22.26. 50. hujus capitis, & infra ACC ACA inibus Artficum , ut modes iatpav, nre nibus Geztilibus, t rade Athenaeum Lib. 14. modes "Avywfliuy. num Epift. I. maxdec AuAluv, Delit i Penra Papa y pt 2€ : 4 $ € » m~ ` D j Popalwy > pro Pepoho:, apud ud ezE/zanum Lib.1V. Var. Hifl. c. 38. Quandoque item iplam vocem 4e: fic ufür- | ], apud Zo- | pari legas apud Poétas, ut dez "Axauaw pro "Ay, mer. M, æ. v. 162. fjes lexAdv Itali, apud Diony) . ten: Nondum tamen obfervatum eft, fic & loqui lole mortalibus generatim famis fimpliciter. . "i; Nominibus , adeoque dicere jn) avõpumuv pro &v3pw uo ME & : lic nulla et. Obiter nota Plutarchum mies A- ocem uides per pleonafmum addere atque| - po; usang, pymosc, tum Nomi- | AEgyptii, ap. ulia. oce ad vocem , à formula fpeciali ad fpec lem argu- Rc EA geminum eft illud Dzonyfii dhes YruAdy) |... p-332- feqq. - Eo eur $. XII. | ; (lbid. & 75 nutog dutl) | = Peculiari Lingua S. idiotifino bic & alibi Jadicium a Chrs- fo ferendum , 1n populum Iudaicum perfidum , rebellem, ne- quiffimum , & quod per illud fignatum fuit, jadióium extre- "mum , quo Dominus ille unicuique retribuet fecundum facta fua, dicitur spes € us dy9pum2, néga Savers yuv, nut- ex 18 aveis Inos. Vide verf. 26. 36. hujus capitis, A&t.2:20, Rom.2:16. 1.Cor. 1:8. g:5. 1. Theff. 5:2. Paulo aliter pet . Antanaclafin ea appellatio fumitur v. 22, hujus capitis in ver- bis: ôr éznSupo Te jaw "e vjuepy $ uS € avOpuz pro die- bus Ícilicet converfationis Chrifti in his terris. Diem fuum etiam vocat Chriftum adventum fuum in «arnem , expleto tempore fattum , Joh. 8: 6. : iu - $XIH. (Vf 30. À supe d dos avOuiars SoroxoA wem.) Sub hac formula loquendi exprimitur adventus Chrifli, in vindi&a & poteftate fua , ad judicium five particulare ,. quo jam olim perdidit gentem incredulam , nequiffimamque fu- deorum, five univerfale, quo in extremo die omnes impios eterna damnationi adjudicabit.. Cum nempe tam diu delituif- fet Chriftus fub velo buzilitatzs , prorupit tandem ultor, & gentem iffam perfecutricem excidit, ficut olim omnes impios male perdet, Prafens amuaAvzlemu , pro futuro &azexaAvie- Qu, quz Enallage Sanctis Scriptoribus eft perquam familia- ris, fine omni Hebraifmo. Vide Erafm. Schmidium ad Matth. cap. 3:10. Sebaff. Pfocheninm , Diatr. S. 31. Fitillud hic non fine emphafi , ut indicetur , certiffime , imo breviffume futu- rum , ut Filius hominis reveletur , non prophetica prædiétio- » ne, nec Euangelii predicatione, (quod jam factam ) fed zpfe Jefe in illa gloriofifima [ua Majehate confpiciendum exhibens, Sic Paulus dixit, Rom. 1:18. æmuarrderey opm 9B an searg. (007007 (Vig 0e tsy im TE dupatr@.) ——— Morem Archite&uræ in Palæftina ufitaræ verbis iftis, $i 78 dwuatrG, relpici, certum eft. Cum enim alias dope Grzcis idem fit quod ó&ixQ» ,- Enangelitze hac voce nunquam aliter utüntutr quatn pro Hebrzo 31, quo sey» tetum domus defignent, & ab zpfa domo diftinguant. Videprzter hunc lo- cim Matth. 10; :17. .Marc.13:15.. Luci g:19. 12:3. T : (VE; T D $e toiv dimaten ailas uoys ilu.) = — Verbum (aoyoto-tefpondet h. l. Hebræorum mn non tana |tüm vivificandi , fed & vitam confervandi , vel non interfi- ciendi notionem habendi Gen. 6:19. Exod. 1:18, Pf 22: 20, | Act. 7:16. Solent enim verba affirmantia Hebrzis fepe idem - valere quod contraria zegantia. Sic Job. z: 2. Deus ad Sata- nam: Animam ejus ww cuflodi , h. e. noli vita ejus firuere [infidias , vel ne interficias eum. Ipfam Canonem cum exem- | plis aliisfoppeditat Glafius Phil. S. L. 3- Tr. 3. cai 95. vel fegri $.2. v. .DE STYLO NOVI TESTAMENTI. T T w 3 je «7 n D à mundo , noviter, $. 14. Na agaios cur Chriffus |in terris uera e Chrifliana fides s five pauciffimi erunt verè LE : credentes. Fruftra igitür Photiniani ex hoc loco colligunt, OU L E ES DA | fieri poffe, ut tota pereat militans Ecclefia, S. E N M d , * i 73 Wer] ^ P VI. (VÍ. i. Tipos m dav, emevaoTe qé9ct Uy eom, , À pn unate.) (VER $ d (1). Vocula myror tempus continuum denotans, ad exem- A1. 0 Qagoxigr.) plum Hebrzi ton jugiter, Exod.27:20. 28:30. 1Reg.10:8.| — egent nomen Hebreum > in plural. ta Grzcam cum reftrictione & intercapedine quadam temporis, accipien- | terminationem & 8 initiale afpiratum habens, eum fignificat, dum, h.f zxvcosz affidue, quam fepaiffime , frequenter , omni qui E ARAE abfcifus vel EA AANA féparatus c2 tempore oportuno , per[eueranter , non obflante tadio , meta, fegregatus anp IN 4 A vite confuetu ine, nd re- tentatione , conflanter , flatis precationum tem oribus nun- ligiofiorem colit, A Fan CE xri sd Cum dur oc Je quam pratermiffis , elfe orandum , vfgue inftandum , donec | nus Hominum religtorem tam füperci iofam indui et utvul- exaüdiamur.- X go dicerent, Procul apage, ego te Janétior , juxta vaticinium (2) Opponitur enim intermiffioni ex tedio c de[peratio- Efata 6 j$!j$. &ineo aces Jae nd SUN > E ne, ut ex fequenti ævh9grd confpicitur , xd) pn CAREY y & £9 "EPPA Pr ano £ gr * i necearum s "s > tu . non fegnefcere vel elanguefcere , & quafi VU TÉ xax Wa o norma & regula auf eriori le tubacre , & circumicribere , ut 4 malo vinci, feu malis [uccumbere, Kans enim proprie di- | prster fupetbiam ac nimium fibi atrogantem iftam feparatio- citur de fegni €7 meticulofo, qui pedem refert in certamine, ge ; e e in rebus aliis retinerent. | & kauss Græci, nonnunquam. verunt inertes C7 ignavos. | 9C z Hebræis fentiunt i 1 omnes , quibus aliquis inter Eru- Sic & Guxomév negligentiam denotat aut ignaviam 2 Cor. 4:1. ditos ocus, Vide Hottingerum Thef. Phil. lib. 1. c. 1. Sed. Şe pag. 26. & Job. Lightfootum Hor. Hebr. ad Matth. cap. 3: 7. Galat. 6: 9. quin & defpondere animum pra metu fignificat, cT ; pag. 229. feqq. Cæteras conje&uras circa etymologiam hujus vocis erudite examinat Joh. Camero in Mytothec. Euangel. ad 2 Cor. 4:16. Eph.3:13. Nonergo fatifcendum (un Cot aute y) Matth. cap.3:7. - Huic adde Scaligerum. Elench. Trih. cap. 6. in precibus, fed orandum adizaeizles, 1. Theffal. 5:17. $. II. Buxtorfium Lex. Talmudico , atque alios plures, qui Pharti- (VEs. ivo pn eie TAG toyoutn.) [«erum originem, fe&as, mores ac inftituta tradiderunt. - Male vertunt nonnulli ei TAG per tandem. Rediusi, - | $. VII. « (Ibid. ques areas £QU/TOY y THUG memi "rev. ) qui exponunt per femper vel affidue, h. C. neidentitem erin- Verba, mess taum, cohzrent potius cam participio exdele definenter veniendo , meque interpellando , pergat mibi effe molefa, idque non tam ex Hebrzo n5 i. e. perpetuo Pfalm.| Ust artici] a quam verbo ^q€90nvysm , wt fenfus fit : Phari[zus ille fabat apud fe, h. e. loco fuo, pracipuo fe. aliquo , ubi confþiceretur , 13:1. 49:20. 79:5. 10319. quam ex communi Græcorum ufi, qui valde frequentant phrafes has ieoduvauEVrus , eç > i AGI BGH ; a procul a Publicano , ad intimum templi feptum adyto proxi- "mum , illo in Gentium atrio velitlo. Sic infra de Publicano 7r atv (go 3-g9vov , eic téños , dja tasc. Notabilis locus eft apud Ioh, Chryfoflomum Hom. XLI. ad Pop. Antioch. £d£zore «i; i i : in : : VÍ. I3. pauxodOcy isus, longe à Pharifeo flans. Sunt, qui il- lud mess invmy refpondere dicunt Hebrzo 439 quod LXX, 1íAo€ 0 Feos $yxacaNiumOwi Tse KUT qyeocaÉtvoYTae , i. €. Zachar. 12: 12, 13. deciesreddiderunt, xa% tavr feorfim fo- Nunquam accidit ; ut D EUS perpetuo (ei réno) deferat hos, qui ad ipfum accedunt. Unde non erat, quod Sebaftia- no Pfochenio phrafin hanc fatis Grzcam afferenti Diatr. Set. 108. refragatetur Thomas. Gataherus Differt. de Stylo N. T. cap. 40. pag. 250. prout recte judicat Zoh. Por [fius PartI de Syrus ita circamloquitur, Stans inter fe © animam [nam, Hebr. N. T. p.292. à - fibi ipfi. tantum intentus, €F ni- | - gu [ra meje taom ularperts pro az- o Ui on ecu HO HAE HUI Nide Marci g: : (Vf12. Niso dic E exGCaixg.) (1) Za66aco non uti La&antius putavit L. 7. Inftit. div; C€.I4. lingua Hebraeorum à numero feptenatio (yaw, feptem) nomen p fed à radice nav quievit, Oppido ergo falfüs fait Plutarchus in affignando hujus vocis etymo L. IV. Symp. cap, ult, ita fcribens: Smu 3 ta) tw È oxEburwy opri un | IREVTIUT Y a gyeosdiovocu). yas. Xa66sc 8 4, VUv ën 7ro?ho] 186 Barys waASG, d murw diaa dw Gavlw, iray op- iade. 1d Oed. , wvA. i. C. Opinor etiam Sabbatorum ferias | 42 plane a Baccho effe alienas. Quod enim Sabbos ctiamnum. | multi Bacchos appellent , eamque edant vocem >, dum orgia Bacchi celebrant, &c. Et paulo poft: 2, cim xor? Tirs ic e» dag TTO Lj BETONO vede nye C650. 5 Xa Téy d «dc Bany Guerras , i.e. aliquis forte dixerit factum effe ob afebe- fim, i.e. impietatem, qua tenentur bacchantes,. Quam fiam | deinde fententiam variis argumentis à Judzorum ceremoniis [ac ritibus defümtis, demonftrare inftituit , fed fruftra. Nihil enim, ut Sacre nos docent Litete , Sabbato cum Bacchi > mea d "Uo eee cc eu commune . — 5 4 c qua Ur debitori prodeft, Ka gravis e, qui vim patitur: Sen-| (2) Sub notione vero feptima diei, Grecis pariter ac La- fus Oir tonus commatis: Deus autem , annon vindicabit | dinis Scriptoribus nota vox illa fuit, qui non tantum dixerunt - -Eletfos fuos clamantes ad ipfum die ac noe, EPA TUAE aea Shban aE dS hnguvlinas Sabbata oke- aumadverfionem > na tamen acceleratnra eft S a ee eum quod non raro etiam contingit in IN. T. Praeter Pla- Comm. feq. S - Om mino] Tlw E ar A t IUe reh lorda modo adductum vide Suetonium in Augufto c.72. loquendi genus in eadem re ufürpat Siracid ui EE Isis gufinum .36. Zuvenalem Sat. VI. Perfinm , Petrominm &c. wl. [Uu E p Bpæduvyn 3 sd? un A o Jupioy er AURE O | Hie & alibi Marc. 16: 2. 9.: Joh.ż0" 19. in numero tam plu- xeæTods non futiet moram, nec vardus erit erga ilos, P*-| rali quam fingulari omnes feptem dies , feu toram feptimanam nam fë. e nm differ (s Cy tec nue ctm v ba quz à Sabbato incipiens, & in Sabbatum definens E io oM ($e ci ue à pracipue die hic vocatur zx6Camv,. Vide Matth. 28:1, Sab- (VES. deor iveri abd mavim S Me) batis enim jejunaffe Judæos verum > fi Sabbatum pto hebdo- made accipiamus ; fin > ut folet, de feptimo die hebdomatis : Interrogativum ges non habet h. | vim negantem fed mi- | made | | | THE/87 , non fecus ac Hebrzorum interrogationes, 1.Sam;| intelligamus, falfim omnino eft. - e Pss qui. t junia, cum præcipua caftimo- Cap.2:15. fr quis peccaverit in Dominum, quis orabit pro eot |. «h. e. nemo facile eft or aturus. Confer 1.Sam. 12:23. -Sic Ef Cap. 53:1. Quis credit auditus nofiro £ h.e, pauci funt qui cre- | dunt. Similiter & h Chriftus vult dicere; 3 Rara erit avis 3 §. IX. 5. §: IX. (VE13. ó Osóc indicum pi TO di uaproNd. Y Peculiari Linguæ S. idiotifmo verbo ia fimul includi- tur caufa meritoria propitiationis ,quæ elt Filius Dei mortem JOH. OLEARII DISSERTAT rdg §. XIII (Vl. 25. tunaro Tepor (91 Xovanoy da aEv ads papii G eg:AS dw, y wchém0y eg alo (amica % Oez.) ( 1) Totidem verbis idem Effatuta legitur, Marc. 10: 25. ; 7] ] j 7725! c ` à . ni j| Ai > jG cruentam pro nobis: pafus, €7* a D EO nobis conflitutus in | tem, Matth. 19: 24. nifi quod hic pro. «€&vpaoude. (à «€&vw [Awek]. €. Propitiatorium , Rom. 3:2 5: Joh. 2: 2. 4: 10. Hebr. 2:17. Ipfa haec vox iae? m pro qua Aa habent Poc- tæ exftat Ph 25:11. & Dan. 9:19. apud LXX. qui alias He- breum nbo vertunt fAewy ya, Num. 14:20. Agony , 2 Reg. 24:4. Kinatay, Pf.103:5. : $. X. (Vf. 14. Kamen $10" dediou pio Qo.) Quod verbum draou jufificari , hic & alibi , ubi de juftificatione hominis peccatoris coram D EO fermo ef, re- 7 fpondeat Hebræo pa & in fignificatu forenf idem fit ac ju- fium pronunciari [roe abfolvi a peccatis , etiam in vulgus no- tum. De eo vero dubitatur, an hic facer ufus vocis dizas3- oy à communi Lingua Graca defcendot. Nobis placet fen- tentia B. Chemnitii , qui Loco de jufti£ c. 4. p. m. 626. mo- net, obfervandam efe differentiam inter vocis hujus apud S. Scriptores & Profanos ufam enam forez[em. Quamvis enim apud Græcos fimpliciter verbum forenfe fit; Non tamen, in- quit, omnino congruit ad phrafin Scripture , qua juftificare, pro juftum pronunciare, w(urpat fere femper de Perfonis: Gra- ci vero de ipfis Caufis vel Negotiis ufurpant. Hebraeis item juflificare fignificat, eum , qui abfolntus efl , defendere. Gra- cis vero njurpatur in alteram partem pro condemnare , vel condemnatum punire , id quod in Scriptura non fits Uno verbo: Profani m dixaizv in fenfu forenfi & de Rebus, & de Perfonis adhibent; de Rebus, pro equum cenfere; De Perfo- nis pto- condemnare, punire; Scriptura vero in fenfu forenfi hanc vocem tantummodo de Perfonis adhibet pro juffum de- clarare, vel à peccatis abfolvere. Quae fignificatio perpetua eft in LE. Scripture, ubi e Deo Jaflificante impium. coram | tribunali fuo agitur, Confule Cogcordantias tum Graecas , tum Hebrzas. DT ; : : sc e XL ; (ibid. n exeiv or.) Sunt, qui locum hunc varie depravatum effe velint. Nec dubitat Grotius, quin Lucas fcripferit zwp éxévoy quod & - Codices mult hanc ledionem retinuerint, & Latini vetu- compar enfu: Defendi ille , id eft, $. XII. qur EV TO iQuAaÉdpum. x brzi 152 idem eft ac opere five tur, Matthii9:20. Marc.10:20. À& -8:4. Gal. 6:13. 1 Timoth, g:2 ic familiarem elle, ut probet Pfochenius Sect. 6o. du los Hefiodi producit, unus eft x. 489. 'Epy mite QuAdosso. Alter v. 5 $9. ibidem Taŭrx ues - vug; pofterius utut noftris geminum videatur, cum. . unicum, idque Po&icam fit; faziliarem Graecis phrafin hane llos agnoville Mofckhopulum. Vide Fob. - Hefiod, C14: p 7E Vfl aras Uii Loca aes Aa., ubi verbum. Quad tev ad exemplum He- 1:1; uu eirqu mancata, legge. 3.21:24. Rom. 2: 26. ancp rafin Gracis etiam | os verficu- : Vice as 3 : 2 eT ibidem Tæðre Quaaosipthu G- | Ogenaestd oov eis Grows. Sed prius exemplum plane daregedo-| m tamen| nequit. Taceo, hunc & fequentes duos verfus in |. ubdititiis expungendos effe; jam olim cenfuiffe| perforo , ande y qevun foramen) appareat teumuatG , à laeumaie terebro. Ubique fenfus eft, tam boc quam illud fieri | nequaquam poffe. Simile loquendi genus füpra c. 16:17. fuit illud :- facilus eff celum C terram perire ec. - (2)Hpfà Phrafis, xauna aje seveaxi ze (€ mino Q- ) paQidQ eirab, pro adagio Hebraico habenda, quo adv- yay m, res item zzufitauiffiama dificillimaque innuitur. Fre- quentatur apud Talmudiftas de E/ephante. Loca Talmudica fuggerunt Angelus Caninius de LL. IN. T. Hebr. c.9. p. 33. oh. Lightfootus Flor. Hebr. ad. Mattb, 6. 19:24. pag. 405. Joh. Vorfiius Diatrib. de Adag. Nov. Tefl. c. 3. p. 14. fgg. Chriftus antem E/epbaztis loco fübftitait Camelum , tanquam animantis genus in Syria vulgo notius , ut alibi oculum pro dentibus, Matth. 7: 3. oblervante Drufio in proverb. Alii colligunt inde, proverbium zque de Camelo ac de Elephanie ufürpatüm apud Hebraos fuifle ; quamvis in ipfis Codicibus Hebraicis , ejus exempla nondum fint obíervata. Vide Fob. Vorfium.l.e.p.i, - 7 0s prec — (3) Qui Dominum ad ipfum illud adagium Hebrzum de- Elephante allufiffe negant , adeoque vocem. xepuAov de fune nautico, five rudente exponere malunt, ad analogiam majo- rem inter ruentem & filum , quod per foramen acus induci folet:.ad Syri €^ Arabis verfionem : ad 7 beophyladi , Euthy- mit © Phavorimi expofitionem : ad autoritatem Suide €7* Scholiaflis Arilophanis, qui vocem (adma@) peri feri- bentes ita fümunt : ad fimile denique proverbium Talmudi- cum (Gravis eff exitus anima ex corpore , ut rudentis per fo- ramen. angu[tum ) provocat. Vide fis Caflalionem , ac præ- primis Bechartum £ieroz.. Part. l. L.2. 0.3. p. 91... à (4) Sed omnes hasrationes minime obftare priori fenten- tiz , erudite oftendit Joh. F'orflius Diatr. de Adag. c. 3. p.15. 16; 17. dem Muhammedem quoque in Alcorano ad Prover- tbium Hebræum , quo Dominus hic ulùs eft allufiffe, nec Ru- "dentem , fed Camelum nominare voluiffe , contra laudatum Bochartum folide evincit. p. 18. Pc c $ XIV. —— : (Vf. 36. Kal iv 10 audivi 38 spy oda Cory eiewitv. ) In antiquis Hebrzorum monumentis duo invicem tecula fibi opponuntur m DY feculum boc , € 3n tao fecus lum futurum, vid. Aackfp. ad Lucam. c. 20:36, Idem obfer- licet apud IN. T. Scriptores , mundum præfentem & fu- Sm m ¿ře dicitur à aid $e , 6 vov eidv , bic, (g*; «idv à iñ ev , o aloy Cati). fpe (ibi Er © Joh. s i É Joh. 7: 19. Vide Sp. 2. Franc, funium in parall. p. 8 ambigua Icriptione, & vera E DE STYLO NOVI TESTAMENTI 19 APH O R. V. plane non vepertas, Vide fupra M.I 6.8. M.IV. §.10. Qua- duc ur t. Se óeQu* tivis pro generari vel nafti ab aliquo, Hebrzor,7:5. $. r. N Imirum & in hoc Genere tran]lationis , quo verbum | Confer Gene tranjlationem illam, comparat, ei verfiouis generi, quo Dia- |qua preditum vel affedium. Exempla vide fupra M. HI. $. 4. | P p qualitatem C7 quantitatem , Antiquiores procuderünt ex m- Eph. 2:3. gotas & mime. ` s a $. 2. Pari ratione Scriptores N. Foederis LXX. Interpretes fecuti, multa zove fatta vocabula , ad exprimendam propius poteftatem ac vim vocis Hebraicæ Scriptis fuis admifcuerunt. Qualia funt: (a) verbum Zraeyyviouas faciem repræfen- | tans 13 Com ex intimis vifteribus dilexit , quafi à ün merus. Pfal 18:2. 105: 13. &c. vide fupra Sed. I. M.I. 6.9. (b) Xa- emo Luc. 1:28. Ephef 1:6. uti pn gratiofus fuit, Exod. 32: verf 19. Num. 6:15. Danicl.4:24. (c) 'Agamucong, Matth. cap. 10:28. 13:8. 1Cor.8:1 3. Conf: Prov. 10:30. .Pfàl 5 $: cap. j: 12. uti m exultavit, 1.Paralip. 16:31. Pfalm. 9: 15. v ZR 34* IO. & alibi. (d) "Avast lw Marc. I4: 71. Actor. 23: vf.3 2; Conf Ef. 64: Ze i d ) "Eoe Savoirs ; pro valdes Matth: Vf 12.14.21. uti omin Hiph. vann atatbematiz.auit , inter- necioni devovit, INum.19:14. 21:1, 2, 3. & alia plura, qua de verbo ad verbum expreffa , ita faciem referunt appellatio- nis Hebraicz , ut f quis yeorítev. (quod eft morari). Latine redderet, temporare, «xpaceryuavQav (quod eft exempla in aliquem edere) exemplare, ovyygovay quod eft eodem tempo- ve vivere , Coniemporare, Vide Salmafium Comment: de L, Hell. p.115. feqq. ad 120. APHOR (4) In Formulis at phrafeologiis ad formam He- 3 | | braarum expre[]is. S38; Jobannes Vorßius Comm. de Hebraiimis N. Teft. In primam 2. Cor. 6: r1. conf, Prov. 31: 5: dvolyen soma nos, pro fa- culiatem loquendi alicui reddere, Luc.: 64. conf. Nam, 2 2: "vi. 23. Si fimplici fenfu ufu rpetur haec locatio, quis & illam opibus Hebraum idioma redoa ... yel T x & eo przmitutur l Lé s 8:3.26: s t. Matc. 1:41. Luc, 5:13. conf. Gen. 8: 9. 2 Reg. 6:7. emplum cft, Matth, 21:42... «opa. xvels tytvem y ava d / 20 Sxvuasi i» Qua Mott juv: Voces utn, 5) Jævpasi y po- Græ in faeminino genere, cum neutra vq» & Jewpasov rc- quirebantur, conf. Pf. 118: 23. it. Pf.27:4. Hebraifmum hic effe ultro concedit ipfe Er. Smidins Not. ad IN. T. p. 304. -2, Canonll. Nomen idem eodem numero € cafu repe- uum, vel ad diffributionem indicandam , Marc. 6: 7. 32z- cine duo dvo h, e. binos, feu fingula paria. Cap. 6:39. dva- xA sry rac QvMTIaa. cowmme y h. c. diffributis convivan- tium catibus. Uf: 40. civémecov Teome) KERTH h. e. areo- latim per fingulas areolas. Conf. Exod. 8: 14. 2 Reg. 3:26. Joël. 5: 14. vel ad uuiver[alitatem infinuandam. Exempla vide paulo ante Aph. 6. $. 7. Dex xim 6. 3. Can. 3. Inter duo fubflantiva in flatu. regiminis po- fita, loco adjetlyo: eh vel pofterius , quod regitur. Exempla vide füpra M. HF. $. 5, 6. horumque fimili plurima ftadiofe congeffit Cafpar Wyffins , Dialectol. S. à p. 299* ad 305. vel prius quod regit: ı Cor. 1:21. 5 pea. xupoyjueT(O* pro xy- guypua quepiv , pradicatio flulta. Y Tim. 4: 17. ý 9 qNécs adn- | Tho xeQaAlw i£ s, 23:6. |Joh. 15:26. Rom.2:26. conf. Gen. 1: 15. Exod. 11:6.22:26. Aéne, pro mait idu 17certa diviti«. Conf. Gen. Levióé: t2: Sal 17:40. E2217: 58 $4. Can. 4. Fox Osòs in cafu genitivo vel dativo No- mini juntta fuperlativum gradum fignificat: AG. 7:20. Mw- ciis jv asa 14 Ocd, i. e. venimus. Apoc. 15:2. gov- «uc xiuegc € Ot, 1. €. pulcherrimas. JOH OLEARII DISSERTATIO vide fupra Sect. Ex. M. IH. $. 19. Hebr. 1:2. oi oidvee pto mundo, Matth. 12:1. qw exG Gam , pro Sabbatum. Loca V. T. quam plurima vide fis apud G/affium Phil. S. lib.5. Tr. 1. can. 24: p.88,89. (d) Cafus Dativi pro accu[ativo Luc. 1: 5 5. mec vie mumtess uud , 19 AGeadjs HO) 10 aripuam aure. Vide infuper Apoc. I:5. 3: 12. 18:13. conf. 1Sam. 17: 34- Neh. o: 19. Hujusmodi dinw oromo aliquando etiam invenies apud Grecos Scriptores, è quibus exempla fugge- | runt. Guil. Budeus Comment. L. Gr. p. 1536. feqq. & jac. Gretferus Lib. 2. Inftit. Ling. Gr. edit. Octav. p. 160. (e) Pro- nominis demonflrativi pro relativo. Vide fupra Sect. 1. M.IV. $.7. (£) Pronominis tertie Per(ona pro fecunda: Matth.23: ` vf 37. Lüc.13:34. Tepsoxanu Ai9oGoABox anesxAuiuss Gris dumis pro cz ie. SicE( 47:98. Andi hoc voluptuaria defi- dens fecure, qua dicis in corde illius , pro iz. corde tuo. (g) - Pronominis relativi ma[culini pro f'aminino uel neutro : Matth. 28: 19. avr m Oyy ovr notes ooi pro gure Col. 2:19. pro ¿č ñe Vide infuper, Ador.15:17. Deut. 7:26. (h) Ferbi attivi pro pa[frvo. Exempla vide fupra Se&. 1. M.L. 6.22. M. Ill. $. 7. (1) Verbi finiti cum conjun- dione copulativa roj, pro infinito: Exempla itidem vide fupra SeCETOMSVE SA s debut c.c c S (Hebraifimam hic fa-| §. 2. Deinde Pleonafmus (a) Nominum aliis nominibus cile concedit Szdius, fime omni tamen Solæcophania, not. additorum in flatu regiminis, qualia funt: (1) Twv. Exem- ad h. l. p.1460.) 2 Cor. 10:4. baha 7? SERTAR NAAV 74 Osi, i. e. validi[fima. conf. Gen. 30:8. Pf 56: 5.80: 11. Jer. 11: 51. fon. 3: 1. Cant. 9:6. durærg | pla vide fupra Se&. 1. M.IV. 6.9. (2) LIpoewmov Luc. 21:55. tz qyedewaroy mions È yis pro im mow the yiv, conf. Gen. RANE Eroma Luc. 21:24. ZETRIT DULT MAKAPAG h.e. $. s. Can.g. Nominativus vel accufativus jn oratione po- gladio peribunt, confer Deut. 13: 16. ( 4) Ovoma ; Matth. nitur abfolute , ut vim integri membri in ac de illo certum quid pofiea praedicetur: Apoc. 3:12. 0 vixðy, | 122.1. auicm adm» siho, id eft, Ad vincentem quod attinet, pro| 12.2:23. Tisévew ME NE f [3 € [4 2 ia NX J EX a Aie 3 T vixalyro, quao. Uf. 21. 0 Vinay dew avr) , prO TÀ vwixQym | évenev $ Grimat; ps -ddeu. Vide infüper Matth. 12: 36.2 1: 42. Ad. 7: 40. 10:3 6. conf Pfal. 11:4. 18: 21. 104: 17. Eccl. 2: 14. Hof. 12:7. Nah. * 6. Can. 6. Nomina cum verbis conftrumtue alia ratio- ne quam vulgo folent. Exempla vide fupra M.1L $. 9. His adde; (a) «e9swovév nvi pro nvas Matth. 2:11. conf. Gen. 24: 26. (b) Flposuvvély &valznov aO» Luc.4:7. conf. 2. Par. 25:14. (c) Evan & dpa pots tw@ pro emen nt effe, vi- deri, exiflienari alicui, Matth. 21:42. conf. Pf. 118: 24. Zach. 8:6. (d) AteAsSév ózrico Tivos prO 7» Matth. 10: 38. conf. (e) ud donem £v vi pro wa , Apoc. 2: 14. con&.a. Pár.17:9. (£) Elva die ti pro ever ti, Matth. 19: 5. LEM ua PARE PARE untur ad majorem certitudin Hebr. 6: 14. &Aoyán "vide fupra e — Grammati H T VAST Eph. 5:8. Conf. Gen. 46. 44. Pfal. 5: 16.5 5:6. Numeri pluralis pro fingulari. Exemplum fententia abfolvat , | 1:2. Luc. x: 13.. xøàtses qo ovo aired, h. e. ipfum, 1 Cor. mois éenxoAppoie và dvopu xveks, pro ? xugjov. Joh. 1: Tr pro eic 4;gisov. Luc. 11: 12. » pro eee ep3. Confer Genef 16: 13. 17:19:19: 37. 41: p 1. (B) Nominum prepofitionmibus fubdito- rum, at fant (1) Mporwzay, cam avr , AG. 5: 41. 3249 qe; cozs cuvedplg a fynedrio. Apocal 12: 14. 299) qyescas 2 éQiQ- 4 ferpente. Conf. 1. Par. 11: I3. cum ae) AG. 13:24. Te) dyocwms eoodzs, ante ingreffum , Luc. 1176. qe? TEOT- zs veks, ante Dominum, confer Gen.34:7. (2) Xep cum da, AG. g:12. Ag Kapar awts, per ipfum , Marc. 6:12. afe E yapay T zmowy, per Apoftolos, cam iy, Qt. 7:3 5- |& veg alytag, per Angelum, Gal. 3:29. & KEEA PENTE per Mediatorem , confer Exod. 9: 35. 2 Reg. 8: 55.175335. (3) Mémo cum dæ, &x, w, dvo. vide fupra Sect, 1. M. IV. $.5-. (4) Aóyg» cum aupewwc Matth. 5: 32. mmxpexvós ady TOVE dA > f. Gen. 20:11, 18. 1 Reg. 15:5. oft relativum. Exempla vide apla vide LS mie cre onominis r ANA SS SET LES Simpli 2I DE STYLO NOVI TESTAMENTI. rudis & rufticus, ineptus & barbarus; fed quod res grandes & | praclaras verbis ad captum Legentium attemperatis , propriis ,. € in vulgus notis delcribat , ut etiam rudes ac plebeji Homines ; quigempore confcripti N. T. vixerunt , certam de Myfteriis fidei fententiam inde haurire potuerint. Nam, utipíe Pbzlofophaus! BEA Lonnujscap.2. $tylum Idioticum defcribit, Ille fere c» F| A PH Ro. Cafe plebeji fermonis in N. T. fant (1) Scribentis vAutoritas (2) Veritas rerum ibi contentarum (3) Legentium conditio. xupiav ovouoirov , ac verbis ufu communi tritis conitat. Ideo, bumilis e(t, fed clarus & ab omnibusintellettus. $. 2. Qua fane Simplicitas tantum abeft, ut deprimat fty- lum facrum, ut vel maximis E/oguentia fpecimimibus zquet, ac de confpicna finceritate , nativa minimeque affetbata vi ,. ad- mirabili denique, & quam nulla attis lenocinia attingunt ; cozz- petentia veftetur. Id quod non uno indicio , è profanorum Autorum xeicd petito , illaftrari poffet, (i inftitutiratio per- mitteret. Legantur interea, quz Dzozyfius Halicarnaffenfis «£4 $ Anuo. davor, de fimplicitate Chbaratteris Lyfiaci tra- didit. Unde patebit; m wona 5, €» uiro xeipdim ovo, qlw 7€ orge à ides pmusuolw , inter eloquentia opera poni, nec minoris operis ingeniiqueeffe, ad fzmplzeitatis Ly- fiaca imitationem conformare ftylum , quam DemoJibenis gran- di eloquentia quare. MINIME -.6.3. Alias illa ipfa fmplicitas ftyli N. T. non caret miracu- lo, quippe quam DEUS Ter Opt. Max. cum tanta majefta- te fapientiaque conjanxit, ut & fumma ingenii fubtilitas, & maxima dotrina copia , Spiritus S. lumine perfafa, fatis fu- | perque, quod difcat, quod expendat, quod miretur, hicin- venire poffit. -Verba funt Becleri Differt. de Ling. Nov. T. Origin. $. 21. : 2n c. APFPHOR IL - Ldioticam hanc N.T. formam fua Dignitate ma- nitam y vel ipft Sacri Scriptores teffatam c in fecit. : Wd i. $. 1. S Unt hi duo illa Ecclefiæ Apoftolice Colamina, Pantas € Petrus ,quinon uno hoc nobisteftimonio perfuadere poffunt. -Nam Paulus 2 Cor. 11:6. expreffe vocat femetipfum íAeshu ta Aóya (En fli fimplicitatem!) am 8 «5 yuocd (En dignitatem [eu 7Majeflatem !) Sic 1 Cor. 1117. à Chrifto fe miffumait ad Evangelium prdicandu non cum fu, erudito ( dicendi y Et ^. : pe 7i 3 <£ comm. 4. ac I3 e. acpr negat fuiffe à» meiJois (Adanmis) ivSguzivue opias Noyow ,. ia per [na- Joriis bumana fapientia verbis, ox &» 3onóaEd mval O À ducens (Adawriois mvestuod G ays) Imo 1 Cor. 1: 21. preedi- cationem fuam vocat uee/aw $ wipoyualgs, flultampradica- tionem, nonfolum ob Resàrationelongeremotas, fed & Ker- ba fimpliciaatqueidiotica. — Petrus vero 2 Epift. 1: 16, defeac -€zteris ScriptoribusSacrispronunciat, quod non eresquetdioos pugs i£avoxsDanvres , Aoc eft, arte Rhetorica fattas fabulas tent? notam potentiam. -= &2. Face Latinos, quorum fere nullus eft, quin /4zetas fermone Apoftolos agnoverit, ac Aogss eórum idiwzixse. Ipfa Teftimoniaab aliis affatim collecta funt. Nos indice digitoloca, ubileguntur, aU pauca hic monftrabimus. E Gracis quidem fant Origenes L. 4. fecerint Hominibus Domini noftri Jefu Chrifti | ceo nunc Veteres Ecclefiz Patres, five Grecos, five | $. 1. C Aufas illas uberius explicarunt FZacsus P. YL Clavis Scr. | tt. 5. & ex eo Gerhardus Exeg, T. LLL. CC. de Script. S. C. XII. $.307. atque Glafins l. 1. Phil. S. Tr. 3. Sed. 2. pag. 199, 200. Quamvis enim alias de ftylo totius Scripturz fint prolatz , ad libros tamen N. T. merito hicapplicantur. | Pul- quam eligipotuiffe. D EO , inquam ,quia vere Princeps is nofter left. Principes autem (ua[aria ratio non decet, A rgumentum, quia | Saero-Santium ,veuetandum s grave , que autem ejufmodi, fuca | C pigmentisnonindigent: Ledloribus denique , quia promi[cua. par. Quia vero bominibus natura infirma €2* imbecillis, verbifgue humanis indigentibus leges ferebat , ddioticis locutio- nibus celeflem temperavit dotirinam, srw 38 jadiue qu vie astig Voca dus awao s fic enim facile confegui poterant , qua | chre ac rotunde has conjunxit Philippus AMornaus lib.de verit, Relig. Chrifl.c. 26. Aufim ego profiteri, inquiens, nec apud. omnes apte dicendi (cribendvveperitos tueri verear: Scripturas noftras feriptas fuiffe uticomvenisbat , ez: DEO ut Seriptori , € Argumento, de quo feribitur, € lis, quibus illa feripta funt, null umque alium fiylum tam aptum, nedum aptiorem Aqua. illorum multituda ef, ab omnibus vero irelligi oportuit , quee omnium credere C7 obferuare interfuit. $.2. Ultimam rationem à Le&orum conditionependentem tradidit etiam Zfidorus Pelufiora lib. ll. Epift. s... A" £625 jin- |quiens, aueumts GuopoQesd cio evé qv yen , té) iOrgur- miray deouhuois Asyur; idoneae Alem catpncs au Yew uas sum wicerent homines, fine borum arte confiffere, at 1 23 JOH. OLEARII DISSERTATIO: non omties babemus Autores , qui Grace fcripferunt. Nix millefi- (tum, bello exisiabili ac funeflo , tota affügeretur Judta, ag ma pars reftateorum, quialiquid commentati funt. Si omnes omnis fimul Judaeorum Religio poe I tantum Lin- extatent , nulla vox tam uovnpns , in Nova & Vetere pagina repe- gua S. in ufa vulgari plane defitt, fed «7 Cha = A qua ritur , quin yea: ejus ex aliquo Autore, qui periit ; confirmari familiaris Ipfi fuerat, inde a faluta captivitate Baby hi poffet, uti rede cenfet Salmafius Comm. de Hellen.p. 107. Syrum quoddam idioma, Variis Helienifmis confper fum s e- 6.3. Caterum inIN. T. hoc Y dvo nuor & yuso dicendi ge- | sgravir , quod poftea fub Herode 4M. peregrinis Romanorum nus è lingua Macedonum proveniens in vocibus tum fingulis, moribus in Judaam introduttis , multa fimul ex Latina lingua tam conjuntlis , feleexferit, Ex quibus pauca, exempli gratia, attraxzt. Vide prater B. Mejerum, Phil.S. P. p. 42, 47, 48. fubjicio. (4) Nomina: (1) Barinosæ, Regina pro Bacinete Nic. Fullerum L. V1. Mile; Sacr. cap. 9. * | aut fBxeA, Matth. 12:42. A&or. 8: 27. (2) Bsvos, tumu- $2 Atque inde orta eft nova Aramzz Lingue Diale&us , lus , vel collis terreus, pro ^o9Q» j xv; Luc. 3: vf. g. | nempe Fierofolymitana , qua nec Hebrza, necpure Chaldæa 23:30. (3) renu, dies natalitius pro JutS2ua Nel poto Qr vel Syra, fed Lingua omnino € varussmixia , quodapparetex juteg. Matth. 14:6. Marc. 6:2 1. (4) TAw oS OK9pAO marfa- collatione Liggue Chaldao- Babylonica pura , qua Daniel e pium, pro yAwosoxguaov , Joh. 12:6.13:29. (5) Foyfocpiót; Efra utuntur, ac Chaldao-T argumica impura , qua eS murmuratio, pro w9opuspóes Joh. 7: 12. Phil.2: 14. (6) Ev-| Zonathan ac Targum Hiero[olymttanum n paraphrafi Legis goiuav, Dives &* Honoratus, Marc. 15143. Hanc vocem leu Pentateuchi utuntur. Nam verofimile eft, ob YWIS puo Phrynichus ait, Idiotas ponere ¿mm $ gNsois , Ò w diua harum Paraphrafium , idem plane idioma Lingua. fuifle apud . dv», pro Divite, © eo qui 1n honore conftitutus efl. Anti- | Judæos tum temporis, quo*oter nofter Dei filiusin carne ma- quos vero, im $ xaM8 À cv Mines » de honeflo ac moderato. nifeftatus elt, idque quodammodo ex fententiis nonnullis colligi (7) Koegoow puella, prowopidiors Matth. 9: 24. (8)Keo/66a- poteft, quz à Chrifto ufurpatze funt, ac in fragmentis Targum. TG Ledlulus; pro miurss, Marc. 2: 4, 9, 11. ( 9) Nooriæ Fliero[olymitam etiamnum hodie conípiciuntur. | Hancergo pulli, pro vecosiæ, Matth. 23: 37. | 10) Haeg 9x1 » Depofi- Diale&um "Syro-Chaldaam übi Spiritus S. per Evangeliftas & tum, pro akguaregýnns 2 Tim. 1: verf X2. (11) Mapep boAn s Apoftolos in ftylum N. Foederis Graecum quafi transplantare Exercitus, Caflra pro segemasdov, Aor. 21:345 37-23: 105 voluit non mirum, quod istot peregrinis feateat vocabulis, phra- 16,32. (12) Hemiouais ; Confidentia € Securitas, pro Jwe- feologiis, acintegtis fentegüie sat o se RM cQ, 2 Cor. 8:22. (13) Maye, abfolute , Cadaver, pto|.. $.3. Sed&ce Graca Lingua Judæis Doctoribus ac Qi ON mmy et dpuas ene s. Matth. 24:28. (14) Pao deco, eui 0spla- €o svo perquam familiari, multa hujus commatis in ftylum N. na C apertamanu perciditur, Marc. 14:65. Athenienfespro | Tef. derivata fuiffe, nemo temere ibitinficias. Nam ut rectiffi- (me Salmafins cenfet comment. de Hellenift. p. 263. Lingue Graca, eo tempore, quo Novum editum eft Teflamentum , to- tidem fere idiomata, i.e. idiotarum differentes naria) fuerunt , quot Populi vel Civitates ugl Infulain Afia. Graci quidem fèra monis poemom Qe per ea tempora xo write fuit, duod pluti- mas Qua uoces qua phrafes ex Latio admixtas haberet, ob Ro- manorum univer [alem Dominationem. — Ceterum quod attinet ad cuju[que Nationis peculiarem dialetium , cujus proprietasim vocibus fingulis cernitur, unicuique populo vel civitati fua fatt: aliaguam vicinorum. Sic Graecorum 12 Syria confiftentium aliud ; extittidioma, Dam € prater Romanas vocesac phrafes etiam. non pancas à Syris mutuatas acceperat. "lind in Caria erat, Nam Strabo notat , Carum fermonem temperatum fuiffe Gracis er Barbaris vocibus. Aliud Cilicum : Hinc azaaspoy G7 mepae- oe} ab eorum. Dialecto mutuatum efe Paulum. eteres nota-.— runt. [Nullus denique in Gracia populus aut urbs fuit, quin ina | numeras voces habuerit peculiares , non alibiufitatas. | §.4. Idem Salmafius ea deze p. 121.ita diflerit: Exquo Gre- . nuendog — fufeacerudite perfequitur Barthol. Mayerus P.1.Ph.S.c. 6. P.II. |Quid mirum , fi Græcijmus viciffim in Syria per Macedonas © 2. Confer ob. Lighifootum Hor. Hebr, ad Matth. c. 1:23. & |propagatus , multas & voces €7* Phrafes Syriacas attraxerit quz fupra M. I. aph. 1. n. 2. differuimus) quam ipfe Chriftus| Ex quo deinde , ut & Lingua Syriaca Judzis tum vernacula, - - divinisfuislabiis honoravit, & Autoresfacri, Spiritus S, Ama- | Chaldao-Syriafmi non pauci in Graecum N. Tek. idioma di- Y ylofuo, fuit Hierofolymitana , qux certe non pure| manarunt. Elucent hi fane, non modo ex fingulis vecibus, - alias fieri foletin vulgari fermone; vatiisyA««-| fed & ex integris phrafibus atque fententiis , quaram non pau- , ab E; five Imperio five Commercio temperata: 77 xi Ex - Cum enim fub Imperio Selencidarum , poft Alexandri Al obie Ben Uxielis , ac Hierofolymitana cumprimis, Chaldæo- He d ps pe -fiylo i, ST s " PA 1 es i COS ; S * SAGT aee 1 ESSA UN ALPE DRE 3t ves € ueris cx in Targumim feu Paraphtafibus Omhelefi , Jomatbamis — ; DE STYLO NOV fylo ac filo contextis , etiamnum hodie occurrunt: Ut dubitare quis poffit, an Autor iftarum paraphrafinm ex feri- ptis Evangeliis , an vero Chriftus & Apoftoli ex vul- gari loquendi modo ifta hauftrint , ac fuo férmoni inferue- rint. $. 2. Exempla fingularum Vocum vide füpraSe&. 1. M. III. 6.6.16. M. VL $. 1. Hisaliande adde fequentia: (a; ACCà Syr. N35 0 zeme Pater, Rom. 8: 15. Gal. 4: 6. (b) "AkeAdauAd s NDT »pn tutes, ywplov auat , ager fanguinis, AG. 1:19. (c) Appaydðday Apoc. 16:16. vulgo in cenfum Syriacorum nominum referunt, quamvis docere nequeant, ex quibus Syris fit compofitum. Vide Barthol. ZMeyerum , P. 2. Phil. S. cap. 2. pag. 156, 157. (d) BapyaiGaus II 93 0 éew jos mog- zanorws filius confolationis , Ak. 4:36. (e) BuXecda momma nomen pilcing domum benignitatis fignans, Joh. s: 2. (£) Boavepa£g "U3Y33 0 tcv do) [poviis , fili fragoris, Marc. 3: 17. (g) ropa wnoua ôs is AeyoM O xeavis aim y caluaria locus , Matth. 27: 33. (h) 'EAw1, A1, Aequos oxabay otv] "ON "np3v n9» o £g qae depuus v GU opu , o Otos ug, 0 Otos pg, ec T ps tyrannies, Marc.15:34. (1) EQQa9u , nnanw à en Davoli mT, aperitor, Marc. 7:34- (K) Kes, NINI à épun- vóbery a8 v6 O», Petra, lapis, Joh. 1:43. (1) KogGg» , nop- Gavdy, IIND 0 gv dapov ,epunus , oblatio, Marc.7:11. (m) Maesglv 5a nns 15, Dominus nofter venit, 1 Cor. 16:22. (n) Paza sp3 i.e. interprete Hefychio €7* Hieronymo L. 2. cont. Pelag. xevos vacuus , vanus € absque cerebro (0) PaGC1, "3n à tyeta ipunvluóusuov, Aidaonañe, Toh.1:39. ( p) Taiga Koiu, DP NND 0 ta, negao čyepa, puellas furge. (q) Qanyya , YIR ferva quefo, Matth. 21: 9. Quorum om- nium uberiorem explicationem dederunt G/affius Phil. Sacr. l. 1. Tr. 4. S. 2. p.236. G. Pafor inanalyfi voc. Syriac, Barthol. Meyerus P. 2. Phil. S. c. 2. - §. 3. Phrafium exempla fant, Sect, Exeg. M. 1I. $. 7. M. III. $. 6. His adde (a) 'Aqitvan mi oQaayuar, pam pau remit. tere debita , Matth. 6. 12. pro coudonare deliéta, Confer Targum Onbkeli € Ionathanis , Gen. $0: 16. Quod ergo peccata vocantur debita, €7* peccatores, debitores, idioma eft, 5yro- Chal. danum. Vide Targum Hierofol. © Oncheli , Gen. 4:13. (b) Aiye gg Nep oet y f'ifetpere , pto audire , obedire , imis Jénfibus reponere alicujus fermonem, credere alicujus verbis, Matth. 10:40, 41. Confer Onckelum Gen. 3:17. Jonathanem Gen. 21:12. Utrumque Deut, 18:15. Exo.3:1 ubi verbum 53p refpondens Hebrzo ynv ide obedire fignificat. Idem ergo eft recipere : ropi Sa e €7'c. vel credere ferm m X m and pro die refurretlionis 8. Job. 13: 16, breum I TESTAMENTI 23 abba c. 18. ornate oftendit Angelas Caninius in fno de Loc, Hebr. Novi T'eftamenti Libello ad Marc. 7: 34. $. 4. Imprimis autem B. Apoftolus $obagnes chara&erem Targumitum in gratiam Judaeorum , quorum manibus Tar- gumin tum ferebantur, ftylo fuo exprimere voluit, quod vel | ex phrafi illa Targumica *1 s9 verbum Domini patet , quá Johannem ufum effe conftat, dum Filium Dei paflim Aéyov vocat Ut nunc alia plura taceam, v. g. celebrem illam di- |ftin&ionem Mortis ac refurretlionis , in. primam & fecuna dam; Apoc.20:6,14. periphrafin veri ac etermi Dei, i uv 9) ohy 42) o pxo, Apoc. 4:8. explicationem appella- tionis BaaiAetv isegróbuæ 1 Pett.2:9. pro actis za) ieie apud Joh. Apoc. 1:6. ad imitationem Targum Hierofolymit. Ex. 19:6. &c. de quibus omnibus confule Bartol, AMeyerum Phil. S. P: 11. c. 2.àp. 165. ad 200. ubi fimul fontes oftendit iz Targumin, unde hæ locutiones Syro-Chaldes fluxerint; imo Sententias integras N. T. ex Paraphrafibus ilis depromtas adducit , qualis eft Luc. 6:38. Nobis extremis digitis ea omnia hic attigiffe fafficiat. | —APH OO R. VII. (2) Rabbinifmi. GO Abbinifmos in libris N. T. reperiri , jam pridem cenfaerunt Clariffimi Viri (Joh. Buxtorffius Gram, Chald«o-Syra p. 402. Ludovicus Capellus 1% praefat. Spicile- git. Johannes Coch. iz praefat. ad titulos duos Talmudicos Theod. Hackípan. de sfa librorum Sanbedrim €7* Maccotb.. Rabbinicorum in Theologia Sel. 2. Johannes Ligtfoot £z Ee iné - 3 fat. ad Horas Hebr, e- Talmud. | tamen Zoh. Talmud. Sanhedrin & Maccoth, mavult oftendere in ca Lue -quz nafcenté . facere amari, five placare € in gratiam ac phrafeologiis : Exempla vide fis 14. 11: 27. pro generari nafèt. Phrafis l 2 eg T ASTMO, - - quitate Græca, (00 quy gg TWS 9 cO Marthe 17 1 24 JO Phrafis formata ad Hebrzam cy? res venire in mundum. | Vide loca que Drufius ad cap. 1. Johannis ex libro Z4ufar , & aliis citavit. (2) Coody ws , Matth. 16:28. Marc. 911. Luc. 9:27. Hebr. 2:9. pro mori, nti mw Dyo id eft, guftare mortem. Exemplum ejus obfervavit Buxtorffius in Lexico Talmudico ad radicem yD €x Berefchit Rabba. (3) Sapé ug) uas CT dua d} sp, Matth. 16: 17. Gal. 1: 16. Eph. 6:12. pro bomine ive natura bumana. Formula, quam udaorum Magiftris familiarem effe docet -Drafius annot. 1n H. OLEARII DISSERTAT | Non enim N. T. part. altera (4) OvT w TST TA cy, STE W TQ u£orn , Matth.12:32. Marc. 3:29. pro Nunquam. Phrafis refpondens Hebrez mn cya m rn tx mb ex libro Chafidin apud Theod. Hack[pan. de ufu Scriptorum Ju- daicorum in expofitione librorum N. T. (5) Eis dvo. E- dr2 , Matth. 10: 41. pro Graecorum adverbio Ñ, qua quate- aus, ex imitatione Judæorum , qui in talibus exprimendis utuntur voce Dg. Exempla è codice Sanhedrin €7* Pircke Avoth , producit Baxtorffus in Lexico Talmudico , ad vo- cem ow, ( 6) Idre nuny d w mig degvois Matth. 6: g9. No- tiffimum hoc apud Judgos Dei epitheton , atque ufitaciffi- mum. Vide Job. Lightfootum Hor. Hebr. ad h. l. pag. 299. (7) OQJxnuis mvupós Matth. 5:23. ex ufitatiffima Gentis Phrafiologia. Nam Oculus bonus Judæis idem eft ac animus benignus; atque Oculus malus jidem ac animus avarus. Vide Lightfoot. l. c. p. 305- (8) KaAcv vd avr , & Gi. Ey s Matth.26:24. t2» sw Y»? m, Locutio Talmudicis ufita- tiffima peccati airocitatem denotans. Loca è Talmud fugge- rit Eachfpanins l. c. p- 443- | $. 4. Cc) In Sentemis, Proverbiis , € Parabolis. Exem- pla dedimus fupra Sect. Exeg. M.I. §. 13. M.I. §. 15- M. V. 6.15. His adde ; Matth. şs: 28. Quicunque. alpicit mulierem c. c.7. 2. Qua menfura menfurabitis , "c. vf.12. Omnia quacumque vultis ut faciant vobis bomines. Euc.14:11. Qui fe ipfum exaltat &c. c. 152 7- Majus per uno peccatore 276,1 Tim. 5$: 6. } Qon iO yuxe vivens mortua. A&. 14: lationes oportet intrare € c. 21. Per multas tribu- S. 7,8, 14. M. Vl. 9.157, S, 11. Plura hujus generis exempla fuggere Ligbtfootus in Hor. quat (8 11:30. & A&t. 10. de jug in confpetn Dei, promtiffimus imperata exequi ALHOR VIIL (3) Perfifmi. $- 1. N minum & Perfica voces nonnullae libris N. T. in- uL. ferte fant, quod Jzzgua Judais tum temporis ver- ula iis haut careret , quippe ex Chaldza fufceptis,in quam Monarchia Perfarum € lingua Perfica fluxerant. —Zpfe 4n cap. s. Cohelet non diffiterar , Talmudicam. onftare vocabulis Medicis Perficis , Idumais & -Arabicis. Idem in Lingua fieri Hierofolymi- Targum Hicrofolymitano & fonathanis Ben- blervante B. Meyero, P.U. Ph.S.p.76. zca lingua vetus, non pauca à Perfis tana videte € | Uziielis Pataphra: $. 2. Sed & 1 acceperat , atque adeo aas yAóla« in linguam N. T, origi- -malem transfundere potuit. Apud Herodotum fane, circa res -Perficas cumprimis occupato , magnam harum meffem me- tere licet. Sic e" Dofiadas in Ara , preter multa ex anti- & ex aliis diale&tis arceflita vocabula; non ve- - xiuüs eft Perficas voces inferere , ut rygg pro auro , Sn ES 2t Ves T DY ' AAv Enc mmy ym Boos. : e x : A | — §3. Talis Perfifmus N. T. elt v: g. in voce (a) May @” ; 16.13: 6,8. Quos enim Graci eese 9 QiAocs- abant, à Perfis Magt dicebantur. Sic(b) rac» Act. ox origine Perfica Suidas Owonupóv , alii AST inter- - Bt compofita vox gatoQuacmioy Marc. 1214. 1543. bum item (c) Aylap&'ev Mattb. 5:41.26: 32. 21 abulum elt Perficum. Perfis enim di dyla- ar Regis INuncii fcu T abellarii certis Rationibus 7 "ge VOC raudium erit in callo fu- | am s f que vel in vocibus fizgulis vel conjunétis. Vidua delitits dedita, | IO quorum alter alteri traderet. mandata , ut ita cele- rius perferremur.. Vox autem (d) Megisiyes Marc. 6: 21. Apoc. 6: 15. 18: 23. de Proceribus € Magnatibus videtur fumpta à Macedonibus & in ufum apud Gracos introducta. habet analogiam nec terminationem Græcam. Nec exemplum fappetit vocabuli fic Grece formati. Perfico pror- fus modo € fono terminatum ef. Apud Jeremiam in ver- fione Græca reperitur. Menander, quiin deliciis fuit De- metrio &aliis Macedonicis Regibus, ea ufus fuerat. Poft eum Antiochus Sophifta tefte Phrynicho „qui valide eam damnat , utpote nulli veterum ufitatam. ‘Hues 5, inquit, $ peyesvas » $aiuNuoi cB. Up y oie dydydmw aho, méga duvoud[oee Aéreo udjo uti erudite ad hanc vocem commentatus eft Salmafius Com. de Hellen. pag. 110. Denique (e) Mæegðso@ Luc. 23:43. 2 Cor. 12:4. Apoc. 2:7. vox eft, ut Pollux vere dicit , Per- fica, quanquam & Hebræi ufurpant; Eccl. 2: 5. Neh. 2: 8. Sed Graci ufu hanc fuam fecerunt. Apud Xenophontem hor- tum fignificat, & agrum con[eptum ac diligenter confitum , vivarium. LXX. Interpretes Hebraeum p ita vertunt tum ali- bi, tum in xocpioyevias hiftoria, unde fadum , ut jure quo- dam praecipuo mwegdasQg* vocetur beatus ille hortus in quo Adamum Deus collocarat. Vide Grotiim ad Lúc. 23. Cate- ras, fi que forte funt , voces Perficas vide apud Ottonem Gnalperium , in Sylloge vocum omnium Exoticatum N. T. Mentionem infüper Perfifmorum N. T. fecere Danhbauerus Herm. S. art. 8. pag. 181. ut & Calovius Grit. S. Tr. II. M. V. difpofiti , p.452. B. Meyerus l. c. p.76. APILOR. IX (4) Latini[mi. ^Y Uomodo in ftylum Novi Teft. hi pervenerint, ex dictis Aph. 4. $. 1. & 3. proclive eft colligere. Sunt- Vocum fingulare exemplum habuimus fupra Sect. 1. M.VI. $.8. His adde fe- quentia: Aosaeg/ov "Affarins , forma diminutiva à Latina voce as, affis , Matth. 16: 19. Ayrţezswy Denarius a decem , Matth. 18:28. liege faftus A. 1:23. Kevazg4oy Centurio, qui cen- tum peditibus preeft. Marc. 15: 3943:44 Kzve(Q», Cenfus, h. e zftimatio bonorum, fecundum quam tributa pendeban- tur. Matth. 17: 25. Kodegveu Quadrans y feu quarta pats affis h. e. uncie tres, Matth. 5:26. Koo Colonia a coler- do, Gr. 3ymixlo , A&t. 16:12. Kssodio Cu[todia, a Caro, vel TUUT ACRES s $. 1. , 1 Cor. 10: 1j. MepiGeotvo, membrana, propr. prafuerit, Matth. 27:27. XupaxiyOioy n ayid, Semtcin- ilium, quod & feccinthiorum ,aut fubligaculum dicitur, Græ- ce aCACoua , AQ. 19:12. Xie Sicarius à Sica , qf. fë- ca, a fecando, vel ut aliis placet, à ficcando , A&. 21:38. XmexEAGOp Speculator , fpiculo , quod geftabat, Gr. dopvQo- - p@ Marc. 6:27. TaGtpwn taberna per Syncop. pro tabulerna, à tabula, quod ex tabulis olim fiebant tabernz , Gr. ipgees- esov, Ak. 18:15. TA Titulus à tutando , qf. tutulus, fi Varronem audimus & Feftum; re&ius à ntos quod ex Tv» e uie: 19. egopov Forum 4 ferendo , quia tum fes venales in forum negociantium, tum controverfiz in fo- rum judiciarium deferantur , ÀG.28:15. OeayeRuor Flagel- lum €? Segyemev Flagellare à flagro, quod juxta Varronem eft à venti flata, rectius à Qatyw inferto e; Joh. 2, 1 $. Matth. 27:26, Marc.15:15. Vide de his omnibus Glaffium Phil. S. Lr. Tr. 4. S.2. can. 5. p. 303. 7Meyerum Part. 1. Phil. S. c. 2. à p.251. ad 272. Danbauerum , Herm. S. ar. 8. p. 179. Dil- berrum de ufa literatura profanæ in literatura S.ad AQ. 19:12. — Gattakerum de ftylo N. T. pag. $3. 54- Scultetum. Exerci. Evangel. p. 2. c.16. : : 6$. 2. Referunt nonnulli huc etiam vocabula origine Gre- ca, fed ufu Latina , qualia fant: "Ayxvee , Anchora , ex abyxux adunco, & fto fluo, AX. 27:30. "Apua Zdroma ex čes intens part. & êw oleo, Marc. 16: t. 'apyirexrav Archi- tectus, ex deys princeps , & vadav faber, 1Cor.3.10. Amis — "Afpis , Serpentis genus, ex a Jnn O arw t. e. extendo, — quia forma fit oblonga Rom. 3:13. "Avgupós Anferus apod. T 2 xu eerie] een DE STYLO NOVI TESTAMENTI. 1 abay ab exficcando, Luc. 19: ver 21. Tayfegiwa Gangrana; riftoteles appellate foletóvouarm9«sév , fi nimitum vocabula jam & yegivw depa[cor , 21182715. Aidóqua Diadema, d dfa- | ante ufurpata ad zovas res defignandas transferantur: Si vero dta revincia ,redimio , Apoc. 12: 3.. KAlGov G- Clibanus Dor. | hac fini nova vocabula juxta analogiam Lingua fingantur; pro xeiGav(g- juxta Euftathium , qf. «e,95e Bads, i.e. borde: | idem Philofophus dicere amat VOAZ qoe, | fornax , Matth.6: 30, 12:28. KAipa. Clima à «Avo 2 Cor.| 6.3. Hinc eft quod Alii dicant: duplicem effe loquendi 11:10. Gal. 1:21. KegouzzAu ; Crapula , «o2. à xo egt zoe , | confüetudinem , quem Spiritus S. in verbis Scripture obfer- qf. dolor caput vibrans , Luc. 2 Y: 34. Aitea vox à Siculis quiobo-| vet, unam vulgarem alteram peculiarem. J"ulgaris citcacom- Ium. dixere Aíseav.. Hinc Romanis Libra, quia oboli f. afesli- | munem loquendi ufum ftylumque verfatur , cum Divinz res -briles converfo T. in B. Joh. 12:13. 19: 39. Maguapos marmor | & myftetia incomprehenfibilia ita fuerunt ftylo N. T. enuncia- di... re[Hendeo , Apoc. 18: (2. Mid O- modius > nOnà,|ta; ut rudes etiam & ruftici hominescertam de illis (ententiam modus , fed plane Graecum eft, quod pro menfuræ genere D;- | haurire, & ex iisad falutem zternam informari potuerint: Si- ; quidem ut Auguftinus L.1. de Trin. c. 12.ait, Nulo Locntio- nis genere loquitur Scriptura, quod in con[uetudine hominum non inveniatur y quia utique bominibus loquitur. Et hoc eft quod Grzci Patres fzepius dixerunt , Spiritum S. in S. Literis qvyxa mue adver nui & ad noftrum captum fefe attemperare, De qua Vulgari five Idiotica loquendi confüetudine nospaulo an- te M. HI. egimus. Peculiaris eram eft vel Diélionis , vel Locu- | tionis, Illa in idiotifiis linguarum Originalium , Hebrzze & narchus Orator in Demofthenem ufurpat. Graecos vero à Lati- nis accepille jam tum ea ztate quiscredat? Matth. siis. Pédy Kheda, a péw flno, ob celerem motüm, quo ferri folet, Apoc. 18:13. Poupe Romphæa, ag w piro , vel quod magispla- cet, àpiuboua h.e. circum ago, in gyrum agito. Quod facere folent romphaa pugnantes, Apoc. 1: 16. X«AQx Salum, ab &As, daos, Luc. 21:25. XudQu feapba, navigioligenus, Xo E máry, quod eft excavare , Actor. 27:16. Zräpæ, Spira, Cohors, Globus militaris «pg m exiger, Marc. 1 5:16. 2x24 O| Grece petatur, de quibus M. I. & Il. Hac in phrafibus ad Stadium, Xo rws, Luc.24: 13 C Zrume Stater, argen-l fidei myftcria aptatis ; de quibus hoc Membr. IV. függerit teus nummus valensquatuor Drachmas, ab isu quod inter- | hanc divifionem Glaffius Phil. S.L. x. Tr. $.S.2. p. 198, 199. dum eft, appeudo libro ; pondero , Matth. 17:26. Zmaj $tola,| 6.4. Huc pertinet, quod Paulus 1 Cor. 2: 13.ait; fe de my- Latinis muliebris veflis , Graecis etiam Farilis , 4 amw, quodin- | fteriis divinis loqui cx. &» Adax xi aO gamins oiae Aóyus s ter alia fignificat &»dvem , EA Gam ei ; Marc. 12: 38. TAr, | 7. w dida ants mé ual G ays. Etmox, mE uenoi mda Talentum, a vua , h.e. fuffineo , affero, Nam prima fua figni- |uamxe cvyxeAven , Spiritualibus Spiritualia comparare, h.e. ficatione non pondus notat, quod lanci imponitur, fed ibram , lad res fpirituales exprimendas, verba quoque fpiritualiaadhi- ipfam qua ponderaappenduntur, Matth. 18: 24. Te 460A Q* trt- bere, qualia fcil. údy Dewmvy XoQía, quam Evangelica oppo- bulus , Ipina; fentes qf. habens «edic Boa aic tres cu[pides , Matth. | nit; haudquaquam noverit. —. 7:16. Qaanórg Panlat:penula , Veftis fpifía frigori & imbribus uo ope MIT IUE : arcendis apta. A Lacedemoniis & Doribüs vocem cum reac- | Ve SIR o eM vcio cepiffe dicuntur Tarentini & magna Graciz Incolz , aqubüsj — "HY E "ds P HAO KR. II Rs deinde pervenit ad Romanos, 2 Tim. 4:3. De his atquealiis j MN uu A Lc E E d E TS hujus farinz vocabulisin N.T. paffim obviis, vide G. Paforez 4 d Anc pe "T 5 14s dijudicandum opus eff rerum Dia. in pecul. Lex. Huic omninojunge Gerh. 7ob.V'offiiExymolo-| vinarum diligentiore meditatione, ac intellettu, EIE Vocum-Conjuntlarum , feu phrafiam Latinifautium. | $. 1. (C Uni Sacer ille orationis Diblice Genius ex rerum uva "Exempla vide fupra Se&. Exeg. 24.1.8. 15. M.I. $.6. MV. .. e«e1sdav indole, ac natura quafiefflorefcat, fierifa- . | xi atis dare Css (us alias forma totius corporis Biblici Sacra dici eam N. T. Difhionem , qua ex tpfa divimiffimarum rerum, humanifque nec mentibus comprehenfarum, nec linguis pronun- "2. Caufa igitur zov; hujus Charackerisin Lingua N, Teft. originali eft ý qiAocoQio. cUavyfehuni) circa femma falutis noflra l Pios fis hum efes Rom. 4:2. myfteria oceupata. Hæcenim, quiafünt Ùm te ySY, VERIQAO-Q. | — §. 2. Huc pertinent omnes ill: loquendi formulæ , quas Yo » 14) wèg mouy variandi, peculiari quodam loquendi | Glaffius Ph.S.lib.1. "Tr.4. Sect. 4. de ftylo Pauli Apoftolip. 244. genere, quod meliorisdiftinctionis gratia facram dicimus, Spi- |in unum congefli -Conna[ci , con[epeliri cum Chrifto, concru- , ritus S. per fuos praecones enunc iare quandoque voluit. Id A- Es F Tom: TES m o E EE S dpL 4 OG DESEAN sa E ee uec eA e. dy ECT cifigi, conum conformari ,conregnare , C" conglorificari 3 tic i d B 4 C 26 refurgere cum Chrifto , baptizari in ejus mortem, erucifigere corpus peccati, ve[urgere in nouam Vitam, veterem bominem corrumpi, eundem exuere , €?" novum induere , mortificari € vivificari, Lex membrorum, lex in membris, lex fpiri- tus, fecundum carnem out [piritum vivere, fervare mente, aut fpiritu, peccato vel legi DET, animalis homo, fenfus car- ais, venditum effe fub peccatum , peccatum regnare , conde- lettari lege Dei, corpus peccatis : $. 3. Sic voces, tziexoz Q» At 20: 29. Phil. i: 1. Tit. 1:7. & atesGonpg- AGor. 14:23. 15: 245 622. 20:17. 1 Tim. 5117. ac. s: 14. tranflate funt ad fignificandos tales Homi- "es, qui certo cuidam catus dotirinam caleflem , cultumque divinum inflillabant. Similiter vox «Auct, paffim in Ais & Epiftolis ad talem bominum catum. figuificandum inflexa eft, qui reum Divino Nomini cultum prae Necc aliter VOX pvers novam fignificaionem in N. T. Libris recepit. Et qua his fant fimiles; in aliis fidei noftra capitibus, voces ac phrafeologie , non nifi ex ipfis Scripturis e$ rx > de quibus vide Noftrates in Locis Theologicis paflim. SECTIO POLEMICA. In Refellendis Sententus partim wmpss ,| partim frivolis, occupata. : DANT, n Deelaratio Tituli z'apaoxevas ii. $. 1. T Res celebriores hodie circa fylinum N. Teft. agitan- tur controverfiz. Una cum iis, qui ob formulas ac voces ex Oriente fimul & occidente petitas, adeoque refpectu M Grecz peregrinas, ut & conftru&tiones quasdam (ceu iplis videntur) minus congruas, Barbarifmis € Solacifmis eum fcatere pertendunt. Altera cum iftis, qui ut Gogning hoc ġxssuæ devitent , mere Gracum effe , nec aliarum lin- quarum , Hebrea cumprimis, liquore permifceri, ajunt. Ter- tia cum his, qui non contenti, ftylum N. T. à cztera Græ- citate tota effe feparatiffimum , plane novam lingua fpeciem, invitis €7* ina[Juetis feculi auribus obiradere ac novum lingua Helleniflica nomen ipfi imponere fatagunt. : $. 2. Prior fententia,in quantum divinis Scriptoribus igno- rantiam, vitium aut ruditatem Impingit 5 srrevereptza cujus- dam erga Sacras Literas, €?" impietatis notam habet. — Poffe- riores dug , quamvis przor? , ob ftyli facri à barbarifmis & toloscifmis vindicationem, 2zz0ceztieres appareant , quia ta- | men altera in defe&u, altera in exceffa munus hoc exíequi- tur, ilaque in rem manifefta dubitare, b«c de re nihili, im de voce vitilitigare geftiat, frivole potius, quan gis effe videntur. An $. 3. Nobis, | tam relictum fit quo plenus has controverfias & preffius hac vice tra&tare queamus, tangende tamen vel ideo nunc erunt, quia cum iis, quz fupra diximus , aliquo modo coharent, ac inde fponte quafi fua nafcuntur... : SAPE EE GE MEMBRUM An fiylus NE t ud cifinis fit refertns? — ~= SUMMARIUM. Autores dffirmantes $. 1. Negantes §. 2. Obfervan- da quadam circa terminos quaflionis §. 3. Barba- rifmus, Solecifmus , Nomina vitii $.4.. Puritas " Grammatica Barb c Solæc. oppofita $. 5- Stylo N. T. quomodo illa fit aferenda §. 6,7. Stylus N. T. fizgularif fimus §.8. Singula ejus voces ac phrafes. à Spiritu S; $. 9. Probatur hoc dictis Scripture ibid. Illuffratur ex Glaffio §. 10. Pa- arum fufragiis confirmatur $. X1. Duplex fiyli > Sacri refpetius §.12,13. Citatur pro hac fenten- oca Laur. Fabritius §, 14. Argumentum pro parte —— Negante $. 15. Falfa Hypothefis Adwer[a Partis $. 16, 17. Ejus Refutatio $. 18. Primum argu- . mentum pro Barbarifmis $. 19, 20. Refponfio ad. illud $. 21. Alterum pro Solecifmis $. 22. Ad| N. T. Barbarifmis E&F Sole- JOH. OLEARII DISSERTATIO idem refponfio S. 23. Examen trium Locorum N. T. folecifmos pra fe ferentium $. 24,25, 26. Paisa lus &* SS. Patres pro folæcifmis N. Teff. adducti $.27. Re[poufro ad. Autoritatem Pauls $. 28. Ad Patrum $.29,30. Objecfio ab Imnoceutia ajentis fententia $. 31. Ejusdem refutatio $. 32. $. 1. D Artem Quaflionis Afirmativam tuentur Erafat * in c. 10. AG, & è Calvin. Beza, qui, dum invectt- vam fcribit in Erafrmum, Annot. ad A. 10.46. p. 450. cum definitienem Soloecifmi à S. Scriptoribus declinat, zomen ta- men imprudenter relinquit. . Solæcifmos, inquit, ettam ali- quos non diffteor. Et mox: Apofoli aliquando cum vulgo foleciffandum. putarunt. Hinc Luc. 22: 20. in verbis infü- tutionis qe cz vvopvo , citra foleecilmum , ad 79 auan re- ferri negat. Cui füffragatur Prfzater in h. l. & F'orfizus P. 1. Anti-pif. S. 4. Goclemius L. 5. probl. Gramm. q. 25. p. 2.60. Quibus adde Salmafium paflim in Comment. de Lingua. Hel- leniflica, nec minus in Fanere ac Offilegio , &™ fob. Crojum in Olfervat. ad N. T. c. 34. p.261. feqq. ipd 6. 2. ANegativam amplectuntur Nofirates fere omnes, ex quibus praeprimis vide GZaffium in præfat. ad Rhetor, S. £Zizz- melium in præfat. Comment. Method. in D. Pauli Epift. ad - |Galatas, Danbauerum Herm. S. art. 8. p. 160. it. Hodofoph. Phenom.L p. 41. Calovium Syftem. Theol. Tom. 1. €.4.q. 5. - ; $.15. feqq. Quibus adde Dzberrum Diflert. de vitiis lingua- N. T. originali. VE | - 6.3. Nos ut eo felicius à parte Negantium ftare queamus, nonnulla ex parte. tum Subject , tum Pradicat: quaftionis., premonenda effe ducimus. ~ as $. 4. Ex parte Pradicati, quantum ad verum , proprium, ufitatum & quafi civilem fignificatum Barbarifmi €7* Sola- cifmi attinet; utique vitis, ignorantie , ruditatis, non artis aut 7470215 nomina efle; tam Veterum quam. Recentiorum conftantiffima affeveratione traditur... $1062 apud. Diogenes Lib.7. & ex eodem Sas , Barbarifiuum definiunt, quod fit: cn T uawas Actus abg m 59g E Udrporstav (Udox usysav) "rnavav,h. e Ex Vitis dito prater con[uetudimem felicium (probatorum) Grecorum. Solecifmus autem cidem Suida dicitur , à Adj» enormi avvremmey do G-, id eft, Oratio incongruenter conflrucia. Donato: Fatum in contextu partium orationis contravegulam artis fattam. Utramque ele- gantiffima connectit Auguflinus L.2. de Dod. Chrift. c. 1 3. $. y. Barbari[mis ac Solecifmis opponitur Pauri dicam, Grammatica, q > ftructior rum praecipuis, atque Baclera in pecul. Differt. de Lingua licet nec Temporis nec Charte fpatium tan-' diff quis negaverit, d{ermonem Barbarifmis €z- Sol æcifmis xefer- tum, virtute ac ope Spiritus S. eque efficaciter penetrare, &c hominum animos fle&ere polle , ac vel politiffima Demofihe- nis Oratio ? Sed puritatem Grammaticam in externis voci« bus earumque cospapnc: confiftentem impugnant: Quam. alii viciffim , textui S. N. T. dum à Barbarifmis > Solg- eifmis eum liberum effe pronunciant , nobifcam afferere non dubitabunt: Modo obfervetur, hic non sham attendi Parita-- tem Grammaticam, quae voces, earumque conftru&ionem olis,- ad DE.STYLO NOVI ad mere Gracos Scriptores profanos fibimet etiam quoad fty- lum diffimiles , tanquam ad normam alligavit ? Sufficit in fijlo N.T: ubi alienior eft à profano , verba ea lege fibi co- aptata effe , qua coaptaverunt Propbete V. T. velali Lin- guarum orientalium periti homines; qui priores Apoftolis non tine autoritate locuti fuerunt. $. 7. Nempe 4e. Puritate Lingua , poft [peciem Lingua , ut ita dicam, cozfHtutam , demum judicandum. | Unde diver- fiffimz quaftiones funt, de Puritate Grece Lingue, € de Puritate Lingua N. T. Praeclare Beclerus Differt. de Lingua N- T. Orig. $. 15. Quid movit viros doctos , ut Linguam N. Teflamenti , alio quam Greca nomine dicerent ? 1dwpa -Fet. Tefltamenti nimirum quod in Novo invenicbant, Hinc "differentzam , út Philofophi vocant , fhecificam fumunt. Atqui idiauo V. Telt. utique purum eft. Quidni ergo pura fit Lin- qua N. T. que illud idiouo retinet? $. 8. Ex parte Subjeéti. (1) Certum nobis eft. Stylam N. T. fingularijJumuen. efe exemplum fyli , ingularique DEI confilio ad fimgulares ufus deflinatum , ubi ipfa efedus Novi- nime Videtur Cautierem , C profundiorera «piw | vetiffima verba fuo approbant calculo Zizzzzelius l.c. TESTAMENTI |f mere Gracis, profanis ,Gentilibus textus N.T. vitiis refer Ps dicatur. Uti enim blafpemus non fuit Apoftolus 1 Cor. (11:14. fapientiam Dei, ajens, wea elle dying avO parus | ita nihil injuriz dixerit, (1 quis generale hoc per fpecialius ex- plicet, dicendo : ilam fapientiam D ET, prout fimul ex ge- nere diceads aflimatur, TOAOIRIT OVS Bapwercuon elfe uy ix avum. Ita Tfidórus Pelufiota L. 4. Ep. 28, de Grzcis Gentilibus refert: $£&uzeA (xa Jloccipendunt , vel pro nihilo habendam ajunt Scripturam divinam tanquam (c, Bar- baris vocibus conflantem. Confer Epift. 97. Et Theodoretus in Proleg. Lib.de curand. Grac. affe&, Paganos. Apofolorum ruditatem accufafe , Barbaros iplos , & fermones eorum, drisv- qwe oonomouss i. e, pifcatorios folecifmos vocaffe , teftatur. Similiter Z4rgobius L. t. adv. Gent. Barbari[mis cy" Soleci[mis obfita [unt inquit (Paganus) ves veffra , ez* vitiorum deformi- tate polluta. i $. 14. Duplicem hunc refpedum probe oblervavit Lau- rentins Fabricius Profeffor olim Wteberg. in praefatione Sy- raco Crinefit Gymnafio prefixa: Maltis in locis IN. T. Gracifmus pare Græcis eff Barbari[mus , propter Phrafin Gracis 2970145: Ecclefiæ vero- non efl Barbarifmus, agnoftit enim Ea fermonem primavum (& huic cognatum Chaldzo- Syrum) eumque in Scripturam V.T. manare deprehendit , quae & Glaf- 27 —————— five uwejav fius 1. c. & Lib. x. Phil. S. Tr.4. Se. 2. c.2 fæ Partis £npetbefes !G- plcrorumque € Argumenta Ad 3- plerocumque eft, quod putent Ver- c - pier mier. o nouam five fermonem Apoflolorum non fa- -dfe a Spiritu S. Sic enim iplo Beza obfervante ,. z margine (a | amnotatus eft guaftionis [Latus apud Era[mum l. c. $. 1. & Ver- $. 1r. Taceo nunc fuffrag Cypriani, Athanafii, Theodoreti 4. — Beda: ut & aliorum Ecclefie Doctorum, è Nofttis, B. Hopfae- si cumprimis Difp. contra Meyerum 8. c.i. Aph.3. $12. è - Reformatis, Mufculi , Eduardi, Kelleri, Voctii ex Pontificiis, Salmeronis , Serarii , Cofleri, quae magno numero füppeditat Dr. D. Calovias Syt, Theol. bic q5- $13 eterum Ecclefie Patrum, ba fequentia id fatis produnt: Quum , inquit ,ez que fiunt vir- tute divina ,perfettiora funt tis qua fiunt natura ordine velho- minum induftria ,qui fit ut Apoftolorum fermo-non [olumim- politus ft C incondüus, verum etiam imperfectus , perturba- tus „aliquoties plane folæsifans € Placebat Spiritui S. fermonis fimplicitas, fed iis carens incommodis ,qua [olent Auditorun - Chryfofloui , Anguflini, intelligentiam impedire. Hinc paulo ante negaverat ; Lingua- rum domum in Apofolis fuiffe. perpetuum. Gemina his tradit Saimajins de Hellen. p. 144,25 1,252,253 9d $. 18. Sed eft Hypothejis ifta (1) zvatyeo b G- , quippe at- contrarium jam tupra $. 9, 10, 11. folidis Scripture funda- mentis ,à nobis evidtum elt. (2) A9:0Aoy G imo 29:9» , quip- pes qua s fi femel invecta faerit an Ecclefiam Dei (aui recte mo- net Beza not. ad AĜ. 10.) a&um eft de Scripture Autoritate «ac proinde de totius. Religionis Chrifliana incolumitate, (3) "Aveus" ù oveQtass fuis Autoribus, Nam five dicas (ait Baclerus Diff. fupra laudata in append. $. 13.) Modam firi- bendi feu producendi. fp Diuras tantum efe a Spiritu. S. mon item verba Scriptura C7 li agnam ipfam , nihileflicies. Proban-. dum enim tibi erit: Spiritus S. providentiam ab boc Seripturá > inquiens, .. $- 12. (3) Probe diltinguendus effe videtur duplex, qui hic |rotz orb prodenda negatio in tantum abfaife, ut pateretur. de- . Occurrit, Refpeihus. Aut enim, flylus IN. T. ab bomine Gentili | fectum Scriptoris fieri defectum operis, in quo mnl erat Scri- C irregenito confertur cum ere Graco profanorum loguendi ptoris minifiri, fed dictantis Magihri, ad cujus autoritatem Sive dica$: Spiritum. habuifë modo , aut à Chrifliano in Schola Spiritus S. probe emarito, iz folidum omnia referuntur. eum Hebrao- Biblica €»: Chaldao-Syra Dialeito comparatur, ad quarum indolem certis. de caufis ftylum N, T. Spiritus S. iufle&re voluit. Non prior fed pofterior refpe&tusin hac con- troyerfia attendi deber. Nam fi priorem attenderis , non difti- temut, accidere polle, ut homo Gentilis, nondum informa- tus, hinc infle&endi modum ftyli Sacti ad Linguam Hebrzam & Syro-Chaldzam à Spiritu S. proficifci;in collatione ed ere Gracum profanoram, Demofthenis , Ifocratis &c. palam dicat: _Barbarifmis O Solecifmis [lum N. T. fcatere torum — eii Ae N Nec forte. blafphémia in Spiritum S. committetür , |- 1 1 " NER graves caufas admittendi in Scriptoribus S. Barbarifmos, So- læcifmos: Rurfum nihil agis. Nam illud fumitur, non proba- tur. Habuiffe Spiritum S. graves caulas , frmplicitatem natia vam Gr gravem pre ornan €7* magnificentia eloquentia ad- kibendi , id vero «2* credo € fcio: Habuiffe autem graves caulas 8 Dag Copie iy enkatxQurs bs € quod eadem facilitare C meliori Jure polus e caf afferiturs .$. 19. Quo fundamento fübruto facile quoque cadunt cx- terz, quasftruunt maching, —— = i or $.20, Nam primo ajunt: flus N, 7. multis gaudet He. (dc nue ie pF Ruf " braifmis, : ¥ 18 JOH. OLEARII braifmis , Chaldaifmis , ce orationi intermixti totidem funt Barbari[mi. Syriafmis, Latimi[mis. Ergo, Gra- 9n eee Ad DISSERTATIO $. 25. Sic ajunt: Selecifmum redolere, qua Apoc. 21: 125 babentur : Üysaw! TUAGYus dudexa, AT OVATOANS AVAG- . 21. Dico ad hoc (1) Si Barbarum eff in N.T. quicquid res Teas &c. & quidem ad £ysexv zvAdvas , fequitur avad- refpe&ta lingue Graca peregrinum, etiam puriffimi Scriptores Græci Latinique Barbarifmis repleti erunt , cum tamen om- nino multæ fint caufæ , ob quas ejufmodi peregrina ab Eru- ditis Autoribus fine ulla Barbarie ufürpantur. (2) Sit licet Barbarum in Greca lingua quod Exoticum eft, non tamen Barbaru erit in Jiggua Biblica, cujus totam conformitatem cum ftylo peregrino fi perpendit Chriftianas, fimul approbat eraviffimam illam rationem , gua peregrinum demejheo jur: faciari cepit in dichione , ne quid w(quam peregrinum maneret in dottrina. Qua de re jam fupra monuimus Sect. Didactic. M.II. Aph.. §.3. p. 7 1. M. HI. Aph. 3. pog c $. 22. Deinde pro Soleci[mis ita arguunt: Minus congrue conftrauntur multa in N. T. Sepe 1n orationis textura Idiotas imitantur Apoftoli. (225 $.23. At Neutrum probat illud , quod probare debet. Nam (1) non omne quod idioticum, ftatim folæcum. No- runt Zdiote quoque congrue loqui. (2) Solæcifmuas non eft, qui à fiente € bona cum ratione ponitur juxta illud Senece: Epit. XCV. Grammaticus non erubefest folæecifmum , fi fciens, erube[cit y- fi me[ciens faciat. - Cum quo confentit S. Augufti- nus Lib.IV. de C. D. cap. 16. Et ante hos duos, Philofophus L. VI. Eth. Nic. cap. 5. féripfitz n &» piv Tëxyn 6 inwy ajuap- | quvoly züpevo repo» , qui voluntate 1n arte titubarit atque offen- derit, ei eft anteferendus, qui invitus, Hinc & àmagnis Au- toribus Grzcis hujufinodi ezAonoQows; ex dotta quadam incu- ria non raro fant admiffa, quorum Exempla ex Ariftotele, | Demofthene , Tfocrate collegerunt Bud«us in Comment. Gr. L.p.1537. Grerferus Init. Ling. Græc. L.I. edit. $æ. p. 160. Talia vero, fi ree & proprie loquendum , non Soloccifimis fed Figuris , cum Fabio , Dociífimi quique annumerant. Nimirum fecam ipfi pugnant, qui pro aflerendis Soloscifmis | talia afferunt , quibus potius oftenditur , non elle vere Sole- cifimos , quos pro talibus venditant, fed effe confilium feriben- | tis, € artem, € Schemata , ab errore ; lapfn , vuditate , toto cello diftantia. Inprimis vero (5) repetenda hic diftin- &io fyli S. cum xefpe&u ad mere profanum, € ad linguam Hlebrao- Biblicam aut Syro- Cbaldaam confiderati. Nam fi po- flerior xeípe&tus attendatur , abfit à Chriffiane , ut Solæcifmis eum fcatere dicat, Malo hzc verbis B. Glaffit, qua leguntur in Epiftola Dedicat. Rhet. S. prefixa, quam meis declarare: Solecifmus juxta Augufinum, ait, milsl aliud efl, quam cum verba non ea lege coaptantur , qua coaptaverunt , qui priores nobis non fine autoritate aliqua locuti funt. Qua [i applicentur Vuy C nis Chrifti; "eor Mus ad flum N. T. liquido patebit; eum inillo verba ealege fibi | h vec, reo cafa , non obliquo , quem m txsaxv requirere vide- batur. Verum fi fuppleatur in mente m £o erant, à folaccif- mo Sacer contextus vacabit. .. S. 26. Ita Solecifimum ponunt in verbis Apoc. 1: 4. ese Jui È eem 320 9, d dY, À d P 2700) ixo. Ad hoc Heinfius : Cana nihil , inquit, car bic quifquam [e fatiget ; Son Só dv h.e. 3a $ Aes nm , fingula enim tanquam propria expreffit nomina. Nomen ergo ñv , ut ante dv , à gv eft ó Acad G* 2v. Taceo nunc cztera loca, v. g, A&or; 15: vf. 12.25. 21:16. 1.Cor. 10:26. 1 Petr. 2:6,7. 3:1. &c. De quibus omnibus jam pridem Eruditi oftendernt, non effe vere Solæcifmos qui pro talibus ibi venditantur. Vide CJ. O- Blermannuns in Po[fit, Philol. Gracum N.T. contextum con- cernentibus $. 7,8, 9,10, 11, 12. $.27. Rationibus hactenus difcuffis addunt etiam Autori- , TOS DE SEYLO NOV Figurisifta cura Fabio annumerabit: autfi folecifmivel barba- fifmi vox in talibus tetinetur , impropria incipit effe fignificatio; duri nomen quidem adeftidem, defcriptioautem rei mutatur. Vide paulo ante $. 23.5. 2.5. Taceo nunc (3) Faventutis at- que Difcentzum aures à congenita cavillandi curiofitate ad eru- ditam fapiendi fimplicitatem traducendaseíle, in eocamprimis argumento , ubi omnis eruditio profanitas videri poteft , nifi pie cujufdam teverentiz cautione adgubernetur. Vide Bæ- clerum 1... 9, 9, 10. MEMBRUM. II. An textus N.T. mere Graecus fit , mec alienior a ftylo Profano ? SUMM ALIU M Autores af firmantes §. 1. Negantes §. 2. Status con- troverfie recie formatus $. 3. Argumentum pro fententia negante $. 4, Examen bypothefeum € ar- gumentorum adverfe partis $. s. Vleavroy «peudos Eorum §. 6. Ejus refutatto g.7.. Palmarium argu- mentum partis adverfe §. 8: Refponfio ad illud $.9,10,11. Alterum argumentum $.12. Ad idem refponfjo $. 13. $.1. A Ffirmativam queftionis magno molimine propugna- . ~ vit hoc feculo Sebaffianus Pfochenius , Daatribe fua de Lingue Grece N. T. puritate , in qua Hebraifmis, qua vulgo € > quamplurimis larva detrahi dicitur. Cui, ex pio textum N. T. à Solaecifimis & Barbarifmis vindicandi tu- dio, füffragau fuerunt Duumviri Clariffimi yud wyo, Al- ter Annotatis in N. T. paffim, Alter in pofitionibus Philologi- cis Grzcum N.T. contextum concernentibus. f multis in locis efle fupra Set. Dida&. M.I-oftendimus. ` Nec (IL) An fub Gracifmis N.T.nulli fint Kenifmi , h.e. phrafes ac formula cum linguis Orientalibus , Hebraacumprimis , com- zunest Nam & hujufmodi kenifmos admifimus non paucos, Sect. Exeget. paffim, -& colle&im Se&. Didat. M, I. Aph.H. Q- 1323354, 5- (UL) An catere voces ac phrafes qua Hebrai[- mum fapere nobis videntur , e perreptatis Scriptorum profano- rum monumentis (parfim erni poffint? Si enim ita procedere volumus, eadem facilitate poterimus Pfochenio & ejus Affe- clis, omnes Hebraifmos V. T.in Grzca aliifque linguisoften- dere, neque tamen cuiquam licebitinferre; propterea idioma V. T. Hebraicum , idem effe cum Graco. Sane contingere aliquando folet, ut quxdam pluribus Linguis communia fint , . Qiz tamen idcirco propriaprimava €r vernacula Lingua efe t atque altera fimili ph tum controverfiz recte formandum effe dicimus. Non qux- ritur (L) An textus N. T: nullibi vereGrecus fit? Talem enim. I TESTAMENTI. | 29 S. 4. Statu controverfiz fic rite conftituto, pro patte We- gante ita colligimus: Quodcunque orationis genus alicubi mere Gracum , alibi , imo tantum non ubique HHebrao- Biblicum , fepe Idioticum, nec raro materia Evangelica accommodatum ef; Illud quoad. indolem geniumque loquendi CF contextus, cum ea Gracitate, qua in profanis Scriptoribus occurrit , mon convenit, Atqui, talem ex IN. T. Di&lionem fupra perto- tam Secfionem. Didaclicam late probatum dedimus , - ac tan- tifper obtinemus, donec idem Di&ionis Charadier alibinobis oftendatur, id quod nunquam przftabitur. Nam ad hanc for- mam nemo fícripfit, nifi qui ex Sacris loquendi confüetudinem mutuatus eft. — $. s. Sed utabadverfz Partis Autoribus clarius & amplius nos vindicemus , nuncporro inipfarum Hypothefes €7* Argumenta paucis inquirendum, e- | $. 6. Fear fevd horum Autorum eft, guod eos, quí Hebraifmis I.T. favent, eo ipfo quod negant , mere Gracuns efe fhylum N. T. impuritatis adeoque convitii notam Divinis literis inurere credant , nec aliter ab objetlis Barbarifmis ac Soleci[mis contextum Sacrum liberari poffe fibi perfuadeant , quam fi puriffime , b.e. 2on aliarum linguarum, Hebraeg cum- primis liquore perfu[um fluere , contendant. $. 7. Sed quam falia hzc fit eorum Hyperbefis , & quam be- ne textus N, Teft. originalis, falvis intertextis Hebraifmis er Chaldao - Syriafmis , &c. ab hujufmodi vitiis immunis reddi queat, ex præcedenti MemBro T. nec non ex Sect, Dida&t. M. IL fatis fuperque conftat. $.8. Palmarium Argumentum, quo textum N. T. mete Gracum efle probant, in eo confiftit; Quod Graci Autores profani iifdem phrafibus ac verbis locuti fint, quibus N, Tef. Scriptores. -: Hocutconfirmatum daret Pfochenius; centam ni fallor. voculas © formulas , qua pro Hebraifgsis €7* Syria[- imis habentur; € Gracis Scriptoribus produxit. $.9. Sed Argumentum hoc primo abludit à vero quæftio- nis ftatu, cam non ex uza aut altera vocula € phrafi, fed ex.tota ditlionis fòrma, ut antea monuimus, de idiomate fit judicandum. Eth enim phrafes Biblicis freziles in pura etiam Gracitate occurrant, tamen hæ nondum corpus orationis C7 totum fiyii genium repræfentant profane Gracitatis. Poteft ex Latiniffimis vocabulis efformari oratio, cujus tamen idio- ma non Latinum fit Ac zu//us fere Graecifmus eft , quem [non in Latinis etiam. Autoribus reperias „nec tamen inter Græ- |citatem & Latinitatem nulla differentia, |. Vide Vechnerum t | Blellételeuin f : d wm attendunthi Autores, quando fic ex una raft vel formula argumentantur : Longe diverfam efe utendi rationem; Cum locutione eadem Wc liz- gua utitur ordinarie © Confueto more fuo; Mlaextra ordinem C raro, nec fine figura aut óvopænia. Nam (ut erudite mo- net Jeclerus Diflert. de lingua N. Teft. §.28;) sb; domeftica elt, jureque communitatis gaudet formula; bžcadýentitia aut certe nova, five quæfita; i67 deidiomatealiquidteftari poteft, hic de quodam idiomatis acsidente; 25; ad corpus, hic ad cul- tum corporis pertinet. Quod& circa diverfos unius linguae characteres obíervare licet. Sicin Herodoto, Polybio € Xe- nophonte , imo iplo Demofthene ac Ifocrate multa reperias; quibus Thucydides eft ufus, nemo tamen facile dixerit, fly. lum Thucydidis, qui tum ratione vocum , peculiari Lexico quodam interpretandus , tum ratione contextus ac forma à cæ- teris omnibus diverfus apparet, eundem effe cum ftylo Aero- doti, Polybii, & caterorum. Ergo fi non licet; tali ratio- cinandi formula uti de dzverfis in vnins lingua idiomate Cha. ratleribus, quanto minus licebit in linguæ Biblice ac Profana idiomate comparando vel potius confündendo, : $.1:.. Adde quod Gracz, qui eadem phrafi fcripferunt, è Matricula linguarum , Hebrea potius id mutuati videri de- beant, quam ut conferri cum illa queant. Hebraifmi proin- de seo judicio formula loquendi. cen[enda funt ,- non qua in fola extant Lingua Hebraea , indeque dervoatis Libris, fd. Dei ` nondefinunt. Notum enim ex Philofophia , dari Proprio- | qua ex ea originem ducunt , etfi alia ettam poflea Dialethi , rum Communicationem , aliaque effe abfolme, alia comparate | [nas eafdem faciant ufu. Verba funt, ob. Henr. Hottinger propria. Quis nefcit proprium unius licet non fitalterinspro- in Lit. ad Joh. 'arflium fcriptis d.g. Feb. Anno 1662. Vide prium, alteri tamen fecundario convenire polle? Graecifmi | Danbaueruss Hodofoph. Phoen. 1. pag. 4. eu Eatiuis & Græcis Scriptoribus communes funt: numquidideo| - $. 12. Quid denique de Animadverfionibus variis dica- ; Græcis Gracifmi elle definunt ? Similiter cam Hebraifmis N.T. res fe habet, Hebraifmi ii funt & manent , etli ali linguæ iis avaAoyw quid habeant velagnofcant. Sed (IV.) An tota ditionis indoles facie[que lys , totumque orationis corpus cum ea Gracitate conveniat, qua in Profanis Scripto- ribus oceurrit ? Nam ex hoc folo principio de ftylo N. T. no- Bis judicandum eit: 94 64 05 0 oes D mus , quz circa comparationem iflam fumilium vocum Phra- fiumque regeri à quovis facile poflent è Fa&um hoc à nobis fupra Se&, Exeget. paffim. Circa. Pfocheniana veto Exempla fingula, non una Thoma Gatakeri cenfura extat Differt. de | | (tylo N, T. quas nos, compendii caufa, ad hac fere genera- lia capita reducimus. Nam (1) Pix centefima. Hebraifmo- rum pars illa eft, quam Pfochenius attingi, longe pluras in. a D j^ quibus z - utat fit verfatiffimus, plene intelliget. — 4o JOH: OLEARTI quibus Phrafeologia prorfus variat , © qua multo magis He- banum teflanur, caute omifit. In his vero quz attulit , funt | (z) Nonnulla que minus evidentem exhibent Hebraifmum » imo , de quibus dubium eft, an ab ullo unquam pro Hebraif- enis babita fuerint. Sunt etiam ( 5 ) Nen pauca, que prifcis in ufu fuiffe haud probat , fed vel Autores inferioris avi arce[- | fit, vel fi prifcos advocet , minus eos affequitur. Pleraque tan- dem (4 ) Ex Poetarum folummodo , Tragicorum precipue feri- ptis, it Comprobatum > eum tamen linguarum idion[mi ex Poetarum formulis haud firme fatis f'atuminentur. DISSERTATIO Hebrans efet, Grace tamen enunciabatut :: Non vero ficut omnes intelligere potuerunt zu Acepto, ita omnes æftimare valuerunt 4 T A£eQ- x &eaxTies. Huc fuo modo accommo- dari poffunt illa Ciceronis , qua leguntur apud Danhauerum Hod. Phan.1. p.42. nec non Beclerum 1.6, $.34«. Intelligit quidem populus quid dicatur , intelligit valide, perjpicue , ju- cunde bac dici , fed quid efficiat illam vim , illam per[picut- tatem 427 cateray quid fit , quid moveat, quid deletlet, i. e. ipfam indolem , geniumque orationis penitiorem prorfus igno- rat.. Quoniam alterum natura eff , qua vulgus Loquitur , al- terum artis, qua vulgus caret. i EE Alterum, quod noftre fententiæ objiciunt, Argu- mentum, nihil ad rhombum. $7, ajunt, textus N.T. ligno- ve Hebrai fermonis € aliarum linguarum orientalium permi- fius fluit , a nullo, Grecorum intelligi potuit , nifi prins Lin- gnam Hebream diguftaffet. $ Sed hoc repugnat tum Scriptura S. TAVIINOTHN , tUM expertentie ; qua docét , 4 Grecis He- brea Lingua prorfus ignaris y "Apoflolorum. € Enangelifa- tam feripra omnino fuiffe imelletta. 5s $14. Hicante omnia Linguam Graecam antiquam Plato- nis, Demofthenis , Ifocratis, &c. cujus ufus vulgaris aetate Chrifti & Apoftolorum perierat, quaque pro Eruditorum duntaxat Lingua habebatur, diftinguas alermone Greco tum temporis ufitató, & a puritate prifca ob diuturnam cum aliis Nationibus ( ZZebrais, Syris, ac Romanis) converfationem , parumper recedente; qua fane Lingua ita mixta ab imperitis |. & plebeiis hominibus tunclonge nitlius intelligipotuit, quam pwifima «€ elegantiffima Lingua Graeca: quove tylo, fi Eiebraifmos Biblicos ," Sacram ditionis ideam , atque alia nonnulla excipias , €?" Jdzoticam loquendi formam N. T. de qua fapra Sed. Did. Membr. II. refpicias , fere locuti funt & Ícripferunt Apoftoli, ficut hodie revivifcentes iidem, & ad Gracos modernos Grace Ícribentes, procul dubio non uteren- tur tylo Graco vel antiquo, vel in IN. T: recepto , fed ftylo Gracis illis üfitato. PURCSORUE IU Cem pos .$.15. Jam dico (a) à Gracis qua talibus, Graeique fer- monis purioris duntaxat gnaris , Scripta N. T. haudquaquam potuitle intelligi, ob admixta fc. vocabula vatia Latina, He- braica , Syriaca , € loquendi Genera alia ex predictis Lin- euis huc derivata ; qua Græcis qua talibus non funt intelligi- bilia. Nec fequitur: Paulus potuit Gracos , Poetas €7* orato- res intelligere , earumque formalia verba recitare , ut Arati Ad.17:28. Menandri Y Cor. 15:33. Epimenidis Tit. 1:12. Ergo viciffim Greciantiqui qua tales, Aratus, Menander, E- imènides, fi ex inferis redirent , Paulum intelligere poflent. Nam Paulus, ut eruditus potuit difcere 4772447 Linguam Græcam veteribus Gracisufitatam , quod Graeci illi revivifcentes circa Linguam Graecam Pauli cxterorumqt ^ prefüpponuntar non feciffe. Tra.ex hodiernis Gracis pauci qui dam Eruditi intelligunt Scripra tum antiquorum Gracorum , tam etiam 24poftolorum ; inde tamen hautquaquam fequitut ; illos antiquos Graecos & Viros Apoftolicos, fi vevivifcerent, ^ modernorum Grecorum Linguam intelligere poffe, qua tractu témpotis excogitata , & multis novis vocibus aucta , -de qui- bus ne hilum vel veteris vel feguioris ætátis Graci Íciverunt. Id quod abunde patet ex N. T. Graco; Ordinum Generalium Belgii decreto € famptibus , in gratiam modernorum Graco- yum , per columnas edito , adeo ut ab una paste conípiciatur Linoua Greca Origizalis, ab altera Lingua Greca hodierna, quam nemo , in fcriptis veterum Graecorum , & Noy. Tet. S6 Graca tum temporis ve- Dico (b) à Gracis Lingua e. cepta ntentibus , textum IN. Teft. liquore Hebrei lermonis & f aliarum linguarum orientalium permiftam bene intelligi po- tuiffe. Neque hoc mirum. Nam Greci co tempore verfaban- A tur cum Ze ; Syris, Romanis, aliilque, a quibus varia kolorum, | proponimus. MEMBRUM Ili. An Stylo N: T- nomen Hellemflice lingue convemat 2 SUMMARIUM. Autores Af firmantes, $. 1. Negantes , $.2.. Noffra fententia breviter. expofita y $. 3. Dictioni N. T. -peculiare momen haud denegandum , $i 4. Alix ab aliis ipfi impofita. appellationes , ibid. Circa uomen “Helleniftice duo confideranda , 8.5... Certo refpe- ttu admittitur nomen illud , ibid. §. 6. Gertore- jicitur, §.7. Caufa hujus reject ionis , bid. Fru- firaneum Helleniflicariorum ad loca Scriptura re- fugium , §.8. Judei vis diaomogns quinam , $.9.- Hellenifla quinam apud Lucam im Actis , $. 10. . Crojus fro vera de His fententia laudatus , §. 1 i. - Sententia nofira brevis repetitio, $. 12. Totius — differtationis concluffo , $. 13. $.1. To ut ingeniofüs fuit artifex, fic aptif J fime phrafin ANT. Helleniflicam vocari po[fe , primus Autor extitit, animadverf. in proleg.. Hieronymi. -Infecuti mox 24/7; non pauci , qui ambabus, quod ajunt , manibus: acutam hoc Scaligerianum tvenuæ fueruntamplexi, dum om- nes fiyium IN. T. ob diverfitatem ab aliorum Greca eloquen-- tiz Antiftitum loquendi forma , ob intertextos ubique Hebraif mos , ob voces wovigeic lubinde occurrentes., novo aliquo no- i226 dignum effejudicabant. Vide cumprimis-Drufium detri- Gus. p.89. Bibl. pag. 14. : & alios plures.- l'andem Criticort nceps Z7eiz[is non contentus cum Sea- ligero Hellenifticam appella illam loquendi formam Mn - T. libris occurrit, novam infimul Zellepiflarwm Gentem, . &quz huic Genti propria fit; Hellenificam procudere Diaz letum ftuduit, qua in Afia €* Oriente celebris Hebraica Gra- cis admi[ceret , tantumque à Graca illa communi polita differ- ret, quantum hodierna Italica diftat ab antiqua Latina. Qua. dere videri poflunt Exercitationes ejus ad Nonni in Johannem. Metaphrafin, cum Exercit. Sacris in N. T. ac Praefatione in. illas. -Helleniflarum quoque Gentem notam facere conatus eft Sixtinum Amamam Antibarbi H Johannes Coccejus Praf. in Tractatus Talmud. Sanhedrim es E. ZMaccotb. Eoramque fubfidium fepe invocavit H. Grotius in Not. ad N. T. paffim , nec non Dalec aliquando meminit fab. Seldenus in libro de Succee[f. ad leges Hebr. in Bona De- -$.2. Sed Heimfio fe totis viribus oppoluit CL. Salmafins y ac omne illud negotium ab ovo Br oeous demon- ftravit, inanem eorum fuiffe conatum, quibus Autoribus no~ Ch wed VI E nia aliter fentientiu ..$. 4. Primo DE STYLO NOVI TESTAMENTI. Hoebraifmi €?* Chaldao-Syriafmi tinctura confpicuis exprimat, Idioma Hebrao-Gracum (vide Sixtinum Amam.in Antibarb, Bibl. p. m. 224.) £iebraizans, & Syro-Chbaldaizans, item Gracifmum Biblicum, nominandum effe putant; vel quià di- verfitate Autorum, flyium "Apoflolicum , fiylum Evangelifla- rum € a4poflolorum , Phrafin Spiritus S. &c. appellare ma- lunt. - € Eufebio apud fob. Crejum 228. ) aliquan: (8 3t $. 10. Pulchre de utrifque (& Zelleniffis Luce & Fudeis $ 2jecreess) hoc illuftrat Zoh, Crojus l.c. cap. 3 1. pag. 24 t. Helletifle, inquiens , Alexandrini Graci loquebantur, eo- dem prorfus modo, quo ipfi Alexandrini. Hellenife Antio- cheni, Corinthii, Ephefii, Philippenfes, Colloffenfes , Athe- men[es, eodem utebantur fermone , quo Greci ipfi, qui ea[dem incolebant Urbes: In Media, Perfide. @& Chaldea, à tem- poribus Salmamalfaris e Nabucodonoforis multi fuere judai, lingua fua tandem obliti, | Inter illos etiam aliqui tandem Pro- felyti. Hi, ut 7 reliqui Judai, Medice, Perfice € Chaldat- ce loquebantur. Plares ante Chrifli feculum € poft ejus tem- pera y erant Judei Roma, Profèlyti quoque nonnulli inter il- les, Latine bi omnes lequebantur. $ §. 11. Cüm igitur lingua ZZeZeziflica, eo fenfu, quo Hel- eniflicarii volunt, mera fabula fit , quz veram Do&orum fententiam fab nomine hoc latentem fufpectam faciat, meri- to eam fais Autoribus relinquimus , Nomen Hellentflica in tantum admittenge& in quantum nihil aliud quam Characte- rem differentia, ut vocant , fpecifica in fiylo faero fubinnuere debet, Quamvis enim in hac appellatione multa adhuc defi- derari poffe videantur , propter vocabuli tamen incommodum quoddam, rem totam rejiciendam effe non arbitramur. Vi- de Becleruml.c.$.5. ` 6.12. Sed uti tamen in his quam in ceteris meliora doceri à Doctoribus prompto & grato animo cupimus, ita, vel Sø- peritorum. voluntati in hac confcribenda Differtatione fatisfa- ctum effe, nobis fufficit. Caeterum Deum Ter. Opt. Max. precamur, velit Linguarum iftarum, quibus Sanz literz ort- gZinaliter exarave funt, ZZebrez nim. € Grace ftudia, ufque ad finem feculi farta teGtaque effe, in Nominis fai Gloriam & Ecclefie emolumentum , per & propter Supremum G/offar- cham , Dominum noftrum JESUM CHRISTUM, Amen! : AD LECTOREM BENEVOLUM. G Um in precedenti Differtatione Philologico-'T heolo- | | — gica, Autor zon femel prevocet ad Fari Ilufris, Dn. JO.HENR. BOECLERLI Dijferationem de Lin- gua IN. T, O jici yf typis denuo on[ummatilffimi i memoriam y nfjumque " bic una legeretur, 3 JOH. HENR. BOECLERI ISSERTATI De Lingua Novi Teftamenti Originali Qaa flatus queftionum grimariarum delineatur , eo 4b alienis C9* imperti- ' mentibus vindicatur. | 4 tia? Refponderi poteft : ne domeftici (Juda:) poffent afper- nari novitatem; aut peregrini (Gentiles) (ufpe&are diyerfita- tem : aut curioft defiderare conformitatem ;: aut fimplices al- legare obfcuritatem. | | eT $. 8. Secundo : ufus ipfe & experientia locupletiffimum praebent teftimonium , negue facilius , neque gravius ad ip- fum V. Tell, nucleum perveniri, quam ea re[olvendi interpre- tandique ratione , qua V. T. flylo Novi federis libros metitur, expendit , evolvit. . Ut proinde dubitandum. non fit , . opti- mam effe dictionis zftimationem , quz toti argumento rebuf- que accommodatiffima deprehenditur , cum przfertim ex al- tera parte, nifi hocadhibeatur judicium , non videatur exhau- S) mate fandiffima -Novi Tefta- = menti oracula & hiftorie à Di- vino Spiritu mortalibus tradite Qfint, non inutili difquifitione, I9 inter doGos ,. praefertim recen- «tioris ævi , agitatum eft : dum- -modo omnis contendendi & al- w/Ztercandi intemperantia - abfit, i quz viros eruditionem & gravi- . tatem affeverantes parum vide- tut decere. E 0 — $.2. Etenim quid in meditandis Diviniffimis Scripturis poffit altior orationis Biblicæ zeftimatio, nec, ut oftendamus, opus eft, & ex iis, quz dicentur, quodammodo poterit col- ligi: fed requirit hoc negotium non minus pietatis , ut arbi- trót, quam eruditionis, xe d diffidet à cordato Chri- ftianze mentis judicio , contentiofa critici acuminis curiofitas. $. 5. Itaque nobis conftitutum eft, hac vice , breviter & ac quro (nam uberiorem explicationem aliis temporibus re- fervamus) delineare viam, qua in hac quæftione nec ab eru- ditione ac modeftia fitaliena, & ad pios Sandtioris literature ulus dire&o itinere ducat. -—.$. 4. Fuerunt autem & adhuc funt inter doctos, qui cum attentius confidera(fent dictionem ac ftylum IN. T. judicarunt: effe quidem Gracis verbis omnia concepta, (ed indolem €7* ge- nuinum idioma totius contextus Orientalibus linguis, adeoque | S, matri Orientalium Hebrea potius quam Grace congruere. Ti Hinc utexcitarent eruditam intelligendi acobfervandi diligen- tiam apud omnes, aliqui peculiari nomine ZTeZlentflicam , ali- : qui Ebrao-Gracam vocavete. — x E _ genus ex univerfa Gracitate, (quantum ejus ad nos pervenit) -$. s. De quibus appellationibus non tam fplendide equi- 54 babet fimile, quoad indolem geniumque loquendi , €9* dem fentimus , ut nihil in iis defiderari poffe credamus : fed contextus; ilam tvxóyyue peculiari nomine €7* à ceteris diver- nec tam morofa xpíod eas vellicamus , ut cum de re & feníu, |fo, znfigmire licet. : c: ue : : quem przdiximus, conftet, propter vocabuli quoddam in-| $. 11. Atqui talem effe N. T. di&ionem tantifper obtine- commodum , totum negotium repudiare afpernarique fas &|mus, donec idem dictionis chara&ter nobis alibi oftendatur; — jus exiftimemus : non immemores, multas & magnas res in id quod nunquam praftabitur. Nam ad hanc formam nemo —. omni doctrine genere rotundioribus quam vexioribus titulis, |fcripfit ; nili qui ex Sacris confüetudinem loquendi mutuatus ` & minus quam optabile erat congruentibus vocabulis ( cum | eft. Sicut alibi forte fufius demonftrabitur. uc or precife omnia fignare, ne poffibile quidem fit) expediri. §. 12. Inquis: Detur fane peculiare nomen, fedita ut Gre- §.6. Ad rem ipfam & doctorum de ea fententiam quod | ez maneat, non Helleniflica aut. Ebrao-Graca. Annotabun- attinet, adeo non videtur rejicienda, ut pouus Philologiz Sa- |tur paulo. poft compluria, quz refponfionis vicem in parte cre & graviori Theologiæ valde confentanea exiftimari poffit. fübire, in parte evidentiam. explicare poterunt. Interim bre- - Primo enim negari non poteft: D EU M ter Opt. Max. a4- viter obfervamus & reponimus : (1) Per neutram appela- mirabilem (smnimeque fortt:tam): loquendi cum hominibus , tionem tolli omnem Greaciatem ; fed tantum eam qua in in utroque S, voluntatis [fue C religionis infirumento, [eruaf- Gracis Scriptoribus , Gracaque nationis ufu r eperiatur s. cum fe con[onantiam, congruentiamque. Unde fatum efi, ut cum qua nimirum , fine periculo confufionis €?* dmaadébaiag , di- verba effent alterius lingua in N. Tef. ratio loquendi eadem io. Nov. Tellam. comparari nequeat... Nam de cetero & animadverteretur: aut, ft clarius dicendum eft, ut ebaratder Helleniflice € Ebrao- Grace. vocabulum communicat ali~- P. Tef. non quaft interpr dod s Uu fed. retentis. quid cum Græcitate, licec ufitatam ejus indolem non agno- jormulis totaque indole reprajentaims agno polete — Jae oS aSa $. 7- Cujus providentiz caufas licet caute & parce deceat| — $..13. (2) Quantum feorfim attinet ad has appellationes, invefügare, egregie tamen exiftimandi fantphilofophari, qui five potius ad fententiam doctorum, quzeinislatet, nitieam - ad certitudinem fidei, gravitatem , facilitatemque informan- tali fundamento fciendum eft. Quacuimque lingua, Gracis li- di, tum ad arcanum conjungenda cum Iudeis gentilitatis my-|cet verbis conflans, majorem tamen cum Hebrao idiomate ferium, illam harmoniam referunt. Quæris, cur tot F. Tef. | Veteris Tefl. convenientiam babet , quam cum omni cetera oracula repetita in N. T. 10t loca barmonice explanata , tot| Gracitate: illi charatter differentia , quam vocant y OFATNI oi titi poffe «zsoléesec ivæyleanis profunditas... $. 9. Namque Tertio , ex ipfa divimi[[imarum verum hu- manifque nec mentibus comprehen[arum nec linguis pronuncia- tarum. (ita enim omnino de Euangelio, & S. Scripturis, re- Ípedu humanorum operum fcriptezumque loquendum eft) indole novus quidam orationis character [ua (ponte exhibetur s atque ut Philofophia eJayfeaixy N. T. cum nullo monumen- to, ptaterquam cum Vet. Teftamenti fapientia conferri po- teft; ita dicio, qua rerum genium mira exprimendi arte gra- vitateque fequitur, non alia, quam ejus Styli comparatione defignabitur, quo talia primum, & quidem cum vefpetia ad. IN. T. fecuturum „| adeoque cum tacita exempl conformitate DivinusSpiritus confignavit.. oe is adhiberi queunt. Quanquam , ut à feveris rius & amplius nos vindicemus ( Qua te nemus, urgemufque iftam vzsv9env : Quodcunque orationis allufione notata; €?" quidem ita, ut non verum magis, quam ce merito cum mentione refpectn illias Hebr dictionis. staret tum hic, tum in cetero contextu, convenien-- BEES o 0 s rc DE LINGUA N. 6. 14. Atqui hoc eft w & pyi AnuGover , dicent alii. Nam affümtum prorfus negatur ; & probari nequi. Ego, cum probationis abunde jam in mundo effe , egregii docto- rum virorum labores teftentur , & vero non tam meditatio- nis erudit axeAGeiaw attendant, quam fuis quibusdam rationi- bus glorientur , qui huic adfertioni contradicunt, fatis habebo, nunc oftendiffe ,, quam diligenter aliud aut nihil agant plera- que, qua magno conatu & fervore non neceffario , à non nullis ad invidiam ejus difputantur. ! $. 15: Quid mihi videatur in hac quæftione vero proxi- mum , fub finem hujus differtatiancale prometur. Nunc tamen ea removere animus eft, quz cum aliena fint à re pro- pofita, non explicant fed involvunt difputationem , adeoque difceptationem in altercetionem convertunt. Qua in parte bre- vitai & moderationi vel ideo ftudebimus , quia cujusquam difputationes x5 2222 fequi nec inftituto nec otio meo com- nodum eft. Cum praefertim intricentur fæpius argumenta, quam explicentur: cum ad perfonas dirigitur disquifitio, qua rerum elle debet e — — .— m | $. 16. Ac primo omnium quidem, fatis mirari non poffum quod exiftimare quisquam potuit, cam doctorum de ftylo N. T. fententiam, de qua przdiximus, ad humilitatem & con- temtum ftyli facri pertinere ; Quafi nimirum fimplex ille fli- lus ,ubi nulla funt verborum ampulla s iftos cenfores offenderet, Haud novum ef, inquit nonnemo, filam Spir. S, tanquam humilem a filiis hujus feculi faflidirt. seda 7 $. 17. Atqui certiffimum eft, adeo nibil. tale quenquam eorum qui Hellenificam linguam tuentur , Jenfiffe aut fentire, ut potius hac ipfa fententia e diametro oppofita fit tis, qui fy- lum N.T. vellicare, € bumilius de eo, quam decebat, ju- dicare aufi funt, cum quorum opinione nihil unquam nobis negotii fuit, nihil erit. Ex profefo, inquam ad ZMajeflatem ditionis Sacre IN. 1. pertinet bac fententia, cui contemtus foi Sacri € fallidium tribuitur. | $. 18. Quin imo, ficut de ftylo V. T. prorfus accedo gra- villime eruditionis viro Guilielmo Budao , & aliis , qui in- comparabilem majeflatem orationis iis libris tribuunt: ita N. T. charatlerem tum ob alias caufas ,tum ob banc pfam cum idiomate V. T. participationem , fingulari quadam. dignitate grauitateque eminere judico s qua ipfo argumento fuo fecunda, | € praegnans nihil babeat in Seriptas , : €7* operibus hominum fimile. d (n 4 ees uai p ud MEE $. 19. Nam quod ad fimplicitatem (cribendi attinet, quam. DEUS omnibus patere voluit: plerique ne yocabulum qui dem fini licitatis re&e capiunt in hoc argument & (an&is viris, cum fimp 5 fed. confpicua finceritas nativa minimeque affectata vis, admira- | bilis denique, & quam ulla artis lenocinia attingunt, compe- | tentia intelligitur: qua nec caret nec faperbit fuis ornamentis, $. 20. Quam vzsvseiv ut minus periti talium amplius æfti- ment , qualicunque eos indicio, € profanorum Auctorum xpíce: petito admonebo. fulis Caefaris ditio, nec Tulliano flumine exundat; nec Liviana ubertate exfplendefcit, nec Sal- luftiana feveritate emicat, nec, in morem Taciti , novitate. magnifica auctoritatem quærit: Sed fiezplicitate quadam fua E ; tantum temen abeft, ut propter ea ullo ex prg- dictis minor dicendus fit Caefar orationis laude, ut pro com- perto habeam , non minoris operis ingeniique efle > ad ejus imitationem conformare ftylum , quam equare Livium, & ceteros, quos nominavimus. Addantur omnino quz Diony- fiusde fimplicitate cbaracteris Lyfiact. tradit, quam maximis eloquenti fpeciminibus equat; multosque , imitandi conatu potius quam fücceflu id expertos effe tradit. Ia nimirum pa- tebit inter eloquentiz opera poni, az oma ù iw uicw xeiulon evópame, item Y oyen 3 idw rlw aspi quaque plura ibi à doctiffimz obfervationis magiftro annotantur, Id quod, -cittaaliam & ulteriorem accommodationem ad ftilum Bibli- cum, ideo annotavi , ut Sumplicitatis charatter geniusque ante omnia rectius innotefceret: neque judicandi methodus, ex neeligentiore vocis aftimatione , vitium captet 2 aut cum ex S. Patribus nonnulli, Urag Ù ihoni pupa nominant, ftatim vilitas quedamintelligeretur, —— ure 6. 21. Alias illa ipla Szmplicitas IN. T. nom caret miraculo, nec parum auget venerationem ejus majeftatis » quam com- mendamus. Sane noluit Deus Ter. Opt. Max. à fimpliciorum intelle&tione abeffe dictionem N. T. ideoque quadam facili- tate, ad captum eorum admovit : fed illam facilitatem. cam tanta dignitate fapientiaque conjünxit , ut & fümma ingenii fubtilitas & maxima do&rinz copia ftis fuperque quod difcat , quod expendat , quod miretur, hic invenire queat , p dum H.———9 ee 3 zon efe aliam, quam communem Graecam. T ORIGINALE 33 j& fi pietatis devotionisque aufpicio progtediatur invenire fo- | leat. $. 22. Non mirum eft fi hzc Politianus aliquis , profanis | literis doGtiffimus, non capit. Nam ad judicandum penitius donan Biblicam , opus eft rerum Biblicarum diligentiore | meditatione intelle&tuque: quo deftitutus aliam quercam ex- cutere jubendus eft. Quam affertionem fi exiftimat, & zwegdco£oy, rurfum convincitur communi om- nium etiam profanorum ftudiorum tra&ationie, Quis mihí eloquentiam Scriptotis accurate penetrabit (nam vulei con- fuetudinem hic non attendimus) nifi qui & (apientiam pe- | neuavit ? Sicut ex diverfo , ut fapientia & profünditas argu- menti penetretur , exigendum ad vim argumenti eft. pondus | dictionis... Mutua enim hzc fünt, & adanirws xin uAm. | Suggerendum hoc erat iis , qui de Hebreo V. T. idiomate, |tam fecure & faftidiofe pronunciant , profanzque Grzcitati jin tantum pofthabent , ut facile judicari poffit , cujus fcholæ | fubfellia triverint. $. 23. Jam quod ad puritatem linguz attinet, duobus mo- dis plerosque impingere video : primo dum eos qui Helleni- fticæ linguæ favent, co ipfo:quod negant mere Græcam effe, "puritatis adeoque convitii notam. N. Teftamento inurete credunt: deinde quod alieniffimum de puritate Lingue judi- cium ferunt. Qua, immane quantum, faniori philologiae | repugnant. ; 6. 24. Quid enim? De puritate lingue. uttque judicandum eft pof fpeciem linguæ, ut ita dicam x Conflitutam. Nonne igitur diverfiffimae quæftiones funt , de puritate Grace lingua, & de puritate Helleniflica t quis ZZelleniflicam linguam i. e. N. Tefamenti, puram efe negavit 5. Nam illam quorundam fententiam , -quæ in hoc ftylo multa delideravit , ferio aver- famur, E ge up Ei Qs ue EP M | 9.25. Fruftra hic objicias: $2 € Graca €» Hebrea coluit, quomodo pura efl f Præterquam enim quod craffe philofopha- retur, qui ea qua ex pluribus in certam & determinatam fpe- ciem coaluete, propterea ftatim impura vocaverit; etiam illud nemo re&e & accurate ita diceret: è Graeca €7- Hebrea coa. Muiffe. -. Quare libenter faffiumus , vocem Ebreo Grat lin- gua non usquequaque idoneam rei exprimenda. Ecce: quid movit viros doctos , ut linguam N. T. alio, quam Grec, > fpecificam fumunt atqui iion V. T. utrque purum eff. ni ergo pura fit lingua N. T.- que illud idiwua retinet? fuerit , hic de materia literarum & fyllabarum cant «x P. 2 c. oic or /& vocum argutari? ex quibus idiepa, non judicatur: ficut ct mox fübjiciemus. $. 26. Itaque. nihil opus erat , ut quisquam hic laborem fumeret comgerendi voculas € formulas e Gracis Scriptoribus ad afferendam lingua Grace IN. T. niflici idiomatis fautores. Partim enim cum latvis luđtatur, qui ita dilputat (nam ifta opinio , pro qua hactenus aliquid diximus, nullam impuritatem N. T. tribuit) partim non pro- bat illud alterum, quod-intendit, fcilicet: $. 27. Non eft quxftio: an phrafes e verba, Tef. occurrunt y è mentis poffint erui? Sed: am tota dictionis z"doles, faciesque: fijli, totumque orationis corpus conveniat cum ea Gracitate, qua in profanis Seriptoribus occurrit t Nam ex hoc principio judicandum eft de idiomate, Quod fi illud alterum Íequere- mut, potero tibi eadem facilitate omues Hebraifmos (loquor enim ex tua hypothefi). i Graeca aliisque linguis oflendere, neque tamen cuiquam licebit inferre, propterea idioma He- braicum idem efe cum Graco. dee Ue $. 26. Sed & illud non debuit negligi: utendi rationem y cum locutione eadem hac lingua utitur ora dinarie €7* confueto more fuo: illa extra meftica eft jureque communitatis gaudet formula: hic adven- titia, aut certe nova five quæfta: zb; de idiomate aliquid te- ftari poteft : hie de quodam idiomatis accidente five ai $ muJus Tids: ibi ad corpus, bic ad cultum corporis pertinet. Quid refpondeat ad hzc nonnemo, malo le&ione ipfius libelli, quam mea commemoratione aut difcuffione , qua non opus elle videtur, cognofci. poe MI E T ue cs $. 29. Confideratu dignum eft: quid in una eademque lin- qua circa diver[os loquendi characteres [oleat accidere. Con- ftat inter dodos , Tacitum fingulari prorfus [flo ufum efle: ita, ut, tum ratione vocum, peculiari Lexico quodammodo interpretandus fit, & ratione contextus formaque à ceteris p d Er FE omnibus quis inopinabilem. qua in N.s perreptatis Scriptorum profanoram monis nomine dicerent? idwuæ Veteris Teftamenti nimirum quod ` jin novo inveniebant. Hinc differentiam , ut philofophi vo- - puritatem aduerfus Hellen linguam N. Iek = longe diverfam efe .. ordinem, ut fed cam, C raro, nec fine figura aut kong. Nam ibi do- - genter deleet, id eft | penitiorem prov[a 34 omnibus diveríus zftimari. debeat... Interim ex. his ipfis que Tacito propria & videntur & funt 3 aliqua ad ejus fimilitudi- nem ufurpata reperies in Salluflio , in Pliniis , in Seneca, 1n ipfo Cicerone ac Livio, Verum quia 5; rarius, &cum accom- modatione ad fuum characterem ilta adhibent; z//e autem perpetua confuetudine & in ipfa indole curfuque fui fermonis: nemo hactenus inventus eft, qui poffet dicere, ftylum Taci- ti cundem elfe cum flylo Saluftit & ceterorum. Ergo fi non licet. tali ratiocinandi formula uti de diverfis in unius linguæ idiomate characteribus: (qui & ipfi à Khetoricis aliquando fpecialiter idwua& dicantur) quanto minus licebit in diver- farum linguarum idiomate comparando dicam an confunden- do -Utique ,. quamdiu pars altera diverfitatem linguæ Helle- nifice & GĠræcæ urlerit (etiamfi decifio totius rei in dubio maníerit) tamdiu infirma erit colle&io illa, cujus fupra men- tionem fecimus. hows orio fententiam ferre ? Nequaquam ; fed ut ipfe dili- icat: intelligit quidem populus quid dicatur. (nam am oratio bona conformari debet). zzre//gzt va- ne, jucunde hec dicis fed quid efficiat ilam vim, €?" cetera, quid [it quod moveat, quod dolem geniumque orationis oratoria ; Quoniam alrerug natura efl , quam 15, qua vulgus caret. Quod ite- c magifter obfervat. - tus lingua citra omnem | Grzecifmi ad novita- d hani illam per n $2650 h, " Mix OL rare valgus fequiturs. altera rum magnus talium rerum £s || tim admonitione nulla indigebat , .& qua de caufa ? an quia populus artem perorandi ,-& | iem exornandi intelligat, poffitque de culta inftru&ta: | potuilfent ; ax Asya ita omnes potuiffent æfti- | JOH. HENR. BOEGLERI DISSERTATIO ditos contigit. Quomodo igitur grande iftud arguo cohfiftit: Qui Pauli fermonem intellexit , eriam fermonis characterem cognitum habuit? cam ne in communi quidem Grzca aliave lingua tale argumentum procedat. | $. 36. Ponit Pfocbenius in diatriba de Greca lingua ANT. puritate hanc hypothefin :: Carmina Horatii , Virgili: erc. fingnits fere paginis varios 4Helleni[mos habent; fed tamen multi Romanis Gracarum literaram prorfus ignari poemata illa ad unguem calluerunt. Cur? haud dubie, quia cum Græ- cifmi effent, Latine tamen enunciabantúr. Applicemus hzc ad noftram queítionem: Ergo etiam Graci intelligere fiyiuns "Apoflolorum potuere , quia etiamfi character Hebrans efet potius, tamen Grace enunciabatur. $. 37. Hactenus ex hypothefi & adhibito diftinctionis pau- lo ante expofitæ temperamento loquimur. - Nam fi illud Pf- q chenianum , ad unguem calluiffe , ad intelledum cum erudita piod conjunctum referatur , videat ipfe, quid refpondeat vi- ris doctis, qui magno confenfu tradidere: ad accuratam car- minum Latinitati[que notitiam requiri, ut feiatur , quid ex Graco aut aliunde fit tranfumtum con[uetudime , exprejfum. imitatione, arte deflexum: & quæ talia plura nemo ignoravit fine jactura Latina eruditionis. ces $. 38. Quod autem porroinfert: Latina carmina, etian- fi multos babeant Hellenifmos, tamen propterea non dici La- tiniflita (qua voce abfque omni fundamento applicationis ad vocem Helleniftice adeoque incaffüm hic utitur) ant Graco- Latina, Latino-Graæca : ejus rei fatis clara eft ratio , fed à quam Latino idiomat convenire autumet. —— = §. 40. Quod porro adfertur; potius Apofolornas fiylum i2 N. T. €» iny. Septuaginta interpretum appellari debere: par- | partim quæftionis fcopum niüs vocatur, i l "Grecitatem ficut à cetero Hebraifmo diftindtus indigitatur) item folus Vet | Plum Enangelifarum € Apoflolorum ; ut & LXX. Inter- pretum , à multis jam feculis viri docti abfque ullo monitore dixere: fed, qui Hellenifticum aut Ebrzo-Grecum voluere, ficut predictam appellationem nec impugnant nec tollunt, ita differentiam ex ingenio linguæ , non e diverfitate Au&orum qüæfivere, An enim füffiat; fi dicas; hic ef character Thu- cydideus ; nili intelligatur interior ratio & a» x,tegxrueAsoy dictionis ipfius, ob quod Thucydidea, & ab aliis diverfa exi- fümatur? ou oo eee : e m $. 41. Reftat non leve, ut videtur, prejudicium , quo Helleniftici idiomatis patroni premi exittimantur : 4gtiquita- tis C> tot dofliffimorum in Veteri Graca Latinaque Ecclefia Theologorum filentium circa banc qua]lionem.. Nerum hic re- fponderi dupliciterpoteft. Primo quidem, multos inter Patres, Hebraea lingua ac literatura expertes fuiffe, adeoque de confor- mitate [hls N. T. cum V. judicare non potuifa, fatis conftat. Deinde, licet de novo nomine imponendo lingua IN. Tef. non di[putaverimt , tamen multa € fcriptis multorum vel judicia vel vefligia notari poffunt, quibus fententia de Hellemflico idiomate s fulcmi e explicari amplins queat. Cujus rei de- , clarationem C non fübterfugimus , fi occafio & tempus tule- rit. : D o : E $.42. Hadnus ita egimus: ut fententiam eorum , qui 3- | Hellenitticam linguam aut Ebrzo Graecam ftatuunt in N. T. | * ejufque fententiz inftitutum , rationes, Ícopum, quantum - | affequi ex ipforum fcriptis potuimus , exponeremus: queque - aliena ci vel afinguntur, velextra quaftionis limites objiciun- tur, repelleremus. Videtur enim minime ferendus in cunque alienis interpretationibus onerantur , aut. adje&toni- - furis cr [s publi- - : * l t ælt- | ca literaria ille mos, quo dotorum Virorum fententie quz- $Q* xoeawrmies? Nullo modo. Nam de gene- | : : Aent diomatib us rete judicare, paucis inter eru- | biis è præjudicio alterius fluentibus interpolantur , aut cen- À DE LINGUA N. furis intempeftivis immoderatifque vexantur. Unde non poteft non augeri trifte & fatale literis malum , contentionis ftudium. $. 43. Quod fi mihi nunc breviter fit judicandum , quid fentirem de xe tota ipfe: ante omnia precabor veniam liberta- tis, cum neminisinjuria conjunctz; deinde fimpliciter & per- fpicue in fequentes affertiones negotium conferam. I. Extra dubium mihi videri, flylum N. Teflamenti cetera Gracitate tota humanorum operum diverfum effe, M. Siquaras, quara- tione potiffimum? Dicam XI? vaegurueg T Misure, quiad idioma V. Tef. (quod citra controverfiam fimgulareefl , e exemplo caret) proxime accedit. Nam de fingulis verbis & formulis non elfe hic fermonem, fupra oftenfum eft. Argu- menti loco amplius confiderandum hic proponimus : quod Novum Teflamentum in nullam omnino linguam, tam facile C quafi de verbo ad verbum transferri poteft ficut in Hebream: adeo quidem , ut cum duplex alias interpreti labor oriatur , quo- mmodo nimirum € mentem Scriptoris » quem interpretatur , ex- primat; € linguam, quainterpretatur , non violet aut negli- gat; hie pofteriori illa folicitudine vix opus videatur , Hebreo idiomate [ponte © ftatim cum Stylo Novi Teflamenti confpiran- te. IHI. Porro, licet ponatur, Deum ter Opt. Max. cum [auttzs hominibus fuis infpiraret prodenda orbi oracula €?" monumenta, non commuta[fe omnem lingua vationem ,quam in Scriptore Mi nifiro repererat (atque hinc nata fuerit quzdam in communi charactere Scriptionis differentia) tamen nullo modo credibile videtur, ejus ditionis, qua Scriptor erat familiaris , ufurpa- tionem in tantumipfi veliclam , uta Deoin[pirante etiam w 194 | At£eue non dirigeretur C7 ad in[litutum dvvinum , velut infiru- mentum temperaretur. Atque hinc nata fuerit Scriptorum N. T. tum inter feratione communis chara&teris, tum ad idio- ma V. T. conformitas: quam pro luculento divino providentize pignore amplectilicet, nifallor.. IV. Que orania licet fint ma- gm momenti, adeoque minime necligenda , tamen fortaffe nulla necefitas cogit, plane novam lingua [peciem invitis € inafue- tis feculi auribus obtrudere; melius forte capturis, fi Gracif: mum Biblicum out aliud tale nomen audirent. — V. Quoniam antem, qui Helleniflicam aut Ebrao-Gracam linguam tuentur , nihil aliud quam ea qua diximus 1n. animo videntur habere, certe in Scriptis fuis plurimum inculcavere € illufiravere, id Philologie Sacra principium: propter folam nominis novita- tem , quo fignantius. expreffiufque fyli Biblici Graci formam volebant commendare , odio ant reprehenfione vel ideo digni non videntur , quia nifi in tratlatione fubtilium fladiorum , in- : no {li Piar T. ORIGINALT 35 | a'e46de QiXoAoysvrov affirmabit ) non poffet in ftylo N. T. adverfus Helleniftas militare , qui de fingulariffimo, ut fic di- cam , exemplo ftyli, fingularique Dei confilio ad fingulares ufüs deftinato fentiunt,. ubi ipfa effe&us novitas & idiozecaeia videtur cautiorem & profündiorem xaíav poftulare. Quanquam &aliafunt, quz hic refponderi poffent , fi inftitati ratio nos pa- teretur eam difputationem ingredi. 3. Igitur omiffa longiori difceptatione (nifi quod è fuperiori- bus quzdam in hanc quzttionem penetrant) breviter & cum ve- nia aliter fentientium , noftram fententiam proponimus in hanc formulam. Primo omnium libenter credimus,guofdam dottorum. VITOTMIA , CUM 1H CAm loquendi formulam occafione quadam aut ratione |peciali inciderunt, ut flylum IN. T. babere barba- ri[mos ac [olecifmos dicerent , mitiora © meliora [enfiffe , quam aln exifimarunt, qui impietatis CF cujufdam er- ga divinas fcripturas irreverentia propterea eos accu(a- rant, 4. H. Verum, ni fallor, potuerunt totomnis ævi exemplis admoneri, ut cautiusin hacquæftioneagerent, neque finifte- riora in fe judicia aliorum ub provocarent. | .. 5 HL Neque enimprofe&o vel folida eruditionis gravitate fnbnixa eft , vel utilitatis ac adificationis uidquam babet , quae folecifmos ac barbarifmos tribuit N. T. fententia. 6. IV. Si enim hucdecurritur, utdicamus, barbarum ali- quando vocari quicquid. nom eft Graca confuetudinis: non o- pus habebat fane doctorum quifquam , ut arbitror, tanta contentionis molimine iftud doceri; fed nec eorum caufam hoc javare poteft, qui barbarifimis foleecifmos conjunguntin quæ- füone: An N.T. barbarifmis er Jolæcifmis [cateat */ An enim. ut Barbarum, ita ftatim folæcum erit, quod non eft Grzcum ? Solccifmum aliquando pro barbarifmo dici icio: fed hic di- cernuntur ipfa quzftionis propofite formula , quanquam in. probationibus poftea valde gtarz™yawe agitur, dum & fepa- rantur pro lubitu & confunduntur, id quod omnino monen- dum erat. 7. V. Plerique non fatis aperte & diferte hicagunt. Sienim propter quadam vocabula non Greca, barbarifmi tribuuntur N. T. eadem opera omnes, etiam puriffimos Scriptores Græ- cos Latinofque barbarifmis repleveris. Cum tamen omnino multe fint caufe, ob quas "A ab eruditis Autoribus fine ulla barbatifmi nora ufürpantur, Quod re&tius in & lub exemplis oftenditur difputaturque. Illud obiter addo: valde evasyws €x optimis rationibus defendi , qua N. T. peregrina adhibet abula, S de tota conformitate cum ftylo peregrino fermo elt, utique omnium Grammaticorum füpercilium fper- nete poteft eraviffima illa ratio , qua peregrinum domeftico juri fociari caepit in di&ione, nequid ufquam peregrinum ma- neret in do&rina, qua de re jam ante innuimus. 8. VI. Jam dé folæcifmis, etiamfi ad naufeam ufque inge- minetur illud Senece ; Grammaticam non erubefcere foleci[- mum, fifciens; erubeftere, fi nefciens faciat: non video quid ` tandem aliud inde eliciatur, quam quod res ipfa & do&tæ an- tiquitatis judicia ultro clamant , nimirum folecifmum non iermo Cit, efle, qui à fciente & bona cum rationeponitur; effe, qui per. ignorantiam aut minus probabilem caufam , citra artis ratio- nique convenientiam ponitur. Iraque ergo, fi jam re&te & proprie loquendum eft, non folccifmis , fed figuris ifta annu- merant cum Febio doGiffimi quique: aut fi folecsfrei vox in talibus retinetur, iszrepria incipit effe fignificatio; dum no- men quidem adeft idem , defcriptio autem rei mutatur. Ni- mirus fecum ipfi pugnant, qui pro aflerendisfolæcifmis talia afferunt: quibus potius oftenditur, vez effe vere folecifmos , : Da. D. Dorfehaum SS. Theol. Prof. €7'c.. curas fuas in arti- culum > de Scriptura Sacra (ubi de hac etiam quaftione ac- curate & graviter agiícimus) prima quaque occafione publica- turum effe. — | | : APEND : Quid fiatuendum de falecifinis C9 Bar- — barifmis, qui Novo dT eflamento à E nonnullis tribuuntur ? quos pro talibus uenditant, — 9. VII. Nam, quantum ad veram pne » ifitatum, € quafi civilem figuificatum attinet Barbart[fmi c Solecifmi, | utique viti , ignorantia , rnditatis, non attis aut rationis , Domina effe, tam veterum quam recentiorum conteftatiffima - traditur, Prima barbari[mi €r folæcifmi ro alfeveratione traditur, - l DITAS abfit; inquit Fabius , cum præceptionem füper. ta re aufpicatur. Idem qui tam conftanter poftea ut de peccatis; de vitiis loquitur, quam diligenter conlilium fcribentis, & artem & Ichemataab'errore, lapíu, ruditatediftinguit. Etiam Suide . defcriptio «a:udv cumprimis mentionem infert, ne de ceteris nunc dicamus. Sog quo MM 10. VIII. Quo refpe&u non miram eft, fi Virferius aliquis miretur, quo confilio, zz propozendis qnaflionibus , ubi per- fpicuitas & fignificandi, utita dicam , civilitas ante omnia attendi debet & requiri poteft; &capud juventutis aures, quz à congenita cavillandi curiofitate ad erudiram lapiendi fimpli- citarem traducende funt; & in ea materia argumentoque , ubi omnis eruditio profanitas videri poteft , nifi pie cujufdam vd E33 re- I. NJ On eft nobis confilium , plenius hanc quæftionem & .- expreffius'hac vice tractare : fed tangenda vel ideo fuit, quia cum füperioribus aliquo modo cohzret; non qui- dem ; ficut nonnullos video exiftima(fe , quod illi, qui de Hellenifticaaut Ebrzo-Grzcalinguapronunciant, etiam hujus opinionis, quz batbarifimos & foloecifmos N. T. tribuit, au- ores & affertores haberi debeant (poteft enim ex eorum feri- ptis contrarinm cuivis innotefcere) fed quod videri poffit, fpon- te fequi: f£ylus N. T. utitur vocibus € formulis ex Oriente petitis , adeoque ref. Graca lingua peregrinis, Ergo barba- vifmus in ipfa peregrinitate idiomatis refidet €z*c. e ,. 2. Quz ratio argumentandi etiamfi in communem aliarum linguarum xgíaw fine ulla exceptione. valeret (quod nemo € " t Ex: g p) 2 36 JOH. HENR. BOECLERI DISSERTATIO &c. , ' lash a ; ; E : iE : : , reverentiz cautione adgubernaretur; & poff gravi[[imorum vi- | is quoque fatis praefidenter fingitur} fieri defectum operis, 12 vorum rečkiora ac fimpliciora , 1pfoque nfu vei Theologica ap- probata judicia (pollum enim citra invidiam ita loqui , fpe- ro) & in nullum vel eruditionis vel megiEsue Theologica ulum |quo nibil erat feriptoris minifiri fed ditbantis magiftri, ad cu- | c | | jus auctoritatem in folidum omnia refetuntur. Sive dicas, Sp. S. habuife graves caufas admittendi in feriptaribus barbaria commodumquc ( nam qua finguntur hic > non capere ME, | 7205 c folacifmos: item 4072 minus potutjfe eum efficacem effe prorhirs fateor mentum [oleci[mis €z* barbarifmis [catere. 11. IX. Advocatur tamen in fübfidium, Patrum Autiori- tas, &prelertim Hieronymi; de quo ante ceteros dicendum eft. Equidem ejus viri eruditionem & eloquentiam pridem di- dici venerari: fed audeo dicere, non legije Hieronymum, qui non animadvertit , eum fiducia eruditionis fapius in periculo- fas afertiones provehi: atque in hoc ipfo argumento , pafum Dottifimum Pairem aliquid humani efe , non primus ego, fed cum magnis viris, iino cum ratione ipfa fidenter exijiimo, Igitur hunc judicem declinare controvertentes fuo quodam ju- re poflunt. Decepit tanti viri auctoritas Erafmum , ut ea de ftylo Apoftolico judicia ferret: fed oppofuerunt fé ejus opina- tioni mafcule & jufte eximii Theologi: ficatnotiuseft, quam ut hic oftendi debeat. Clariora fient hec omnia, fifingula exempla, de quibus fecius libuit judicare fummis iftis Viris, attendantur: ad quie non deerit folida & idonea refponfio. 12. X, Reliqui Patres plerique loquuntur partim ex hypo- thefi calumniola gentilium fophiftarum , quos redarguere in hac quæftione non femper opus aut commodum erat: partim elóquentiz biblice fimplicitatem (à qua ad vitia barbarifmi & lolæcifmi nemo argumentari debet) profanorum fapien- tum pompz, J7nda£smw, arti, lenociniis opponunt: partim à ftyli indole , in qua multa profani defiderabant , ad ipfam rcrum diviniffimarum majeftatem provocant, eaque occafio- ne, eis mw dsAcvewy Ti oamogerd argumento vindicatum adau- &umque cupiunt , quicquid ftylo iplendoris detrahere viden- tur, Haec & fimilia in ipfa locorum confideratione & collatio- ne facile fe prodent attento lectori: cum alioqui nihil facilius fit , quam ex flumine eloquentie Theologorum prifcorum, rivulos, non quo portigi debebant, derivare, fed quo teme- re emiffi prorumperent, przcipitare aut confundere. Ingenue, fimpliciter, caute hic verfandum eft : alias tenebris & laby- rinthis omnia plena erunt; & quidvis ex quovis colligetur. 13. XI. De concurfu operationis Sp. S. ad Scripturas 9«c- zvUses multa extra quaftionem hic difputantur. Nam five dicas, modum firibendi feu producenda fcriptaras tantum efe à Sp. S. non item verba feriptura € linguam ipfam; nihil ef- ficies: probandum enim tibi erit , Spiritum Santlum in fan- &iffimo in]irationis opere linguam. € verba , que exempli gratia in feriptore munitro invenit , non direxi[fe € ad cor- pus totius contextus difpenfaffe « probandum Sp. Sancli rovidentiam ab boc [criptura toti orbi prod tanum abfuit , ut pateretur defectum firiptoris (quanqua ) cuiquam pertendere lubido fit: Novum Tefta- |in rudi fermone, quam in docto ; rurfum nihil agis. Nam il- lud prius fumitur, non probatur. Habuifle Sp. S. graves caut las, fimplicitatem nativam €7* gravem , pra ornatu €?" ma- | gnificentia eloquemia adhibendi , id vero € credo €” feio: habuiffe autem graves cauffas $ Bapeael(av à, maoile hoc eft quod eadem facilitate & meliori jure poffüm rejicere, quam afferitut , nili quis credat Apoftolos non potuiffe aliter intelligi ab hominibus, quam fi foloscifmos & barbarifmos idiotarum (de quibus ipfis tamen adeo nondum hic conftat; ut forte alios facilius foleecifmos , quam illos, de quibus di- fputas, inventurus fis) imitarentur. Ut taceam fruftra difpu- tari, quid potuerit fieri , ubi quaritur determinatio judicii in eo quod factum cft. Atque hoc ipfum etiam ad alterius hy- | pothefeos refutationem füfficere poteft. ` 14. XII. Tollenda eft etiam cavillandi occafio ex Eloguen- tig elogio. Hzc five cum tribuitur Apoftolis à Patribus , fa- teor mihi hactenus non liquere ,, quomodo conveniant ifta: |bus, qua ad fin&tiffima d cloquentem effe, & tamen Bap6apiCev 9, aurié (nam ob Rhetorica quzdam íchemata eloquentem dici, qui interim Grammatice imperitus fit, novum , ut arbitror, & inaudi- tum efler) five cum denegatur Apoftolis , fermo eft de pro- fane eloquenti apparatu , aut de difciplina artis oratoriz , quatenus ab humana inventione & informatione dependet, cui opponitur hic facræ eloquentiz fimplicitas & divinze infpi- rationis gratia, qua defe&tum humanæ difciplinz füpplet. Sa- ne quomodo Paulinum iftud, cum fe idwrlw t8 Aóyo vocat, explicari debeat; nec, in tanta ftudii Theologici luce : curio- fitate indiget , nec ad folæcifmos & barbarilmos evincendos unquam valebit. Vide fupra guef. praced. 2o. zz 15. Atque hec breviffime hic defignanda putavi: citra omne partium ftudium; quod in omni ftudioram genere Vi- ris gravibus. improbatum , vel ideo hic locum non débet in- | venire, quia remota contradicendi cupiditate & cavillandi pru- riu, retenta autem loquendi Ícribendique fimplicitate ; & tanquam publico difcipline fapore , nihilerit dequo pugnent, qui in tantum defidere volunt videri. Valde autem optandum foret, eam ab unoquoque, in tractandis literis & modeltiam |& prudentiam adhiberi, qua glifcentem feculi intemperan-- tiam & fatalia literatorum jurgia , aut füflaminet manfüetio- ris philofophiz exemplo , aut coarguat , praefertim in iis re- ivini verbi oracula pertinent : ubi ui non fimpliciter, id eft fobrie &c- CHRIST STATI DISSERTATIO De Philofophifmis Novi Teftamenti. L. D Ua femper doctoribus Philofophis Jffagularum artium fuiffe vocabula, qua c quafi privata eppellita« baut veteres , ad nofira usque tempora, quadam velut traditione magnam partem haud male propaga- 5 queque à publicis, koc eff , vulgo eque fere notis dictionibus diflinguebant : neminem credimus igno- vare, cui Scholarum unquam er Academiarum falutare ueffibula collibuit. ua in re, tradendis me- lius literis inventa, Gracis prima, quantum ex bodienum fuperantibus fcriptis judicare licet , fine dubio debetur gloria ,quam fecuto gempore Latinorum antiquiorum pariter ac recentiorum Schola , (an bene ma- leve , jam tacebimus) emulate funt.. Ut uero ab ipfis ferme philofophie faltem theoretice incunabulis , quadam difcipliuis omnibus communia vocabula fingebantur in dialetticis ct metaphyficis lectionibus nunc reguentata, quorum fenfus idem per tot difputantium feitas utcungue olim fervatus eft : fic nonnulla ufu quali publica facta in vulgi etiam notitiam alicubi venere , five quod effent captu facilia à nimis generalia, five etiam guod à docentibus e communi con[uetudine ad explicanda fua nocmata tranflata, plerosque ad intelligendam novam accommodationem invitareut. Quid mirum ergo eff , fi prater philo- fophos , fcriptores quoque alii , oratores , poeta , hifforici , non modo cum altercarentur aut luderent , fed & cum in oratione perpetua verfarentur ferio , locuti funt ita , ut à philofophis mutuo quid. acceperint , ex folis iis declarari folide à literatis debeant ? Rhetoras veterum , ne dicatur de grammaticis , ideo aca cenfere illis [triptoribus hic abffinemus , non modo quod. quibusdam dubium eff , utrum hi illis , am illi Jis magis debeant im borofophia negotio, fed e quod bes ipfos im fuo genere plalofophantes aguoftere me~ rito po[[umuss quippe qui Philofophi(morum titulo votes primas im economia didactica neceffarias hic completifimur. Cum itaque ejusmodi locutiones organice, ceu flores quidam , late adeo difpergantur , ex ipfo novo teflamento manibus grammaticis curfim trattato, exempla nonnulla fine ulla aliena me Jione collecta, dr aliquibus obfervationibas excurftbusque varie ac fobrie iluffrata ilofi ini humiliter, quod D. EM Um Novi Teftamenti P5;Jofo- *u TA) phifmos nove quantum conftat , TON E dicimus , . incertum. an. veniam 14 infcriptionis hic petere vel ex- Jliamorum « « ponendo fenfui vacare, viamque ‘J adeo hælitaturispræftruere opor- AK teat; cum ut Hebraifmos alii, S Chaldaifimos , Perfifmos, Lati- |,nifimos, Rabbinifmos, eas lo- E Ze UM une rodar Tebess. Chaldaeis, Perlis, La- tinis, Rabbinisve accepte funt : fic noftro nos titulo dictio- nes natura & genere philofophicas, frequentius faltem pres- à philofophis , easque generales intelligi- |- I EE 7 7 544 05 4C oe [rum fylvulam quandam comparare füfcepimus , quz intra - iplos Novi Teftamenti fontes habentur; ita tamen ut Philo- fiusve adhibitas — II. Nulli ergo nobis nunc cure funt philofophicz argu- smentandi rationes, quarum quzdam veftigia in eo ipfo fuut volumine, aut quatumcunque utriusque Philofophiz difcipli- - parum termini; nec etiam loci illi biblici, quorum occafione Ícholaflici magiftri vocibus quibusdam inflexionem vel for- | F quendi rationes vocant , que ab P ant, ut nemo non novit, È Jes mvt, Iu] vata, Philofopborum Chri- eu qu. E S. 2 Cor.7:9. inquiente, aas aut »zrAeAvpudvuc , vel Rom. 11:6. ab nihil tertium Íubauditur. Nam plurium exemplo- rum conquifitione propria levavit nos unius verfionis Mon- tenfis infpectio , qua locam.1 Thef: 5: 9. ita reddidit Gallice, hoc eft in lingaa philofophifmorum patienuffima: Dien ne nous à pas choifis pour efire des objets de fa colere ;ipfo hadte- nus approbante ejus cenfore , Teliero [eíuita Parifienfe 27. obferv. pag. $6. fi nomen hujus verum nuper nobis prodidit Prior Bollevillanus vel rectius famofus Richardus Simon £z ve[pon(o Hollandis quibusdam oppofito. c. 15. Vide , fi pla- cet, in Janfeniana illa verfione plura hujus not Matthe 1: Luc. 4:23. Rotp.5:27.919.1411. Gal.4:30.. Ebr. 2111, 14 $6$9071.23. 12:23. cae Seit IE RO .$. IV. Sed in prafentia earam unice di&ionum organica- lophifmos eos zz maifeftos C -eccnltes qualitercunque diftri- ient, sin fedibus, quibu I interdum m commodz à 4A M. JOH. ERN. GERHA Vulgatus textui Graco infiftit 3 illa ab hoc paullo eft alienior. quemadmodum hoc jampridem à magno Ca[aubono & CL. noftro Dilberro obíervatum , ex us enam, quz pofthac àno- bis in Exercitationibus hifce proferentur, evadet clariffimum. Nos proinde , ficuti Paraphrafin hanc f. interpretationem N. T. Syram nec Graco textil ; quo fere collimare videtur infi- gnis Sc. S. Commentator Pontificius , Franc. Lucas Bragen- fs (à quo dum Jacobus Bonfrerius præloq. in Script. S. p. 70. | difcedit, & rede quidem , minus recte colligit; /erzfimilius. eft, inquiens, hanc Editionem (V. S.) tempore Apoftolorum poheriorem efe, cujus auclor incertus fit, ejufque auctoritatem inferiorem effe auctoritate Latina nojira editionis , vel etiam Graci textus. Haec nim. ultima eft abfardae Jefuirarum quam- plurium fententiæ, qua vulgatam verfionem authenticam effe tuentur, analyfis, ut majoris eandem auctoritaus effe tradant, tradere certe cogantur , quam textum Græcum , à Scriptori- bus OeozvéUguis x, uà minor Q* dyis dpsgoptvois , Ipforum pontificiornm teilimonio , fi tamen Euang. Matthæi, Marci, itemque Epiftolam ad Romanos exceperis, quæ fcripta, quo- rundum faltim fententia, alia lingua primitus ab Auctoribus facris traduntur concepta, profectum; equiparamus; nec ad Antiochenam Ecclefiam primum naícentem , quod Bonavent. Corn. Bertramus pra fac. in Comp. Ling. Ebr. & Aram. cum eoque Aljtedins lib. 2. przecogn. cap. 113. non obfcure facere videntur, referimus, multo minüs authenticam pronuncia- inus: ita quoque adfirmare nondum audemus , ex vulgata, tot errorum convicta, Syram hanc verfionem effe enatam. Id i» adferere , quod majori ex | vero haut veremur cum Tremelo adii ze parte è Graeco illa archetypo fideliffime fit expreffa: nec difit- teri etiam poflumus , folidiffimis nos Viri folide docti , Zo- hannes Raimoldi Angli rationibus adductos, ferme pūtare, Syram N. T. verfionem tertio vel quarto jam tum feculo exti- tife. Er licet tituli anniverfariamm Lectionum in dies Domi- nicos & fe(tos, aliaque, qua cam Romanenfibus Ritibus no- dolent, diverfumalicui videantur fuadere, "hzc talia nihil demere, exinde fiinta siitulique , & in diéta nunc - Controv SRM, Tie AN Pu Sii - bem quid Conf. D. Fetzero, qui Damafci à Patre Michaele Damafcino daronita illam emtum Bibliothece Altdorftinz legavit, me- to fuo antiqua Syr. ling. & littera exaratus Codex infcriptus, s Capitum diftinctiones ac titulos manu æque antiqua, qua ipfefcriptus, rubro colore eidem infertos vel additos n ego temere hic Janio, falva tamen tanti viri sere fidem. De V'ergerzi veto. - audivilfe feteftawur , Wia t fla folent adfiger - legi MA dedica udicent : - mon odio perfonz partiumque ftc - - Nos, quibus veritas unice eft cor (0 cd msoy mgaxstor E vi &y vexeve Luciano didicimu -. 0 pretervedi , Veronam recta tendentes dicimu ~ fis Meridinai verbis, fi modo illius funt; « ui quo que non fuiffe infertos, cum antic a feri- sibentur ; illorum vetuftatem non obfcure. "quicquaminde; n S quodnam fragmentum | ins, colligi non pofle firmiter, capitum fe&tione titu- | in editione Viennenfi, tum Boderiana in Op. bis, per duodecim licer annos integros tranflatio nent re fionein Linguam Latinam caruerit, carere eadem debuit prorius noftra quidem fenten- Inveni enim funt Viri Lingue Syriacæe periiffimi , qui opus RDÍ DISSERTATIO I. tia, Pontificiorum ritibus, contra vel prater Scripturam S. quod alibi à noftratibus Theologis oftenditar, & ab hac Ca- thedraalienum , excogitatis accedit roboris vel præfidii. Con- cedamus enim , Ecclefiam Syram aliquot poft adfcenfionem Domini feculis , plus enim tituli hi , IN. T. Syro inferti non probant, determinalffe certa ac ftatuta ad jejunia tempora, fe- | ftos quofdam dies memoriz Chrifti & fanétorum defüinaffe, quofdam etiam templorum dedicationi confecraffe &c. an igi- tur inde licet concludere , ergo ab Apoftolis Apoftolicifve vi- ris ritus hi, & quidem (üb abíoluta quadam neceffitate, qui- que fine falutis jactura ignorari , velintermitti nequeant , in Ecclefiam funt invedti & introducti? Nequaquam! Arbitra- mut vero titulos iftos , poft adornatam jam verfionem Syria- cam à Patribus Alexandrinis, évg£ias 1, ivaruuorupe Sex , ritus quofdam , libere fervandos indicantes , fuiffe additos. Qua fententia nec Syrz verfionis antiquitati quicquam dero-- gat, nec Pontificiorum traditiones multum quoque roborat, Sed hzc omnia, quicunque pro difficili hac quæftione fol- venda libere à nobis allata, libero etiam aliorum judicio ac cenfürz merito lubenterque fübmittimus. Pergimus ad QUZSTIONEM I. - Quis Syram banc N. T. paraphrafin primus in Latinam tran[iulerit. Lin- gnam. L Audem hanc habeant Tureconfulti, per eos quod Orien- talium Linguarum ftudium in Germaniam noftram, 1mo univerfam pene Europam fi non introductum , mire tamen auctum. Manet enim ac manebit , quamdiu lingg. Orienta- lium vigor, Johanni Reuchlino (qui Greco nomine Caprio didus) Phorcenfi Suevo T. U. D. & Maximiliani Imperato- ris ac Eberbard: 1. Ducis Nurtenbergenfis Confiliario , to- taque Suevie Triumviro , gloria maxima; primus quod Chriflianorum , tefte Clariffimo Buxtorfio ,' polt Hieronyms tempora fuerit, qui Ebraicum ftudium inter Chriftianos illu- ftratunt ac propagarunt. Thefeus Ambrofius ex Aibonefit Co- mitibus; J. U. D. Papienfis, tantos in Syriaca Lingua, cujus pracepta ab ipfis Syris Acurio Fofepho Sacerdote , & Mofe Monacho Diacono, itemque Elta Hypodiacono haulerat, fe- cerat progreflus, ut Syri quoque ejus ingenium & acrem præ- fentemque in eo labore animum vehementer. admirarentur, Quid vero in aliis Linguis Orientalibus idem praftiterit , Iu- ulenter docet Zptroduéhio ejufdem in Linguam Chaldaam, decem alias Linguas, charactere ites. Quid noftra etiamnum atate ICu. in Linguarum ium falute promovenda przftiterint & preftent , non | opus effe arbitror oratione prolixa. Loquuntur id nimis eru- dita Grotii, Salmafii , Heinf, Mornai, Selden , Cunat &c., [omnium Ictorum graviffimorum ac Philologorum excellentit- fimorum fcripta. Ut taceam incomparabiles viros Ios ; D. quitur, partim zzodefflza eorum ; partim graviflima Reipubl. negotia fubtrahunt eofdem famæ. Quorum tamen Imagines tum demum fequaces lambent hederæ, quorumque memoria — tum demum vivet florebitque, atque adeo latius in memoria ropa Syriaca N. T. paraphrafis adfpexit lucem , typis quidem — ; mors tandem, ceu dirus nimis Tribunus intervenien confilia ac cogitata intervertiflet. Nec Chriftianus: uit prorfüs. EA X t D.HEINRICUM GUNTHERUM PLATNERUM &Jo HANNEM CAMMANNUM, aliofque, quos Lingg. Orien- —.— talium non folum Macenates egregios, fed & iifdem infigni- m |terimbutos novimus. nunc vero, ut Plinius meus alicubi lo- bominum € fermone ver[abitur , quando ab oculis illi homi- num vecefferint , ut idem nitidiffimus fcriptor habet. Sedad — Thefeum revertendum. Hujus piis precibus ac obteftetione — — apud Johannem Albertum Widmanfladium, Itum & Ferdi- | sandi in Auftria Orientali Cancellarium , nec non propria | quoque laudibus digni immortalibus Widmanfhtadit cupiditate — & induftria fümma primum in Germania, adeoque tota Eu- admodum minutis, aft fat elegantibus. Pollicirus quoque eft — ta. laudatus geAvyawoso(gr(Q- Ictus Jacobo Jona, fumme euam ty in dvæmamg yAnosoyr dci eruditionis vito, lo, & predidi — a| Ferdinandi Nice-Cancellaio , laudate hujus paraphrafeos — — -|tranflationem in characteres Ebraicos, quamexhibuiffetquo- — hoc forti animo ac conftanti funtadgreffi , luciqueetiam dedere. | nium veritati ab. hofte quoque datum maxime gratum fit & Sicuti vero bominum natura laudis (emper. avida. eff ac glo-| acceptum. Sed fatis! rig; ita quoque tum Pontificios, tum Calvinianos nonnullos, om ; x A ie [ua quod religionis homo primum Latinam Syra paraphra[cos koo l-50 CSU fASGLSELSAR - ' íi yt a S Y 2 LOLSN ex ta? C2? 1 verfonem adornarit, inter fe videmus decerraffe. Omnium | quidem prima lucem adfpexit verfio Tremellii, quippe qux A. Æ. Dionys. clo lo LXIX. typis Henrici Stephani prodiit, una cum transpofitione litterarum Syriacarum in characteres Ebræos, anno MD. LXV. ut fcribit ipfe, à Tremellio ador- nata. Tribus poft hanc annis, nim, N. C. M. D. LXXI. luci iterum Latinam N. T. Syriaci verfionem , occafione "Operis Regii commifit Guido Fabritius Boderianus è Falefia Normanus, qui in Præf. ad Lectorem meminit, quod in flu- dio boc incredibilibus exantlatis laboribus ,adeo ut bis in mor- bum fummo cum vita difcrimine inciderit octodecim menfium fpatio, anno nim. MDLXVII. Novi Teftam. Syr. in fermo- nem Latinum verfionem abfolverit. Manere potuiffet fua cui- que, quam promeruerant ambo, laus & induftriz facræ gloria, nifi Gilbertus Genebrardus Theologus Parifienfis , divinarum Ebraicarumque litterarum Profeflor regius, Tremelio non dolum laudem translationis N. T. S. Latine füffurari , fed plagii etiam commiffi, quafi verfionem Guidonis Fabritii iurripuiffet, proque fua venditaffet , accufare fuiflet aufus. Hoc enim merito dolenter ferentes quidam Calviniani , in- primis eruditiffimus Rainoldus , "remellium adfiéto hoc, ut videtur, crimine liberare, Fabritiumque idem illud pla- DISSERTATIO IL OUO dot A9STLATMZIuon2zt [1 $1040£ Lh OCMubs IX 9. Hr Cujus antiquitatis fit Cod. MS. Syrus IV. Evangel. Acad. Altdorfine è Ẹ Gimus Exercitationis fapetioris quæftione I. de Paraphra- feos Syræ antiquitate , confideratæ materialiter five in genere , placet jam nunc de cadem in [pecie , five prout for- gium, Tremellii verhonem nimis fequendo, & tanquam fuam edendo, perpetraffe, probare fuere conati. Boderianis fra- tribus Tremellium verfione [ua praluxiffe, fcribit quoque Fr. unius animadv. in Bellarm. conttov. ].2. Cap.4. n. s. quod verum efle, non levis alicui poteft effe indicina, quod Gretfe- rus, fataliasin Junio refellendo fedulus , nihil ad illud re- gellit. Magis equidem crediderim , Fabritium potius Tre- meliium, quam hunc illum fuiffe fecutum , cum Fabritii ver- fioanno MDLXXI. Tremellii vero MDLXIX. & fic tribus annis ante illam lucem adípexerit Variis etiam hoc ipfum conjetluris probari poffe , [cribit Ramoldus præle&. de libris Apocryphis CXVI. pag. 1464. unicam tn. faltim cit. loco ad- ducit. . Dicit zz editione illa (fc. N. T. Syriaci verfione La- tina, qua Operi Regio inferta) reddi ww (fcribendum pu- to org) Syriace enim eft A orsa) fapulerum , ubi ipfi (Pontificii) contendunt , reddendum efe infernum. Usque adeo, ut Pererius dicat , impie C7 abfarde in Regiis Bibliis tui G wu redditum efe Sepulerum. Locus quem Rainoldus gitat, eft 1 Pet:3t 13 in aliis enim lois voccm. non ita reddidit Fabritius , ut ipfe mirer, cur hoc loco ita tranftulerit. An vero ex hoc unico loco conje&ura fümi poffit, Tremelll verfionem nimis effe fequutum Fabritium, in ipfo difputationis actu difpiciemus. Reliquas quod adtinet Qu L8. . paraphrafeos Syriaca verfiones Latinas, illas vel Guidonis effe, | vel Tremellii , autores confentiunt fere omnes : nifi quod Antonius Pofevinus è S. J. Adparatus Sacri Tom. 2. p.452. . in voce TESTAMENTI, Syriace paraphrafeos verfio- nem Latinam tum Arie Montano , tum Chriffopbero Plan. à Chriffephoro Plantimo Latine redditam prodiife. Quod ipfum fi de illa verfione, que Operi Regio adjuncta intelligit, = videat, annon contradicat illis, que Tom. 1. Adp. S. p. 695. in voce Guido habet. — Nefcioque ego, an Pofevinus adler- „tione hac magis in Ariam ZMoentanum itemque Plantigum fit 0, typographo Regio adícribere , plane videatur. Dicit . . enim, N. T. Syriacam editionem Aria Montano Interprete maliter, uti quidam loquuntur , fumitur, nonnulla fübne&te- re, h. e. de unius alteriusque » Altdorffini inprimis, Codi- eis vetultate inftituere fermonem, Hanc vero anteguam pro- vinciam adgrediamur > non grave nobis erit , illa, qua ad calcem Cod. | MS. Ald. leguntur cum Lecore diAoAoya communicare, Sunt Vero, nifi quid oculos cum hafce V. Li |colligerem , fugit vel fefellit, iflhec: c1 N52 Asl taso l-as y 1350Z0 ex2a «qol Ye T y s i Xe EU x. Win Aoc TNOSO. AN s/l c 6 (C t: [! 3 O Zo M t TÓAMo QxAalo diosZo. Quis non Maforetharum pcrorgno on € nonnullos , nec Matthans Gracus excipien. dus > in adductis verbis deprehendit ? Videmus I-25 2 (qua tamen voce , nifi corrupte à me illa defcripta, nefcio |quid hic indicetur) numerum ; oblervanfs 1-15? f. anniverfariarum lectionum fyllabum ; deprehendimus dili- gentem F 3 Ag Computationem. Diffimulare tamen poffümus nequaquam , -in Le&ionum numero ad(gnando, Codicem noftrum à Vzennenfi itemque Aegro difcrepare, cum hi CCXLVIL.. numetent, ille vero flim CCXXXIV, & fic XII. pauciores. Cauffam hujus (verbo utor Lucretii) diffe- ritatis indagent alii & forte etiam inpofterum nobis dabitur” aJ} CX cJ} anla hac'de re diferendi. — INotamus vero im- prz(entiarum , ficuti etiam cuilibet Codd. inter fe conferenti , evadet manifeftum , quod in Le&ionum infcriptione f. adfi- guatione, veltitulis , non quoad verba folum, fed res quo- [que Codices diffideant. Lucz 4. Capite; cómmate 14. edi- tio Regia ac Viennenfis talem haben MEI I OU UD Mise eos E uae s - — benignus, quam in Guidonem injurius. . Pato tamen > que Een oiio -Jacobus Tirinus Amverpianus è S. J. in Indice Auctorum, . — . Commentariis Biblicis adnexo , de Bibliis Tigurinis- dicit, mon effe ea Stephani, quod nifi typographus ille fnerit, multo | ™ . melius, certe eque bene ac pari jure de hac focienni fui ex | $ =~ pame fententia poffe dici. Laude vero omnino digna pra- |t — — ditti Tirini adverfus Tremellium benignitas, qux & in Pof | — ftvino Adp. S. Tom. 2. p. 502. adparet: tribuunt enim Tre- -~ mellio, quod N. T. é Syro in Latinum tranftulerit. Que «£02. (cogimur adhibere formam 36, in 46 M. JO H. ERN. 36. in editis codicibus hic tit, confpicitur: 1—&-—5052 -1owbo tco dA-xo.o lA-24a? 1-3231 i. ad vefperam quarta feria (f. Septimána) precedente jeju- pium , ac de patribus. fed in Cod. MS. talis: 15.271 Oe? - Jaag am] al ae» dco too L,e Interdum aliz faltim voces adduntur ; vel omittuntur, fic cit. Cap. 5.12. in Cod. MS. omiffa eft di&io 1101—2970 €" martyrum. Quandoque nova in MS., pramiffo titulo f. Le&ionis figno; indicatur Lectio, quo loco in Codd. edi- tis Lectio præcedens continuatur. Exemplum eft verf. 27; Cap. ;. Evangelifte hactenus commemorat ubi in Cod. MS. titulus novus præmiflus L2 51250 1-222 p=? Aso 3Na Dominica IF. poft. Refurrectioms fe. fe- ftum. E quibus quodammodo liquet, quod non usque adeo certa fit Lectionum norma, quodque Syri non folum ab Ec- defia Romana, ficuti, hoc à przclariffimo, nec unquam fine intima mentis veneratione nominando Theologo , Dn. D. Walthero Off..Bib. p. 299. notatum, fed à fe invicem quo- | que in ritibus nonnullis difcrepent. Quod nos, memores pulcerrimz Arabum gnome: (C942 gò Lei- (AW 4 oagaJ]] i. acue , dum calet i—L2A2 (i-xNMeoa A-xaol ferrum : monere hoc loco voluimus. Adjungemus jam nunc, quz fupra adductis, in Cod. MS. adnexa, littera vero, prout in MS. quoque haben- tur, recentiori : |. —9601 Q—>2 ġa loot ¿DAS T4200 £a, Qo ob $530 129427 1-20 Noa GERHARDI DISSERTATIO I. ufüm fe fuiffe teftatur, Codex exaratus. Aft non de toto Cod. Syr. id quod dixi , adfirmare audeo: fed de illius tan- tum complemento, quod recentiori exaratum fcriptura, cum prior majorque Codicis pars antiqua fit fcriptus littera ; at que à pofteriori ficuti charactere , ita qnoque materia h. e fcriptionis fubjećto five charta diícrepet. Prior enim, ut hoc xo mpodov addam , MS. fæpius laudati pars pergameno f. membrana , pofterior vero papyro Turcica, cujus conficien- die rationem tradit M. ob. Fabritius Dantife. Spec. Arab. pag. 43. conftat. Et fane nimis manifeftum eft, diverfo me- moratum Cod. quoad priorem pofterioremque partem , Ícri- ptum effe tempore.. Nec dubitatio quoque me habet, prio- rem Cod. partem antiqua exaratam littera, aliquot annos, fi non fecula ante quam pofteriorem , fuiffe conícriptam. Nec annus tantum , (nifi quis h. l. rorundum numerum f. majo- rem (altim poni auvexdoyinðs pro determinato , cujus alias Synecdoches in S. quoque litteris exempla dari , docet D». Glaffius Rhet. S. p. 465. dicere velit) fed menfis quoque ac dies, quo Cod. allegatus f. illius quod malim , complemen- tum exaratum, adductis verbis infinuatur. In quibus etiam ue èw «pgdpopi notari volumus , excufationem fübmilfio- nemque illius, qui deftripfit , nec non , fi quid in apicibus erratum venie petitionem, itemque , quod Papifimum redo- lere alicui videri poffit , interceffionis pro patrum iftorumque, fübfidiarias qui prabuere manus, (lute follicitationem. Quod Æthiopes quoque facere , ex illis, que CL. Lud. de Dien adpend. ad Evang. Matth. pag. $48. adducit , quodammodo elucefcit. Cum vero, ut hactenus probatum , Codex lau- datus MS. five illius faltim complementum anno Chriftiano circiter 1173. fit exaratum , inque eodem tituli feu Lectio- num anniverfariarum note eandem , quam ipfe textus, præ fe ferant feripturæ antiquitatem , negari fane poteft neuti- quam, ad minimum quarto cum dimidio abhinc feculo ritus - illos in Ecclefia Syra fuiffe receptos. Num vero originem (US Losat? te Qu€gob fao dci ANA lap Modyo EnA sa0a Tate « Xen puos cia Paaso Aaa “Bao 222 e aZ] «12a» 1355] eorundem Ecclefie Romane , feu traditionibus avitis , feu quod quidam defendere fatagunt , Apoftolis , Apoftolicisve vitis , adícribere debeamus , res profedo perquam difficilis eftac controverfa ? Si à Syris Maronitis , qui à Syrie vico Maronia, cujus Hieronymus Tom. 1. p.89. meminit, quod ` dip doc | m s x«lAnaaco Mudo bapta haD A2 QL &2o «(2b (ocsoslo q-a] cai 2 Sy: [Rr iuo v5 eo anac om Lib Lado Miso OS plati? ere :onloAab W25 Nso QOSSS pass : aAa 1-ó0m2 D Ta quibus quod Syri no Regno Alex | potitus, anno M. Chrift. Pleloici, M bris Hafmangorum fei gra, h. e. trecentis & amp infituant , ficuti id ipft E u ad N. Teít. Defcriptus igitur fui a&um, & deinceps agetur, (vel, quod. mus , exque allatis verbis colligi pofle videt Complementum , quod incipit à comm. 48. € nis) anno Alexandrino , teftimonio addudto 4 DI N | probari poflet, nec in antiquioribus Codd. Lectionum note jo» ota t | xc cc. ui tal ZMayero Philol. S. prodr. pag. 417. arridet, vel à S. Marone Abbate, ac haretico , utipficontendunt, notante Anna- lium Ecclefiafticorum Parente ad A. C. 1182. n. 4. adftipu- lante Wilhelmo Tyrio ac Henrico Buntingio Itin. part. 1. pags 98. (legitur quidem in Buntingio von DeM Keyfer Marong, fed craffüm nimis eft erratum typographicum , à nemine ta- men, quod fciam , hactenus obfervatum , legendumque bon ben Keper Marone) non veroà Syro-Chaldaicis dictio- nibus snx pm , ut quidam tefte Mayero , volunt, ita nomi- ide integrum profectum effe, invenirentur, quorum tamen nullum temere cgo adfirmare velim, non vana forfan de titulorum hujusmodi, Ecclefiafti- e cumque Romana Ecclefia convenientes , qui fpectant ri- tus, natalibus, è Tyyris Archi-Epifcopi de Syris Maronitis relatione, fumi poffet conjectura. Meminit vero hic, Ma- - ronitas , pofiqram per quingentos pene annos cujusdam Ma- vonis berefarche errorem fuiffent fequuti , ita ut ab eo dice- ventur Maronite, €: ab. Ecclefia fidelium fegnefirati , ad. | Patriarcham Antiochenum , Flaimerioum acce[fiffe , C aba jurato errore (quod nimirum in Chriflo una tantum fit ac fue- AD N. T. SYRIACU M. S&TIO IV. Qua Lingua, EF quo loco Matthaus Zuangelimn [unm feripferit predica- Titque 2 Uamvis ultro largiat, fraffra illos effe , qui idioma , C* cum, annum immote e paraphra[ibus colligunt , quibus 47 l-5-.Xa, titulo ornat, ita econtra differentiam , quam Sam. Petito |. alleg. Syras.in recepta hactenus lectione , in di&tionibus snmmo praedicatio & xno Euangelizatio ftatuete cenfetur , : negligit.- Expreffe enim in fine Euangelii S. Marci acprincipio Luce de dicta Euangeliftarum biga xnm3 nomen predicat. quid quod Cod. nofter verbum quoque 1,5] de Marco in Euangelii illius fine adhibeat ,' ut alibi £u) $ 6s Jp. | ^s oftendam, Alterum , quod in Codice noftro obfer- vandum duco, eft, quod pro verbo ];3 fu 1,3] i. c. pre- Enangelica hiftoria conferipta à fingulis five Euangeliflis , fi- dicavit , promulgavit , xngóosd adhibeat verbum generale ve paraphraflis, ut erudite recteque judicat Dominus ac Præ- | VNso locutus , fermocinatus ef, ( protulit , ut quidam vo- ceptor meus nunquam fine egregio encomio nominandus; Cl. Hackfpanius, abinftituto tamen meo, quo fingula, que in Cod. MS. A. fzepiuslaudato memorabilia, ftudiofiore men- tis oculo perluftro acperpendo, non plane alienum puto futu- lunt) quod ipfam etiam verbum in Codd. editis in fine Mar- d, principio Lucæ ac Johannis; noftro vero in fine omnium reperitur, Ac modo per ¿D9 zumtiavit , pradicavit, enan- rum, fi quid iftius paraphraftes feu alius quifquam , qui para- | gelizavit, modoper 1,2] praedicavit, annunciavit, reftrin- pneus hanc deleripfit, de S. ‘Matthei Euangelio ceníeat ^ gitur, ut alibi pluribus dicetur. Quid, fi quisdiceret, Codi- reviter adnotavero. Eft vero in MS. A. Titulus Euangelii Matthæi cüm exordio generali talis: 1051—53) 1-22 Ns. ta. 0 (Qa .301 1 204.235 ela Ato eos e» DO lads ETANG, 1Aolo;2 i. e. 17 [be DEI omnipoten- tis incipimus , quod [cribemus Euangelium Sacrofanttum, pra- cem noftrum propterea h. L pro 1.2] adhibuiffe verbum Mo, utindicet, Mattheum quidem in Paleftina Euan. gelium fium protuliffe h. e. concepiffe; at loco alio, nim. in ; India feu ZEthiopia pradicaffe, Innuere certe etiam hoc viden- itur Árabes in Prolegom. Mattb: apud Kirffenium 1. c. nec latere quoque omnino poteft Hiftoriæ Ecclefiafticae peritum, non eodem femper Euangeliftas loco , quo in primum Euang, dicationis Matthei Apoftoli. Pro hoc in Tigor Mona f gu ue quam fideliter h. l. defcripfit s f E d praedicaverant, litteris confignaffe, ficuti cleganter hoc often- gitur: oe. (oi— Sa Qu Ol. — 29 S dit Sam. Peritus l.c. pag. 49. Noratideniquepoteft, refectio Q- 30b 49A5 2A2tX onpas [552a |fiveomiffioin Codice noftro nominis 155] ante 114 7] N5, ; forte faperflaum à defcriptore habiti, nifi quis in eam defcen- vel quando, | T > t) quam| dd 1og. Vir; nomi- idiomate, quo p.i phraftes filentii involvit fipatio , Arabes vero apud Kir- out qr DD e E fi ab aliis hzc jampridem inprimis ad. de Dieu ac Kirflenio ellent per- A Co. o um terrarum | ratione hic füfficiant. orbem emiffus. Idemque indicant prolegomena. Arabic. in IV. Euangcliftas à Kitftenio luci data , hifce verbis. c aJ] 4 Yaw c Ada j=% iis La-a -Jj aR? Caw : quz ita Latine reddimus : quem (de Matthaeo fuit fermo) poh tributum (fc. colle&um f. poftquam publicanus. fuerat) - fecit ( Chriftus) Difeipulum ac Apoflolum. Sicuti vero Co- | i ‘dex nofter difcrimen hic indicare voluiffe videtur, inter Mat- thæum Johannemque acreliquos duos Euangeliftas ,. dum illos DISSER- > 49 DISSERTATIO III. [NOSE N On patum ad Syriacæ N. T eft. paraphraleos fcu verfionis commendationem facit laudemque, quod à magno Phi- lologo juxta ac Theologo, D7. D. Salom. Glaffio ad Lydium illum lapidem (etfi loco poftremo) refertur, quo imn lectione textus N. T. Graci diverfa difcerni queat, utra lectio præfe- renda alteri; quanam fit rejicienda, quaenam vero retinenda? Quoniam autem & in hac verfione lectionis fefe offert varie- tas, quzfítio emergit: qua le&io hic recipienda fit, qua te- pudianda? (non vero nobis fermo de rali cafù , ubi utraque, quod haud raro contingit , ftare poteft:) Ad quod umpa refponderi poffe arbitramur, illam fervandam efle le&ionem : cui requifita priora , qux in lectione textus Graci diverfa ex- hibuit obfervanda laudatus Vir fummus, adftipalantur; üt ni- mirum illa probetur le&io , qua cum Græca illa confentit , quam corroborant exemplarium antiquorum ac probatorum faes, Doctorum veterum allegatio & interpretatio, Scriptú- ræ infuper conformitas, cuique fidei analogia non repugnat. Addimus , quz nec Grammaticæ Syræ reclamat , fed regulis -illius proxime accedit. Hzc & nos requifita in Lectionum va- ritate, quam Codex MS. IV. Euangeliftarum Syrus, quo de binis ha&enus Exercitationibus egimus , nobis exhibet, dijudicanda- (ubi fcil. utraque lectio commode locum habere nequit) fumus pofthac obfervaturi: Qui conatus noftri ut ver- gant in ftudiorum noftrorum emolumentum, nominifque fui divini gloriam, faxit altiffimus. POSITIO PRIMA. | _Pleonafmus pronominis apud Syros. — S) Yros frequenter admodum uti Pronomine füffixo C1 ^so- vasos, ilis, qui vel unam Grammaticam legerunt , vel paucas in N. T. Syriaco pagellas percurrere ,. notiffimum eft. Statim in limine Matthzi , prater loca a CLL., Viris Dien & Dilberro colle&a, exhibetur nobis egregium di&i pleonafmi exemplum: tet enim in primo primi Capitis commate redun- dat in noftro Codice , confentientibus reliquis Codd. prono- men ct, Fadum hinc arbitror, ut Codex nofter aliquando fuffixum hoc adhibeat, ubi reliqui Codd. non agnofcunt,. uti in allegati Euangelifte Cap. 12:4. ubi pro JAA nofter ha- bet cwm. Sic Cap. 13:43. & Lucz 7: 28. pro amsaa | AE in noftro legitur mmama Luc. 1:69. pro menon nofter legit andn foh.3:5. nna? pro sni2o09.. C. 8:34. nn3y pro snI. Similiter idem omittat , cum in cæteris Codd. legatur > Ut Luc. 12:7. Laso pro oao Cap.22:11. a0? pro mnd Joh. cap.4:39. it. Cap. 10:35. snom pro nnm. Infeparabile quo- que fuffixum eX aliquando abundare, notavit Dren. Non| igitar mirum , fi nofter Codex idem aliquando inferat, ubi reliqui Codd. non agnofcunt , & econtra omittat , ubi idem in ceteris legitur: quemadmodum fuo loco oftendetur. POSITIO SECUNDA. -"Kametz Ebreum Syri per Dfekopho exprimunt. Jiffenfus à Druf. Mattan unde derevetur. — offer pathach. Ebr. per díckopho E reddat: So o em R Ecte notat Ebraicarum. litterarum decus eternum ob. Drufius, Comment. rie quandam diale&um dicere pro Banerges , cum a in o fa- cile migrer. Confirmat hanc Drafit hypothefin nofter Codex, $, 08, 23357. (calculum hic] qui nomina propria Ebræa D9)38, Do, I7 al noftrum adjicere non poflumus laudato Philologo; Zim ku- {choi oneranti) ps? fub finem expreffe per díckopho punctat: | nec diffentit ex editis Codd. hicullus. Curvero nofter Ebrzo- | rum patbaeh-fequente Daghefch «(ita enim nomen Matthan. 2, Reg. 11:18. legitur) in proprio nomine Matthan veil. 15. | Cap. 1. Matth. pér dfekopho referat, dubium alicui videri pof- | fit, maxime cum idem alia nomina Ebrza, quz fimiliter apud Ebr. | » fed per ptocho efferat , uti ex nomine SIYAN per dfekopho , fed | | aliifque liquet; Probabile nobis omnino et, noftrum non pro A E loco litter Nun in fine y aliqua id imprefentiarum oftendere exemplo nomin pofter. ad voces N. T. Bonerges Sy- per pathach , fequente daghefch forti Ícribuntur , non | No M. JOH. ER N. GERHARDI DISSERTATIO III. derivato à tmi , fed ex alia quadam radice nomen hoc habuic fe, qua de cauffa nec Kufchois itteræ L poft Sa impofùit, fi ex defectiva radice , €x qa tamen dubio procul feciffet lua fententia ortum traheret. Vid. Lud. de Dieu Gr. Hatm. p.31.n.4. ubi tamen haremus , utrum ei adíenfum praebere debeamus, quando ad'exempla illa , in quibus littera excluta per K»fcboi apud Syros indicatur, refert quoque vocem snay i. e. vitis, inque eadem Tau Kwfchoi adficit, ad indicandum fc. defe&tüm tertiæ radicalis ZVuz. an potius in Crizefii eun- dum fententiam ,. (tatuentis 3 in n hic verfum effe. ( funt enim hæ litterae tuwemEoaor. ) Certe nofter Codex, qui alias fat di- ligens 2 Kufthoi impreffione, ubilitteræ defe&tus eodem in- dicatur, idem in hac voce fupra Tan negligit Matth. 26: 29. Marc. 14:25. (vf. 18. Cap.22. Luce , ubi & dictio hzc oc- currit, in Cod. noftro defideratur) Joh. 15:1.4. & s. Sed in viam! Idem cum noftro codice fenfifle h. e. pro nomine non ex pni orto, habuifle videntur, qui Grece per Moibay Ícripfe- re, quam tamen fcriptionem improbat Drzfius comm. prior. ad voces N. T. p. 111. Alias fimile nomen Luc. 3:3 1. -tumin noftro tum ceteris Codd. Syris ita legitur pun&atum. Recipi igitur poffet Codicis noftri pun&tatio nominis {nn , fi in fine faltim pto procho adhibitum fuillet d ekapho. . POSITIO TERTIA. De fcriptione nominis Pharetz. Uid Scriptorem noftri Codicis permoverit , ut nomen y? vf. 5. Cap. 1. Matth. in prima Syllsba per vocalem fecundam feu revozo punckaret, cum in editis alias per procbo legatur, ambigipoteft. Ebraice fane extra paufam YI? inveni- tur, non 223. Num igitur Ebræos potius Codd. quam Græ- -| cos nofter in nominis hujus fcriptione voluit fequi 3 ita qui- | dem credi poffet, nifi ipfe quoque Luc. 3: 33. primam nomi- nis hnjus Syllabam procho infignivillet. Utramque igitur le- ctionem tamsper primam , quam fecundam vocalem admitti poffe, per hanc quidem juxta Codd. Ebræos , per illam vero: fecundum Græcos , nofter forfan exiftimavit ; quod & nos hromne o es e S Tm : POSITIO QUARTA. Grecos adhibere v. in fine Nominum Proprio- — rum loco Ebr. Nun. Racostum V. T. Interpretes cum N. T. Scriptores, quan- i in finita, exprimere volunt, 1 fine u aliquando uti, norom eft. Placer, efëntia nde nis P3," quod Græci reddunt per ¿rew , pro quo fcribendum fuiffet rowy. Retinent tamen IN. T. Interpretes Syrus & Arabs h.l. litte- ram Nuz. adftipulaturque hic. Codd. excufis noftrum MS. .POSITIO QUINTA. Syriaca N. T. verfio unde orta. videri omnino tranflatam effe è Graco exemplari. folvitur obječkio. à Contzenio diftefffo Graco quodam eoque bene vetufto Codice, non vero ex .cortuptiffima verfione Latina , quz vulgata dici confae~ vit, Syriacam N. T. paraphrafin effe adornatam, nobispror-: fus cum Viris. non infimi fubfellii habemus perfuafüm. Unde - | vero factum fit, quod interdum cum textu Graco hzc con- fentire haut videatur, dicetur alibi. Deunico faltim jam nunc diferemus loco, nim. Cap. t. Matth. commate 6. Semel tan- tum ibi nomen Regzr poft Davidem legitur in Codicibus Sy- riacis , à quibus nec nofter h. I. diffenti. Agnoftunt tamen bis illud in uno hoc verficulo tum Graeci, tum Latini Cod. omififfe ,. ADN T. difcrepantia. colligi poffe ; Syriacam Paraphrafin origiriem fuam immediate non debere exemplari Graco , quoniam nullum amplius extet, (quantum nobis quidem conftat) quod vocem Bænasks h. l. non bis agnofcat , cum interire exem- plar illud potuerit, imo ex alia cauffa modoallata, epitheton hoc Scriptor omittere. | Preterimus , quod fic nec è Latino quoque Codice Syriaca verfio videatur tranílata , cum Latina quoque exemplaria conftanter epitheton. dictum 'repetarit. Quemadmodum igitur ex hoc & fimilibus exemplis Syriacam verfionem é Grecoaliquo codice immediate non adornatam ef. fe, firme concludi pofle haut arbittamur, ita necindicium no- biseft, (ficuti Adamo Cont zenio Jefuitz) è Græcoin Syriacum fermonem Evangelia effe vería , quia in Syriaca paraphrafi adhi- betur nomen anw (ita fcribendum , non vero MHIR, ut mendofe in Cozt zezio legitur, ) quodefté Greco eU a y[éNoY. POSITIO SEXTA. -— Dtufii conjectura denomine ry, tur per Syucopei |— Syfcribattr ,recénfetim, confirmaturque : Mo- | vetat ferupulus contra Drahii opinionem. - N vana forfan 7eb. Drufii conjectura, exiftimantis no- men nm Ruth per Syncopen $ y fcribi pro M idemque onare, quod amica f. focia. Confirmat fententiam hanc fimili did figuræ exemplo , nam & ?3 pro W2 dicitur; tum Sy- ti, quem merito fuo vetuftiffimum vocat interpretem , au- &oritate. Nos duo addimus, 1.concedentes pro. 93 Ebræo, Chaldæos 273, &éxcidente y, contracte ?3 dicere: ad(Lipu- laturque. Drufio dixoAoyoivdl G Jurecontultus Joh. Seldenus , in de Diis Syr. Synt. 1. C. I. qui etiam notat, Phoenices alios- que adjacentes, fub quibus & Moabitas com ii vix poteft, cum expreffe DEUS illorum Baal Peor memo- retur, Ebraiceloquutos, 273 cum Ainretinere. obfervat quo- que hoc iplum Servius & cum eo auguftiffimus Hipponenfmm Epifcopus , quos allegat Criticorum noflrz tempeftatis Prin- ceps Thomas Reinefius in de L. Punica tractatu accuratifTimo cap. 6. Cuni itaque Phoenices ac Moabitas y ex nominibus Ebraicis non excludere , quod Chaldzi faciunt, vel ex hoc iplo, quod pro fua Drufius fententia adducit, exemplo fit li- quidum , fcrupulus alicai injici videtur, qui ex nemine mà elifa fit illa littera. five enim Ebraice > Íivead dialectum Moa- biticam fcribere nomenillud velim, yu ndum eliminandum , cum nec Ebræos nec Moabitas ifthoc facere, ex allato nominis ya exemplo conftet. - Neque etiam regeri hic pofle videtur, y in nomine Rath propteréacliminari, quia Scheva precedat, idem vero in voce W3 non evenire: re- Íponderi enim poteft Phænices feu Sidonios (annon & Moabi- tas) non folum W3 dixille, fed & W3, ut laudatus CL. Phi- lologus l. c. notat. quid quod idem in Plauti Pænulo Punica: illa v. 57. per Bel-Saméz &c. legat. videatur tr. all. cap. 12, Alterum , quod ad Drufit fententiam adjicere vifum fuit, eft confenfus Interpretis Arabis, qui fimiliter nomini Ruth litte- ram Ain inferit: imo & lit. Eph , acillam quidem ad men- tem Drwfii convenientiffime ; hanc 'vero qua de caufi, fa. teor me nefcire , nifi ideo forfan , ut indicina fit , m Re per fatha legendum efle. | Abfente namque Eliph, Rétam Dfam- -i ma, quam fatha , imo & Kéfra adfici poteft. Dfamma fi . ei imponeretur, credi poffet, Arabem refpicere ad nomen E- bræum Rath, non quatenus ex TP? i.e. amica , fed quat. ex "P? ie. pafirix deducitur. De Grecis mirum non celt, iplos adípiraionem hanc, utpote ab eorum lingua alienam, hic neglexiffe | cum & alibi paffim idem fecerint, Sic Matth. `T: 2. pro l'aexa6 legitur YaxaC, ita :& fecundum Drufium ela legitur Beaiæa. conf. eund. comm. 7 2 Cor.6:15. pro 8 pr- p. 36-& 44. a ; SOLI DEO SIT GLORIA! " : S : : : 5 - A ` : DISSERTATIO IV. C cH A pues ue minas Dwd nena wwov Toys np mas fwo vin ow | ^ oGc7232 5 pom nspne ] Chaldaice nobis Lingue ftudium commendat R. Samuej Ben Nachman in Expof; Gen, majori: Eandem fi quis lau ade I. "e - - prehendi , nega- | tüquéretinendüm, nec La Uto hoc encomio , multorum Theologorum fententia, SYRIAGCUM, dem Sytiacæ lin 49 gue tribuat, dubito num à Veritatis feniita difceffitle dici poffit. Diftinguunt Chtiftiai Dd. N. Faederié libros in FHifloriales, Dottrinales & Propbeticum. Inter has partes. nulla eft ,- in qua non Syriacz inveniantur dictiones. Evolvimus libros Hiftoriales? occurrunt A'GGa Marc. 14: 36. £O Qa x ib.c. 7:34. xegGavéy Matth, 27: 6. ax ibid. 69:25: imo integra phrafes 4A; na) Aena ax Go Sov) Matth. 27: 47; TXAI9o xp. Marc. 5:41. Doctrinales, quos vocantinquirimus libros? en notiffima Anathematis formula Maegv d, qua Paulus utitur 1 Cor. 16:22. Nec Apocalypfis, quam Prophe- tici libri titulo roti immerito infigniunt Juris divini Contülti ; è Virorum Clariffimotum mente vocibus carere debuit pror- fus Ararzis f. Syro- Chaldaicis. — Adferunt huc nomen Ån- geli Abyffi, qui Eegist (qua voce non femper ftticte Ebrai- cam, {ed etiarn Syrzacam indigitari Linguam alibi è Drwfio , Dieu, Dilberro probabimus) A'6a424» dictus Apoc. 9: ir. Sic cap. 16: 16. A'guayddur È Syriacis dictionibus compofi- tum, quibufdam videtur. «Neque hoc mirum videri poteft qui noverit, Salvatorem noftrum in diebus carnis Sytia- ce locutum effe, ac lingdam Aramzam f; Syro-Chaldaicam Evangeliftis atque Apoftolis fuiffe vernaculaim. Nott ita- que operam nos ludere exiftimamus , fi paücas horas ftudio linguæ przdicta dederimus , & cœptas in Nov. Teft. Para- phrafin Syriacam Exercitationes continuaverimus; Efo igi- tur Difpatationis IV. POSITIO Votálium olim officium. fuffinuiffe apud Ebraos dc Syros, quiefcentes litteras my ' Clariffimi. Philolosi ffatuuit. Que inde $2 Codd. va- ratto. æ Drufio fit difcelfus. Grati fuas terminationes in fiaenominum proprio —— TH pereérinorum addiderunt, [ Itteras Ebrzeoturn quiefcehtes —. dierna cum Vocalium figura abeffet , reprzfentaffe, ceñ- fent multi iique AIA Viri Philologi: (à qua tamen | fententia tum plerique noftratium Theologorum divortium faciatit , tiolunius jam nunc controverfiam iftarh noftram fa- cere: neque etiam noftraram elt viriüra , litem hanc inter tantos Viros dirimere.) Eandem in Syriaca Lingua eeffiffe provinciam litterasquiefcentes 1, o & a, {ëd additispun- ctis folitariis, arbitratur vir in rebus his indagandis fui nomi- nis Lud. de Dien. | Canffam hanc effe nos putamus, cur in Codice noftro memoratz litterz toties omittantur , ubita- men editis in Codicibus additz , & in vicem inferantur, ubi reliqui non exhibent. Exempli jam loco nobis fit vox (axe ví. 6. cap. 1. Mattli, qug in Codd. luci datis legitar cumi Fudh, poft N inferto, quod indicio effet Le&ori , Lo- i madh pet vocalém fecundam f; tertiam effe eflerendum; O- mittit vero nofter tam commateallegato, tumalibiin hoc no-- mine, fi unicum excipias locum, Matth. 6: 29. ubi quidem Tremellius & Editio Vieanenfis. (cnm qua & Cothena hic facit) habent (ea aSa, reliqui tamen Codd. quibus ad- &' Vocales quondam , ho- ftipulatur nofter, leeunt piov. Er liecde littera quiefcente 74 jam nunc heic loci füfliciant, Zoh. Drafius, quo nemo pene diligentius feliciufqüe propria nomina in S. literis obvia: expofuit; reprehendit, Re predictum nomen Salómon Lati- ne fcribunt , additalc. in fime littera 2; mavultque Græceferibi XaAóps non ZaAoue» ; adjicit denique in Eb?ais nominibus Ebraitam efe fequeudam con[uetudinem , mon Graecam aut La- tinam. Nos etfi zpQoiv largiamur , Ebraicum nomen non gnoícefe fub finem litteram Nuz, an tamen firma inde fe- quela: E nec Latine nec Grace per zefferendum, . flerito ambigimBé. | Novimusenim, quamlibet linguam fuos habere idiotifmos , Græcam cumprimis nominibus peregrinis epe fuas addere terminationes v, ac, ss & or, ceuexnominibus BaCvAnv, DajpatGas , Kus l'wawnsec. liquet, veletiam ultimam nominis peregrini fiye Barbari litteram in e mutare; ut Béas è os, D go M. JOH. ERN. GERHARDI DISSERTATIO IV. Tanu exhibet; quzftio inde emergit, utra fcriptio alteri prafe- POOLS ESESOSO :IE3 . renda? Utraque forfan minusmala. Communis, quia O/aph : : littere fadh fzpiffime ferviliter premitti folet, illiusque voca- De fiviptione nominis Aminadhabh apud Grecos lem recipit, quod &aliæ ferviles faciunt litreræ, quando Judh e> Syros. Dinli adfertio ventilatur. Simi ];s antecedunt , (id quod apud Ebraos quoque aliquando ufu T OPEN Ade venire , non uno exemplo accurate oftendit Excell: Dn. Sez- tudo litterarum Gc p in Codd. MSS. Gr. pgertus Linge. Orient. in noftra Leucor. Doctor celebetr. Dn; [ac Patronus meus fingularis intimeque colendis Gram. Trof ? ` : e p Xy Omen "AuiadaG nofter panctat ita 2 3250s AS is j jc P OI MeV 2 revif. pag. 14.) uti'ex nominibus a®al } caos cna] aliifque - ^ rede quidem : omittit quoque rectiffime Kwfcboz fupra | Alim , utpote quod illius mon capax. Nefcimus igitur, quo patet. Sane nomen Wal Ce quo præfcns vocabulum com- fundamento, cujulque Codicis Syri auctoritate fuffultus /oh. | pofitum ) tam nude feriptum , quam in compofitione cum Drufius fcribere haut vereatur ; Syros Aminadab legere , du- aliis, Olaph fete femper exhibet; quam fcriptionem quidem plici fc. M f. Mim per daghefch forte. geminato.. Nullus fane; (adeo Codex nofter Syrus adprobat , ut etiam in nomine ques quidem nobis videre contigit Codd. Syr. dm us gn Kagoo] - (ita in Codd. excufis legitur) Olaphb «à Fudh po- fninatum in hac ditione exhibet, vel Kufchoi oneratum: & | " ; s remo pramittat Luc. 1: $4. 68. & ult. Matth. 27: 9. quo- licet Mim Kufchoi gravatum elfet, quod fieri tamen haut PSU S i es | | modo etiam in i z io j- oteft, cum læ littere Beghadhcephath idfuftineant, quod. do etiam in P falterio Syro , ab Erpen m an ie E ¿ptum invenitur, ut mirer, qui h. l. fine Olaph «à. 7udb præ- veriffime Doctiffimus Belga in Gr. Harm.adlerit; illud ipfum t"; 2 Ert. ; miflo , Cod. nofter a um nomen reprafíentet. | Adpro- tamen ob hoc non geminaretur, Kufchoi quippe tali potefta-- mu eM es uium fi a e. er te deftituitar, Videatur laudatus Auctor l. c. necnon Reveten- Matth RT Dei : Noli c UEM : i diffimus Dn. D. ZVellerus , Patronus nofter magnus Spicileg. | ^75. 19 2:33. 19:0. X 23. s p Quek. Syr. olim hicluci expo I. quaft. 5.. Sed mittamus Dry. ende bona judicari poffe videmur, tum quod , utmodooften- cbe e rese c 0" a «Me fum ili j i ofiti oci finm, & quid de feriptione dicti nominis prout in Eclogis MS. x fimilia 3 ubi Olaph ante guah SUP "htione vocis Eecdefiz Grece, qua in illuftri Senatus Noribergenfis Biblio- MY cumaliadictione, omillum, reperiuntur exempla, tum theca adfervantur , legitur fentiamus , occafione hac paucis | quoniam Olaph quiefcens medio vocis ceu iudicina € Proche aperiemus. Bis ibi ftriptum deprehendimus deum p fc. fæpe confpicitur infertum. Sicuti vero dictio Wal in compo- pro @ fub a ET e o n fiione tam defe&ive h. e. fine O/apb ante Judh invenitur, neutiquam , utpote à qua diffentit , qu | cn e | t i iden & varianibus Lectionibus , quas viri docti luci dede- Te UL O a nullam Tan noftre Codice ann x. à t =a a a editis invenire potuimus exemplum , ubi Fudh omiffam, re, conftat, Codd. TE MENEL MIECEREES TIAS Uk Tae SICHER calculum noftrum Dr»fiz , Philologi alias vidimus; diffentit Arabs, qui pariter infine Be, praecedente (fimi: conet dd e 5f 5 | Ebo. siib. dieni Codd ia a n des acutulimi ,- conje&turz adjicere audeamus., qua ipfe, nullo iph; adhibet; diffentiunt Codd. Lat. diflentit denique te- |. | SEE fut adto Calice xtüs Ebreus Num.7:12; Gap-36:14. (ubi viti hajus-fit menle ^. QUADR. ee Ca Suit acEgpuante odie tio) confirmat tamen fcriptio hec Drufii , -viri diligentiffimi Syro , in Paraphrafi Syra Matth. 27:46. ac Marc. 15. legen- C RUD NE OH AH RE Peg 5 dum autumat , litteris tranfpofitis , "ow pro Yx. Adprobare, fententiam, aliquoties memorantis , in Grecos quofdam Codd. dixi Loa M b vA OPU. e c ud R0 e e maubtodis mendan irre ut diximus, conje&turam hanc etiamnum dubitamus, quin peel lol. iini id | potius perfaadebimus nobis, Syrum Intetpretem locis modo pfifle. Vide illum ad Voces N. Teft. Comm. Pr. p.27. & 35- Eu E ol o oce | > iet SUC iaa : & Os adductis pronomen primæ perfonz per ellipfin , ipfi non ra- Manavit quoque conformitas pradi&a litterarum m & $-in ram omififfe, quam talem ftatuere fcriptionem , quavox hzc - excufes libros , quemadmodum in antiquo Callimachi Codi-| ^. vis ee S: PRI pes lib x quas edumüblahodidoohedt Ex VE. D b, Ericus © 0 compofiuone, quam extra illam in libris Syris non in- ce id mihi aliquando oftendit Excell. Vir , e» Job, Ericus venitur. Sed fi Chriítus Syriace , quali alias ipfum fermon Offermanuus , Graecarum Litt. in alma hac Witteb. Prof. P. füifft if A ne eu de mE i uiffe ufüm conftat, in illo acerbiffimz mortis angore clama- , Dn. ac Promotor meus obíervandus. m : do eum : vit, & quidem ex Drafii fententia œ cum fuffixo, du- poo eo M UNDE bium emergit, an füffixum Zudb prima perfonz in fing, ait- woe ut PO S s I d d Oo a tiquitus Í. tempore illo fuerit mobile petCbevozo, (alias enim ` sraa a a s e 7. s [non tantam vox hzc cam nomine Elie, quem Chriftum vo: Mns utraque füriptio Soon ac Xoxopár ferri poffit pum antumabane , habuillèt cognationem male in Eclogis Grecis feriptum Masah, |960 forfan Mattheus per ja) reddidillet) quod ramen hodie Aus TE 2c x E Dices Sytis quiefcens effe h. e. fine vocali in fingulari adhaerere, idemque jam tum in paraphrafi Syra obfervatum fuiffe , fta- tuunt Viri Dodiffimi. lra Rne videtar, & luculenter perquam Barth. Mayerus in Prodr. Philol. Sacra probat , alsam faife Dialetfum Syram , quam Servator in diebus carnis fanttiffimis ich. 1. habeat, Attamen confirmare videtur quodammodo | fis labsis eonfeeravtt , mim. Hierofolymitanams aliam Antio- memoratam feriptionem ^1. locus apud Lucam zeeZameoa. | CPtt4m , qua Syra N. Tef, paraphrafis , quam bodie pofdes — — cap. 7: 47. ubi Codd. Greci, quos vidimus, duojumadiv a- "P5 , adornata C7 cenforipta. Juxta illam füffizum prima —— gnofcunt ZcAsudv. 2. Leca in laudato MS. alia; (c. Matth. 6: | perfonee fuiffe pronunciatum, liquere arbitramur etext Græs w29: & Joh. 16: 23. in quibus fimiliter fcriptum videmus. | Co authentico, & fic recte quoque conjicit Z. Drufius Chris C 3. nomen 92 6vAov, quod in Calu fecundo fonat a GuAzyo;, | ftum dixilfe: EE, Eli, quod ab Elie nomine propius abet; — — cut juxta hanc vero, nimirum Antiochenam, . fuffixum hoc, ut & alia quzdam. (quemadmodum etiam terminationes quas- dam perfonarum verbi, ) efferri, cum Viris Linguæ hujus | amuflim peritis, imo nativitate Syris, negamus, -— — =- = =~ SOLI DEO GLORIA- =" care qt Toe Ro Sorou vf. 7. & EorouorG vf.6. inüfdem, quarum! = modo fada mentio, Ecl. Gr. legitur Xeaonay & ZoAoua- væ, quaritur, an Ícriptio hec ferenda ?. Videtur fane, quod jon :* cum nullus, quantum indagare valuimus , Cod. Grac. ifdem Eclogis vf. 10.. habetur Mavar & Mava- in medio, dum alii Codd. re&e habent Mavac- cj & Maraostics g in medio geminato. Scribitur enim Ebrai- ce n?» impreffo daghefch forti littere v , quod Greci fideli- referre. Quid? quod fæpiffime m c lit- ter in littera hac folent n terz w relpondens fepe geminent , licet in fcriptura Ebræa v non adfectum fit daghelch, ficuti è Naaossv , leordi, Mer- dias GC. subite em on rs con _Olaph fape littere Judh premittitur , cujus voa | : Suffocum prime perfona in a be bas - : — C talem fuftipit. Drufius deferitur.. Syriaen. Dialecto quiefcens fit , in qua mobile? Dife ) AS oue EE RO e ENIRO REC p T : i er M c Mee ce < ejus hi oan Diea. è ; S : ue os HD) Eamus circa fuperioris Exercitationis IV. finem, & CL ipione nominis WaJASa Codex nofter ab] Máyeti teftimonio comprobavimus , aliam fuiffe Linguæ - eis .. |Syre Dialectum, qua Chriftus & Apofloli ufi fuere , aliam, - niponit h. e. Ojaph ante | qua IN. T'eft. paraphrafis Syra adornata confpicitur, = Ex [^ E : : x 9. suddoque S eg Sx i AUD ZNCT.IGSOYDRSIIOASOHEM quodque fundamento folvi etiam forte poterit quaftio ; cut | Marcus cop. $: 41; Syrum atoa reddat per «zwi, expri- | mens fcil. terminationem 2. perf. Fem. S. Imp. 744b , quod | hodierni tamen Syri in dicto cafù penitus quiefcere h. e. ne- que 744b, neque vocalem aliquám , per quam adhareat, pronunciari ftatuunt, Diftinguendutm nimirum inter diale- étum Hierofolymitanam & Antióchenam. —Früflra igitur eft magnus omnino in hislitteris Vir, maximorumque in eafdem meritorum Lud. de Dieu, quando exemplum hoc fub verbis quiefcentibus excipit, cum tamen in Syriaca paraphrafi ( & de hujus idiomate ei fermo eft, non de Hierofolymitano,) Mim s Judh præcedens, chevozo careat, ut fuo oftendetur loco. Pari quoque modo, ex eodemque principio ratio red- di poteft, quare Matth. 26: 46. & Marc. 14:34. verbum A- ramaum à Chrifto prolatum Sctiptores divini exprimant per exGaxOow), (ita juxta Drufium porius legendum , quam ox- Cax9uv1,) fuffixo fc. mobili reddito, quod tamen in Syriaca N. T. verfione perpetuo quieícere folet. Y POSITI’ I De Scriptione Syra nominis Babel. Dim etiam Difputationis fuperioris Pof; L ex fenteritia L.de Dieu, litteras quiefcentes antiquitus Vocales apud Syros indicaffe abfentes. Addidimus id ipfum videri nóbis caufam, cur ille fæpeinuno Codiceadditz, omiffz inaltero. Exemplum tei hujus iterum nobis exhibetur in dictione Mano & que inde enata Wao) ambæ hæ voces in moftro confpiciuntur Codice , ut exhibuimüs , at editi Judh fepe elidunt ante Lomadh, ceu otiofum , ac tantum Vo- calem fub Beth indicans. Retinuit interim nofter addita licet. Vocali. : POSIFIO HI ~ Mathan quomodo Syriace fcribendum? Patach per quam Vocalem Syri exprimant , perquam roa — item Kametz. cv P 1 dd *o Codex MS. habet (/SO , pet ge ~ kophi : laci dus. an Vero ed, quam fiftit nofter > Nulli nos ambi- gimus, Vulgatam hoc loco quoad primam Syllabam præfe- tendam efle; idque duabus de caufis 1. quia patbach , quod in Scriptura Ebrza in V. T. nomen hoc poffidet in fyllaba prima, Syri non per Vocalem quartam, fed pfimam five pto- cho exprimere alias confuüevere , ceu ex collatione nominum propriorum in Vet. Teft. Ebr. & N. T. Verf. Syra videre eft. 2. Quoniam in fimilibus didionibus, & quz ab ead. qua difputamus. cM POTON An Jehojakim in Genealogia Chrifti praeteritus à Mat- theo: quomodo Tefferadecades complenda ? ME f 1 mz 1548. prodiit. — Taceam Codd. Lati Quz lectiojam melior, recepta ha&tenusin Codd. | ji Necho ZEgypti Rege in Jehojakim mütatutm fuit 2 Paral. 35: 4s natales fuos immediate proximeque trahat vf. 8. ac 1 Paral. 3? vk 16. In proclivi quidem effet, dubium hocfolvere, fi dica- tur, Evangeliftam noftrum non de immediata loqui genera- tione ac parente proximo y fed de genitore remoto. h. e; avo (quemadmodum & avos patres aliquando dici , alias in Seri- ptura facra non infolens, vide Dn. D. GlalE Rh. S. pag. 447. Spanh. Dub. Ev; Part. 1.pag. 19. & 20.) ipfi hoclocofermonem elle: nifi obftare adhuc videretur , quod fic tefferadecades à Matth. vf. 17. indicatz: non effent integrz... Has igitur ut com- leant quidam, Hieronymum Comm. ad h.l: & Epiphanium ib. L. contr. hzr.8. (equentes, librariorum hic fphalma agno« ícunt dicentes; librarios Ebraicarum litterarum ignaros , Jojakim & Jechoniam ob nominum convenientiam confu- ditle , unumque è duobus feciffe , quorum alterum redun- date exiftimarent, uti habet Dn: D. Calixtus. ^ Firniant ho- rum fententiam vetufti quidam Codd. quorum fidem faciunt Stapulenfis ac Bucerus , qui ita locum füppleverunt: 1'weiae ) einar T laxe: Taniy 5 ipone t leyovías Sed utut non inviti largiamur, Scriptores Grecos non femper accura- tam habaiffe fcriptionis rationem in exprimendis nominibus Ebræis, concedamus etiam , h.l. magnam effe in fcriptione nominum l'ezxiy (ita in LXX. verf legitur, veluti Robertus Stephanus ex Vet. Codd. in N. T. exhibet l'ogreiu) & Tw- ylw (ira nonnulli Yexoyía» Steph. legunt , | alii Yeyoviaw ; LXXIL Yeyavíav) vicinitatem, imprimis fi quis veterem con- lideret Grecorum fcribendi modum, quo in v quoque ac y plane convenire videntur , ut faltim per connexionem à late- - re dextro u à v difcerni queat; dubitamus tamen; an propter- ea recepta hactenus , ac tot antiquiffimorum Codd. Grzco- rum ledio cortuptionis exinde arguenda fit. - Et fane vett- ftiffimam hanc effe lectionem, quz nomen l'axe non agno- Ícit, probamus etiam ex conftanti & unanimi Codd. Syriaco- rum, quibus & nofter antiquitate venerandus egregie adfti- pulatur, confenfü, qui ne ye) quidem de Jojakim admittunt. Syriacam vero N. Foederis paraphrafin antiquiffimam effe; nemo puto negabit, imo ipforum Apoftolorum attingere il- lam tempora; non parvi nominis Viri ftatuunt. Taceam Ver- fionem Arabicam ; quz nec fuo caret apud equos rerum jus dices ftimio. - Taceam Verfionem Z&thiopicam , qux Ro- nos, dequorumnul- - quifquam Autorami 9, quantum. nobis quidem. conftat , im Auctorur æ prodidit, quod illam Stephani 4c Stapulenfis lectio- Yet; ceam etiam Eclogas illa a mentio, five Lituro : [B mnc agam j T ultimam tribuendam efe (Giamus : alibi autem mulieres pro ftirpe non cenferi, quia viri ex quibus conceperut , progeniem faciant. -Sed etenim nec hic ipie defünt dubia, qu contra ingeniofam hanc , ut ipfe non immerito vocat , folu- tionem moveat. Quæ cum recenfere pagellarum barum an- guftia prohibeat , remittimus harum rerum cupidum ad Spanh. Dub. Evang. Part. I. pag. 85. Ipfe vero tandem Spanbemius concludit dicendo , duos diflintlos Jechenias à Matthaeo com- memorari , unum filium Jofie, (qui alias Eljakim 2 Paral. 36: 4. & fecundum impofitionem Regis Ægypti Jehojakim vocatus fuit ibid.) alterum Patrem Salathielis prioris fecho- nie filium : ac reddidiffe vel Matthaum duo nomina Ebraa adfinia Tehojacbim ev* Fehojakim eupbouie cau[a per. unum idemque nomen Gracum fechonia. Ita ut priori loċo fe- vf. Il. intelligatur Fehojakim; altero v. nim. vf.12. Jehojachin vel Jehojachin effe nomen commune Patri & Filio , quod Am- : brofio vifum. Quæ fententia , licet nec ipfa fhis careat diffi- cultatibus, quas tamen maximam partem auferre prolixe co- natus elt laudatus Spanbem. Dub. Evang. Part. 1.p. 46. & feqq. reliquis tamen quodammodo praeferenda videtur. Amplexus eft hanc ante Spanbemium Gomarus, «Franecifc. Lucas item- que alii. Id v. inprimis ambiguos nos habet , unde probari poffit , nomen hoc Ieyovias competere Patri & Filio , cum, quod recte feribit Fr. Lucas, Pater fc. Jehojakim nusquam in Script. preter hoc Matthæi loco, atque de hoc jam maxi- me controvertitur, ifto veniat nomine. licet interim nulli re- pugnemus, multosin Sc. S. effe binomines. Videtur fane nobis, non fcriptorum vitio & temporum longitudine apud Græcos Latinosque confufum effe nomen Jechoniz & Joja- kim , quod Hieronymus putavit: fed ipfum Evangeliftam difcrimen non accurate in Ícriptione nominum propriorum Ebr. obfervare voluiffe, quod & in aliis fecit, nobis non im- probabile eft: ut hinc non opus fit , cur Fr. Lucas demire- tur, Syriace iisdem utrumque litteris expreffum , (ita & no- | fter Codex exhibet;) perinde ut Grace Jouchanio. fequutus eft enim Syrus, & quidem re&tiffime, ficuti quoque Arabs itemque Æthiops, authenticum textum Graecum , quem non | Ícriptorum vitio veltemporum injuria corruptum , duo ifthaec diverfa nomina haut diftinguere , ipfa vetuftiffima paraphr. Syra innuere nobis videtur quodammodo. Sed de his fatis. - DOSTTIO*'"Y Adami Contzen Jefgite varii errores in Seriptione | voum Syriacarum deteli, us, ut quoniam non parum füperbit fefüita. = Adamus Contzen in collatione Paraphrafeos Syriacæ, ut- pote, qua femper, ut ei quidem videtur , lacis aliquid. ac ro- boris ad fna firmanda, aduerfariorum (per quos fi Luthera- nos quoque intelligit, merito de adferto ejus dubitamus, in- pofterum fepe contrarium probaturi). Zebz/itanda fuppediter , oftendamus quod in leviculis ac Grammaticalibus thrafo hic turpiter fefe interdum proftituat , graviora ac ad ipfas reales controverfias "Fheologicas fpectantia, à Cathedra quippe hac aliena forfan, "Theologis relinquentes. |. Adnotare jam nolu- -. mus errores, quos typothetz fortaffis adfcribere quis poteft, E. G.. quod in nomine spin p. 1. a. Jodh priori & p.11. inf itidem littere Jodh daghelch imprimit, forte fc. quo ta- yri quoad hanc litteram prorfus carent. item quod p. 8: t 33 lineola makkaph infera , qua: tamen hic nullum habet locum. Similiter , quod ibid. Sp? reddat Reka , nec non quod p. ead. innumera. luquirere falhim nunc allübefcit, cur mx» ib. itemque j5y in medio gemino 74. Latine exprimat, cum ta- men unicum faltim Syra vox in medio agnolcat, quippe que Dageích forte Ebr. fugit. Cur idem snn (ita enim fcri- bendum, non mnm, ficutin Comzemio confpicitur) Lati- nis litteris reddit : Gegoletba £ fecundum veram enim pun- Gationem fic legendum Gogbulro. Miror fane , cujus Co- dicis Syri fidem & puncdtationem Jefüita fuerit hic fecutus. Idem pag. 11. lib. 11. à f. nomen x553 (ita fcribendum fine d. pro mnnn exhibeat mnnn aliaque pene | M. JOH. ERN. GERHARDI DISSERTATIO V. celle eft fefuitam habuifle , aut quod malim credere , negli gentius paullo editos infpexit , quod tamen facere debuiffet, utpote femper aliquid roboris (ita vane jactat) ad fna firman- da fuppeditantem Paraphrafin. Sane nifi firmiora errorum fuorum ille habeat præfidia vel aptioribus contra noftra do- gmata utatur armis , victoriam ab hoc hofte nemo non Sy- riacæ Linguz vel leviter peritus [pondere fibi poteft. POSIIILO V. Error aliquis in Eclogis MS. Gracis indicatus. Co- dicis MS. Syri lecfio probata. Difteffus à Gni- done F. Suffixum 3. Perf. F. quomodo apud Syros adharefcat? | Ubio longe vitiofa fuit le&io, quando vf. 19. pro xag- (quod epitheton de Jofepho 9sowxs defponfato marito adhibet Scriptor divinus) in. MS. Eclogis Græcis aliquoties laudatis; primitus le&um fuit dioe: correcta etiam ruríus hinc à ftudiofo ac perito aliquo le&ore , re&teque in drag» mu- tata. Sed cur non idem limam quoque adhibuit verbo 46g- Ay, quod eodem verlu corrupte fcriptum pro ¿esan , ceu alii po Codd. habent, Grammatica etiam poftulat. Aft hoc leve eft: illud obíervatu forfan magis dignum , quemad- modum etiam à Cl. Hack. notatum , quód eod. verf. in M.S, noftro Syro pro Oia;a3 legatur Oiapes. Quamvis enim vocalis fub 5 quodammodo oblitterata fit, . patet. tamen ex eodem MS. noftro, & quidem ex Matth. 19: 7. ubi fat clare & expreffe vocalis fecunda f. revozo r 5 fubje&ta confpici- tur, vocalem hanc h.l. à Scriptore fuiffe quoque adhibitam. | Putat etiam laudatus D. Hackfpanius prat. ad Luc. Frankt. [ES : : qu Xy : Bertram: præcedens verbum iaw ¿ 23) non ita legendum INY: A (ac punctandum effe, fed ClaQp 235 (ita quoque recte legit | Guido Fabr., à quo tamen in eo divortium facere cogimur, quando tum hic , tum Marc. 4. 3o. ac Luc. 13: 18. & 20. Kametz, five vocalem Syrorum,quartam fub fedblocat ,cum quiefcens hoc pradi&isin locis fit.: Qua de caufa etiam & | nofter Codex, licet alias voces integre & accurate punctarit , Judh tali in cafu vocali cafüm reliquit. Contra quam eft in edit. Troftii, & quidem confentiente noftro Codice. Apud Lucam etiam cap. 13. v/18. & 20. & Marcum c.4, 30. Co- dicem noftrum CL» Dieu conje&uran ac dubitationem. | confirmare, oftendit fimiliter ZZackf? l. c. & alibi à nobis di- ducetur. Merito igitur füfpectam judicat memoratus Dien in Gr. Harm. receptam ha&enusadductaram dictionum puncta- | tionem, qua o1 Suffixum 3. perf: S. F. verbis quiefc, tertia rad. in Fut. cvopaAes per.chevozo adharet, cum tamen ana- logia 5» fevo2o requirat... Maneat igitur, jubente analogia adprobanteque noflro ut antiquiffimo , ita & accuratiffi-. mo- Codice , regula Univerfalis , quod iE 3. perf, Foem.- adhzrefcat verbis quiefc. ult. rad. in Fut. per revozo. Id quod ad regulam 103. Harm. Schick. notati etiam poteft. POSITIO VIL Codicis Syri diligentia ia additione Kufehoi e Ru- choch qu. © quo in cafa boc illudve addendum? — Tie cete de Codicis noftri Scriptore non immerito poteft, quod ut Ebreorüm phrafis habet, DY 23 munere (uo - fuerit functus. ita fane (ipe minuta obfervat, ut diligentiam ejus non fatis mirere. Cum Kwfcbo; litteris Begbadbcephatb poft quielcentes imprimi vel imponi nequeat apud Syros, ille adeo ftudiofe iisdem in propriis nominibus (cujus tei ex no- [firi Evang. cap. 1. exhibent exemplum TIY vnw?v MIN SPT? &c. in quibus femper poft quiefcentes litteras fübfe- | quenübus litteris Beghadcephath. rachocb rubro fübícxipfit daghefch in Jodh, uti Cozrzezius male exhibet ) Latine fiftit| colore) addidit ruchoch , ne forfan Lector hafiandi vel le- Denario pro Dizoro. ib. sysop Kentureno pro sywwp Ke truno, ib. moa. Preturin pro pons Pretoriz, ut alii Codd. habent, velut nofter jwonb p.12. wow Cepba pro Cipbo , contra omnium, quotquot. videre, vel ex aliorum Doéctiffi- irorum collatione Ve cue > Codd. Syria- 1oltri cumprimis accuratiflimi , panctationem | fcri- ie igitur punctatum Codicem Syrum ne- viffimam haberet anfam. - E contra vero ubi littera mobilis | cum fcheva quiefcente easdem antecedit, Kufëhoi illas adfe- cit, ceu ex nomine 33 verf 12. liquet, in quo propter cheva quiefcens fub * littere 3 priori Ksfcboi minio füper- fcripfit. Ubi tamen probe notandum , competere quoque rucboch (quod tå Raphe Ebrzorum refpondere , alibi oftenfümn ) litteris Beghadhcephath poft. litteram B -khoa AD N.T. SYRTACUM.. 53 fcheva quiefcente adfe&tam , qn. fe. vox è Græca lingua huc | tiquam ac univerfalem prope Codicum cotruptionerh ftatuere, tradu&a, inque eadem littera adfpiratam requirit pronuncia- | Accedit & hot , qued fi tres hi inferantur Reges, teflerade-_ tionem : Sic cap. 2. noftri Evangelifte comm. 22. in voce cas altera numerum fuum excederet, ac Evangeliltz verf. 17. ow =w itemque Luc. 3: verf 19. in r«owwow littere 2, | Ícopum cverteret, qui fuit, per tres tefferadecades generatio- non obftante , quod {cheva præcedat quiefcens , ruchoch fub- | nem Chrifti ab Abrahamo uíque deducere. Nonnulliigitur fcripfit, cam Grzcorum x h. l. mollem poftulet fonum. | f/44:o (illos enim, qui ex oblivione ab Evangeliflatd fatum uem 3 Kufthoi oneratum non exhibet. Minus five felices putant, vel Evangeliflam nominum [imilitudine deceptum ta- js curiofi hac in re Syris Greci, qui differentiam hanc inter |/e 42 perpetraffe , .nullo modo audiendos putamus) ipfum 2 Ebr. daghefch leni adfectum veleodem caffum , ficuti etiam | Evangeliftam tres illos Reges omififfe cenfent, tum quia pro- in ceteris litteris Begh. adeo ixe4GG« obíervare non potue- | pofitum ipfi fuit non excedere teferadecadem in fingulis runt, imo fortafle & noluife aliqn. videntur. . id quod innu- | trium Ordinum, quos conftituit, tum quia Ocbozias , Joas meris offendi poffet exemplis, fi hocnuncageremus. Videri | 46 Amafias proxime geniti fuerant ex femine Achabi & Je- interim poteft Drafius notis ad Alph. Ebr. Vetus, itin Praeter. | zabe/is, quorum pofteritatem penitus delendam minatus erat ac notis ad N. T. paffim. Jehova 1 Reg. 21:2 i. quia igitur Joramus ducendo Athaliam, pi filiam Achabi 2 Reg. 8: 18, 27. unde & filius Achabi dicitur POSTI TTO VIL verk 16.825. male ditionem familie Achabi in feacpofte- ros in tertiam ufque generationem derivavit, ipfe quoque An littera Judh chevozo adfecfa tm. ad Olaph illud rejliciat , an veroetiam ad illam litteram, qua. — vl 18. ac filius Ochozias 2 Paral. 22: 3. nepos ejus foas 2 Par. 24:21. pronepos Amazias 2 Paral. 26: 26. non impii folum Olaph antecedit? Syri carent [theva coma pofito, item fimplicis figura. fuere, fed & veræ quoque religionis ac Prophetarum perfecu- tores’, ficuti de Joas & Amazia fatis conftat : inde haut mi- Itere 744b chevoxo adfe&tæ non raro Olapb ferviliter premitti, docet Dieu , & attigimus Bos Pol. IV. Facit rum nonnulli putant, quod eos Evangelifta in Meffiz Genea- hoc ipfum, ut, cum alias ckevoza fub 744b ad iteram aliam logia non pofuerit , qui de Meffia do&rinam omni ftudio è fabditorum animis eripere ac delere fuere conati. Tantam igitur fuifje domus Achabi penam, nim. in tertiam ac quar- Íchevatam pracedentem rejici foleat, abjec&to fub illa fcheva, littera ifta tali in cafü fcheva fuum aliquando retineat. Teftem- hiclaudo noftrum Codicem, qui vf 5. nomen ws» ita punétat tam generationem , quanta fuerit benediclio Jehu propter do- aaa}, ita ut chevozo (it fub Olaph , non fub 744b, quam mus Achabi deleclionem , quidam inde colligunt. — Eteozfor- miter omnino mandato divino, quo condemnati tanquam qui punctationem Boderianus etiam in Regiis Bibliis recte exhi- bet: licet in eo adfenfum illi prebere. non poffimus , quod unquam aut regnaffent ; aut vixifent , habendi videbantur Evangeliflam hic feciffe , fcribit Fr. Lucas. Placuit fane Evangelifta tres Reges domefticos Regiiquefanguinispropter fcheva in tranflatione Ebrza exprefferit. hujus enim fimplicis fc. cum figura, ficuti compofito prorfus careant Syri, ita nec per Ebreorum fcheva, etiam in fcriptura Ebrea, reddendum corum impietatem omittere, ac contra tres peccatrices fcemi- effe, ftatnunt viri Syriace amuffim docti. Diximus fupra, nas eafque alienigenas, fed in Meffiam credentes, in fan&ae nativitatis ordinem collocare ac evehere. Horum, qui Salo- ALIQUANDO fchevatam litteram anteJudh , cujus vocalem | fervile recipit, retinere fuum {cheva : non femper enim hoc monis lineam in Ochozia, fine liberis moriente, defeciffe ar- bitrantur , fententiam , prolixe refutant Magnus Chemzitius Y j "S : E DO t ra g : 3 è ; aci. pP ; JI : cVenire perípicimus, imprimis in medio di&tionis hinc Luc. 3: lia faltim receníuifle, cum nec ad fcopum noftrum colliment, | verf. 57. nofter Codex fitit VC1ANa , quomodo etiam|& à Cathedra etiam hac, ficuti & nonnulla, de quibus Harm. Evang. Part, 1. cap. 3. pag. 103. Fr. Lucas Brugenfis ad ví. 8. cap. 1. Matth. Frid. Spanbem. Dub. Evangel. Past. 1. non male punétat ibid. Guido. Quid vero de 7voffz &|Pof.1V. fintaliena. pag. 97. & feqq. qui etiam fatis prolixe de allato dubio differit, Dubb. E. P. 1. pag. 20. &feqq. — Sufficiat vetonobis, hacta-- Crinefii pan&tatione , qua diverfa infra diem "50 De Scriptioue Syra nominis Kechabaam. POSITIO IX. Codex MS. Syrus correifus. Graci minus curioft in feriptione nominum Ebraorum. Cur tres Reges = C Urm fcopus harum Exercitationum ac materia quafi fit, Codd. excufos Syros cum noftro MS. conferre, &ficubi |in le&ione fele offeratinterdum difcrepantia, inquirere, quae- inamalteripreferenda, veniam fperamus impetrabimus, quod |in leviculis etiam officium noftrum haut deferamus, veríü 7. Codi x nofter nomen yani cum praf. 5 ita pundtatum in Genealog. Chrifi omiffi? —.—— NA Iramur corrigendumque putamus Cod. noftrum, qn. vf. 8; j e RE ; Qs rc S En TP PU DX Coa (II I ER PE CIE ES so pro NU exhibet 39, omi lisa. Obliane e: monftats yio, ponendo prorhofipra au » cum Codd. nim reliqui Codd. Syri, obftat textus Ebræus , obftat quo- | cæteri reveze cidem fübfcribant. Sane non mala Codicis | noftri pun&tatio: firmat enim eam fcriptio Ebrza V. T. quo in nomen laudatum fic invenimus 37201. nec juvat vulgatam - lovi |punctationem Scriptio Greca, inqua fobogu eft (eximium in in reddendis nominibus propriis Ebræis dum litteram h.l. vo- | hae voce exemplum perfpicimus, Grecos fcbeva Ebræorum cis Ebrzz effentialem , fc. * omittunt , quam Syncopen Sy- | per o breve expreffife, videantur de hac re etiam Cl. Philolo- ras etam ac Arabs itemque eÆthiops {unt imitati. Hoc | 9i Drwfius, Diberrus, Lud. de Dieu) omifla littera adfperata vero majoris videtur hic momenti res effe , inquirere; cur |ĉketh in medio , quz cum in nominibus propriis inferatur, - Evangelifta tres h.l. Reges, qui 1 Paralip. 3: v. 11. ac 12. re- | ut apud Syros omnino fieri poteft, recipere fane deber illam cenfentur , & ad genealogiam omnino pertinent, nim. 24- | vocalem, quam alias in fcriptura Ebrza poffidet ( nifi fébeva chaiziam y Joafum ac Amaziam praterierit... Quidam Zi- | compofitum hic adit , tali enim in cafu {cheva fimplex adf- brariorum -feu defcriptorum. id fa&um putant negligentia, qui à Joram le&ione ad Oziam prolapfi, cum in Greca feri- | & 1 | . Minin ptione inter iav & oyo(íav fimilitudo non exigua intercedat, | vero etiam adprobanda vel praeferenda Crizefii pun&tatio , quae imo: fi unica faltim € pofteriori nomine füumatur fyllaba pror- | in Lexico talis fiftitur : VIM, ita ut y quiefcat iu procho fus conveniant. Sed cum omnes prope Codd. Graci , qui-|íüb 3, quz lectio nec Ebrzz accedit , nec ullum ex editis , bus Liturgiam illam MS. antiquiffimam jure adatimeramus, | Codicibus, quorum notitiam copiamve impetrare potuimus, conftanter illos tres Reges omittant, Syrus quoque vetuftiffi- | habet confentientem, utut non abnuamüs, y aliquando apud mus Interpres, nulla vero quoad hoc in Codd. diffenfus, | Syros pro ptocho fcbeva fimplex obtinere, quod in fcriptione itemque Arabs & eEtbiops receptam lectionem Gracam fe- | Ebrza omitti (olet , ceu ex nomine ?P/ manifeftum. Verum que /Ethiops , imo ipfe nofter v. feq. in eodem nomine y agnofcit, Patet vero ex nomine hoc, quam non fuerint cu- riofi Greci tum ¿Edowingvre , tum Novi Foederis Scriptores quantur, nec Latini quoque reclament Codices , Hieronymi | id nihil hic pro Crinefio. - v etiam jam tum tempore tres ifti Reges in textu Græco fuerint) — = RU Cdi LU Jod defiderati, pericalofum omnino ducimus, tantam , tam an- OLI DEO GL ORIA! 54 M. JOH. ERNES I EC N TI GERHARDI Ta S ien Ex ^ Lingua Ebraa, Chaldæa, Syra, Arabica | - & Hthiopica An LsSCIlgd e -Regala Hieronymi de vote Tow expenfa, quan- do eteruitatem illa notet, e quando tempus Jatim diuturnum. (x9 Holem prope literas indaghe- fchabiles feribi fine Vau , tritus 7 eft Grammaticorum canon: fed 2? quod veritati non femper ille li- SNR ret, jampridem ab aliis often- D «v ))fum. Placet imprafentiarum id- ES WU ipfum demonftrare exemplo di- WE conis coy, quatu nonnun- NN 4 quam fine Vau fcribi , aliquan- SA do etiam cum eodem , in pro- sin Mc ee 1 t $ niuntur exempla , ubi cum Vau tempus faltera longinquum,. 2ulteriu b e terquam in duobus tantum locis, fc; Exod. 1 9: 9. ubi itidem hec notarunt Maforethze nota margin. àn3 Yn 13 ac Deuter, cap. 23: 6. quemadmodum hoc iplum oftendit; nota Mafor, ibidem. on '5 , defedtive h. eft fine fulcro vin cosy" cholem inveniatur) Exod.31: 17. Cap. 32:15. ( hoc quidem in loco Buxt. in Conc. minus re&te cum fulcro exhibet) Lev.2 5:46. Deuter. $:29. cap. 32:40. 1. Reg. 1: 31. cap. 2:35. Cap. 9: fs €cap.10:9. Job. 7:16. Pfal25:i0. 92:9. patet tamen ex illa ipla nota, octodecim debere effe loca, . Inde re&e quoque Bust. numerum complet, addendo Genel. 6:3. ac Pf. 45:18. quibus in locis itidem defe&tive invenimus in Codd. Ebraicis, praterquam in Bibl. Arie M. que ultimo loco cum 3 exhi- bent. Putamus tamen Baxtorffi aliorumque lectionem hic preferendam Arie M. Sic boy Eccl. 5:11. & sy Eccl. 12: 6 femel fáltim | ( Mafora id fio veniuntur, quemadmodum wp5y* tet y fc. Pal. 145:3.. Ecck Cap. 1: 10. & Daniel. 9: 24. prout nos docent hoc nota. fua "553 bn à i e. ter deficiens in Pac (plur. quam ad duo priora loca ipfi addiderunt. reliquis locis ac formis tempore Maforetharum h.e. antiquif- [fimo in Codd. Ebraicis, annon corre&tis? letum fuiffe cho- Dony wy i» (Efi. 26:4.) nec urgebimus ctiam nny PAI 61:5. quod de tor rao intelligit idem Ké»ehi Placét vero fententiz illi , qaod ayh cum fuftent » aternitatem de- —.— Déus pfomittit, fe Jfrae-..— nms? ubi ad tempus fal- nam Deut. 2$: 64, comprobavit, Addimusalialoca fc. 2 Sam. reftringitur annos, ò Exod.19:9, & D $, nolumus, | necpoffimus etiam locum iftum onere, Addimusautem On2524058 1Sam. E 22e ubi. im n ^3 indicante) defective. ine 5: 2, ubiony=iy de tempore vitæ fal- — — Bais AEAEE S NOS E PAA OS EROR ph ADF SNE IRAE Nest AN Nd S Oed m E pM ORE UIS S RUE ERR ‘tim Mefliz adventus refpe&tum haberi, probat Dn. D. Glaf rn €x Genef: 49: 10. & experientia ctiam comminationem divi- — EX LINGUA EBRLEA, CHALD. SYR: ARAB. ET JETHIOD. ubi myy de certo ac finito faltim tempore fumendami elle , in propatulo eft, atque ita etiam p1 ad illum locum accipit; dum dicit: f" w 55 *5 rann qui infuper fabjungit de Levitarum feculo cvy h. l. accipi tv * bw c3vy wii nne Dwi wp to» «p v mab ggo mo mwan ac cla. riffime etiam de quimquagefimo: anno (quod etiam. Magnus B. Chemnitius facit) explicat wy quando ad h. l. commenta- tur: mynn j39Y (n3 m ') »z m$ dwan cow 5v noy mn w x5 avv mu necabludit 3399, cujus hec ad h. 1.) obíervatio: remm tow av^ aay 5: vow oiv menw iay TD' 33s abas n 53v ow wo yo mw &c. Stat igitur noftra| adíertio, quod-non folam òy defective five fine1 veram & abfolütam interdum notet ziernitatem , verum etam, quod mmy owh & y de finito tempore adhibeantur: con- tra ac fenfit Hieronymus , Pater alias ut fanctiffimus, ita quoad has litteras omnibus Patribus (excepto forfan Origine) præ- ferendus; quem tamen dormitaffe etiam in his nonnunquam, deceptum à Judaeis, Patrum {cita fine delectu fequutis,. adfir- mate etiam non dubitat CL. Hackfpan. difp. de nomine mn 1. th.6. Sed inftas:unde igitur cognofci poteft, quando præ- di&a vox t35y, itemque y^ & byn zternitatem notet, & quando non ? Kefpondemus, ex Hieronymi data regula haberi id non poffe, quam n. non firmum € vocis hujus fcri- ptione diverfa petatur argumentum , ex dictis liquet; ex in- tegra igitur phrafi.ac contextu, quo fenfü adhibeatur » Cogno- fci polle putamus, .Ita phrafis ila pwy onn opo. Mich. s:2. quia nufpiam.in S, Codice duntaxat tempus longinquum poft inundum creatum indicat ,. fed potius abfolutam zternitatem ante mundi creationem, ut tradit B. Gerhardus Coll. Ifagog. | Luc. 4, c.2. $.16. inde re&e ex illa à noftris Theologis con- tra Photin. concluditur vera Meffiz fecundum divinam natu: n ram aternitas, & fic etiam divinitas. "Sed cum hzc talia ad. füperiorem pertineant cathedram , quapropter merito etiam có remittimus; quemadmodum etiam illa omnia, fi quz for- )E ; quema | fah hactenus allata, ad iftam fpectantia. ` & POSI dL... Rejicitar etymologia nominis Eve ? Lingua Chal-, | data, addaciturque vera & Lingua Ebres- H lo nd wi ME a E va,guia (multum videlicet) loquitur. Et hoc eft quod dicunt (fc. Magifiri nofiri in Talmudh ponp n cows D £49.) de- cem cabi (menfurz frumentariæ genus) garrulitatis de ften- derunt in mundum , novem acceperunt (fftulerunt). szulie- ves, Sed obftat ipfa Scriptura S. quz aliam nominis hujus no- bis etymologiam expreffissoftendit verbis C.3. ví. 20. quod fetlicet Adam uxorem fuam MD vocaverit , quoniam ipfa ma- ter eflet 1922 omnis viventis. Lutherus ad genus humanum adplicare videtur, reddit enim: Darumb daf fie cine Mut- tet iff aller Sebendigen/ clariffime vero Onkelos 738 327221 omnium filiorum bominum. Eodem fenfu R. A. Ezra n 73 Co" 235 itemque w’ ad-h. l. Et hanc limitationem in Ara- be etiam cernere eft , qui ita habet: mnn tovs roux "bun DOW NWN [N) mn Cibo da E € vocavit Adam no- men uxoris fue Evas quia ipfa mater fuit omnis VIVENTIS ~ LOQUENTIS fu RATIONALIS, Refpexerunt etiam forfan huc LXXII. Cur autem * in 1 fit permutatum, (Radix fine ellipfi accepit defcendit. Perla O idem ab Arabe faGum effe peripicimus. admodum funt, q ornatam effe putant, 5» P«O-S I«I-40. Hi Syrus multis N.T, ellipticas locutiones Jupplevit. M Ultás dati in S. Codice Novi Ínfttument phrafes ellipti- cas, nemo facile; puto, iveritinficias. Plurimas ítu- diofe collegit ac feliciter expofait Philologie Sacra deftina a€ feculi hujus ornamentum Dz. D. Glaffius in Gramm; Sacra paffim... Non parum nos capimus. delectationis quando multas eodem, quo laudatus Philologus & Theologus cla- riffimus fupplevit modo etiam ab Interpretibus antiquis Syro & Arabe videmus füppletas, «Unde colligere in propatulo eft, quam egregie fibi conftet veritas. Nos miffo imprafen- darum Arabe, pauca adducemus exempla, qua in paraphrafi Syra obvia. Conftat ex Apoftolorum hiftoria, Ephefios Dia- . nam fumma devotione coluiffe, quade caufa cum fcriba qui- dam excitatam turbam flexanimis verbis compefcere: vellet; in hzc erupit verba : Quis nefcit Ephefiorum urbem adituam ef magna Dea Diana wg) $ Aozet; Quz poftrema verba Vulgatus , reddit enim: jlovisque prolis. » doctores Interpretes ellipticam hic agnofcunt lo- cutionem, ac fübintelligunt 454^ pa7(- vocem. Egregie fane horam fententiam adprobant vetuftiffimi Interpp. Syrus &. Arabs. Nos hoc loco, quam eleganter ac perípicue Syrus reddiderit, videbimus: ita autem habet: eto? muo. NO do,3 lhaa c Jemulacri ejus (fc. Aft rectius do | | Diang) quod de celo adebant enim Dianæ Sacerdotes credulo po- pulo, Idolum illud è ccelo fuiffe delapfum. Quis nefcit Matth, 1:6. imernias ditum èm d $ Zejs , ac fabintelligendum praos itemque 3eyon ae. quomodo per poflerius tupplevit nominis #9 additione Arabs, per prius Syrus. Sic idém 2: gellæ ratio plüra addere prohibeat, ROSETO IV E llipticas loc utiones Arabs-in-N, A Jupplevit is erdum, €r quomodo P e N T Interprete Pol. præċedente di&um, Uod de Syro N; * quód non raro ellipticas in Novi foederis tabulis occurren- tes locutiones füppleat, id ipfum de Arabe thefi hac adíerere placet. ` Exempla quis defi : ac adicrer 2:14. Euc, derat? evolvat Ma 3:24. & feqq. Joh. zi: 15. &c. ubi ellipticas lo- cutiones per infertam dictionem c. JJ complevit. Quemad- modum vero Syrus non taro elliplin fecutus eft , dta quoque : : | Ne tamen aliquis inde colligat , quafi Arabs femper Syrum fuerit fecutus (quem- ui Arabicam N. T. verfionem è Syra ad- cum quibus jam nil difputabimus; ) en locum Marc. 15:47. & c. 16: 1. ubi Syrus. herz hixie etiam loquitur, aft Arabs ob additionem nominis „J nihil tale hic fibi tribui concedit, E contra Syrus. Joh. 6:71.c.13,2. & 46. th: 2: 2 1. Marc. tollit ellipfin; quando inferit £2, quam tamen Arabs pror- füs imitatur. Diximus euam , quod Syrus interdum aliter compleat ellipes ; quam factum à D». D. Glaffio aliisque Intezpp. Idem de Arabe adlerere nos jubet Joh. 19:25. ubi Wheixos dici Mæesa n $ xAwm , ac fabintelligendum efle wyn; fuadent Da, D. Gleffius , Effius , Barrbadas , Pajor y enim eft vn i.e. vixit, in Piel, in vita con[ervavit ,. vid. itemqüe Deza: quamvis hic tami per meor TUAE filia nomen. Pí: 22:30.) hanc reddunt nonnulli caufam, ne cum "Y quod ellipfin hanc e» pleri polle exiftimer, quod etiam cup iin belliam notat, nomen Eva confündatur. Voluit hoc ipfum facit, hac ramen diftinétione, ille magis ad prius Damus Sapiens y'&$ quando ad hunc locum ita commentatar| Nec obftat illius fententiæ , Apo ud PAM CLEG mna ros pn mes ja e vob n» Ca ma wp s? premifit Videtur. Arabs camen per additionem dictionis sip) i. e. fi- idem paullo ante wsm om oine o lia complet; - Qui complendi modus etiam jam dudum D, P. decim oo ee Hieronymo non difplicuit.. Sic ubi Luc. 6: 16. ellipticum fer. i monem «2» "taxw6x Glaffiusac Beza complent , fubintel digendo adeAqer s Arabs juxta cum Syro ample&tuntür no- | du. men RS $6 men filii, Idem quoque fa&üm videmus A&. r. 15. ubi fi-| militer Glaffius & Beza fratris nomen volunt fübintelligen-. dum ex Jude vf. 1. quo in loco dum Pafor in voce Juda allerit, Judam vocari filium Jacobi, quis videt manifeftum memorie lapfum ? Luc. 3:23. elliphn 'Iwmọ $ ja) Da. D. Glaffius fapplet , fübintelligendo zap , id eft , gene- ri, cum genealogia Maria contexatur , non fofephi. Aft Syrus, eum quo & Arabs hic facit, f// nomine complet. | Quod etiam. B. Lutherus in verf. Germ. fecit. Nec tamen exiftimandum , quafi generi voce h.l. non poffit etiam fup- pleri, quod Beza putabat, maxime quando Latine aut Ger- manice exprimere & complere volumus. Et licet Syrus; item- que Arabs filii vocem adhibuerint, exinde tamen colligi non poteft , quod filii vocem ftri&e acceptam voluerint; cum Orientales flit voce etiam pro nepotibus & generis utantur, quemadmodum Patris pro Avo, & majoribus , de qua te , quod ad Ebr. videri poffunt. Dz. D. Glaffius Rhet S. p. 447. B. Gerhard. Comm. in Gen. p. 682. 480, $58, 299. Span. dub. Evang, Past. 1. p. 19. & 20. Ut non opus fit cum non- nullis è Pp. Gracis ftatuere , quafi Fofephus duos Patres ha- buerit, alterum verum ac naturalem, num. Fasobum, &'ad M. JOH. ERN. GERHARDI DISSERTATIO &c. pe reflet, nifi defiderium , & quod aliquando extiterint, nos * titia; Urgere tamen aliquis non incommode forfan poffet; quod etiamnum preter Arabicam & Syriacam Plalterii ac Novi foederis paraphrafin , exttet quoque eÆthiopica. Et Pfal- terii quidem Interpretatio Coloniz edita fuperiori feculo per Johannem Potken. Novi autem Teftamenti verfio edita Ro-. mæ 1548. cura Petri e/Etbiopis Monachi. De quarum ver- fionum licet antiquitate nihil jam certi adfirmare audeamus; ex antiquo tamen Codice MS. illas defümptas effe; haut im- probabiliter ftatui potelt. Nec praeterire debemus; quod non- nulli tradunt , Chriftianam religionem inter primos fufcepiffe Æthiopes , transferente illam in ampliffimum illud regnum Eunucho quodam, "Thefaurario Candaces Æthiopum Regi- - nz, quià Philippo Apoftolo baptizatus & in fide de Chrifto informatus , prout Act. 8. prolixe legere eft. Confirmaffe poftea in recepta fide Chriftiana /Ethiopes ac latius Religio- nem propagalle Mattheum Apoftolum & Evangeliftam ; non- nulli tradunt. Latiffime in Afia cum Zithiopico Regno Re- ligionem Chriftianam fefe extendilfe ; putat Cl. Crzzefsus Difcs de Conf; Lingg. c. 8. indicio effe cruces ZEthiopicas, quæ in Giapan ; Sinan & alibi vifuntur. Thomæ etiam templum bunc ve[pexilfe Mattheum, alterum autem vouixov c, Eli, de uo Luc. c. 1, cujus poft obitum uxorem velitiam Jacobus il-|ces, o 1] od no * -|Indicam nec Perficum , fed Zthiopicum , nim. Chawaria lins; poji rey (Q duxerit; € Jofephum genuerit. rOSITIOVY c£thiopica Lingue utilitatem, facilitatemque commendat. L fantur, quod difficilis forfan fit, nec quicquam omnino utilitatis illius cultori ceu laboris præmium reddat, næ ille mi- nus æquus rerum æftimator nobis videtur atque cenfor. Ac facilitas quidem linguæ hujus tanta eft, ut fponfionem facere non vereamur, fi quis Ebrza Lingua imbutus, circiter men- fis fpacium illi impenderit, eo usque fit progreffurus , ut pro- prio Marte, adhibito tamen Lexico (quale dedit nobis 7a- cobus Wemmers una cum Inftitutionibus Grammaticis ejus- dem Lingue , Komz 1639.) Æthiopica fcripta interpretari £^ utcunque ac intelligere poflit. Neque enim talem in omni- communi nomine bus Linguis Orientalibus quispiam requiret notitiam, ut fine Lexici (abfidio intelligere vel loqui, omnis qui illarum tene- tur amore, illas debeat. Sufficit n. nobis, quibus ipfa Orien- tis Regna adire denegatum , fi antiquas, qua in linguis his extant, S. Scripture verfiones evolvere, & quomodo Orien- tales Ecclefiz: hunc vel illum Scripturz divinz locum intelle- xcrint, inde perfpicere poffimus. Nec verfionibus Latinis | P M femper hic fidendum; quippe quas non raro Papales ad fuum adornarunt genium. Nolumus jam memorare, quod Vetus Teftamentum, fi Helvico fides habenda, in e£gyptiacam , Indicam, Armeniacam, Perficam, Arabicam, eÆthiopi- cam &c. antiquitus fit transfulum Linguam, quæ tn. verfio- &es temporum injuria fere periere, ut nihil nobis de illis pro- in Regione Maabarfitum ,. nil nifi Zthiopicum habere, cru- ftruéturam multaque alia, imo ipfum nomen; quod non h. e. z4pofflolus , tradit praeditus Crizefius. Adhibent fane Z&thiopes vocem AOLE quam Scaliger etiam per Apoflolum exponit , in de Emend. Temp. p.338. Sequun- tur Scaligerum alii, & inter hos quoque Crzzefius: fed quod pace tantorum virorum dicamus, potius videtur Z/lerusm, ex nobili familia ortum notare. Eft n.à Nomine nudo MOZE Inguam hanc elegantiffimam, qui vilipendunt; vel aver- ?95//is libera ac vaga familia , quz longe lateque fele exten- ess quafi m fic PC 24: 30. f AOV PIS Uu familiis veftris , à Txis Aevazropodie, Radix eft (hv contrate (je, abiit, libere vagatus eff , & hinc eft al- legatum nomen (hu & ab hoc MOLEBI à quo e ah patronymicum D OS QP, ortus ex va fen nobili familia, Talis certe et Æthiopum Rex , qui 1? W R MOL e91 falutatur; ba ad ill nine. z nus tradit in Recent; cener, Sed de hac re alibi. cs colligi quodammodo poffe * M. JAG THOM A SII QUATUOR INSIGNIA VANGELIS gz Gregia fene, nec fine exata & | $. 5. Tanta quoque difficultate pollere vifio hec vifa fuj > accurtata rei ponderatione præ- | veteribus, ut antiquiffimi Ebrzorum in libro quodam apud & due termittenda vifio illa eft quatuor | cos authentico expreffe expofitionem ejusdem effe fecretiffi- | hy Ni animalium, (a) Hominis (b) | mam determinarint. (h) AW nempe, Leonis, Bovis, (c)&! $. 6. Nos omiflis & relictis aliis illam tantum curatius pau- MN Aquilæ,quæ Ezechielis (d) pri- lo inpræfèntiarum confiderabimus fententiam, quæ quatuor mum , deinde in Apocalypfi ecu ee animalia applicat , & illorum ea Ini- (€) quoque Johannis fuit ufur- | fignia effe, eleganter ftatuit = Eoo NOLLET pata oculis — — '§. 7. Et ita quidem hunc laborem füfci iemus,ut non fal- $.2. Num hzc animalia in cem in alienam immmittentes mellem, verbi divini & Scriptu- ^ utroque Scripture Sacre loco rz Sacra Secreta interpretemur , fed hiftoriam tantum accom- idem fignificent, non eft noftrum expedire, fed merito deci- modationis hujus recitemus. A : dendum hoc negotium relinquimus Cathedræ Thelogo-| :/$. 8. Fuit autem hzc de quatuor Evangelifüs expofitio fe- | rum. re totius Ecclefize Primitive communis. Qui enim ante nos , ,$. 3. Controverfiz. huic & illam adjungimus examinan- | inquit Auguftinus (i) Scripturarum Sacrarum my[leria tra- dam, quanam ít veriffima hujus vifionis fignificatio & ex- Gaverunt , plerique in his animalibus quatuor. Evangeliflas plicatio. (£) : : Eo 2 NE Tm : — Hntellexerunt. : DO ue E CUR $. 4. Sunt vero valde variz illius expofitiones & tot fere. — $.9. Enimvero funt quatuor Ev angeliltz Sane quedam | reperiuntur, quot Commentatores, qui vel facram Ezechie- | : : cat AU; lis Prophetiam , vel venerandam Johannis Apocalypfin Scho- liis illuftrarunt, vel alias in Materiam h ncid ut operoftim nimis videatur negotium, omnes ifta tracta eft, allegorias coi ali ve re 25 CAE | 11 —$.10. Carter ift nihilominus haut pa- [rum difordiz , cum figillaim quæritur , quodnam animal aa) Quatuor Animalia; propter alas forfan , quidam Ax «o quidem ca c diferepareq oo um appingit ab enim Alatus A -hannes vocat in A E "o, E 5 ` ^ * Antellgentes ut homo » potentes ut leo, mimfira- torios ut bos, €V celeres ut aquila. Adde Pruchnerum in —.Findiciis ad. utrumque locum: ut € Gamalielem nofirum Fenerandiffimum Dominum. D. Cromajerum Commentar. in Apocal. p.103. € 105. (g) Sufficiant interea paucula qua- dam [intentie , quas hie praterire noluimus, Raph. Eglin: de - Helia Ari. Cap: ad quatuor Ecclefta tem ora ACCOTHTILO- dat, Juflinus Martyr. qu. 44. Lom.3. oper. fol.84. ad Ne- -aal — fufl ; 4. 3. Op le- nifi tautum umm, € boc in magno fecreto non DOMED e 9 a - Uucadaezarem ,. cujus ungues ereverun ficut Aquila, €7"-ca- | totam Unelligencam 776. (D) Tradam 36. fob. Tom. per. A ME c pun ut jube Leonis, gui ad inflar vituli herbam. depaftus ef, | fal.279.- (KY L.i. de Confenf, Eva zd 0.4. Oper. © cor hominis datnm eft eis Archangelus de Burgomovo 22 | fol. 375. ubi e capite 2: ful. 372. m reddit quand as < e Cabbalifl, p.768. ad quatuor. Elementa applicat; ficuti Cha[-. | numeri guaternarii h verbis : €? bene quatuor , quoniam pon. -a | nen in Trath de Gloria Mundi Part 33, Conil s p. 1 5 2| quatuor parres M CEA loe Femen liio retium (os Evangelifas ad quatuor. Elementa applicat , uti videre eff ap. | [appeditat Origenes ap. Gerhard. Tom.1. Harm. quat. Evanga ` ennd, Alii ad quatuor pracipuas virtutes Apoholis €” aliis | cap. 8. à P. lifi funnnius defumtam. | Praterea quadrigama «Evangelii predicator ibys. concejas. Vide: Sr 23ibliftD teria "vocat Hieronymus Tom. s. fol. 177. Z á [C QUEUE d — a ceo d EE ag i T ten m à es i A $e ees 4 dum itaque hasim Apoflolo jonxife © foh quid rationabilius “muto Angelum meum, 53 M. JAC. THOMAS II cui Evangeliftz comparandum fit? Qua quidem in re tres nu- merare poffumus fententia. Sed eas antequam videamus; | premonenda quzdam funt de duplici ordine tum animalium Biblicorum, tum Evaneeliftarum. $. 11. Etenim animaliam duplex ordo confpiciendus; alius apud Ezechielem ; alius apud Johannem reperitur in Apoca- lypä (l). Apud Ezechielem, Homo primam, Leofecundum, Bos tertium, quartum Aquila obtinet locum. Aliter Apoca- lypfis, Leoniprimam, Bovifecandam, Hominitertiam, A- , quil ultimam attribuit fedem. $. 12. Nec minus ipforum Evangeliftarum , quorum in- fienia ftatuuntur, ordo diveríüs eft ,. alter fcribendi nempe, alter cognofcendi , vt diftínguir Auguftinus (m). Scribendi talis: Matthæus, Marcus, Lucas, Johannes: Cognolcendi autem ifle eft: Johannes, Matthæus, Marcus, Lucas. 3 6.15. Scribendi ordo ad tempus refertur, quo quifque in- fipndu Numinis Supremi in emolumentum -& cremen- tum omnium quot Sol unquam videbit , lcripfiffe Evange- lium exiftimatur:: Cognofcendi ad tempus, quo quifque di- vina vocatione ad Sacro- Sanctum praedicandi fuit affim- | pras. mt. ui m §. 14; Ordinem fcribendi pofui fent(m), nifi quod interdum Marco prepofitam Lucam (o) teperire liceat. "Ouod nefcio an inde factum fit dicendum , | quia non fatis cognitum fit atque perpetum, uter alterum ícribendo anteverterit (p). Nam, fi qui prætereaalium ad- huc ordinem féquüntur ,. ut Victorinus alicubi (q), & Am- brofius (t) de iis ita fecerint, alia ratio reddi poteft: > qui primus efet vocatus (vide mox l njerviife eum praecedentibus , ubi tres - Verba ejus Tom. IV. Oper. fol 7: Gn Luca Eft enim vere [apienia, Nawralisin Li- bro Evangelia, qui feribuur (cundum Johannem —— Qui autem moralius fecundam Hominem, Sanas | Matthan. Santus Marcus latim. lura nobis geforum Do meny, ut omnes Japienti & viriu ur Hina. Quid enim p Vaturalem , quam quod Spi m ciiam Dominice [nsaraationis exti — decet Moralia in eodem Libro , docet etiam e quod turbare con[uetum ordinem nol Ard stalem, qualis in Codi-. cibus Biblicis receptus hodie, & communiter apud Auctores | fetvatür & obfervatur; quabdo nomina Evangeliftarum recen- in difcipulos. s , ubi tres fecerat fapientia turalena, JMoralem, Rattonalem, Hic enim or- nem mox € Evangeliflas revocat , ultimum la- Mf. ruans, quod eum Velet in omnibus Sapientia: s. uli eum ipfam -£onfue- fimulque ofendi , eos non voluiffe ordini præjudicare rece- pto (s). §.1 5, Incognofcendi Evangelii ordine certum eft, przcede- re debere Johannem & Mattheum, fuerunt enim Apoftoli: fequi Marcum & Lucam , five diícipulos eos faciamus Apo- ftolorum five duos ex feptuaginta (t). $.16. Certitudinequoquenon caret fta Matthzo anteponen- dum effe hoc in ordine Johannem. | Fuit enim prior vocatusad Apoftolatum Johannes (u).- Anautem in hoc vocationis ordine | Lucasquoque Marco anteponi debeat, an fecus exploratum non habemus. Ínre incertainterim dedimuscislocos eos, quos con- fenfu publico in ordinefcribendieosobtinere, cernerelicet. ` .$.17.. Nunc obfervari velim , tameríi duplex Evangelifta- rum, udoftenfum eft hactenus, conftituiporeftordo, difcen- di unus, alterferibendi, vetuftis tamen Patribus placuife fo- lum eum fequi ordinem, qui fuit fcribendi. : $.18. His ira praemiffis ipfa fententiarum divortia infpicia- mus, Tres eas effe jam dictum eftante: PRIMA IRENAEI fuit; AUGUSTINI ALTERA , TERTIA HIERONYMI. .&-139. Ab Hieronymo; quoniam hujusexpofitio plebi etiam noftre notiffimaeft, incipere hiclibet. Is Matthæo hominem, Marco Leonem , Luce Bovem, Johanni Aquilam adjungit (w). —.. 8.20. lrenzüisautem ita differit, ut circa Mattheum quidem .& Lucam nulla ipfi intercedat cum Hieronymo diffenfio ,. Mar- ci tamen & Johannisanimalia permutet, illique Aquilam , huic Leonem Infigne conftituat (xj. $. 21. Alia (s) Haurire boc quivis poteft ex Lit. Antecedentibus, q. v. de Utroque, (t) Tria bac occafione quari poffunt (1.) num fuerint di[cipulà Apoftolorum? Nam Theophylactus (tefle Fa- bricio. pag. s. in Poet. Chrifiian,) Utrumqueex LXX. faiffe mea morat. Sed pro priore [fententia major eft Autorum copia, guos mox citabimuse Favet etiam ex facris illud Luca c.1.. vf. 2. provocantis ad traditionem eorum fibi fatlam, qui ab | initio tph viderint, €9* minifiri fuerint: fermonis Chrifi (2) Cujus Difeipulus quifque fucrit! Hieronymus Proem.in | Matth. Tom. LX. Oper. fol.5. ZMareum vocat "nterpretesa A- pofoli Petri, Lucam Difcipulum Apoftoli Pauli. Confer Fa- eric, d. l. Et hue forte trahas etiam Anguflini verba L. 1. de Confenf. Evangel. cap. 1. Tom. IV. Oper. f. 371. fic eos aêr- Qestelgr: qui primos Apoflolos fequebamur : Primi enim Apoftoli Peirus ez Paulus... Ve erum magis efl, ut nibil defi- niri hic ab Auguflino dicamus , fed im genere tantum innui, frale cos Apofolorum ipfos antecedentium, C7 ita primorum, Generalis quaque aperte locutioeft 2a ilis , qua apud ugujftino Peirum €27 Pan. s interefe aliqui ji VOCs Quis | effici sinem fingula perfecntus , quam | I du nobis pracepta vivendi $| I propter h em feci .QUATUOR INSIG $. 21. Alia Auguftini mens, Hic illud mutat, thzo Leonem, Marco Hominem affignet (y) circa Lucam autem & Johannem confentiat cum Hieronymo. $. 22. Patet hinc circa Lucam omnibus convenire (z) circa Marcum autem difcrepantiam effe quam maximam (aa)circa Johannem & Mattheum mediocrem, ( bb) $. 23. Hoc ipfum cur fiat facile licet colligere. - Non enim unus idemque San&z huic Patrum Trigæ fons eft , ex quo promanarunt fententiz ipforum diverfæ ; fed Hieronymus quod. Mat- NIA EVANGELISTARUM 39 Ribera (ii) repofitum frivolum dixerim. $. 28. Favent etiam Hieronymo Principia Evangeliorum (kk) Nam ut ejusdem verbis rem aflequamur | (1l) Prima Hominis facies Martbaum fignat , qui quafi de Homine ex- orfas ef fcribere ( mm ) Liber Lenerationis LESU. CHRL STI filii David, filii Abraham. Secunda Marcum, in qua vox Leonis im Eremo rugientis auditur: (nn) vox cla- maniis in de[erto, Parate viam Domini » rectas facite Semi- tas ejus. Tertia Vitali, que Evangeliflam Lucam à Zacha. Animalia Ezechielis , Irenæus vero & Auguftinus Apoca- lypfin refpexerunt; quod verba iplorum fatis abunde compro- babunt. ria Sacerdote. (oo) femfife initium prefigurat. Quarta Io- hannem Evangeliflam , qui afumtis pennis Aquile €? ad al- : tiora feftimans de Verbo. Dei dipatat. (pp) $. 24. Porro foli Hieronymo non ordo tantum ipforum! g. 29. Aliam rationem nefcio è quibus füppeditat Ambro- Evangeliftarum favet, fed & Principia Evangeliorum: Irengo | fius, ( qq) ductam à quataor. Chrifti predicatis , quem ut Principia quidem Evangeliorum , non item ordo: Augaftino Hominem natum Matthæus, ut Leonem fortem Marcus; ut certa quadam/fatione, (fi nempe prefüpponas, Lucam prio- | Vitulum immolatum Lucas, ut Aquilam refurgentem Johan- rem fÍcripfiffe Marco) magis ordo quam Evangeliorum prin- | nes praeter czteros deícripferit, cipia. (cc) $. 30. Verba B. Patris præfatione in Lucam (rt) cum prius hunc Evangeliftam cateris contuliffer (ss) hzc fnt: Pieri- que hinc putant ipfam Dominum noftrum in quatuor Evangelii Libris quatuor formis Animalium figurari , quod idem Ho- mo, idem Leo, idem Vitulus » idem Aquila Homo quia na~ Tabula prior juxta ordinem Ezechielis. Animalia juxta} Comparatio tus ex Maria efl: Leo quia fortior : (tt) Fitulus quia Ho- Ezechielem. | L.Hieronymi.| IL Auguftini. | ILIrenzi. |/fa: Aquila quia vefarreidio ei. Atqui ita in Libris fin- ~ Homo. Matthæus. Marcus. | Matthæus. | gulis forma, Animalium figuratur , ut uniuscujusque Li- a um Ma Mithen Jiane. bri feries propopiorum videatur Animalium > ant natura, irl Pass duae. rm dEE m | 4M. VHtHt, ant gratia, aut miraculo convenire. Qua li~ Bos, Lucas. — Lucas. Lucas. | cet omnia in. omnibus fint , tamen plenitudo quedam in fin- CAquiia-] Johannes" | Johanes Tio. quts virtuum eh fingularum. (uu) Ortum Hominis Alius, cem a LM MERLO) (ww) defcripfit uberius: Mores quoque Hominis ( XX) pra- | ep Ts ev mo TH X e i e ceptis Tabula pofterior juxta ordinem Apocalypfeos. (i) Rikera vulgatam opinionem defendens , argumento Lyra, de non fervato ordine refpondet, quod communis Ex- Animalia juxta! Comparatio ; : Hen .— pofito (qua difponit Evangeliflas ) fervet ordinem feriptia- - Apocalypfin. | I. Hieronymi. II. Auguftini. | IL Irenzi. nis y Jobannes ordinem verum x quo fint matifeflata , quia e LEO. Marcus. — ` Matthæus. | Johannes, lohannes prins ceperit clamare in deferto (unde Leonem >h. 2E Bor - Lucas. Lucas, Lucas. € Marci infigne antepofucrit Apocalypfis , inchoat dutem n S a aS E AET "nis O dito Howo . Marcus, m Maus Ma tthaeus, eret. predicare. AquiLA. |. Johannes. Johannes. | Marcus. — ddit Sed boc eff eft hac re- | Apocalypfis Leonem , primo fignatam efe tandem.) Verba antem Glofa hac funt : Ezechiel 2e quicquid futurum erat pravidit , prias pretationem refellere conanti , quia facies hominis non pri- mo {ed tertio loco ponatur in Apocalypfi, - jon * Epean » de quibus vid, P 1. horar, faboif. c. 25. p. m. — Led. Antig. 0.18. (2a) Marco enim Hieronymus tribuit Leo- ure fi pradicent, peculiariter tamen de nativitate COHCIOHaYI pre «teris Mattheam: de Fortitudine Marcum, € fic 1n mens, quam reliquorum, (ee ) «da oculum hoc patet è tabula. Pe (ww y 7Mattbens. (xx) Duas ob caufas vult Matthaeo Poffis tamen binc ctiam Anuguflini Lucam priorem Zar- i quadrabit ea ad ordi- tem Apocalypfèos, ut patet ex Tab. 2. (ff) putes etiam , buc bujus comparationis vel Cau[am vel [altem occa- nid praftitit in Sa- pientta morali fev bumana. De boc pofferiore locus ejus cla- Et bene accidit ,. ut quoniam E. Matiheum diximus eflt moralen: (textus. Ambrofii defcriptus fupra, ^e Re 2 » 4 4 6o ceptis uberioribus erudiuit : Alins (yy) 4 potentia capit ex- preffione divine , quod ex Rege Rex ; Fortis e Forti : (zz) | Verus ex Kero: vivida mortem virtute contem [erit. Tertius (a. Sacrificium Sacerdatale premifit € ipfam vituli immola- tionem filo quodam. pleniore diffudit. (b) Quartus (c) co- piofius catervis divina miracula refurrectiomis expreffit. ( d) $: şr- Cujufcanque vero eft hunc in modum effigiata Ex- pofitio ; minus ea fe probat, ut applaufum mereatur & con- fenfum. eee $.32. Nam primo confundit animalium allegorias duas, illam videlicet de Euangeliftis cum altera de Chrifto (e) hoc eft illam de quatuor fübje&tis unius predicati eum altera de quauior dicatis unius Subjedi (f) minus nervofe permu- M TAC THOMASII 6.34. Quod fi tamen retinenda utcunque fit & ample- &enda hec expofitio , univerfa illa ad univeríos accommo- dari melius Euangeliftas , quam fingula ad fingulos videntur. (h) ( $. 35. Hactenus de Comparatione Hieronymi. Progre- diendum ad Auguftinum, qui illud faltim ex pracedenti mu- tat, quod Matthzo Leonem , Marco Hominem allignat. $. 36. Quanquam autem pro ea minor ftat copia füffragio- rum, (i) non tamen omnino eam rejiciendam effe autumo ; quippe & illa fuis innixa Rationibus. $. 37. Primam in hanc defcendendi fententiam, qui hanc viam inftiterunt, caufam, videntur habuiffe ordinem anima- lium in Apocalypfi. Nec enim fruftra effe dixerim, quod Au- tat. : uuu eee 6.33. Deinde non fatis fcitum eft, quod miftet ejufdem allegoriæ de Euangelittis probandz, modos duos; unum pe- titum ab eo , quod Euangeliftarum quisque poneret ab initio Euangelii; alterum ab co, quod uberius cæteris perfequere- tur. (g) wc ls d ERE Ula (yy) Marens. (z2) Hoc eft illud, quod paulo ante lit. t. diximns, videri nempe vefpexilfe eum ad Marci 1:7. Venit fortior me pof me.: (a) Entas. - (b) Hoc vult dicere, Ñi- tulum Luca deberi propter duas caufas , primo quia inchoa- -verit Euangelia [uum à narratione de Zacharia Sacerdote: Deinde quia paffienem fen Immolationem Chrifii copiofins nar- ravevit quam cateri Euangelifla. Hoc infinuant etiam verba apud Ambrofinm antecedentia hac: Et bene convenit vitulo bic Euangelii Liber, quia à Sacerdotibus inchoavit, © con- fummavit in Vitulo , qui omninm peccata fufcipiens pro totius mundi vita efl immolatus: Sacerdotalis enim € ihe Vitulus, (c) Jobannes. (d) Hoc vult: fobaum merito afignari a- quiam , quia copiofins fcripfit de Re[urrethione Chrifii , qua ` feipfum ut Aquilam demonfiravit Chriftus. (e) Solent enim illa quatuor animalia etiam de quatuor. Chrifti pradicatis ex- poni, idque bifariam , (1.) vel enim quatuor tha pradicata faciunt a. Nativitatem. B. Paffionem. y. Re[farethionem. d. Afrenfionem. Rotunde Glofa ordinaria ad Ezechielis c.1. Ipfe quoque Chriflus —— natus eff ut Homo, pafus ut Vitu- lus, refurrexit ut Leo, ad[cendit ut Aquila. Etin Cap. 5. Apocalypf. Chriftus qui natus eft, pafus, vefurgens, adfcen- dens. Sic € Arndins part. 2. Wahren Chriftenth. cap. o. it efi ut H OMG palus n BOS, v9 guftinus hic Apocalypfeos mentionem injicit, non item Eze- chielis. (k) Atque ut Hieronymi expofitio Ezechielem prz oculis habuit, (1) ita hec Apocalypfin. Quo fa&um, ut pri- mum animal Apocalypticam Leonem primo Euangeliftarum dederit. Matthao. 6. 38. Nec plane fedulum attentumque rei Ponderatorem hinc abducit, quod in Marco mox & Luca huncordinem vio- latum effe quifpiam objiciat. Videtur enim conje&turis quibus- dam (m) oftendi pofle de Marco & Luca dubitaffe Veteres; utrum crederent fcripfifle priorem? $.39. Telam femel hunc in modum inchoatam , inge- niofe continuavit Auguftinus, & in huhc fenfum fidem £c- cit allegoriz. Intentio Matthæi fuit , Chriftum ut Regem; Lucæ ut Sacerdotem nobis commendare. (n) Rede ergo Leonem affignabimus Matthzo (o) Vitulam Luce , (p) 3 Marco (h) Et buc tendit forfan 2Bufcb p. 99. Hergamd-Haus- SUpteb I his verbis : Des Menfchen 2tugeficbt ift bie Ge- burti: bes Kalbes pas Leyden Chrifti. — Der $owe die 2tufferftebung : Der Wiler bie Himmelfarth; QBie dens denen Bier &vangeliften Defe waefger werden? daf Sie Jie exponerent , hac verba Augnflini declarant: Tom. IF- fol.374. D. Unde mihi videmur , qui ex Apocalypfi illa qua- tuor animalia ad intelligendos quatnor Euangelifas interpres tati funt , probabilius aliquid. attendiffo illi , qui Leonem in AMatibao , Hominem in Marco , Vitulum in Luca j Aquis lam in Johanne intellexerunt. Qui autem hi fuerint , guae- rendum efet? Pofl Angufinum Beda quoque in bane fentena tiam citatur a Paréo pag. 193. ad Apocalypf (K) Locum a $. pracedent. liti. (1) Qua dere fupra $.23.. (m) Yu Conje: ^ interdum anteponitur Marco , fal- eris juo loco. Vide fupra $. 14. lir, P. (2.) indes quod pja quoque. prior expofitió y, quatenus pro sluftvatione affusnit illa , quatuor Chrifli opera, de quibus fara $32. lit. e |Concianior evadit, P Chrifum patientem tefurgenti, boc efy Bovem Leoni , Lucam Marco , anteponäs , ub probalile na c tta feciffe Veteres quofdam. Nam minus fpeciofa ef. em du- thanem, qui © ipfe Rex non fuit fol.75. A. C2.) quia fe —— as manifefie commemoret Mariam cognatam foie E- — | 3375. (p cerdo baton fcbreiben. (1) Ante Anguhinum fuiffe aliquos , qui peti potefl ab-eo, quod im Cata- — vin[oula. ila Leonis 4d. praedicationem Relatio. ( 3.) inde, - - quia ipfe Angufrinus ir expofitione faa , tametfi ab inttio an- quid à Sacerdote Zacharia incipiat [erma narrartis f. 375. Ax p QUATUOR INSIGNIA EVANGELISTARUM. Matcoautem hominem, quia neque ftirpem Regiam; teque | pretati: funt; Sacerdotalem vel cognationem vel confecrationem nartate vo- | zz IMatthao j luit(q), fed tantum ab Homine Chriftoexorfüseft (t); Tan- quilam in Johanne intellexerunt (aa) ` dem johanni Aquilam , quia ut reliqui Chriftum ut Homi- nem (s), ita hic magis ut Deum (t)prxdicavit. l §.40. Reftat jam Tertia adhuc Expolitio; Irenzi y quem tamen Gallafius (u) non animadvertit diverfam fovereab Hiero- nymo. Ille vero eandem cum. Auguftino refpexit Apocalypfin & Argumenta à Principiis Evangeliorum deduxit, ut ex loco fupra adducto :w) patere cuivis poteft, adeout plane videatur fupervacaneum prolixioribus verborum ambagibus illi inha- rete. $ = §. 41. Hoc fcire præftat; Hieronymi Expofitionem maxi- , mum ubique adeptam elle applaufum (x) ut communis meri- to appellari pofèr Etiam PiéXores vulgo cum fua cuivis Evan- . geliftaram appingunt Infignia, eum unice fequuntur & obfer- vant. te i §. 42. Accedit, quod Veneti quoque, cum. Patronum & Deum quafi Furelarem ( fi ftylaRomano loquendum fibiele- . gitlent Marcum, auguftiffimumque in honorem ejus fümmum & devoriffimam Venerationem adificaffent templum (y) fimul | cum ipfo & Leonem adoptarunt. de A : §. 43. Prater hzc ridicula res contigit, Incidens ali- quis in locim Auguftini, & Irenzum ignorans, ad quem tamen ille locas Auguftini refpicit, novam Gloffami pepe- rit. : $44. Verba Auguftini, ut quidem vulgo edita habentur, hec iunt (z): Unde mihi videntur , qui ex Apocalyph illa | M, quaiuor animalia ad intelligendos quatuor Evangeliflas inter- apud Radalfj "de cedente cal x Sy eap. 6. Tom IF. fol. 324. Horum verborum priorem partem dedimus fupra $.36..5. mote eU pcd 2pboo dd ied IN 6i probabilius aliquid attezdiffe ; illi qui Leonem Hominem in Marco , Vitulum in Luca n quam ili , qui. Homi- Bovem Luce, Leonem De principiis enim Librorum "nem JMatthao , Aquilam Marco , fobanni tribuerunt (bb). quandam . Conje&laram capere voluerunt ,_ non de tota th- ficut Unns elt tem narrationis comparatur , quia breviloguus eff in omni- tentione. Evangeliflaram , qua magis fuerat perfirutanda. $45. Ut res magis fit perfpicua , .coronidisloco étiam hie transctibemus Fabulam cum marw, h.e; carmen cum In- terpretatione & infertis noftris obfetvatiünculis, quz tum alia moncant, tum quidem in locis Scriptorculus ifte Auguftini vel Ambrofii inventis abufüs fit. Unde fimul hoc patebit ; utcunque antiquus ille fit Nugator (cc) poft Augaftinum ta- men & Ambrofium certo fcripfiffe, quanquam hoc alioquin & ftylus prodit. fure ER $. 46. Ipfum Epigramma de quatuor Evahgeliftis hoc eft: MATTHEUS iniit virtutum (dd) tramite Dores: ^ ami ; MO Et bene vivendi juflo dedit ordine leges (ée). ^. MARCUS amat Terras inter Calumque volayé , - Et vehemens Aquile flritho fecat omnia lapfa. LUCAS uberius defcribit prelia CHRISTI fure Sacer Vitulus qui mania fatur avita (ff). JOHANNES fremit ore Leo fimilis rugienti Antonat (99) eterna pendens myfleria vita, ..$: 47. lntempretatio Sermone profo concepta hac eft; Mattheus, quia plus moralis fuit hh) quam cateri Evange- life; idcirco per animal rationale, 4. e. hominem defighatur. Marcus dicitur. volare inter Celum €7- terram , quia enim Natititatem! Verbi , in qua terram nofira Carnis. Deitas af- femfity ficut Matthaeus e Lucas non deftripfit; quafi terram non tetigit.. Et quia de Divinitate pauca dixit , nec celum Jobannes penetravit (3). Aquile vero propter velocita- bus ikk). Lucas figuram vituli tenet, qui in bello mactari fo- let, quialatius defcribit, qua. in Templo € circa Templum geht Dominus , © plura loquitur.de Pafione Dómini ab. fobanues pé Leonem exprimitur » quod quafi rugitits Ded- zis (mm) edidit dicens: Im Principio erat Verbum. ius .$.48. Hac expofitio, uti tota pene coa&ta eft, ita invenit - , qui verfus illos difin- dum ita [Document text truncated for crawler view.]