De veritate Corporis et sanguinis Domini nostri Iesu Christi in Eucharistia

De ueritate Corporis ET SANGVINIS DOMINI NO- ftri lefu Chrifti in Euchariftia, Authore CuthebertoTonftallo Dunelmenfi Epifcopo. LVTETIAE, Ex officina Michaelis Vafcofanij uia lacobara^ ad infJgne Fontis. M. D. LIIII. 1^ 2r:; ;.u PRIVILEGII sententia; Cautumeft authorirate Hcnrici II,Galliarum Regis, ne quis alius prxter Vafeofanum, hunc librum Dc ueritate corporis Sc fanguinis Domini noftri lefu Chrilli in Euchariftia, Authore Cutheberto Tonftallo DunclmelL Epifeopo ,ante Decennium in hoc Francis regno excudat ne' ue ahbi excufum, in Gallias uenalem adducat .Si quid aduerfus cafaQfum critjibrorum pubh’catione,atbitrariaq; multa in Sadlione sftimata,uindicabitut. Datu Luteti* Pariliorum VI CAL. IAN. M. D. LIII. Ex mandatoRegis.Iacobo Memmio Libellorum fupplicum iu Regia magillro prafente.Bouidiuus- CVTHEBER.TI TONSTALLI DVNEL- menfis Epifcopi,Prafatio ad Lefiorem. 8Vis dabit capiti meo aquam Sc oculis meis fontem lachrymarumjUt plorem dic ac no Stc fanOis matris ecclefis noli ra state miferiamiQu? cum in prstcritis feculis,multis&uariis infcftata fuent hsrefibus ,eas omnes gladio fpiritusfubinde,ut funt enatsdugulatas fic proftrauit, ut apud pofteros ne radices quidem earu iterum pullulare poffe putarentur. At nunc ills,qus longa oblmione fepults uidebantur,non modo rurfus exeruirt capita &reuiuifcut ,fed nouos quoque Se numcroibs fecum foetus feipfis peltiletiofcs in lucem edunt :noua etia dogmatummonllraprodeunt,nouiq; eorum prscones non Pauli fimiles,imperiti fcrmone fed non fcientia, uerum magna lingure uirulentia fuum uirus efflantes :quibus nihil in ore eftnifi lucem euangelij nunc tandem prodire ,tenebras uetetes longe cfFugatas, libertatemeuangelicam poflliminio reduftam efle.Ctaterum ifti pro fapientia 8c fcientia,craflam diuinarum rcru oftetant ignorantiam :at ignoratiam illam fupplet &fuften - tat arrogantia fumma,perfri£tafrons,impudentiaincom parabilis.Etenim abftruliisima queque Prophetarum,Sc ApocalypCs loca.fe luce clariora reddituros fpondent, SC quid non ;ut qui fupra tertium ctelum,Sc Paulum ipfum rapti,nihil no temere effutire audent :atque ea uerba garrire non formidant ,qus hominem non mente captum eloquipigeret.LIBHs &c chartis fuis orbem replent, atque eo pluribus quo quifque eft imperitior ,nihil non fibi feire arrogantes,& quid non audentes iSacrofanfia Euchariftiam fua dignitate fpoliare ,Sc in ordinern communis Se cibarij panis &c uini redigere fatagunt; Nempe qui nec Chriftipr2fcntiam,necueritate corporis eius ullam habere eam aftruunt,idque libris editis propugnanti&nfum H!er-9- z.Cor.io. a.Cor.ii. PRAE FA T IO Zih.i.cap i.aduerf'. h^ref. £75.5. Eccle.^. Efi.S. ucrborumChrifti ab Apoftolis acceptum, cofen/utnque /ancis matris ecclefis,ca in re fiios duces fequentera reuciiintdcripturs facrs uerba fefequi,eafe fo]aampIe£li,iI- Jis adhsrere fe iiekit facris anchoris aifirmant.Id quod eo confilio faciunt, ut fi quis errorem eis ullum impingat, ad uctborumfenfum e/uo cerebro confi&u confugiant, fefe folos refta /equi tuetes.Irenzus aute inquit, Q^madmodum li quis regis imaginem ex gemmis prcciolis ab admiradoartifice fabrefa&am foluens ,pulchramque illam humans formae fpeciem in ridiculam uulpeculz figuram effingens, propter gemmarum fplendorem pro regis imagine eamexiftimariuelitreodem rnodo ift/ uerba Dei fuis&bulis aptantes ,fidem fuis figmentis haberi poitulanr.Nam quis unquam hsreticorurafacrj feriptu rzpattem aliquam ii reflo fenfu detortam ,non pro umbone oppofuitiQ^ fit utquifque fojumfibi iudicemftipfum conflituac,nec ullum alium, imo neque ecclefiam Chtifti fponfara,ipfamueritatis columna aclmittap. Con cilia generalia tametfi occumenica, quando afliis defiramentis difTentiuntjerrafTeplane contendunt :uerbisferipturz ftandum,abiis nonrccedendum afleuerat.Etcum in una domo, fzpenumeto fint multi diuetfa &inter fe pugnantia fentientes, nemo tamen eorum ea modeflia reperitur ut alteri ce^F,a fe quifque /olam ueritatem itare contendit :ita ueritatem qus fecum ipfa confentiens, afe diffentire nequit,eorrucrc in plateis cogunt.Heu mifcramfanas matris ccclefiz conditionem ,quz eiufraodi efuggefto concionatores nuneferre cogitur, qui nigra in candida uertunt,qui dicunt tenebras lucem, 8c lucem tenebras: quidicunt malum bonum, &bonum malura:qui dicut amarum dulce,&dulce amarumiSed dum in tantis malis, quidfaciendum fit ,mecum ipfe confidero,occurrit in primis illud Eccldiaflis,Omnia tempus ha bent, tcmpufque effe tacendi, er7<tempusIoqucndi.Si 11- leam,uercndum ne cumpropheta Efaia dicere cogar. Ve 'mihi H 5 AD LECTOREM, mihiquia tacui:uerciidumne'talentum qualecunque mihi datum in terra defodiens,correptus audiam,Q^repe Luc.ig. cuniammeam non dedifti ad menfam, ut&c^queniens cum ufurisutiqpexegiifem eam ?Atque etiam illud ,QuiAirff.ii. non colligit mecum,dilpergit.Quid fi illud quoque obiiciat quifpiam inquiens ,Vides impios multos non modo qui fe doftos putant,fed plurimos etiam blaterones &rabulas chartis filis meras nugas in uulgus protrudere, indignas quibus legendis bons horte confumantur,atque illis ipfis ueritatem ipiam oppugnatam ante oculos cernis:& tu paftorgregisChrifti,ueritatemnontueberis;lupo^uepro uirili ab ouili Chrifti non arcebis ;Diu multumque mecumhtec meditans ,tandem ftatui utcunque filentium abrumpere, 8c Chriftum ducem, qui fperantes in fe nondefcrit,fequi,telaq; nimium impie in facramyfteria conieaa,fcuto uerbi Dei propellere,non riuulos lacunafque malorum infeftas, fed ipfos fontes &fcatebras, unde hsc mala omnia emanarunt, petens. Porro in gniuerfum omnibus hac turbulenta tempeftate catholics fidei oppugnatoribus,nihiI tam frequens in ore cfl ,quam fidei pr2conium,quibus tamen ipfis, fi penitius introfpicias, nulla fides in corde cft. Etenim quanuis Chrifti uerba omni luce clariora, pro ueritatemyfterioru obiicias, protinus adperuerfum fenfumab omniueritate alienum excogitatum confugiunt, ut qui nihil tam altum aut reconditum in diuinis exiftimant, quod ratione fua fe non alTequi piitetihumana ratione omnia Dei opera metiuntur,^ potius quam fupra captum ipforum aliquid fecifle Chriftum fateantur, ad tropos &figuras omnia torquet. Quafi uerb Chriftus Dei filius ab sterno ,per que omnia/orf».i. faclafuntjhomoin tempore incarnatus,nihil diuinauirtute fupra exteros mortales agere poflet .At uerb fi qui Solis radios corporeis oculis haurire quxretes,non quod inftituunt,peragunt,uerum ipfoquo uigent lumine priuantur,innumeraqi fuftiiicntincommoda,quaritqf^e Aii; rograplium,& aflSxu mcruci ;de gloriofa refurreftioncj qua filij diuinitas in Chrifto;, mortem filij hominis in eodem ad uitaexcitauit: de admirabili in Ciclos afcenllone ,qua fpei noftrsad futuram gloriam facra anchora firmata eft: non mediocri prjefidio futura eaputamusjad perfcrutanda illa penitius, qua: de myftcriis Chrifti no- bis ab eo tradita fu nt,ad qu£ iam eucfligio properamus inueftiganda. DE MYSTERIIS ^ ET SACRAMENTIS. Emyfteriis di£turu,ante omnia explorare oportet quidna fit myfteriumjquidq; coprehendatjiie alioqui multa de myfteriis ucrba fadturuSj ueluti qui extra prxftitiitu certantibus ftadium curres^labo rando duntaxac fe fruftia fatigat, &prster lafsitudinem nihil affequitur:ita &ipfe intra myfteriorum metas in difteredo non fecontines,dum aberrata fcopo, palmam apprehendere nequit. In primis igitur obferuadum eft,myfteriu,Grxcum efle uocabulum ,quauis fepenumero aLatinis ufurpatura,fignificarcq; arcanum quidda, uel fiib quo arcani aliquid latet, quddq; no perficitur nifi occulta aliqua facroru ratione .Nam myfteriauocatur interdum res hominum arcan£eocculta:q;,quasuulgoeffari ncphas habetur, ut eft apud Salomonem in Prouerbiis;Ei qui tt-Prouo-jLo uelat myfteriajSt ambulat frauduleter,& dilatat labia fua, ne commifcearis .Et in Ecclefiaftico,£fc/<?.27> Denudare amici myfteria, defperatio eft animx infelicis.Dicuntur itidem myfteria facra Dei arcana, uteftapudMatthsum de feminate femen/,^.13.. fuum:ubi Chriftusaitdifcipulis fuis,Vobis datum eft nofte myfteria regni cxioru, csteris au- Biij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. i.Cor.z. temin parabolis.EtapudPaulum ad Corinthios de prtedicatione uerbi Dei fcribetemrLoquimur Dei fapicntiam in myfterio abfcondi tam,quam prxdeftinauit Deus ante fecula in gloriam nox,Ttmot.$. ftram. Et ad Timotheum de incarnatione uerbi Dei inquitjMagnueflr pietatis myfterium: Deus manifellatus eft in carne, iuftificatus eft in fpiritu,uifus eft angelis, prxdicatus eft getibus, fides illi habita eft in mundo,receptus eft in gloria.Et Romi. i6. Romanos de eadem incarnatione, Secudum reuelationem myfterij temporibus xternis taciti, quod patefadtum eft per fcripturas Prophetarum ,fecundum prxceptum xterni Dei ad obedientiam fidei .Eiufmodi etiam occulta Dei arcana Paulus Romanis commemorat, inquiens, Roma.n. Nolo enim iios ignorare fratres myfteriumhoc, ut no fitis uobifmctipfis fapientes, quia excitas ex parte contigit in Ifrael, donec plenitu do gentium intraret,& fic omnis Ifrael faluus fieret. Et i.Cor.if. Corinthiis de refurreftione feribit, Ecce myfteriu uobis dico :N6 omnes quidem dormiemus, omnes tame immutabimur, in pundio teporis, in momento oculi per extremam tubam. Canet enim tuba,& mortui refurgent incorruptibiles, &nos immutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptibilitatem, &mortale hoc induere immortalitatem.Idem illud my- i.TheJf.i\. fterium etiam Thcflalonicenfibus feribens memorat,inquies:Hoc enim uobis dicimus in uerbo IN EVCHARISTIA, LIB.I. 8 bo dominijCjuod nos qui uiuimus &reliqui fumus in aduentum domini^ nequaquam prsueniemus eos qui dormierunt, quonia ipfe dominus in iuflli Seinuoce Archangeli,actuba Dei, defcendecde cx\o,&c mortui qui in Chrifto fune refurgetprimi:deinde nos qui uiuimus, qui reliqui lumus ,fimulcum illis rapiemur in nubibus, in occurfum domini in aera, &fic femper cum domino erimus .Et loannes in Apocalypli ^foca.i, myfterium feptem ftellaru exponit.Qu^ omnia Dei fecreta,niii Paulus 8cloannes nobis aperuif fent,adliuc incognita nos laterent. Sacra etiam figna aGriccis myfteria, aLatinis facramenta appellatur,ut Paulus ad Ephefios Efhe.^. deuiri &uxoris coniundlioneloqu es ait: Sacra- -mentiphqc magnum efl: ,ego aute dico in Chrifto &i Ecclefia.Quo fenfu nonnunquam a Latinis myfteria capiuntur :ut ait Paulus ad Corinthios,Sic nos exiftimet homo,ut miniftros Chri i.Corm.4. fti,& difpenfatores myfterjqrum Deq.C^terum de myftcriorum omnium generibus in hoc opere trad:are,nobis nec animus eft:,ne fupra fobtietatem fapere uideamur: &nos de fpiritu Dei no tatum haufiflenobis confeij fumus,ut uelabdita &latctia Dei arcana omnia, prout par eft, ucl intelligere, ucl intelledta uerbis aptis lingulajpfequi,i-lluft:rareque ualeamus. Itaque nos in hoc tra(ft;atu,corporis &fanguinis domini ueritatem elTe in Euchariftis facra- de verit.corp.et sang.do. meto, fi Cfiiiftus nobis annuerit aflertiiri, utroque uocabulo &myfl:erij,& facramenti indifferenter utemur,fed frequetius nomine facramen ti,quod Latinis magis auribus eft familiar^Verum priufquam noftriim aggrediamur inftitutum,commode hic aperienda eft probatiflimorum ueterura defacramcntis,concors illa fentetia,qu$ cfl; eiufmodi :Sacramenta fimt facr^- gna,& fymbola,Dei erga nos uoluntatis.Eaq; in nouo teftamento certa 6c efficacia figna func,& ueliicula gratisdiuinx^ratiam digne ea fumetibus conferentia. Sacramenta cum fintgratixDei, &fand:ilicationis noftrx figna efficacia, ex duobus conflat :nimiru exfigno ipfo, uidelicet externo ejemenm,inuifibilem gratiam adumbrate,& uerbo,per quod fpintus fandlusgratia illam fecmtb operatur.Nam quia propter carnem noflram Sdpien.9.(cuius mole uis animi aggrauatur) ad fpirituale Dei gratiam fufcipiedam hebetes fumus, ac externi alicuius auxilij indigentes, quo fragilitas noflra fimul &excitetur &erudi^urndcirco ad infirmitatis humanx curatione ,Deus fpiritualem grati^ fug medicinam,fign is quibufdafcnfibilibus obuelata adhibuit: qux Grxci fyrabola fcu myfleriajLatini quidam fiicramenta,quidam facramcntalia figna uocant.Hxc facrameta, nequis de eorum uirtute&efficacia dubitaret, Chriflus uerbo fuo, &promiffione confirmauit: IN EVCHARISTIA, LIB.I. 5 mauit:cuius promiffionis diuinoeq; operationis effedtusjfignis illis nunqua decftjnifi fufcipientis uitio &indignitate,interucniat obftaculu m. Cuiufmodi funt baptifmus ,poenitentia; facraincntUjEucharifliajfiue facramentu corporis & {anguinis domini,ac extera facrametarquorum fingula quxq; proprias habet promiffiones^uerboDeuanquam firmiTTimo fundameto fubnixas^ac nomenclaturx fux conucnientes &acco modas. Baptifmus habetpromiflionemgratix, regenerationis reg;ni exiorum fibi annexam, iicuthoc loco: Amenamen dico tibij nili quis /oaw.j, renatus fuerit ex aqua &fpiritu fandtojoon poteft introire in regnum cxloru:& alio locOjQm Mar.ulr. crediderit &baptizatusfuerit,faluus erit.Poenitentix facramentumpro miflionem rcmiffiqnis peccator^liabet ,&reltitudonis in Ibcietatem myftici corporis Chriftijquod eft Ecclelia-.licut hiCj Qu.orurcmiferitispeccatajremittuntur eis./oaw.io. Porro Euchariftiajfiue corporis &fanguinis facrametum^promiffionem habet uitx xternxj& manhonisin Chriftoilicut apud IoannemjQui/oa».fi. maducat meam carnem &bibit meumfanguinem, habet uitam xternam :&ego refufeitabo eum in nouiflimo die. Caro enim mea^uere efl cibus fanguis meus ucre efl; potus: qui edit meam carne ^&c bibit meum fanguinem ,inme manet,&ego in eo: fleut milit me uiuens pater, '&ego uiuo propter patrem:ita &qui ederit me. de verit.corp.et sang.do. uiuet ipfe quoq; propter me. Itaque Euchariftice digna receptio,membra nos Chrifti conftituir, licut ecotrario per indignam eius receptionem iudicium fecum ferentem. Satans membra nos ipfos efficimus. Porro uerbum Dei gratis nobis promifsione offert: facramentale uerd fignum uelut figillum e^ft uerbiDei,rem promifsa exhibens .Ideo quF- admoddpromifsio nobis inutilis effnifi apprehendaturper fidem: ficfacramentalefignum fimiliter nobis inutile eft, nifi credatur id nos reccpcuros,quod fignatum cft.Nam alioqui fi per facramenti fignum, nihil quod non apparet recipiatur,iam fignum ipfum inefficax eritjnihilq; infignioris efficietis,maionTq; gratis,nofl:ris noiii tellamenti facramentis ex pafsionis Chri - fti uirtute acceffilTe dicetur, quam his facramen tis affuit,qus fuerunt in ueteri teftamento. In fandto aute Eucharifl.iirfacramento,cuius digns fumptioni annedtitur gratia; promifsio, duo confiderada funt,uidelic« &c fignum fenfibus noftris expolitum ,&c fimul uerum corpus Chrifti, no Irafuum ib dicio, fed fide cognofcecTumTficut apparet per ipla uerba feruatoris,di- Zuc.^^. cetis:Hoc eft corpus meum,quod pro uobis da- Mut.zS. tur :Hic eft fanguis meus noui tellamenti, qui piro multis effunditur in reraifsioncm peccatorum.Qus uerba ab ipfis Ecclefig catholicg poft Chriftum pafTumincunabulisjabfgue allegoria ulla. e., *C*f IN EVCHARISTIA, LIB.I. lo ullaj metaphoraj tropo, aut figur3,orthodoxoru omniu confenfu femper intelledla, plane declarant Chrifti corpus,non folum figuratiue, no fo Ium lignificatiue{utperuerforum dogmatu autIaoresloquuntur)fedipfum uerum &naturale, ^quacpam iam fpirituale,ClirIIEI corpuslublpe- ^ie panis:& uerum naturalem q;ChriftTIangui - 'pe, tametfi iam fpirituale ,fub uini fpecie, actu, .re ipfa,& in ueritate adelTe. Quamre uerba ipfa de corpore 8c fanguine domini. Lues uicefimo fecundo interpo{ita,nempe(quod pro uobisdatur,5c qui pro uobis effunditur) manifefte teftan tur:fcilicet Chriftum corpusfuum non in figura folum,nec in fola fignificatione,fedipfum na rurale corpus fuu,uere in myfteriis prsfens ededum: &naturalem fanguine fuum,uere in myfteriis pr^fentem bibedum,eaueritate porrexiffe, qua illud idem corpus in ara crucis pro noftra redemptione in morte dedit:& quauitalem uiuificurnqjfangunienr fijum,inremiffionepec catorunoftroru effudit.Hoc enim corpus manducamus,de quo dixit Chriftus,quodprouobis datur;& hunc fanguine bibimus,de quo ille dixit j_qui pro uobis effunditur .Q^od quidc corpus poftrefurreftionern eius iam fpirituale cojpus eft: na Paulus ait,Seminatur corpus anima- i.cor. le, refurgit corpus_fpirituale .Et in facramento ipfum fpirituale corpus inuifibiliter, fpirituali- :datur, 6c afidelibus fumitur: fimiliter & Cij terque DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. fanguis iam fpiritualisjinuifibili fpiritu aliq; mo dojfed nere tamen in facrameto datur, &c aficlelibus fu mitur .Cuius rei frequetem memoriam liaberi Chriftus iuffit fubdens:Hoc facite in mea commemorationem.Ex quo conftat,Cliriftum difcipulis fuis pr^cepiffe ,ut id ageret quod egit ipfe.-nimirumj ut panem acceptu gratias agetes benediceren t, frangerem, eundemq3 diftribu erenr,dicentes:Accipice,manducate,hoc eft corpus raeu, quod pro uobis datur: hic eft fanguis meusnoui teftamenti, qui pro uobis funditur. Hic nos uerbo Chrifti fide habentes fateri oportet,per omnipotentiam uerbi,& uirtutem &cfE cietiamfpiritusfandfbid fieri quod Chrifti uerba palam fignificant. Nempe Chriftufacris fuis uerbiSj& fpiritus fandbi uirtute,fub fpccie panis &uini pr^fentiam fui ueri corporis &fanguinis reuera facere, ut Chriftum prolitentibus diftribuantur aminiftris,ficut fecit Chriftus ipfe. Qiiidam fortafle dicent,mea ratio,meu mingeniu,meafolerria tanti myfterij capax non eft. Atqui Ilis cotinuo refpodcndum eft:Non opor-^^'^^^^’^ tere nos in materia fidei, noftrx rationi, iiige-"^»'^”^ nio,f!uerenfui adilcultare ,fed permittere fideni per uerbum Deifeipfam fuftentarcjacilli infepa rabiliter adbterere :atq; in ciufmodi rebus fidei, omnem intcllebtum &rationem, in captiuitate redigere in obfequium Chrifti. Porro uerbis Chrifti omnibusabfque h:Efitatione IN EVCHARISTIA, LIB.I- ^ tione ulla firmiter credendum cft.Is enim (ut in - quit Hilarius)cum fit Dei ucrbumj)er quod cu- £ta creata funt,uerborulignificationem ignorare non gqtelb .tt quEueritas elljlbqui non uera nefcit :quiq; fapietiaeftpatriSjtemerealiudpro alio,aut ftulte lo qui n5 uolet.Etcum fituirtus, &potetia patris,non ea efr infirmirate,ne polTec eloqui,qu$ uellet intelligi .Itaq; uniuerlaClirifti uerba certiffiina fiint oracula ueritatis,ut nemini Chriftiano licear de fide uerboru Chrifti dubitarcjtametfi noftri ingenij exilitasjad intelledlum eorum penetrare nonuaieat. At fi quis forte nimium fibi arrogas,fenfum adulterinum ex uerbis Chrifti in hoc myfterio elicuerit,quid huic reliquu eft ,nifi ut cotra Chriftus eu afe diuides ,parte eius cu infidelibus aliquado ponar? Lue. Multi in hoc facramento abhorrentes Chrifti uerba penitus abnegare, non minus temere eadem male interpretando errant,qui arbitrantur nihil in Euchariftiaeire,nifi fignum nudum fi - gnificans Chriftum non prtefentem ,fiuefolam figuram faiidrillim icorporis Chrifti abfentis,& non uerum reuera Chrifti corpus efle. Proinde hoc infanum deliramentu tantopere erransjomnino reiiciendum eft,atque ex ipfis Chrifti uerbis afleuerandum, firmiterq; credendum, in fanbto Euchanftia; facrameto reuera & fpcciem panis &uini efle: atq; etia uerum Chrifticorpus fpirituale,& fanguinem fpiritualcm. DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. dari poteft.Auguftinus enitiijin epiftola ad Vin- £/>^.48. centiumjinquit.Quis autem non impudentiffime nitatur^alicpuid in allegoria pofitu,pro fe mterpretari :nifi habeat &manifefta tcftimonia, quorum lumineilluftreturobfcura?Ca:teru manifefta eiufmodi teftimoniajCotraueritate corporis &fanguinis Chriftiin Euchariftia, nulla unqua neque addudfa funt, necadduci poflbnt. i.cor.ii. At Chriftus fi Paulo credimusjufq; ad fecudum aduetum corpus fuum edh &fanguinem fuum bibi afidelibus fiib facramento uoluir^id quod fieri nequitjfi aliterali fenfu uerborum illorum difcedamuSj& tropos,& allegorias fequamur. Etenim quando tropis Chriftus eft ufus ,aut euangelia i£fa admonent eum fubj)arabolis ^- cutunijUt altius quiddam inquiramus quam pa rabolarum uerbaprsfefcrunt ;aut uerboru procedentium &: fequentium circunMtia declarabitj utrum tropi fint appofiti ,an uerba quo^icuntur^germano fuo fenfu proferatur. Chriftus autem poft agni pafchalis efumjnouum pafcha^ nouumq;teftamentum fubftituensj corpus fuu non in folo fpiritu, fed in corpore fpirituali edi, &fanguine fu um,non in folo l^ritu^fed eti^m fanguine fpirituali bibi anobis uohiitjficut Eiia gelia aperte docetificq; edendo &bibendo,memoria mortis Chrifti,ufq; ad fecudum aduentu eius frequetarideberejPauli uerba manifefteindicat. Nafi folo ipiritu edi &bibi,ac n5corpo- re fi-' IN EVCHARISTIA, LIB.I. 15 re fimul &fanguine fpirituali anobis uoluiflct, potius dixiflet porriges facramentUjhic eft ^iritus meusjquamjhoc eft corpus meu;hic eft fpiri tus meusj<]uam,hic eft faguis meus .Atqui quia nihil omnino maducari poteft, quod n5 fit corporale :fpiritus enim folus efibilis non eft, nec corpus &fanguine liabetjficutChriftus in Eua- Zuc.z^. gelio dixit:Spiritus carnem &ofla non habetjficut me uidetis habere .Chriftus ideo ,qui ucrloan.i. bu caro fadlus eft, aperte dixit :Hoc eft corpus mm.is. meum,hiceft fanguis meus :ut corpus eius fpirituale a fidelibus fiimi, &fanguis eius l^ritualis bibi, in perpetuu fus palfionis, mortis, &Tefurre<ftionis monumetum,poflet :ita quod nec fpiritus fine corpore, nec corpus fine Ipiritufumeretur.Nam omnia qure ad difpefationem falutis noftra: attinent,ipje non in folo fpiritu, fed in carne fuauerbo &fpiritui unita ,pro redemptione noftraperegit,acpraeftidt.Alioqui fi folo fpiritu,acnon corpore, hscperfeciiTe aduerfarij contendunt, iam putidam Marcionis h^refim, qui phatafma carnis fuiife in Chrifto,& n5 uera carnem afreruir,refufcitat.Quamobrem omnino fateri oportet,poft uerba illa. Hoc eft corpus meum, quod prouobis datur: hic eft fanguis meus,qui pro uobis funditur, aminiftro Ecclefix pronunciata:ibi elfe Chrifti ueru re ipfa corpus fpirituale, &uerum re ipfa fanguinemr fpiritualem ,uirtute ,&efficacia uerbi ,ac fpiritus Diij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. Chrifl;i,rummi &sterni facerdotis. Neque ex hoc fequetur,quod minifterjUel quiuis alius hominumjcrearepoceftjuelcslum, uel terramjUelangelujUelhominerajSolemjLunamjuel fyderajarboremjherbam, uel gramen, diem,uel no£te,lucem,uel tenebras.Nepe caufa in promptu eft, quod n5 habemus Dei uerbum, quod nobis aliquid tale facere mandat :quanquam eniminuenimus htecuerbain fcriptura, Gen.i. Fiat luxjfiat firmamentu, fiant luminaria in firmamentOjfaciamus hominem ad imaginem, & limilitudinem nofl:ra,&c. Qus uerba declarat, Deuipfum fuo uerbo ea creaffe &fecilTe.At non legimus ufquain fcriptura, dominii Deum alicui homini dixilTejfaclucem, fac firmametum, &c. Veruntamen de memoria palTionis Chrifti frequentada,eo modo quo fecit Chriflus, habemus plane prscipientia uerba,nempehsc: Hoc Luc.it. facite in mei commemorationem:id quod haud dubie eft faciendum :atque illis uerbis ipfis, Sc eo modo, memoria illa frequentanda, quo fecit Chriftus ipfe,fuis difcipulis corpus fuum, S: fan guinem in ccena miniftrans. Nonnulli uolunt obiicientes dicere,quod fignum,fiue monumetum alicuius rei,& res ipfa, non poflunteife eadem,fedfemperfuntdiuerfa, ficut corona heders,pedens apud oftium taberns,indicas uinum uenale, &uinum in taberna, diuerfa funt,ac non eadem ;atque ideo contendunt. IN EVCHARISTIA, LIB.I. t6 clunt,neque in facramento Euchariftisjfignum ipfum fpeciei panis &uinij&remipfamj nempe corpus j&fanguinem Chrifti ,qiis indicanturjpoffe eadem efle. Hoc telum homines illiteratij& idiotf ueritatis ignari^ineuitabilc efle putant.Ceterum obie - (Sirio hsCjfalfo innixa principio^ nihil penitus ha bet momenti.Nam ficut fignum^Sc res ipfajaliquando poflTunt eflTediuerfajitafepcntimero, & in multis^oflTunt eadem efle,fed refpe(ftu diuer fomeluti exempli gratia .Panis in fignumin fe • neftra piftoris profl:an.Sj& fignum eft ibi haberi panu copiamj&qpfepanis proflas^efui eft aptus. Similiter panusjaut fericuiTij in mercatoris pergula ad indicadum expolitumj& fignum eft ibi pannum,&fericum,in copia haberi:& pannus, &fericum ipfum pro figno^ofitum ,in queuis ufum fumi poteft. Itidem multa alia innumera, per urbes, uel in feneftris, uel in pergulis exponuntur,utper plateas tranfeuntes,ubi nam talia parabilia repetiantiir,alpiciant .quamuis fignafint,qus indicant ibi eiufmodi res haberi, funt tamen res ipfie eiufdem generis ,cuius fune c£tera ,quorum funt figna,& in eundem ufum fumi poliunt. Per hsc facile quiuis intelligere poteft, in fin (Sfo Eucharifti.-e facrameto,fimul &fignura,ucl facramentura cflTe poflTe, &naturale Chrifti corpus iam Ipiritualeitametfi nonulli qui fibi fcioli DE VERIT.CORP.ET SANG.DO, uideturjCoto calo errates, ac fomniis fuis fideU' tesjinconfideratius aflerant, omne fignum, non fui ipfiusj fed alterius rei fignum elE:quod manifefte falfu mefle conuinciturjtu min exemplis pradi6l:is,tum innumeris {Imilibus, inueftigati facile occurrentibus.Namreuerafacramentum corporis &fanguinis domini,diuerfo refpedlu, &fignumefl:, &resfignata:fignum autem cft, frueda in calo futur? aterna beatitudinis,quado prorfus omni uelaraine fublato, diuinitatem i.Cor.i$. ipfamfacie ad faciem aperte contuebimur. Res uerb ipfa eft ,nempe corpus Chrifti ,&fanguis re ipfa fidelibus,in prafenti uita,fub facramemi uelametOjin Euchariftia inuifibiliter prafentia: Ser.decaeficut Cyprianus aperte atteftatur dicens:Panem na Domiangelorum fub facramento maducamus in terris,eundem fine facrameto manifcftius edenius in calisjiion minifterio corporali, fape repetitis actionibus ad eade reuertentcs, fed confumma- to facerdotio noftto, erit &permanebit ,perpetua &ftabilisjimplens &reficiens nos fumcientia,quam proferet palam abfij; ullis in tegumentisjomnibus confpicabilis,fummi prafentia facerdotis.Et nifi nos id uerum effe fateamur,ut in Euchariftia, &figniim &fignatum,alio atque alio refpedu,idem elfe poflit,plane negabimus Mat.i6. aperta,& manifefta Chrifti uerba,dicentis,HoC eft corpus meum,quod pro uobis datur: hic eft fanguis meus, qui pro uobis funditur .id quod fummae IN EVCHARISTIA, LIB.I. 17 fumm$ foret infaniaej atque hominis penitus infidelis, nullam Chrifti uerbis fidem ,omnino habentis. His Tigurini repugnantes,& fidem fua,ediro pridem libello, profitentes, inquiunt :Chrifli cordus in calo efl,pdhqi fojl afcejtonem, addexteram fatrk,quod(inqmunt) dipnk uerbis in Euagelio Dominus ait:Exiui dj?atre,&‘ ueni in mundum: iterum loun.is. relinquo mundum^^ utido adpatrem. Item: Voflhac loan.iy. non ero in mundo,ipfiautem[difcipulipilicet]in mundofunt: ego autem adteuenio .Et ueritate dico uohis, expedit uobts ut abeam.t^am pnon abiero, confolator ille non ueniet. Si autem abiero, mittam illum aduos. Cum itaque uerba hac omnta,clara,ac dilucida fint, fed &corporalem corporis Chrifli in terris hipeprapntiam,pmpliciter abnegent: non temereprofeflo no Prapdei commiffos, abfurdo illo de corporali corporis chrifliprapntia &eiusfruflu,dogmate,nequaqud onerandos ejp cenpmus.Hac Tigurini. Quid fibi non arrogat,impudens humana temericasjimo ucrb fatanicaperuerlitas,qu^ CEri Ili EuangeliufuBuefterenbefubefck ?Vbi qusfo ufquara in Euagelio dixit Dominus, pofthac non ero in mundoJVerbaipfa non Chrifti funt, fed addita ab haereticis. Chriftus abiturus ad patre,coniblans difcipulos ait:Exiui apatre,& ue- ni in mundum.Iterum relinquo mudum,& uado ad patrem,&iam iam inftans animi fui propofitum,quall rem iam faciam indicans,fubdit: DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. rodn.i-/. lani nonfum in mundo, ipfi autem in mundo fiintjcum tamen adhuc no difceffiffet ab eis. At illa ucrba :Poftliac non ero in mudo, impudentiflime,& falfo confida funt, ut iinponant fimplicibus,nec archetypis Gr^cis uerbis,nec Latinis cogruentia.Porro Chriftus poli; tridui mortem refurges,per quadraginta dies, ufq; ad afcelionem,cum difcipulis conuerfatus elt.Necnon poft afcenlione,in terris apparuit bis Paulo Apo ^ct.9. llolo :primum in uia,iteru eidem in teplo Hie- ^cl.7.1. rofolymis.Qimcirca illa uerba,pofl:hac non ero in mudo,falfb &contra fcriptur3s,adiecta funt. Itaque IiKC qux adduda funt,ncc clara funt,nec dilucida, fed falfo adieda ,ut prxfentiam Chrifti ,terris abnegent .Imo uerb contra ,Chriftus MM.xlt. Deus &homo, prxfentiam fiiam poft afcenlmn^em terrispro mittit,ufque ad cofummationetn feculi .Et alio in loco Chriftus ait difcipulis: Vbicunque duo Liel tres cogregati funt in nomi ne meo,_ibi fum in medio eorum.Vbi tametfi de prxfentia fecudum diuinitatem pofflt intelligi, non tamen negatur de prxfentia corporalirqua - doChriftus nufquam infcripturis,fibi terris interdixerit, aut quali in cxlisad dexteram patris refidens,libertatem nohabeat,corporisfuiprxfentiam,ubi uolet,in terris exhiberej cum refurgens a mortuis Chriftus apparens difcipulis tellarus lit,datam libi omnem poteftatem in cxlo &in terra.At in omni poteftate,prxcipue continetur IN EVCHARISTIA, LIB.I. iS netur poteftas in terris ubique fe oftetandi cum uolet: neque enim corpus Chrifti ad dextcrapatris fedenSjC^Io uelut carcere claufumjaut coercitum eftj ut terris amplius apparere, ufq; ad fecundum aduetum nequeat: quo quid magis infanum,aut impium dici poiEtjnon uideo. Tigurini alio in loco aiunt: Caro iEius Jimelin terris hifceprofuit, utJalutem /cilicetnofira operare^ tur,nunceiufdem in terris hifce,ufus nuUus efi,necetid in terris hijceprajens ejl .In calts rejtdeti &ihiplurimum militatis ajfert.WacTigurini.chy trsMg Hic difputat de carne Ciirilti,u tde carne cuiufuis tantum liominis,& non filij Dei,cum tamein Chriflo ,tota diiiinitatis plenitudo habitet corporaliter, ut inquit Paulus,& qui foluerit Colojf.z. Cliriftum ,id efl: diuinitatem ab humanitate feiuxeritjfit Antichriftus, ut loanes Apoftolus teftatur.Sed nihil homines femel in Deu rebellantes,& maieftatem blalphemantes,dcterrere poteft:,ne nonpra:cipites eant in abylTum. Si Chrifti carnis in terris nullus eft ufiis,ncc in terris hifce prxfens eft,iam facramentu carnis, &fanguinis Chrifti, antiquatum erit, id quod, facramentarioru eft fcopus.Veruntamen in hoc my- i.coc.ii. fterio,mortem domini annuciare in terris iubemur,donec ueniat,nec fola fpirituali manducatione, mortem Domini annunciarepofllimus, quando fpiritus manducari nequit,nec diuinitas Chrifti fola maducabilis fit,fed corporale ht Eij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. “oportet,quod maducetur.Itaque fi caro Chrifti no eft; in facrametOjfed (piritus ChriftijCur porriges facrametumjdixit: Hoc eft corpus meum, &non porius ,hic eft ipiricus meus, uel hzc eft diuinitas mea; Cxterum Chriftus bene gnarus, nihil edi poffe,quod non fit corpus,dixit:Accipitc,cdite,hoc eft corpus meum. f,phefi. Porro quia ipfe ab reterno Dei filius, quod femel propter charicate nimiam, qua nos dilexit, aflumpfit,uchomo fieret,& corpore mories,{an guine fuo nosredimerec,ne recordatio taingen tis beneficij, ullo unquam tepore antiquaretur, Chriftiis,inquam, Deus &homo difcefturus ex hocmundo,immenfifui in nos amoris pignus, hoc eft,corpusfuumedendu, &fanguincfuum bibendum,inuifibilitcrin facramento carnis Sc fanguinisfui, ne uifio carnis &fanguinis,nos abhorreres reddercc,fub fpecie panis &uini,qu? noftra confueta funt nutrimenca,pr5bcre nobis uoluitiidq; acuncftis fidelibus frequentari prxcepit,donec ueniat .Itaqueprsefeuscft Chriftus iniiifibilker in myfterio fuo ,tametfi corporis tomS.- GCulisinuifibilis,ueldiabolo, quimendax eft, inuito ,uel inultis omnibus qui funt cx parte illius :ficq; nobifcum pnefens eritin Ecclefia, ufque ad confummationem feculi, quantumuk lunam allatrent rabidi canes. Tigurini addunt :Haccmnia ffiDominus lo- (juutm efl, &fe uefitdum Icquiteflatm eji: quis ergo illum. IN EVCHARISTIA, LIB.I. li» illum arguet mendacij IHac Tigurini. Nemo fane Chtidianus, catum nephas aiidebit.At uos infanijquos nihil pudet, quado Chri ftusnon iam infans, fed triginta trium circiter annorum,&uerbumj&fapientia,& poteftaspa tris,palam de porrecto facrameto dixit: Hoc eft: corpus meum:uos,inquam,dicere no piget: hoc n5 eft corpus eius,fed figura corporis eius:cum uerbum Dei,ut inquit Paulus,non fit in illo, eft z.Com.i. &n6,fed eft in illo fuit. Si figura corporis fecun dum uos erkjUeritas non eft, qui nihil figuratu, rem ueram efle uultis, &omne fignum,'non fui ipfius,fed alterius reifignum efle dicitis,ac fignu &fignatu ,diuerfa femper efle contra ipfam ueritatem contenditis.Atque hoc pad:o,uosChriftum mendacij arguere nitimini.Csterum fruftra :quandoquidem nos fupra mundo patefecimus ,&fignu m&fignatu m, eadem fiepenumero,ac non diuerfa efle polTe. Tigurini prstcrea, inquiunt ,Spiritus eff qui iom.6.. uiutficatyCaro nonprodefl quicquam: no quMper omnia inutilisJit,fid quod comeja nihil fruBus afferat: deJua enim carne ibi loquitur Dominus,qua cum corporaliter maducatariihil pro ft,&'f’.iritusfit,qui uiuificat, multu certe, admirada ejieorum temeritas qui aduerfitstam clara,^ expreffa Deiuerha,docere audent,jfiritualem corporis Jdnguinis Chriflt manducationem, &potum,aduitam nojuff'icere,nif corporaliter quoque Dominus maducetur-HacTigurini- Eiij de verit.corp.et sang.do. ipfe fueriCj eius tantum in fe aflumptam habens carnem,c]ui fuam fumprent.Perfcctoe autem hu ius unitatis Eacramen tum ,fuperiusiam docuerat dicens: Sicut me mifit uiues pater, &egouiuo perpatrem, &qui manducat meam carnem &ipfeuiuet per me. Viuit ergo per patrem, 6c quomodoper patrem uiuit, eode modo nos£qr camein dus uiuemus .Omnis enim cSparatio, ad incelligenti^E formam prsfumitur, ut id de quo agitur, fecundum propofitum exemplum aflTequamur .Hxc uerbuit$ noftrs caufa eft, quod in nobis carnalibus, manentemper carne Chriftura habemus, uidburis nobis per eum ea conditione,qua uiuit ille per patrem.Si ergo nos naturaliter fecundum carnem ,per eu uiuimus, id eil:,naturam carnis fua:adepti,quomodo non naturaliter fecunduipiritum,in fc patre habear, cum uiuatipfe perpatrcm?Ha6tenus Hilarius. Animaduerte quemadmodum Hilarius,patrem in filio naturaliter effe, per comparatione probare uolens, ficidin fumma molitur :Sicut per naturam humanitatis Chriftus in nobis eft, &nos in Chrillo ,eodem modoper diuiniratis natura pater eft in filio,6i filius in patre .Quod autem per naturam humanitatis,nosinChrifto fimus, &Chriftus in nqbis, ex eo manifeftat, quia Chriftus uerbumpatns carnem corporis, ex Maria matre,8c uirgine, fumpfir,arq; itidem nos uerbum carnem faftumjcibo dominico fumimus IN EVCHARISTIA, LIB.I. ^3 mimusrquo perfpicuum fitjUt Chriftus in nobis per facramentum carnis fus, nobis in myfterio communicatXjnaturaliterfit,& nos in Chrifto, tanquam membra in capite noftrojci acihxrentesjqui pro nobis bomo fadliis eftjUt nosDeo pa tri filios adoptiuos ,8c fibi cofiratres conciliaret. Corporaliter enim fil^Sj per benedictione iqyfticjurijnobis ut homc^nitur^lpiritualiter aute ut_E^eu^fiii IpjrUusg^catiajnoftruad tmuam mtam, 8c diuinae natura; participationem j^lpiritu redintegrans.Itaque nexus unionis noftrs^J Deum patrCjChriftus eftj nobis quidem ut liomoj Deo aute patri ut Deus, naturaliter unitus, non enim erat poffibile corruptioni fubicdlam hominis naturam,ad immortalitatem confeendere,nifi natura immortalis adeam defcedifTer, ac comunione participationeq; fui,a mortalitatis tcrminis,ad fuum bonu reformatos eleuaret. Prxterea quod per facramentum,naturaliter Chriftus in nobis fit,& nos in ChriftOjHilarius, prius admonens no efte humano,aut feculi fenfude diuinis rebus loquendum ,confirmat ex uerbis Clirifti,dicetis :Caro mea uere eft cibus, &fanguismeus uere eft potus:quiedit meam carncm,& bibit meumfanguine, in me maner, &egoineo.deueritate enim, inquit, carnis & fanguinis,non relisftus eft ambigendi locus. Na ipfiusDominiprofeflione 6£;fidenoftra,uere ca ro eft,6c uerus fanguis.Et h$c accepta,atq; hau- Fiij Ioan.6. nf DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. fta id efficiuntjUt &nos in Chriito, &Chriftiis in nobis fic^id quod interrogando confirmatjdi cens:Annehoc ueritas non eil?Contingat plane hisuerumnb elTe ,qui Chriftum filium Dei negant.quali diceret: Chriftiani omnes fidem habent uerbis Chrifl:i,& nemo n5 uerbis eius ereditjiiili qui negat Chriftum filiuDeijCum quo uelut fummeimpiOjnihilChriftianis eft commercij ,quippe qui extra Chrifti grege foris fit, Scfiix impietati relinquendus. Quod autem eodem modo quo filius eft in nobis ,pater fit in filio. Hilarius probat ex uer- bis EuangelijiSicut mifit me uiuens pater, &ego uiuo propter patrem,ita &qui edit me,& ipfe uiuet propter me:uiuit ergo ipfe per patre eodern modo, quo nos per carnem eiusuiuemus. Nam omnis comparatio, adintelligentix formam aflumitur: uita; etenim noftra: caufa hxc eft,qubd in nobis carnalibus, manent|per carnem Chriftumliabemusjper quem ea conditione uiuemus,quauiuit ille per patrem .Cum ergo Chriftum in nobis naturaliter elfe, per facramentum Hilarius conuicerit,concludit ex hoc, patrem in Chrifto naturaliter efle,dicens; Siergonos naturaliter fecundum carnem per eum uiuimus,id eft naturam carnis fua: adepti, quomodo non naturaliter fecundum fpiritum ,patrem in fe habeat,cum uiuat ipfe per patrem! In tota autem hac difceptatione,loquendo de natura IN EVCHARISTIA, LIB.I. H natura Chrifli,Sc noftraj de fubftatia Chtifli, & noftra,fecundu tn humanitate intelligit.Et dum dicit naturaliter Chriflum in nobis efle, intelligit fu bftantialiter,ut concludat filium, qui uiuit per patrem,uiuere per eu mnaturaliter &fubftatialiter,ficut nos per Chriftu naturaliter &fubftantialiter uiu imus .Namalioqui mfii per natiT- ram Hilarius fubftatiam intelligeret,nihil probaret contra Arianos, qui filiu mper cbcordiara uoluniatis tantum,Se non per fubftantia,ununi elTe cum patrecontendebant. Namde fubftan-^ tia patris Sc lilij,an eade eflet,. tota erat Arianis,(^ cum catholicis controuerfia. 1 Illud etiam infupercertuniefl:, Hilarium de ' uericate natura:, &fubftantite carnis Chrifti in ; Eucharill:ia,locutLim eflc,non de fola figura car nis Chriftijaut nudo fiigno:alioqui filoquens de fola figura uoluiflct probare unitatem fubftatie, nulla fuilfet rerum confequetia,no magis quam fi quis cojKenderet,quando edebatur agnus pafchalis,-lbi ideo fuiile fubftantiam Chrifti,.qiiia ibi erat figura Chrifti.Aut quado Moyfes in deferto,{erpentem sencum in ligno fulpendir,ut a'' populo afpiceretur,ibi fuilfe fubftantiam Chrilli:quod. fime ridiculu eflTet airerere,quandoquf-, deni ferpens ille fola erat figura Chrifti ,pro re,- i demptione noftra in cruce fufpendendi. Itidem quoqjfi egocuiufquam figuram in pariete depictam cernens,eimouftradodicerem,Eccc ibf de VERIT.CORP.ET SANG.DO. /fubftatia tua ;nonne ille merito meinfanire diceret? Itaq; ueritatem natura &c fubMtis Chriftiefle in Euchariftia, Hilarius omnino aifeuerat :ut Arianos de fubftantia patris &filij contendentesjgladio fpiritusjhoc eft uerbo Dei,iu - gulans profternat. Itaque &HilariuSj& uetuftiffimi quique orthodoxi fcripturs enarratores ,Chriftu &Deu, &homine, in unitateperfbns, fecundum utraque naturam iam in ^ternum uiuetem,in facrameto corporis &fanguinis fui,inuifibiliter ano bis ad uitam,non modo fecundum folum ipiritum,fed etiam fecudum corpus fpirituale,& fupernaturale,fumendum tradiderunt: ficut ipli a loitn.e. loannis Euagelio didicerunt,fic docente: Panis que ego dabo caro mea eft, quam ego dabo pro mundi uita.Nifi manducaueritis carne filij hominis, Sc biberitis eius fanguinerojUon habebitis uitam in uobis.Qui edit meam carnem,&bi bit meum fanguinem,habet uitam sternam, & ego refufcitabo eu in nouiffimo die .Caro enim mea uere eft cibus, 6c fanguis meus uereeft potus.Qui edit meam carnem,& bibit meum fanguinem,in me manet,& ego in illo. Sicut mifit me uiuens pater, &ego uiuo propterpatrem,ita &qui ederit me, uiuet ipfe quoque propter me. Igitur qui in {aeramento fpiritualem manducationem,folam fufiicere ad uitam sterna putant, contra loannis Euangelium, Chrifti inftitutionem htdjr' 0Caffii fltt dfi*y 6atf. IN EVCHARISTIA, LIB.I. 25 nem palam reiiciuntjqui carnem fuam ore maii duc3ri,& fanguinem fuum bibiinftituic,ut uica Kterna alTequamur, cum diuinitas fola manducabilisnonfitjUt fatetur eriam ipfe Neftorius. Tigurini quoque inEuchanftia,poll uerba Cbrifti jfuper creaturas panis &uini pronuciata,nihil mutatum afferentes,dicunt: Cum Vaulo Rom.^. quoque Afoflolo Oeum omne quod loquitur exequi fo[fe,& quodpollicetur certopraflare docemus.Hinc uero &illudcocludimus,quodqHafequiturT>ei ddlio uerhdqudprocedunt expondt,& declaret.lpjiimfd- £lum enim uerhoriifinis &fcopus efl :unde cum illud nonfit quod uerbdfignificare uidentur^dm ex eoconjlatjdUum uerhorii qua didldfuntfenfum efje. T>ominus dixif.Hdt lux,&fdBa ejllux.tdlis nimirum qua Gen.t. &cerni &fentiri poterdt.Caco idem dicebat, uifum recipe, &utfiimrecepit.M.ortuis quoque,Kefkrge ait, Cjr mox refufcitdtifurrexerunt. Siccum leprofo dixifi jit, Mundus eflo ,&flatim mundatus ejl .Peccatores quoquejolatus dit,P.emiffafunt uobispeccata ueflra, Mat.?. ejrflatim eafibi remfija effe fenferut. Etfic quidemy?” Luc.e,. quens euentus, antecedentium uerhoriifenfum declarauit.Cumitaq; Dominus in canadicat: Hocefl corpus meii,quodpro uobis traditur-.bicefljkngnis meus, quipro uobis effunditur. Hauddubie omne hoc reuera fic euenifiet, ut naturale illud corpus, uere (^proprie fentirepotui fent:fiquidemfymhola hac corpusfuum .naturale,uere &corporaliter efeuoluifet.Cum uero ••nihil horum eueniat ,quod uerba fecundum literam 4 00^ 00 DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. Jo»ant,/ed necpanis necuini fuhflantia mutetur,fequens hocfacium ceno euincit, quod uerba hac nequaquam iuxta literam, craj^ofenfu debeant intelligi. Hatlenm Tigurini. Hoc loco nimium cralTos theologos hi fc pro - dunt, qui tam ftupida fcribuntj ignorantes plane quid interfit inter uifibilia miracula,qu^ ocu lis cernipoflunt, &inuifibilia, atque eo maiora miracula,qu$ fide credenda funt .Etenim quia miraculis inuifibihbus,qu5nullo fenfu exteriori apprehendi queunt, fidem haberi difficilius apud hominesuidetur,Chrillus ilhsfide per mi racula corporea,qu2E palam cerni queunt conci- Mmh. $liatjficuti in paralytico fecit cui dixit :c5fide fili remittuntur tibi peccata tua. Et ciim ludxiintra fe blafphemafle eum ideo putarent, quod fblus- Deus peccata remittat ;Chriftus, que duntaxac hominem arbitrabantiir,ut fe Deum elTeprobaret,fidcmq; uerbis fuis habenda monfl:raret,mi' raculo uifibili paralytici curas corpus ,ut anima eius apeccatis uerbo cffefimataagnofcerent, dir xitilli: Tolle ledtumtuum, &uadc in domum tuam .Etfurrexit,& abiit in domu fuam.Videntes autem turb$ mirata funt, &glorificauerunt Deum ,qui deditpoteftatem talem hominibus: Proprerea enimChriftus uifibilia miracula, in. initio nalcetis Ecclefis in terris fecit,atqj^ApoffoIT &rDiIcipuli poft eum, quo fidma mira^- Hs inuifibilibus,ac fpiritualibus^cpciliarentvNa mira^^ IN EVCHARISTIA, LIB.I. miracula uifibilia figna funt infidelibus, tmn fidelibus :fideles uerd iam radicati in fide, fignis ad credendum non egent.Itaque uifibilia miracula iam diu in Ecclefia defierut ,inuifibilia uero miracula,per fidem quotidie adhuc in Ecclefia fiunt ,nec ulla unquam state fieri definent. Qu_bd fi qu*nullo fenfu corporis percipiu ntur, miracula non erunt,ea qua; fpiritualia, &inuifibilia funt, miracula omnium plane prscipua, nomen amittent. Porro Augufi:inus,ferrnone decimoodtauo de ucrbis Domini,loquens de miraculis corporalibus,ait:H5c ergo fecit Dominus,utinuitaret ad fidem:hsc fi^cs nuncferiiet in Ecclcfia,toto orbe diifufa: Et nunc maiores fanitates operatur, propter quas non efb dedignatus exhib ere iUas minores. Sicut enim animus melior eft cor pore,fic& melior falus animi,quamfalus corpo ris,modo caro esca non aperit oculos miraculo Domini,& cor eseu aperit oculos fexmojie Domini.Modonon refurgit mortale cadauer refurgit anima,quf mortua iacebat in uiuo cadauerc: Modoaures corporis fiirds non aperiuntur, fed quam multi habent aures claufas cordis,qustamen uerbo Dei penetrante patefcunt,ut credant qui noncredebant,&: bene uiuant qui male uiuebant,& obediantqui nonobediebant :&dicimus ille credidit, ac miramur cum audimus de iis, quos aliquando durqs noueramus.Cur crnt rrrirmeuL’ i rn cf c(0^77a. 1 \cj'L7£l\ de verit.corp.et sang.do. go nunc miraris credentem ,innocentem ^Deo feruientemjnifi quia conicis uidentem,quem nouerasca:cum,confpicis uiuente, quemnoueras mortuu mjConipicis audietem^ quem noueras furdjjm? Nara uidete aliter mortuos,de quibus mortuis dicebat Dominus jcuida ideo tardanti ne dominum fequereturjquia fepelire pa- Mm.%. treuolebat:Sinite(inquit)mortuos fepelire mor Lite.}. tuos fuos.Et poftea addit:H£ec ergo Dominus fa ciens diuina^paties humana, admonet nos corporalibus miraculis,&patietiacorporali,utcredamus &fanemur ,ad cqnfpicienda illa inuifi- *bilia,qux carnis oculus nefeit. At obiiciunt: Si corpus Chrifliinfacramento efetiam manifefle appareret, &exifiere uideretur,jicut alia miracula aChrijlofafla in corporibus d lepra,uela cacitate,uel dparalyfifanatis, uel dmorte re fnfeitatis,fatim conficua erant omnibus . Veruta- S' 0ne men talia obic(5ta diluere facile cftmam corpora illa fiucfanata,iiuea morte refufcitata,hominu tantum erant corpora, conlpe&ui cuiufq; obie- (Tta, nondum glorificata.Chriili uerb corpus ple num gloria,gratia, &ueritate cum adhuc uerfareturin terris,Dei &hominis erat corpus, atque polb refurre(51:ionem corpus erat glorificarum. Eiufiiiodi autem corpus non ui<detur,nifi quando uideri uult,& ubi libetificut Chriftus ibat cu Ztfc.ult. duobus difcipulis cutibus in Emaus, &peregrinus exiftimatusjambulas cum cis ufq; ad uclperain IN EVCHARISTIA, LIB.I. ^7 ratti manfit incognitusjdonec in fi:a£tione panis agnitus, euanuitex oculis eorum, quia amplius ab his uideri noluit .Prsterea claufis oftiis Icfiis lom.zo. intrans, ftetit in medio dfcipulorumnon uifus, antequa diceret eis;Pax uobis.Et Mari^ Magdaibidem. len^tanqua hortulanus apparuit,n5prius agnitus quam ea nomine uocaret,dicens,Maria:qua motfrd^ ucteic noce cognofces illum ,appellat eum, Rabboni. Glorificata namque corpora fimiliaangelis,hac uidenturhabere dote,utquando uelintuideantur,quando uideri nolint,mortalibus oculis con exnacrmm^ fpictia non liat.Itaciue qui arguit in lacramento corpus Chrilli non elTe, quod oculis non uideatur,rerurrectionera C^rifti negare uidetur .extern Paulus Corinthios docet, feminari corpus i.roniy. in corruptione, furgere uerb in incorruptione, feminari in ignobilitate,furgere in gloria,feminari in infirmitate, refurgere autem inuirtute, feminari corpus animale, furgere uerb corpqs fpirituale .Naoportet corruptibile hoc, induere incorruptionem, &mortale hoc,induere immortalitatem.Quocirca Chrilli corpus pofh refurre£lionem,&fpirituale,& glori ficatu ell. Itaque fi corpus Chrilli in facrameto ,non uidetur mortalibus exterioris hominis oculis, licutambulauit in terris, &nihil exterius apparet nifi fpecies panis,at ueritas corporis Chrilli,per fide ibiuidetur ab interiori homine, quia Chtillus ueritas ell,& fidelis in omnibus uerbis fuis.Atq; pfii. 144. Giij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. auditores fyncere didtu ,ut uerba proprie fignilicant exiftimarc folent.At Ecclefia Dei catholica qu$ fpiritu fandto regitur, per uniuerfum orbe diffufa, nouiffima illa Chrifti uerba :Hoc eft corpus meum,quod pro uobis datur:hic eft fatiguis meus,qui pro uobis funditur :fyncere ficut proprio fenfu uerba fignificant, nonpertropos aut allegorias,di6ba efle^er omnes, ^tates aChri ftopaffo,intellexic^A quorum uerborum redto lenlu qui dilcedunt, quomodo oues Chrifti fe audebunt dicere,qui paftoris fui uocem claram, &apertam,audire nequaquam uolunt? Tigurini quoque quodam in loco,aiunt :Uos eficordas meutn,quodfro uohis eflddtumihic ejljdnguis ment,quipro uobisfunditurX)icut aduerjdriq hk prdberi corpus Chrifti: idem &nosdtcimus.Wbi ergo difidium efl? Dicuntaduerfarij corpus Chrifli ndtu~ rale &fubflantiale :nosfacramentale ..hinc pugnd, &c.Hac Tigurini: Sacramentu &myfterium poteft Chrifti corpus naturale, Sc fubftatiale,ab oculis noftris celare, corpus aute ipfum ,tametfimyfterio celatum, naturale corpus manet. Quemadmodum iielatum corpus uelamine no mutatur .Quod ft facramentale corpus folum uifibile fignum ,& uelamcn nudum appellant,quo celantur,qu$ in myfterio funt ablcondita ,non autem ea qux in eo continentur,iam qu£efo,quis unquam lic loquitur,ut appellet myfterium, id quod nihil lateu.S; IN EVCHARISTIA, LIB.I. 31 tens habet reconditum ?At fi quis ftolide pertinaxj contendere uelit in myfterio nihil omnino cotinerijis de eorum numero eriCj de quibus dicit Paulus: Aberrantes conuerfifunt in uanilo- i.rim.i, quiumjUolentes efie legis do£toreSj non intelligentes neque qu$ loquuntur ,neque de quibus afleuerant. Quod fi quicquam in hoc myfterio contineturjid_i^efle eft naturale^ac fubftantiale^lpiritualeque fitcorpus, nonfol^ lacrametalejUtifti dicunt: Atqui fi nihil eft in myfterio abditumjiam myfterium no erit.Itidem fi nihil eft in facramentOjiam facramentum non erit. OEcolampadiusin dialogo cumfuoNathanaele^que ifix-n! fuobsAKaf,quidlibet fateri^quidlibet negare ftupidum cogit,inquit:Vrg-efd/iy«i', fanem ‘Dominim effe iffiJSimum corpus Chrifli,ita ut quicunquefinepif,pt(e impi^ iUopafidntur, nonfolum panem &Jacrametum ,fid etiam corporaliter corpus Chrifti manducent,ac in osfiomachi tranfinittat.Nos uero contradicimus, &elementum nequaquam in talem honorem eueclum a[ferimtts,ut omnium dignifiima creatura,in unam naturalemque illiusfuhfldtiam fe unidt,uel ita naturaliter in eo contineatur ,ut per ipfium tanquamper medium canalem ,transfundatur gratia,quam ipfefiiritusfitnSlusfidelibus cocedit, & contaBu uel guBu eius, etia impij ,ipfium uerum corpus Chrifli contingant, ac edant, gratia ueparticipes: fiant.Hac OEcolampadius. His qui dicunt corporaliter in facramcto cor- Hiii DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. pus Chrifti maducarij OEcolampadius contradicitj &elemctum nequaquam in talem honorem euedu aflerit,uc omnium digniffima creatura, in unam naturalemq; illius fubllantiam fe uniatjuel ita naturaliter in eo contineatur,utper ipfum tanquara per medium canalem ,fpiritus landti trasfundatur gratia.Quid miru fi OEcolapadius Antichrifl:us,Chrifi:o cotradicat?Clirillus plenus gratia &ucritate ,de corpore 8cfan- guinefuo,difcipulisinlacramentoporre6lo,difertis uerbis dixit:Hoc eft corpus meum, hic eft fanguis meus.OEcolampadius gratia Sc ueritatis expers,nullu honorem uerba Chrifti elemen- to dedifle, &impudenter &mendaciter aflerit, Lxc.zi. cum Chriftus in Euangelio dicat;C$lum &terra tranfibunr,uerba mea non tranfibunt. &per pfil. 88. Pfalmiftam:QmE procedunt de labiis meis non £75.55. faciam irrita :& per Elaiam nos admoneat, inquiens;Sicut exaltantur cxli aterra,fic exaltat® funt ui® me® auiis ueftris, &cogitationes me® acogitationibus ueftris. Et cjuomodo difcendit imber &nix de c®lo,& illuc ultra no reuertitur, led inebriat terram ,&infundit eam, &germinare eam facit,& dat femen ferenti,& panem co medeti, fic erit uerbum meum, quod egredietur de ore meo.Nd reuertetur ad me uacuum,fcd fa ciet quacunque uolui,&profperabiturinhisad qugmifi illud. Qu5{bte,quifquises,quiChriftu cs orofelTus ,qui Chriftum uerbum patris, ueritatcm IN EVCHARISTIA, LIB.I. 3^ tatemefleagnofcis,qui ChriftumDei fapientia non igaoras,qui Chriftutn Dei uirtutem,&: potentiaprofiterisjan neuerbum eiusdicetis:Hoc efl: corpus meum, hic eft fanguis meus, uacuum ad eum reuerfum efl:?an uiuus fermo Dei,& effi- Heh.^l cax,& penetrantior quouis gladio ancipiti,irritus ideo fadlus eft, qubdOEcolampadius fuo animalifenfuc5prenenderenon potuit,quomo' i.Cor.z. do digniffima omnium creatura, nepe Chriftus ipfe,uerba fua de porrebto facramento intelligeret,mfi per tropum? QmIi uerb humanum inge nium,opera Dei uel minima cpprehendere poffit .Id quod Salomon palam negat inquiens: Quomodo ignoras qu$ fit uia fpiritus, &qua£cc/e,ir. ratione compingantur olTa in ucntre prognatis, fic nefcis opera Dei, qui fabricator eft omnium. Et adlbi idem aitftntellexi quod omnium operu EccleX Dei,nullampoffithomoinuenire rationem eorum quK fiunt fiib fole,& quanto pTusIaborauerit ad qusrendum,tanto minusinueniet.Etiam fi dixerit fapiens fenoire,non poterit reperire. Admonet quoque Paulus Apoftolus,n6 plus fa--So»j.i 2. pere quam oportet fapere ,fed fapere ad fobrietatem,& unicuique ficut diuifit Deus mefuram fidei .Si OEcolampadio propter fua infidelitatem, menfura fidei diuifa non eft ,ut his uerbis Chrifti fidem habeat,nifi quatenus animali fuo fenfu coprehendit ;an illius incredulitas fidem Chrifti euacuabit?abfit,inquit Paulus: na Deus Eom.}. DE VERIT.CORP.ET SANG.DO.' ueraxeftjOmnis autem homo medax, ficut fcriptum efl::ut iuftificeris in fermonibustuisj & uincas cum iudicaris. Theophilus Alexadrinus Epifcopus in fuo libro Pafchalija diuo Hieronymo in Latinam linguam tranflato ,nonnullas Origcnis impietates enumerans ,blafphemiam fummam effe cenfec, quod Origenes diceret fpiritu faniSum no operari in iis qua: inanima funt^nec ad irrationabilia peruenirc. Ipfa Theophili uerbain libro primOjfuntharc:Ad aliam eius ueniamusimpictatem^quam uclut de profundiffimis tenebris eru dians loquiturj&blalphemiarumfuarumpefsima mundo reliquit memoriam.Dicit enim^ ipi ritum fandbum no operari ea quij inanima funt, nec ad irrationabilia peruenire .Qjrod afferens non recogitat aquas in baptifmate myfticasjaduentu fandbi fpiritu sconfecrarfpanemque Dominicum jquo faluatoris corpus offenditur, & quem frangimus in fandificationem noftri, & facrum calicem,qu$ in menfa Ecclefi? collocatur, &utique inanima funt ,per inuocatione & aduentum fandli fpiritus famffificari. Si ad irrationabilia,&: ad ea qus abfque anima funt, fan- 6ti fpiritus fortitudo no peruenit,cur Dauid canit:Quo abibo aIpiritu tuoiQjrod dicens offen dit fandro fpiritu omnia contineri, &illius maieffate circundari ,ff omnia, in omnibus utique &irrationabilia &inanima funt .Et alibi legimus: IN EVCHARISTIA, LIB.I. 33 musrSpiritus Domini repleuit orbem terrarum. Quodnunquam fcriptura mcmorareCjnifi irrationabilia quaque Sc inanima, illius numine complerentur. Addit Theophilus mox in eodem libro, &aliam intolerandam Origenis blalphemiam ,dicentis filium Dei, ideft rationem &fermonem ac uirtutem eius, ad ea tantum qu$ rationabilia funt,peruenire .Theophili uerba funt ,h^c ipfa qusfequuntur: Verum no eft contentus hoc fine blalphemi*, fed in morem lunaticorum,qiii furorem fuumillifione dentium,&fpuraatiura faliuarum eieilione teft3ntur,rurfum erudlat,& dicit. Filium Dei, id eft rationem &fermonem ac uirtutem eius,ad ea tantum qux rationabilia funt,peruenire. Qjaod audies,mirorundefumpferit, aut quomodo legifle fenefciat. Omnia per ipfum faita funt.Ex quo approbatur,ad cun (fta uerbi Dei fortitudinem peruenire :forfitan oblitus &illius iiiftori£E,quando uirtiitc Chrifti loan.n. Lazarusfufcitatus eft .Cuius utiquecorpus, eo tepore quo de morte Turgebat in uita,ut anima, ita &ratione caruit .Ignorauit &illud,qubd de quinque panibus, quinq; milia faturata funt ho minum,exceptis mulieribus &infantibus,& fu perfuetunt duodecim cophini fragmentorum: quod utiq; Chrifti fortitudo perfecit. Avhitrorihidem. eum necillius miraculi recordatum,quado irrationabiles maris fliiclus,diuino calcas pede,tra- I DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. quillitati nauigandu reddidit.Qui Chrifti uirtus,& n5 alterius patrauic imperium.Quomodo ergo no toto corde^St animOj& corporeper- Iiorrefcitj dices, fortitudinem uerbi Dei ad irrationabiles creaturas non polTepertingerevEt qui iadtat fe in fcientia fcripturarum, &putat tanta lcgifre,quata nullus hominum legerit,fciat fcriptum, quod sgrotantes in ledtulis deferebat, & ponebant in triuiis &plateis,u tPetri eos umbra contingeret,&fanaret,quodfacra Apoftolorum acta teftatur,arguentia Origenis ftultitiam, per quam id Apoftolorum umbra fecifle conuincitur,quodille filium Dei,uerbuDei,nonpotuiffeteftatur:Simili errore deceptus,&nefcies quid loquatur, eorum qui nolunt Dei prouidcntiam ufque ad omnes creaturas,& mudi inferiora defcendere,fed tantum in ctelorum regionibus c5- morari ,,ut fcilicet id umbra fecerit Petri ,quod implere faluatoris fortitudo no quiuerit.Hadlenus Thcophilus. Hic manifefte cernis OEcoIampadium fiimma impudentia,eandeni impietatem, eafdemqi blafphemias eru£tantem,& contra Cliriftum & cotra fpiritum fandlum,quas anteillum Origcnes euomuitmec quicqua eum pudet longa obii uione fepultas ha:refes ab inferis euocare, quo fibi apudimpios ,cu fummo uerbi Dei &ipfius Chrifti contemptu,nomen grandefaciat.An no perinuocationem, &aduentum Ipiritus fandi, panis. IN EVCHARISTIA, LIB.I. 34 panis &calix fandificatur,& fit Eucharillia;An is nullus honor eftj ex communi pane, &uino mixtOjprodire corpus &fanguine Domini JAn mat.i6. Chriftus quando accepit in manus panem^quado gratias egit,quando benedixit,quado fregit, quando porrexit difcipulis dices, hoc efl: corpus meum, nullum honorem elemento panis deditS an laborem illum in uanu fumpfit? an in cafium uerba eafuditJaut uiuus fermoeius &efficax, tuc efficacia omni caruit ,&nihil panis aut uini creaturis contulit?quis de Chrifl:o,non omnino demens &penitus «Aos,dicere auderet, eum in uanumuerbafacere ,&C temere quodcunquein buccam uenerit effutire,ut folent homines temu lenti ?CEEteru Apoftolici uiri,ftatim aprincipio nafcentis Ecclefis, ab Apoftolis ipfis &fpiritu fando edodi, poft confecrationem panis &ui- ni aqua mixti,diuinis uerbis peradam,iam non amplius communem panem eCfe, aut commune poculum arbitrabantur,red creaturas illas pa nis,& uini mixti,qu£e alioqui extra ufum factorum communia nobis funt alimenta, ex quibus maxime nutrimur, poftquam uerbis Dei confecratJE funt, corpus &fanguinem Chrifti incarnati iam efle,Ecclefiam Dei edocuerunt,uti luftinus philofophus &martyr adteftatur, cuius uerba fupra retulimus. Itidem Irenatus ita fcribit :Quemadmodum qui a terra elt panis^ percipies uocationem Dei, ^^ T.^T* DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. iam non communis panis eftjfed Euchariftia ex duabus rebus conftans ,terrena &c$lefti :fic & corpora noftra percipientia Euchariftiam jiam non funt corruptibilia jfpem refurredlionis habetia. Quibus uerbis Iren^usadmonetjEucliariftiam poft confecratione,ex duabus rebus con ftarejterrena nempe Scc^leftijhoc eftjex terrena fpecie panis ,&cxIeRi diuinitate corporis & Cohjft. fanguinis Clirifti incarnati. Nam in Clirifto(ut inquit Paulus) inhabitat omnis plenitudo diui-- nitatis corporaliter. EtRemigius Remenfis ArchiepifcopuSjis qut Gallorum uocatur Apoftolus ,qui ante Gregoriumjprimum eius nominis EpifcopumRomanum^nonaginta annis prsceflitjUt palam teftatur temporum additiones ad Eufcbium, in com metariis fuis epiftolg prima; ad Corinthios,fcri- i.CojMo. bit: Calix benedictionis cui benedicimusjiionne communicatio fanguinis Chriili eft? Idcirco primum calicem nominauir,quia pollea de pane plus erat difpiitaturus .Calix autem benedictionis dicitur jqui benedicitur a facerdotibus inaltari. Appellatur &ipfc calix comunicatioj quafi parti cipatiojquia omnes communicant ex illojpartemq; fumunt ex fanguineDominijque continet in fe. (Et panis quem frangimus)Tn altari (nonne participatio corporis Domini eft?) utique primum cofecratur &benedicitur afacerdotibus &Ipiritu finCto ,&deinde fragitutj cum. IN EVCHAR.ISTI A, LIB.I. 31 cum iam licetpanis uideatur, in ueritatecorp us ' Clirifti eft; ex quo pane quicunque comunicat, corpus Chrifti edunt(quonia unuspanis)fubaudisChrifti, (& unum corpus) Chrifti (multi fumus)qui comedimus illum panem. Caro,quam uerbum Dei patris alTumpfit in utero uirginali, in unitate Cnx perfonK,&panis qui confccratur mEcclellq,unii corpus Clirifti funt .Sicut enim illa caro,corpus Clirifti eft,ita ifte panis trafit in corpus Clirifti,nec funt duo corpora, fed unum corpus .Diuiiiitatis enim plenitudo qu* fuit in illo,replet &iftum panem,.&: ipfa diuinitasucrbi, quae implet ca:lum &terram &omnia qux in eis funt,ipfa replet corpus Clirifti,^quod amul tisfacerdotibus per uniuerfum orbem lanbtificatur, &facit unum corpus Chriftieffe. Huius Remigij librum unum atque alterum ,uetufta Icnptos manu^acqj lilius nilcriptos nomuie^nos T aliquando uidimus .Quempofteriores nSnulli cius ceratisieifdem pene uerbis fecuti efte uidentur.Iam fi uerbi incarnati diuinitas replet illum panem,&facit elfe corpus Clirifti, quod amultis facerdotibus per uniuerfum orbem faniftificatur, quomodo non plufquam infana,& penitus Antichriftiana eft Oecolampadij &fequacium impudens afreueratio,nepe in nullumhonorem eue£tum efte facramentum ,utuel Cliriftus in eo fupra naturam contineatur, uel per illu dtanquam per canalem transfundatur gratia 1iij DE VERTT.CORP.ET SANG.DO: cramento attendere debesjfpeciem paniSjUeritatem carnisj& uirtutem gratiae fpiritualis.Vfque ad fpecie panis pertingit fenfusexterionadueritatem qarnisjfides interior:ad uirtute gratite fpi' ritualis,charitasfuperior. Specie panis rodit aliquando iorerparuiflimusiueritate carniSjChriftianus etiam recipit peffimus:uirtute gratite Ipi rituafisjno nifi prxdeftinatus recipit. Ite addir. Quod uidemus fpecies eft panis Hc, uini ^quod aute fub fpecie illa credimus ,uerum corpus eft &uerus fanguis Domini,quod pependit in cruce &de latere fluxit. Comeftio itaque facrametalis quantum ad uifibilem fpecienij &quatum ad corporis Chrifti ueritatem ,couenit bonis ac malis communiter .Sed eft alia comeftio, ficut iam diximus, bonorum folummodo, quam per Dei gratiam ac per fidem exdiledlione operantem uitKmeritum efficit, &afledtus metium in cordibus percipientium uel rainiftrantium, intercedente fjairituali &fubtiliore quadam unione capitis &membroru. Obferua,nonne &hxc clara funt &perrpicua,Deu fuu manu &ore co tredlaturi &colloquente fibi audituri !Et deinde ueritate carnis contineri dicit in facramento altaris,ad quam fides interior pertingit. Aut uidentur hxc tibi adhuc ambigua? Oeco. Nonlegeram illa apud Bernardum,red cotra Adelhardum,illam fententiam aduerfariorum non afle- 'rit .Super Catica aute fatis docer,quid fit audi- IN EVCHARISTIA, LlB.I. a-» re Deum 8chabere collocutorem ,addo &ofcula &lexus myllicos, unde &uerba ifta quE citas intelligo. CEterum quod uerum corpus & fanguine ponit in myfterio^fciui pridem,&ipfe eodem lenlu nihil dubito quo ille locutus eft. Nam qui credit etiam fide mortu3,Chriftum filium Dei &Maria;, pro noftra recociliatione,S: uiuificatione mortuu,& teftatur hoc facramen- to feid credere,illi utique uerum corpus Chrifti efl: in facramento altaris_. Nam 8c ipfe fubleuat fenfus, tametfi gratiam &uirtutem n5 affequatur. Adhsc, efto humilior fit is quam ut capiat, Ecclefia tamen corpus Chrifti uerum agnofcit, propter quod illeneqUaquam impunis crit.Etenim fic fenfifle.Bernardum fentio. Excellebat cnimexadtiore iudicio omnes fustepeftatis uiros.Hadbenus Oecolampadius. En tibiabipfohofte ueritatis teftimonium iieritatis ,quod indigne &fide mortua credens filium Dei pro nobis mortuum, uerum corpus Chrifti recipit in facrameto ,tametfi gratiam & uirtutem non aflequatur .Maluit enim id fateri quam aBernardo, tam excelleti uiro,uideri difi fentire. Sic Deus mendaces nonnunquaimmemores reddit,ne meminerint qus pridem dixerant,ut uincat cum iudicatur. pyi/qo. Corpus uerb Domini amalis contingi,& intra fauces recipi, Cyprianus fermone 5delapfis manifefte indicat, narrans deparuulafacrificiis Kiij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. gentilium inquinata.Ait enim:Pr^fente ac tefte me ipfo,accipite quid euenerit.Parcntes forte fu gientes dum trepidi minus cofulunt^fub nutricis alimentomaruulam filiam reliquerunt, reli- 6tam nutrix detulit ad magifl:ratus:illi ei apud idolum qiid populus confluebat ,quod carnem necdum poflet edere per statem ,panem mero mixtunijquod tamen &ipfum de immolatione pereuntium fupererat,tradiderunt.Recepit filii poftmodum mater: fed facinus puella commiffum tam loqui &indicare no potuit, quam nec intelligere prius potuit,nec arcere .Ignoratione igitur obreptum efl:,ut facrificatibusnobis,eam fecum mater inferret.Sed enim puella mixta cu fandiis, precis noftra: &orationis,impaties, nuc ploratu concuti, nimcmentis $ftu fludtuabunda iadlarijuelut tortore cogente, quibus poterat indiciis cofeientiam fadifiin fimplicibus adliuc annis, rudis anima fatebatur.Vbi uerb folennibus adimpletis, calicem diaconus oiferrepr^- fentibus coepit, &accipientibus emeteris locus eius aduenitjfaciem fuam paruula,inflindtu diuinx maicftatis auertere,os labiis obturantibus premere,calicera rectifare. Perftitit tamen diaconus, &reludfanti licet, de facramento calicis infudit. Tunc fequiturfingultus&uomitus, in corpore atque ore uiolato Euchariftia permanere non potuit .Sandlificatus in Domini fanguinepotusjdepollutis.uifceribus erupit, tanta eli IN EVCHARISTIA, LIB.I. 40 ell poteftas Dominij tanta maieftas .Secreta tenebrarum fub eius luce deteftafuntjfacerdotem Dei nccocculta crimina fefellerut.Hoc circa infantemjquK ad loquendum alienum circa fe crimen necdum habuit statem.Narrat quoque fimile quiddam de adulta/ubdens: Acuero ea qu$ state proueftajdc in annis adultioribus conftituta ,facrificantibus latenter obrepfit,non cibum fed gladium fibi fumens,& uelucqusda uenena lethalia intra fauces &pectus admittensjangi 8c anima exsiluante cocludi poftmodumccepitj&prefluram noniamperfecutionis fed delidli fui paiTa, palpitans &tremens concidit:impunitum diu non fuit, nec occultum difsimulats confeientis crimen :qus fefellerat hominem,Deum fenfit ultorem .Hsc Cyprianus. Enimuero qui digne edit carnem Chrifti ,8c bibiteiusfanguincm,manetin Chtifto,& Chri- /oaa.6. ftus in eo.Csterum qui indigne corpus Domini 6cfanguinem intra fauces recipere audet, ad iudiciu fibi illud fumit :in os enim maligni intrat i.cor.ir ut iudicetjfed non ut ibi maneat. Porro in Euchariftia, nos ueritatem corporis &fanguinisChriftifumere,manifefl:um eft ex Nicena Synodo,cuius ipfa uerba fequuntur; Em TTBtA;» xcftJccoStc yiJ-H Hs4 v-|<yrar7t? Hft&f Titra "ns Cxs-W DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. 7tV i>t CU^OVTZA liw (X.UOi^TiaF 7®V KiCT/ttV, GvSzra -7%* kci(Lv (Si^oMZoeVjH^ r> ticmov twTtv o»/xoc, oufWC ?\pt/j.^oliotTcts Hjxay ,TnyAli/y 'ruv'm tfv •TBe TW? aVM;Sfl\(X .</)« TtVTB ><<f 0l/7t titAu KxiA^»yi(jJU>,ctM’ oA/}<f ,ip« ©77 ovx e? ecM. aj kyivLTfAf. Iterum edam hic in diuina menfa,nc humiliter inteti fimus ad propofitum panem ,&poculumjfcd attollentes mentem jfide intelligamus ficum in facra illa menia, agnum illum Defi tollentem peccata mundi,incruentea facerdotibuji immolatum^ &preciofiim ipfius co^us &fanguinem nos uere fumenteSjCredere h^celTenoftr^ refurretlionis fy^mbqla :propter hoc enim neqj multum accipimus, fed parum, utfciamus quod non fatietati,fed faniflimonis fumimus. At Occolampadius poftquam in Euchariftia acatholica Ecclefi® fententia defciuit ,cernens inter ctetera ueritatis propugnacula, prscipue concilium Nicenum, uniuerfis facramentarioru mmachinis fortiter obfl:are,cum dicit in facra illa menfa iacere agnum illum Dei tollente peccata mundi,incruente afacerdotibus immolatu, Segnos preciofum ipfius corpus &fanguine uere fumere:qu$ uerba manifefte uiuificum &incruentum ecclefi^ facrificium in Euchariftia c5- firmanc,fretus quod Grscxlingus peritus efler, fe facile pofle fimplicibus fubdola interpretatione mentis aciem perftringere,atque auero fcnfij in fua IN EVCHARISTIA, LIB.I. 41 infua deliramenta abducercjfic ucrbailla Grgca iSvias «Nfera -fp} 'ngi&r SvcuSmh, Latine uertitj qui non uidtimarum more afacerdotibus facrificatur.Qua uerfione de particula illa priuatiiia x in aduerbio }.$VTat <Juod incruent^hoc efl: abfq; madlationCjabfque cruore fignificat, negatione faciens atque ad facrificium referens :id quod Concilium afErmat^mira uafricia negare molitur^quali nullum fit facrificium in Euchariftia, cum rame Concilium aperte teftetur poft femel in cruce peradbam unica oblatione cruenta teter nam redemptionem ,nunc ufque ad fecundum aduentu facrificium uiuificum noui teftametij in Euchariflia incruentum fupeteffeun qua prgfens adeft ipfe Chriftus, ia non amplius mones, Rom.6. noftram gratiarum adtionem patri offeres nofque fua membra agnofeens. Q^odfane facrificium frequentates,filij Dei &Clirilficobgredes Rom.^. elfieimur,& capiti noflro Clirifto coiungimur. EficOecolampadius multa uerbainuanum effutitjContendens omnia conftare fide in Chriftum palfum^no fide epa humiliter fentimus in pane corpus Chrifli lates, fic enim loquitur.At Concilium c5tra manifefte admonet,ne humilitet intenti fimus ad propofitum p.inem &pocuium,qus fenfibus obie6fafunt,fed fide intelligamus pofitum in facra illa menfa agnum Dei tollentem peccata mudi,a facerdotibus abfque maftatione immolatu, Stpreciofum ipfiuscor- ‘L de verit.corp.et sang.do. pus nos uerefumentes credere h^c efle noftr® refurredtionis fymbola.Quomodo enim norefurgec corpus hoc noftrumj quod uita paftum e mundo exiens^uiram fecum cfFerCjquam nimirum uitanij ipfum fcilicet corpus &ianguinem Chrifti poiici in facra menfaj &tollentis peccata mundi ,in facramento uere fumimusj Nam Chriftum paflum credunt etiam quifacramcntum no recipiunt :quid opus ellenirafacrame- to,fi fides in Chriftum palTum fijfEcitj& nihil in facramento latens eftjitaq; fpiritualis fola manducatio fine corporalijfpiritura iuuarepoteftrat naftru hoc terreflre corpuSj& fua corporali maducatione &fimul fpintuali alendum eftj ut in uitam refurgatjidque cdcilium apertillime docet^quantumcunque hic demenserro deliret. Quod Chriftus in Euchariftia fit adorandus. Porro qui corpus Chrifti in Eucharillianon adorandum cenfentj infideles fefeefleorbi manifeftatjChrifti uerbis fidem non habeces,qudd carnalibus eorum oculis nihil nifi panis &uinu mixtum uideatur: Aut enim Chriftum dicente, Hoceft corpus meum,hicefl:fanguis meuSjCredunt no ueracem in uerbo fuo, fcd diffiraulatorem,qudd corporis fenfibus tantum myfterium non capiant, cum tamen Deus fit uerax, omnis autem homo mendax:Aut omnipotetiara uerbi eius, &uirtutem &efficaciam Ipiritus fandi penitus IN EVCHARISTIA, LIB.I. 42: penitus negatj tanqua non poffit prEeftare quod dixitjSc efficere ut quod nobis uidetur panis aut uinutn mixtu^reuera fit corpus &fianguis Chrifti: atque ideo in blafphemias intolerandas erupunt ,afleretes adorationem illam idololatriam aperta eire,& corpus Chrifti inEuchariftiaj merum idolumiid quod auditu intoleradum Chriftian£ aures ferre recufant. Quado populus Ifrael in deferto percolumnx nubis dcfcenfum, intellexerat gloriam Dei fuiffe prtefentem ,unufquifqueftans in olfio tabernaculi fufirelpicies ad tabernaculum adorabat .Scriptu eft enim in Exodo :Cum egredere- Exoi.y^ turMoyfes ad tabernaculumjfurgebat uniuerfa plebs, &ftabatunufquifque in oftio papilionis, lui ,&refpiciebant tergum Moyfi donec ingfederetur tentorium.IngrelToaute illo tabernaculum foederis, defcedebat columna nubis, &liabat ad ollium,loquebaturq; cumMoyfecernen tibus uniuerfis ,quod columna nubis liaret ad olliumtabernaculijllabantqueipfi &adorabat perfores tabernaculorum fuorum.Itaque adrno niti per nubem gloriam Dei adelle ,quam aliter quam per nubem uidere non potcrat,adorabat. Itidem in libro lofue ubi lofue in capo Hicri-,^»^^-!- chouidit hominem ftacem edtrafe cuaginatum habente gladium, perges ad eum quifnam elTet interrogauitjinquies, Nofler es an aduerfarioru? Q^i refpodit,nequaqua,fed fum princeps exer- Lij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. citus Domini,&nunc uenio .Cecidit lofue pronus in terra,& adoras ait :Qmd Dominus meus loquitur ad feruufuum?Solue,inquit, calceametum de pedibus tuis :locus enim in quo ftas,{aadtuseft.fecitque lofue ut fibi fuerat imperatum. Hunc locum Eufebius &Gr^ci omnes interpre* tesjintelligunt de filio Dei, quem in fpecie homi lofy nis lofue adorabat, quamuis Chriftus non nifi poil multa fecula incarnatus fuerit. Eufebius de demonftratione euangelica libro 5 rtM». cap.ij.delefuNaue fcribit: /jSm m ^T» e/jsvl 0* cu$.§(C7TtV «cTfet ,yct?\lw^ jxoLTi 'kcw^v (jto-A^cy etvT^ ira- KmVtTU, 'm\0U^f 'TrtjV MtMorTJ, oTx XS~ S§(^TrtS> Meia& isr.i, K5t^ Tm.§Lx&f‘^6W7or>u^ei ii 0TSV M£)aic}$ (fiol(fh^SyHGvS)’fnKi}MOlSi(jLi?^l ’im^'TK'{fia^y 75/*V w'!rp}r rx\oupf£}f «Mo(^vAo/f 'i&Hin ly ««- fJLiTzi ^0lJi($0UcL^ ia^cLC^fAZ^HSflt^ HSiTCt ^ i<'^($cuy\7ou ,^rcvcy^ (fix 'nf XTIti^KtVfj 077 SH «Jj®? «O^KTfio §O}i0CU<f, tiUvX/J-i jT^S xcij^&s lAiTiifcu OIK&OIS av^xTSijOMZ4>o$,Hff^ ffauxn>yiUMil^os .ef/o KstTw' JwagtoV Hgtj xf:^^xTU23y xi/giov \txvifiv eiiHX9§^ci‘ Abrah^ apud quercum apparens in hominis fpecie,tranquillo &pacifico liabitUjfeipfum dem5fl:rat,falutaremipfiusad homines aduentura ex eo prarnuncians: lacob oerb tanquam exercitata IN EVCHARISTIA, LIB.I. 43 tato 8ccertatonjquilu6taturusciiniinimicis & concertaturus eratjtanquam ]iomo:Moyfi uero &populo in fpecie nubis &ignis ductor erat, terribile fimul ac obumbratu exhibens feipfum . Quoniam aute Moyfis fuccelTor lefusjcum inimicis in acie congreflurus erat, nempe iis qui prius Palcftinte inhabitatores fuerant ,externis gentibus &: impiiffimis,merito cum gladio euaginato &contra inimicos exacuto oftenfus eft, propemoduexipfo confpe£lu manifeflas,qubd ipfe inuifibiligladiOj.diuinapoteda impios aggrefllirus erat, una cum fuis propriis comilitans atque concertans: quocirca opportune &exercitus Domini du£torem feipfum appellauit. Et AmbrofiusPfal.3i):Chrifl;us expedlatus eft, &in lefu Naucj &certe uenit^qui &poteftatera fua &nomen accepit, ut 8c popula in terra promiffionis induceret, &uere lefu nomine uocaretur.Siccauit fluenta,couertit amnem infuum fonte,folem fl:atuit,donec confummaret in uir- Jof.io. tute uii5totiam,fed adhuc figura erat illa &non ueritas.Denique uerus ei dux militi^ cteleflis effulfit,& adorauk eum lefus Naue, quamuis nodum in corpore uerus afl:kerat,f^^dhuc uenerat in figura. Scribitur quoq-, in Genefi quomodo Domi- Gw.iS. nus apparuit Abrah;^ in conualle Mabre,fedenti inoftio tabernaculi fui, in ipfo feruore diei. Cumque eleualTet oculos,apparuerat ei tres uiri Liij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. AScotus libro quarto Sententiarurtijdiftinftione undecimajqusfl.ionetertiajrecirando Innocentium ,ait tres fuifle opiniones :V'na quod panis manetj& tamen cum ipfo uereeft corpus Chrifti:Alia quod panis no maner, &tamen nonco uertitur,fed definit eflejUel per annihilationem, iiel pcrrefolutionem in materiam,uel percomi ptionem in aliud:Tertia quod panis tranfubftatiaturin corpus,& uinum in fanguinem.Quteli bet autem ilrarum uoluitiTtud commune faluare,qubd ibi uereeft corpus Chrifti, quia iftud necare efit plane contra fidem .Exprelfe enim a principio inftitutionis Eucliariftix fuit de ueritate fidei, quod uer.e ibi &realiter corpus Chrifti continetur.Hacftenus loannes Scotus afcholafticis ob mirum ingenij acumen,do£toris fubtilis nomine infignitus .An fatius autem fuiftet curiofisomnibusimpofuifle filentium, nelcrutarctur modum quo id fieret, cum uite Domini fincinueftigabiles,ficutfccerunt prifci illi qui infcrutabilia quaerere non tentabar>e,& facile Deum aliquid efficere pofleputabanr,.cuius nos rationem inueftigare no poflumus :Scribit na- Epfl.y. que Auguftinus ad Volufianum,dicens:Deraus Deum aliquid pofle, quod nos fateamur inueftigare non poffe: in talibus rebus tota ratio fa- (fti,eft potentia facientis;An uerb potius de modo quo id fieret ,curiofum quemque fus relinquere coniedtura:, ficut liberum fuit ante illird conci,- IN EVCHARISTIA, LIB.I. 47 conciliurrij modo ueritatem corporis &fanguinis Domini in Euchariftia effe fareretur:c[u$ fuit ab initio ipfaEcclefis fidesrAn fortafle melius de tribus illis modis fupra memoratisjillam, unam eligere, qux cum uerbis Chrifti maxime quadraretj&c cceteros modos abiicere,ne alioqui inter nimis curiofos illius statis homines ,fims contentionum non fuiflet^quando contenriofo illo feculq^ linguis curiofis lllentium imponialio modo n5potuit; luftum exiftimo ut de eiufmodi,quia Ecclelia columna eft ueritatis, firmu eius omnino obferueturiudicium .Csteru qui palam contendunt illum modum tranfubftantiationis reiiciendum penitus effc,qubd uocabu lumtranfubftantiationisin Icripturis nonreperiatur, nimis prsfradli iudicij fefe oftendunt.. Quahuerb Chriftus eo modo ,illud quodluult. efficere non pofleticuius omnipotentis &fpiritus landtioperationijintoru detrahere fua affer- ; tione uidentur. Et in multo maius audacis cri- '' men incidunt ipfi,quam quod Lateranenfi con cilio obiiciunt:quadoquidem fi illis credimus^ nec Chriftus, nec fpiritus fanftus id efficere pof fet, ut panis in corporis Chrifti fubftantia tranfeat.Cuius uerbo quoniam etiam increata cucffi cefferunt ,ut fint qus non erant ,quanto magis creata cuhdla in id tranfmutantur, quod ea effe • uoTuit:ficut uirga Moyfi reipla mutata eft in ferpentem uerum,&: rurfus aferpete in uirgam ueexoI.j- Miij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. ram.AtTigurini.5ti),u*xoau«f jtiihilque per infidelitatem nimiam non audentesjcorporis Sc fan guinis Chrifti ueritatem in Euchariftia penitus negantjqua de re nunquam poli: Chriftum paffum catholicus quifpiam dubitauit. Quod Euchariftia conferuanda fit ad uiaticum infirmorum. Quod au tem conferuatio Euchariftia iam co fecratSjad uiaticum infirmoru uelin hora mortiSjUel in grani *gritudinc id pofccntium, in pri mitiuaEcclefia fiebat: illud fciendumeft, Grxcorum Ecclefia ,in quadragefima Euchariftiam non cofecrare, nifi in fabbatis &dominicis diebus. Csteris uerb diebus utiitur liturgia ante cofecratorum, cpx in illum ufum feruantur, fi cui comunicareper hebdomada libeat .qualis mos ab antiquo in die parafceues ,in Latinoru etiam Ecclefiis feruari folitus eft. AGrscis i yix uocatur .de quo in capite 6. fynodi cauctur. Per quadragefimam prarer fabbauij &dominicas ,St annunciationis diem, non aliam liturgiam nili hanc frequentandam. TTtiiTDtiS 'nug -ThS diylxS TTWguTfl? Ksq KveiolXHSy Hstj 'tUs ^yixs TV /LUU HtW \Si7tV§ytC<. In omnibus fanctx quadragefimg ieiunioru diebus,prsterfabbatum, &dominicam, &lacrum annunciationis diem, fiat ante cofecratorum facrum minifterium. Et IN EVCHARISTIA, LIB.I. 48 Et CyrillusadCalofyrium epifcopu fcribit; Audio quod dicat myfticam benedidtionemj fi excaremanferintin fequentemdiem reliquis, ad fanctificatioiiem inutilem efle, fed infaniunt harc dicentes :Non enpm alius fit Clirifi:us,neq; iMRiurn eius corpus immutabitur,led uirtus be nedictionisj&t uiuifica g;raua manet in illo. Ambrofius in oratione funebri de obitu fratris fui Satyri narrat, quomodo Satyrus frater fuus in naufragio confl;itutus,cum eaquaueheretur nauisfcopulofoillifa uado, &urgentibus hinc atque inde fludlibus foluetetur,non morte metues,fed ne tiacuus myfterij exiret euita,quos initiatos effecognouerat, ab his diuinum illud fidelium facramentum popofcit, nonut curiofos oculos infereret arcanis,fed ut fidei fute confequeretur auxilium. Etenim ligari fecit in orario,& orarium inuoluit in collo,atq; ita fe deie - cit in mare,non requirens de nauis compage refolutamtabula,cuifupernatans iuuaretur, quoniam fidei folius armaqusfierat.ltaquefetccSlu atque munitum fatis credens,alia auxilia n 5de- fiderauit. Simul fortitudine eius fpedare licet, qui fatifcente remigio ,non quafi naufragus tabulam fumpfcrit, fed quafi fortis ex fe ipfo, adminiculum fus uirtutis alTumpferit .Nec defcruit fpes,nec fefellit opinio. InEcclefiaftica quoq; Eufebij hiftoria lib.<r. cap.34.huitifinodi exDionyfio Alexadrino nar- DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. ratur hiftoriaiSerapionetn qucndam fuifle apud Alexandriam, unum ex his qui lapfi funt ,eundemq;fepe deprecatum ut fufcipereturjiiec tamen impetrafle .Oppreffum deinde hunc eflc aegritudine, ita ut triduo iam fineuoce prorfus iaceret, paululum uerd quarta die refpirantem, iiocaffe ad fe filiam fiiaj& dixifle: Qupufq; me detinetis? Q^sfo uos, cito aliquis presbyterum rogetjUtpoffim aliquando dimitti. Et cum hzc dixiffet, rurfum fine uocepermanfit .Abiit curfii puer ad prefbyterum nodtis tempore, infirmabatur prefbyter ,uenire non potuit ,tamen quia prsceptum fuerat ame, ut lapfisin exitu nemoreconciliationis folatia denegaret, &maxime his,quos prius id rogafle conllaret, parum Eucharifti^ puero,qui ad fe uenerat,dedit,quod infufum iuflit feni pr$beri.Regrediente adhuc puerOjantequam regrederetur domum, rurfum Serapion refpiciens: Redifl;i,inquit,fili ?Et licet presbyter uenire n5 potuit, tu tame imple quod tibi praeceptum e(1;,ut polfimdifcedere. Cumq; elfet completa folennitas, uelut catenis quibufdam,uincuhfq; diruptis,la:tiorem iam Ipiritum reddidit. Ex quo,imjqit,c5fl:at certiffime,huius boni auxilio nullum debere fraudari. Bafilius quoque ad Cefariam Patriciam,qu£E Euchariftiam propria manu cotingere, religione quadam uerebatur,ita fcribit: kbI mtciiStSi )c«S’ ‘iUssyBi fjKsq finanxiJ/SKiii TtJ cu/Min! IH EVCHARISTIA, LIB.I. 4ij ^^75?-nJvXetjavjHSt^oF kJ iTrS)($i\\fyCW'nv KiyitZ^y ccfiomv /«y '7*1' &V^j HStj THK^iF fiuv ocl^jixi ou&i~ lij.y, rier.Tl? ><<f ocM<8/iS«M«, 977 j® 't*? «;A0 NTtTO^TBF K5t® tKStS*? V>S^f4«S^ JWlFfijrOV.4(j2i>3 WTKXVetaXKjM T8 Hst^ W7« ^SK0J&XTcayK£^ m70«j«M«aj K^egou?, ifiW k ^K«MK "^FOf ,TcA W7T>rf Ttv 0W«rJt«{iii9K4 77Vtf{ Tiw^OF^? k^iaSyH \&7tv§ycVy'nfKiiv£itiou Kxn^xrifTH ](fi(f XeiQAi(J.H</ttiA^5 tu' Csc§V3'sr{^'^cyyhf x-mf^KKwou,^^ •nr ^j^acK^v awN6{cu 7tv76 cw"^ s^^fttaTOF wtsw- CK^dsa .TmrTi; ol n^rot twj ,'(rSw ^'y kjA;?, )a:/y<ir/et#' oinct /uitk- A«MjS9Cl'eU(J3F ,EF AMieudJs&oe. Si ci Alyj-^oi ,cv lUhOUVTUf^C/S tc^ 7« 7ffK&f0fyix& )UirSiVlcU Mo/x63 «J- •nv.KimiyXf 'nv r^uclxt n^a^iiiiSTiK&iiQi^Zs,^ kcfbuTt^y «JWTWJ Ai7w^«M;S3W<{F,H5M xTrsiAix^:dcu Trtr^fiF 0'^&xi .»y ;/c<p UStj w78 E’xx^NOT<? 0imiSi^tji tuv fneJ.<Shc ^n^iij uunx^ VMiiw dc^S^p^/uJiCos niT^ ^ouijjix? TiwW ,«fitj xyi 7$ svfxXTi 78 JcTity twtof Ttiruo ^rS fuow 78U <utet’(fep t/xcv» Et communicare£er fingulos dies. St partic^ gare^e facro corpore 8c fanguine Chriflijjaulchrum Sc ualHeiuTTe eft^iplomanifefte dicente: Qm edit meam carnem 6c bibit meumfanguiloan.e. nem,habet uitam teternam. Quis enim ambigit quin frequens uits partici£atio jnihil aliud fit quam phiribus modis uiuere ?Nos icfcirco quater in fingulis hebdomadis comunicamus.In dic dominico,in quarto diehebdomad:e,in parafce- DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. uej& in fabbatOjac in aliis diebus,fiquamei~nci - ria fuerit fa nbti alicuius, illud autem in perfecit tionis temporibus neceffit^e coffl c|uempia, no prsfcnte facerdoteaut mi_nifl:ro^ojTi.naunioipe propria manu fumerc,nequaquam eflegrauejfu peruacaneiira eff demonftrare jpropterea quod longa confuetudme ,hoc ipfo rerum ufu confirmatum eft .Omnes enim in eremis folitariam uitam agenteSjiJbino eft lacerdos, communionem domi feruantes^a feiptfis communicant. In Alexadria uerb &in AegyptOjUnufqmfque eorum qui funt de populo, plurimum h^bepcqmmunioneJn domo fita .Semel enim facrificiura facerdote cofecrante &dillribucte, meriroparticipare,& fufcipere,crcdere oportet. Etenim &: in Ecclefiafacerdos dat partem,&accipit eam is quifufcipitcum omni libertate,&ipfamadmo lictori propria manu. Idem igitur ell:uirtute,fiuc unam partem accipiet quifpia-rn afacerdote, fiueplures partes fimuL. Ex hac epillola cernere licet,perfccutionis tempore neccflltate cogente, uetuftumEcclefia: morem ccepiflcjUt facerdote facrificium peragente, quifque depopulo comu nionem ab eo interdum una,nonuunquam plii ribuspartibusfiraul fufciperer,&apudfe domi feruaret. Cumque ei communicare liberet, afeipfo communionem fumerct,ne ficrum uiaticum uel in periculo confi:itutis,uel euita exeuntibus declTct, moremq; illum inEcclefia feruarifo' IN EVCHARISTIA, LIB.I. 48 ri folitum fuo tempore,fcribit Bafilius. In Niceno quoque concilio cautum ell^ ut fi quis egre ditur ex corpore jultimo Smeceflario uitte fua uiatico non priuetur. Id quod fecundu antiqua: legis regulam,obferuandum ftatuit.Generaliter autem cuilibet in exitu pofito ,&pofcenti fibi communionis gratiam tribui, epifcopus probabiliter ex oblatione dare debebit. Ex quo manifcftum eft, facrum iiiaticum, in eum ufum femper feruari folitum.Alioqui fi nuUum uiaticum feruatum efletjplerique uel de no£te animam agentes, ueleo diei tempore quo parari in eum ufum uiaticum non polTet ,fine communione e uita decederent. DE BAPTISMO. ^^^^^Ecolampadiusficutper Nicenum c5 T^^^^^cilium fubdola uerfione ,facrificium Euchariftia antiquare molitur ,ita ®“^^^^etiam qua parte idem concilium de baptifmo fentetiam fuam profert ,folitafua uafricia mentem concilij enarrandoperuertensjaquEuim in baptifmo tollere conatur, ac primo Grsca recitat, &poftea Latina fubdit, qux fequuntur, To Kix&iY ,ov ttiT; cdSfiTtis KStTWyONTiOfjKMi 0^?.yV0HGt 'Tht W7US vc/Ssrflj KPVTm/J^Ht tbv ^q\/ JkJixfurJ ef 7rFfl.’/xod77 Kyicp hJ •Sfvei' «twTyj ti^O/ .EF TTJffl DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. 7CV 7?v j6s<7rTj^OM^oy,t/i« 7»? h^s o5ij?5 'srAKgJ* Vcv ix^ct^^v tcw '5rp50'jiu>iS?, tto fl^oy Aoyx.r. foa TO ^fNoj, ci 7rrAj/x«77 7ry£i .JtaTtgXiTca (OJlu 0««; jSa-am^oo^t/os U7r^-flat;o5 utic^^T»- 3TH TUS <$-5d^S c/^VAecjl WiXOfjJUoS • Th5 •j»lca!7»5 cAivAelajjKj tw? xjMX.^TioiSt tjOS Tty 3t0v ,KXsgOirO^f ^etTlCtVTCU >^^»'^5 3ffl/YVlXNgOrO/M^? Txh.f» KZiTov, et^-^v cii^<n>i/jJUo$ vv Kei^tr» Jca-OaV Keis^f l.^XTS-Tl^^Ti^KQisvY di<IY<nx,Si, De fand:o Baptifmo. Baptifma noftrum non fenfibilibus oculis, fed mentalibus conEderandum eft. Aquam uidesJConfidera diuinam uim,qu£ in aquis latet. ZKC.3. Nos enim ipiritu fan6to,&igni baptizari traduc facra eloquia .Nam in fide eius qui baptizat, Sc eius quibaptizatur,perfand;am inuocationem, plenas fan<S:ificationefpiritus,& diuim ignis co gita aquas. Ipfeenim,inquit,baptizabit in Ipiritu fando &igni. Itaque defcedit quidem is,qui baptizatur ,peccatis obnoxius, &corruptionis feruitute detentus:afcedic autem ab ea feruitute &peccatis liber,filius Dei,& hgres gratia Dei fa £tus,coli^res autem Chrifi:i,ipfum indutus Chri Pii!.}, flu.ficut fcriptu eft: Quotquot baptizati eftis in Chriftum,Chriftu induci eftis.hucufq; Canon. Deinde Nathanaelem Oecolapadiusinterlocutoremin dialogo fuo faciens, &quidlibet fateri, quidlibet negare,pro arbitrio coges, fic interro- IN EVCHARISTIA, LIB.I. 51 terrogantem inducit. Wocnimiruuidemr ifelle Canon^extcrnis oculis aquam, internis uinutem Dfi contemplandam tribuit. Sed quomodo latet in illa diuina uisf huic interrogationi reipondec Oecolampadiusjinqniens: Nequehic craffum licet intelligere,ita ut elementum reifumma,cuius no efl capax, particepsfiat. Aqua enim quoniam injenfataefi:,acra tionis expers,gratiamfiiritusfanBi, cuius fola mens domicilium efl, infe non habet .Nam ut annulus nuptialemfidem inJe non continet,ita neciUa tanta gratiam,fed utentibus illojymbolo,legitime,uere &abfqs damno,gratia adeji. Hoc Canon aperte hahet,dicens, infide eius qui hapti'gat, &hapti:^atur,perfanB:am inuocationemplenas fanBificationefi>iritus, &diui- ni ignis cogita aquas. Qmbusuerbis monef.uide quomodo lateat uis ,quiduegratia fanSlificationisfit capax-.quaji dicat. Adfidem rej^iciendum erit,fifiiritus ftnfli uajculum inquiris ,pcutannulus perJe non efl capaxfoederis, Jed infideflonfi &flonfkper mutuam promiJSionem ,cogita annulum coniugaltsfoederis indijfolubile uinculumpofiidere, Csr uident externi oculi nihilpraterannulum,interni uero,matrimonq uinculum. His uerbis OecoIampadijNathanael hians acquiefcitj &ftolidus cedit impoftori pr^ftigiatoris fponfalis annuli diffimili fimilitudinc ftupefadtus. Arq; hic palam ccrnis^quas pr;Eftigias illufor ifte profert :fidem baptizantis &baptizati contuendam efle monetjfi quis fpiritus fandfi uafcu Niij DE VERIT.CORPJET SANG.DO. Vides iiic per fpiritus fan(5ti operatioiiem,ad diuinamuirtutem aquas reformarijquf fpiritus uirtutem combiberunt, &apeccati maculis ba ptifatum abftergere. Si pergam inrecenfendisuetcribusjdchacre cum concilio Niceno confentientibus ,nullus erit modus :fimul namque crefeet uolumen in immenrum,& nimis multos recitanSjfaftidium leiiori non leue ingenerabo. Quocirca cogitati mihi fatius uifuni eft, hoc loco receptui canere: Oecolapadium uerb, qui gratiam ipfe deferens, aqua; gratiam nullam effe pronuciat, quia aqua ipfa infenfata fidei non fit capax, uefania: fua: relinquere. En tibi cadide led:or,ipfe lethifer auerniis,ipfe peftilens abylli puteus ,ipfa perfidia fcaturigo, unde Anabaptifta; fuuin uirus hauferut, ut parluilos infantes ad baptifmum non admitterent. Quia ratione carentes, fidem non habere polfe contendunt ..Nam quod aliorum fide alijdalui Mdt.iy fiant, Anabaptift:enorecipiimt:cuin tame Chri Marc.i. aliorum fide&filiam Canansa; uexatam a dsmonio, ¶lyticum demiflum per tectu, &: Centurionis feruum fanauerir, &filia archifynagogi.mortuam,&Lazarum defimiflum fide joM.n. Mardr® dicentis, Dominefi fuilfes hic, frater meusnon.faifretmDrtuu.s,{cd& nunc fcio, quiaqua;cunquc popofcerisaDco, dabit tibi Deus, fufeitauit amorte corporis.Quddq; alioru.fide,, Chriftus IN EVCHARISTIA, LIB.I. 55 Cliriftus atnorce anima: nonnullos fufdtauir, perfpicuumeft in paralytico dcmilTo per te£tu ianatOjCuidixirjRemittunturtibi peccata tua. Hic Oecolampadius apoftata Deum deferes, poftquam fpiritus fornicationis illum in polTefiionem arripuitjimpegit in illud faxunijin quod ante illum Origencs,utnecfpiritumfanctu,nec Chriftujin inanimataj& ratione carentia,quicquam agere alTeueraret: atque ficut in Euchariftiaquicquamno elTepoll; confecrationem nili fymbolum putauitjita nec uircutem ullam in aqua baptifmi fanclificata,diceret.Quem errore ante annos mille^Theophilus epifeopus Alexadrinus in fuo Pafcliali libro cofutauinqui ab diuo Hieronymo in Latinam linguam tranllatus eftjde quo errore c6futato,latius fupra diximus. Sed quid non audet homo aDeo difcedcns ,in porcum fubante uerfus?Sed beu nimium multi, Iioc miferando feculo eiufmodi falaces prodeunt,poft: concupifeentias proprias ambulantes,qui no modo carnis fragilitate lapfi,poft carnem in concupifeentia abierunt,fed uirginitatis &cselibatus uota quantumuis Deo dicata.uniuerfa irrita eire,contraProphetica,Euangelica, &Apoflolicafcripta, impie nimis aflerunt.Et tamen iri luce Euagelij miferi fe uerfari iadiitantjmente liabentes(ut inquit Paulus) ob- Efh.4~ tenebratam abalienati auita Dei, propter ignorantiam qui eft inillis,& excicationem cordis. Oiij, eorum ,cjui poftcacjuam peruenerunt eo ut do- Iere dederint,femetiplbs dediderunt lafciui?,ad patrandum immunditiam omnem cum auiditate.Vtina Deus mifericors faxitjUt derelinqueres aliquando uias fuas prauaSjinuiamredbam z.Tim.i. redeant,& refipifcentes adiaboli laqueis, aquo captiu itenentur ,erratorum agant poenitetiam . At tu le(5l:or,qus{b ignolce,fi extra propofitu deEuchariftiaftadiumpauluIu cuedlijhanc bre uem de baptifmo digremonem obiter fecimus. Namcum concilium Nicenum duo hxc prxcipua fidei catholica facrameta, nempe baptifmu &Euchariftiam,ftabilire uolens,fententia fuam de utroque facramcto pofteritati reliquerit,qua illufor ille fuis prodigiis Ecclefiam fraudare mo litunuifum ell mihi futuru oper^precium,fi impofluram illius uafre opertam detegens,orbi patefacerem,ut nc quis fimplex amplius fedublus, fallacem hunc erronem in pollerum fequeretur. Sed priufquam ad inflitutu opus redeamus, delallarumleiStorem in huius libri fine paululum quiefcentem,fefe recreare linamus,ut refuraptis uiribus ,alacrior ad legenda qua: fequuntur accedat. PRIMI LIBRI FINIS. LIBER SECVNDVs’." EuideamurjChriftiane ledtorjca tholicam hanc de Euchariftiafen tentiam affcrentesjnempe ueritatem corporis &fanguinis Chrifti efle in Euchariftia ,nihil aliud proferre nifi fedulum latratum in \\xc inonftra opinionumjqutenuncEcclehaminfeftantjUt ne deeoru numero efle uideamur,quosEfaiaspro-£yS.5(S. pheta taxat uelut canes mutos non ualentes latrare; En tibi in confpedbum exhibemus numerofaueterumfcriptur^tradatorum teflimonia, non quidem nuper enata jfed ab ipfisnafcentis Ecclcfi^ incunabulis^ta in Oriete quam in Occidente recepta,quorum authores nonnulli pro fide Chrifti quam prxdicabatjfanguinem fuum fundentes jmartyrum meruere nomeclaturam: id quod eoconfilio fecimus ,ut fi tibi non liberet tradtatum huc totum perlegerejfaltem ex appendice libri huius quem priori adiunximusjteftimonium aliquod uetus in ha;reticos paratu, tanquam ex pharetra copiofa, telum in hoftem cito promas,quo &fidei impugnatores inceffes, &teipfum in catholica ueritate cofirmes.Quorundam autem teflimonia citamus ,qui ut non fint de uetufliffimis illis ante mille annos, proximi tamen ad illoru accedunt aetatem ,&neotericorum tempora multis feculis antecedunt. DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. quicj; ut amaioribus catholicam ucritatcm tra- ~ditamacceperut jitafumma fide pofteris tradiderunt .Neotericorum autem teftimonia omifimus^quia eaquantumuis cum antiquis congruentiajh^retici omnino reiiciuntjoftentantes in omnicdgreiTufefe nodiflentireab antiquis, cum fint illi ipfi maxime neoterici,nifi quod cu antiquatishsrefibus neoterica fua deliramenta mifccntes,multis partibus eas fuperat.Csterum nos iftisipretis fida ueterum teftimonia fequetesjgermanum Clirifti uerborum fenfum ab hereticorumuanis infomniis eruamus. Quodcorporis &fanguinis Chrifti ueritas fit in Euchariftia. :On comedam efca corruptionis, nejqueuoluptateshuius mudi defidero: Ipanem Dei uolo,panem ca:Ieftem,pa rnem uit$,qui eft caro lefii Chrifti filij Dei uiui(qui natus eft in nouiflimo ex femine Dauid &Abrah*)& potum uolo fanguine eius, qui eft dilectio incorruptibilis &uita sterna. Ignarius epift.ad Romanos. zu^etpxs ly i4 /ii s/u\crSt liu tS «OTsfOf HfiailmrSxe/^ip vi» vsitj •TOiSxQif/Kt o' totjj ‘iragir. lyxnos ix Txs Titss liiV(iouoi/s Euchariftias &oblationes no admittunt,qubd non IN EVCHARISTIA, LIB.II. 57 non confiteantur Euchariftiam efle carnem feruatorisnoftrilefu Chriftij qu£ pro peccatis noftris paflaeft, quam pater fua benignitate fufcitauit. Ignatius ex epiftola ad Smyrnefcs,ut citatur aTheodorcto in dialogo tertio^ qui uocatur Impatibilis. Ignatius in epiftola ad Smyrnenfesj infideles accufat quoniam putatiue &no uere Chriftum exuirgine corpus fumpfifle,crucemque &mortem non uere paflum efle dicebant .Et fimiliter Euchariftiam non fatebantur carnem eflTe lefu Chriffii, qu£ uera fides Ecclefisab initio femper fuit.At quantum excandefeeret Ignatius fi nunc uiueretjiniftosquiEuchariftia nihil aliud quam figuram aut fignificationem eflTe putant^non autem efle corpus 6c languinem ChriftiJ •7V \k5f01 efiotitoyo/, ^o;nf vJijTB?, W?» m^SoiF X7niipi§ifSJ¥f Kst^ «(^a0H eWTHj Kfit- 70U TTK^’ Hf/jp »Ar! «Mi) fxiTKcrx&i k T« Tn^sJoyjj ^TO ^!f)c/bt}fu{vx v0 ufA^r^ \jf07c- fjJUcfi IO x<f{ai6iS HStj &S oux^jlJtHmv CVTW j6»0tttf77,(5f 0y«tf K£lfO¥ X§7tr,^^ KClfQ» 'T^lXOt TUUTZA KxiX^XVQpJlOj «M’ It f^OTre? ewjJWTn/HflaViWW KetsvSQ ozJTW^x/Aai ,H5H (s^§yM HfitJ eeluoi mTh^xs KSCf w^o}4l/ tS KuTiu f^o4iUo\ ^«; ccitwt Kst) ffzsijia? iwctw cf ic^oiTcu ffa^}W7re/H.34V7B5 ins"? r- 'p DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. eaixa aliMX. tfy.di Aro's^l^o^ m•ms y,- fO.oCyo/? xTrtfitv/uy^ixoimfiX vj/Xa-mx VTWS W'nTZih,3xi 00^7?.*? -fit inGuvy Xx^CVTW x§~ sofjS/jgeinW^Tii eTratf^Tt -mian af liiv tuxundt nn, ttW 4jj )o mixclu». usi !“ jtt-n&LSt ifuiiis Xx^cy-m nsij Qt-ym aTTafjTruTB !i2i >» xljjM /is, lovpioj «TniAojiif ^• Cum autem is qui prteeft gratias egeritj& approbauerit totus populus ^ij qui uocantur apud nos diaconijdiftribuunt unicuiq; prsfentium ut participent de pane in quo grati^ adtg funt,&: de uino &aqua^Sc his qui non funt prafentes deferunt.Atque hoc‘alimentuuocatur apud nos Eucliariftia ,de quo nulli alij participare licitu eft, nili qui credit uera effe qax docentur anobis, 6c qui lauacro in remidionem peccatorum ,&in regenerationem lotus eft,& fic uiuit ficu tChriftustradi(ht. Neque enim utcomunem panem &comunepoculum hxc fuicipimus: fed quemadmodum per uerbu Dei incarnatus lefus Chriftus feruator nofter, &carnem &languinem habuit :fic &c uerbi fui oratione confecratum gratiarum adlionc cibum,ex quo fanguis &caro no ftra per tranfmutationem aluntur, ipfius incarnati lefu Sc fanguine &carne efle edoiffifumus. Apoftoli enim in commentariis fuis, qux Euangelia uocatur, ficipfis prscepifle lefum tradiderunt, cum accepiffet panem gratiis adtis dixilTe, Zac.ii. Hoc facite in meam comemorationcm. Hoc eft corpus meu: &poculum fimilitercum accepiffet IN EVCHARISTIA, LIB.II. 58 fet &gracias egiflet dixiffcjhic eft fanguis meus. Hic cernis Chriftianos non ante ad baptifmu admiflbsab initio fuifle, quam Euchariftia effe carnem &:fan2uinemlefu Chriftiedodieflenr, qus dodlrina &fides omnium Chriftianorum * erat .Infuper etiam liquet ipla uerba euangelijj Hoc eft corpus meu^hic eft fanguis meusj fuper Euchariftiam pronunciata^literali &non tropi co fenfu femper intelledla fuifle. Sed &fuis difcipulis dans confiliu^primiSas Deo offerre ex fuis creaturis,non quafi indigentijfedut ipfi nec infruiluofi nec ingrati fintj eu qui ex creatura panis eft ,accepit &gratias egit dicenSjHoc eft meumcor£us:& calicem fimiliter qui eft ex ea creaturajqute eft fecundum nos, fuum fanguinem confeffus eftj& noui teftameti nouam docuit oblationem ,quam Ecclefia ab Apoftolis accipies in uniuerfo mudooffert Deo, ei qui alimenta nobis prKftatjprimitias fuorum muneruinnouoteftameto.Iren^uslib.4.cap.3t. Apoftoli aClirifto edodfi funt, atque Ecclefia ab Apoftolis, corpus &fanguine Chrifti noui teftamenti nouam oblationem accipiens ,in uniuerfo mundo facrificium Deo purum offert. Quomodo autem conftabit eis ,eum panem in quo gratix a£ta: fint,corpus effe Domini fui, &calicem fanguinis eius, fi non ipfum fabricatoris mudi filium dicanr,id eft uerbum eius, per quod lignum fru6tificat,defluut fontes,dat pri- Pij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. mum quide fcenUjpdfl: deindefpicajdeindeplcnutriticuinfpica .Quomodoauce rurfusdicut carnem in corruptione deuenirej& n5 percipere uitajqus acorpore Domini &faguine alitur? Ergo aut fententiam mutet^aut abftineant ofJc - redo quxprsdidlafunt. Iren£euslib.4.cap.34. Hsretici nonnulli Clirifti patrem fabricatorem mundinegabant, &tamen Eucharillia obferuabant:athos conuincitlrenxus inquiens,Si CKfiftus fabricatoris mundi filius non eft ,quo pacto coftabit eis pane in quo gratis a£ts funt, elTe corpus Domini fui ,&c calice fanguine e^s, ir non omnipotentis fabricatoris mundi filius, ipfe omnipotens uerbum fui patris,potefl: uerbo fuo Euchariftiam producere? Aut rautentergo, inquit, fentAiam,fatentes patre eius,cuius uerbum cftjfabricatorem mundi.-aut abftineant ab offeredoEucbariftiam,qu^ produci nequit ano omnipotcnte.Rurfus dicentes carne corruptio- ni obnoxiam uita non percipere, nimium errat: quia caro corpore &fanguine Cbrifti ,qui uita ipfa eft, 3litu rfpiritualiter in uitam sternam . Quemadmodii enim qui eft aterra panis percipiens uocationc Dei, iam non cSmunis panis eft,fed Euchariftia,ex duabus rebus conftas,terrena Sc cslefti;iic &corpora noftra percipientia Eucbariftiam,iam non funt corruptibilia, fpem refurreclionis habentia.Irensus lib.4.cap.34. .Euchariftiam conftare dicit ex terrena Ipecie IN EVCHARISTIA, LIB.II. 5S> panis &cjelefti corpore &fanguine ChriftijCju? percepta anobis,fic corpora noftra corrupi non fmitjUtnon refurgant in uitam. Vani auteomnimodo cjui uniuerfam difpolatione Dei contemnut,& carnis falute negant, 8c regeneratione eius fpernut,dicetes no eam capa cecffe incorruptionis.Sic autcfecudutn hec uidelicet nec Dominusfanguine fuo redemit nos, netjue calix Eucharifliar comunicatio fanguinis eius,neque panis quem fragimiis,comunicatio corporis eius cft.Saguis enim n5 eft niii auenis &carnibus,& areliquaquseft fecudum homine fubftatia,qua uere fa£lu uerbu Dei fanguine fuo redemit nos ,quemadmodum &Apoflolus eiusaitdn quo habemus redemptiondperfagui- Ephe. neeius,& terailEonc peccatoria. Irenxus lib.j. Qui dicunt carnem n5 capacem incorruptionis ut refurgat in uitam ,&redemptionem noftram negare uidentur,& Euchariftiam elfe corpus &fanguinem Domini,qux nemo Chni^- nus unquam negauif.ideoq; iftosChriftianifmo in totum fele abdicate cenfct Irenseus. Sed &caro abluitur ut anima emaculetur, caroungitur ut anima coniecretur, caro fignatur, ut &anima muniatur :caro manus impofitione adumbratur,ut &anima fpiritu illuminetur: caro corpore &fanguine Chrifli uefcitur, ut 85 anima de Deo iaginetur. Tertullianus de refurredione carnis.. Piij. DE VERIT.CORP.ET SANG.DO.' difcerent, quod ea quoque quse loquebatur non eflent carnalkjfed rpiritualia.Quot enim hominibus fufFeciflet corpus ad efura, ut hoc totius mundi heret alimentumjSed hac de caufa memi nit afccfus in c^lum filij hominisjUt corporalem cogitationem ab eis anelleret, &pofthac difcerentjCarnem de qua fuerat locutus^ cibu efuperniscxleftemjfpiritualem alimoniam abipfo dari:Qua: enim dixi uobis(inquit) ipiritus funt & uita.C^od idem ualet acfidiceretjQupd quide oftenditur ac datur pro mundo, dabitur alimonia ut fpiritualiterh^c in unoquoque digeratur, fiatque omnibus cSferuatorium ad refurre£lionem uitte tEtern:E.Sic &Samaritanam Dominus ablfrahens arebus fenfibilibus,fpiritum appellauitDeum, ne poftea corporaliter, fed fpiritualiter cogitaret de Deo. Athanafius de uerbis euagelij: Qmcuque dixerit uerbum aduerfus lilium hominis,&c. AUt.\z. Qus: in Grsco lichabentur in Athanafio: juZi/ tv (^ otf»,*? W\xjiTOi TtWTiw Tiacj (fyXaxTiieiop xvcc^rtajr casiriif. Ea llc Oecolampadius Latine uertit. Nam qu^ locutus fum uobis Ipiritus funt &uita.Qupd ide eli: perinde ac dicar, Quod quidem oftedituCjOC- ciditur,pro mundi dabitur alimonia,ut Ipiritua- Jiterin unoquoque difl:ribuatur,ac fiat omnibus confer- IN EVCHARISTIA, LIB.II. <^3 conferuatorium in refurredionem uits atenix. Qua ueriionc Oecolampadius qusdam addit, quadam fubtrahitjomnia ucrd de induftria peruerfeuertendo corrumpit,utinfuum fcnfum fo lito fuo more trahat etiam huius fandi uiri fcntentiam,quscum Nicenocodlio cui interfuit, de Euchariftia per omnia cofentit. Nam ad ueriim fenfum ficuerti Grteca debuerunt :Quk enim locutus fum uobis,fpiritus funt& uita. Quod idem U3let,ac fi diceret. Quod quidem oftenditurac datur pro mundo, dabitur alimonia,ut fpiritualiterhscinunoquoqjconcoquatur 6cdigeratur,fiatq; omnibus conferuatorium adrefurrcdionem uit^stern^. Verusautehoru muerboru fenfus hic eft,Quod quidem ofteditur &datur pro mudo,eft corpus meum,quod in facramento dabitur alimonia,ut fpiritualiter htec alimonia in unoquoq; fumente concoquatur, digeraturq; in Ipiritu, fiatq; omnibus fic ea. digeretibus conferuatorium, adrefurrcdionem tEterns uit^.At ubi Oecolampadius additjocciditur,hoc noneft in Grsecojquod uerb in Gr?co etl datum eft,uel datur,hoc fubtrahitj& fubdifbindionem qus poni debuit poft illa uerba, datur pro mudo,tollit: &uerbu, dabitur alimonia,ad totam fentetiam refertjfublato uerbo datur.Atq;infinitiuumuerbum cuxSiifhSM quod cocoqui &digeri fignificat,accipit pro quod Latinediciturdiftribui:& uertit, pro mu- Q^iij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. di dabitur alimoniajUt diftributionem fpiritua- Icm facramenti ponat loco concodtionis, &digeftionis fpiritualisjquafi uerdafcefio in cslum &corporalis in caena maducatio fimul ftareno polIint,id quod ftupido fuo Nathanaeli perfuadere conatur.Cu rame corpus Chrifti quod oftc ditur, &datur pro rnudo, utpote iunftum diuinitatij fpirituale corpus fuentj detiirque in myfterio &facramentOjUt Ipiritualiterinunoquoque digeraturj& fit conferuatorium in refurredrionem uitsteterns. Interrogo utrumnepcrnaturg ueritate hodie Cliriftus in nobis fit,an per concordiam uoluntatis ?Si enim uere uerbum caro fadiu nos uere uerbum carnem cibo dominico fumimus, quomodo non naturaliter manere in nobis exiftimandus efl:,qui &naturam carnis noftratiam infeparabilem fibi homo natus alTu mpfitj &na turam carnis fug ad naturam xternitatisj fub facramento nobis communicanda carnis admifcuit’ Hilarius deTrinitate;,lib.8. Si ucrmgitur carnem corporis noftri Chriftus alTumpfit, &uere homo ille qui ex Maria natus fuit Chriftus cftjnofq; uere fub myfterio carnem corporis fui fumimus, &per hoc unum erimus, quia paterineoeft,&illeinnobis:quomodo uo luntatis unitas afteritur,cum naturalis per facramcntum proprietas ,perfecta: facramentum fit unitatis? Hilarius de Trinitate,lib.8. •De neri- IN EVCHARISTIA, LIB.II. 6'4 De ueritate carnis &fanguinis no eft relidus ambigendi locus. Nunc enim &ipiius Domini profeffionej &fide noftrauere caro ell:, &uere languis ell::& hxc accepta acq; fiaulla id cfficiut, ut &nos in CTirifto,& Chriftus in nobis fit .An ne hoc ueritas non eft?cotingat plane his uerum non eflcj qui Chriftum lefum uerum efie Deum negahtr Hilarius lib.S.de Trinitate. VerajUnica&pcrfedtahoftiafideexiftimanda non fpecie^nec exterioris cefendauifu hominis, fed interioris affedu.Vnde merito cHeftis confirmat authoritas :quia caro mea uere eft cibus, Ioan.6.. &fanguis meus uere efl; potus.Recedat ergo om ne infidelitatis ambiguum: quandoquidem qui author eft muneris,ipfe eft etiam teftis ueritatis. Nam inuifibilis facerdosj.uifibiles creaturas in fubftatiam corporis &fanguinis fui, uerbofiio, fecreta potcflate conuertit,ita dices; AcciprtTSc eomedite,hoc eft coipus meu.Et fandtificatione repctita:Accipite,inquit,&bibite,hiceft faguis meus .Ergo ut ad nutum prateipientis Domini, repente ex nihilo fubftiterunt excelfa cselorum, Gcn.i^ profundaflu£tuum,uall:aterEarurrintapare~potentiam in fpiritualibus facraraentis uerbi pratbetuirtus,&eiferuiteffc£tus. Eufebius Emifenus in oratione^e corpore &fanguine Domini,qu£ eft dePafcha, Homilia 5. Sicut autem quicunque ad fidem Chrifli ucniens,ante uerba baptifmi adhuc in uinculo cfl DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. ueteris debiti jhis uerb memoratis,mox exuitur omni fece peccati: ita quado benedicendte uer- bis ca:leftibus creatur* facris altaribus imponutur, antequam inuocatione fui nominis confecranturjfubftatia illic eft panis 6c uini, poft tierba autem Chrifti,corp us &fanguis efl: Chrifti. C^id autem mirum eft, fi ea qu* uerbo potuit creare, uerbo poflit creata conuertere }Imo iam minoris uidetur efte miraculi ,fi id quod de nihilo agnofciturcfididifle,iam conditum in melius ualeat commutare. Eufebius Emifenusin eadem oratione qu* eft de Pafcha, Homilia.5. Quod Euchariftfe facra perceptio no in quatitate, fed in uirtute confiftat, quod corpus Domini facerdote dilpenfante tantum eft in exiguo,quantu eflc conftat in toto: Quod cura Ecclefia fidelium fumit,ficut plenum inuniuerfis, z.Cor.8. ita integrum efleprobaturin finguTis.De quo loifu Apoftolica lententia deriuata eft, dicens; Qui multum habebat non abudauit,& qui modicum habebat,rninus no habuit. Non enim de communi pane accipi dictu poteft, quem fi forte efurientibus apponeremus, non ex totoperue niret ad fingulos,quia particulatim &minutatim pro portione fua unufquifque prsfumeret. Dehoc uerb pane cum affumitur,nihilrainusly bent finguli quampniuerfi,tojum unus, totum duo, totum plures fine diminutione accipiunt, quia benediclioliuius facramenti Icit diftribui. ncc IN EVCHARISTIA, LIB.II. (TJ ncc fcit diftributione cofumi- Eufcbius Emifenus in oratione de corpore &fanguine Dominijtjux eft de PafchajHomilia 5. Et communicare per fingulos diesj& participare de facro corpore &ianguine Chrifti pulchrum eft &ualde utilcj ipfo manifefte dicente: Qui edit carne meam 61 bibit fanguinem meu, loan.e. habet uitam teteEnam.Qiiis enim ambigit^quin frequens uit$ participatio nihil aliud fit, quam pluribus modis uiuere? Nos idcirco quater in fingulis hebdomadis comunicamus :in die dominicOjin quarto die hebdomade,inparafceue, &infabbato,ac in aliis diebus fi qua memoria fuem fimetialicuiu s. Bafilius ad C^fiariam Patriciam. Attende Domine lefiu ChrifteDeus nofter de fandto tabernaculo tuo, &de throno gloris regni tui, &ueniad nosfiandlificandos, quifupra cum patre fiedes,& hic inuifibiliter uerraris,& di gnare potenti manu tua irnpartiri nobis impollutum_rarpps tuum, &preciofumJmguine, & per nos toti populo. Bafilius inLiturgia. Teergo rogo qui fiolu sbonus es ,&ad exaudiendum propefius,re{pice in me peccatorem & inutilem fieruum tuum, &purga animam mea, &cor meum amala coficientia, &fac me uirtutefandli tui fpiritus idoneum,ut facerdotij gratia indutus,huic fan6ts menfie adfiftam,& fiin- Etuni &impollutum corpus tuum ,&fanguine R DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. corecrem,& cstera.Tu enim es qui offers &offerris, &qui fufdpis& impartis ChrifleDeus nofler. Bafilius in Lirurgia. Fac panem quidem iftum ,ipfum honorificum corpus Domini Dei, &feruatoris noftri lefii Chriflij quod aute in calice iflo ,ipfum fanguine Domini Dcf, &feruatoris Dei lefu Clirifti, qui effufus efl:jp mudi uita. Bafilius in Lirurgia. Nos autem omnes qui ex uno pane &calice participamusjuni inuicem ad unius fpiritus fan d:i communionem ,&fac ut nemo noftrum ad indicium, uel condemnatione fitparticeps faji- (fli corporis &fanguinis Chrifti tiiii^fedut inueniamus mifericordia &gratiam cum omnibus fand:is,& cstera. Bafiliusin Lirurgia. Quanto cum timore,qualfue cum animi perfuafione affedlioncue corpus &fanguineChri- i.Coj-.ii. fti c5municemus? Refponfio. De timore quidem habemus Apoftolu qui ait:Qui manducat &C bibit indigne,iudiciufibi manducat &bibit. Fidem autem faciunt iierba Domini ,qui dixit: Lac,ii. Hoc ed corpus raeu,quod^ro uobis datur: hoc facite in meam commemorationem. Bafilius in regulis breuioribuSjinterrogatione 172. Ofacrificia mittentes incruenta facerdote-s, Oanimarum gloriofi cufl:odes,0 magni FigraentumDei in manibusueftris ferentes. Gregorius Nazianzenus in Carminibus. Abfqueconfufione &dubio,,comede corpus IN EVCHARISTIA, LIB.II. &fanguinem bibcjfi (altem uica: defiderio teneris ,neque Termonibus qui de carne habentur fidem deneges jneque ob palfionem offendaris: conftanseftojfirmusjftabilisjin nulla re propter aduerfariorum Termones flu£i:ues. Gregorius Nazianzenus inTandum PaTclia. Caetcrum iam PaTch? fiamus participes^figu . raliter tame adhuCjetfi PaTcha hoc ueteri fit maniTeftius:fiquidemPaTcha legale audenter dico, figura; figura erat obTcurior ,at paulo poft ,illo perTe£i;ius& purius Trnemur, cum id ratio noftra in regno patris nouum bibet,deteges &docenSjqusB nunc mediocriter offendit. Gregorius Nazianzenus in TantffumPaTcha. Mox incruenti Tacrificij oblatione manus co maculat,per quod nos Chriffo unimur, necnon paflionisac diuinitatis eius participes reddimur, re(ffionibus &uiftimis res ffabilicns regias, ma lis confiliariis in malo utens principatu. In lulianum Imperatorem oratione i. Oportet fide,baptiTraate,labore,omni uirtute,omni euangelica dodlrina mundos puroTque animos facere ,ita ut omnino alienigeni mores, &Aegyptiaca uita,uitioru Tcilicet omnium turba nos deficiat, &demum deputato defscatoq; animo,cxleftem cibum effe fufcipiedum,quem nulla nobis Tatio agricultura; artibus produxit. Gregorius Niflenus de uita Moyfeos. Sed panis eft abfquc femine abfque aratione, Rij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. abfquc alio humano opere nobis paratus .Is dcluper deflues in terris inucnitur:panis enim cjui de ca;lo defcenditj qui uerus cibus eftj qui a;nigmatice hac hiftoriafignificatur_,no incorporea qua:dam res eft .quo enim padlo res incorporea corpori cibus fiet? Res uerb qux incorporea non cftjCorpus omnino eft. Gregorius Niflenus de uita Moyfcos. Quomodo ergo in his non admiranda fit lapientia fpiritus? nullam quippe dubietatem hu~ iufraodi intcllecftui dereliquit: propterea carnes cum panibus comedi pra;cipiens,ut nos intelligeremusjillud ab eo myfterium dici^quod fimul panis &caro efl^ficut corpus Chrifti panis uiuij .17. qui de cailo defcendit .Propter quodHeliSjfecundum 70 editionemjCarnesmanej panes autem uefperi deferebant corui fuperne :pr:Efigurarehocmyfterium Domino uolentCj quod intus oportet in Ecclefia, in loco faniftbj id efl:, ad altarCjCoqui &comedi: alibi uerb nequaquam. Elcfychius in Lcuiticumjlib.a.cap.8. Sed hoc quod reliquum cft de carnibus &pa Ilibus in igne incendi praicepit .Quod nunc uidemus etiam fenfibiliterin Ecclefia fieri ,igniq; tradi quscunq; remanere contigerit inebfumpta^non omnino ea que uno die^uel duabus^aut multis feruata fu nt: ficut enim apparet^non hoc iegiflator prxeepit, fed quod reliquum eft ,incedi iubet .Dies autem non commemorauitjuc quaicunqucj. IN EVCHARISTIA, LIB.II. cj guscunquejcuiufcunquerei caufaemer^eteJremanferint inc5fumpcajfiue tempus in caufa fit, fiue quid aliudfuerit, ignisopus&confumptio’ fiat. Ergo ex iioc quod agitur fcnfibiliter,fignificatiocuiufdamintelligibilisrcijeis qui intendunt, prouenit ;ut quando ad comeftionem lacrificij deficirrms,& comedere illud integre non poflumusrmente forfan laffefcete, fiue deficicnte,utrum ea qus uidentur,corpus oporteat intel ligi Domini, in quod oculis nec angeli poffunt profpicere,non relinqui, fed etiam tradi ea igni oportet fpiritus ,ut ea comedat qua: nobis (unt ex infirmitate inelibilia.Quqmodoaute comedat ,quu cogitauerimus uirtuti fpiritus effepoffibilia,ea qus nobis impoflTibiliauidenrur? Hefychiusin Leuiticum,lib,z.cap.8. Sandta fandiorum fiint proprie Clirifti myfteria,quia ipfiuseft corpus de quo Gabricl ad Virgine dicebat: Spiritus fandius fuperuenict in te, &uirtus altiffimi obubrabit tibi, ideo quod nafcetur ex te fandiu,uocabitur filius Dei .Ab boc non folum alienigenas &inquilinos &mercenarios facrificio proliibuit,fed nec per ignorantiam percipere pr^cepit.Per ignorantiam autem pcrcipit,qui uirtutem eius &dignitate ignorat, qui nefcic quia corpus hoC &fanguis,cilfecimdumuericatem ,fed myfteria quidem percipit,, nclcit autem myfteriorum uirtutem .ad quem Salomon dicit, ucl magisfpiritus qui in eo effc:. Riij. DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. Igitur ueftibiila templi &ingrelTum ofculamurjmutuumofculando; Nonne uidctis quod etiam ueftibula templi huius ofculaturjilli quidem fleclentesjalij autem manu continenteSj& ori manum admouetes? Per has etiam ianuasac portas &ingreffus eftj&ingrediturad nos Chri ftus quando communicamus.Scitis qui myfteriorum ellis participes quid-dicatur.Etenim no uulgarem honorem confequutum cil osnoftru, accipies corpus dominicumjpropterhoc maximchicofculamur.Audiat quifceda loquuntur, qui couitia proferunt, &horrefeat quod tale os polluunt. Chryfoft.inepift. 2.Cor.i3.Hom.zt). Si adiuramenta &:periuria ieiunatis,ut quid mihi ieiunatis ?Quomodo enim factum uidemus pafcha?quomodo fandum fufcipkmus.facrificium ?quomodo mirabilibus communicabimus myfteriis lingua illa, qua Dei legem conculcauerimusjlinguai!la,qua anima cotaminauerimusirSinerao nanq;purpuraregalem manibus accipere inquinatis auderet, quomodo dominicum corpus lingua polluta fu icipiemus;Iu - ramentum enim maligni, facriEcium uero Domini.Qu$ igitur comunicatio luci ad tenebras: ..g. uelqux conuenientiaChriftoadBeliaI? Chryfoftomus ad populum Antiochenum, Homilia ii,de gratiarum actione ad Deum. Nam dum confpicis Dominum immolatum,' facerdotc iacrificio incumbente ,ac preces fundentem,. IN EVCHARISTIA, LIB.IL 71 den temetum uerd turbam circunfufampreciofo illo fanguine intingi ac rubefieri jCtiam ne te inter mortales uerfari, atque in terra cofiftere cenfes; an non potius eueftigio in cxlos transferreris? Chryfofbomus de Sacerdotiojlib.3. Domine non fum dignus ut fub fordidu ani- Mm.^. m* meje tedliim ingrediarisj. fed quemadmodu Luc.2.. atqui boni confuluifti in fpelunca &prcefepi ratione carentum animalium recumbere,& in domo Simonis leprofi ,etiam fimilem mihi mere- Zac.7. tricem peccatricem ad te accedentem fufcepiitij ipfe dignare etiam inprxfepeanim^ mea; rationis expertis, &in comaculatum meum corpus ingredi mortui &leprofi. Et ficut no abliorruifti os fordidum meretricis, impollutos tuos pedes ofculantis, ita DomineDeus meus ne me etiam peccatorem abhorrueris, fed tanquam bonus & benignusjdignare me effici participe fandiflimi tui corporis &fanguinis. Chryfofto.in Miifa. Credamus itaque ubique Deo, nec repugnemus ei, etia fi fenfui &cognitioni noftraeabfiirdum effe uideatur quod dicit: fuperet &fenfum &rationem noftra qu^fo ipfius uerbum ,quod in omnibus &pr^cipue in myfteriis faciamu% non illa qua; ante nos iacent folummodo afpicicntes,fed uerba quoq-, eius tenentes.Nam uer- bis cius defraudari nopoffumus,fenfus uerb no fter deceptu facillimus efl::iila falfa effe non poffunt,hicfcpius atque fepius fallitur: quoniam Siij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. ergo ille dixit: Hoc eft corpus tneujntilla teneamur ambiguitate, fed credamus &oculis intelle£lus id perfpiciamus :nihil enim fenfibile traditum nobis aClirifto ,fed rebus fenllbilibus: omnia uerb qute tradidit infenfibilia funt,& cg tera.Chryfofto.in Matth.cap.itf.Homilia 83. Non {impliciter minifter clamaturo liis epui defundri funt in Chrifto, &pro his qui illorum memoriam faciunt .N5 diaconus eft qui talem illam uocem emittit, fedfpJrituSjno fandius inquam,fed donu. Qiiid dicisSin manibus eft hoftia, &omnia propofita funt bene ordinata, adfuiit angeli ,adfunt archangcli, adeft filius Dei, cum tato horrore adftant omnes, adftat illi clamantesomnibuslrlentibuSj& putas fimpliciter hxc fieri? Igitur &alia fimpliciter, &qu$ pro Ecclefla ,&quse pro facerdotibus offeruntur, & qus pro plenitudine ac ubertate? abfit: fed omnia cu fidefiiit .Quid putas pro martyribus offerri ,quod uocantur in illa hora ,licet martyres fint,ctiam pro martyribus magnus honor nomi nari Domino pr?fcntc,dum mors illa perficituj, &horrendu facrificium, &ineffabilia facrameta? Chryfb.in Adis Apoftoloru,cap.«i.Hom.ii. Hxc ergo dixerim ad eos qui fandoru communionem &congregatione relinquunt,&fub horam terribilis myflics menfg,in uaniloquentixconuenticulis occupati funt .Qjrid facis ho mo?non promififti facerdoti qui dixit ,Sutfum mentem IN EVCHARISTIA, LIB.II. 71 metem &cordaj& dixifti. Habemus ad Dominum;Non reuereris &erubefcisVEt illa ipfahora mendax inueniris.Papejmeafa myfteriisinftruiSta eftj &agnus Dei pro te immolatur, facerdos pro teangitur,fanguis fpiritualis ex facra menfa refluit, Seraphin adftant fex alis faciem tegetia, Efi.6. omnes incorpores uirtutesprotecum facerdote intercedunt,ignis ipiritualis ec^lo defcendir, fanguis in cratere in tuam purificatione ex immaculato latere hauftus efl:,Et non erubefcis,feuereris &conflinderis,neque Deum tibi propitium facis’ Cbryfoft.Sermone de Euchariflia. Eoq; rogo uos omnes obfecrdq; ut fummo ftu dio fummaq;cum alacritate uelitis adeffe,fed prius fuam quifque domum repurget,ut uideamus Dominum noftrum in cunis iacentem ac fafeiis inuolutum,horrentdumacfl;upedum fpe- (Staculu.Quid enim excufabimus,aut quam uenia obtinebimus, fi quumipfe noftracaufa defcenderet ecslis ,nos ad illum ueFex sdibus ire grauemup^quum alienigena fiarbanque exPerfide accurrant utilium uideant in prsfcpiiacenz»c.i. tem ,tu uerb ne breue quidem fpacium emetiri fuftines, ut RocfoelicifpeSaculoperfruaris :na ficum fide acceflerimus,procurdubio uidebimus illum in prsfepi iacentem :fiquidemhsc menfa uicem explet prsfepis .Nam &hic poniturcorpus dominicum,nb quidem fafeiis inuolutum ficuti tuc,fed undequaque ipiritu fanfto i.Cor.io, Nuyn.9- lod,n,\$> DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. conueftitum. Qmmyfteriis initiati funt intelli gunt quse dicutur. Chryfoftomus oratione de beato Philagonio. Calix benediftionis cui benedicimus^nonne cbmunicatio fanguinis Clirifti efl: 1maxime his fibi uerbis &fidem facicj& horrorem .Eoru autem huiufmodieftfententiajquodeftin calice, id eft, g^uod alatere fluxit, &illius fumus participes:Calicem autem benedidlionis appellauit, guonia cum pra: manibus eum habemus, cum admiratione &horrore guoda inenarrabilis do- ni laudamus,benedicentcs quod fanguinem effudit, ne in errore permaneremus, neque tatum effudit ,fed nos omnes eius participes effecit. Chryfoftomus in epiftola. i.cap.io. ad Corinth. Homilia 24. Quare non dixit participatio? quia amplius quiddam fignificare uoluit,& multam inter h^c conuenientiam oftendererNon enim participatione tantum &acceptione ,ftd umtate communicamus .Quemadmodu enim corpus illud unitum eft in Chrifto ,ita &nos per huc panem unione coniungimur.Sed quare addit,que fran gimus vhocin Euchariftia uidere licet, in cruce au te minime,fed omnino contra:Os enim eius, inquit,non conteretur,fed quod in cruce paffus non eftjid in oblatione patitur,&: propter te fragi permittit. Inde cum dixiffet,communicationem corporis ;quod enim communicat, alteru eft EVCH ARISTIA, LIB.II. 73 cft ab illo cui communicatietiamjqu? parua uidetur cflejdilfereciam tollit. Nam cum communicationem corporis dixiffet ,quiddam magis proprium addidit. Chryfoftomus inepiftola i.cap.io.adCorinth.Homilia 24. Abierit peccator fane,gaudere decet peccata impedita cfrej& non accumulatum malum, ni* tique quantu fieri poteft, ut iuuetur non lachrimisjfed prece, fupplicationibus, eleemofynis, oblationibus: non efl: temere hoc excogitatum, nec fruftra memoriam mortuorum inter facra myfteria celebramus ,aut accedimus pro iftis agnum illum iacentem,& peccata mudi tollentem deprecantes,fed ut his cofolatio hinc ali qua fiat.Nec temere qui altari affiftit,inter horrenda myfteria clamat, pro omnibus in Chrifto dormientibus ,&pro his qui memoriam celebrant illorum. Chryfoftomus in epiftola priore in cap.i5.adCorinthios,Homilia 41. Volo quiddam adiiccre plane mirabile,& no lite mirari neque turbemini.quid uero iftud eft? Sacra ipfa oblatio,fiue illam Petrus,fiue illa Pau Ius, fiue cuiufuis meriti facerdos offerat, eadem eft,quam dedit Chtiftus ipfe dncipu]Is,quamq; facerdotes modo quoque coficiunt. Nihil habet illa quamilla minus.Cur id?quia non hanc fan- (ftificat homines,fed Chriftus qui illam ante facrauerat. Queadmodum enim uerba qu^e locutus eft Chriftus,eadem funt qute facerdotes nuc T' DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. quoque pronuncianc :ita &oblatio eadem efl:, eademq; baptifmi ratio eft, adeo omnia in fide confiftimt. ChryfoftomusinepiftolaPauli ad jj’l.Kir'Timotheum z.cap.i.Homilia z. Quid ergo nos:Nonneper fingulos dies ofFerimu.sJolFerimus quidemjfed ad recordationem facientes mortis eius. Et una eft htec hoftia &no inultK.Qjiomodo unaeft^dc n5 multte? quia fe- ni el oblata eftjoblata eft in fandta fandtoru :hoc autem facrificium exemplar eft illius, idipfum femperoftcrimus.Nec nuncjquide alium agnu, craftina alium,fed fernper eudem ipfum: proinde unii eft hoc facrificiu, hac ratione .Alioquin quoniam in multis locis offertur, multi Chrifti fiint;aequaquam,fed unus ubique eft Chriftus, &hic plenus exiftens,& illic plenus,unum cor • pus. Sicut enim qui ubique offertur, unum corpus eft,& non multa corporanta etiam &unum facrificiu m. Chryfoftomus in epiftola Pauli ad Hebrxos,cap.io.Homiliai7,cap.9. Noui quod iuftum illum beatum putatis, & uelletis quifque effe ut ille :quid igitur fi uobis demonftraucro quid aliud,quod illo multo ma ius omnes facris myfteriis imbuti recipimus? 4.Reg.z. Heliasnepe meloten quide difcipulo reliquit: filius autem Dei afcendcns,ruam nobis carnem dimifitifed Helias quidem exutus,Chriftus autem &nobis reliquit,&ipfam habens afeendit. Ne igitur decidamusnequelamentemur,neque IN EVCHARISTIA, LIB.II. 74 temporum difficultate timeamus: qui enim fan guinem fuum pro omnibus effundere nonrecu fauitj& carnem fuam, &rurfus ipfum fanguine nobis communicauit:nihiI pro falutenoftra recufabit. Chryibftomus ad populum Antioebe - numjHomilia t^contra auaritiam. In omnibus itaq; Deo pareamus neq; cotradi camuSjlicet cogitationibus noftris aduerfari uideatur &oculis ,quod dicitur :fed iit &cogitationibus &uifu dignior ipiius fermo ^lic &in myfteriis agamus .Nec folum prs oculis pofita refpiciamusjfed ipfius uerba cStineamus.Ipiius enim fermo infallibilis, fenfus aute nofter feduci facilis :ille nuquam decidit, hic aute ad plurimuerrat .Quoniam igitur uerbu dicit. Hoc eft Mar.iJi,. corpus meum, &pareamus &credamus, &intelledtualibus ipfum oculis intueamur. Chryfoftomus ad populum Antiochenum.Hom.fjo. de fumentibus indigne diuina myfteria. Non erat illa menfa tunc ex argento,nec aureus calix, ex quo fanguine proprium Chriftus fuis dedit difcipulis :preciofa tamen erant illa omnia &tremenda, quonia erant Ipiritu plena. Vis Chrifti corpus honorare?ne nudu eum defpi cias: nec eum hic quidem fericis honores ueftibus,extra uerAgelu &nuditam pereuntem conternnas^qui namque dixit. Hoc eft corpus meu, &uerbo fadum confirmauit, hic &dixit jEfurientem me uidiftis &non pauiftis me. Chry - Tij DE VERIT.CORP.ET SANG.DO. foftomiis ad populum AntiochenumjHom.tfoi! de fumentibus indigne diuiiia myfteria. Q^um autem ille &fpirituin fandium inuoeaueritjfacrificiumq; illud horrore ac reuerentia pleniffimum perfecerit jcSmuni omnium Domino manibus affiduepertradtato: qusro ex te, quoto illum in ordine colTocabimus !quantam autem ab eo integritatem exigemus?quatam religionem ’cofidera enim quales manus illas adminiftrates elTe oporteat: qualem linguam^qus^ uerba illa effundat: qua denique re non puriore, fanctioremue effe conueniat animam,qu:E tantum illum,tamq; dignum fpiritu receperit. Per id tempus &angeli facerdoti affident, &cxlcftium poteftatum uniuerfus ordo clamores excitat ,Sc locus altari uicinus in illius honor^ui immolatur,3ngelorum choris plenus eft. Chryfoftomus de Sacerdotio,Iib.(J. Cum enim te egredientem polf dominicum eouiuium uiderit inimicus, poftcsleftes epulas tanquam ignem leonis ore flammatem,fugit Sc deferit omni ucto uelocior, nec approximare co tendit :&cum cruentam linguam tuam de longe ille crudelis perfpexerit,mihi crede no ftabit: &cum os tuu renferitrutilare,greiriim fuum retro cu timore torquebit.Vis huius Imguinis audireuirtute;&: cijtera. Chryfofl.ad Neophytos. Sicut uox illa qu$ dicitiCrefcite &multiplicamini Sc replete terra,femeL quidem dhSa eft. .hry- EVCHARISTIA, LIB.II. 75 fcd omni tempore fentit efFe£tum ad generationem operate naturanta &uox illa quidem(Hoc eil corpus meum){emel didira eft, fed per omnes menfas Ecclefix ufcjue ad hodiernum dicmj& ufcjue ad eius aduetum ,pr$ftatfacrificio firmitatem. Chryfoftomus de proditione luds. Omiraculum^ 6Dei benignitatem, qui cum patre furfum fedet ,in illo ipfo temporis articulo,omnium manibus pertratlaturjac fe ipfe tradit uolentibus ipfum accipere ac compledti :fic aute id nullis pr:Eftigiis,fed apertis ac circunlpicientibu scircunfiftentiu omnium oculis.Num tibi illa contemptu ac defpedlu digna effe uidea tur; Chryfoftomus de Sacerdotio,lib.3^ Sacerdos oratDeum ut omnium hominum, non uiuentium modojfed etiam mortuoru pcccatispropitius fiatj& cetera. Chryfoftomus de Sacerdotiojlib.ff. Vt homines ramos olearum gerentes,mouere greges confueuerunt,& c«tera:Sic angeli tuc pro ramis oleaginiSjCorpus Damini ipfum protedetes,rogant pro gefiere humano,quafi dicant:Pro his Domine rogamus quos tu adeo dilexifti jUt pro eorum falutc mortem obires,animain cruce efflares; pro his fupplicamus,pro quibus ipfe tuum largitus es fanguine :pro his oramus ,pro quibus, corpus lioc irnmolalH. Chryfoftomus Homilia 3,deincomprehcnfibili Dei natura. Attende Domine lefu Chrifte Deus noftc£,de Tiij