Preclarissimi viri Georgii valle Com[m]entationes in Ptolomei quadripartitu[m] inq[ue] Ciceronis Partitiones [et] Tusculanas questio[n]es ac plinij Naturalis historie librum secundu[m]
Full text
nopsunpi£*] UBneSunz. :3:qo¿] 3tyouoditi)3lbei£303nb:so3£pniBuis'oi 30 BlSo43£|¡!lU3éÍ£343pB10lB3S3&A 6B£|3 ¿uistibiod g-jjsppndSBniBnbg ’ssub PIJ SB] IpU34 U34"¿31 OUIJIIU 1U4tOd SBDip .,03 SB|BlUSB]300tlJ 3!104 'e43ttBUI By3U3 aioiyajuos biso ocqn nj ua a£iap outosutB ojpu3JU3 so] 1:BipxdBSOiy¡od 433]Bipod sbiuBnbg’soiuoiiUBoQ soiqtl soisopoj BU - 03KOJ34 opwioEBi ¿nun.:o£idojou£|d UBjS3nj 2.:s3J4BorajsB]odnjbrs^ga 04I4B)0tpU32de!<: 3)U3US BtlB3|K.SfiMl J¡pEpqDB]U3S033ÍU4BU4U3013¡8b|¡)J| suüíouisoa 3tuutun3nB]U]g •ui]jnSn|gíUBiooo4 U3!tlieq»?JB¿Dpuv 1-7*3 •0d43IP]0 !PU3.US0¡133Db íieSio soutmi3tiBU3qsopnbudBiBiuoiiG UB])3 b4l3£ta BIoSb 043duig *ElindB 30 BUB4 rtlOd0443UÍn(3lSi : 0¿EUI B] S33tlb 33U3tHJ« <3qBsol 011144 113118USUd U3S01PU0304JU3 aisoystiq so] 01S03 2, :oi!03|íoyods ]3 oui 00 íyeopoi o] oiiepUioui 13 4’somi sol uoi Boy3:0S311J 011103 uoj snb sbibu b£[ bsoy3 ftl¿l sol 1*S0]43S03 B3¿[301|3pSB4\'] 0110CÍ •Bp 3101104-SOJptld S0]UUJ^m*«.,ai ,„3i erosol 1B]]U) o¿ oipod 01UO3ssndpluoui 13 -*»} 833Uomg'4BUBÍ33BUI 3pild 014 '3iqniMSopu33dso] oconal 301U3UU133Í3UI SlUlSOJIOd rud soia snb É£|odui3U g'434Í03B 34|iptlb SOU sou hjb 3nb ssndjoq HUSO] 43S03S0U43n 3104iai’S0pi£4Cd)3 oyoSts UOjsnbsoyatiq opu go]3fo31<3ieiU d 01iaM3lllbmUdB3US010¿|44EQ£ 3UBT ¡°íí°9 •B]3 3] OI334BdB:3pil3C 3) opilAiAti-dsi ^tgUC] SI!) sol 44043l£4BdJ3 SOlOíli SO] 311b SjHdjJf , i gbúa qpborna soio soi opueuiS 4'4Ei b B]U3 El U04B£]33¿10U40ld 30B34B Ud 4130 d <4on3 n) pU043!ind :o]p todssiopnepdc 'P •misal bS04SB11U1 socpnui spuo ubi£b£| íl b:od :oppuuoq anal B43 od43us nj ¿nbrip ópidsouBSBdsoTfeiilByaBodsjropi o“ !d:'B43UBUimi3U3SB4md!43J3SElU3£!QaHS si ey soy3ti£) snj soiuopiíiEdjsiráiabm UU0lUnJ13UO4BlUBtq3tlbl,:OpE4431U33liK5¡ •0¿|14Bq lUBd 300d43tl3 13 B43 00 B4Bd/S 3P buÍbi iiOJMUipa l:rqiMjl b43í:o3bso4 •OUI sol U04B41U3 •SOÍIB •(111 *1S01Ü31&41 30U013BU1B3U3 B]30 OUB pug •OjiBlEd B31 siiji. :BpiAty U3iq oquÍBiPiuamEptidiuoo ¿mu opyo tijopuoiísq soub sjiiaÍm odjiq 0puoounqj, :odnqoo] U043i£]¿¡ oiuuioijf — ¿34]B4 ’S0J43niU2>S01U0ÍU3Q soso sopuiii ojoSsu] uoisty soiduisi soposodiiqosoi 11OSBliyB ¿31 p4’BJ4U0£|«BIS U¿3 O] ÜO.I •B4431U3ÍodPn3 UJPSOUBldl SOIOIBUIOJ 014Í34BUI ]b8 30143UU! 3Í1J 3tÚ0]0£|UEqitlEl ¡óyods opiinjictiBUSiq popiiBtibg-uoi 3i£y oí yni:omqiBuopoS3ncípaoiopiiBia , 1:iouodEiBiB3irdB opima14.:rp'iy2Abacji stib Bindiad b] o5Ep2dj3QboptiyBj ubi snj o¿oo) ¿jyi ponbjsoi :cpÉpiBgr soionj pi OpnU3U4 E43AB3 b¿31 IB 0]|3 Jl£30 B0431UIA J]£30 3QOpBqB3B4*0JU1 pipm3343 S3I01Q j Bill SO¡B 34B5í’podl3Q 0Á1J 4‘SOIO TOlBOi 3nblJU3BJ 3tlb SE£l3Ul43£Bq 16010 1W1BPÍ •B£|S343!piid |¡jBmui.;oiop¿ pjj'mUKqb otujiui pb3£ic| hoiyoui opS opcSii upg *OBUI43£f til Eire-onnfi «DlO.m IB 3in snlill 01 «0¿l04i0dBi3’i°ba4-0!uiiE0py!pEjsES Joto 1H1BS3130 114 li li BOA34!y i||lí:o4 •1Í3 ¡3113 3]¡3¿343 3nbl<SÓ!0 n)p3JB13QbOn •BIIU3£) 1144 B3{!l£3J 0UI03 njBlAO-tp JIOlibg , odl44)3£ 30 3] BÍB01U43I1U03SBIU 13UCOKB41 ofoUO¿:3U10¡o£|UBgí ItIBJ 3101104 •OUBEi •43£| jai EsyFmoyBiIsnbibB ni soioioiolio / Oíd oi Opllb ¿31 ]3 4"]3 3JUBblU043Jtt43 M0{( OdBib usjsipxd3nb SOpBUUBSStqoq HUJl . Olqg :optiuB)'¿nai oSbuiib ¿34 13 Olp:? jd ^ •¿341BB4BUBSU33!lbl:S3JO!QStlJ 0431 pjjd
ouio3ioj|odupo3;oJi)¡!3J3nbi;oii8ii|i:¿|5 ou;oJ3 j:-tíb 43.ic.uopQ oueuipqnioSi'Ui tjfá 334ib ojjtiiiíSj. soldura sopo sodjiqo SO] sopoj3J¿JE)UnÍB S33UOJU3•3UI0]0£|1 ^4BqJUBJ3QOÍndDJ¡Q 3 JO£!¿| 2.:OUÍ34 |3043a Xojpji-soii303oiq3ndi3opo)3,so(!£|snj 2.: 43Snuinji<p 3 jo£udeq oipopoiopipp 334 p¿'sopoi 01 opippopppE4Ed3¡pitj soia 30pSuE p3:oía anbapRiSopinne U4 11031 :opitUUBjSU03 Opj3J¿dBJ3QOJ]OJ OJ opBnbg’OiQ.nlpQBiopejiejiSEuaarop unüipa3;qo¿i e:oui ohooibSui]bi s31341 oq 31 4 B110 Jo'ldjl 130S010pisol SOpOl 3yEl <B£qanb nopuÉupiloyodBpatib oí ayi£3j biodioiqBiapnbBEpSuBpaiOiiai-stuiB septsra soúeui sei -. oSatyaa SBiópBjU3oj j£dipytiSEipaid aa SBiuey Booq spaai bu *bj iisBipiuaasoipo eiieji lopipuaaua o.ii »3¡q ouio3solauuaq sólo sol usaid so) ay <E¿1 soipqeosoi hbSipui etuEq El iBptiSs bib3bi iiBOBiq £ty BitiBi luiyoq p3nb SB1U ojSou oiouíua 0U1Ó3U3iq sai oiyomaouoi ug-siupatdSEyauoa£yoi pnb |ei saiumj SB44 113 £1143 Bpa 1BU3JB1p3£BJ SBUBOpaUU s3B3Bouo]op3t4sóai 34t>4youio]soao4 ouid odtua louóipoiB aj 44 pyodBpoporn jBtib ib :bhbíoui 3b bpaipBpsifnj Epoiaa oidoi paidiuipi ipÉpauuajua áijpnapau eBjóisoáouiooiuEUOtqsoiaoíi^'oiiaop «toiña loidaipasauoiMoienb soiua £tuo epa¡Euaj eí opao. ttj uoá oibibj oidaipa ¡op 3443pU3opoioqisoia £pSÚBp3pil3 0P34 •BdBSOOlUg-01431130 IB 3 jj3nj 3 JbOlqBlO IB OpUElUl:S01Q3aEl¡0qB0ldUI3rp04SB¡03 JOyodBpS. •B11 E1P3pU3S0UI43JU3SOlBlíb boubj opti) ofcni opEio niiouodBpopoi£ »E(1.0l33113QS010p5iS0410 S01 SOp0101B¿q onbl: ouynuijmdajeietqjnb o]b!0]o'p4 13Q3 _y311 BJ blOWElO IB 3Úl01 oqi4üálllEJ Op <bui ¿-043jpndoúsBUi:ii3yequ43Qoi b:od ¿10piÍB 8Bppn3i:SBS0JU04BlB sopólos «31111 :oS3ty30 S3U01l!£dU33143nUIB]300p «UEUI nj jdpuud OJUpoSlll BU434 D41IE43 b:3143muB| oriudEÓ p¿.-01431111143!30 EIUB óidaiaij bopuejmdsoiptilsoj uo4Boypma lBHblE:0d3ni3 '£30 S3Í3SUES0pQ0S31ll 3Q SEU3PB3U30PB1B40)J3bllUI BOp3103B3tlb 'OlS00EP3£3103E0U3Ilb:od:4C3yU3BJ 8iB4 «b 3ui ouiisouuib&ui £ud as pEyg•4i£3Q ¿4BUIBH boSoduooiqciopiiy;pasope] <Bd soi B3433 o;qEio ib sodjiqo so¡ opusoy «143BJ BIO 041@-SBH3PB3U3OpElB 31 U3UPiq !Í34BnE:opBP3nb:so!ia!n!iBBUB4i)oui3l bí. :4B£udüqajpymb 3 j3nboniaiod 434 ]b ÓllOajElO S013UIB43 BJS01 HJB ÓpB3ip3td S. •ppBldainj Ble 0UUUU03 oü pB314331PÓOP <tid jai. •aiqtsq onob:od soia B43 bpoouoo opnd o] ou sbui :1BÍ134431 oj3b4b5pío epb BB43B1330 0U103 E1433U3401 b3£qE¿| 3JJ3ÍnO B4nitpnBíod ij ¿-BpqnamjsoiaB433nbB4 opoii033£qE£| 3!pmoouopBira3,E!ib:oi43 «ipopuaoyúqanj3lboiqBiap 4Eqo4Ójinb llB-onEp Buioi:opb5b3P.o¡uoo b3iyoiqBia 130314Bbi b:od iodo nPCj£3031.11-El codóp EBiinb 3.Bpp3iUB3Í3snjoiqBtapo 3i4Bpoj ub ip BunpiqBj tod oiop3©-3:qoqpsiqqi OÍl3pOd3!PlHOOU31BPpElllB 3a3nb:od:B4 BÍmiB3nbodJnj3£3Íi3pÚ340lboj3£dBiu Pioii.noq4Bpaoi3n4jpaB43ituÓ3b3£qoq PBP13U343nbpnbBbB43 Oynl!.Óq3343a BOlBPllinl £0d0PU34Ó] 1)041®) B| hb3 íaiqBya ¿oiqniapbi£b! s3£qiuoq sol bB44 oq El BitU-lPO bS043(BJ3Ul SB443HS11 JBEp <01 Bciiquts iojqEIÜlBODU340dln)3ltUBl. loSmcnp loaBamyáoBibiiBipjty íeueS 'U0d3nb 4BSiíi epB3£ods3puoosnjBiqui3 :oSt!U3U3 nj unSiE 3334 434 nSiB opsnboui 03 HlBUBDad UlBpB Bo£iq opuBiibiBÍnaQ ou OUÍ03 uib iBiuoi anb ouóip! nj 3QoqÓ301 op unnbouapódrod o] opii34 Modi njoguoS -414Bpa 0»q p3PPPU34 01 31lb lOiqBlQ pB4 aiyatib uiBpBBB43pu343nb íbEsiibEiion «U03 B3-BUtipiqBjiodl. BP!Un(£0db0143p -od£odEiiPno3U)Bb£od:oiqe!OiBB43pu34 oyuqo njogo'uioa lóiopuBiuouiSBjoosBi SBpol 341U3¿S0ptU13p3480lUB43iy 0U103 !. SBJ03 SBq311 lU 31 .IBlpUOUlB Bo53U1033UI01 <Oqi4BgiUBJ!HBOpBl|3¿-lBlUBDmlBU344 31 BUllSuiH B103 03_11?Q JU 0ppiU30 0U03.Bg •S31BU34431 SBJ03 SB1ÚBpBU130 bSOH3nbB 43JI3U31Urq 01PIBlBld B] ¿3 1 *0£013 U03 E1Q popoi .iBÓjnq 3yi£3qaiu LÍ£cq(f'3]o4iQ ú B1UB3nj U3opj Opi’l|3 334 IB OD34BdB BtIBlJ EU130BiaOU@'4BÍlBquO43ipndolOUBBUl qoyods iE 4B3 jnqo£!qisBjbp3£d SBjpsid 3Q]> ElBld 301.0£030 S01PU1BÓ4BS4»334 p :mio|oqucguutj3£H
íll] i bpUBuis33U03ug'8U8j3nji.:B|pQ0i]B.|88u ppB3supo Bjpnj snpnb oSinig’Eipuj b¿j bomeiq |p ojoíd oBuuoibj lopoiui uy B|pESOApcibll® •PUOdB pS31011QPIBIP bjeSjhb s3¡qo¿| soi opuBjosjou t> jejioj bj opupuj:Bjp BÚBnuS3|¡B jj 3tib soib Bjpioui jnbiod:SBiopBi ip npid bupí bi bópusiA tJOJIOdBp PBOpiIJlUIA g-B(l¿| nj BsjjBUBJ 3]3üb g•PE3 J|3miA3tlb 3]0pUB804 lOyod rf>lBO!quig -EpBÍUOIU30Bll£|EUAOpU3UI33 EJOUEIpnbEJQÍ3JEJ33nb 01U3]o4(l. 0]op alo Á'owjt opsiqi] 3¡qo£| páiyvwoipj é:o¿| B|pnbBOB3n|ipoíbj ioibui bhb3Pui >0|0¿|UBqiUBJ OJIO S. •S3U0I3B10 SIU SB| 3UI IPp3PlO:odl n|3g3Q10UOdB3U1010¿|UBgí “OpÚSlfiO :83Í0q S3pUE4SBnBQOpBlUOUOQ U<j:0pBllBJ010U2.SB!QS0p:0d3JU31UBJ0p tPEÍnmoiopuE3)nqsoipnbBá'£|304ByB 043UBd03tiu BUOJ3l£l¿| bo¡ iiububSej 011 p U03ípUBonbsopSÚBBÓipribB b!od:B3B bS uoAÓiib sistiBoi 3¡ bsjpajBHBjoi oppnbb soaoSitu S•sSojbiíbi oí ou opy.inb ¿upy í.:sJa¿|0¡ jbiibj 343ii.mbijs3p34B3jnqoiop *UBub i:sqsjo¡ pbí oSiq bíoSboí soasnb oip ijpjuusiBiqBj opnixi pas3(euBji soi SOpOl í : 33 J0U03 SB| SBpOJ j:UBSU3A3Ub33 <UB 33ASB|03 SB1SBpOJ PJUBlBlOtiqOOi 34S «31 BB}|3 3;d31)l, :3iqB¿| 43UB tu 3BJUB3UBÍ30 01 B31 JII 3nbl303 BpÚBS0I03QS3pSUBS012. PipCU B]U303313 1 BIQ pU3S3&A 3DSBpBO *uy sBiupoa bb'i soiq bbB3U4iuodtuoj 3 jni :U33 j3S3nu3 3 jousojBdBjsnj uraiEiínjujsj tu :BybSsj ouBBJnpiiPA suj sb] bb£| soub (AJÍ •&. •BBJOpxdSBJp3!d 3B44 OÍEqSQBBp lB£|SBiU3Í03iiB]q oiiibúiua stqnoiiBJtid «JHd3QBPUBUIBBpB:qBlB3BlqBJapHJ3ABl 3B33 1 :EjniBy3iBnSil 30 33 í:ESit3níBnJBq El á'SB¿p3J301B3]BnSi S3Í14EU SB11 S3p ubiSsoíoboj b£] j:o£pnui oiuBiq B3ibbu <B3SBJOd3113)3 iS0dj333 1 SOjSjt! S0113qB3 soi 3U3U3nb psqss'oiqeio pb31ojiqi.:j33 »ouo3í:JEHBj son soiuepod 01 b;od po sol «BIJ3 JSE] BOU1®‘S01P043110lUSOIOpí SOI BIPQ 3 JE¿]33 biod B4J313 BJJ3B0U1AOySIOd g•ojoopodopoi ip soiq 30 oBiiubs3:oiq >B1QP63]O.lIQlt :3UI010¿13JBq 3JI3B3U31nb SOIP043JIQ 1, : 3PU3043113 3lU010¿|14Bq B01Q 3Q10¡¡odB p3nb:B¡OBipnbB303QJEiqÉ£| BJO 1U :4Bl|dpi 3p3tld OUb003111 30 SB1I3P <B3H30pBJB2.0nUdB3 BtiBys ¿|iójByBSota 0JA|g-qjU3qB3101l(3T¡-C¡:0.!t’yCBip(!0d|3.l S31oitb£Od:3iuoiB)nSj:d¡S'£liu3giBi£3Qb OIOOJÓJIO BtlBPUoJl OQpBpqp BJ3OB3J01 3111 OlqBIQPQ BUtlSlB By3Udj3Í J3tlB0piPÍp odoui:sompjU3BopQOU3iioidui3ipop UBy3i-BUBUBJ 301 3tlb 831BI33JBd]B1U 3BUI S31 33ÍBJ 3Q ]3 OpBJ3Qg•BtlBUU3JU3 SO] 633 «UBipBnBUBjsoíousEmupysiiirosnbpBp 3uu3;u3PinbiBnb3Qsouu3iiÍ3 soi sopoi BtlEUB) 3nb UBt£303Ilb:0lqBlQ UAEÜBppO] <0pl3jpu3^ •ÓUuSlPd OlUÓ33piPBtlBlP ^•¿lioJByu! iiBi£3Q3tib:oiopira UABI1B1I3 OQOldUI33llAB3lu:op II nuiipuyps33nbBipu.£BC>pu3 ! qu!A:ioyodB3uioid£|3JBgiiu)gJ •loyodB3iuoioqjjBgr3UBd 3Q uoijjt*dz epu •0S3I11PQ0!P3U1 3Q1BUBJ B3JB p0)ig 1. onqiBj poipjBU :oijiyEi ua 10 boje uÁiu O] ojtld 1.U0JB110S3Q 01 OpBtlb0331jSubj soi nj sopo oipqBi ua011101 óuBidíÚAsnboiq BJ UABiusngjl 'UBUB3Í0Í] 0| SOUBSBdsoj b soiuBi soiSedui sodjjnui píodsoiq o£y g :313UlBpB3ío£j inul 0]03B3333U3Í0C|J3n3iy pÜ04BUI03 BOUBldj SO] 104BÍ10S3Q01 OSsUl 3, :Í0Í31U BQB] 33 S33UB BBÚIIBpiA BI B4p33 OU UBB3 :Í34 m]3S3 OQEqUJB B4ÍUI UOjiBJBd dQBllOlSBpQSlBpjjnJBOh^ •SlOJlQlilBUBJ J3oÓ04nUipQBUipU3BUBn311010Q01A34p >BUI nj s. •4B]I0B3Q0]0pBlU BUBJ 03 OpB3B]3p 'B pS. 'UBiqsinb oSsni boupÍAOuira sojbp U1B UOJ BOÍOSSOJAS01i:3iqB4np3 ÍOp3JU3 &. 10343HP U3BBPBU103 UB43J SBÍ0( SBJyJ ‘oyoScU3?*3iuoioucg;jucj
UMedariffimí viri /^eojgíj valle Comentationcs. 3n i^tolomeí quadripartíuij ínqj Cíceronísil>artítione5iZu fculanae quellíóe^ ac pli ni; naturalís bílío rícXibunnfe cnndu5. * jtynd AAvcñ jFicmñtwm ifo £um gr.X ct pmulc^ío híiuií.
CIOANNES Petrus Valla Reuerendiffimo ín Chrifto patrít& Domino- D.roanni Stephano íanfti Vitalis Cardinali Bononienfiqj epiícopo Sal-Dicit xternam. Cum mecum tacitas tnuítam ac diu Renerendí(Ti me Prxful cogitarim intemperátis CíTe hominifceñare ubi mortaliü generi prodefle poffc animaduerterir.Nec minas in uidi maleuolicj hominis non modo ceffatesred etiam tegeret&difífmularequx diurno muñere fitipfeconfecutus.Talia ego animo uolutans nihíl ut exeditionibus: quas pater reliquit per me nuper magna diligentia atqj impendió impreíTis fatis abunde^ colligi poteffcmagis curaufxquá ut concreditos mihi libros citra omnem maleficam inuidiam in commanem ufum formis excufos foras inuulgaremt &hos fupprlmere facrilegum imptumqj uidebaturxnec id effeci qdmifera folent &infeliz cia quxdam ingenia:qux paternis Iucubrationibus etiam me ftandare uoluerunt: dumpaucula quxdam inuideraesaliisnouereitacóniuentibus oculis aliena ínter» nertuntxutneminé docendú putét:adeo anouisabfunt excogitandis- His perditis ingeniis effe&ameftut multorum prxclariffime excogítala perietint. Atnos certe grati pariter &ingenui animi officiurn cunftis rebus prxferendomon cuiuícunq; la< boris genere deteritimihil quod penes nos extaret doftiffimi patris qdcp nfui ac com modo ftudioforam cedere poíle uideretur occultandum duximustprout noftri inge nii fert imbeciliras íugiter aliquid noui in Iucem proferendo-Cumipíorum utilitate acinparentem dulciflimum pietate commoti. Tum tua imprimís incredibili magnanimitate ereftisqux licet undecumcg do&iíTima mediocriter tamen inftitutosha ud quaq afpematur.Ettum hominis ftudium.&uoluntatemsnon rem expédit. Scio in te feueritatem &comitatem effe qq fpededifpates:Summa tamen prudentia con. íunftas:& utrutnqj máxime pollere-Sed utcúcpacciditfarisutcomitatifeueritasfe. piffime íuccumbat:& ita eostqui quantulúcúq^ésdbi quidpiam in litteris cótulerint: xqueac munus rariffimumsfumma carítare:liberalitatec$ complederis. Et perinde cum te unum intet principes relligioni obnoxios atqj opportunos neluri iartiums liberalium eminenti fpecula pofitum omnes admirentursbonis extetnis infignems dotibus corporis ómnibus egreg'um:& ínclito nobilitatis genere cófpicuum. Qué haud mirum fi Pontifex Maximus in numerara fratrum fuorum fandiflimo indicio tetnlerit dure ptxfentes in ptolemei ad ierran apotelefmata: feuxut nunc loquimur quadriparritum patris editiones tibí dicandas exiftimauimus-Et cui mortalium feli» ciori fuffragio dicari poftentt’q tibhfi tuo oráculo comprobar! meruerir quippe qui fi Ínter grammaricossaut rhetoressant dialedicos conrrouerfia oritur litem celerrime difcutisjfi Arithmetici de numeris íi Muíici de uocibus earumqj tationibus.fi de mo. dis geómetra! ií de motibus Aftrologi dtíTerunr acertimi ingenii difceptator appa. ies.QuidquodquxnaturalismoraÜsfimuI &diuina dicitur philofophia: ut ex di uerfis materas unum pulcherrimum corpus coalefceret Si incredibilís harmonía effi cereturomnia adabfoluendamtquam intuemurformam tibiaffatim fuggefferunt- Et fumma fummaruni hxc eft qd longe maiota &liota in te íinttq ut neq$ ocalismeq? auribussneq; ullo fenfu percipi poffmnaut qqux ex loáne maña rézinuto ui ro integerdmo mirifico tuarum laudum prxdicatore.& fando etiam ex aliis probatiflimisufrisaccepimus.Et nefcio etiam aneacogitationetantum'& mente ingenii homo quantúuis magni confequatur.Id circo parentis noftri manes mirum in mo dum geftiuntcum íentiunteaubi confecrari: qux ipfe commentationis gratia de» fcripta moriens non publicata reliquerat modo tibí placeara non minimamxfed ma ximam laudem taa de caufa uidebi tur coníecutus. VTale. tcíjí *?!- '* t‘¡**re
COMMENT. GEORCII VALLAE PLACENTINT IN PTOLEMAEr AD SYRVM APOTELESMATA COMMENTARIVM TOLemams mathematicorum omnium facilc princeps ut quídam feri pfere Adriani uixit temporibus ad Anroniumcj ufep peruenit:quo tem pore Galenum inditum medicina: auftorem perhibent floruiffe :necpnon Herodianum grammaticum &Hermogonem rhetorem :qui de arte rhetorica libros reliquit non contemnendos .Primus autem apud gradeos traditur Chius oenopides de aftrologia fcripfiflé nonnulla :qui in fine belli floruit peloponnefiaci quotempore Gorgias rhetor uixit Se Zenon eleatesmecnon utquidam cenfuere Herodotus hiftoricus Halicamafeus. poft oenodipen Eudoxus aftrologia: famam non paruam confecutus quotépore Plato phí lofophus fuitinfignis &Ctefias gnidius medicina autor pra’dpuus habitus eft. hiftoticuíq? non inuenuftus. Xordium igitur in hoc opere fibi aflumit Ptolemxus in illos qui aftronomi eam artem nonefle cenfuerunt.quippe qui inconftantem efle uoluerint indicare. cum omnis ars habeat quod fadle depra>hendi poflit: quodcj commo do ufuíq? cedat humano eaq? ars neceflaria habeatur.Cauillantium itacg alii inceflimt: quod comprxhenfu difficillima fit.alii quod incommoda &inutilis: contra quos exorditur. nam qui difficiliter comprahendi poffeputaueruntaiebant nó ómnibus que ftionib9interrogatum refpondere matheman'cum qñ funt aliq ad qnó refpódet dicen do nó apud efle de oíbus refpódere mathematicum :occurrit nonhxc fpeftanda fed peculiaria ipil arti &qu* fint inipeftione definita, quero" inutilem eam funt arbitrad aiebát tametfi nobis fit cóprashenfibilis uendicabiíifej'nó tamenex ipfa ad nos ullum prouentujy cómodum.íiquidemprasdiéto nobis aliquo cauere non pofliimusded prfus prxmonitú euenire hoc quoq? diluitur dicendo íi cauere ab ómnibus nó pofliimus euitari tamé aliqua poflé.& perinde oftendit eos fruftra aduerfatos. Spro hoc opus in feribít ei<5 pfatur cui cúftas alias quocg infcripfit traditiones.funt qputét hoc ab eo có fiftum nomemuerfi conftat apud potioris fententia: homines fuifle medicü :qui his af ficiebatur difciplinis. :. ORDine &poteftate. Hoceft numero, cur népe q> resaftrotiomica apotelefmaticam antecedat.Impoflibile náq? ferrem fententia nóinuéto aftro lum decurfu.at poteftate quo pado.^qd1per fe digná memoratucótineat utilitatem & ob ueritatis inuétioné: &q<J non eft id q<F apotelefmaticú eotumq? utplurimú fed in fcientia pofitü Se nulli errori obnoxiú. 5. NEq? eodé modo perfeftam.Nempe ut pri- or habetiquíe fibi fatis eft necg alterius eget adminiculo fed'p fe incóftans egetque alteráis perfeftióe. 4- IVXta cógruum philofophis modú.Cógruitcerte philofophia id qcf ipfe mox oftendit aduerfus aftrologiam inceflentes quandoquidé hi neutiq qcf philoíophop: eft peragút:fed quod amétium &faifa fallada addufto^ mentiendique cupido^. 5. IN NONnuIlis naque difficulter infpidf.quodcúque inqtparte aftrolo gica uultaftrologia impugnare is casco fimilis efttcui fenfus erroré offundit pugnado cíEcutit in ea qua: ex fenfu ofFendit.fi ad apotelefmaticá impugnar parte, ptextu utitur abfoluto caufafque feribit: quas iá difta cóftituere patrocinia.fpeftando náq ue prxcepta qua: difFxculter deprehendanf cunda talia efle cenfuerunt. nec nos fane lateat ficut ín morbis funt qui eueniédo difFirillime poflit expugnad eodem modoinefle aftrolo gix qua» longe diffidllime deprxhendi queat- 6. HOCnimirú diftribuitur.Reliquu eft ut ordiaf ficut prius indicauit oftendere poflibiiem cóprshenfibilemque aftrologiam fubíiderequeaemonftratperfpicuas aflumendo demonftrationes ex ipfoque fenfus teftimonio ordineque multo &cófequentíautitur primo afole inde aluna: oí tertio aaetetís uagis ftellis.Intuemurliquidé iuxta folismotúanni quattuor fieritépora annuifque eis téporibus noftra afFid cómutarique corpora.fed quid anni memorem mutationes cú dies quoque conuerfionibus proximi uniuerfitatis ad nos immutádos plurimú poííit.fcandens naque fol aerem in cóplexionem temperiemque uernam adducenstalem quoque noftrisaduehitaffeftionéacpcedente dieeft intueriin totum. temperies in partibus cópradiendi.Quod íi omnino euidens quxpiá efficitur affedio
INPTOLE.QVAD. par eft ut etiá fenfum inceitú ratiocinio iudicandú inueníamusiac luna quae neutle]' fole nimmaiorem nafta eft uidetur nos euidenrius tráfmutare qd‘ fit térra: uicinior phtrima nobis ex fe ingerit affeftioné.uidenius nácg marina alalia cú luna pariter augeri: minuiq? cu luna neenó qutedá corporis partes ut nngues &capillos erat etiá faemin íegipto aiahtaurns fere expofitus cuius pudibúda augebátur Se minuebant.funthodic quoq; lapides quídam qui tá cóminuunt qaugentur demonftratcp Ptolemceusaquíqj uagis ftellis qñquidé folent ab his quocg aftrologix periti praríagia ptendere ná quan do faturnus in aquario Se iupiter cú fole fuerit hiemis auget temperie fiue utnüc loqui mut cóplexionem at cú Mars permeat carrú Sí leonem extédit sftatis íeftuofam efien tiam.Indicat aút etiá ex ipíis herentibus codo ftellis. appropinquantes náq? ftelte uel diftantes iá memoratis uarietates nec eafdem affeftiones habet .quare ex cunftis ars cóparatur nec impoffibili» eft. 7. FACIentibus in omnem perigiü. Non dixit in om nem terrá fed pergium quo nobis indicetalrerarionem incipere ab astheris faciei corpore adminiftrare tota terram quíecj intraipfam aetheraeg. 8. COMpradienfis primis elementis.Qua: fub luna ait omnia nó ait prima tépore eleméta:fed loco qua: tenuiora lunt quoppinquiora fiunt corpon a:thereo qua:q? prima inde excipiunt mutationé quá fequentibus tradunt. 9-ET PAucis apparnerit .Necg enim tá íunr incógnita ac fepulta ut plurima egeantdemóftratione.Capiunt initiú auertice &ex cótinua mutatione Se ex ui jflia ipfope queftio fidem facit.anni náqj temporibus firmú indicát robun ob eas aút qua: quotidie Ipeftátur mutationes qd1cótinuü eft indicar Se perinde ex om nibus íenfus nofter ad hoiütollatur cognitioné. 10. ET FLuxus aquape-Hoc temporeplures illo funtpauciores aquae ut fiuxus tépore mutantur. ll. DA VErticem noftrum Hoc anni tempore luna térra: ppinquiflima.plurima afole indicauirinúc aluna poteftaté demóftrationem conuertit. l2.Nifi q>adfolem. Hicperigiú luna: &,ppinquitaté eius nobis fignificari expedit g> quatdá dixit fimul augeri cú ipfa uel pariter mi nui ut fepe de fluminibus nó ait maiora fieri: aut minora minuédo fed funt celeriora &turbatiora Se tardiora.qd’q; id uerum fit oftendit qd'de manmox loquif. 15. CON uertetido fuis ortibus- Vt etiá Ínter nauigandú apparet ex occafu ná<j &ortu luna: prse fantur atq; pnunciant nauigantes qualis futurus fit aeris calique ftatus. 14. SVCcenfiones aftafque.Cú ex luna indicarit affeftiones rurfus auagis demonftrat ftellissqua: ¿pfefto totá nó queüt anni naturá cómutare.at intédere caloré poffút uel frigus annuu ná fi cú fole fuerit Mars in cácro uei leone sftum intendit sftatis fin ícapricomo :.aut aquario remittit hiemis frigiditatem de fole rurfus oportet eaídé figuras infpicere 116 enim folum ad folem figuras faciút ftelfe tales uel tales annua tépora confiriendo fed etiá ad fe inuicem.Mars enim fatumú petens domoue quapiá fuá faturnus marté fpeftans multü aftú mitiga: acfi infigno ígneo faturnus amarte aduentante irritef multam fpargit frigiditaté. atin hieme in figno frígido aeris frigiditaté foluit. i}. DÍCen do fuper ius Rurfus uniuerfafti qualitate mutaciones annuas habenteex fole &luna fubiungit’quinque uagas ftellas ftatú aeris uertere ñeque id qnifq ambigat martem fa cere mutationé reliquafq? uagas.id náq; nunc uult diferimine notare.id inquit ita faciunt ut tamé qualitas cuftodiatur uniuerfalis nec mutarenaturá poffunt qab fole effi cif. Ií>. SVB ftellaja figuratione alteram quoqj his ponit differétiam cp ppter Solem fafta: differentfe potiores qdé fút &diutumiores qua: uero fub fole tú cótinua: :tum magna: qua: porro aliap¿ ftellarum ñeque ut folis ñeque ut qua: luna: ífignes &ambi tiofe hoc eft diutumiores Se ignobiles id láne ambitiofefignificat fenfus expers non oíno fenfus expers fed minus fub fenfum cadens.memorar etiá témpora quibus máximeha:c figurationibus accidút ut in fole tranfitus &tempopí conuerfiones in luna ue ro cóiunftiones explenilunia .at in ftellis fulxiones &occaius.nominat aút fulxiones ortus cp tú appareant 8eemicent inclinaciones aút per latitudiné motus. 17. Q_VOD aút his infpeftis.alterá ponit demonftrationé cunfta per stherium corpus tranfponi. Iá aprincipio obfeure cómentus qdin quempofiit cóftitui aftrologia obliuiofe uero etiá eius parte prariagiendi fignificat ut nó folum circa ea qfafta funt íperfeftaque mutatio confiftat:fed etiá circa ea qua: needum fafta funt.fed qua: debeátabfoluicófeftim nempeagrícola: fciunt qualia fint témpora idónea at tena: arationem Se qua: cómoda
COMMENT. ad nauigandum ac ab'aerís tum ftatus fignificaríone fefe oftédente prxfagire poiTunt cuiufmodi pretendatur frudusspaftores quoqj quando inire pécora incipiát ubi opor tet Se quomodo &quádo fien prxfagiuntcg partus aialiú ex flatibus tum fpirantibus: Se tum eueniéte aeris mutatióe atcp ex maiori poflunt. *8. SOIis poteftaté aicit.Qua: annua facit rempora.Ita nempepramuntiatio^pfa eminet utnequidé ipfa rationis expertia Iateat aíanria.nouirnácg quando inire maré oporteats& tum folú in cógreffum peruenire quxporro etiá íeíé conuertan tad hunc potiufq aliií uidú Se qux fcetú ferát Se abfoluátnec folú id phificis cü caufa qusfitü eft res ipfa uerú etiá mere nauigantib9- lp. ATqua: minus ita habent.De infignibus fignificarionibus uult traditioni infiftete qux ex obferuationibus folis &uagantiú fiunt iuretgipfas locauit ambitiofas diu namqj perdurant meq? enim luna hxcconficit fola.Cxterú cum etiá per latitudinem nota adhxferitaliquatenus Herentibus cafio ftellis: ut tauri cauda:. periti igitur quod integrú eft cognouerunti& quando concidunt.at Idiota aliqto pinguius &minus ac cúrate &ob hoc confueuere triduo ante uel poft triduü obferuare. 20. NECeffariú. Necefíariáaitobferuarionénauigantiúqui non utnatura infpedores ad obi'eruatiores cum deledu propofitocg perueniunt.fed q> mare nauigare cópellatur :quid igitur prohibetur.'’ Caufas cómemorando quibus uulgares in cognitione hallucinantur.núc ait ne quidé ípeditú irieú qui in antiqua agatur hiftoria de his exade cognofcere natu ras ipfojü ut plurimü etiá qualitates non utique naturas qper naturátfed per qualitaté fignificarú iri quodconfedanter dixit.licet enim per omniaiam dida integre quifpiá neniat eget tñ is confedatione. 21.Aífimuláter dicere de ipíís at fieri poíTe in fingulis. Nonfolü inquit hoc adusmodo poterir in uniuerfum de genituris aeris pdicere qccf uepi etiá de membris particularibus Se fingulis hominibus:fciendú eft quod cóprenen dens uocat Se hominis geniturá.nam quéadmodú de ambiente ralis pofirio ftellarum rale facit cóprshédensteodé modo etiá talis ortus tale facit corpus &ut perhibét talé aiampoteftque quodreliquú eft coniedarequalis fit conftitutio cóprxhendenris ad fanitaté morbúueaccómodatiorcóparando namque qua: aprincipio erat conftitutio neminuenit fimilitudinc aut aduerfantiá.Cxterú perito^ uirop¿ eft non folú deipforumarte refpondere ac ipfam indicare inuedá fed etiá rationes aduerfariú exquirere &coarguere hoc igitur etiá Ptolemxus facit demonftrans arte ex fenfu elid pofle folo nanque fenfu innixi inuenimus quid de ambiente conftituto drcumfufoque aere dice re conueniat.qjfi hoc multo magisnaturali afti infpedione poterimus tam uniuerfalia qparticularia dicere.reliquú eft ut dicat impulfus Se caufas aquibus cómuni inftrudione quidá moti arte ípoflibiléefie cenfuerunt. primo igitur periti hancartéconfti tuere deinde forte fortuna de quibufdá uera ptulerunt cuiufmodi folet acodere exifti snaueruntartífices halludnatióefque ipfojj: ad arte produxerunt.nonutique rede.nec enimaferibendú arti quodquiípiá omiflit fuá imbedllitate fecundo loco aliquopiam addufti praeíagio alia difciplina aftrologix induerunt exiftimationé :creditique funt aftrologix peritia.Thales nempe de cundís prxfari proponédo deque pfagio eorum qua: naturá habeant nullá fefelleremt qd quifpiá comedit fruftratiqs pfagio eorú qux naturam habeant eadem nofie peritos compulerunt.neque hi rede ñeque enim ut di xi hallucinationes taliü ad artem funt relegenda:. li . ETad magnitudinem pnuntia tums Q_uoniam memorauithalludnationes imperitis euenire nó ob arté fed ipforú infeitiam ne quis arbitref omninopronundareeífeindubitatáait quodfiquis exade ipfamadierit non poffe prorfus ab errore in munis efie fed efíe quádoque ubi fallatur nonperinfdtiam fed per artis naturá magnitudinem<5 eorum qua: pronuntiétur. qd nanque enunciatur de diuinis humanifque reb ’ubi in térra alicubi nonconringatpar ticulatini erga quempiam Se utruncg habentem habet namque qd Se aeteix artes ut oino nonfit neceffe contingere.habét etiá qdnó alia: ut circa ingenti aueríef.2$.IN totum ad qualetadhuc namquepropofitum eft ipfi tradereac demonftrare quéadmodumprxter alias artes habet quidpiam fe ledum aftrologia qdipam facit cognitu dif fiálem nec concedit ipfam cuiufuis intentioni obnoxiam.Indicat auté ex eis qua: uní uerfalia ueluti in aliis artibus eft fine controuerfia inuenire qux eueniant ab antiquis obferuata in aftronomia autem non item:primo namque Iongiori tempore huiufmo di reuolutíones fiunt uthominis unius uita ad id latís efie non pofiit.demde non u% Aiiz
COMMENT. i humídamfttmafculis icHquasira namqi &rupirer.Comparíetur mafculís caliditati* qux in ipío magis dominatur. 3o. MATVTINOS quidem cxiftentes Si precede tes.fignificauit qux íint matutinx ftellx.id documentum uerbisnon admodum aper tis explicatum eft incutiofe fpedantibus externni ut concifis ita apene expreíTu3 intel. ligas fciendum eft alias quidem partes folis precedentes iuxta uniuerfitatis motum & alias iuxta folem ipfum fub mutatis namqj motibus fubmutata etiam competeris pre cedentia .Prifci autem iuxta uniuerlitates motum capiendo precedentes partes uoca bant qux ptius afcendebant folis confequentia qux inferebantut. fub térra. 81. CONTRA cxli médium.Non folum medii cxli oppofitum diftum obícurum erat dimetiensquamdiametrondixeremcdium cxlum fub térra efttamen plurima fui. dentia deligens fub térra intulir. 81.DE DIVRNIS nofturnifque.Similiter farien. tium témpora pofteaquá de ftellarum poteftate difleruitaffimulando ipiam ubiqj uni uetfitatis ornamento. Quiaigitutin duoínteruallatempus máxime diftribuitur iure uult docere qux complexío cui interualloaffedione diftinearur.Compleatq} theore. Iba. Aliquando quidem acomplexionefimilitudinis partemptás aliquando autem.a repugnantia.In cómenfurabilibus quidem habentibus complexionis qualitatemex fimili temptat at in cómenfurationis ex partibus ex contratiis íemper quidem in com meufurationem cadentibus fimile fimili additum eandem qualitatis cuftodit fpcciem atincommeníurabilitatisexpertibus íimile quidem auget completionis in comen, furabilitatera.ut quod diíTimile.Commeníurabilitatem mixto gratificatur.Igitur lupi rer&fol.utpotecommenfurabiliterhabentes caliditatem diumi funt uodtati ut lana &uenusnofturniobcómitanrem ipías humidiratem.atdiurnusuoc&tur faturnus ¡£ mars noftumus faturni quidem diurnam íortem adeptus eft ntpote frigidior exiftens Confuenit namqj calido ámixtus commenfurabilitatem petficere. At martis noftui. nam fadionem natas eft utpote aridior exiftens.Confueuit namqj ipfe quoqj húmido ámixtus mediocritatem enancirci.mercurii porro hincpromiicuum cuftodit comple xionis &ambabus conuenit faftionibus modo diurnx modo nodurnx .Matutinus namqj exiftens eft diurnx.Vefpertinus uero nodurnx. Atiam didicimus quo pado .i quidem ftellafiat matutina nec non pariter ueíperrina ut qux elida funt oronia iuxtí uniueríitatis ordinem fint pronunciata .ob hoc incipiens dicebat mox .Videbatur * namqj híc fimiliter referre proportionem mox-Cum autem ait facientium non eftexi flimandum q> dies uel rurfus nox faciat &opus conficiat.Sed q> nobis teropus confti. tuat.In has ríatnqj.fpedando fadiones tempotis motum deprxhendimus*pulchrepei fpicue adiecit. Quoniam alia quoaj funt quxdam qux nobis temporis manifeftum fa ciant motum ut hotx&id genus alia. Atnon ita perfpicue ac manifefto &euidenrer. 83. MASCVLATVM non incaflum.hoc adiecit uoluit narocj non folum iuxta com plexionis poteftatem familiares efficere fadiones uagis ftellis¡ fed etiam per mafculi. num &focmininnm 84. NAM BONAE complexionis.futurx occurrit ambigui' tati diuinitus indagando.Curinfatumo &marre non eandem cuftodiuic rationem fed contrariamilnquitigitur inter Aellas qux lint temperare gaudent fimili Seraatur fiquidem ipfarum complexío ob fimile qux uero diftemperatx gaudent diflimili.Ná iplarum ob fimile non cuftoditur cóplexio méfurx inxqualitate parta ob aducrfantíá Sj-. IAM CERTE prxtereas quxad folem.Deinfitis complexionibus ftellarum dif ferens nunc de afciritiis libet nadare quas admitrunt ex ad folem fígurarionibus. Late re namqj nos non oportet q> quemadmodum niafculefcunt &fcemineícunt exad fo. lem figuris eodem modo etiam complexiones mutant ut figurantur.illud fane fignifi. catu dignum &quoquo modo eft cauía inuenieuda qua comitante propofito theore. mate quod eft de naturali complexione non ipfum compegit prxcedenti fed compa. rando píurahuiufmodi theorcmata &cúda qux funt deipfoiumpoteftatibus&qux cúqux relinquunturcomplexionibus.nunchoc fcribituerum.Caufa aperra eft magis afciticiis cognofcétibusí eis qppofita funt.Exqb9na'q3 ipíeiqt.Cá patefiet nec n.uult cüftasftellasaíciticiasadmitrercóplexióesfjfolélunáloué faturnu marté alias uero nó.feu hoc mó.Cólequés erat prius cómuniora 8ioib9cógtua deicnbete theoxemata
COMMENT- íiue ita magis propria ac non eodem modo qute in ómnibus dicí poffent. Secüdo igi tur in his manifeftabirur ambiguitas cur non omnes ex ad folem figurationibus com plexiones cómutant ait non omnes ftellas poffe dimetiente afole abeífe. nnm ueneris Se mercurii non poffunt tadum abeífe utpoteceleritate motus foli femper propinqui Inueniuntur atquehsc quidem ita perficianrur. 8£. DE LVNA. Incipit canonem &dodrinam in luna exercere utpote figuras ipfius euidentioribus exiftentibus &pro priefub ipfa cundís percognitis.fit autem palam in quadratis.humidiornáqj eft luna acoitu ad diuiduam ufqj q> uideatur tum modo partu edita.'ac ficut infantes nuper edi ti funthumidi eodem modo ipfa quocg mulritudine humiditatis &aprima diuidua ad plenilunium u% calidior eft. Incipit náq? quam afolari globo accipit in mundum iaculari caliditaté.necpterirenosoportetquodquomódiftas admifit qualitates eodem etiam modo abiicit.primo náq? humiditatem admittit &primam abiicit.manen teq; calliditate.aur etiam anda euadit calida &arida rurfus abiicit caliditatem &inuenitur arida 6cfrígida atq? ita in luna. 87. DE STellis. At in ftellis per ftationes :in fta* tionenáq; prima ppemodú ut luna humidiores at íacronicho calidiores ab acronico aút ad fecúdá ufqj ftationé aridre.unde ad oculrationé ufgj frígida ha:c dicédo &fim pliciora theoremata ícribés fubdit uniuerfalé rarioné de cópofitis figurationibus quas ad feinuicem faciunt ut una in prima ftationé altera in fecundaftationé .at periti ho* minis eft dicere perfeda Se definita, at ex his Se in expertis inueftiganda cognirio eft. iamcnimde poteftatead folem figurationumftatim cómonens ut etiam alia quatda funtcóplexionemipfarummutantia ficut iampríefati didicimus idetiá ipfiexprimit coitus ad magis fignificandú. magis náqj &minus perficient qus dicenda forent.uo Iet ná<g in reliquis dicere ut ex figurationibus ad folem cóplexiones ftellarum non p fede mutantur hoc eft intenduntur ac remittuntur. 88. ETMAtutina» folum -Rede folum adiecit quia alix quíedam cóplicantur figura» ut in eis qua» iam dida didicimus Se ad horizonte figurationes. Sicut dicebatut in fola hac figura ícircúfufum nobis aerem operantior hic quoc$ circumfufum dupliciter intelligendum in uniuerfum Se q<f eftgenefeos. nam quemadmodum in uniuerfum figurad aereminuertunt eodem mo do 8c in genefi cuiuílibet. 90. DE ANni horís .Et anni horarum intulerit quiípiam horarum cófiderationem medico magis congruerecjaftrologo.athabet hoc modo, eftprofedo cómunis confideratio. medicus quidem ob frigiditaté &caliditatem no* ftris aduenientem corporibus fatagit horarum cóplexionem .ataftrologus mutatio* nes ex folari motu aeris circumfufi exquirens pariterq? exquirens horarum complexio nem. ita fane examinatim Se perite Ptolemams exarquitur hoc capitulum ut ne quidé ínutilefitmedicis.uerum inprimiscorellarii modo pra;bet inde theoremata qus nos príecepta nominamus. cóplexio fiquidem aeris eft temperara at in ipfo dominatur hu miditas ficut uehemens frigiditas hiberno tempore contrahitur qua» afolari caliditate diífoJuitur. ut arftiuo tempore calidiífimus cum íol ad centrum quodnobis ad uerticé eft peruenerit ac ad meridiem. autumni uero aridior teftiuo xftate fugente &abfumé te humiditatem.&hiemisfrigidiffimusaer utpote fole diftante acentro quod nobis eft ad uerricem &abfentia refrigerante aerem noftrum. hac de caufa affimulant quidá figniferum circulum animalitnam utin animali quartuor otates intuemur Se prima q dem eft humidior ut nupereditorum infanrium fecunda autem calidior ut adolefeen* •tum tertia uero aridior ut iuuenum .quarta porro frigidior ut fenum eodemmodo Si in fignifero circulo quaterns funt folares hora proportionéq? habent complexiones cum complexionibus. pr. OB PERadueniens frigus incipiente caliditate diffufioné Hoc diftum obfeurum minimecg obuium. eritmanifeftum fi exceífum deprahédédo Jegamus hoc modo ob per adueniés frigus diffufionem incipiente calliditare uidetur defeftus in dido at nihil deeft. at cumuelit ut dicere caufam quapropter fit diffufio in* tulit incipiente caliditate. ji. IDEoetiam figniferi.Hoc quoq; difluir uidetur cogni» tu difficile. id contigit q> nonintulerritcontinuarim ipfi difto. quod fi uoluiífet Prole mams deinceps complere quae Ínter fe habeant affiniratem non connexuifTet fuo pra* cepto oportet nác$ indúcete illud incipiente caliditate diffufionem,ita nácg apertius p fpiceretur at quod dicere uoluit eft huiufmodi cj> caliditas tum inripit refumere hoc é 3
IN PTOLE.QV.AD. In íiere'índicat id arles his nág figniferi dicitiir initium ficut uerisin ipfo ex íolis motaabfoluti at qui oportuit figniferum fi circulus eft non habere principium .íiquidem circulas fub una linea perfeftus circum cúrrente nonhabet principium. .IN PRJ, mis prscipuam faciens. Quemadmodúinquit in animalibus anteire alias creditnus qualirates humiditatem eodem modo quoqj in fignifero humiditaté hanc ipfam an. teire careras qualitates iure putamus. 94. ITIdem etiam quattuor horizontis locops &anguIorum.De quattuor poteftate.haftenus de ftellarum difleruit uarietate& intro dudoti omodo auditorem arte inftruxit. nunc iam incipit de ipfo folo difierere figni. feto, namquod dudumde horis anni dixit non fuit citra ftellarum potdlatem. fiquidemfolmotuscircafigniferum circulumannuas horas conficitin prsceptionibufqj alis quidem funt uniuerfales alis uero particulares &uniuerfales quidé funt circa uní uerfalia aflumpts.particulares uero circa partem.atqui uniuerfalia particularibus prs cedunt prsponit doftrinam uniuerfalem particulari deligitqj fibi nunc de integriori* Mendies Auítet Subterraneus Septentrio buspartibus figniferi docere. procedendoaútetiá departibus ipfius traftarefecatigif figniferum circulum in partes quattuor ducendo dimetientes hoc eft in horofcopum &meridiem Si occafum &íübterraneum.ipfe ueró iure ángulos appellauit .omnis fi quidem linea in circulum incidens fecanfqj ipfumángulos effrcir.oppommeq¡ intulit propofito de horis doftrinam multam nág ad fe inuicem habenr fimilitudinem diftri buts in squalcs numero partcsquodg uidetur fingulis horis his perficere quadripartia.ait autcin haja ipfarum temperies ficut &in horis quáuis quibuldam uifus eft idem dicere utiam prius ifta rnemorauir.necrefte iiifmn eft memorauit iiqdé non per fe fed per accidens uolens dicereutperinuranccomplexiones fteilsin ipfis quadripartiis có ftirurs& mnfciilcfcunr&fceminefcunt. arnuncperfedoftriná fancit capitqj uniuerfa lia capitula qus in die quandoquidem aíolis caliditarc uoluit ipfarum inuenire tempetiein.iioroi'copusigirur tiini habetaridiorem folc incipiente exugere atérra humidiratem. médium aúc cxlum calorem Se occafus hiimidior.ut fubterraneum frigidum ob iam anobis canias fepe memoraras, additquoqi aliud prsceptum pulchemmum quenti ex quo cerro Hencab horofcopo hoc eftab oriéte fubfolani amcrediano cui p portionem habetmeridies auftri ab occidua parte nempe ab occafu fauonii ut ab fub. terraneo qui urfsloci dicuntur feptentrioncs.noris nang médium eslum in meridie conftitutum &fubterraneum ad rufas eritg qd' dicitur apertú fi unq riel afubtemneo fiaran uel ameridiano. non iniuriapoft centra flatuú fecitmentioné.-alioqui pulcher- . lime &comodiffime congruente inuicem poteftate-ui centroruni exprefia. affert etiá iple caufam aham quam nos hoc loco refpuimus utpote cómuniorem. ne* enitn ueii tus unus rn fingulis fíat angulis fed copiares quorum quis fuam habet appellationem ÍXCH^Umn^ÍneU i1Um,nuacupelUlir-*•VT AB or'e,ue fubfolani uta medio tuBmnSS '"d‘C?í eEaIímftptentrioiHlem uocalíe fubternneam ut nos p fllM «Mtempetamenta ac cdiiceie. at pratpediuntm ani ueiv
COMMENT. íoruni eH etiam qtiando íntenduntur ut fjteorum máxime neceflária cognitíonec modo ex «enris fed etiam ex horis &ex foiaribus .frigidiores namque Helia: magis frígidas horas moiientáíin frigidisxtatibusucconrrarii contraria .extendítur nam* que uis ex fimili at ex contrario uis remittitur. 96. IVXra proportioliem .Bene & integre illatum eft namnon in ipfa hora Helia infiHit ufq fed in uicinitatis fine idqj ap» petimra. id náq? Si in folaribus epicentris.artificis eHnofleqtum queatintendi uel re» mitti uis huiufcx Helíx Si .pporcionem boni temperamenti inuenire. 97 •NAMinte griores .Coniplendo dodrinam angulorum uniuerfitatis utilt nunc pronuntiare fu tu ra memoranda capitula ipil náq¡ hxcconfuetudo fuperius nam^ cú de opportuno do drinnm compIeiTet prxdixit qux futura.ait igitur uniuerfaliores fignorum poteHates aiTimulari eis qux in ipfis fiant ut artes taurus gemini aeris habcnt uim fimilem .quia inquit hx in fmgulis fignis poteHates figuratx ad folem aliafq? Helias cómurantur fci» re expedir utpriusímixras ipforú poteHates exquirendo. 98.PER fe&ad feinuicein. Inrerprxtatur irremixrum non ad Helias dixifle Jed ad figna. tiult náqt non folum pee fe figna indagare fed etiam quam uim habeant'ad fe inuicem figurara. 99. DETRopí cis &foliáis Si bicorporeis fignis. Acpriusdetropicis Si xqnodiis 8ifoliáis &bicor» poreis fignis dicemus qux lint differenrix non eandem diuifionem eH inuenire ápud Ptolemxum Si reliquos atitiquos alii nácg patiuntur figna in trópica &folida Si bicor porea at Ptolemxus in xquinodia partitur. qui ergo in tria ¡partiuntur aiunt omnem anni horam habereprincipium médium Si finem principium ergo conuerfio feti trope dicitur. tum nácg incipircircumfufusaeralium conuerti Hatum .médium añt fignum quod fupra primum tropicum ubi trope fada eH ita &media folidiora Si ualidiora ef» fe prohibentur.finales autem pactes difoma quafi dicas bicorporea nuncupantur.figni ficat náqj prxteritam horam &futura at qui in quatemas diHribuút partes aiunt dmer re tropicum ab xquinodio tropicum náq? fignum acontrario in contrarium fit muta tio. fit uero hoc in capricorno Si cancro mariete qutdem hiems ab autumno finitur in cipirqj ab ultima diminutione dies augeri. at in cancro xdas auere dieicg diminntio ab ultimo fit augumcnto.fi quis dicat 6¿in ariete fieri niutationem non finccre loquif noneuim mutarionis ufus fed connavix mutationis. at xHas &hiems horx folie funt contraria, at uer autumno .media igitur certum eH efíe q> poHerius trópica uocata fint quia contrarice fiunr in ipfis cóuerfiones q> in ipfis exiHente fole dies noftib9fiant xqua les.omnis naque diminurio &omnis audio prxcedenrexqualirate conficitur. folida porro nominara quod tum prxcipue fenfus noHer refu mat conuerfionem circumfufi aeris.diioma uero q. eH bicorporea non qex binis cóHiterintcorporibusfed q> Ínter binas anni horas cóHiterint hxc naque funt horarum poHrema tradit fane dodrinam nobis quo pado facile pofiímus cognofcere folida &bicoiporea. xquinodinn: nomi natur q> deferiptus circulus per ipfa dirimat ac fecet hemicpcliain quibus cunda com plentur in xfiiuo na’que femicirculo copia fit frugú iugiy.ar in hiberno fxmina &plan ramina. funt qui aliamperferant dodrinam ufus ipforum qenim íquiunt fub impari fub menftiram cadunt ea mafeulina funt. quxautem fub parí feeminina. folent naque pgthagorei eiufmodi proferre rationem parem numerum uim habere fecandi &paífi» tiam.imparem uero infecabilem &paffioni non obnoxium Si efficacem unde fadum ut hic feemina S¿ ille mas appelletur. ioo. VTVNturS¿ quidé ordine. Sunt inquit qui non folum in totum capiant mafeulina Si feeminina figna fed etiam in cuiuflibet geni rurahorofcopummafailinumfubiicianratqueitaconrinuatim uní unum apponen» do.alii horizonris qundripartium ut iam prxdidicimus uelut alii quoque trópica non modo in uniuerfum capiunt fed quxetiá genefeos.fignum naque ubi eH luna tropicú effe recipiunt deinceps iolida Si bicorporea inueniunra lunari autem figno ordiuntui obfacilem mutabihtatem facilemquelunxmotúalioqui aduniuerftlius tranffert ora tionem non enim folum in tropicis eH inuenire Si mafeulinis alios aliam nomencula turam intclligentes quod hoc loco fit fuperfluum exponere per fe naque certa funt no mina undefint compofita ut non egeant interprxte.alioqui ubi ufus aduenerit in re iu dicanda memorabimus qux ftiperflna nunc avbitranuir .roí. DE COnfiguratis dode catemociis familiares iuuicem fiuut.Iuxta inHitutum ubi cópleuit fignorum per fe po Bii
ÍN PTotE.QV.AD. teft.item mine tr.mfit .id qux .id fe inuiccm qux conftitnuntur ín figurarufli infpediofíe hoc -lutem eft qd' ftipr.i fe faduptpromifit ubi aicbat &per fe &ad fe iuicem feire ex pedir nt multnm fit ibidem Ioci aduertendum nam qux dicuntur tninime obuia funt quam ob rem nos ut par eft aperta faciemus &defcriptioneni ad ienfum producemus- Cara ergo figurx fint quattuor dimetiens. triquetra.quadrata.fcxangula.feire expedit ut ex tribus quibufdam califas reddiderit ex angulis &partibus &fignis indicat cnim in bis harmoniacas rationes cóprxhenfas.Infpiriamus igitur primo in cuiufmodi roñes harmónicas referre ppoíita téptauerit.bina igitur maxía intcrualla funt in mufica diatefTaron &diapente &exhis conftans diapafon.eftque diatefiaron ifefquitcrtia ró neut diapente in fcfqualtera &diapafon in dupla molituritaq? indicare per huiufmodi radones figurarum faftá diftributionem.indicaboq? ego ut in angulis &in partibuf &in fignis finguli quos memorauimus numeri cóprxhendantur. age prius tibi indice musquor fint anguli &cuiufmodi numeriq¡ partiá &fignorum. Cxterum tum dimetientis proferatur. apparet náq? ira ex lineis duntaxat creditus. at nos poftremo ex abú dátia demóftrare conabimur ut dimetiés rationes quafdam in Tefe comprxhendit hac fnonicasacad alias congrue confoneq?. Conílat igitur triangulumcx ángulo recio uno &tetrio partibnfq?.i zo. &fignis quattuor. quadratum ex uno duntaxat redo &ft gnis tribus &partibus.90.fexangulum ex ángulo nimimm redo binará rátumparnu &fignis duobus &partibus. 6o. Sciendum enim ut ex diftributione eft u-dere qux ,p pofita funt feéhim orbem máximas fediones per dimetientes binos conftituere ángulos. altera fiquidem diiftarum reda?: linearum in alreram incumbens per dimetientem figuram efFicere ad dúos ángulos, feindunrurautem bini anguli adimetiente in partes xquales quadratam figuram conftituendo unum modo redumangulú habenterr* in partes auteminxqualesfaciuntrriquetram& fexangulam .triangulum fiquidéut diximus unius &terti rpartís redi anguli eft. at fexatigula figura binarum partium trf umhoc náq? relinquitur ex recio ad binos redos efficiendos nam fi ex duobus unum acterrium abftuleris.reliquum eritbinatum tertiarií. colledi igitur omnes numeri ha benthoc modo, alii quidem angulorum in.-j-.in—j-.a!ii aút partium.i 20.90.60 .allí autem fignorum.4.?. t. infpice igitur quemadmodú exdem fpedantur differentium íabiedomm numeroRr. ateadem rationefingulorum quantitatem cóprxhendétium. íoj. DE AMgulis. In angulorum numero harmonía? rationes cóprxhenduntur diatefTaron inquam &diapafon unus enim ac rertius numerus trianguli 3nguli ad unum trianguli fefquitertiam cuftodit rationem qux eft diatelTaron cófonantia? at unus qui quadrati adfexanguli angulumquihabet bipartiim fefquialteram haber rarionem.na bet enim ipfum &eius dimidium qui numerus eft diapente confonantix at is triangu li qui unus &rertius ad eum qui fexanguli qui erat bipartium duplam habet rationem qui eft diapafon eodem modo &in partibus inuenies &in fignis.nam.izo.numeras ip íius nonaginta feíquitertius eft &.90.ipfius fexaginta fefqualter &idem ruríusizo.ipíi us^o.fefqualter &iterumipfe.no.ipfius.6o.duplus&4-ipfius. 5. fefquitertiusat^.ipfius. 2. fefqualrer&iteram.4.ipfius.:.dupIusquodfietiam.:.copares numerum qui eft angulorum dimetientis &paritercócernas cóperies ipfum rationes quafdam ad alias cuftodire litad. 2. fefqualteram.z.cuftodit &ad.4.duplam 5¿.i8o.partium numerum di metienris confiderando innenies eodemmodo pportionem cuftodire &. 6.fignorum comparando eis quxanre ipfum eandem comperies confequentiam.Q_uod fi quis co gnorit quxdida funt facile poterit cp dicimus intelligere q> fi quis negligentius aliena arbitrabitureífedidionem A- nnos certe ut,pnuntiauimus etiam deferí prionefi gurasz números &harmonicorúinterualIoft:exponemus hoc modo. 103. PRImúfi gurata. Non fimpliciter neq? ut quifpiam putauerit primum induxit fed dúo quxdam' indicans quodcp maxima &prima habitatio ngutatorum eft uel etiam qd1non opus é arbitrariperfigiirationesfoIameíTehabirationé. funt enim alix poli ipfamquaspoft emdicet quandoquidé in una reda linea facit occurfum. hiñe fetibere incipit caufas figurationum.hincq? qux de dimetiente exoluitut.cópatiuntut enim inquit quxpet •diametrumfigna cp ea imam redam Iineam colligant licec dixerit quifpiá in aliis quo .que figuris redas effe lineas figna colligentes. Cxcerum primo quidem nonunam fed'
COMMENT. piares.deinde hxc percentrum perdudtur.centrum rirculi didtur efle principíum.ma gifcp compatienres funtqua: per centrum duftxutpote comunicantes principio unde Se in ángulos reftos figuras parritus eft ne folum diameter rationem ad principium ha beat fed etiam reliqua: figura: audierimus anté alias quoq? caufas huius ipfius quxftio nis progrefiii orationis. fumptis autem binis maximis dimetientis aliarum quoq? con fequenter fcribit. expedit aút fubaudire díftx orationi quo fiar apertum quodappofi' tum afiumptis náqj opus eftinducere ut erit Se aliorutn caufa manifefta. máximas uocauit dimetientes expedit inquitinducere ipfas &confiderare portiones cum angulis. fuper parricularia uero numerales rationes qua: infuper particularibus rationibus infpiduntur. 104. DIMÍdii ac tertii. Quoniam mentionemfecit portionú Se fuper partí culariumexponitquomodoportionum.quomodo fuper partiailarium .fignificare autem expedit ut hoc per confonantiam intulit in portiones utnos quocg indicauim* paulo ante &in angulis confonanriam cóprxhenfam dimidii &tertii .nam dimidiú dimetientis quadratum conftituit. fegmina uero tria triágulum Se fexangulum at tria íegminaquodámodo.duo triangulo dimidium actertium .ut fexangulo bipartium. funt qui dicant ficut duas caufas uult nobis reddere partitionis figurarum unam quidé ex portionibas.inquit enim fecantur figura: Se máximemonadis portiones. at qui ma xiniíe monadis portiones dimidium Se tertium &bipartium ad unius quadratú. 10$. IN MEdio fumptum fefqualteri Se tertii. Hoc admodum obfeureenuntiatú illudnáqj in medio fumptum fecit obfeurum quodautem ait efthuiuftnodi quadratum ímedio fumptum trianguli Se fexanguli conftituit fefqualteram rationem Se fefquitertiá qvsli betenim fuper parricularium rationum in duobus faltem confiftitnumeris .quiaigif tres funt figura: &earum tres numeri neceífe eít unum pariter cum aliis afiumere quo conítituantur fuper particulares rationes. quadratum igiturfimul fumptum utraq?ut etiam ipfe dixit médium fumptumfefquitertiam Se fefqualteram efficit rationem nam cum triangulo fumptum fefquitertiam facit rationem ficut cum fexangulo fefqualterá figurarum coparationem reliquam fariraitq? triangula quidem Se fexangulaurpote ex fimili fpecie conftiruta bona eífe quadrata uero Se aimetientia ex contraria ui confiare pugnam Se repugnantiam controuerfiam<$ fignificare. 10Í. DE PRsfidenribus Se ob temperanribusfignisitidem prsfidentía. Contubemia reliqua fignop’ exponit non fo lum enim familiarefcunt figuris fed etiam aliis quibufdam ut fere etiam. nunc quxdá eft fignorum familiaritas qua funt qua: pra:cellát:qua:dam uero obtemperan! uult igitur tibi binas reddere caufas unam qua omnino inter fe inuicem affiriuntur .alreram uero qua alia prsminemalia obtemperant. afficiuntur itaq? inuicem quod tequalibus temporibus afeendantfimilitudines ná^affinitatem amant generum at ipfe caufam dixit qua hxcfigna funt sque afeendentia quod inquá in fin atqualibus parallelis prs fcribit uero in íeftiuo hemiciclo fol conftitutus diei faciens incrementum in reliquo autem diminutionem q> uenerabilior fit auftio diminutione. 107. AB EOdemutro libetsquinoftialium fignorum. Vtriuflibet intulit utpotefimilibus exiftentibus am. bobus citra ullam diferentiam aquibufuis oporteat inriperequomodo nó dixit figno tum fed pundo^.non oportet enim ipfum accipere fignum fed punñumuelut inter aríetem Se pifees ut fit prima pars Arietis aqualis afcéfus pifdum trigefima: &feennda arietis uigefimx non* partis pifeium atq? ita uidííim reliquas in tauro quoq? contra primam partem trigefimx aquarii aliafqj fimili modo ut in fuerint aiqualibus parallelís fi enim squales funt circuli in temporibus squalib9attolJentur &deferentur ateir culi Se figna infeendentia fimiliter deferentur &attollenturidquein exiguo indicatur aftrolabo- 108. DERefpeftátib9&xque ualentib9fignis.Rurfus xqlis eífe aitpotétia: tria contubemia Se affmitates unam quidem per figuram.fecundam uero iuxta impelium Se obedientiam ut tertiam nunc propofitam qua afpeftu Se obtutu eft hocauté ait acddere cp ex eifdem orianfpunftis.nam quia in eodem funt parallelo nempe íem per ex eifdem oriendo &occidendo locis ob hoc noftes inutrouis ipforum alterius noftibus exsquantur diefque dieb9quia squalia quoque hemicpclia fol permeat hoc qdin paruo oftenditur aftrolabo funt aút hxc utraq fignorum trapico^.nos pterire non debetin «quinoftialib9eiíe utxifque eflfe deferiptos orbes anuales nam qui sque
IN PTOLE.QVAD. diftát equinoftialis paralleli funt ínter fe inuicé equales nó utiij etiá hemicpclia iam itiuicé funt equalia qd1fi fit quidé erit ambopa cófenfusat mó non ita in partib9equa les funtcirculi atin paribus idé eftcirculus equaliter neceífario eadé ambop; Sol per» meat cófpiratio igif cófenfufq? ipfis efficitur ex plurib' 7ex uno eodéqj efíé parallelo ex quo noftes noftib 'óc dies dieb9adequaní Se horiea interualla funt eadé at nomécula tura ex uno folo ex eifdé loéis oriant Se occidant ducit náqj ex eodé loco oriens fpe ftari. io j. PVNeto£2 itefü pundo nonfignojK dixit.Hoc fane in utroq? pót dici tro pico^.pót Se in utrinqj fumptis fignis audin qd etiá fibi uult fignificare. x10. OB EA que dida funt.Si quidé adad confpirationé ipedans dicis hec.cernere ob hec dices fin ad nomenculaturá qd1iidem fint occafus Se ortus. 1n.DE In connexis.Inconhexa aüt uocat.De conípirantibus dicédo fignis uel pfiguram uel pquápiam fimihtudiné nuncuult memorare ea que nó uná ad fe inuicem hñtconfpirationé nó pfigura non pfimilitudinem aliquáhec aüt inquir funt qper unú uel quinq} capiuntná per quinq} hiñe eft manifeftúad inequalia náqj capiunf qd" fit aiienum ná equilátera funt tales figura, at que punú fefeauertimt- 1x2.ACVmusanguluscóttnent.Oportuit dúo có prehédere ii aprimaparte Arietis agas redalineara ad cétrum ¿e aliú aprima Tauri an gulum fadestertii redi oportuic ná<$ fi proportionalitex opus fuit cuftodire menfurl nonob temperantium ipiis anguiorum binorum tertiorum redi eífe angulum móau tem tertii etunt redi que eft unius duntaxatfxgni quattuor redis fedis in duodecim íi gna proportionem habebitin quolibet figno tertiú redi auguli. 113. AVT per unum aut per qnqj fadorum.In uniuerfum cum tradiderit ut opus lit cognofcere quaha fint figna in conexaque per unú diftent afe inuicem aut per quinq?. 114 .DE Domidius Contubernium aút habentplañere -Cómemoíarit de per fe fe domicilio Se ad fe mui» cem fignorum nunc uult dicere de ftellarum quam habenthabitudine id quippe con» fona eft enunciado.Cum duodedm igirur fint figna eligunturex ipfis que magis fe» ptentrionalia ac utpote calidíora tumnáqj Sol íbi conftnutus in aduerncé centro nos calefacit impenfius.Indeprincipium conftituens diftributionis tribuédoq? fingulis in minaribus ad unumhemiipherium ex utroq? hemifpherio diftribuit ad unumfignú non iniuria ne<j citra rationem fedfpedando ad hec tria ad motum ad natura pruprí amuerfionem ad globi pofitionem ac ad figurationem bonis ftellis bonamattnbuen do figurationem ad luminana at contrariis contrarium .lupra náque tibí memórame ut figurarum alie quidem funt bonealie uero male.feptentrionalia figna Cáncer SC Leo fed Leo utpote mafcuiinum Soli dedit ut Cancrum utpote icemininum Lune.ac ambiguetitquifpiam caufam querens cur non potius GemmosSoli attnbuent .Cui occurrimus q> Leo folidior &ualidior eftiue conuerfionis.fed eft etiam imperiofum ®ium fignú calidifiimú^ qoía famiharia &cognata funt Soli.deinde qd aleoue eft ad Capncornú ufeg Soli aedit uta Capricomo ad Cancrú u%Lune.poíthec Sa» tumoex utroqj hemiipherio ad unum duodecim dimetienté ob fpherá primúob na turá fecundú ob frigora.n.debuit longiífime aluminaribus capí ut corruptorium ad dimetienté-nam demonftratahec figura non bona eñe Si maionncirculo aliis dime tienris figura ne utiq reda lineadeprehenla fuerit.Ruríus poft Saturnú luppiter conílitutus ex utraque parte fphere ad lumina figuratus ac ptiiquetrum latus Marris exi ftens natura corruptricis tertium forti tus globum Marspoft louem exdpiturper qua dratú latus qdeft corruptoriú permeiofumqj,ad reges unxuerfitatis figuratus poft uero Veneris figura fexangula figurara excipitur motum hñs cooperanté utra fiqdem bina figna afole abeffe nó pót Se ne quidé ea ítegre accepit ex diftantia etiá figna.at Mercu» iii ftella ob eandé cám femp uicinior nó plusfigno uno abeíTepótut. ACTalla. Ve uideí' in acemú agere hoc Se talia adiecit q> nó lint fola enumerata fed etiá alia aiiqua ut decani.lápene de qbus 111 ibi diiferet.Habet nature.Hoc eft cám ná cuilibec natura caufa ut fit obtinuit cúqj cás feribit ut habet natura unú qdq? enarrás. 1ié.DE Triágu lis Se qipfops domicilio^ domus.In hoc capitulo querit pnmácámpquá afficiuntuc ftelle triágulus.fecúdo loco cám pquá alia qdé huic alia uero illi.inuenit át cám qñ a natura ftellap: mafeulía ac fceia exqrédo &qñ acohabi.atióe qad domos oblic9forte ená aliqñ afublimitatib9.hoc.n.filet qd necdú de fublimitatibtradarit.accipit fubíde ut dicat
COMMENT, nt dicar primo fimal affirítur triangulís ob squilaterum conuenit fíquidem cxleftib’ atquale deinde cp fignifer circulas ex tribus circulis terminadac circóprxhendit atqutnodiali xilino trópico Sí hiberno trópico ut médium eius cótingátlocó taliií extre mis ad córadú eunres ipm terminaropus eft partes ton eé cognatas unde etiá indicar cuilibet triangulo^ triú orbiú pprietates afcriptas primo qdé triangulúpArieté Leo nem Si Sagitrarió cóftiruitigif diumú eft S¿ diumis accedit habet náq; domúSolé & Ioué.ná Marseft licetdomú babear non afiumitob fadioné dñi igit ipfog¿ erunt Sol &Iuppirer-Vep¿ quia Sol diei eft effedor ipfe interdiu íperare triágulo phibetur. 117. HABet fane uentos.Habet Tañe uétos hoc triangulú accurrentes.quo aút accurrentib* poíímus occutrere tradandó eft de uentis quo Si mixtiones ipfoja Si cópoñtiones có mitterepofíimus.luminaria utpote uentoja oium dñi ipfofq? parieres aliquos nó hñt definiros aralix ftellx uicinos cóplexionibus fuis Si fadionibus uétos admiferunt.nl Iouis ftelia utpote téperata feptétrionalib9flatibus eftaccómodata ipfaq; gignit qppe uerus aquilo utpote collocattis Ínter feptétrioné ortúcg téperarus eft-Sarurni ftelia fub folanóaniplexa eft ob diurná fadioné ná utiam puenienao diximus cótrario gaudet nó fimili.ita .ppemodu Martis ftelia africo magis gaudet flanti ab occafu ob nodurnl fadioné hoc uento gaudet.Veneris ftelia magis auftro cognaca eft ob cóplexióis fimi iitudiné opus eft aquolibet triágulo ex dñis domicilio^ fteílis inquá mixriones face le uétoja ut qa Iouis Si Martis funt domus in ipfo boreolibpcon dicenv triangulum í aliifq; eodé mó faciem’.at fecundó triágulú ex fcemininis fignisTauro Virgine Capri corno fcemininú fccminis cógruet Lun.e cc Venerúhx náq¡ funt qob íimilitudiné có plexionis eo gaudét.cxrera fimiliterhñc.Si fi n.etiá Samrnus domúinipfo habeatnó Carné dñatur ob fadioné ut íMarte qué ante ittertiú porro mafculinú ex Geminis Si Libra Si Aquario ccftirutó accedir Saturno Si Mercurio qa domosin ipo hñr.reiiquú ultimúeft pCancrú c¿ Scorpiú 8cPilles qd* Marti deputaf Soli cp nó pprimó triangu lumin alio alio caprú fie unde &c nodu &c mterdiu íperat íimiliter gaudés ob iam diftá cám.ar qa in quouis triágulo expedir alió eífe fimul dñanté afiumit Si Venus 8cLuna . in diurna quidé genitura Venus 6cin nodurna Luna caufacg aperta eft .ílgmficatu dignuni eft ut in hoc triangulo affumpfit triágiili dñatores dorothei fnía lile quidem in quouis triágulo hicaútm hoc iolo caufamqj intulit. nS. ESTqj Ariesadxquinodia lem ex hoc oftendit partió ad totó cófonantiá ná ficut totó fub tribus circulis termina tur rr angula quocg fub ipfis quodámodo terminant. iijj.ET Occafuum móftri liberum.Ne quis dicat Marré aridó Sí calidum ait ipfe tam et fi ralis nó tamen feeminefeit fub occafuú humiditate poppofitioné pnmi uenti liquidé fecundi trianguli contraria primi pofitioné habent.multaq? alia inuenies oppofita in ipfis ut q> hoc quidé mafeuli nóillud uero fcemininú Sí hoc quidé diurnó.illud uero nodurnó fignificare aót opoc tet ut quodlibet trianguló Sí tropicó eft Sí folidum Sí bicorporeó leuirarifq} acad uní uetfitaté confonantix ex hoc infpedx. r20. PROPter Iouis fadioné. Quia.n.Mercu rius ut fepe diximus eft có Iuminanbus eandé cum ipfis fené forcirus eft inuétis q> igi tur pro Mercurio Ioué afiumit nempe quia fadioné có eo certat. 121. Affumptus es lo lo.Solo fignificare opus eft q> ultima ferié ecótrario fubegit excedente tnáguli cogna tioné folus-n.prxteroés fortitus eft triangulóat quia in quouis triágulo fecúdas ratio lies afiumit celerime has Helias tam natura qfadioné prxponit aliis. 122.DE Sublimi tatib'.Qux uocanf uagarum ftel¡ap¿ fublimitates principia rationis caufaja femper ad ualidiííimum Sí Irtiperiofiffimum umuerfitatis Solem f-idtita igitur complexióes ftel larum uolens inuenire exad Solé abfenriainuenit exilloq; iríccepit Si in domibus Sí í aliis ut iam didicimusnunc quoq¡ de fublimitatibus fermoné habiturus nonalienutn orditur aut ab ipfo ná Arierem inquit ei attribuerunt (j in ipfo inripiat ad feptétrioné facere afeenfioné Si tum calor augeri humilitatépdimetienté in Libra $ibi cóftitut9 caloré minuere incipiat dechnádo ad partes auftrales unde Sarumo natura contrario ibi fublimitaté prxbet ut loui Cancrum utpote beneficum Sí feptétrionalium flatuum produdorem Martem relegat ad Capricornumq> in parte auftrali Sí ad dimetientem Cañen quo benéfico maíeficus fit contrarios :ut etiam Saturnusper dimetientem Solis aflumpfit .Veneus fublimitas Pifces adepta eft ob humiditatem Sí uemam
i Exaltado INPTCr.E-QV.AD. tn ittfis fien uerfionelR utMercurii per dimetientem aftumpíit fignum Virgínem ari. dumoppoíituma humido.Virgo anda ntpoteautumno impío conformo. .oVEMadmodom&idSimbtCaufam nult apeóte undealubl,tratare per di. raetiemem affiimpíit.dicittir fane tp eadern congruitcalifa «tara hic quat &ni domi. tasdtftadiflum ibi eftut dititetientemaiorindicnloredalineanon mueniarntin Satmno ieitnr affintipiis queque alió ftellis hoc coníecututn eft. .i«.PRImam tacú fakionenÍEt tuna inquit prontas nada eft íublimitatem Anens ñipóte ex comí tllte Eaiunt fieti.tum mira magia auffio ptopni tararan fiteutn malto figno hato per fe taranta fuerit &non cum Solé ac uelut doraos ipfotum connexas dedernt eodem jnodo etiam fublimitates ipíis afíidentia ligua attribuerunt uteg hasc lint nono»aper# noiaij fubieftis explicabimus figura. 2C Exaltado JDomus snuioa opwi?x3'i¿> DEtetminlf
COMMENT- Confequcntía Pr*cedcntía Aícenfio CentramDeclinario Prtecedentia terraneú Confequentia ny. DETErminis.At de terminis duplici máxime utuntur modo ac diuerfis mod¡s opinan funt uetercs unde polis ex prifris unus ueteribus contradicit coarguitcg falfo ab ipfis dida antequem binas fuerant fententis una quidem sgyptiorum quamcoiu tentiofius coarguere conatur.altera uero chaldsorum qua: cogniru perfacilis ac ad re prsehenfioné obuia ageigitur nos quoqj fecuti Ptolemasum intueamurquomodo om nino opinan funt a’gpptii de terminis deinde ira etiam redargutiones ipforum expo* nemus.Hi igirur.non difciplina quapiam &confequentia términos afiumpfere.fedali quando ad fublimitates refpiciebanr aliquando ad domos &quandoq? ad triangula, at oportuit fie facere ut confequens eflet uoluere.aut unum diftorú capere in quolibet aut omnia fimul in oibus quarere.Quadíerit auté quifpiam caufam quare in hoc figno primo términos diftribuere.hoc in hoc .Cxterum fi dixerimus aut ad domumipfius refpiciendo autad txiangulum :aut ad fublimitatem hoc modo inueniemus nos il»
IN PTOLE.QVAD. trionales an auftrales infpiriantur ac nc unus quidem fit feptétrionalis alter autem in parte circuli auftrali. 146. EX HIS ómnibus. Ex ómnibus enim qute dida funtcolli gimr ut quanticatem qua: per uim iléllarum ex iam demóftratis cognofcimus qua di. ícimus utrum boni fint an malí poteftate quale namqj id uult indicare utrum ualidio. res fint an íbeciliores nó ex his fed qdeinceps fubditurus é. 147•ET MAgis ioriéte Quia dixit cómuniter afcendunt nequis ex hoc opinetur ipfum dicere eiufdé eé ordi nis íecundú Si odauú locü fubiungit fecundó meliorem mediicaeli nonad nos fed ad antipodas hoc uel aliter quoquomodofigurantur inquit p7.& per. 9.locú. 148. DE SIgnis fignificantibus amores &cupiditates. Signa explicantia amatorias concu pifcenrias íunt V#SI np Xat ¿2- &£fignificant quidé talia fed minus illis:funt au tem partes fignificantes amatorias concupifcentias quas in íequenti ínuenies uolumi. ne-fi ergo in uno horumfignop¿ Luna fuerit &figuratur Veneri aut uel defluat ab hojíuno &alterü attingat $quidé fignificat paífioné gaudibundá at Mars coitus ad ditamétú q> fi cótingatLuna folé poft fufceptioné exiftés in uno iam didop¿ fignorü oftendit auellere 5cexcipere uirúmulieré xque talem concubitú fin Luna fit in fignis difcriminatis nempe ir ¿k vz oftendit ancillá &amafiam habere uirum &mulierem ad fe inuicé .cj> fi fjí fit in horofcopo oftendit additamentú gaudii &amafia ataquofa figna fignificant libero^ genituram multam fi.in ipfis Luna cóperta fit:& geniturá ma rium fignificat. Ji V¿h $. »cótingendo Jj aut ?£ contingentefcharc cú itahabeát fi horofcopus fuerit fignú mafculinü &Sol eius fimiliter cófirmarit mariú genituram fin agéitura ipfo^ fignificatur padopeiaXuna Solem attingens additionem amoris fignificatsat £additioné gaudii Se alacritatis.fed accufationé unius in aliú ob cófue tudiné &£probefeit erit confuetudinú finis bonus fin improbefeit malus. fi atringat y¡ coniieitur adlibero?: procreationem fignificatcg mulieris occafiones copula cum uiro in iudidum cadentis fi d* attingat excluía Venere fignificat tumultus fin bfignificatrefrigerationéimpedinientumqj coitus. GEORGII VALlaPlacentini Enarratio !n Ptolemai apotelefmatum uolumen fecundum. Diftributiones uniuerfalis confiderationis . Axitne precipua cunftorum in tabulis expofitorum cunfta introdudoria pracepta cuiufmodi in tabulis quocg memorare contigifclam qua remliqua funtuult memorare apoteleímatum. 1. CONfiderare .Confideratio eft Ptolemai in hoc fecundo libro uniuerfalia feribendi apotelefmata memorabit aút tibi ipfe quoq? in exordiis intentioné ordinemqj preceptorum quoti utendum eft. atquopoffimus diftionem cófequi age nos quocg ex diuifione uideamus qualem demúpoffit cófequi praceptioné. per aftronomiam igitur prafagii unú eft circa ftellarú motü.alterum aút circa aftionem aftronomicú in quain pfto fit unú quidé circa aftioné faftibile alterú qd* in mediú prodeat id nempe faftibi le bifariam diftribuitur in tabulare &apotelefmaticú.tabulare aútin ftellarú Si fignoje per ipfas &ad inuicé fecatur habimdines.at apotelefmaticú in uniuerfale &particulare pronuntians náq¡ fore aut per omnes gentes &ciuiras prafagit aut in quempiá homi/ nem fed rurfus particulare expers feftionis eft.definit náqjífeftionis expers fed uniuerfale fecatur in caufksparticulares &uniuerfales. circutiftantre fiquidem prouenientes gentibus aut ex uniuerfalibus caufis proueniuntaut ex particularibus igitur cúfta pre itpars tabularisidnáq? cum materia uideturhabere proportionem. pofTibileaút non eft qua: eueniant circa materiam nofle nonprefafeendo materia qua: náfit. lureigif preoccupauit de parte tabulan dicere Ptolenreus fequitur porro fadile huiufq? uniuer Jale .femper nácg confueuit preire particulare utpote ualidius qdpoteft ad fe particulare conuertere.Non dubiúaút quin uniuerfales caufe magis particularia antecedant eiídem rationibus. 2. SI AVtem hrecitahabent .Confequenter Ptolenreus dicens de tabularibus artis peeptionib* núc de apotelefmatids uidflim difiérete uult. ob hoc nácg cunftaifta nobis deferipta funt quéadmodú ex diftributióe demóftrauimus. par eft ut prior doftrina antecedar.dominátiffima dixit ob f^lfo ab aliis exiftimata ut paulo ante memorara sgiptiorum dogmata. 3. IVXta natural e. Hoc eftartifidofe ¿nó
COMMENT. abf<5 rone&ut fucdfiui. 4. PER maiores.No dixit hiñe altep.’ qdé ualidi' 7quicq fed onú qdé fub maiore fit cá altere uero fab minore.cómuni náq; notione creditur uaíidi or caufa minorem Si imbecilioré fnperare. 5. ET STEllarum ad úngula. Si inquitue limusinuenire caulas mutationú eorum qua uniueríaiia fiunt.ha ex inclinationibus familiariraris ad Aellas de iclinationibus feribere necefié eft ut ad úgna ac ftellas familiaritatem habent. 6. ET EOrumquainfamiliaribuspartibus.Non folü inquitde inclinationibus dicemus fed etiá deeclipúbus hoc eft deffechbus adueniétibus in par tibus climatú hoc éíriuirarib9uel locis aliqbus. 7- IVXta uagas.Q_uia dixit q> iuxta ftellap tales uel tales morfiút mutatióes Icúftis nationib9ait ut in luminarib9cótingát nt íaliis ftelüs cp Iumíaria qdé peclipricos coitus fariuntmutatóes.uaga aútalia circa ortus &ut plurimú circa ftationes. 8. CORporaliter: Sunt náq; haatenía iuxta fiel* larumfatnilaritatéintulit tamen fere q> in uniuerfum poteft ipfedicere &oftendere leutplurimum neceffe igitur ut in narionibus inueniantur cómunitates quadá non uticg omninoeffagemnt uniuerfa gétis proprietaté. 9. DE GEntilibus propriis differentiis. Gentiles proprias differentias ut íexordio cómemorandúeffe dixinius núc traderein animo eft.erat aút nobispronuntiatú de corporali proprio modo tradere curiim gennú uniuetíália- Q_uo igitur poflímus iterú qua diña funt colligere taübus fermonibus uti nobis neceffe eft.habitationes funtfub parallelís.fingulaqj per ipfá deícriptú habent parallelum.habetporro qualibet centrú ad uerticemíuumq; finientem quem uoce graca didmus horizonte aprofpeftu deferiptú hemifphariú quouismo. dosficut enim in uniuerútate uifus nofter determinar finientem hoc apparés hemifpha rium feparans ab occulto eodem modo Si hic uifus admittit proportioné nouitigitur hominem inflante aIiquo.in loco deferipto ab horizonte is igitur locus eft centrú ñnientis necnon reftá lineá quampiam hominis fublatá in ccelú ufqj.terminus igitur quiregionis ad uerticé centrú eft aeferibit igitur paralklú per ipfum. &agito per pía lium deferiptú omneíig perplanú produftum parallelos regiones illa fub uno effe di cunturparallelo.horarum itacj differentia: per parallelos inueniútur eo q> alia quidé magis orientales alia uero magisoccidua cótingit fub eodé effe parallelo :quapj alia magis ad ortú alia magis ad occafum alia porro magis auftrales alia magis feptétrio nales.quippe q> paraJlelis diftinguunfindica regio a icythica alius úquidé eft paralle» lus magis auftralis &alius magis feptétrionalis Sol femper¿indicat ad uerticé centrutn obliquatur úquidé úgnifer ad magis auftralia magifq? illis appropinquat.quo^ fades aftum ingente atteftantur fed quid ego fades dico ubi ftirpes &animaba circumfúú aeris fadleigneá oftendunt cóplexioné necnon ftirpium feetus. piper &caryophyllú Sfunr huiufmodi at fcythia plurimú afolis centro ad uerticem diftat ande Si pra omnia habet contraria at qui in medio ii agiptii funt &fyrii aúaniij temperati utpote in medio duop£poútidiftemperato|K extremo^, quodrea agreftes non funt gentes ac fera fed expoúta facilefcg ac rationales. cum alia ob diftemperantiá attrocitatem ímanitatemq; únt confequuta. his morum fadlitas obtemperatum &benignú ccelum. 10. EfANguIosuniuerfos. Quanam<g regiones nó difFerunt parallelis dif ferunt angulis nempe orientali &occiduo funt Si huiufmodi obliqua difpoúta qua ínter fepretrionem &aquinodialem ángulos náq; de more ortú &occafum uocat ut fupra quoq; didirimus. 11. SVB eclíptica. Differentia naniq; regionú non per fe expo fitione gignunffed per acddens. pradpua aút ac maxima caufa eft folis diftantia atq; propinquitas quas habitudines uodtauit Prolemaus ná poútioaccedere propius facit Si abeffe magis folem.Solis aút calliditas eft taliter uel taliter habitantiú difpoúta cor pora.refte nimirum in caufa effe úgniferum dixit quando quidé peripfum fol mouef cenfetq; folem necnon úgniferum caufam effe. 12 .IN VNO íeptétrionaliú quadrñ partitiopj exiftentiú-Oceanus tanq finiens térra uniuerfa effe eximmat fecaus terram in partes binas íupemá 8c infemam.difpefcitur ab aquinoftiali in partes binas feptem trionalem 6c auftralé in quatuor quoq; difpcfci partes inuenitnr auftrales binas qfunt antipodú Si rotidem feptétrionales. ij .ETMOribus ut plurimú agreftes. Namdifté perantia ín caufa eft immanitaris ipfoijr.inueniuntur enim omnino in miribus truces &in agreftibus lcnis ingenii at infpiciendú qdplurimú qd<j dominaf. 14 •Q.VOS Ciii
IN PTOLE.QVAD. uocamus cómuniteríethiopas. Sunt fane eorum alii orientales ali! occidui :uerix uno ac cótnuni nomine appellantur a»rhiopes. i5.OB RIgoris proprietaté. Diftemperá - tiam diximus caufam rufticitatis eííe fignificatuq; neceflariumeft ut in a:thiopibus:cau fam intulit caliditatis non íimpliciter fed perpetua calliditaté excedentem diftemperá ti$9 ímoderantiá ita hic non fimpliciter accufat-'frigiditaté fed perpetuam ipfam efíe . 16. ET IPfa quidem differenre. Hocduobus modis audiendú au q> eft quádo fiunt apud ¿pfos diftemperantiae aeris:uno modo hieme longius procedente frigore.altero aút teftu fed rariufcule uel non eifdem fruuntur qui enim propius ad auftrales accedunt alia nadi funt diftemperantiá- 17. ET CIRca deorum hiftoriam.Hiftoriá cogni tionem dicir ait aút aegiptios Si chaldatos fiquidé hi totam in uenere aftrologiam ipfe aútíegiptiá fine controuerfia dixit cp defluxus ligniferi ftellarúq? aliarum hostales efFia'at. 18. INCVbat namq; his fignifer. Comparar iterúhos illis íquiens magis orientales animo ferociores qui non tales effceminatioresnam folares illi hi aút lunares affimulatur dextris diurna fadio ut noduma ílniftris ut igitur dextra finiftris agiliora alacrioraq; ita orientales occiduis funtexpeditiores. ip. ET oíapnefeferétes. Hocalii aliter audiere.nam ftint qui ad iicentiam referant cunda dicentes utíit cófequens illius quod anteceffit fubiecit namq; ipfos ingenióloscalor fiquidem eis utrúq; fuggerit ut etiá fint agredes. 20. MVLtaqj celantes.hoc prioribus intelligendú córrariúná frigi ditas in caufa eft ne quid licencióle dicant Si infidiofe. 2i. AB AFrico fada .Acoitu namq; lunain occafu nobis prius emicatii-IAM autem quídam circúftantia:- Cú in uniuerfum de gentiú locuras fit difierentiis per regiones quia particulada qutedam aduerfantur iam in uniuerfum didis id definitú emendat circúftantias morum uoca< uir'mutationes.ut igitur intuemurin didis uniuerfalibus calidis frigidifue locis op¡s .polkas magis Si fiiinus complexiones &in auftralibus pardbus frigidiores nonnullos locos &infeptentrionalibus calidioresaut ex’ regionis pofitione aut ex ppinqui . tate ortus &occafus eodem modo eft uidere &inmoribus naturales quafd;m fingirlo^ proprietates qute proueniantde natura térra: proprietate ut cum in tota térra plulima plana loca fuerint equites fiunt cú marítima loca aut ftagnanria adhíEferint lacuí que accolas nauts fiunt Si quxfunt id genus.uel affedionis ordo cómoftrat utcú magis ad ortum h^c illa ad occafum pofita Si htec magis auftralis illa magis feptemtrionalis. 2yIPSA% ut plurimú.Inueniunrarfiquidé utiam diximus particularia quídam diuerfas morú hebere mutationes qdligniferi ftellaR: euenit proprietaté^: quáob remregionis fuas ligniferi ftellas aperire necelíe eft. 24. DE REgionum ad triangula &fexangula fteliaíq; cohabitationis.Quattuor certe triangulo^ dodrin^ ordiné p pofirioni confonú facit dicédo opus elle particularia ab uniuerfalibus antecedí de uní neríalibus nationú tradit proprietatibus cóplendocg nunc ad particularia tranfit euriditeq; propofitú perficit fuú quia tibiam detriangulis difleruit Si fingulistriangulis bi nos uentos attribuit &ftellas binas uult accómodare cuilibet quadripartio fuum trian gulum inuenietur namq; proprietas regionis cófentiens fignope proprietari cóplentiú trianguló huiufmodi orbem terral in binas difpefcit diámetros unam quidé per longituainé ad terrá uero per latitudiné ameridie in feptétrioné longitudiné ab ortu in occafum ut fit per latitudiné auftralis pars Si feptemtrionalis per longitudiné uero in ortú Si occafum.fiquis ad uentos referat dicet in fubfolanú &africú aquilonem &auftrum.quattuor ergo triangulis &quattuor ex fedione in uétis quadripartiis accómo daré úngula Íiuguíis.eft aút opus per ordiné triangulo^ facere accómodationé. primútriangulú eft ut iam didicimus ;b &cr*'pVSI Si dominaos naque fol uéto cuí piam non imperat.uocatur ergo primú ASi borrholibicú in altera náque parte aquilo ñat in altera uero africus ac fub his duobus abfoluit quadripartiú eftque hoc pars dimidia antedidi aquilonal» fub qua eft céltica galia eodé modo accedit adfecundó triangulú ,np. %itemque b&?ob iá didas caufas erit igitur oppofitúquadripar tium priori notapelioticú.ut íi dicas auftri folanúfub quo émagis ad ortú pars athiopisq uocat magnaafia.trlfiadtertiú Aqífpin^i &vz cui ipat Si berit igithor rhopetioricú ut dicas aqlói folanú ut attribuim9cótinuú qdripartiú atillud ocriduú ut iá pdixímus fub quo éícythiae regio confiderato mihi Si quartum per 25 X cuidominatuí
COMMENT. cuidomínaturc? &?quod eft notolibicum ut dícas auftri africum fub quo guadripartió libya. Se occidua sthiopia Se occidua pars eñr íethiopi® in reliqua Europa parte nec te pra:rereatueteres íbinas partís orbem terrarum difpefcuiiTe Europam &afiam utEuropam dicerent orbis terrarum partem dimidiam quod diximus fecantes in Ion gitudinem occafus.at partem alteram orientalem aíiam.ita igitur quadripartia Aadiacent &imperantibus dominis.Sciendum autem ipia quoque quadripartia figuras haberetriquetrasincipiuntquealato&inaliquemdefinunt angulum ut fe inuicem contíngant quattuor quadripartia ad punftum unum.Iariora igitur quadripartíorum contrariam oppofitorum quadriparriorum complexióem nafta funt at angularespartes neutíq contraría led fimilem conringunt fiquidem in ángulo tranfferunrcg ac affii muntfuam poteftatem utpote diípofita fibi per médiumfub noftro mari. 2*). MVLta fiquidem funt mana utipfe ait enumerans.Vnum ipfe communi nomine uocauit colomnas Herculanas &definunt in ifficum finum feftio autem nonibi definit fed fuper ueniens uerrici monris definit ad feras appellatos ubi fit fericum unde &aloco fericú diftum. 26. TV Apelioticum auenris eft igitur per Iongitudinem quod dirimit oríentalem &occiduam partem orbis terrarum. 27. MAGna; afis.Magnam afiam dixe re ut dudumprotulimus xthiopia: partem quo diftinguaf ab afia pama marítima qua: anobis nunc difta afia eft quamilli ad totum orbem terrarum uocauerunt nam quod Iibet quadripartíorum perfefe diftum ut pars orbis terramm eft ad ipfamcg aflumitur oppofita complexio comperta contrario quadripartio.at pars angularis contra eft affefta fimilem náq; habetcomplexionem quia confiderantibus nobisuerum inuenitur non oppofita fed unitaorbis terrarum hoc eft ut ad orbem terrarum.uel q? magis abu fiuum quadripartium orbem terramm appellauit.ex tali diftributione quia eriam uniuerfaliter docuit quadripartia orbis terramm &utquodlibet fub uenris drcúuallamr Se fub poteftate tenemr dominanrium triangulis utq; capereexpedir differenrias habí tatíonum quasin quadriparrio Se prima q> imperantibus domiciliis applicanmr partes A-fecunda» autem fequenria angularibus quadriparrii oppofiri Se ipfum conringé fisnunc uult uniuerfaliter difta ad particularius tranfducere ac docere.utitur autem ip fius ordine quoeriam ufus eft attribuitcp ipfisdomiciliomm dominis A&ipfi Aficutprius totum quadripartium Se trinis fignis dirimit quadripartium ac ipforum do minis domidliorum dirimit autem eriam iuxra pofirionem cuiuílibet regionis. Arietí quidem uerbi caufa qus fub xquinoftiali SI qu.x fub xftiuo £fub hiberno nam his de caufis in Adoftrina dicebatattaftus qui ad tris circuios Aqua» qui in medio.alias autem dat Aat oppofito ut iam diximus diftribuit^ regiones cuilibet figno oppofiri figni Afingulafquefingulis qure in ipfo fignis.erunt autemsomnia aperta in ipfa hxrentibus nobis diftione.incipit aprimo quadriparrio pofito ad primum Aeft autem borrholibycum quod communiter prius uocauit europam.quia igitur inquit prima rium Aduces enimac prindpes effidt fub ipfis domicilii domiños.tales Romani bel licofos autem Se audaces <f) dominams Vquia uefperrinx fulxionis eft mars domin9 domidliiac ipfum quidem Apriora quidem mafculatacemimus fiquidem poderíora mrpiora Se difficulter mobiliora magis fub craflirudine Se SI priora quidem magis uirilia.pofteriora uero tenuiora Se¡£ turpiora magis Se effeeminata unde fadt fub ipo dominantes domidlio magis natura: aduerfantes concubitus Se aueifantes feeminas hi parientes firmitudinem nó habent remollefcuntíj mutuos habent coitus &fefe de amant. 23. AT Alia» partes.Hoc eft latiores ad libyrum politx non angulofe Se con eraría fubeuntes triangulo admittente contraria. 29. AD Vefpertinum dóminos fu gnommcapitinpartícularibusdomidliisnoninuniuerfalibus tum namque uentorumut Solemnonadmitritin triangulo ñeque enim uentos procreat cunftorum íi quidem dominus fiderum quia uero SI fufeepit dicit quadriparriorum alia efíe uefper tinaialia maturina.fi inuenerit ftellas uefpertinas quadriparrio domicilii domío quas uefpertinx quoque ipfas exiftentes fulxionis cape rurfum Se alias quidem gaudentes alias uero nongaudentes.at propofitum quadripartium uefperrinum eft.inde &effee minatú ipfum airit.iam uticg ut ueipertina afiímulari feeminx Se matutina mafeulo. 30. ETPiaculariis priora naque <j>i Si ipfum Aipfis prxbuit núc autem difpofiris hoc épatiétib’uñ amás libertatis tales náqj lomái oes libertatis amátes.ji.HOfpitales
INPTOLE.QV.AD. fplendidi todas quadripartíi ne quis putet ángulos atringcntía contradi quadripartií non ómnibus fignis habititione cóneduntur &ipforum dominis domiciliorum fed aliquibus iure ipil prsfiniuit. ?2. ET SERmonibus mirum arrificem.notandumeft quemadmodúaccepir,?£ ftella femel quidem dominam Itp his aút ut mediam &oib9 in medio pofiris regióibus domináte quia uefpertina ná quidá occultú eft.at occidua qaz fane mpftetia adamoré referútur pecunis.CumuIatores enim &occultatores b ftelfa cófueuir pronúciare eos qfub ipfa cófecranf ab ipis genitales partes. ?ueneranf aíTyrii.uenerant' &indo^; plurimi blemnia: noíantur inde atgpprii fufceperunt.at pfe pracipue íolé uenerant qué mithrum dixere.Coluntur apud ipos partes genitrices ob fábula qde Solé apud ipfos uel qcf Venus alpedrix fit humana: genitura: Cófert quip pe ipfa ob feminalia membra. 33. EFFceminari.Gens quidem pp bftellam effcemi. nata at nonfimpliciter uep: amplexa $effceminatos facit uelut poftea nofie tibi licuérit uerum ea Venus mafculaneutiq legitima. Veneris aút probara: folares inquit funt. 54. EX Hoc.Non adorationes ut nos habemus fed mentefola cordeqj q> Sol cú cor de habeat,pportioné in toro corpore fuis plucens &cuftodiens uiribus. 5>. ORIenta le.figura' fepius didicifti ut diurna fadione gaudeat bqfolaris eft.affimulat itaqj etiá orientalis folari fadioni ob ad folé familiariraté. ;6. Floridis.Hoc eft fplédidis florétibus ac uariis ex fadioneeuenit chaldais ex his náq? chaldari apud q<f máxime fioruit aftrologiacatq; íprobiores q> $ipfi c? copulara tales efficiat.& fine diis negligere inqt iudatos iudsos ex tali ait eífe pofitióe qd1ex appellatione innotefcát regióis inqt abúdantia.feminalis ná<g Ja ftella iam ante dicta eft. 57. PER oriétalé congruentiá.funt quippe in aqlo folano q> innotolibpco at oppofiti qin oppofito águlo aqlo folani nec hxc figura gaudétes corruptionis cá qfub ipfis fiunt qcf aútin $A'mulieres uiris benignas effecit figurado exaltationú permutarunt inuicé íter fe A&c? in ttf Aexilié ti $obrinuit exaltarionem at $rurfus in KAid cr1eft fignum. j8. DEXtra mama. Hippocrates aútnó ptcpter ufum cómodúcg bellicum uult-ipfas mámam abfcindere: fed quo ualidiores efficiant partes dextras alimentú capientes ubi conferuata: funt. 59.COMMunicantesfere quinq? planeta^ dominatui uefpertino.ait aút id* uel Ja ueU bS¿ in aliis quadripartiis eofdem obdnuiffe domicilio^ dños at nonira ífulxionily quilibetgauaethabentenim e? Si 2)innotoborrholibpco propter 55 &np uefpertínos b&Jo in notopeliotico ob anguli oppofitíoné ob uefpertinum ab ripientes figuramentum. 4o- IGITur habitationis confociationé.Qíiattuor quadripartio^ doftri nam cópleuir de eis docendo quniueríália qusq; particularia.at nuncaliud quiddam uult nofci opportuná ponendo qusftionem exponit náq? cúdas iam didas regiones breuiter fola nudanoia ex iam demonftraris proditurus deinde no in uniuerfum quadriparria exponit regionis neq? in uniuerfum Aproinde ex his oíbus facilem facit qrenri inuentíonem enumerado regionesadiicit alias quafdá ad determinationes con* gruentes adhsrentibus. 41. EXPofino afcendentiú regioné-Cófidera inquit in regio nibus &fulgentes afcendentes perfigna quibus fubftrata: fint regiones aitcg ex illorú proprietateei loco inefle confiriera inquitSolem &Lunam&horofcopum quod fi ne queás inuenire aprincipio in quo expofita fit quxre fitum accedentís regioni uel tum regis uel tum domínanos &cape genefis quod fuerit illius tanq lod genefim .Hocq* nobis tradit Ptolelna:us oportere in qualifcúq? Ioci acceffu noftro qusrere fplendiáio ris 8cimperiú habentis loci genefim.medium náqj carii fpatium pportionem habetcú ciuitatis horofcopo &circulo.at nonfimpliciter capienda: funt hsrétes calo ftella: ne rum qua: uérgant ad fignorutn poiitioné &comprathenfos fub circulis defcriptis per Polos figniferihscnimirumin canone per difcemus. 4:.AGGRefius ad uniuerfalia defeftuum prariudicia.His ita compararis cum dixerit uniuerfales locos &particulares ffiquum putat memorare circúftantias qua: memoratis adueniunt locis.Hoc naque in eis qua: antecefierunt confequens demonftratum eft.poft id gratiffimum fubditprsceptum de ipforum prxfagio.q profedo caufe bifariam diuiduntur inconiugationes eclípticas hoc eft in coitum &plenilunium in his naque defedus conftitere &in ftella rum fados accefíus ubi quadratam ueloppofitam faciunt figuram pra:cipue cumftationé fecerint.atprsfagia in quattuor diuidunt .prsfagienti ná<j opus eft locú dicere tempuícj in
COMMENT- tempufq; ín qao genufqj patientium horum<£ rarionaíia ncl ratíonisexpria Si huiufmodi quadripartium aúr prxiudicii quale eífe debeat locúq? de quo debeat córingere. 43 DE Digeftarum regionum cófideracione.Confiderandú uero fignú in quo cótin git eclipfis Si ex ipfo triangulú Si adherens quadriparriú.nam circa regiones qfubqua driparrio dicemus confeqúi fnturorum praiudidú-^fiinfup ruelimus magis partí' culares quarerelocos affedus regiones figni folú capiem9.fin aúr ciuitatera ipfam uelimas coníiderare utendú geneñ ciuitatis ut iam didúaut etiá regis uel íperantis &in ddemusin genefim ciuitatis cóparabimas nimirú horofcopú &Toca luminariú ei qui eclipíis.ac fi inuenerimus hac íub ipfo quadrangulata pnunciabimus circa illa máxime contingere ciuitaté fin non fuerit genefis ciuitatis amedio calo dútaxat dominan lis quadrata &oppofitiones eclipfis quaremus qñ cótingetatquo id inueniamus debemuspranoflecentra utin genefi eclipfis qphoriaa aunuaq; tépora quaq? fada ex eleuatione.hac nempecanonis pra manibus habiti funt pracepta.fupponaf aút ut iá dida iüxta aqualitaté horaja eclíptica^ fint ut quot horas pdurarit eclipfisdemus igi tur tris horas eclipfim pduraffe.fi ea fit Iunaris dicemus ad tris méfes dñari ipfios piudí ria.fin folaris fit eclipfis tris annospro menfibus capiemus.fed quia non folú quantita tem fcire expedir.ue^ qdualidiffimum &adionis recens difcere.cófideranda ut dixi museclipfis funt centra.ac fi inueniatur fignum in quo eclipfis contingerit horofcopo appropinquás ipfi dicemus in prima tertia parte totius téporis.fequetur praiudiáú.fin aútin medio calo fuerit prope ipfum SI bina terna téporis dicemus pter ad binaspar tes.Si uero in occafu fuerit prope ipfum ad ter iú quadripartium ipfius dicemus proue ñire hoc eft emergere in ultimo tépore.nam qfub térra eclipfes nonadnos attinét qñ nobis obfcura funt at fi debeant euenire tertipartio fcire necefle eft qin hoc ipfo tépo re acdderitremiífiones &intenfiones cófiderare igif conuenít qui tumfadi coit9aut plenilunia náfi in eclipticum indderint fignú aut in quadrangulú dimetientéue exten dunt.ná alioqui remittunt cafum eodé mó etiá faduntftella edipfes remittentes Se ícendentes.náftationéfadentesorientalesfadaudaddimetientéuenientes uel quadrangulata intenduntdiminutionem náq¡ exercent cum funt ablatrices Si occidus. 43 IPSius initiationis memorauit prius capitula qualia Si quot fint arca qprafagiens de eclipfib9effid deber initiationé igimr uocauit utpfagium q> finé pcedat protelefim uocatfutuja prafcifcens tépus fignificationum- 44- DÉTempore orientiú non ait fi gnificationes eclipfes fed eclipfium fadas mutationes.Sdre náq; quádo contingat ecl! pfis praíentis traairionis non eft fed canonis pramanibushabin Si inftituentis quanti taté non dixit qualitaté fed adiedt praftituentis.ná inuenire quantitaté eclipfis ad cánones attinet inuenire aút qdiu duret ab eclipfi adioprafentis traditionis eft ut mox cognofces.4^. FIRmiftatus.Interptaf qlisfintfirmiftat9bhi náqj cú c?' poffunt oppofitióeSolis abefle- 46. SENSibiliotes. Séfibilioresfuntí exceífu&inpteexifté tes 8iplurimáfphara pareéadmittentes.Dephofphoria.Phofphorias nominatfignaí quibus funt lumina noníolú enim opus eft ut iam didiám9horofeopum quarere auitatum fed etiá lumina. 47. SVB eodemnácg tépore.Hoc praceptúcómune étatn folaribusqlunarib9eclipfibus omnisnáqj eclipfis reípfanon hora unain otnniq; loco cótingit fea differentibus. 48. OMNis motu celeri non eundé diu tenet locum.fola resnáqj non obmagnitudiné id pati uidenf lumen náq¡ folare licet defidat confeftim tefplendet idnáque euenit ut in fubito fpedantibus hi naque Si cú aer denfior fuerit ui fumoperit poffunt diutius uifus radium mittere nec prapediri ab aeris drcúfufa craffi tudine. 49.ECLipricam horam Si poli eleuationé.Quoniá igif inquit demonftratú eft noneadem hora edipfes in omni apparere loco qualibet fuam habeat hora neceffe eft.Opus eft igitur horofeopum &alia centra inquauis non fimplidter ñeque ex có iedura.Sediuxta reda fphara difdpliná quáeleuatióem uocauit.Polus enim fenfitn ab humilioribus in fublimiora eleuatus rediffimus effidtur utímolari fphara pofitio ne.fed age paucis inuentionis tibí difdpliná expediamus.Confiderádum igitur dima capiendique funt adherétesnumeri horaque quaten9edipfis coepit apparere inde núe rus cóponédus tépop: horiaoji &afcéfionúqrédufque tot9núerus fub quo dodecate moño fpatiúqj fub eodé dimate exñtiú illudcg didto eé horofcopú numejK íducédo in fphara reda qre fub qd cadat dodecatemorm ac pté ¿i id mediú cxlú compies ad
INPTOLE.Qy.AD. dimerientcm his reliqua bina climata.fed ha»c oía conticuit utpote in fuis locis deeis d'fferens. }o. EXTendit in umbrationé.Ne quifq in afiéruatíone aftionis tale audiat idqjqd inuenire expedití canonedifcamus &ob híecdun ut excanone prrecognita í hanc partern accedere. $i. EXHabitudine ad centra.Tempusaftionis ac intéfionis ex habitudineecliptici loci qeil ad centrú capitur ut iam anobis diftú in prsecedéti infpe ftione. 1VXTA primú quattuor menfes.Vr in anno capit exemplú uetbi cá Se per hppothefim.ná cúfint tria centra in tres partes diftribuit tépus &primo prima atttíbu it partern fecúdo aút fecundá Se ultimo tertiá. )$. CVMper cám quia fepius remiffio nes fiunt Se in ipfo tépore quadíiineftri qua;rendú eft fi incidút tum cóiunftiones Iuminariú in eclipticú locú uel pnefelina uel cófigurarione uel extremos noftis faciédo prscedétiahoc eft auferuntur.at non oíbus coñgruit extremú noftis fed eis qpoffunt abeffe ftatu dimetientis. $4.DE Genere difpofito^t.Cum dixerit de tépore núc fe ad tertiú tranffert capitulú qd eft de qualitate gene?; quo ufi poterimus dicere circa qlia cótingat ab eclipfi difpofirio.Eft aút capitulum diffidle ob multíplice fignoj; diuifio» nem óe ftella^ domicili domina^ fignorumq? uariá diftributioné.nam quia nobis có tíngit fuadentiú conformado Se fuá fignorü pprietas.Eclipticarúcj Se fequentiú cetro rum ut afeendentiú &confequenriü fignúeclipfís uerbi cá centror: fufcipientiúqj do* minas domicilio^ ftellas eclipfis &fequétiscentripareftuttibi tradamus difciplinl qua poffis inuenire domicilio^ dúos locoij’ iam diftopj Se formatíones Se fignop: fuas proprietates.cunfta erunt cá propofiri praffagii nec nos latere oportetetiá hserentes calo ftellas dominas fien domidliofe.Exponemufqj tibí difdpliná hopinuentíonis. .pponaturaút prius uagantiú ratío neceflé nimirú eft edipfis St fequétis centri autunú Se eundé effe domidlii dñmaut dúos aut plures Se autunum íutrocg centro^ aut do* os fi igitur unus fuerit ambononlocopt domidlii dñs confiderádo fignum in quo is eft formá fuamqueeius pprietaté dicemus quale generis ppriú.fin aút non is ipfosca prathenderit fed alter quidé ipfo 9:plures haberratíones ex fefe illú pr^iudicamus fin aútambo eafdem habentrónes pratcellit qui eclipfis eft dominus.fi plures duobus inueniantsqualefque habererónes quasremus in ipfis qd cómodius ut quis ipfope infu pra terram hemifphsrio quis obieftus Se quis orientalis qdfi hxc fuerint cómunia in oíbus pferemus faftioné ñeque enim fieri pót ne inueniat ex diftis ulla differétia funt profefto rónesficut debent intelligi domidlii dñatus dñi contaftu 8e de fluxu ad eclipfim non dubium quin etiá ad centrum Adomusexaltado termini.hsrentes utique catío ftellas capiens unus in centro luddas 6¿in parte ecliptics.Capiunturfanemodis noué quos par eft ut pronundat in conftruftione pdifcere.Quoniáigif domidliopt dños inuenimus agefignopt quoqj diuifioné exponamus.tertia quidé hxc eft aliquá. do quidé aforma aliqft aút apofitione Se aliquádo aapriétate. $5- ORDiamur afor materreftri aquatica.uita; andpitis uolucri .Signos igitur qua;dá funt terreftria.qua:. damaquarica quxdi uita; andpitis alia aeria terreftria quidé Vn&qua; talia. aqua* tíca.Pifces uita; andpitis Cancer.terreftriú alia rónalia rationis expertía alia- Rationa* lia quidem ic-iTp reliqua rónis expertía.quorum quxdá funt fera qnxdí mitía.fera qdem SI rif mitiaaút V- Se talia ferorum aút alia funt greffuta.ália ferpentia.a^ ticop¿ qusdd Huuatilia.qusdá marina.X.quidé marinum Cácer fiuiatíle mirari te no lim’íi in prsfationibus diuidendo in primis ufi fuimus exemplis náinde multa proue nit explicado ut iam prsmonuimus ubi de domidlii dño locuti.aeriop' aút qua; erit diuifio cunfta náq? aligera funtandpitis uita-fuflSdt enimgenus qd ex ipfis qualitate a pofitione uero in dúo quifpiá fecerit feftioné in totidé náque etiá fignoje pofitio di rimitur in feptétrionalia in meridionalia Se trópica &folida Se bicorporea .confidera igif formá figni ediptíci fufdpientis domidlii dñm Se ad formá expofitíoné dicas ge neris effe qualitaté. $6. EXEMplú.Exemplo quálibet dufta^i diuifionem tibi denioftraretemptaboutfifignúhumanáhabeatformá de hominis fore quoduenturú didtur fin uolucre formá ut de uolucribuspdpue qhumano uiftu alunf ob Df fin de máfuetis ut de bobus uel eqs ut in Vuel &fi fera ut in SIdeferis alia 9eodé mó.ueps de pofitione etiá mutem9XE& 55 &$, in feptétrionalibuspartibuspofitionéhñtdice mufqjab hoc drcaterráiuges ierre mot9at £Se st pofitione admeridiéadmife runtdixeritqj quifpiara ob hoc improuifos aquaium flnxus at in tropids exiftentes Sí atquinoftíis
COMMENT. *qnino£His cóíter quidé círca aeré fignificát mutarióes &ín qnofibet horas fperiatím üero círca in cflibet^dafta utlnuemo tpe qde germine ftirpiü tú ení íncipiútgermi. nare ftirpiú extremad hiberno cóíumati fru&9&ipfojk colleftus in alta íq? eodé mó ita trópica magis tarbida &pefté minitátia dirim9ob ie$c hamanaps iugé mutationem at folida fnndamétis obfirmata ob uigoré &foliditatérat bicorporea hoíbus ®ib9ob duplicé habítudinérrex ení erga fubditos &íubditi erga rege ita hñt.Dirimédo igitur formas fignorú fuoftj ipfops modos qrir in oíbus modü quédá.Cóplédo arca qlitate generis capitula círca quá tetatem cótingatpra’fagiiiudirfü difcret! genetisnumdr ca primum an fecundú an tertium &utrú ualida fit fa&a affedio aut iminés. prirnum iraqj infpiciemus excentro &ecclypíis habitudine.Si enim plarima horoícopi euene rít ecclypíis circa media &prima a:tatem eueniet caíussfin medio ccelo in medía atare íi inoccafu circiter fenilé artateminam ultimü cétrú nempe occidua afulxione fíe!* larumtnam infolari ecclypfi oriétaíes ualidiffimü indicát cafumsuefptini porro contra numsfn lunari auté uefptini ualidi nt oriétaíes Ibecilli. y7-FORmationis ac fui mo» tis.Differt enim formatío amorís ,pprietateq> formarlo eft pforma fpecies &expreí* fiosmoris'aút proprietas &íua cuiuílibet natura in qnouis qua (ignop¡ alia ¡alia terreftriasaquarica alia funt. ;3.Q.VOD de ecclypfi.Centra ecclypíis nó dicit ecclypfim pratcedenscaufaqj manifefta nam in pcedentibus rétris nec dum fuit at infequétibos quenadmodú igitur in centro qd fub térra nec dú fuit nullá habet habitudiné eodem modo &ín pcedentibus cétris ipfe aút tibí tttanifeílo dicet cp ante ecclypfim centrum feqnens eft &ipfius fequétis centrú intueris qua; uult qdecclypíis eft iuxta pxime có» parentes attaftus uolet memorare roñes qbus domicilii dñatü cófequuíifftella: figno rum quarú una eft pattaftú &effluxúiat qa atta&us &effluxus dúplex eft unus qdem petpratfentil alterp figura qu®in eodé ferre figno apparet. SI Vero non ipm ex hocigifmanifeftú q> prius ut uno exiftéte domicilii dño cétro$¿ nó accepit folu qd fi muicaeptü fed fimul cü ;o domicilii dominatú adeptú alterius népe ex centris .60, yTMAris epicétram.Non dixit epicentrinfed epicétro re$¿ q> eft magis epicentrú: hoc eft melius cetro meliora lícdem feosa térra eis qu®fub tetra:fi nóita difcernatux ponamus tum cómodins cócludédo qualeuero fit cómodius didáclmusfi ita ambiga musadíaftionérráframus. 61. LVCidiusnóenimfimpIiciternecgmeígurriíq? h®rétía cceIo accipiemus fed lucidius adueniés centrfi declinátem hoc éin qua fafta éecly pfisexceffit noitü locú.íllic enim diligétius faftú intelligemus ut expedit in quouis ígl rurafturaptorü trium capitulorum &tribus modis capit h®rés ccelo pcedens in oru nel ex ortn tribus ení exiftétibus capitulis S¿ tribus modis quoliber fumpto oés fiunt noué. 62. NON accepit ut fequés cétrú fed cóticuit occafum íiqs enim accipiat hoc centrú ut fequés inuenif fub tetra ecclypíis ut nihil nobis cóuenit ut in totú nón.exft gnishocfolú cognofcimus fed étexfurgérius difformatióe. 63. IBT aút hoc maxle aróne abcft ná £priuaf qdamhñs pelié in humeris cü alis hñspporrioné. 64. HO rünácjj qdáfuntpfe human® faciei &aligera qdamadfu? humanüaquariuscótenié tía &pi ices. ía igifobaquá quá fundiré nafeat.X-qdfintiouis domushoc eft dulcí ura aqnapt minifter. £y ADargo.Hiftoria hiftoria aít ipfam &in mari &in fluuio in argypto tñ ipfe in sgypto accepit.at fu nó folü in sgyptoíi tales hér locos fimile capí as necnó ®qnoftia qa ®qnoftia in partes ditridú t®qua!es nofté diéq¡.at ®qualitaris inqt allatores qroumé hñt facra uero circa frudus.Iam ídpit docere circa quá ®tatem contingat affedio.Capiunf trib9®tatibus:propottioné hñti acapitula :&circa iradas idé cótíget.Proportioné.n.hñt cüpría ®tate qnup excreaeft&circ aqtá pté fp córin git fed afiqñ qdé plus aliqñ aút min9qd& in minori te uult docere qnamque cótra naturá funt figuris u! minuütahí aút anatura íipfo fiút uahdiores. éé.DE qlitate piu dicii.Quar :ú capfm ad qrtú ultimúq; puenit capitulü quo cá ídicaf apiudicii qlitate h®c fpecies dúplex diaria in fpeciei fuam proprietatem opus eft nácg nó (olum dicere tale efle ficut bonú uel malú fed &hoc bonú &hoc malü.aitaút pri’ut ptitioné qpia3 &pnúciatus:diuifioigíf talis eft ftellap: inqt quajk alistóte piudicii funt effeftrices: a!i® aút qualítates ná luminaria totú abfoluüt ipfa fi quidem funt qecclypíes luminn indicantulla: domicilii dominatum habent qex ecdypticis íuenitm locis :ecdyptid
IN PTOLE.QVAD. auté Iori funt Iuminú &taliú ¡Caterü &robut &ibecillítaté Iumina nágis ftellis pta» bcnt ut iá diftúiat qui uaga Si herétes cedo qualitaté praiudidi fadútat pronúciaras pius íanéhifqj eft huiufmodi. 67.SVBneftit porro nc putes appellatióes de ftellis fú. ptas in ipfis eéntiis fami fed in qualiratibns qí fanc in fignis ac harétibus cedo opas eft mtelligeretfecundo in iis eft pronúriatio <j opus fit coplexiones non folúfacerena gas ad fe inuicé fed etiá erga figna neenó erga harétes ccelo ftellas qua cú ipíis cófur» gátinota náq? finí hoj* oíutn coplexiones.qtñ igitur de his fatis longo fermonem ha* buimus.age infpiciamus qua demú difdplina qualitaté praiudicii’poífiraus innenire conftdera inquit domicilii dñas ftellas Si per fe cú aliis figuratas.ac fi iueniaf habitado in ipfa infpeéta talé dicito étpraiudirii qualitatéjipfe aüt tú ex fimplidoribus orditut praceptionib9ut eni ano folo ínuéto domiciliidño Si figarata ad aliú feribit praiudi cia coplexiones ad fe inuicé harentiú ccelo Si ad figna &ad paríte rcófurgentes. quia infinita res:obticuit reliquitqj artifici pfeiudicandú.roanifeftoaút cófumationes feti bitsfacileq? ex ipfa hac capiemus diftionetnó ergo Iongiuspferenda peeptionis infpi» rienda oratio.at qua in dicendo minus obuia explicare moliemat in utrocj piudirio boni inquá &mali nec enira fatis artifici noffe qd honeftúuel inhoneftú fit fed etiá qd fuá CUÍUÍ9 ut tale bonú maluraue. 68.DOMInátia loca. Didídfti qfint lod dñantes edipfis Si fequétis Ioci. C9.COMpIexionií<3 ad fe inuicé 8iloco^.Infpice ut domid lii dúos te iubetcófiderare uelut ad fe inuicé feruní aut ad alias aliquas uagas &quam habitudiné habeát ad domos in qbus funt hocnáq; artificiofum 8iad particulaté ido» neuminuentionétdixit náqj fupra ut orientales exiftentes ad Oin íolaribus eclipfibus íant ualidiores uefpettina aütimbecilliores &cótra. 70.DE STella^ fadentiú pote ftate. Adluna uagafqj cohabitationes ad uagas náq? affumens harétes codo dic cuili.. bet cóplexionéin introduftione utin primo libro. 7i.PROprie quidé de hoíe Intae tis ne ut cuftodiuit duplicé praiudidi fpeciéidixitq; qxtotü facete cófueuit quaaútp» ptie fj. 72.FVgitationes.Nam fugaces 8idefluentes occultanf Si pfpicuos ipfos efB riunt.& occultü tenebrofum ftella huius ppriú. 7}. AQuibus utibiles.Hoc infpici.. tnusínreliqs euenienscúad quadmpedia pfnpn-ar malií ntibiles nácg cóplexiu nem ipfo^í abfumfir 74. SERpentiu cócernif.Circuitns nácg térra in duas panes ob ímoderatl fngiditaté coeant inuicé &multitudinehoc modo genus eclíptico^ ala», liutn caufaqj cormptionishac efFicif ftella. 75 REFLVxus.Non tanq pprie effeftrix fed clam gaudens fuffufionib9.76.AVTurucis Si Iocnftis.Significare ¿pus eft ut bra chú non cóinemorauit.tá Si fi femina Iedere cófueuerunt fed illa utpote fiagrantia Si marti femido accómodat hac aút utpote húmida &ftella. 77* IN CONtrariú déla to^f ut ét phoc f> aduerfef cóplexioni ille nácg augumentú corruptibiliú fadt aialiaj hic aero eorundé facit diminutioné. 7%. Piaripue iuueniliú.Hoc éuiridtú atateft q dera fenilé tribuit ataté fimplidter extendédo. 79.COHAbitat cura illopraaturis.ln uenitur eni de£ córaunis efTe natura ftella figura^ uiuentiú qualitaté imitaf.proprie autem eft omnipm magis firaul efficiens quia cótingit ¡píos quandocg fimul figuran uerum aliara non fubire complexionem neceflariofctibit qualis ipíe fit per fe natura eft auté inquit celer &mobilis Si aftiuus Si facilis fabrica &fi ad benefirium feraf ad bonum efficiendú fe conuertet fin ad maleficufii aftiuuft &mobile fuum quicquid é conuertet. 80. ARidorura &!diutnorura. No quod diurnales morbifint aridi fed qá ut demóftratum eft ut oftenfum eft aridus uel húmidas natura tales facere morbos co fueuerít. 81.ET CEleritatem dreulationis Nam cpi ob naturam fiagrantem hoc de monftraturquod apotelefmaticura.at $£ horura effeftornon fuá caufa fed quia cele* rimusmotu. 82. PROprie fus natura aflecntusfingula.Cunéis doftrinacircaresfi unt firaplidores quas clarius aflecuné quales circacópofitiorfunt diffidliotes.Gópo» fitop¿ nácj mixtiones fatis poffunt fermonü iexpientii párete id cótéplatus Ptolema! us ipÍ05¿ artifici relinqt iuentioné fimplicia náq; difeés pót &cópofita iuenire qqdfint infinita manifeftú eé poterit inde 3» fiát mixtiones ad domos ad fe íuicé 8iadortum harentium ccelo.hac dicendo &quodá modo docendo totú ppofitum alia quadáií roul magis necefiaria ac ad ppofitú tendéria in porationú ordine exeqoit' primo qdé ut cognofcendú»eft fi qui inuéti dñi apoteleímatúaahdi fequuntur an ibecilli.fecndo ut opas eft
COMMENT-. ut opus eft.& quomodogenefes compatíentes cura cclípfibus ínueníre &rurfus ut in aliis difriplinis cni propoílrum capiar.opus enim eft domidlii dominam ftellam aut bñficá aut maléfica efle ac fi benéfica fir aut maléfica uel proprie habebitad illa regioné necg fuper exceder. 85. SVB contrariorum fa&ione.ait etiam maléficos autigitur iace buntfine domo &fuperferentur atfi beneficus uel etiádomefticeponatur ñeque fupe ratusprotenfam habebit utilitaté. non íimul habitantes &,fuper euadentes in minuta Si áebiliorem habebuntaftioné.at malefici conrra noníimul habitates neq? fimul domirilio dominantes regione deteriores fiuntinledendoat domidlii domini minus offendunt.confiderand® aútin parte compatíentes genefes hoc modo.conlidera capí tula geneíéos modofq? luminariú fi hi fuerint inuenti in Iocis eclipfium manifefto copanentur q> talt eclipfi genefis. 84. CASVeueniensqcflibet.Accidit aút cú non folú ipfe folus inueniaturfuam ímixtá habens poteftaté nerú etiá cú in hoc Si in fuo fuerit figno. 8?. ITAmultifarie intelleSus.Confidera namque ut multifarie íuenianf opus eft ftellam capere ad aliam ftellá Si ad figna &ad folis figurationes Si adha:rétes cario ftellas&ad horizonte infinita naque in uerfibusinfinitis non fuffecerint dena milia contraria fa&ionis. 86. DE Supereuadentibus.Supereuadere dicuntur ftella: cú pao* dorumfunt partiú fupereuadi uero cum pluriú uideturnáque per fe in ipfum ferri'paii rioribus contrariam uero dicit faftioné malefido^ nam fi inueniatur maleficus etiam adh$rens fadioni &precellens duplicabitur malumat offenforia: contrariú patiútur benefids:malefici qui fubcohabitatione illi náque explicatam habent aftioné hi uero imminutamidem patiuntur &in fupereuafione.ambo náque diminurioné fuftinent. hoc uero accidit 06 cohabitationé qux boni alicuius effeftrix. 88.HORum tutiffi* ma&fiho$>. crppofitionibus extern Si fi quadratefeunt fdre oportet mediocrius efle in figniferoferriqparriculariterquoquomodo emtare náque non eft &ualidiora funt talia. 8p.DE COloribus eclipfium &cometis actabulis confidentibus obferuandá difdpliná erga uniuerfales circúftantias.In uniuerfalibus drcumftantiis capitur doftri na ut cópleri uideatur.ná accedit quodlibet dido$> qttuor capitulo^.atcóplendo pr® ceptü quoddam didt gratiflimum quo poífimusprefumptorum imprimereicognitio nem utrum rede uereque domidlii dominúinuenerimus an ne &ex quo uniuerfale cópleturpreíágiú. Confiriera igitur inquir q> eueniunt utimur aút in ipfo corpore aut dreulo corporis defidentis fit inquá quandoquidé fpede uirg® aliquando etiá alitet ut corona Si id genus cúque inueneris atrú coloré dirirnr heñe nota &domidlii do minatus in hanc refertur ftellá Si fub uiridis idéfignificat ná in rali cóplexione dominatur nigtí mixtio fin albus color Jj .Si fi alicuius dido^ cófentiat domino domidlii fignificanrium colorum firmioré tum habebis inuentioné.rufa ad referunfficut flaca ad $ac uaria ad nonid modofed etiá aliudeft maximú prefagium qd tibi cognofcendú.potueris utíque confiderare eclipfis magnitudiné partem illa confiderádo circa quá eft ob tenebratio atq? opacitas atqj ita definiendo &aninomnem fubftratá regioné conadat an drea parte &quá partem confiderando namque parte fuppofirá omninopatefadtcafum. 9o.DE Cometis.Secundo loco feribit preceptú in primis neceflariúhuiufmodi quianáque pnuntiauit de omni uniuerfali cafu fiuntq? uniueríales nó in edipfib9fed in confiftéribus in aeris tranfformarionib9ut enfis fadé hñtib9 Si fimulacrops effigiebus taliaque iure de his quoque loquif quo ex oíbus uniuerfale pofíit efficere drcúftantiá.Cunda igif inqt hxc umbrofa phantafmata martialia mercurialiaque funtexpedit igif his profpedisqualitatépreiudidi ex eisqu® dida funt de.<j>i Si £pronunaare regioné ueroexpoíitione quo ná reclinata fuerint extrema ui fx iei pdpuefi in quas panes comam habeat id credibile fit effe ex figura: formatione Náfi figura: fit expers drcahoíes didto.fin fere efíigies arca feras.fi torres drea ftirpes qusque ex ftirpibus. tempus aút cjrum adió ex tépore cognoueris in quo apparet exi guoení apparens téporebreuis erit adió.longo aút diutumú erit apotelefma.at ex ad folé figuratione cognofcemus utrú cófeflim an lógius eueniatapotelefma .adionifeg prindpiú cú funt matutini hi náque ante folé cóparentes orienté celerrime euentura fignificát fignificatúqj erit nómulto poft.Vefptini aútpoft folis occafum apparétes rax ditatéquefignificát. preceptor aút nofteraiebat torre quopiáuifo minan arca ligua
IN PTOLE.QVAD. tempore uerfionis in pauris nl<£ admodum integra haber'ita tempore uerfionis.nam fi ita diftrahatur non dubiú quin fupra terram exiftens in coniunftionis tempore que ratur.Cxtera uero in uerfione.diftraxit enim ob coniunftionis tempus.Ita demum tri anguli dominumnon fimplidter capiemusifedinuentum in tempore uerfionis quando quidem fi noftuma exilíente genefi coniunftio nofturna inueniatur uel contra alte rum pro altero capiemus. 16 .PER. aftrolabos non hosdicitexpofitos ómnibus fed affabre faftos quibus periti uti poííint. i7-EXDifFerentibus caufis &comprahendés tranímutatum pariter cómutataqu« fluxus.ratione naturali qu«<g naturam comiteí hoc eft qu« confequatur fub natura conftituta. 18. ET Fulxione aut figuratione .Figurationem quidem ad ipfum modum fulxionem uero ubi fuerit orientalis aut adiéflus ita nácg praaliis habendis funt.nec eftíimul cunfta inuenire. 19.SIN dúo plureí ue prope habeant.Conrigerit náq¡ in eadem efle parte horofcopi ambos &contigerit non in eadem parte ambos «que diftantes aut unumante alterum pone «que profefto ab horofcopica diftantes. 2o. QV«adfimile médium c«li.Si íquit inuenias do micilii dominum coníidera num multi admodum abfit ab horofcopica parte qu« in> uenta fit per canonis aicenfiones.ac fi inuenias proximum numerum partium ipfo ute re c«li medii numero Si ex ipfo inueneris horofcoptim.Opus eft enim capere fignum &partem &inducendo ad reftam fph«ram capiendocj adh«rentes números Si ad cli main alterumq; reducendo confidera ipfos Si ubi defierint ibi horofcopum eífe dicito econuerfo qiam difta in horofcopo doftrina Iibris fecundi. ¿i. HIS autem expofitis diuifis geneathlialogica.Quoniam horofcopum correxit &ftatuit príndpium omnis genefeos.reliquum dicere oportebat apotelefmata at hoc iniecit dicendo.Aliud uero quídam máxime neceflárium ante horum expofitióem fctibit quo docet quot fint capitula de quibus debeat genethlialogus diíferere.Inuenies enim capitula omnia ex di uifione nec eft plus minufueinuenire.utitur nimirum diuifione tali.omnis itaque uni uerfalis apparens genethlialogia aut eft eorum qu« funt ante genefim aut poft genefimsaut in geneíi: aut tum ante ipfam mmpoft ipfamsuerum qu« ante'ipfam Si poftip fam.fimpliciífima nobis Si uniformia lubiicit capitula.reliqua dúo funt diuifione mui tiplicia multitudinem nobis conferencia pr«ceptorum.nam quod eft ante genefim ca pitulum aparétibus manat-Hi náqj funt querepr«cedunt partum.quodaurem in ge 1 nefi Si poft genefim quod de frarribus quorum alil funt ante geniti alii ultimi alii per idem tempus.uel poftipam genefim confiderantur inde quod corporis eft inde quod anim« &iterum qu« externa horumq? in ipfá genefi confiderati qu« funt corporis qrendo de anima aberit fermo. necdum enim idónea eft rationalis anima corpore uti Si adhuc qu«dam alia qu«runt.qui poft genefim qu«runt non fatagunt.ná quia corporalia hi primo ut dixim9qu«runt corporum dúo funt generataliafiquidem mafcu- Iina:fcemininaalia.Iurepr«ceditgenerisconfideratio.Rurfus quoniam non femper unum folum paritur fed funt modo duomodo tria non iniuria &de geminis apudip fos aperitur oratio uerum quiam etiam contra naturam qu«dam effinguntur Si mon ftrofam effiftionem fortita funt mérito etiam de móftris oratio iam diftis implicatur. Confertur etiam de alimento oratio differens de tempore uira.de tempore náq? uit« poft annü primo capitur quod uero de nó alentibus anno concluditur neceflfariú igif eft confeftim fcire fi partus aliter necne Si pinde quscúcg in ipfa fiant genefi quattuor unu de genere altere degeminis tertiú de prodigiis.quartú dealienis ab alimento.atq poft genefim ut dicebamus iá pluri confiderationi fubiiciunf autqcorporis. utrútj du pliriter autpnatura &bene habenté qualitaté aut offenfam 8imorbúq> tum circa cor pus tum circa anima antecedit uero h«c omnia q> de tépore uit« fermo ridiculú ñáqt utdehojí aliquo dicerenon antep cepris uit« téporibus fortunaaútinhis qrem5ip- fam^ bifarie diuifam in aíam Si corpus.ná qcirca aíam confiftit uocaf cumadditamé to fortuna honoraria.fplédidiores átaía tú effidmur 8iobleftamur.atcirca corpus for tuna,afa'tida.qcúqs.n.nafti fuerim9ob cotpis ftuduerim9afieq feruitute indehabitudi nes quas hét aauerfus alios qd ordinatú.Confideraueris a&ióes-cóuidútquo paftoin filio^i héatpduftione.amicorúq? códliam.poftidduo funtreliqua capitula poftrema oiuminfpefta de uita morteqj cópofitorp¿ in poteftateq inpoteftate eorum qu« de tempore uita:
COMMENT, fempore uíts capítularum .ordine uero difcretoram limes nácj témporamnecg cunt eo coharetquod ftatim non adueniat.H*cpr*faras &demonftrando quotfint capitula de quibus ipfum fit opus diflerere uniuerfalem nos uiam docet utin omni conílderatione conueniat.oportet enim inquit locum qusrere q> ad propofiram habeat ratíonem confiderationem.dicet quis cui confiderationi locus adhíereatinde domidlii dominum confiderandum quicg loci qpropoíitam forriantur confiderationem qui<p exdpiát domidlii dominatum ipfafcg ftellas atqj ita cognofces ipfum apotelefma qua litaremqs ipfam magnitudinem uero Sí cognouerit &propriafq? habitariones ac loca Ies coníiderando proprias quidem in quibus funt loas poíitionis in cétríssaat in alcéfionibus aut in declinationibus locales aútin fuis terminis uel triangulis uel exaltatio nibus.H*cenim omnequicquid eft Se mundi exomationem Tortita funt &ad horara genefim mundana enim fibi propria bene uendicantes ualidioré habét aftionem-ma le uero imbedllá.tempus aút in totum cognoueris adionis utjü tardeac celeriter exer dturi coníiderando eorum matutinas fulxiones Sí uefpertinas quas fadútad horofco pum Sí folem ut iam dididfti.uefpertini quidem exiftentes Tero exercent.Matutini ue xo celeriter Se centris dto at in afcenfionibus fero-In declinationibus náq¡ ipíis non ex pedit qu*rere utram celeriter an tardeexerceant. 22. ORDinis caufa.Ne quis céfeat hoc propofiram abfolutúponitprsceptum&profpexitriusdiuifióemquo Se cúhac &cum alia faciat.Multiplicis namcg diuifionis amb*. 2?. DEImpaftisfienimprimú tempus didturannus non utiqj hscimplicantur capitula impaftanácg dicuntur quse nonexceduntannú. 24.ET Qu*dáodofe iam infuploribus explicaris términos do cuit uel decanos &foli partías ac dodecatemoria. 2?. EXIftentíbus pfortes.rnculát fortes.Confueuemnt ná<g capere atgpptii fortes cundorum capituloram propemodú infinitas qq quis non ambigatquopado ipfe Ptolemteuscapiat fortem forran* iris qaxíeqjunf.dicemus ad hoc ipm forran* forte non dicere fedlunarem horofcopúí drinde nonfimplidter fortes increpuit fed indemonftrabiles cum ipfe capiat demonftratiue didamíortem.primo quidem tiult confiderare uniuerfales dicendo pronúdationes in particulari enarratione quibus ufus poterit conciíim de quocúq? confiderare Qusrereigirar opus eft proprietarem capituli.memorabit aút qd? fignú aú h*reat ca pituIo.Quod fi non hét aefinitú quépiam locú.féd enim locú in quo eft ppria interro gationis ftella habebit Si dñantes loci hoceft qfub ipfa domidlii dñi lods íperáresSc in qbus funt. 26. AIO aut pafcenfiones.Horofcopü dirit isenim eft pafcenfiones ca ñoñis inuentus.& ubiq? ipíi mos eft centro^ nomen tribuere in ipfo fupra térra exifté tibus centris. 27.HEMifph*rio uniuerfale tépus.nihil enim hoc tépus ex his inueni re poterit fed uniuerfale uttarde exercebút hojz utrú<$ folis Se horofcopi ad mediú uf- «5 c*lú matutina ac qpdimetientétquáqj hiñe ad occafum ufeg &qpdimetienté ueipertina Sí fequétia fequunt enim horofeopú qíub terra .occafus aút qameridie. 28. DE Parentibus.Antecedens locus ex diuiiione cunda capitula fuca'détia exddéñbus Inuenit iuxta inuentú diuifionis ordiné núc deipfis diflerere ina'pit. demóftratú eft pcedéte capitulo qd* de genefi.at hoc erit de parentib9.ipfius igif eft intentio in hoc capirulo de par:ntibus dicere.de qbusquartuor funt capitula utrú fortunad lint an infor tunad &utrú filii fufdpiant ipfo^ detrimentú anne.rertio utrú fortunati longi teporis an breuis téporis Sí poftremo de mortis qualitate iuxta iam expofitas dodrinas Sí púus inuenienaa de parétibus oratio:quo ex his qde ipíis funt dicere poflim9.funt igi turhñtesftelhepportionécúpatre© &ft.cúmatreuero <f ná de fortuna &ipfo^pofleflionis adeptione faiis ©Si(£ foli pfe.in aliis aút capitulis opus eft aliaba ftel lap¿ aflumptíóe. Opus éigit dorpphorias dignitatefque luminú cófiderafe.ín ©qdé In peedentibus ftelíaji anteceífiones.at in 2> in cófequétíb5.dignitates habebút ítotú aut fub beneficis aut maleficis Se fub eledilib9Sí fub adherentíb9eledilibus &fimul ele ftilibus ipfe qdem ¡mixta Si extrema figuraram ut pronundatum eft fcnpfit.reliquum autem tuum eft magis particulares comparationes infpicere.ipfe etíam inftigare urge reque auditorem uolens nonfatis putar folam extremorum expofitionem at etíam qdam media ex pofuitutfidoriphori* íub benefias fiant lumtnib9qusque eiufdélint fadionis didmus bonú maximúefle parentibus cú fúlxióes fimiles luminibus fient ©
IN PTOLE.QVAD. qüidem matutíns.Luníe autcm uefpertina».fin contra dorpphoriam habentes malefi. ci fuerint Se pafHatreta: qunfi dicas fadionibus afliftentes nec proprie Iuminibus fulxio ries faaentes.moleftiffimum eft’pundum cú autem dixerimus parhxretas non cp pof. fint utriq$ benefici aut malefici parha’retcE eíTe uel aliud quiccj.communiter quidem de utrifcp docemus propria autem infpiccre utrúqj q> fx utriqs fimul fuerint, dorpphoriam habentes mixtarum figurarum eft necefíe igitur utaprincipio refumendo iterandocg orationem dicamus aut benéficas Se elediles Se fulxiones proprias fieti uel cótra Se ma kficas efle parhairetas Se fulxionemfin propriam minimecg familiarem ,fieri: aut tales fi guras mixtas effe aliquando quidem uñius confonantte ipfis infpedas. aliquando au tem duas uel contra binis infpedis confonátiis una quspiam bona exiftit.Enim uero benefici erunt &domeftice Iuminibus fulxiones faciétes Se iuxta fadionem familiares fad¿e:benéticos quidem neq? iuxta fadionem neq; per fulxionem confonátiam aliquá adepti ac de maíeficis itidem .nam fi elediles furit &cófonam naturam habent aut iuxta altetum folumJn habentibus igitur multa bona fcelicitatem par eft coniedare fortunamq? afciticiam ut in contraíais contrarium Se illudquocg contingitalterum lumi numbene cóponi Se obtéperás ei facies fceliciter agere didmus.Ita enim intuebimur patrum fortunam cognofcemus aút Se fi parentú fubftantiá fufceperitfinelefionehóc pado.capiendi eft fors fortuna: fit tibi curam dicere ac quarere an rede dorpphoriam habentes© fpedarintperconfonáfiguramfortem.Quod fi non rede dorpphoriam habeantnequidem adeptio erit parentum.fin aút contrario aliquo figurentur nequidé ita parentum falúa fufeipient ut dimetientemhabendo aut quadrangulam figurá.Rur fus eodé modo quo didum.Quod frmixtam inuenias figuram fufeepit quidem fedil lefum uelut cum maíe doryphoriamhabentes male infpexerint aut bene doryphoriá habentes in condone diduminfpexerint Iocum.Ex his igitur cognoueris parentum indeptionemacfimanferintpueriillefi.híec autem exigui magis temporis extiterit: aut longioris temporis. taliter confxdera.rurfus in parte ©Se b&his figuratas ftellas. 29. DE LOngitudine temporis parentum-Neuti§ enim dorpphoriarum coníidere muspoteftates fed ad ftellarum figuras namfi Jj uel $ad Solem figurarint fefe quacu q? figura longum fit tempus fin autem cVinuehatur uel configurerur iuxta dextrum / a©uel bbreuis temporis patrem effidet.Confiderare autem opus eft an uim ftel te habeant uel non iuxta iam didos aggreffus.atque dodrinas ualicte nácg exiftentes ut orientales profthets augent bonaimalaqj cóminuunt.at minuunt cum fuerint íbe ’dlliores.didum faneprius quo pado oporteat nofle in.efficaces Se ualidas ftellas. 30. EODem modo &de marre tollas aLuna: Se Veneris figurationi bus. Nám fijo figuretur uel $in eonfono Se nonin omnifigura longitudinem temporis fignificant. Cum autem poteftatem admiferintin uniuerfali auferentes occufu.beneñd quidem moderationem pro temporis Iongitudinefaduntatmalefiddetrimentaacnon téporis bre uitatem modo referunt. fi uero nequacjJo infpexerit <j fed ó’i prxecipue uel Q¿> uel ij 'figuratus.morbos Se detrimenta cognoueris &mortis qualitatem huiufmodi doftrinseacceflii. 31. EXcf&Ja.Capiturinfpedioi^ malead ©quádrate aut diametrice dic uel prxeter afpedum detrimenftim uenturum eft patri aut mors repentina •Sin autem brigórefebrili aut caufis erit morbus ipforum.fin autemipfeR male quia ©lo» gi temporis efficit morbos humidafq; turbationes quxecg funttalia.fin praner CSe ? eademinfpidet dic eiufmodi matri ut <?» male ad 3) figuratus.Hoc autem fit cum plenaferatur ad ipfum detrimentum prster afpedum fadt Se fuccenfiones.Sin sd £fubi' tanas fadt uomitiones morbofeg febriles bimplentipfa rigores febriles Se alia, pulía' tione uero íediones quidemtábidas inoccultisfadetlods. 32. NON ufq?quaq?ha» beri oportet.Vniuerfalem confiderationem dic nuper memoratam:quáaiebatcógrue re omni interrogationi ordine quo diximus confequiturnaque diuifionem facircg do drinam: 35- PER naturam naturaliter Se cumfimiliaffedu uifus namqueb quoí pracedatomnes &magis fit fenex ©autéquod expofitus fitoíbus &extéfus. 34- ADInuicem Se erga olios utrum figurantur benefici an malefid. 5) .VT Hic infupet afeenderit.Adfeinuicem utrum confonanter an etiam iconíbnáter uel íeis qfequun# mr. JÓ. HOCaút partibiliter Se zodiace ífpiritur.Inanem curiumfadéria fint Iumina &longif2m¿
COMMENT. &Iongiffime adoryphoria diftantia inane curfum facere nó aít núc nullá figurar! fiel la^ fed priuari doryphoria,pfpicue oftenditdices inde Se exptia doryphoria; exiftéria. 37.VT Cú bipíi ¿.o’ fupra fertur ©uel aüt <£ .medias núc capit figuras quirse faduntin$qualitaté.funtigif qcun<£ hñt boná figura alterá uero mala uná uel dtias dus quidé bon$una uero mala ut núc.maleficos aut male aut parha’retas utafadióe áb dudos declinatos uel occiduos alii quidé ob pofirionéobtufam hñt maliriam .alii tiero ob pofirioné bonú minus efficax hñt. ;8- IN Honefto ipfo nó dixit fimplidter doryphoriáhñt fed in ipfo honefto ut cú nó honefte doryphoria confequuní fed cóíi derandú an ad forte fortuna: figurenf. $í>. NVLLiusaut maléfico^.Adobtéperandú opus énullo alio hoc eft nullo benéfico^ nó folis benefids uel folis malefids. 4°- NONíoIá.Non temere adiedt folá.fed qa difturus 31 in nodumis qdé genefib5cape expediat d&bat ©&?in diumis non admodú offendere ipfe b$ipfam pót ifi* mili fadione Se diurnaaliquo pado exiftenté. 41. CONtrariis cafibus.hoc eft !xqua. litatibus cótrariis paífionibus in fubfolanis exiftentes centris hoc eft fupra térra extre manáq; íublblani quadripartii horofcopus eft &fecho hoc mó in cétro exiftés uel ip* fam fup excedens uel quadratú fadés uel differendo uel pfediones Se fuccéfionessme titurenim mala pfrigidi&calidi cóplexioné. 4Z.IN abipfa genefiindpitiam copie tis capitulis dicere uniuerfales pnunriatus cóficeres ppofitumpreparado auditoré ar tifidofe &prudenterparticularia cófiderando.Opus igif inqt eft &apprietate aíaliú i quibus funtut qfiti capituli dñantes capere quidpiá.pnúriat fane fe de fingulis feriptu rumubi de genefi loquef.illi ná<j in primis talis cóuenitcapitulo dodrina .tranfferre ñero huc illinc facile. 4%EORumqfadionis aliú ení dixit habere cú patre pportionem 8ealiú in diumis Se in matre idé modus Si aút uelis dicere magis particularia ca> pe ut horofeopum fignificanté ftellá &qfequunf ex proportióe figna uidef.n.quéad* modum horofcopus initium &gubemaculo remoq; aliojy efie.Poterimus aúthoc pa fio loca condimentes &de afiione &de aliis accidéribus adionibus loqui hoc népe é ab eo didú. 44.IPSius «pfedo corporis lod.De negotiis lperiatí dicédo neenó aftio nibus aduenienribus reddit in memoria etia' qprius dida funt .Dixit.n.auditori relin quo cóplexioné tenues Se ímixtas figuras expones Se uniuerfalia docetnuncut conue niatftellayt cóplexioné inuenire.fi enim ftelte inueniant domidlii dñatum capientes loci qfiti confideráda: funt roñes quas adlocú hñt ná fi benéfica fynereta hoc eft cum aliis fadioné habentes fuá fulxioné habétes cófonátia:diííonátia benefici fynhíereta: í ¡ppriá fulxionem habentes cófonátiadiffonátia benefici parhsreta: fuá fulxioné hñtes confonátia difíonátia.malefici íynhxietx fuá fulxioné habétes cófonantia diffonária. malefid parhajreta: fuá fulxioné habentes diffonária.Malefid parh^retz aliená fulxio nemhabentes diflonátia. 4S IN squales habeát rónes maioreshabenti rónes ppriá pnebere oportet altera uéro minores adepto.Si aút difeere uelim9etiam tépus quo de bent exercere &fi fimul exercebút uel differentib9téporibus cófiderare conuenit utrú fimul fint necne.ná fi fimul fint idé erit tépus adionisfubferibit aút hocipíum natura quá fadunt ad ©&horofeopú matutine ná<g exiftentes celerius effidút .Vefperrina; uero tardius.Q_uodfi in differétibus fint calculis uel etiá eifdem &in lods differénb9 ex dfdem fulxionibuscognoueris tam tarde qdto effidenté fi nácg matutini tarde Se poft prima tépora. 46•NIHil putát difponi magnúdifponitpariter genefim oís fiel* la fed nó uniuerfaliter neqj magnúqcq fed cú domidlii dñamhaber róné nequaq pri midomidlii dñatus cám. 47. DEFratribus.Cú defratrib9habuerit oroné qde gene ft hoc éde ortu oroné num q<f confequif exponi tq<f ipfos cófequit oftendit de fratri bus oftéditnúc de indicatione locú aquo confiderandúeft de fratrib9ró qa inquit de ffatribus qrens nil aliud qde fobole qrit de matris fratrib9dicere.Eft aút tedio nó genefis fed matris Se aícéfio matris.Capitur nimiyjnó idé ut iamdididm9fed ínoduma quidé genefi din diurna uero $dodecatemoriú ex hoc náq; inaeniemus fedionem hoc mó.capiéda: funt partes horofeopú fadétis lod $Se inde íducere expedir ad cli macapeq? adhíerét ex afcéforia tépora eacg ad reda: ©indúcete paginulá Se afpicere ubi cadit ídudú afcéforiü tps Se ubi nó defierit ibi dicere oporteteéi'edioné.& ex hoc cófiderare opus éde fratribus efíe genefim.ná fi benefid locú fpedarint didto multogi
IN PTOLE.QVAD. fratmm efíe genefim.fin malefiri paucorum fratrum-Sciédum primo qnatrí opottere In hoc capitulo numratitas íít fratruni necne inde crafliorémodo numerus uidendus nam éxaminatim ac ad libellá inueneris quantitaté.tertio in his utrum formofi fint necne uel formofi fortúati. Quarto aut mares funtaut feemina:. Quinto quales funt p cedentes Si quales fequentes utrú mares an fcemins.Sexto fi maneant amici uel inimi ci.igitur tota fratemitatem confiderabimus ex medio cario ut dicebamus Si hop> afeé fione &fi multi femini híec confiderando dodecatemoria &fi benefid ifta fpeftátes numerum uero ex multitudine cognoueris fpeftantium benéfico^ Jj ?12 &fignopj natura.nam fi fuerintfigna bicorporea ubi funt infpidentes ftella: illo^¿ duplicem ratíodnabimnr formofitaté Si deformitatem omate ex prabentibus ftellis cognofcem? habitudine.mundane enim benedifpofiti formofitaté fignificant.male uero deformí. tatem abfolutionemcg eá.utmm mares an formina fint didicerisex ftellamm fpeciofa natura utrum mafeulefeantan feemineícant cópteprabétes fratres ftella .ínafculefcút &feeminefeunt compre tripliriter'aut per ángulos ¢ra proutfuerint alii quidena in mafeulinis quadripartiis. Alii aút in feemininis Si fi in mafeulinis fuerint fignis ifti illi uero in feemininis Si iuxta fuas fiilxiones hi mafeuli emnt illi uero feemina .hac nempein pracedentibus integre didicifti primos fignificant qui in fubfolanis lods.ut tp inab horofeopo ad meádiem ufq? Si lods.pofteriores aút in libias magis loas hoceftameridieadoccafum ufc$ S¿ horú Qo .amici manent quicúcg habent prabétes ftellas confonas dño meridiei fignificando nobis de fratribus orationé .at fi non folú prabentes fratres figurentur addñum meridiei fed forte fortuna quá cura fitintued tum non amicos folúipfos dixeris fed etiam una uitam agere.qd fi figura fint exptes dic fratmm inimicos. 48. FERE &ab his-Nó temere fere afcripfit fed indicas ut exa minatius ex ipfis cognofcamus genefes.nunc per alias geneíés núc alias augurabimur &hic ut in parentibus fere adiedr. 49. ET Nonultra poteftatem ac numerú.Nó uti cg oportet numeri acrius ratiorinio infiftere uel qd multitudo fratmm uel qdpofitio multi fit feminii.Satis enim eft dicere pinguiore mó proximúnumerú. Jo. Q_VAN do &aque m.'tte natis folum.bené quáriuin patre Iicet ©admiferint quando quidé &ipíé de fratribus fignificat.Semper igitur cü maleficis inuentus totam farit fratemita - tem-Cum beneficis fraterna tnultitudínem. JI.SINAutem in centris .Sape diximus centrapoteftaté in ipfis prabere euentis quodq; ualidiores centro^ feftióes in primis horofeopus cum igitur aduerfatio figurationum maléfico^ fuerit pradpue horofcopl tum bexiftente primípara uel primiiamines fiunt &alios ipforum ab fumút fratres bquidem quoantiquioré ob fuá natura faciat.ar ut corruptióis fiat caufa. $f. DE Satumo.Hincxgyptii dicere confueuerunt quod fi bhorofeopi Luna medii cali primiparas uel primialtos fatíat fi fuper inuehatur contra.necefie nimimtn ftellas ab fum ptionem facientes aut ait ad loca figuran quade fratribus ad adfpeftátes ftellas cú igi tur fpeftarint figuraros breuis temporis efficiunt qui mundana mafeulefeút ut aút ma feuli fiant fuapte natura uel feemina Si uel ífubfolanis uel in libyeis dando ftellas fup pofito ut te docuitin orátrone quáde parentibus habuit ut oportet ab ipfis Si partios latía dicere eodein mó &hic uult facere capere enimexpedit dantem fi una fit ipara folam.fin multa cuiuílibet propría quarentia qproportionem habeantillácg pro ho roícopo effiftam ex fingulis locis particulada dicenao. J3. DEMafculinorum Si íce* minino^ aduifum detg fratmm oratione.Rurfus diuifionem comitamr de marib9& feeminis oratio.Hoc enim confequens erar ut completo de genefi capitulo Si poft ge> nefim reliquum eft ut in ipfa genefi dicatur ex quo par eft de maribus Si feeminis di cere.oportetaút in uniuerfum ad Jumina &horoícopú fpeftare ac ut inuenerit hos di fpofitos uel etiam domidlii dúos ipforum ira pradicito.non enim inuentis íhuiufmo di loas definiendum fed fi inueniantur congrue ipfe necnon domicilio^ dñi pofiti tú audafter definiendúfin aút contra oportetpotius plures haberes radones cófequi enu merat aút modos quibus mafeulefeunt &fcctmnefcuntftdl* ututendo difdplmaim uenias contemperamentum &qui imperent quá uim confequantureligendo hoc eft congruendo iuxtafeminii affeftionem &perinde difticillimumhocpneceptumito> tum enim íuenif pinguiore raó id$ eft qdfuperius dixit iuxta id qd poflibile fit. J4. DeNatis
COMMENT. DE NAtis geminis.Acde geminis naris eft propofítum differere ac de geminis naris propofítum eft tradare &hoc de eifdem capitur loas confiderare'opus eft íumina ac domidlii dóminos ipforum fi enim hi inueniátur infignis bicorporeis bicorporei etút qui eduntur prsfertím etiá domiciliorum domini in his inuenti fuerint loas ídem au tem fadunt cum in bicorporeis quidem nonfuerint fignis cumalia ftella proportioné ná$ habernumeras ftellarum natura geminorumac fi plures inueniantur. idé fit qd* fi bicorporea fint figna &ftelte non dua: folü fint fed plures fimul plus uel qu$ pariter bina, potueris auté difcere mulritudinem amulritudine cuftodientiú fadentem ftella at genus afiguratis ftellis ipil ©&3) Se horofcopoJam utíq? dididmus quo pado c ó ueniat diícernere feemininam &mafeulam ftellam fpeculatione confiderat feetus ac redudrfingulos ad diuinam aliquam poteftaté non temere ut quifpiá ceníuerit faciés fed conferentia quaspiam ad pra:dida ícribinquoniá neceflario aut foeminía qax edút aut mafeulina aut utrunqj funt ac uel plura mafeulina uel foeminía mafeulina quídem imperiis feeminina aero gratiis &reliqua geminis caftori polluciq? ac cereri &profer pina: Se dionpfio putarunt dari. Quomodo igitur ex his príefderimus nó enim cómemorauit nifi quspiam confideratio iam conficiat quod dididmus.opus nimirú eft có fequi cóiedurá &indicare ex diuerfa fingulorum apriétateante genefim infpedops in. quiunt deopinimperanrium ordinationé &mundum pratdido ingratus euphrofynem6c in geminis metutñ &metus Iiberationem &in cerere fummmiftrationé uario rumfruduum aliaque praricifcere potueris ex ds qute accidantpuerper$ cófequi nam que confueuit tenebras inquit horofeopus &Iumina praeter namque cótemperarióes horum locofK fieri confueuerunt gemina aut tria puerperia. s?- MVLtitudinem qui* demab hoc hrientia.Vultte reliquú docere quomodo debeat dicere "us fit numeras &utram mafeulina an faeminina.multitudiné quidem adomidlii dominiscü inuedi fuerint uel fimul inuicem pofiti uel ipfi per fe at genus ab ífpedisftellis utrú ma feuliníE an fceminms.iam didicimus quo pado opus fit difeemere mafeulinos &feemininos fcetus.cú autem ralis fuerir affedio opus eft in totü unumex centris aflumere luminibus ut uel horofeopum uel fedionem fiquidé horofeopum cum luminibus cófiderans cópereris bicorporea figna in quib' 7funt parata gemina eflé. Quod fi horofeo pum nó inuenias. médium carium in his tum alicendú quid 8í de puerperis q> gemina funt puerperia qua: plura aut domidlii domini indicarint. *6. DE MOnftris .Nóeft autem alienumsut cum depuérpera habita fit oratiodeqj naturalirer effidisat núede nonnaturalibus docet quo undiqj elaborara pfedafit oratio-Confidera igitur Iumina ut habent utrú fine figura fint ad horofeopum:aut ad ipfum figurantur. fi enim declinarint Iumina finnj fine figura horofeopo &malefid fint in centris duobus alrerutri aut enigmaeft puerperiü aut talis eft infelidffimus.qno pado difeémimus aíé inuicé talia:cófidera prariadá coniugationé &domidlii dóminos non folú in coitu aut plenilunio te querere opus eft fed etiá in edudione. Iidem quidem funt.contingit aliubi quidé ipos cópofitos eífe in coitu fi cótigerit& aliubi in parra ac fi hos in ueneris lumi nacg qua: fintinconnexa ad fadá cóiugationem monftrú diato puerperium inde íhis quiere utrú uerú hoíum monftrú fit qualia confueuerunt ex hoíb9parturiri an ex rónis ex partefit q«f genitú eft &rurfus tenuius &exadius hoje fingula exquire cú nácg inue neris irrationale puerperiü exquire utrú in numeja agreftiú an deurú &fi,cicuR utiliü hominibus quorúcuncg anne at cú ex hoíbus quare utrú amigmaticú fit quod fadum uel honoratops ut hermaphroditi uel harpadoresQuo pado igitur difeememus utrú exirrationali an ex hoíe editú fit confiderare expedítcognofcendo pr^didas figuras g> monftrú fit puerperiü in qualibet fignis fint Iuminain humanis formis an ferinis & ad figni natura dic effe puerperiü. csterü fit fignü ubi Iumina cóftiterút. beluofum & malefid centra amplexi fint.dicemusirrationale eífe ob figni forma. Confiderandum aüt in his fi figuranfbenefia ad Iumina necne.fi enim non figurentur dicemus puerpe riü immite etiá fin figurentur efie mite pronútiabimus.fin auté qualecúcj éadhuc exa minatius exquiremus confiderum beneficü luminaribus figuratú ?enim exiftéte. dic mite genitú eé felles &canis &taliú editojK uel Jj &$fpedabit tale erir ?£ aüt fpedás ad ufum humanú tendétíü dicemfin aüt nó inuéto hoc puerperiü móftrü eft fi lumi-
INPTCLE.QVAD. na in humanoínueníanrur figno puerperfum ex'hoíbus eolítum effe dícemus. at lí ue* limas ut in rarione carenribus dicere proprietaté scóíideranda'proprietas figno?: ubi funt centra uel in quibus funt malefid nel ubi funt lumina Se fi nullúbeneficum ad hsc delatum loca inuenerimus snigmaticó ipfumpronunciato-fiinuenero %uel $aio benéficos: monftrorum genitumefle-fi ?¡f infpexerisedentulos &furdos facit &intepeftitte lóquentes his tales erunt caufe qaales funt uaticinia prafagiaq?. s7.DE MOn ftrís non alienó. Superiori hoc fubiecit capituló quo per omnia unió Se cómunicatio cedat.nam demonftris puerperii eft oratio.neceflario naniq; puerpería aut naturalia aut contra naturam cóparari ut plurimórinuenitur enim ídem inquit in humilibus ge nefibus eiufmodi: undenolis admodú confidere huic foli ftatim coníiderandotquandoquidem qádidum eft cómune eft humilium Se monftrofarum genefium confequé ter docet qualibus potius cófidendu &credendú prsceptis prtefagium 58. DOMIci lio dominantem.Iteró domicilii dñm te uult capere in coitu dñantem fed iuxta euerfionem fignificat pqusinquit Se euerfionis lumina Se horofeopi cum'dixerit iam domicilii dóminos luminum rurfus J i memorauit indicans ut magis neceflaria éaliis eius cófideratio ipfa fiquidé prohibef corporis domina. S9 •SI' IGrturho?: dña erit. Cum dixerit quo pado dinofeere oporteatan móftrum íit puerperió necne nóc aliud feribit elegátiffimum quo pado poflimus dicere anexferis fit partus. aliifue axalibus an ex hoibus. 100. CVM na?c ita habeant. Hoceft nó infpedis cófiderátib9cóiundio* nis loca maléficos Se centró facieres figni unde ad lumina beluoíi exiftétis putare opot tet beluofum eflé partó.at ex bñficiis cognofcemus mire fit an imite id ita aliis haberío bus népe domicilii dñató habentib9cóuerfis exiftentib9Se maleficis centró habétibus nó pnunciauit ut in eis.qus antecefferunt q> omnino erit ex hoibus aut pter hoíes ná qualitatis inquitinuenies pprieraté cóíiderando figno?: formatíones: fed có maleficí figurad fuerint ad'lumina centracg:tó cófidéter pnuntiemus ex hominibus efle partó. 101. DE NONaltis &ediris.Cú de móftris habuerit oratíoné docueritq? quid te nof fe oporteat an.Tit naturalis partus an córra natura nóccófequenterquerit utró nutrietv dus accedat partus necne id namc$ reliquó erat.quercns prius difieren tiá eius qui éde téporeuit;e Se de ds qui nó alenf" inquitcg tépus eé aunó qcundas in fe horaslcót neat &pfedó fibi aífumat qcun<$ igif de tempore uita; diíTerit nó de menfibus nó de dieb9 fea de annis. 102. Q_VÍAigit opus eft.pfedó eífe uaticiniú.Non folú fdre quotannis uiuat fed etiá méfes folos &dies uel horas qde fratrib9íérmo cótra inducit ex quo difeemtis utró dies uel méfes uel horas uiuat Se pinde qualitate quidé cómunicat. de uu ta náqj acmorte diíTerit at de quátitate omittüt loquií aut nobis pri9de eis qcirca par tus ueríánf abfolutos Se de uiuétib9méfes aliquot uel dies Se deexpofitis Se fi pariter aíTumanf uel in feruituté elabanf an filio?: pcrearioné.có enim non nurritile radio be nefid mitigató fuerit tú ad expofitá deddetfigura &cófequens erat de nó nutridlibus diíferenti utpotehocquocpnó omitteret. rurfus difeiplina uniuerfali utédo exlumi> naribus cófiderat lumina Se maléficos náfi maléficos inuenias có Iuminibus exiftétes aut dimerientes ppartes 8enó fignifere 8edomicilii dúos ipfo?: nó limul exiftétes uel figuraros malefias nó nutridle didto &illico abolitó iri puerperiú.Idé át hoc erit Se íi lumina nó dido fuerint mó difpofitasfed alio.Quod fi nó jeque parribiliter figuref ma lefici nó erit ueró diñó dimetiés fed có inueneris aliquá diftátiá íter axé luminú &ma la?: ftella?: tum erit cófiderandó an due fint fpedátes ftelte.tum náqj id ppemodum erit attéuat náq; Se obliterar adiftátiá partió auxilió at malefid additamentónó dubió quinfi diftent inuehanf autp uel ppfentiá ambo pdimerienté alter.& alter ppfera tiam uel ambob^luminarib9uel uní foló nullo bñfico figurato erit manifeftó qd dixi* musq> fi figuref aliud quidpiá erit.Sed qa cótingit mortua uel femiuiua edere planeqj eiieere hoc pado id licebit intelligere ©&rj neinfpiaát malefidsnam tum ex centro magis offendenté habebút adioné ut iá dididm9.ttec nimi?: ita dinofeant amalefi* ds Se luminarib'tetiá benéfico?: lumia nó fuccedere fi curte fit hxcquoig lumina cóne flere.id hoc módifeemem9có lumina uel ipfo?: alte?: defluxerit. cum poreutid Se cú aphsretid fuerint funtaót poreutid có pgrediunf aphsretici auté cum repedátretro gradiunf benefid inquá cumindidis partibus q[tenus maléfico aliiganf.quot enim
COMMENT.' faetínt partes ínter luminare &maleficum totidem oportet dícere menfes uel dies uel horas uiuere puerperiú.id fane difcemerepotueritex poteftare uel íbecülitate ftellarú infpeftap: namfi faerint profthetia Se orientales ualidioré habebunt poreftaté quf uero occidentales.aphaDreta? imbedlles imbedlliú aútdi es &horasprsfagiemus.ualido rumaút menfes fin contra cótingerint bñficum defiuatcj amaléfica extheta dicit'.fnde querendú eftfi in feruituté reuoluatur an fobolem pcreandá. confiderandú an quif quam maléfico^ feratur ad beneficú radium ímittendo luminibus an lumini.nam fi fu per euadetur amaléfico in feruituté reuoluetur.fin beneficus fupereuadet ad liberraté eft aútcú recognofcentes patres refumpferint.id erit cú beneficus luna; cóneébetur aut centro qihorofcopú.'fadt afiumpferit fpedanté maleficum uel alterutrú ipfofK habuetit poteftaté &conftirutú fit fub fulgore luminaris planea cóbuftum eodem modo Sí inplurimis genituris confiderandum namcg cú inuenerimus unú aliqué difto^ fimul infpicere- X? ^fubradiis tum didmus íperfeftú fore Se camulentú quiddá ne<$ omní no perfectú editú iri íi amaléfico fupereuadetur manens cóbuftus tum erit nutrimentí expers &temporis cp non inquá uiftu^ puerperium. 105. MOdushabetur de'téporibus. diximus nimirin de uita Se morte. confiderandú prsmonet tépus proprie tale anñus aflfumitur poteftate.nam perfeftú eft cóprshenforiú exiftens quattuor.íperfedum aútex una uel duabus Sí pauaoribus perfeftú horis. 104. HInc.Hacinquit de caufa q« únus quidé arca menfemfit alter uero arca annos unus quidé fimpliciorem habet có fiderationé alter uero multifidá 8¡ magis uariá in ds qute maléfico^, dúo igt ex omní modo oportet querere fi centrú teñe mt cumluminaribus maléfica &fi nulla be nefica ipfas refpiciat pararstes aút utraq; alterius inuenitur. ioy. SI COhibeant loca- Iiter.Hoc éadfint tú O&<yí mortua uel femiuiuapariútur cú utdi&ú eft ©qdé di menfus fuerit 3)aut d» .fi igit ualidi inueniant mortua aut .pfthets autoriétales íu éti. fin imbealli femiuiua.íbedlli autem fa&i diftis contraria fariút ut aphsrera: ocadui. 106 DETEmpore uita;.Qm arca uitá Sí morté denó nutritilibus Se de tpe uita; ferino furrexit iure tum uná ambobus&eandé dixit Sí pceffit quidé de nó nutritilib9íé quituraút de temporibus nita; cú de non nutritilibus Ptolematus dixerit par eft ut de aitre tempore loquatur inripienfig caufam perfert ob quam poft genefim ante omnia' collocauithoccapitulú ridiculú inquit Ptolemsus eft qcPfcripfere quidá de nuptiis aut reliquis apotelefmatis.cum necdú tépus uitre oftendiffet pra;uenit namqj mors ip fa apotelefmata.expedit igitur prius de tempore uita; dirigere capitulú. quo auté hoc habeamus capienda prius htec tria apheticos in quibus effe debet ftella quá oporteat emeritá efíe inde aphetas hoc eft «ñiflas Sí tertio ansretas.fuut auté ansretid loci Se ftellíe. 107. HOCq<J faciunt aphetid loa pofirionis funt quincg.Quoniá igitur ante ceduntalios aphetid lod age doceamus qui funt " aphetici loci.funt nempeom res quinqj horofcopus:mediú coelum afeenfio medii cceli qui eft locus undedmus& nonus Se occafusshos namqj inuenies locos infupra terrá hemifphsrionon iniuria fu pra terrá folum hemifphamú aífumpfit.id nam<5 habet cú uita pportioné íaperto exiftens mundo fed quia pars una eft qua; fadt horofcopú&una mediú crelú Se altera fub lata Sí ocddua opus eft horofeopú Sí reliqua centra locofcg latius in fpicere quid pars fariat Si quá dicamus centrú obtinere habet quafdá ante produftas Se ahas fublaras igi tur ex produftis partibus quscúcg fuerint cape quinqj partes rdiquas uero ad cóplendas triginta partes reliftas ex afeenfionibus .neq; enim opinioné fequitur cegiptiá ut opus fit quindedm partes capere Se perduftas &fublatas nó ipfos fequitur id aflerens. ex his ná9 fit confequcns capereinfupra terrá hemifphsrio partes triginta infehcis ex cedédo ut habeas íequentes fceliatatis Se pxime triginta medii cceli &poft illas.j>.ip fius Sí cófequentes.8.1od ddnde occafus Se perinde iuxta hác doftriná fepe feelids lo dpartes ad infaelicé cadere cótingit fignifere aut partibiliter nó fimplidter neq? abfo lute neq; enim utaliis unú apheté fufcipit neq; indefinite partientes eft.dirit fane partí cularéhorofeopú dextree ac nó finiftrx.nec enim inueniuntur infupra terrá hemifpha; rio. io8. INDEeo^qui ad orienté.Hoc córra Dorotheum eft ille fiquidé pratponit horofeopú hic uero ccelú mediú uidetur náq; ccelú mediú cum capite habere proportioné at caput estera pceliit corporis mébra. iop. NEq; qdin cónexú .Cúdixerit
IN PTOLE.QVAD. foca oía aphctica nnnc cas dícit perquas fub térra hemlfphariú relinquat partefqj.?y. fublatas horofcopo fafcipiat cur pftituendo huic fupra térra neq? oñauü fufdpiat dodecatemoriúqd'incónexúeí&dixitneqjdodecatemoriúqd1orií ante horoícopú & tráfumit atérra exhalatione perturbatcgppriá puritaté. 110.ADQ_d' &coloribus-In fpicimus náq; in folaribus artib’nebulofioré aeré utnequeat puré utplurimü oculo^s acies in ipfos intédi. in. POftuero ipfas.Rurfus aphetas piudicádas cenfet dicendo aphctica loca &ho^> inuétionis doftriná.núc etiá inqt aphetas enumerofqj ipfos íuni uerfum Si inordinate.fiue ita difcemit &ordiné exponit.funt.n.inqt ©&2> apheta. horofcopus fors fortúa Si taliú domicilii dñi.tum aút ex his iudicabit aphetes cú ílo co aphetico fuerit.Q_d' fi ita nó hét non affumet. qs aút ipfoft: ordo primú expedit có liderare utrum genefis diurnaan noftuma in diumis qdem genefibus folé ut dñm faí ftionis confiderabimus an in loco íít aphetico cp finó inueniat in ullo diftopt loe 094 ad lunam procedimus &eodemmodoexquiremus in loco ne fit aphetico. fi autéipil nonaffuerit ad domicilii dñatum OSiJ/SC horofeopi at domicilii dominus nó om nes ex neceflario trium erit.fed trium optimushic eft qui ad plures quam dúos uel faí tem unú tris habebit radones ex quintg diftis. Quodfi necg ©necg 3) nec$ domicilii dominuminueniamusin aphetico locotúpoftremo ad horofeopum cótendimus.at innofturnis genefibus inripimus quidem a3) non inueniendo aút ipfam in aphetico loco ad Opergemus cp fi nequidem ipfum inuenerímus ad domicilii dóminos 3) & fortis fortuna ac plenilunii.uidetur autem diurna qnidem ©jnofturnú pleniluniú. Quodfi nequidé domicilii dóminos luminum inueniamus inaphetids locis confide rabimus utrum coitiua fit pofitio an pleniluniaca &in pleniluniacis quidem fortem fortuna capiemusincoitiuisautéhorofcopum.uideturenim.O J> tanq faftioné tráf mutare Si nofturnam exiftenté in diumá tranfducere nam horofcopus diumus eft ac fors fortuna rurfus ipfa ut mox demonftrabitur horofcopus eft diumus. Sciendú aút g> non quemadmodúalii fortem fortuna capit Ptolemaus fed omnino a©in 3) nu tnerat 8iaque ab horofcopo eniminquit nouerunt qua fub forte fortuna; feripta funt dicit aút Ptolemaus nec hepfo &petofiri. ih.DE SORte fortuna; .Hi namcg primi de aftrologia prafagia-cóplexi funt.quiná igitur hi fCumfortuna for:em capias di* es quidem a©ad 3) annumeres Si per aque ab horofcopo Si in confequentia ilgnofB abfolue. noftu uero córra córra porro écuma2> in 0feceris &neutiq in cófequétia fedin pracedentia abfoluas.rurfus namcg eademinueniturquíe prius inuenta numerata a2> in ©at qua fiant nonamplius contrain ómnibus cuftoaierunt fed in enume ratione qua fuit ab 2) in© neutiq ordinem fignorum in contrarium eft pracedentia fecerunt.Quod aút fors fortuna: horofcopus quidem fit nofturnus Si Iuminaris maní feftum eft ex eis quaait Ptolemaus.eandem ñamcg rationé partium habebit ad forte fortuna: 3> eandemqj figurationé quamhabet fol ad horofeopum. manifeftum xfupet magis erit etiam ex his fi eadem difdplina utemur per canoné qua etiam in horofeopo.inuenietur enim rurfus uthorofcopus fors fortuna inducentes nancg partem luna mdiumis genefibusin nofturnis aút per 00 -capiendocg afeenforia témpora Si horas multiplicamus &faftú numerum componentes cum afeenfionibus queremus in ipfo rum climate ubi cadatnumeras &íbi eífe dicimus lunarem horofeopum itidem inue* nieturab ©ad 3) dimenfout quamhabetrationem &figurationem ©ad oriéntale horizonté eundé habet &2> ad forte fortuna, eodé modo fors.fortuna capta eandé habebit figurationé ad2i ut horofcopus ad ©&contra:quam figurationé ©adholofcopumeodé modo habebit &3) ad forte fortuna.fimiliter Si ratione urerqj ad alte rumhabebit. hoc eft quotpartes abfuit© abhorofcopo.totidem lunaquocg aforte fortuna, iij. IVXta confcriptum. Hoceft iuxta id qcf aprincipio confcriptú fit funt cj dicant nec hepfo tángete qui primus hac pracepta Si indagauit Si cófcripfit. Ü4. PRÍ jnum folem. Namdomicilii dominusrationé habere debet nonad parharetas fed ad fa&iofos faftiofi aút diei ©Si ob ipm coitus.opus enim eft ipil omnino apponi ©in de horofcopum.hocnamqs prindpium fupra terrá hemifpharii.opus autemeft domí cilii dominumnon cum omnihus éffe duáis fedaliquibus uel uno nam fi omnium in ueniantuibenebabuerit fin fecus nequidé ita abikiendis.oportet aút omnino ipfutn
COMMENT. J tris habere ratíóes domídlii dorainam ftellam ex quinqj didfa's ná dúo obtinens unú» ue non eft domidlii domina. iif.SINonpoftremum.Poftremumipfizm capit quia ídem inuenitur aphetes Se apheticus locas. 116. HORofcopnm Se forrem fortuna: nt in diumis genefibus horofeepus admittitur ita Se in noftumis fors fortuna &ipfe no fturnus horofeopus. x17. SIN utrúcg laminare.Memorauic fimpliriora iam de copo fitis loquiturunumquécg apheten dicendo ait núc dúos íimul Se tris inueniri aphetas. Cumenim inquitinueneris bina lamina in aphatids locis confidera quis magis ipfo rumeuenerit in dominannori loco Se illum prapone.Q_uod íi inuenias domidlii do minumtum illü cape.Cum edáin dominantiori fuerit loco cj Iumina.quarere par eft deforte fortuna in noftumis genefibus.Nam quia ipfum ultimú afliimpfit.non femp aútita in íupra terram inuenitur hemifphario. Cum noninueniatur quid faaendú oc curremus neceñariumeflé genefim autcóiunftiuam efléautpleniluniacá íi igitur coití ua fit non fortem fortuna fed horofeopum capiemus fin lunaris omnino iníupra terram hemifphario fors fortuna inuenifnec ulla nobis occurret ambiguitas. 118.C VM hac ita habeant.Dixitapheticos locos Se aphetas-nunc uult memorare quomodo ca* pereoporteat faftas ex ipfis aphefes quibus peremptiones fiunt.Quoniam igitur quin qj locos accepit iíupra terram hemifphario apheticos diftribuit fuper tetra hemifpha riumprimam in dúo ífubfolanum Se libpcú hoc eft amedio calo ad horofeopum & anonoloco adocdduum Se quicúq? igitur inueniuntur apheta in fubfoíana parte ad horofeopum capiütur &aphefesad illum fufdpimus utin.p.inoccafum opus eftqj té* pus capere occafusipforum Se totidem dicere annos effe.quo pafto autem capiamus occafus témpora dicere necefie eft.Ná Ptolemaus obticuit.tarditates afeenfionum íi* gnorum celeres defeenfiones fiunt Se contra.tardaafeenfiones exigua defeéfiones igí turqua per dimetientem aqualibus fcandunttemporibus quibus deícendút Se rurfus afcendentiaaqualibusfublatoramdefcéduntcapereigituropuseftfublatas ad 00 & quotquot hainuenta fuerint tot dic defeenfiones ut ttp exiftéte ftella fi uelimus defeé* ñones inuenire capiemus 25 afceniionem.ageexemplo conftituamus propofitum.Sit igitur horoicopus partium.y.© in V. parte prima ITf parte. 27.bin yJa in 25 parte.28.cfr in Vparte-22.$ini£ 0 parte.ó. £í4: parte.13. Q_uiaigi XSS ZC 1 tur ©diurna exiftéte genefiaphe <fr ^v tefim fadt in.p.loco capio per di* V metiétem qua eft 25 partem pri* a?, mamSe in duco in tertio climate inhoenamque comparatum eft capioque adharentia afeenforia f> témporainuenioqj ipfa exiftentia % j6.Se horofeopi inuenio.36 aufe* roqj minorem amaiore Se fuper funt.40. ac totidem aio lempira $ occafus pofteaqautem hac inue* JX ni témpora opus eft cóparare partes ínter occaiüm ¿¿apherú fi ení inueniatur prope plus uelminus proportionem habéces examina* timfunt inuenta fiminusconue* 25 28. SL Vf 27. niant fubeft error utetiam nune h3> eft inuenire confonum numerum cape ipfiusfc poft apherí partem deinde $pattefflx 30.Se rn. ubi eft occafus partem .15 -collefta autem partes. 40.inuenitmtur ut erat dricé* fionum auferunt autem uel addunt obuiantes ftella benéfica quidem obuiátes addút at maléfica fubtrahút.quadam autem funt qua in propofita genefi occurrentes 2£ pri* us per Co occurrit inde hper A&$cum uero aphetes inueniatur in.j.loco tum ho* ñmaa dirirarquod iuxta horarum conftitutionem capiatur.opus autem eft itafacere fi in fiipra terram bemifphano ftella inueniatur ipfius partem proferemus adreftam Eiii
IN PTOLE.QVAD. anaretes quidcm ín confequentibus portionibus medii calí apharetes aút in pceden tibus tum etiá excefihm afcenfionum anareta Si medii cali Sí ex multiplicatione horamrn apheta Sí horiaoia tipoja anareta cóponendo faciemus tépus diftantia témpora aquinodialiatria hac aút íuntqua efle dirim' 7ipfius exceflus oía aút ficut habét quantitatem diftantia apheta dimeníám.at faciebat per eandem dudionem. dudionemuocauit dodriná complendo itep¿ exépla uuít indicare aflumptioné ex prius de. monftratis relatú conferens plurimú ad ea qdidafunt cp augumenta centro £.• paqua lem additionem fiant ut ir horiaa tépora habet.46.addita his funta: .cum mediú ca? lum obtinuit aphetes &fiunt.í8.itaqj non folú per aqualem additioné fada funtaudiones fedin qualibet hora.2.tépora habet.at di cum pauciores.atqui femp in.ó.horas centri augumentú diftribuitur ob hoc Si pportionaliter anaretes Ínter centra diña tiam obtinuit.non quiatribus abeft horis Si qualibet hora tépora habet.2.oía fiunt té pora.é-his addimus pracedentis centri ut medii cali témpora.58.&fació.64.quotúin uenitur Si hac percepta dodrina uideamus quo pado fequentibus accómodeturid p pofitis 8i proportionaliter.no fimpliciter necg fortuitu differentiá habet fed eadéppor tione Si fimilimdine. 143. QVOniáhac qdemin aliis.Hic uult dicere ut proportionaliter etiá trium augumentum fadú fit horají quia inqmt additio cetros duodecim nobis perípeda téporibus dimidium ipfa^i addam medii cali tribus horis utpofitum cft diftare acentro fex igitur tépora inueniunturhis addamus medii cali téporibus q funt.8.& oía fiunt.¿4. 144. Q.V'Oniá aút Si in oíbus an mifcet Se ex aflumptioné utile corollariú ná quod oftenfum augumentú inquit centro^per aquale augumétum fadú eft.expedit uero noffe additamento genefeos quantum fit augumentú cenrrojt. non enim femp duodeciminueniuntur centra fed eft cum eú pauciorum.inueniemus afcenfiones in reda fphara centro^ capiendo excefliimcg faciendo.Inde etiá quotho ras abfit amedio calo aphetes Si qtam inuenerimus efle parte ipío^.6.tátum addem? exaugumento capiendo addemus his cófequentia centra. Quod dicimus erit manifeftum nobis Si his qdeinceps cóponemus. 14s- RVRfusenim oriente.multis Se ímen fis auditorem liberar labonbus.dodriná deinceps tradédo qua fádle poterit inuenire quaprius longa diuiñoneanxie capiebantur capiamus apheten ubi inuenitur.neceffé igif ipfumaut in centris eflé aut ínter centro^ interualla.Quod fl in centris inueniaf. horofeopum facieus per clima inuenitur.Ná inclimate utiam didicimus in ducendo apheta Sí anhare apartem Si auferendo minoréamaiore cp relinquitur dico efle diftantia numep¿ at mediú calú obtinendo per redam fpharam iteij¿ afcenforia tépora cóparando Se auferendo minoremamaiore.Sin ocridenü ad dimetienté exiftentibus fignis afcenfiones in dimate capiendo.fimile horofeopo feceris-Sinin media fit cetro rum diftantiastum confiderabimus quotfint témporacuilibet centro adieda. quo padodifeamus fi aphetes particulariter horofeopum faciat hiñe inferamus horofeopum ad clima Si capiamus aícenfiones-Rurfufq? in climate anhareta in ducendo minoré a maiore auferemus Si exceflum tempopc habebimus unius centri.deíde ipfum horofeo pum utmédium calú fupponendo eadem capiemus in reda fphara Si capiédo duorú centro^ exceflum quota ípfo^r declinatio.iteg: in occafu fupponentes.p diamettú in climate capiemus ut iharente Aries eft aphetes ir an haretes capiatur prius horofeo pusharetnáqj V- 70.11.48.fed utiq; calum mediú teneatat igitur inreda ©afcéfio nes confiderabimus.haret quidem principio V-^atprincipio n.i48.exceüus itaque ipfojd eft.8.igitur declinatio centro^.M.tempop: fadum eft cateas rurfus occidat Vp capiemus afcenfiones íunt autem tres per dimetientem qua di habendo harentia témpora.180.&.250.np.70.differentia igitur eft tempo^.yo.itaqj &ipía.12. témpora declinatio amedio calo.fed fi aliud médium teneat calum tum idé faciemus fupponé dototum locú apheta mediú calum tenendo Si horofeopumfaciendo Si ocddendo ut fi nó Vmédium calum teneat.fed Xeodé modo in centri tranfferimus.Indequa> remus quot horas abfit amedio calo.Non dubiú quinfi debeat anharetes agglutina tionemipfi facere.debet fimiliter ipfi abefle amedio calo .diftando náq¡ aquali diñan tia ab aphetain eodé fit loco.quo pado aút cognofcamus quot horas diftet amedio calo medii cali parré inferemus in reda Q:capiemní$ harentia témpora 8i fimiliter apheta
COMMENT. apheta fademufqj exceffum ipfumqj partiemur per horiaa teftipora qua ex climate ín ueníemus 8c quot ex partíti one hora tantundem abefle amedio calo apheten quere. musautem quocapaisfuntipfe-é.horarum.totidem namq¡ haomnis centri &tanta partem aquabilis additionis centrorum auferendo. addemus iniidentibus temporil bus fequentis centri. arfiauferre uelimus capiemus pracedentis témpora &auferemus ex ipfis proportionale 8c quod relidum eft dicemus effe tempus quod iniiriat anhare ta. uelut in propoíita in Yhyporhefi augumentumper.i: témpora fuit tantum dum namcg additio pracedentium centrorum-nam horofeopus- 46. médium c2Ium.y8.cen trum occafus.70. quia igitur receptum eft tris horas abeííe apheten amedio ccelo inue nio dimidiampartum eé has.ó.horarum. dimidia ergo pars additionisnel appono fe quenti centrosuel aufero apracedente.at qui erat additio ut didum eft. n.igitur fex íi apponam horofeopi remporibus inueniam iniidens tempus auferendo autem ab oc. cafu tempus ídem habebo reliduro. 146. MODusigitur quantitatis temporalis diftá tia abfoluit deaphetías glutinationibus tempus. Reliquum eft ut ad aliud peruenia. turcapimlum fea quia ipfa glutinationes omne aperta non funt.fed alia* quidem ha. bent cunda mala eífediua alia autem pereque &qua cundahabent mala cunda per emptionem adducunt.at quaplurima mala dimaderas qua plurima bona tranfuolá. testriftidas.noniniuriadehisdehisprius tradat docerque quando fint peremptio. nes.quando autem climater 8c quádo tranfuolans trifticia.confidera namque perem. ptoriúlocumanmalomquineturaninfiftatquifpiammaleficus fi radium quenq in* ferat. confiaera inceflum tum 8c terminum fi per fixionem fit maleficus in loco aut ad ipfum figuratur.fi fuerit terminas talis fignificatinteritum fi fuerin' bona plurima tráf uolans eiit dimader ut quoper fixionem iit maleficus fin inceflus 8c redirado benefid fuerit.fin inceflus introiruíqj folus bonus fit Se reliqua omnia mala diffidlis 8c difficul ter liberabilis erit dimader.unü praterea apponendo praceptum abfoluit de uita té. pote orationem quandoquidé binoscontingit aphetas inueniri fimul &dúos anare. tas. cum uerbi caufa ©unus¿c alter horofeopus aut médium ccelum tenet aut in dea moloco, atfiin medio calo tum per fadionem ©adiido iuxtalod dominatum 2> aliquádo autem fimul dúo eodem in loco occurrunt anharet^ partes permutantes 8C tum fit dubitatio quemipforum capere opusfit anharetem feu peremptorium •necg turban opus eft fea ambo aphetacapiendi 8c anhareta. dominantioré autem cogno ícemus ex ómnibusquapraceíTeruntiuxtaordinépaudoris temporis uimnabentiú hoc eft q> paud temporis &qui multi paremptoríafcg horum uires ac glutinationes co gnofeemus-deinde feribit quomodo debeas difeernere totidem glutinationes dido iam anobis mó didum.n.a nobis prius quicunq? benefid pariter exiftentes aut afeen, fione fublati conferuent. 147- INGrefluum temporalium.Hoc eft pinde tempus eue. nientium ingrefluum dñantiflimaloca apheta autem didt. 148. AT ALterius utin* greffus feu ut nuncintroitusaut termino^.Quod fi utrúq? bonú fuerit tum fada erunt fola tráfitoria. 147. ETIn his .pprietatis fpedé inqt detriméti &purgaréis cognoueris aproprietate occurentis lod. náíi in coelo medio inaderit arca adiones erit de trimé tum-liníforte fortuna circa poflifliones ac fimili mó íaliis oñdet loas. iyo.PERem. ptoriamdñam.hinc orditur qua occurrát ambigua.cü dúo pariter occurrerint ipfe nó íolú in anharetids intelligas.fed etiá aphetis.binos tibi canonas didtaut enim ad in. gredientia iudicandú dñantius aut ambosdicere oportet anheratas 8c oftédi aut hoc autillo tépore foreperemptioné &fi nó perimit uterq; ueja triftitias Se climaderas effi det. iyi. DE FOrmaSe cóplexione corporali.Tradita de uita tépore cogirarione exi. ftimat fibi de corporis Icribendúproprietate.quá anima prapofuit fiquiaé prima dif fingitur.at illa pofteffidionéinftrumentocoiporeutitur& cumillo ptátes cognatas habet ipía uero demum fuá indicat adioné his ómnibus de caufis praponit de corpo. re ofoué qeé uidet dúplex ait naq; Se figura 8c effigiationé ante iré inde exaltero príd pió fecunbá habet orationé de affedibus quacorporiadueniút faritq? hic dodrina in uéáoné horofeopú 8c luna 8c ipfop: domicilio^ dños 8c quales hi fuerint,pprietatef<g fufdpientiú locop: 8c ftdlap: diametri ftantiú talé dicas effe figura 8c cóplexionem. ai t nág ipfe de fteliis ppria de loas fpria tuú poftea reliquú éipl’ojt cóplexione cófequi
INPTCLE.QVAD. conieftura at alterum adhuc tenuíorem fermonetn habet cunftas ut ípforum natura.* les Sí afdticias exquiremus potentias ficut qualem faciat complexionem ft per fe ful* xionem aliquá faciens talem ad 2> talem in totú ñellz orientales quidem exiftentes'í differentes fuas confuetudínes &falubres fariunt.ocridua; aút imbedlliores &eafdé &matutina quidem ac orientales exiftentes magna fariunt corpora .primam aút ftationem fadentes ablationem firma &ualida. uidéturnamcg ipfre in genefi efie ualidio res auferendo ímoderata ftationem aút fadentes ad additionéfecundam ftationem í becillamsquandoquidé nec dum ualida* in additioné fuere, caeterum adhucferunt ab Iationis reliquias &idónea ad malos humores cumaút fuerint occidua in gloria Sí in moderata.ftationaria’ autemin additionem fecundam ftationé imbedllá .quoniam necdum ualida: in additioné fueruntfed adhuc feruntad malú humorem idónea & ablationis reliquias.ita igitur ftellarum uires tenuius fubtiliuftg confideraueris .atfí* gnorum hoc pafto primo ad ipíop* integriora. fadendo diftributionem inde ad tenuí us fecedit cuni proportione q> qusdá in síliuo folftitio quxdá in uerno tequinoftío quídam in autumnali. inde ut qusdá magna funt quíeaam parua .magna quidem. Si •nt ¿k .at parua XZ£ Sí rurfus concina quidem &alia in concinna Sí ad partes nó omnia figna partes fortita funt fimiles.fed alia quidé anteriora ualida pofteriora uero Imbedllá funt. íbedlla funt aliquibus anteriora quia filuofiora qd1fit magis filuofum corpus.confueuit uero pra: aliis filuam natura fufficere.igitur &corpus materiam ma gis partidpatin genefi reliqua pofteriusj multo igitur inquit magis íaliis poft memo rabimus capitulis cuiufuis doftriná iuxta fuum ordinem explicando, particulatim 2) eodemmodoná magis particularia &magis fpecialia ex I» cognofcemus.hoc autem itidemuulthoceftinhorofcopo confiderabamus nam<j quce ipfum fequerentur &ip fius domicilii dñm &complexionis aliam fpedem nec expedít proprietatem folum cuíuflibet didop* infpicere ut pprietates fignorum fadant Sí hatrentium ccelo .parua namcg figna parua corpora fignificant.at magna ingentia-ac ut quis fimplidter ita tri* buerit hoc eft fine complexione. ipfe namcg figuras omnes exponit feparatim .tuum autem fuerit concernere 8í cóieftare. iyr. AT IOuis domidlii dominus. Vides ne ut non fimplidter ftella^ didt proprietates: fed qñ domicilii dominú fadant.manifeftií autem Sí quando horofcopum fadant aprindpio operis iftius dixit introducendo ut diftantia Ohumidiórafiuntaliquatenus. Item alíquando ab ipfo calidioraex figura ita Iicet cóplexionem coniedare cumfulxionem faciuntnempe cum orientales primo hoc eft per ablationem. ij-j. PRatcedente. Hoceft aphetico.& extra hoc eft ha:rentiú ccelo ftellarum proinde tibi regulam prodidimus ut debeas Sí de hsrentibus cario ftellis facete cóiefturam: qua: enim infignis inquithxc Sí inhsrétibus cario audire ex peditad ualidius effigiandum pfpicere dixit enimin •intuemur namcg ut anteriora íunt tenuiora. pofteriora uero minus nutrirá &magis uieta atin 21 quando pedes ma lores funt &pneoriuntur. cótingit aúteadem figna etiam bene compofitum habere re liquú corpus. habitiora nam^ iunt aliqua membraatcg in aliis idem eodé inquit modo &in aliis fignis opus eft ratiocinari qualia fint cópofitiora &qualia incópofitiora aconftruftione Sí pariter orientibus ratiodnádo. i$4. DE OFFenfis &affeftibus corporeis .Poft ha:c Sí decorpore oratio in binas dirimitur fpedes in naturaletn &contra naturá prfficedit aút naturalis eam qua: cótranaturam. cum ergo dixerit de naturalí nunc par eft ut dicat de ea quxcontra naturam dicat.ut igitur in pximo capitulo uniuerfaliter primú perfedt capitulú deinde expofuit particulariter eodé mó núc uult ma gis uniuerfalem tradere doftrinam inde ita quid particularia exerritare. confideraigif inqt tria infignifero loca horofcopú Sí occafum &fextú ab horofcopo qre íhoc capi* tulo proximú offenfam aut morbú habebit hoc corpus.inde circa quáparte Sí caufam In his aqua fignificat.q re aúthxc fignifere ítotú malefici radiú mittunt iuxta ftatú tí aut aut pfentes affuerint extédifaút málú.& ualidius efficit cú aút altep* Juminum: aut utrúcg in diftis inueniaflocis utin figno &horofcopo tú.n.& fi nó zquipartes in uenianf malefici Iuminaribus.Cste^ aút pemicát:aútfupra íferunt .fignifere át folu p fentiá habuerintoffenfas &morbos opus eft ratiocinari difcernitq? id tú a fulxione ma kficop,:. namfi inueniant oriétales detrimentú erit fin occidétales morbos.namdeta
COMMENT. menturn efl: aoalida c5fadú &ftabile ícorpoie.at morb® ex defedib’ píedus Icorpus incertior quo ualidiores fuerint ftella lefioné fadent quafunt oriétales imbedlliores aútmoibú.exqairédú aút amodoje natura confequentibufig ftellis didtocg quale de trimentú fie Si morbus dicet tibí uticg qualísftella qualé morbú facete In uniuerfum confueuent.quo prouidus in ftella partibus infiftas ut de afpedupponaf nobis cófide randú.Quoniá ©&2» afpedui dñantur fi 2> luna in aliquo dictoK; inueniatur locops coitúcúfoleautpleniluniúfadensnempej)© uel pleniluniaca in altero duo^ocu lo££ erit detrimentú Se enminueniaf occurrens.© in I) ©aut plenilunio copulata ali cui nebulofaja conueríionü annutnerat tibi ipfeProlemaus inuenies quomodo opus ficeiieere tales attadus ex canone.erit aútídem &cumnóin aliquo didop: locorum malefici orientales exiftentes inferunt radiú uticg paut nut fit expulforiú id eodé modo fi Ofpedarint aut inuehanf in totú magis ad ©fecerint matutina figuratióes at arca 2) ueipertina.Sin aút de ambobus hoc idé contigerit ambosj¿ oculorum erit interimentú Dixitex ftellarum natura efíentiá ex natura martis quaigné comitantur &ferrú Si tales caufas ex natura bqua: de frigore manant turbatione Si glauco colore &quade talibus ómnibus cafu aliquo obueniát Si pracedens occafum ut ueterespro prie de lefione locú uocant qui eft etiá horofeopi abalienatio fi afeenfiones fpedes ne quomodocúqj capiasfignifere. fed ut iam affumpfifti fuper afeendétes &nó uergétes deorfum quo diximus modo nefimplidter cétrú nadie fedautin.7.autinhorofcopo rurfus namqj etiá utracg luminaria in didis inueniantur centris non folum fi nonpra (upraferátur.nam quia fimul receptú eft Iuminaribus maléficos adiungi ait ne incufes ípfos omninoaquis eñe uiiibas licet praferantur in morbis inferendis.cura ei eft definiré ac dicere magis fadant com matutini ad folem fuerint figurad uefpertini aút ad 2) pót id euenire cú 99 fuerint lumina &malefid cum ipfis ipfos difpartianf ante attollatur aliquis maléfico^: utcum fimul fteterint lumina id córingit ut qua: figurarionú fint praferanf cuiufmodi horizonn's loca. cura eft dicere ipfapre fe ftella: facere cófue uerintqualia ipfa figna& partes ipfojt'maleagentiú&malepaíToijtut ©&2> &9 cú enim male ada fint uifus offendút at $faminalia Si germinantiú genera itemqj fi- Siratis cumipfis paut náfialterinfpiciaf’ indecómodúnullú.atí dñanrifíímis cere ordit qua corporis partes cui opponanf ftella aj, fumendo exordiú is utpote frigidus frigiaioribus ómnibus parribus dominan phibetur utfpleni uefica.at ¿tadui &pulmoni. nammoderatus temperads dominaf Si &¡ renibus. funt ná<g partes calida.ficut ©cerebro quapapua Si dñantilTima partes.qua in medio cóftituta fo » li Si áno ob mobilitaté ficut 25 utpote toti dñata corpori cundas habet ptátes pcoi pus cóftituit proportioné ná<g habet cú guftus eledrix.porioné cófirmans.ftomachu alterans.in aluo excemens. ijy.EXCEcationes quidé uifus apotelefmata effidút.Pra cepta delige deligit obferuationis.ordif in totú dicens fupra qua reliqua particulada &cófequentia.ea quapcefierút exponit in coim illud didt q» Ginueniaf tJ©aut pleniluniú in didis loas erit excacatio Si cum in altera ad ©figura qua rationé habeát hoc eft diuiduap: hac enim funt quarelida Si habentiaad ©rationé de Cto prauenié do dixit. Q_uia igitur dixit a&99 figuras tempo^capi pueniendo de dimetientib, quas grad diámetros uocát cum dicebat coitiua uel pleniluniaca.reliquú eft ut de a dicat quaad ©dixit habere rationem Si cumipfius &-rurfus aliá tradit obferuatíoné talem cú unus maléfico^ autambo 2» expulforia exiftenti attoluntur in centmm alicui iam didorum exiftenti offendunt uifum ipfi epicentri exiftentes .nam íterum uefpertini inueniuntur doryphoriam fadentes ad ©in locisleforiis in unum uero col ligens ambas figuras in ©Si J> dida ddneeps refert ubi in eodem figno cum ©& inueniantur ©quidem pra fublati infublati utínter dúo luminaria inueniantur am bo oculi offendunturfiut diximus figurentur in memoratis centris nam cr? uulttibi caufas memorare in quibus acddunt quadida funt. didt autem acaufis fadentibus. funt certe malefici an mifcetcg ipfis $utpote cómunem exiftentem &cómutabilem benefids Si malefids ftellis iterum fupra locutus de ?de eis qua oculis obuenirét núc de eis quaacddat área feminales partes loquitur opponuntur aút hac ?.nam ficut q<f aIuminaribus de oculis perfedt eodem modo Si de feminibus a09 quia lefionem Fii
IN PTOLE.QVAD. nn!t inuenire fimul ctim Ipfa comprahendit maléficos .Cffterum ipfam uult habere rationem ad loca leforia ubi affuerit ipfis prsfem'm in occafu multam habet rationetn occafus ad germen ubi nuptialem locum appellareueteres coníueuerunt. Cumigitur uenus in his fuerit lods &cum hfigureturcp ad ipfum &unus ex malefias ipfi fupenn uehatur ubi id quadrangula uel dimetientem fadat figura fcrupulis partibufue .ná tú ipfam ferunffine ftirpe uiri &fcemins erút in abortus &embrionü fediones incidunt eunuchiadmittút £prima figura obferuata.is namcj ob cómunem'naturá facitipfos ambiguos comunes cum muTieribus &uiris. Cumaút ©admittens ?£ afiiimit ©qui fi fimiiiter figuref &inueniaf cum his qusdi huic mafculefcunt. at jappulforia male fías radiü fupra illaris parribus mitrentibusfine langore fiunr mafculeícenriú.mafcule lefcunt aút autfiilxione aut fignis aut finiente’tales uifibus q> fol cum ipfis fit admiflus fiuntcg balbi id ob mercuriú euenit.nam is lingus dominaf fubiiriunf Si figurátur.tú máxime efficax erit figura cumluna: figurabunrur. ipfa namqj ut fepe didü totius eft dña corporis. 157. OCCIduus.Hoc eft cóbuftus his interueniens cf> ob acumen ipfe eft ablingua: uinculú adueniés foluit.iterú fi 3) de germinib9dida.diatnúc de eis q in membris cótingantut claudicanribus gibofis &roto corpore oflfenfis. Si igitur fue rint lumina centrata in didis centris &malefid comités ac &dimetientes fupra aútil» latí fimiliter arque 2) affiftente aut in coitibus aut in fiexuris hoc eft quadrágulis figuris aut ecliptids erút didi morbi fignis idoneis hoceft qua: ad hxc accedát ac ut fie lo quarfimul cám afferentibus. nam Íí Si gibbofus eft &peumbitat 2'(.¡£55 fqualens talefg pnides corporíb9folent iuehere. ij8. INFLexura. Inflexuras dicit necliprico tum coituú. Ita apud Dorotheú dici cóperias inflexuras pemiciofas agenefi ipfius di» cendo ex qualibus figuris filt leíiones &morbi .núcdicet unde 11a fdre liceat utrú ex genitura cótingant ipfis detriméta ante pofterius fuccedlt. cum igitur malefid inuéti fuerinteum luminib9fignificátex genitura malú forecúueroin medio cíelo figuras habétes ad luminaria fuper adueniédo tñ aduentupa fignificat malú &cü dimenfi fue» rint fupeme inuedi luminib9nó detriméta mó aduétura fignificant fed etiá ex ingen» tibus periculis fignificat fore diferimé. 1sj .CIRca trópica de uniuerfalib9detrimétis afignis. Simplicéquendá canoné tradit quo noris detriméta. Cófidera ubi fit luna Se fifignum tropicú fuerit xquinodiale dirito detrimentú fore fperiema detrimentí a naturafignojK poterit cóiedari in Vquidéexiftéteui iligines dicito humorib9náqj in aere redundátib9uitiligines fiút in cute cp aút in petigines habebút igenefi ex acá tioribus &aridioribus humorib9at in-í!: lepras fadtprohibet aút nam<$ ex humóte melancholico hic humor in autúno capit incrementú in ZC cancros quia hi ex frigidis &humidisfiút genefib9.160 .MORbi aút adueniút.De detrimétis locutus. núcdeaf feftib9in uniuerfum aút querit didas figutatióes in detrimétis &affedib9.at fi inuenia tur matutini quidé ad ©.uefpertini uero ad luna detriméta faciunt ualidiores náq; iti ueníúturinqiwb9diximusinueniri figuris fin aút córra affedus ob peognitá ipfis ex cótrariis flatib9faciút íbecillitaté itide febres quia pnunriauit parté didurú illa ad de» trimentú cócurret núcait figuraras ftellas qua: íúnt in leforiis locis Si ab harrérib9ipfis partib9prardicito fore detrimétú qua: uero cui opponaf partí iá didicimus. iíi. MER curii %•lam dicet unde feias utrú morbus iugis láguenti fit an ne hocautem a<£ ca» pit. is nam<5 nó folutn mobilis eftmotu cótinuo caula morbo eflSritur fed etiam cum ftella pariter mutaturintenditq¡ ipfius uim maléfica in duobus centris non folú inquit ab ftellis fiunt uidfíitudines morbo^.fed etiam anatura fignorum uerum ut in ftellis non cunda ftellarum fufetpimus fed qua: in leforiis funt locis.eodem modonon ora ne fignú admittimusfed qua: leforia inueniantur in centris &in totum terreftria &pl fculenta.didt terreftria qua faciunt ftrumas &fiftulas cp reliquis gaudeát elephátiores autem ob fqualorem.hsc cum ita habeant rurfus apponitfibi confiderandum utrum futurum fit aliquod auxilium an potius detrimentum.benefid loca fpedantes 8e morbos &lefionem fadentes tum inuedos morbos &detrimenta fadunt fi minus perfpe» xerint triftes Si laboriofosífeftofqj morbos incurrent &fi fpedarintmaleficos beneficí confidera qui quosfuper inuehantur .nam fi malefid benéficos fuper inuehentur raa* lum intendeturfin contra benefid maléficos fiiperinuehenturlágoies cóciliabuntur.
COMMENT. cum fuetintetiam orientales tum namqnefuam poteftatem cnftodiunr aut dignitates morbi namqi cuifu opulento plurimam habent conriliationé. dein ¿n íuis non populanbus lauacris exuunt foimofa ut ftrabifmum eft intueri fapenumero faftü cum gra* tia&ex contionibus ueteres namcg adducentes in facra loca agros fupplicationes numinibusproferebant extendentes Ianguentes utniultitudo cogeretur 8c morbus ofté taretur ac predicaretur. 16t. DE Anima qualitate cum de corporalibus dixerit omní bus nuncanimam fpeftantia promictit ac ut de corpore orarionem bifariam diftribuit in id quodde qualitate &id q> de detrimento eodem hic modo bifariam qad anim á attinent diftribuit in qualitate 6c detrimentum propofuitcg fibi nuncde animalib9tra- ftare qualitatibus quia anima pars unaintelledhua.altera aütrationis expers 8c conté tiofa friendü ítelleftile ab intelligibili cognofci.at morale quicquid eft aj&domici liorum dominis £c apariter cum fole figuratis ¢ra dicit &itetn fignorum natura in quibus ftella inueniuntur in propofita habitatione confiderabis earumq; naturas Se aliud trópica fignificat aliud folida 8c alteró bicorporeum Se aliud horofcopum confu derando Se aliud médium calum infpiciendo in aliifq; centris. 163 .ET ITErum oriétales exiftentes aliudfignificant ataliud occidui. accepifti hac Angula ex ordine aPto Jemao perfpefta fingulomm circunftantia figurationü qualiumcúq; ait id enim fignificat quandocúqj ipft 8c ipfos exripientium quorum natura corporatior .namqua habent pofitionem terreftrium complentur uaporibuf. nam qua lóge magis tenuia funt ea non funt corpulentiora. nam femper fignoje concifiora tibi memorar de confidera done quattuor fola contemplatus.ftellas inquit confideratopropofitá fomentes adió nem 8c ipfarum domicilii dúos naturafqj ipforum fignorum qua excipiunt domicilii dños 8c ferientes domicilii dños &figuraros ad 0ac ad centra quibus dicunrur oriétales centrati uel infuper afeendentes &declinan naturafi^ ftella^j dñari dixit domicilii dñatum.nam domicilii dñi iuxta imperium rationem habentium ftellarum capiun tur. 164.ET QVrrationem habent.Nó folum domicilii dños dicit fed etiam dños ipfos coníiderarionis ut ?£ &Jad'O c¿ ad centra.ná figurationes qua ad ©faciunt ortus occafus ftationes nondixit aüt centrales fed ftationarii ad centra, ut nonfolum centraros dixerit fed etiá fuperlatos Se declinaros diuinos cafaría &diuinos cuiufmodi infomnia diuina offenduntconficiunt diis quid implicando iura folida figna q> me diumius habeant. namiufticia medietas quadam eft £¿ figurado expofita comitatui quodlibet enim expofitum exercet. 16$. DE FIgurationibus. Cumdixerit de natura fignorum núcde figuratíone differit ad ©&ad centra &aquantes exponit fimul figu ras ut q> matutina fimul orientales fint affimulanrur horoícopi centro 5c eadem fignificantur ab ambobus¿c matutina ftationes médium tenentibus calum.fed pragrefíus hoc eft abiationes occidui centri. at uefpertina ftationes fubrerraneis.item in mer cutio hoc comparatum eftproportionem faciendo cumdiftis.nam poteft quádo matutina ftatio 8c fub térra centra, id poflunt qua difta funt de mercurio &uenere. Intetim audiendum qui dñatum habent hoc eft 8c J> ácrdomicilii dñi ipforum ftella pracipue cumiidem melius eft eandem ftellam domicilii dñam eé hoceft ?£ &3) uel non auos uel unum. proindeeundem haberem ad unum alterum autem ad Ifed! tinumquenq; habere ipfam adambos rationem non uere affefti noninfuo exiftentes1 loco in fuis muenienoo faftionibus ñeque ad utrofque figurad obfeura &imperfeta erunt quaex ipfis apotelefmata. 1(>(>. MALEficorum imperantia. Volens memorare &in contrario apotelefmata tranffert ad malefices .Quarit igitur tradere doftrinam qua pofiit prius procederé male agendi uis aut interimentum &ultio .nam fi fuerint in illis locis Se inillis faftionibus inueniantur ad malum 6c ultioné erit ipfis iniuftum &aliud alterius fententia ut non putetur ipfis iniuriá facere aut malefacere. 167 .DE BEnefids.Cum de malefids faris fibi dixifle uideatur iam de beneficis loquitur.Si igitur inuenias maléficos domicilii dñum habentes iuxta ea qua difta funt per nunna. fin benéficos confidera fi non fuperinuehuntur ab aliquo maléfico &iníuis locis 8c in fuis faftionibus exiftentibus.Nam fi ita habeant fi in mafeulinis inueniantur fignis uiti quidem ferociores euadétmulieres aüt uiragines fi praterea &8c $uel eorum alter íolú mafculefcunt tura noriuiri folú ad feiorius tendút fed etiá libidinis habebunt cu- Fiii
IN PTOLE.QVAD. piditatcm ingentem &adulterii. at mulieres mafculorum opera imitabuntur.tribaces fricantes Sí turpitudinerepleta Iatent aút hac fi fola $cótigerit mafculari at fi ^ma nifefta erunt qua fafta.cp fi fcemininis fuerint fignis Sí luminaria Síd’1 uel cria ?tum erir momentum ad fcemininam .ppenfius- Sil* rurfus confiderare uelimus utrum manifefta futura an occulra fint ad» id cognofcemus .capiemus aút hocab matutifiis Sí tiefpertinis figurationibus d’-matutinisnacg exiftentibus palam erunt uefpertinis aút occulta. exceduntid qd'naturalehoc eft.non eft ipfis exceflus contra naturam uiro ná que túrile utfcemina fceminile &folubile intenfio igitur iftopi alicuius effidtur magis pnaturam fubtenditur fimul aduentante g&£ %Sí cf! &cundís, utipfe quocg ra. tionem habet ad ea quaanima funt hoc eft ad id qd1facile deprahendaf &confpicia tur ná £tam Sí fi prius diftú ob celeré mobilitaté omniú qua dixithus caufa effidtur. GEORGII VALIa Placentini in quartum uolumen Ptolemai apote, lefmaton :Commentarium s Vmea quagenefim pracedunt abfoluerit tertíumqj uoluménon fimplfdter ñeque ut cafus tuli timpofuitfinemtfed pfequendo quam fecerat dicuifionem.nam aftronomia prafagium confiderat qua antegenefim uel qua in ipfa genefi uel qua poft ipfam qtf poft genefi dúplex eftunum (| dem eft circa cóplexum alterum uero drca extrinfecus euenientia -dixit i tertio de eis qux ante genefim &qua inipíá genefi. nuncreliquü eftut dicatde extrmfecus adueniéribus qd dicere ppofuit. funt aút hac de fortuna adeptio ne &de fortuna dignitate Sí de aftione ac naptiis Sí amicitiis &id genus aliis. Sdendum eft q> fortuna equidé adeptio corporiattribuiturat fortuna:.dignitas anima Sí quemadmodúde corpore prius dixit inde etiá ita de anima, ita nunc de fortuna ade ptione pílmit capitulum inde porro de dignitate fubiungit.quo pafto igitur de adeptione farienda fit confideratio capitulum. Capiemus igitur fortem fortuna afole í3 cunftaqj Sí confiderabimus quahos fequáturftella Sí qui domicilii dñi quam pofitio nem ac uim habeát Sí figurationé ad luminaria.bene enim figurata abñficis uel parhe retis abundantes Sícopiofosefficiuntmale uero affefti uel etiá ad maléficos figuratf inopes efficiunt qualitaté uero pofleflionis 8í cauf.tm qua pofleflio aduenit ipfis figníficabunt ex ftellis qualitates. manifeftoipfasPtolemaus defcripfit necdeipfis Ionga habenda eft oratio. 3.Q.VAE conflitutionis fint ppria peculiariter contingerit tefti monia non enim ab oíbus qua ad conftitutionem. Necfimpliciter dixit peculiariter. fed indicans non ad utracg luminaria prorfus figurari fed ad eum qui fit faftióis qdíi adutrunque melioracutilior figura. Verum qua E>. Su'oaudiendum domicilio dominans pracipue figurata adeptioni fortuna fimul comparg erit. Irire autemfc aflrim pfit isfiquidemeft facultatum effeftor in fuperioribus cenrris horofcopo Sí medio ca lo opus eft igitur domicilii dñm eflé p> Sí bene difponi erga Sí ferri ad 3) Sí bicorpo reo infiderefigno. 3. DE ESSentia delebilitate.Maxime neceffarium pceptum tradit quo pació cognofcere conueniat an indelebilis maneat effentia an delenda uideatur.' Confiderandi domicilii domini.nam fi hi fub eadem pfpefti fuerint faftione firmafli adeptionem habent fin fub contraria faftione fupereuaferint tum deletiones poflefiionum faciendo peculiaria loca. Quo domicilii dñi fupereuadant fortem fortuna uníuerfalis temporis aliud tertium cómodiflimum fubneftitpraceptum aquocognofce mus qñ erit adeptio uel deletio. confidera qui caufam habentaaeptionis uel deletióís uthabeantad centra Sí ad afcenfiones.nam fi centréturcelerius confident. fin fubter agantur ferius Sí afulxione erit dicere namfi matutina fuerint celerius confidentfin uefpertina ferius Sí extremis temporibus. 4DE FOrtuna dignitate .Cum de dignítate Sí tali fcelidtate dicendo de fortuna adeptione fermonem compleuerit. Núcnoc pracepto unlt referre de fortuna dignitate fequitur namqj utiam cüdirimus de anima Confiderádum ergo quo pafto habeant pofitionis luminaria Sí dorpphoriam eis fad. entes ftella. ut enim pofitionem habuerint ita Sí dignitatem fecerint. Sdendum fane fore aliam dorpphoriam in© Sí aliam in 3) .namfi in© doryphoriam fadentem ftel lam non plus uno figno abfentem in pracedentibus partibus. atinluna íníéquentibus admodumex ordineac propofito praceptorum progreífum fadtprimo quidem ponic extremas
-COMMENT. ponit extremas ®iticas pofitionés.inde confequenter fpedás Se fut nenies exponít ve illa dicit regifica in quibus luminaria funtin mafeulinis fignis aut alter ipforum fa» dionis dñs&mdoryphoriá habetur aquinqj uagantibus fteliis ubi Oin pracedenri» bus parribus doryphoriam habere dederint at 3* in fequenribus.ex hoc fane modo co gnoícemusregificas poíitiones.Saneeftuidereqnomó oporteatdifcemere.num pofíintnecne.Quaritigitur dúo quadáconftituta rirca ftellas •doryphoriam facientesfi ha: inuenta fuerint centrarse quafint domicilii dominapotentes fecerint fin declinantes fuerinr impotes Se imberillos &rurfus fi inuenianturfupra terram cétrati do ryphoriam farienres prafertim dextri.hoc eft precedentes ©.fin cunda alfa affuerint Íint9 eccentra Se in doryphoriam agantur aqnincj uagis his quidem matutinis exifté tibns filis uero ueipertinis fintq; centrati doryphori folu aútluna in feemininis fignis atfol in mafeulinis duces erunt hoc eft non reges fed uita Se mortís folú domini. Sin didorum omnium neegin mafeulinis fignis hat affuerint-neq? doryphoriam faciétes centrati fuerint uel atteftabútur circa térra centra tum duces nó inueniunf fed pifiti dú taxat infaftigio Se non foIlertes.fin luminaribus nó exiftétibus in centris plurimi inue niantur centrati ftella^ qdoryphoriá aganttum erunt mediocres dignitates Se prafer tim ciuiles quales confequi folent uitas precedentes.militiamcg obtinebunt nam cófe qui eos ralis dignitas confueuit.nullis uero in his doryphoriá habentib9uel centratis uel figuratis obfeure fiunt adiones.ut igif didicimus quales erunt regifice Se extreme pofitiones 8c qualia media.ita eft nofie neceflárKim qualia fiant poftrema hec aút funt quehñtcontrarias diftis figuraciones ubi fuerint luminaria ifignis mafeulinis ubi nó centrentur doryphori fadi fub maleficis aut ex parberetis doryphori fadi.in cúdis au tem his unum prebet preceptú quo poflimus caufam perfeere qua in dignitatem eue ftus dignus habirus.Confideraigiturinquit admittenté doryphoriá &ab illius qualitate pronuncia ná fi J> inueniat ob copiofas pofíefíiones fin j: &? ob congiarinm & gratiam fin &ob uiftoriam.fin ob orariones uel difpéfationem Se rerú tradationé. y. VESpertinofs; aüt ad lunam uefperrinú non fumitur ut ad ©hoc eft in confequen tibus partibut I» ad fupra terram centrú fimul figurantur.figurátur ait nonut pAaut Ti aut alia rali figura fed ubi non fuerint in haccentrata parte prope ac non oíno inri' «lentes. 6SI Doryphori ftelJe dextre fupra terrá centris figuranf.Dextri funt qui inJp cedenribus© partib9ubi medii inueniantur O&jante ©quidem at pone lunam í fceminino non eftenim 3»detrimentú.bene fi utrúc$ lumen centretur &in mafeulinis fignis.fin fecus Oin mafeulinis fignis omnino effe opus eft in feemininis náq; inuentus offendit magifqj 3).atteftátut centra hoceft horofeopum aut mediú calú ná in fu perioribus utrúqt memorauit dixit fupra terrá cétris.hoc aútper egreffioné eius q<f anteceífit didum.ná anteipfum alte^ luminare erat folum in mafeulino figno centratus hoc poftea non centran fubiúgitdoryphoros. 7. SIN lumina &hoc per egrefiionemdidum eft ná ante hochabuit &alte^luminum centratum eft &alte$z mafeulinorum figno^.at hoc neutrú niíi c¡ in priore pradidis ómnibus exiftétibus dorypho riam nafti nó erant centrati.at hic plurimos doryphoriá habenrium cenrratos capir pter aduidum acceptiones qua dignitates ex praceprione uita confequuntur ut in pra cedéti praceptionedidum efhdeniqj humiles &malefici demones.hac eftgenefis cótraria oíno prima: adeptitia.ná catera oes horum médium inueniunf.inter hac uero prater didas mixtióes relinqt fubauditiói ut in aliis fecátpceptionib9.S.HVIus fiqdé circa fadioné hñtes docuit ut te oportear cognofcere utrú authéticas &firmas rife di* cas dignitates necne.inuenies autem hoc adoryphoriam habéribus fteliis. nam fi ha Se fynareta Sí benéfica inueniátur adminiculatrices euandent dignitatem.fin ad par* haretassabertabunt. p.DE Adionis qualitate adionis dominam capiens iurepoft de dignitate orationem de adionepraponit.q> contérmina utracj fortuna uideatur con fiderare uero oponera©Se medii cali figno adionis qualitaté.Quarere enim opus eft qua abfita medio cajo.qua matutinam fulxionem Solem proxime faciat ubi fub figno unofulxio fit.Hoc eft ufquead partes. 30. Doryphoriam uero hanc nominare confueuerunt antiqui. NeceíTe namque aut eandem ftellam in medio eífe calo aut differentes.aliá piacedentem ©alia uero médium calumsautunam modo
INPTCIE.QVAD. adefle aut in pcedentibus partíb9Oaut in medio cario .fiígif una affuerít Si in medio cario Si in pcedenti pane 0autunafoluminutrouis difto locoj: illo folo utemur. Sin duar quarremus qua: magis ipfaj* duajr potentiot fit Si plures habeat radones-illa <5 prsponendo nobis afdbimus.fi uero nulla inueniatur apud O&nequidem in ex lo medio huiufmodi funt inerres. Confiderare autem opus eft domidlii dñm.is enim fignificat fuo temporeftudia .ira náq; confiderabimus aftionis caufam.at qualitatem cognofcemus ex capientis ftellar proprietatis aftióem.Sdre aüt expedit quéadmodu non omnis ftella in príEcedenti parte 0aut in medio cario inuenta pbet aftioné: fed fi inueniatur aftionem pnebentibusftellis.funtaút tres &&$har nác$ ob celeré mo tum aftionibus funt accómodatiores quodcs foli lint uidniores doryphorias fadunt. at quar ex aliis ftellis inuenta addudtaliquia fax proprietatis-ipe uero manifefto mix nones ftellaj: fadens non dedit feparatim uolentibus ab ipfo longá habere otationé. Sdre fane opus eft ut eriam fignoru proprietas multa qnandam aftionibus mutationé prarbeat.formá náq; humana habentia artem ab hominibus indicant.quar aütquadru peda arca ifta etiam merdmonia indicant.at iquatica circa aquas Si quarcúqt argurar pofiimus ad uíum reuocarefignojr proprietatibus pterea confiderare máxime necefla rium iubet utrum aftioné habens primos fáciat ftudio uel fecundos 8iuicarios. Confi derare enim inquit opus eft capientesdomidlii dominatum aftionis &fi hi inuenian tur orientales &epicenrri faduntauthenricum .fin autem declinantes fecundos &fue cedentes atqj uicarios.at medias horum figuras eft cognofeere &in ipfis faftis explica re moliemut. io.FVLxionem uero maturinam proxime fadenté.Non fimpliciter ma tutinam fulxionem facientem fed proxime folem exiftentem in prtecedentibus partí* bus.Neq? enim fiquis putarit duabus exiftentibus in prarcedétibus partibus uidnioré prarferemus fed qux non plus abfit uno figno afole uteg paucis abfoluá doiyphoriam farienté ad ftudia ipfam nácp ut dñam medii carli .tales náq¡ feurrs aftionib9fiunt ali* as alii intenti ftudio nó uni foli modoex fuis trium modis.Cemis ut nolit oes ftellas dorpphoriam facientem ad folé aut ad mediú ctelum aftionis efle dominas fed ex tribus unamuelutqui ante ipfum omnes.fimplidter cunfta fequentía médium carlú did to domari aftioni &in illius fpeftantes proprietatem impotens fiunt in qualitare aftio nis motus ac prsfagii.at ?mixtiones facit aliaje ftellarum erga aftionem admittétes í> Si JC deftitueritautem tibí ipfos ad fe inuicem mifeendo dóminos aftióis. adhucqj magis intelligentiores facit mixtiones ipfarum pariter Si dominorú aftionis aliarüqj ftellarum bJf. ir- RECEptus.Receptus uocat tranfitus quos afe inuicem mutuan i. i2. ATtfi cum Ofiguraras. í> ftellam duobus capit modis prarter alias ftellas.aliar.n. fiuecum fole fuerint fiue minus eadem dimetientem habent-at &. cum ©utpote ex igni complexionem habés adhuc magis ad in moderantiam conuertitur ex aa folem uianitate. ij. CIRca fuñones hi nái5aquar Siignis feruiunt Iocis utfunt admittentes ubi Ouerbi caula exilíente in geminis ?quidem cum ©inueniatur at ?£ in altero ii gno nempe V.14. FACile confidentes. Farile negoda tranfigentes hoc noíe appellauit. iy. OCCurfantes.pro aliis obieftos Si fupra alios agites ob armaros quales funt qui ob armati faltitant.quos uocant armaturas apudprifeos animalia facra quar íeruie bant uariifcg aftionibus honore pneferebantur.quiaenim compares fimul bina ftella non unam aliquam artem faduntfed multa fignificat iure prarceptum afduit quo poí fis difeernere artium uarietatem.erit tibí diferetio afignorum natura quxad coitü igitur fi uelit in follerti eífe curam loco ab JQ.J aut in medio cxlo erit.neq? enim in p cedenti figno poterit ©adeffe quia a plenilunio erit ac nonab 2)©.ió.EX Domialio dominatibus domidlii dóminos didt.dominos aftionum qui in medio cxlo aut In prarcedenti parte ©inueniuntur.coloris mixtiones hoc eft faedirates. 17. DEIncó gruís nuptiis aut amidtia poft ha:c cum hoc fit capitulum eft de multiplidbus acmuí tifidis in eo namque dia't de legitimis nuptiis:necnon dealiis nonlegitímis priufque acquirit num nuptiar futurar fint necne &fi fianr num tempori an fero &utrum cum únicafit cohabitaturi an cum pluribus Si qualis erit nubilis aut uir Si poftremo utrum perduraran an nuptías diífoluturi :repudium inquam diuortiumque fafturi:& fi perftiterint utrum mutuo amaturi an fecus- Confidera igitur Luna inquit utrum H» rlibréis fit
COMMENT. libycis fir quadripartiís an in fubfolanis.ná in fubfolanís nonas facít miptias atin libp cis ferotinas. iS. DEMuIieribus.De mulieribus aút non aJfed aO.fimiliter eodem mócófiderabimus niíi q> aliad arca 2» qnadripartiú capiemus aliud aút in ©.ná in2> alúa ©ad primü ufa diuiduú &aplenilunio ad fecúdú ufa diuiduú fubfolana funt guadriparria.athoje dimeriétia libyca.at in fol cérra fepe difta qab horofcopo ad me dium ufa cslú.aliaa conléquenter.Si igif inueniaf in bicorporeo íigno uel j¡ uel O uel fi cú pluribus inuenianf ftellis mulrinubos faciútqña &in multi feminii iignis in tienta duplices pber nuptias.& fi 2> ad bonos ferarurpulchrá &maritú amanté mulie rem fignificat-fin ad maléficos córra.poterifa aftellajK apriétate ipfis qualitaté dicere. pfeueranf igif cú lumina cógrue Ínter fe inuicé figurata fuerint Se pfertim cú alterabú tur &©quidéipfi ialtero &iOneceflefiguratióesftella^ infpicere fub ftellis aut tion.fi nó infpiriam9erút qdiximus.fi infpiciam/’aut cófons figuratióes erút aut in có fons.fi confonas figurationes malefiri fpeftarint diífoluenf denia fin cófonas benefidpmanebunt amantes fe inuicé.Si malefici cófonas infpiciét Se benefici confonas me diserunt figura ut nea oio diffoluanf ná rurfus redintegrabunf &reftituent cóicati oni. iy.DE Legttímis.Eftdidurus de illegitimis copulis in hoc eodé capitulo.nó igif opus eft oftédere ac memorare nouas nuptias fepe nouas ite$¿ itepr capiuntipfi pueni entes.fin cóbufts fuerint quo iuxta pportioné cú aliis cóbuftú capias fub.iy.partibus I una fpede unius fpeciei eíie didttrópica Se folida pter multi feminiisea náa pportio¿ lié hñt cum bicorporeis. jo. AVTetiá pconglurinationé.conglutinationé uocat p. lentiáatreftationéuero cófigurationé.Item $poft 2faJiuxta legé faftá copula uati cinaf.at acopulaipfe mulieris qualitaté pdifeendá uel una matutina ftella quó &lúa. uultaút non fimplidter ftellá aaefle fol fed in pcedenrib‘7partib-hoc eft qfaciat matuti ná fulxioné.Significare aút opus eft q? abfolute dixit uná ftellá maturiná.fit náa orié talis fblúmatutina &ita exdpit ipiám í> igirur iridé ut in luna afiguratióibus qualita tes ccepit eodé mó &ÍQrinde Se iridé ita adiecit quo fimile &idé indicet etiá ocddé te.at hogi dimeriétiaobticuit ut libyea ac iam deipfis percurrédo at in lúa acoitu.non nt capias acoitu figuras fed afole genefis.Sspe náa prameniés coirus lóge eft at fol p pior undea© capere opus édiftantiá diuiduofy liquidé a2) O&plenilunio nil alitet ipfi fignificat qangumentú &diminutíoné.pmanent igif Nuncdicere inapit utrú p- «naneantcótadi an diftét.ue^ qa contingit pmanere quidé cóuentus atiurgia &rixas confequi.id quoa ipm coniedaf.Inripit iuxta confuenidiné id amoderatis figuris & definirex ipfis in extremas ufaac malas pueniendo figuras.lumina náa necefle eft aut in cotroexa efie:aur figurari Se fi figurenf neceflárió aut congrue aut incongrue didici. musnáaqualcs qdem lint congruo^ figurs:& incógrusac fi cógrus fuerint aut uti* alumina in utrifa pofinonib’tautaltepj altera Se fi alteps aut fol íbli aut 2) luna; aut p. murara ©'luns Se 2< foli tumnáa naturali quodá mómas putaf coire. ji. OMNiú aút pulchritudo eft cú nonfimplidter naturali quodámóputaturmas cóuenire. Cum do»aút eft pulchritudo cúnon fimpliater fol luna; figurabifstum náa máxime natu' raliter infpidtur ná mulier uiro copulaf.dididmus quéadmodúa2> qdem mulier.at afole uir utfi cótigerit uiro folé hre in 25 mulieri aút folé in Kná fi uir habeat Ji in X nonerittale.agenó íolú uiciflim ut exépli cá oftendit.fedetíá ahe$¿ Se pinde j'uiri có gme© figurari.ponaf náa uirum hre 2>in st atmulieréG in 2o Se rurfus uirú 0in 3JÍ muh'erem aút in Xlunáeftigif hic uiciflim faéhim non cquidé uiri 2) fpeftabat© mulieris pofitum náa erat lol mulieris in 25 lúa uiri inst.fi permutem9lunas Se uiri q dem Xfubiecerimusat mulieris st inueniemus 2> mulieris fpeftátem© uiri &figura tamad 0mulieris pracipue cumuiciflim fiat ubi non ©ipfis ©fed 2) ipfi 2>fed la ira Se 2> -fol aderit uel in nonconnexis tam inconnexáq incógrua diffoluit. Qnéad* «nddú igitut benefics ftells conneftunt malefics uero difloluunt.Cum fimiles inuen ve. fuerint figurs tum extrema congruunt utfi congrue figurantur Se abeneficis fpedl tur cumpan affedu etiam unió erit-fin aútinconnexa fuerint lumina uel incógruefi/ guten tur uel amalefids afpidantur rurfus omnimó difioluenf:uel etiá prorfus nó erit concurfus Se idé iter.Si uero medís fuerint figura Se an mixts tú erit diíiunftio aut có diiatio pofteafiet. mixta eiunt figuracum uel luminibos inconnexis exiftentibus be.
IN PTOLE.QVAD. piendo pattem qua nolens conringet h^pantetor &exceflus ad fubterraneum faciédo capiemus horitea témpora iterum ia dimetiente &multiplicando horas quibus abeft 3) afub terraneo ad horiaja témpora glutinationis auferemus exceflum fubterranei & partís ut I) in impropolito tlj>.27.partes ponatur at ?£ in 31 parte.j.capiamr igitur.15?. pars horofcopi. yí. Q.VOTpartes afcenforia: in reda Qj-afcenfiones igitur huius in refta 0funt.2 87-funt autem etiam fub terranei afcenfiones.2 xy.at exceflus ipforum é. 72.excedit.i').pars.3-partibus fub terranei temporis.72.funtantem Vhoriíea témpora 15-.4y.ipf1us.19.pams Vhoraram.3.0fi igitur horas multiplicemus 2)in horiaa tem pora habebimus.52.Sin hsctémpora ab exceífu capiamus.72.relinquetur nobis. i8.dicemus ergo in.:8.annis copulatam iri Ji dk aeterum capiatur Oquonorimus etiam duobus exiftentibus quomodo opus fit in pnecedétibus centri facére parriemur aphe ten &anhxreten.quia igitur in ?£ unius partís ponif qusrédúprius eft auot horas ab füit afubterraneo centro ©.capiatur itacg in refta 0per hanc ipfius 25 parte, -j.huí9 afcenforia cómunis eft.i 8i.funt aút fubterranei afceníiones.2 iy.exceflus.34.hora; tépo rum.i.partis climatis tertii ponátur.ii^o.partimur pexceflum &inuenimus horas. 20.6.——r-.fere ac totidem horas dicimus Oafub terraneo abelfe centro.Capiamus igitur folahorisa témpora in 49 capiemus.:o.2S partemuelquam etiam córingat.r* pars 8ubi etiam ponitur d’i huius igitur afcéiio eft. 20 1. exceflus igitur ad fub térra cé trum erunt.4.horisa témpora 8.20.parti.Í2.multiplico. 2.0.6.-—-.horas quibus © abeft &habe0.3y.ex his.3y.aufero exceflum fubterranei.14.contra prius diftis 8c teliiu quuntur.21.tum igitur dicemus poft annos.2i.occurfurum c?> O.czterum ipm con tingat capiatur igitur qua: per SI afcenfio.exceflus.23.ad fubterraneum &horiata tent pora.27,partís 25.13 .42.qua: ipforam colleftio multiplicationis tempora.i6.apponit Se exceflumtemporum.23.&aitin.49.temporibusforeoccurfum Vcum Qper corpus afcenfionum uel defcenfionum.nam fi inueniantur in horofcopo afcéfiones ipfius horofcopi capiemus inclimate.atin occafu afcenfiones cceli medietatú.medium c$lú ait fubterraneú &ín refta @capiemus 8c in uita: téporibus.'natc oía nos euidentia: cá fcribere ípulfi fumus qin eo q<J de uita aperte nos aocuit. $7. DE Annis &qn córingat apotelefma ,Q_m fcire uult in hoc anno euétu^: apotelefmappetuale docuitut fcire qas núc te docere uult quo pafto fcitu poítibilis ann9&ps.Cü.n.ann9figurat9fit ad aphe ten 8C ípreflio ftella: bona: in bonúlocú.tú inqt 8c in illo ano fequif apotelefma.at mé íis de nienfe íprimis cú infimillimis fíat fignis.rurfus ad apheté fumptis ipfís. fcire por ro expedit ut eft in quolibet aphetofy annú capereppria ab horofcopo ppria aí&0 &forte fortuna uel medio calo 8c meníes itidé.Si. n.de poflefiione.qro Se aphefim a forte fortuna capiam98c occurfum ad ipm &annú ab ipfo 8c méfem&dies.annú igif ab ipfo eicíendo.fingulis fignis annú unú dabimus at méfem eiiciédo nó ampliusqo. dies qtú &méfis eft dabimus horas cuiuílibetfigni fed.28.necg.n.aliqd cótinget.ná fi 30.dies méfem cóputemus duodecim oés erunt 8c in'duodecim inddentfigna &non imde in ccepit &cótingit primú méfem fecúdi anni nó ícipere aprincipio anni aliúde &ante ipm defiit ut qddicá Vfi obrigerit ann9.igif 8c méfis ex Vaphefim fmnet.30. igif diebus in fingulis fignis cóputatis. Xterminabit inripiet igit 8c fecúdum annú in 8menfis nó ex Tauro fed ex Vin Xnáqj defiit.fi etiam ex 8undeannus incepit dicat quilpiá debere méfemincipere.audiet ut etiam ita abfurdum aliquid appareat.erit plañe intercedens fignum definenris menfis 8c indpienris 8c dies propemodummenfi dus diftribuit namipfi quoq; indpiunt unde méfis exorfus eft Se prorfus oía unú 8c idé habuit principié ha:c dicés.adducituniuerfalia pronundata fignificantia nobis ad cognofcendú tépus prsfagii.inquit igitur oportere cuftodiri ingreflus proprietéporum ná bftella conficit in perpetuú céfta ut ingrediés in eúdé apheticú locú uel hppátetoris intenfioné fadt uniuerfaliú tépo^ aftionem 8c firmá fidé nobis prasbet.at 2f in annumingrefla uel figurata intenfionem facit aftionis &tum pra:cipue dicere opus eft apotelefmatis aftioné at ?£ &J&d’’ ad méfes capiunf &coitus 3)ad diurnos motus ntfifignificat ZC ad uniuerfalé uenire tpis íperatoreatad annúpmutes ordiné íbedl. lum ¿C obícurú inuenies ígreflum.pterea fdendú utuniuerfales tépojí dñatores perfe ftionem
COMMENT. ftionem apotelefmatí gratificanf.at ingreífus &intenfionesfiunt.funtaútuniuerfales tempos dúatores tres.aphetes &hypantetor. Sí termini íperator qualitaremq? cogno ueris ex naturali pprio modo ftella^. namut iam didirifti benefici benefacere agnati funt. ficut malefici córra aquolibet apheticop¿ locofc.nec oporter ab uno ipfop* annü fieri &annú aZ> uel afortuna forte &amedio calo ordiente ex hoc in quo eft aphetes &confefto figno.cum igif inquit delieris in íignum quefiri anni tú opus eft te dotnicilii dñmfigniilliusquerere. illeenimeftdñs anni.manifeftü aút q> .pfthetes quidé exiftens &orientalis &bene affeftus cooperabif apotelefmaris orienta¿bus.& illo an no dicemus fore aftionem. Sin aút etiam apheres &cóbuftus impediens conftituet:& aut omninoimpediet eius aftioné aut ipfam 'efficiet obfcur orérdieR; diuiíioné iuxta luna motúconfiriet.ipfa ii qdem frequentiflime binos plurefue uel pauciores dies facit adtempo^ loca :nec fimplidtercapiendifuntingreífus&in quolibet ut tedocet fcribens ubitapiendus fit.& ftella ingreífus fummenda. opus eft namq; ipfum eíTein loco ubi funtteñí pora.quaIis demum isfuerir? nempeíignum íquo fit glutinatio hypantetorisadapheten.ueluti in prius expofita genefi ir.ponitur $£ partí um.19. &aút horofcopus. glutinatio igitur eft ad horofcopum cú fieri'debeat occurfus fi fub ingreifus fiat in ncirdter.ij.partem tum máximeerit apotelefmatis ad ea qua funt diur nalium cúenim inueneris 2> in íigno dierum ingreflam tú máxime dicas fore expefta tum ut opus eft prius fcire uniuerfalia témpora ex aphefibus inde annú &menfem & dies ut-quodlibet diftoft inueniendum eft iam fatis dididfti:nam uniuerfale uult tibí «nemotia.unde temporum aprietas unde ipfa qualitas qua bonummalumq; cognofdmus. fpedem igitut difcamus ex aphefis loco.nam mediú calum fignificat agibilia borolcopus autemhofpitalitates &corporalia. quilibet enim locus naturalem quandamhabet ppnamuerfionem: iam<j diftum.tempus autero ex intermedio interuallo apheta &hypantetorisat bonum uel malumanaturali proprietate temporarii imperatoria cóplexionis ubi namralem apheta; Sí hypantetoris remifceas pprietatem.inuetiias atnixtioneabfolutá complexionem aduerfus imperitaté. Confiderandú uero & «juomodofamiliaritatem habent ftella ad loca utmm familiares Sí in ipfis gaudeant «el contra patiantur. hsec náq¿ benéfica Sí maléfica poteftatis fit caufa. 58. AD CAV fales locos. Caufalesnominauitapheticos locos quibus opus eft annü figurari iuxta ¡O uel -oe naturalis &températe.naturalis quidem qua diftum beneficum conftar.tem perata; itero ad ut ira dicam affitiriá &aduentidá poteftatem iuxta genefim habituditie utfi faftiofus éin geneñ aut in fua’é domo aut in fuá exalratione aut in Aautin bo noloco aut in genefi eft erga imperio habitúlocum.quomodoerga apheticum locü hypantetor. Confiderareprius oportet numfamiliariter erga ipfum habeat an contra hoc eft aut eft alicuius faftionis apheta; locus aut ipfius hypanretoris &an quempiam ad ipfiim fimpliciter habeatrationem dotnicilii dñm uel repugnantiam. quid enim 5» in fuá eft humilitate autfibi ipfe aduerfaí aut etiá fuá domo aduerfus caufales ubi etiá annus apheticum quadramm faciat uel dimetiatur# menfis.inhis fiquidé perfeftio có uenit apotelefmatis iuxta ingreífus ut ingreífus quadratefcat aut dimetiatur apheticü locum &luna: fulxionem ubi h©aut plenilunium aut diuidua in aliquo quadratopt íignorum propemodumut aliis fit. nam confone habentes ad difpofita loca aprincipio in genefi Si iuxta ingreífus. sy. DE EOquod. qualía funt bona &qualia malai Dixit tibi in totum in qualibus te oporteat figuris difcemere honeftum &malum núc peculiarius ait qualia bona Si qualia mala ubi aphetes Sí hypantetor in primis aprinci pió Sí in genefi potentiores &ualidíoies inuenianf ut rationem habeant multa in poíitione. nam fiimbecilli faerint iuxta fixionem &in tempoje imperiis imbecilli perma nent. Sin autem in confone &ad monitionem.non ipfas per fe coniiciuntfiguras:fed ftell snonbene pofitas. figura igitur &ualida funt &poteftatem habent in ipfis inué tis.fiue in ipfis funt pofiterfiue in Bonis ipfoij; extendunt aftionem .quo circa nó dixit inconfone figura fed intulit ad monitionem ubi folius intenfionis fiat figura nec qualitatis .60. ET SI Q^VIdem funt iidem .Vult memorare tibi qua fintde meníura fcelidtatis uel infcelidtatis nam quia docuit quomodo te fcire oporteat utrura
ÍN PTOLE.QVAD. bonnm ucl non bonum ctit &fimpliriter qualitatem apotclefmatis mmcuult tibí me morare per quse poflis cognofcere utrum in temperans fit uel qualitas necne cú inquit temporis imperatores inueniantur &aduenientes Si domirilii dominatú aphelis per auerfioné hñtes tú extrema erüt apotelefmata.cú aút qdáaffuerint qdá uero abfuerint tum medieras quídam eritsatq; fymmetria quam cómenfurabilitatem quiddá dixere. 61. PER omnia fimul infeliciter agunt. Hoctheorema confequií qua: aprincipio di* fta funt. qñquidé principio eius capituli qdeft de téporis diuifione id demonftrauit. ut oporteat apheten unú capere fed plurescótingitenimaliqué triftari &adiuuari.cu tingit etiá uel fimul triftemur Si fimul undicg obleftemur. núc ut aliquo inflante Si in terrogáte qd facere oporteat.prasterea dicit cum aphtxs. fimul oes íuenianf in uno Si eodemfignoiuel qñ indifferentibus inuenti glutinationes fecerint fimiliter etiáerga ftellas inueniunf una oes cum in horofeopo 0&hinuenta fuerir.tum nácg etiá fors fortunas inueniaf Si illic inuenif.Ptolemteusitacg hoc folú feribens denuntiatú cóplet quartú apotelefmaticúlibrú-hocaút,pnuntiatú iam fepefcripfit. ná quia poflibile no eft perito feribere partícularia necefle eft auditoré'principia &uniuerfalia capienté reli quaindagare reía fequédo partes .hoc igitur fciens exhortad ubicg ne aliquo pafto im perfefte feribere uideaf ob inuidiá fed ob rei ufum magis particularia cóticuerit capítula. 61. DE TEmpore diuifionis.De uitíe téporibus oratio abfoluta eft ex aphetis Si apheticis Iocis.funt quidé aphets O&JSi 2)0Si fors fortuna: Si plenilunium &ho iofcopus:aphetica uero loca qttuor cetra Si afeenfióes medii carii. opus eft igif eé aphe té Si inaphetico loco Si fpeftari adomicilii dño ut domotjt’ dúo aut termini aut exalta tióe aut triquetra figura; ná nifi ifpiciat nó erit aphetes .opus aút éprimú pemptoriú lumen exquirereutfi fuerit genefis diurna folé.fi noftuma J.acfi fuerit pemprionis lumen in aphetico loco &infpiciaf ab aliquo iam diftofü quattuor ipfo utemur. Q_d fi nó fuerit aliud lumíare cófiderabimus ut 0quidé nó exilíente luna at ^nó exilien te folé. qdfi luminariú neuter fuerit aphetes ad forté fortunm cóuertemur.fi nó forte fortuna: ad faftú jOuel pleniluniú.coitiua náqj exñte genefi ad coitútierú plenilu» niaca ad pleniluniú qdfi neutrúifloR; aphefim aamiferit ad horofeopú poílremo ue* niemus qui etiam eft aphetes:& apheticus locus-cum ergo apheten inuenerimus.cófi» deremus radios quos emittútipfi ftella: pfigura aut pcorpus &deábulatú ab afcéfióe íigni capiédo &diuidédo in.30.partes figni pclima ubi genitú fuerit Si uniuerfalé qui dem apheten cuius eft deábulat’dicemus particularé uero termino^ dúm. ¿3. EXEm plum eius qdeft de tépore uitíe. In eo qdhabitú eft de uita: téporib9nó fimpliriter ca pere oportet ante latas qn<g partes Si fup iliacas afcéfu. impartes frequéter enim nó itu ueniunfsjo.partespficientesdodecatemoriú. Capereigitur oportet diftanriápartiúa mediú cariú tenéte ad horofeopú ufqj &querere utrú defint ad.¿.partes an fupfint.& íi defint opus équerere quota parte.po.partiú defint Si fi redúdent quota parte fuperfluant Si capiédo qnqj partes ut ad oriété auferédo ipfoje multipartiú qdpolloftemorió graci uocát qdinuenimus defficiés aut etiá addendo cú fupfuerit ab examinata medí umcariú tenéte parte ut ad horofeopú &poli inftitutup: deinceps capiédo boníe fot* tanz partes.30.auferédo ab ipfis quantitaté deficienté hoc eft apponédo fi qd redúdee &itept annumerádo ab occiduo cetro retrorfum adpartes ad mediú caslú ufqj Si cóíi* derare nú defiriát an fuperfluát &pollollemoriú inuenientes rurfus abfiftere.y. partes atad occafum auferédo uel addédo ar$ ita.j.locú faciédo ueluri exépli caula -Sit qué piam haberehorofeopú :» partes.2j.at mediú cariú ;£ partes. j.annumero igif a.j-pat tibus :£ ad.;j.ufcg partes s¡: Si habeo partes-8o.habeo ení-2j.partes :£ Si 2C.30. & 2j.igif defuntpartes.xo.qdeft ipfopí.8. nonú capiendo igif dimidiú figni hoc eft pao tes.ij.aufero ex ipfis.?.ipfius medii carii qddeficiebat nonagefima: parti.at eft unú~-. igitur relinquif.13.-f -has partes qusfunt^.-f-ab.j.partibus aimittoutadortus hoc eft ad horofeopú fiútqj partes.x8--f-.hoc eft.i8.& fcrupula.20.& ite^.30. partiú bo* na: fortuna aufero.p.eajK qua: medii esli qd eft 3.-f-.dimitto ab.iS.partibus Xfc.24.-f-. partes &cadit ad qntá parte 2f ateg ita inueniemus boná fortunam ut grsci loquunf agathodsmona at.p.locú deú ab illis appellatú. proinde numerado rurfus aboccafq admédium
COMMENT. ad mediú ufcg calú ab.jy.parte ^ad.*.partes uíi^ 4^ ¡naenímus partes.ioo.habemus náq? íl partes. ?.& 2£ parres.jo.& partes.jo.& partes, jo. &£partes. 5. quafiút partes.100.atc5 itepc ipfa'fuperfluút decé partes ¡piarse, é.partiú.itacj ¡tepe capiedo.15-.pat tes addo ipfls.j.ipfape parte qua efb una bina tertia &ab.j.parte ¿eft.17.pars eius. de/ nenio ad.7.Iocú&appono.«).ipfafB.jo.partiúhoceft.j.-^-&ab.rj.partib9.jo. numeras ¡puenio ad.rí.parté sS- ín tempope diftributione hac aút opus eft cognofcere xmedio calo &horofcopo.hac doftrina inuentionis ipfope facilis &direftu'pcliuis quia cení trum eft aphetes.cui opus fit an ne térra quia horofeopi inferido horofeopi parte Si q bpantetoris ad fuú clima Si exceffum afeenforiú temporü deferibendo totrdé témpora dicemus effe témporaglutinationis feu adharentia.at medii cali eadé faciemus itt eandé fphará inducido parte cali medii &fideris parte epicratetorisánquá.atquia © &3>Si centri fortuna neutiq fimplirior ipfopeft indagatio.nam neceffe eft aut in ceti tris elle aut nó in centris.ac fi inuenianf in centris eadem utemur difriplina qua &in horofeopo &in medio calo.ná &in occafu &in fubrerraneo inueniri eundé cú dime tientib9Iocis indagaf. demóftratú nácg a> quoto téporeafeédit tato etiá defeendat & fub terraneú preftá íphará inuenimus.Q.dfiin loas qpoft centra funt infpiciat tum oportet confiderare uttú aphetes &hppantetor in eifdé fit Iocis ut in cófequentib9aut in antecedentibus autin Iocis differétibus hoc eft aphetico loco .Vbi in cófequentib9 fuerit Iocis unus.alter aút in peedentibus aut cótra.non.n.eadé eft difdplina.at cóe in oibus eft praceptü inueniédo quotas horas diftet amedio calo aphetes. Capiéda aút pars apheta Si adducéda in clima autin reftá fphará Si capiéda afcéfiones &exceffus ipfap: deferibédus rurfus inducido parte fideris capimus nóafcéfiones fed horiaa tpa lllius climatis qpartiendo" drea deferiptum afeenfionú exceffum ex partitióe fafta notnerú dicem9efle horas qbus abfiftit aphetes acentro fdre aút oportet q> fi ftella inueniaf in fub terraneo centro ppius accedés nó ad eandé inferemus paité in eá qhorade fed ea qfit p".Ira igif in cunftis inuentis horis papheten .Capiendo itep: ipfiushypá tetoris parte cófideramus dus afeenfióes &cérri exceíTumq? fimiliter deferibédo. ut ét in aphete faciebamns.fecúdo loco inferamus hvpátetoris fi jipius accefferit medio ca lo. Si uero minusp "Si capiédo horiaa tpa horas mulriplicamus unúqj fadendo ex anultiplicatione numere fi incófequentib9centri fuerint utriqj horiaojfc tépojs multiplicationé auferendo exceffum afeenfionú qinuentus fuerit phypantetore reliftú habebímus tépus glutinationis feu ad hafionis fin in peedentibus centro^ utricg fuerint contrariú faciemus exceffum amulriplicatíonehoraopc tépo^c auferemus in peedenti bus exceffus numere &mulriplicationis faftú dicem us efle tépus glutinatióis adhafio liifcg.Híc finís eft expofítionisPtolemaicorum apotelefmatum. VOniamfrequétercontingit horofeopi ad mediúealú diftantiánonp.4.fi qgna fieii fed p-$- 8ip.j.ut ambigendú fit nobis íquo loco qlibet fit Adiadoca difeemere oportethoc pafto inducendo horofeopú fadenté &mediú ca lumtenenti parte figniferi in eú qui reftá fphará canoné capiendo adharé tes ipfi afeenfiones &quia diftu eft aPtolemao ualere centra aquinq? praaftis partib9 auferendo ab afeenfionúpartibus quine» Si haréntes fumptis afcenfionib9fígno9' capí endo partes habebimus prindpiúhorofeopi 8imedii cali inde differentia taliú afeen ílonum terrio capiendo Si auferendo ex adharentibus prindpiohorofcopí afeenfioní bus Si in eundéínducédo refta fphara.fcribemus etiá adherenté ipfis figniferi parte capiédo habebimus.12.lod prindpiú idéin reliquis centris fadendo ex eo q<£ infertut ex ablatione afeenfionú refta fphara capitulo -16. oím cétroj; habebim9primordia< IMPreffum Venetiis are Eruditi ViriMardFirmani In offidna Simonis Burilaqua.IUuftrifRmoPrindpeDomino Leonardo Lauredano Rem publicam moderan le- Anno Domini.Milefimo quingentefimo fecundo. Die terrio menfis Nouembris. ABCDEFGOmnes funt temí praterG quieft duernas. CVM GRATIA ET PRIVILEGIO.
IO ANNES Petrus Valla Magnifico Viflori Pífano Venero opdrnad patricio Salutem Dicit steinam. Mecnmaliquádiu rcputanti Doftiflimé ViftorPifane quid nam demum:mea erga te obferuantiapignustexhiberepofTemíunde animum meum ob tua de me iugitet benemérita fingularemcg doftrinam tuam tibi deuinftum efle cognofceress fuccut. tere partís inMndtulii partí riones ad filium commentanasutilitatis non contera, nendasqua tuo nomini detonando id pratftare pollicerentur.Tum qd przceptoris tui amamiffimieiTennin quibus animum tuum morteipíius próxima exhulceratum ¿Cíuedum mcetotemft non penitus leuat'.faltem quites redderelenioretmteamo iibundis cogitationibus ad ímortales rerum fcientia reuocando.Tum quia autoris eminentiffimi cicetonis aquo &iam petfuafum ómnibus efhipfe totus pendes:qué utpat eílta' qhumano generi datum numen fafpicis:admittis:fequeris &praeceptis eius pares ac obtemperas.Hmc dicendi arte excellis opulenta quádam ciceroniana facundia prateferens imaginero.Hiñe debitis quo<$ tua dofttina decoratis magi. ftratibusmt in hac tua iuftiíTima ciuitate nunq fere ab officio uel publico magiftra. tuum :uel priuato amicorum plañe tibí ceflare liceat :itaineainfigni'busuirtuti.. bus cunáis te fpeftantibus ad oém aquitatem offers affabilemduftü piúqjiquo Ve netiís ipfis in tá inclyto íenatu nihil benigníusmihil húanius:nihil Itegrius eé ufpíá pradicatur. Pofiemcertehicplures mentís tua cultas celebérrimos tnultis laudi. busefferre:quibus fuperfedeotne duni pluribus tecum agam fubblandiri tibí alir quibus uidear quandoquidem te eum efle’cognouúqui malis re ipfa in confcientiz tuapenetraíibnseííeqdicibonus. Caterura pulcherrima efle facultatís nobilita. tem ad gratiam utriufq; autoris conciliandam memorare conniteíer .nifi teq me. ditadffime cunfta de ipfa tenere fciam:& amborum ciñeres uenerari ne dum con* ciliatos habere.Qua igitut ad te dedimus commentaria infpicito non enim admo dum multis litreris continenrur ut poffint plurimum occupata tua tépora longiore íerraóe diftinere:qd cu facies noftri memineris icio» Vale &nos amóte pfequere.
COMMENT, GEORCrr VALLAE PLACENTINI VIRI CEaRISSIMI IN CICE RONIS PARTITIONES COMMENTAR1A. ARCVS TVLLIVS Latíní eloquii fperiméíníigne partítionum ad Ciceronem filium opufculú fcripfic iam naru grandiorquo fuam de rhetorica facúltate nobis aperitet fetitétiam. Siquidé rhetorica uolummina admodumfcripfifle adoleícentem: tam ipfe ad fratré:q Quintilianus in oratoriis inftitutionibus memoriaprodiderunt. Demuentione quidetmut ipfe in feriído eiuldé operis oftendit uolumine Ari-. ftotelem Sí grecos alio; fecutus autores.Ad Herennium uero fuma IQ*» nelutIpfe atteftatur prgceptorem.ut mihi non uideantur audiendi :quíad Heréniuni l e,£ mlibros negenteé Mard tumi cafla nuce inamores adducédo ratfones: quaíi eadem alf* 5?,, feto quando did apluribus autoribus nonpoffint Sí quaíi id nufq inueniatunquod frequé tifSmum eft ftilum eundemnon effe deeronis ubiqj.Quid mirum cum ipfe ab Apollo tilo rhodio fe in dicendo ita rediiffe inftruftum noua quadam dicendi forma dicat :ut5 apriore dicendi more mutatus iam alius effetíut etiam diuus dicat Hieronpmus ipfum 5 inq Marcum Tullium inxenophontis interpretatione non iam áureoillo fuo eloqué- , tía: genere nirefcereffed adeo fcabris rurbulentifcp retardad obiieibus: ut qinterpretata tiefciát adeerone difta nó credantsnec mirum.Erat ením tum adolefeens cumtam oej conomicos qrhetoricos libros fcripfifcutjpfe fateatur rhetoricos adolefeéri fibi exddiíS fe planeq? fubrufticos uocet:Cum<$ defint ad comprobandum deeronis noneffe ratio «esritant LaurentiiValheteftimoniumquod nufquam eftut rircunípeftum plane^ | prudentíflímum uírum Ieuiífimum uideriuelint quippe qui ubiq? teftimonia ex eoí deeronis drat libro ciceroni ipfum femperattribuendo. Quam ridicule ddnde aiunt! indicem fpeftari non oportere.quifnam quario improbarit aciceronis temporepropa gammpertot manus uirorum doftiffimomm ad noftra ufq? témpora finceriffime per ueniffe.Quis adulterinum eé titulum arguatfaut quo modo.Quis inuemf’faut cur.'aut qñproferát fi poffint. fi nequeuntfileát perracaces.Cótra ueroantiquiflimi clariffúniqj eloquenria autores deeroni femper abada omni dubitatione id opus deputant .Ii uero qmáxime dicipoílit ridicule aiút eorum tollédam autoritatem. Cumipi faifa lauré tii nitáturautoritate.Antíquiflimorum eorundem^ prsftanriñimorum auferri hi iubét autorhatem-fatis imperiofe fi nadi fint qui obediant &petuertant eoy¿ íperio qua: rediflime ab aliis pofita fínt.At nó fút tanti.Aiút porro quod in qureftione fit id ratunt habed non oporteie.quis eft quffifo anriquorum qui hoc fadat ambigüumnifi ifti pau culi modoneoteridpamm proípidentes rentur ambiguum.His ergo:quo modonon fit cerri autoris liber probandum eft quando id addubitét.Aiunt etiam ideo deeronis non uideri quod Quintílianus id opus nulq nominaritsq id acute .Nemo certe nega uerit muiros eífe deeronis libros quorum nulláprorfus facitmentíoné Quintílianus. Quidnifquafi uero hanc fibi quintílianus fufeeperit prouintiam ciceronianos libros nominádi: quos ergonó nominauit afritidos adulterinofcg dicamus.Cum praterea in eodem libro Terentim uxoris íxiae meíhinerit:aiunt acute fane ideo non uideri ciceronis quod anteq uxorem duceret rhetoricos illos fcripfiffe libros neceffe fuerit quaíi ariolos habeamustquifine teftimonio ullo pretérita tá bene nofcirarit ut neceffe putét hos libros editos antequá duceretuxorem:qq fi deeronis non funt quid híEc dicere at tinet.Aiunt pterea in libro de oratore ad herennium libros damnatos fuá iam: nó am plius aliena innixi amóntate.Alios libros didmó illos.nec róné uel rónis umbellá pfe rút.At nóeadem pdpit qua»in aliisr’quafi uero multis modis eadem pnedpere non fo leat Cicero.aliterin hbris de oratore:aliter in topias.In partitíonibusaliter.Et quoniá Hermetis meminit prsceptoris Cicero aiút opus uideri ñoportere deeróis quod dus nominis nemo deeronis tempore fuerit .quafi uero ifti ppthagord euphorbii ritu ab eo temporeiteratam generationé ad nos uitium more propagarít nó alia certe de cau fa nifi ut id modo indicarét ad Heréniú libros rhetoricos Ciceroni falfo deputatostqui tam audaculi aufint afierere nullum fúiffe tumhermetem.Sane Aulus Gelius in.xii.no Siumattícarum ait fe noncomperifie quéq ante Augufti imperium eorum qui itegte aii
IN PAR.TT. loduiVunt díxiffe barbariffimum;Idení‘quoq{ in quinto heminemaut latinú: aut grs. cum:eorum qui facundi haberentur díxiffe barbatifmum:aut folaecifmum .fi uerum íit quod Aulus Gelius inquit dici profedo potuitúdeo etiam Cicerone eos libros fub ruíneos appellaffe:Verum ut inhocáta plerifq? aliis in locis Aulus Gelius hallucinatus eftdiquidem elegantiffimi autores grasri tá barbarifmum qfolcerifmum dixiffe fácil, limearguuntunut AriftoteIes:&Dionyfiushalicarnafeus:ita alii.Cumcg ut Strabo do cet id agraíds cófidum fit uerbumiuíiq; fint ante Auguftum plcericg infignis doctrina: elegantteq? audores.Cur tándemeis latini non utentur uerbisr’ ac fi poft Ciceronetn idoneum uerbum:quo uteremur exiftimatuni aclariffimis eft audoribus:cur nó fuif. fe femper exiftimabitur.& quoniá Laurentii Valla: menduntur audoritatem: pferam ipfe quid Laurentius dicat in pogiumsVerba certe qua: Auli gelii proferunt.nec enim iterandi ea locüs eft neqj attínet.ftarim fubiungitimmo in utraqj lingua Aule geli p biífime.nam Si grajee Ariftoteles tú attícus:tum elegans feriptoneo utic in libris elen chorum:et de arte poetica:& eum ac esteros imitad funt.cú aíii tú Gicero ateg Quin tilianus.hsc ita Laurentius. Quis hoc ergo opus ciceronis effe poteft ambigere?Cú incorruptiflxmus adnoftra uf$ témpora eius operis títulus ad nos perueuerit .Cum Marcellus Si Seruius &Prifcianus &Diuus Hieronymus Si Diuus Auguftinus cicero nis id opus effe confirmenfcetiam ex eo citando teftimonia.Cum ipfemet familiari ut fieri folet uxoris utatur exemplotcú in aiiorum rhetoricorum fecundi libri parte extre ma reliqua rhetorices prscepta fe deinceps didurum polliceatuc.neqj eis quicq tamé libris addiderit-nam de oratore libri ftridim Antonii:& Crafli de oratore continente fententíam.partitíones aliani rhetoricorum prsceptorú faciem.quis ergo potuit ambigere mentís compos quin adherenium feribens omnem rhetoricam prceceptioné tiadere uoluerit. Ait fubinde Cicero cum biennium uerfatus eífet in caufisteiufq; no. men in foro celebratum fe adofefeentem athenas conceffiffe:& philofophis ftudium aprima cultum adolefeentia nunq intermiffum:& femper audum:quod conuenit cú eius operis prohemio ad Herennium: qui Herennius an is fuerifccuius méminit Pro. pertius aliufuemihi curre non eft qusrere.Velufistcuius pro Celio meminit inquiés Animaduerti euim Indices audiri auobis meumfamiliaremXTHereniiium paítente., irTquoerfi magnaex parte ingenio eius: &diceridi genere quodá tenebamini Si qua: fequuntur. Cur inquá hic effe herénius nonpoflit.At inquienthunc non legeramus ;locum.non ergo tam precipites ad id afferendum effe debuerunt nó fuiffe quenqhe. 1renniú:qui tam familiaris eflet ciceronis. Et perinde cum apreceptoribus:ut aliis: ita hermete dicendi prsceptahaufiffet: eain libros regeffiffe ad herennium :quod uifus. eft annotaffe Quintilianus.funt enim inquit uelut regefta in hos cómentarios:quos ndolefcens deduxerat fehola Si fi qua in his culpa:tradentis eft. fiquidem de aliis id x telligi rhetorids quí poteft.' Cumin fecundo eius operis uolumine quos grajeo sfie fecutus antiquos audores dícat.Deniq; ne in re apertiffima diutius commoretnar. fi Cicero non fcripfit:alius ergo quicunq; fuit poft ciceroné fcripíérit neceflé eft.fi Quin tilianum:fi alios audiamus autores.fi ia.quid eft ergo quod ftupidi ifti non uident in quarto uoluminis eiufdé operis proheemio dixiffe cú probar fuis fibi utendú exéplis: potiufq exemplis aCatone. aGracchis.a Lelio.aSdpione.galba:Porcina:Craffo:An ’roniomecdeeronis ulla fada mentione:fi cicero non eft. Vnde queío magifq aacero neexemplapetereoportuit:aut quis drei magispotuit fuffragari.quis potior^quis dicendí rationis accuratior Iocupletiorcg adduci pótuití’ Ait náqj de fe ip fe.nulla eft enim ullo in genere laus oratoris:cuius in noftris orationibus nonfit aliqua fi nó per fedio:at conatus tamematqj adumbrado.qtidiculum fit putare:csteros eum quifquis fit multo inferiores nominare.unum uero omitiere Ciceronemmon Hortenfium Ciceronis etiam smulum:philippurnue:uel poft Ciceronem quépiani alium. faceffant ergo iftorum praeftigis:quifquilis nenia:q? :ne in mentes rudium repant doceantqj non fdentiam fed uecordiá:& imperitia teñeras adhuc mentes imbuant.proinde hsc.- fatis.nos id procuremusmt inhoc opere quicquidminus obuium fit id aperiamusmeutiliffimum capeffenda: eloquentia: librum infitu iacere permittamus &aliquarido ad oratoriam facultatem afpirantibus innotefcat.Cicero fuius pattem itaqj percunda
» COMMENT. tusdnquít.STVDEO MIPatcr latine audire eá:qua* mihide ratíone dicendi grsce tradidifti.His uerbis docet nos patrem Marcum Tullium filium Ciceronem grajee pcundatum quxcunq? latine percunftaturus. SI MOdo tibi otium eft &fi uis. Magna filii oftendir modeftiatmqui otium pariterc$ uoluntaré patris cupitadeflfe. Q.VONI- AMaliqnando mihi romam exeundi poteftas data eft. Hiñe colligitur nó in urbe ro ma hrec ícripta e(Te:ac forte in uilla dum eo animi mulcédi caufa cócefliffet .OMNIS DOdrinadicendi.Quáuoce grajea rhetoricam appellamus. CEDO Q_VAS .'Hoc uerbo cedo tam in dicendi quam in dandi fignificatione ufurpatur scuius pluralem numenimTerentiuscere patri meopofuit. INVENIENDA SVNT &collocanda. Qu$partes funt bina» rh$torices inuentio ac difpofitiosfed difpofitionem uteunqj tá elocurionñquáinuentioni deputetur. Aitramen peculiatiterinuentioni deputádam: ut elocutioni pronunriationermquam in uocemtmotumsuultum &omnem diuidit didionem nempe corporis motum: ut inuentionis:difpofitionis elocutionistpronun ciationis:cuftodem &quafi thefauram memoriara efle detintelIigi.Q_VATTVOR. Nonita in cajteris preceptionibus rhetorias. Plures namcj orationis partes efle alibi uoluit. At hic ex fuá alibi ex aliena id pronunciat fentétia. DVAE VAlentad rem do cendam.Narratio &confirmatio.Ideo areopagit* ut Trophonius ait has folas admitebantad quos cum orator accedebat caufam didurus pro foribus precone exordio: atq? perorarione uteret pferibebatinquiés jmj -ropoi'aact^ou .uv-fe eimiAsfÉ'. Nempe quo oís aiudicibus abeflet affedus.INFINItam.Q.uam gra:d thelin.noftri tum inftniramquajftionemjtum propofitum:tum confultationem uocant.ET DEFINItam: Quarn Grsci hiporhefin .Nos modo controuerfiam modo caufam nominamus. QVONIAM igitur inuenire. Diftributa omni ratione dicédi in partes tres primam primo fibidiuidendamtradandamqueducits&quiaeius partes inuentio antecedí» prajponendúcajteris rede iudicat inuétioné:quá ait ípedari in fidefacienda alioqui p fuadere nonpoterit auditores nifi uere dici putentsquaj ab oratore fignificantuntum eriam in motumsquemanimis orator afferat quod potuerit obtinere nifi moueatur auditor.'5PROBABIleinuentum ad faciendam fidem. Argumentum certe triplex eft aut neceífariurmquod mathemathicis congruit:# fophifticum quodfycophantis :Se topicum:feuprobabile:quod dialedicispariterc^ rhetoribussac oratoribus. Cumc$ de jnonftratiuum conftet ex ueris necefláriis primis medio carentibus notioribus caufif- 9conclufionis ex fuo primo ac precipuo modoatq; fecúdo ea :quaj per fe infunt prae dicato recipit .Sophifticum ex eis qua» nonprobabilia quídemsfed uidentur:probabi le porro ex eis quae probabilia qa ómnibus placét:aut pluribus autdarioribus.ORACVLA:qua» uoce diuinaproferuntur .Vnde etiam oracula diui auguftini teftimonio in libro de lpiritu &anima didrnusinfomnia in quibus futuris rebus aperiendis diuina quajpiam perfona appareat. AVSPICIAsEx auium ením afpedu futura ueteres pnunciabant. VATICINAtiones: Quas uates prophetajq; fore protulerít RESPON ía.Sacerdotum quae cuftodienda obferaandacp pontífices prajfcripferint. HARVSPI cum.Ab arigie inteftiginis infpiriendis funt harufpices didi.Hariga uidima efbquod ex hara ideft ftabulo agatur dida. CONIEdorum.Qui fomnia quid portendant puí dent ata prenuntiant. EX AVTOritate. Vtunius cuiufij fua.nam ut Platonis Arillo telifeg eftphilofophisdta Virgilii poetice facultatis.-ita aliorú. EX VOLVNtate. Vt fuperioris cuiufpiam. AVT LIBEra Cuinontenetur. AVT EXPREfTa Ideo tenerur utfcriptis pañis promiflisiuratisquefitis per tormenta. TVM EX toto.Vtfi res tota queritur definitione uis uniuerfa explicanda efhfic fi maieftas eft amplitudo ac dignitas duitatis:is eam minuit:qui exercitum populi romani hoftibus tradidit.non qni eú qui id feciffet in populi romani poteftatem tradidit. PARTIbus. Partiendo hoc modo aut íenatui parendum eft de falute rei pu.aut aliud confilium inflituédum: aut fuá fponte fariendum.Aliud confilium fuperbumsfuum arrogans.utendum igitur confilio fenatus.TVM EX nota. Hoceft ex uocabulout Carbol! conful eft qui cófulitpa triaj quidaliud fedt opimius.Q_VAE Q_VOdammodo affeñaj funt- Nempe quandamhibernes ínter fe inuicem relationem. DIFFINItio adhibetur Vt quia rhetorica eft bene dicendi faentia. Cognofcenda rhetoxica igitur. TVM PARtium enumera aiii
IN PARTÍ. ferc antecedente ludos habete rede locuras trocheo iuxta querela. Anapeftus etiam có uenit:fedinrhpthmi modumprofluitutinocentia; leueprafidiumeftimolliot fietp. cedente fpondeo at fi mates lene innocentis prafidium efttprofluit etiam fi trocheutn anteponas ut nomenerat imperii.Creticus antecedes eum paulo fortiorem redditmt nobileshominesantefpondeam exultattutde quo tiihil dicam nifi depellendi cri» minir caufa Si quoüfqj tandera abuterecatillina patientia noflra .Dúo aatemtaut tres nt uult Cicero funt ferme extremi feraandi pedes fi modo íuperiora breaiora n6 fint aut creticussaat herous:aut pseon¡creticum bene antecedentsuel anapsffussut populo conferantsael paran ultimas. ut placat facilitas nobiles :uel epitritus tertius iernare g plurimostuel trocharas torpe ducerem.Harc de duarum Si trium fyllabarum pedibus. Nuncalios uideamns paranem primum &qaartú probat Aridoteles.cui apriore or . díendum placettut hxc uerba funt definite:incipite:compritnite: pofteriore antera fi\ nire.ut in hatc uerba agilitas facilitas domuerant.Patona tettium aiunt omnes bñ có. cluderercui Cicero tribrachom anteponic utfacere uideamunaliquando Iambum :at in catillinam cura ómnibus potius cj foli pati uolueruntjftepiífíme autem trochsum; ut quantum laboris fithabitura:& diu multumcj mecum Brute dubitaui. Si frequen.. tiffime.efleuideatur. Dichoreo quoqj frequenter utitur.ut dicere maluerunt. Si crimina detuletunt.&exercitum compararunt :&contra amentiam perdítorum. Antiípa ftum bene dadyius antecedit ut uir optimus uidereturs& trocharas ut interfedam eé fateretunlonicum maiorem bene pratcurrit tribrachusait tead crudelítatem acuet ora rio nonnunquam trocheus ueftit oratio his Cicero urirar.Ex quinqué autem fpllabis pedes fluxiorera ftruduram faciuntjutarbitramini.ínterrogauerunt .defiderauerunt omnium quinqué ff'llabarum Cicero dochyrrmm probatmaxime :cuiusponitex / emplum amicos tenes :&ubique aptumefl'e dicit modo feniel ponatur: quoniara iteraras apertura faciat numerara. Hatc funt quat breuiffime dicenda denumerisputa uimus.Nunc reliquam profequamur interpretationem .NVMEROS Aures ipfas metiunturne aut non compleas uerbis quod propofueris aut redundes .Hoceftne clauiulaqus uumeris clauditurfitlongior qüá unoípiritu pronuncietur :aut breuí. or ut aures frufltetur audientium.- CONSECVTIO Autem.Ne generibus :nume. ris.perfonis :cafibussoerturbetur oratio. Hoc efl ne folecifmum grammatices uitiura facías. VT IN SíMplicibus-Q_uod non efl latinumtfed batbarum reprehenditur. Itain coniundis inquit folatcifmus. Vitanda ergohatcduo in oratione uitia monet barbarifmum.& folecifmum. DILVCIDVM Apellar dilucidum: quod etiam aper tum in Rhetoricis nominar:ubi narrationis prtecepta tradit .Quintilianus apena ira quit &dilucida erit oratio fi fuerlt primum expofira propriis uerbis Si id íignificantú bus &non fordidis quidem .non tamen exquifitis. &abufu remotis .tum diftira. fta rebus sperfonis:temroribus :Ioci's :caufis ipfa etiam pronunciatione iiihocac. commodata-ut iudex.qute dicuntur quá facillime accipiat .Hsecde narrationelo curas. Arde elocutionenobisinquitpritnafituirtus perfpicuitatis :propria uerbaire ñus ordo :non in longutn dilata conclufio.Nihi! ñeque defit :ñeque fuperfluat .ira fermo Si doftis probabilis.& planus imperitis erit .Hxc efl eloquendi obfernatio. Nam rerum perfpicuitas quomodo prreftandaíit diximusin pratceptis narrationis fimiiis antera ratio eft in ómnibus .Nara¡ fi ñeque pauciora quá oportet :ñeque plutasneque in ordmara:aut indiflinda dixemus etunt dilucida:# negligenter quo . que audientíbus aperta .Rede ergo monet Cicero ut fi dilucidam elocutionem ue< linius :ufitatis utamuruerbistidell non aloquendi confuetudine remotis: PRO priis.Quod Quintilianus inquit idfignificantibushocefl beneexplicantibus. Dí« SPOfitistSuoin loco collocatis. AVT Circúfcripcione conclufa ldeíl claufa aftrá danonuaga. AVT INTERmiírione.Cumparemhefimfariftius. AVT CONCI fione uerborum iCamuerba fubticemus non neceffaria :ut Plinanum illud an ue < naris :anpifcaris tan aucuparissan fimul omnia.& infinita huiufmodi. OBSCVRVM.Tangituitium dilucido contrarim uirtuti nam corrupta ut inquit Quintilianus oratio in uerbis máxime impropiáis redundantibus comprehenfione obfcura*
COMMENT. obfcura.Compofitione frada nocú fimiliú aut ambíguarum puerili captatione coníi ftit.AVT LONgitudineJgirur inquit longius euagatur oratio. AVT Contraftione. Cum oratio conrifa eft Si uerba neceflaria fubricuit. AVTAmbiguitare.Cum fenfus multiplex efie uerborum poteft.AVT inflexione.Cum nerboram deriuatio non per ripitursuelutapud Cicerone in Bruto cú fiíenna dixiflétfpuratilica agrannio irrifus é quodpro eo uerbo uilia intelligeret. AVT IMMutatione uerború.Cum alia pro aiiis ponuntur uerba:ut qm folemaurú &lunam argentum uocant.BREVitas auté.Qyin, cilianus ac mérito laudatur breuitas inquit integrasfed ea minus praftat quotiensnihil dicir nifi quod necefie eft Bpctx'jAoyiav uocantqua redetur ínter fchemata. é ue lopulcherrima cü plura paucis cópleftimur quale Saluftii eft Mpthridates corpore in genti proinde armatus.interfchemata aút utimur hac figura inquit non fingulis mo do uerbis:fed etiam fententiis:ut Cicero dicit contra condoné Metelli.qui iudicaban tur eos uocari cuftodiri ad fenatum adduci iufli in fenatum funtpofiti:& totus hic locus talis.Hoc genus Spaov^oytctv uocant.hoc ergo dicit Cicero.BREVItas Cofiatur fimplicibus uerbis nonaceruatis.PROBAbile autem genus.Probabile autem inquit Cicero id genus dicit:quod nonplus minufue eft:q tüdt'non quia comi expoliriqj non debeat.nam &hac omatus pars eftsfed quia uitium eft ubiq? quod nimium eft.SI NONnimis comptú.Atq; expolitú.quoniá hac ueritatis fidé tollunt. SIEST autoritas.In uerbistne lalciuire compofitione uideamur.ILLVStris eft autem oratio. Quintilianus quoq; cúde probabili loquitur oratione fubiungititaq; in nobis eííe au toritaté.in uerbis fententias uel grauessuel aptas opinionibus nominutn ac moribus. his enimfaluislicetaflumete ea quibus illuftremfieñ orationem putamus delectan t tranilata fuperlata ad nomenadiunda duplicia &idem fignificantia at<$ ab imitatione rerum non abhorrentiatubilicetnobis intueri aduerbum Ciceronis uerba ex hoc loco fuftulifle nec tameneum nominafíe.& aliquáto poftitacg E^ap^cñav inquitcuíus in pracepris narrationis fed mentionem quia plus eft euidentia: uelut alii dicunt repr®fentatio:q perfpicuitas magna uirtus eft res dequibus loquimur clare atq; ut cer ni uideanturenuncíateme^ eniin faris effidt neq; ut debet plañe dominatur oratio fi ufcg ad aures uolettatcg ea iibi íudex de quibus cognofdt narrari credit non exprimí Si oculis mentís oftendi-Eft igirur unum genus quotota rerum imago quodammodoin uerbis depingirur conftmtindigitos extemplo arredus uter<$ Si cutera qua no bisillampugilumcongredientiumademitaoftendunt utnon clario; futura fueric fpeftantibus.Gicero quoq; in Verrem.Stetitfoleatus pretorpopuli Romani cum Pal lio purpureo :túnica^ talan muliercula nixus inlittore nonfolum qui legit hac ipfum osinmeri uideatur &habitumtfed qusedam etiam ex his qua dida non funtfibi ipfe aftruat ego certe mihi cernere uideor Si uultum :Si oculos :&deformes utriufqj blandidas:& eorum qui aderant taatam auerfationemsac timidam uerecundiam.Interitn ex pluribuseffidtur illa:quam conamur exprimere faciessut eft apud eundem . naniq; omniumomatumuirtumm exemplum uel unumfuffiriat in defcriptione con uiuii luxuriofi. uidebar uidere alios intrantes alios uero exeuntes quofdam ex uino uadllantessquofdam heftema ex potatione oídtátes.humuserat in munda .iutulenta uinoicoronis Ianguidulis Se ipinis coopertapifdum.quid plus uideret qui intereffetíhac eft ergo illuftris orati ode qua Cicero loquitur cum inquit illuftris eft autem oratio fi Si uerba grauitate deleda ponuntur non ridicularia fea quapondus fuúhabeant. ET TRanllata Si fuperlata.Hoc h^perbolem de qua diftum figura.ET ADno tnenadiunda.Qua dicuntur epithera :de qua fane figura ita Quintilianus epitheton quod rede didmus appofitnm.a nonnullis lequens dicitur :eo poeta 6c frequentius Se liberius utuutur.itaqj Se dentes albi Se húmida uina in his non reprahendemtapud oratorem nifi aliquid eifidtur redundat.id autem erit huiufmodi utfi dicas ofadnus indignum.o durumpedusquodóbremridiculamamidflimumperditum irepofíit folet fien aiiis adiundis epitheton tropismr apud Virgilium turpis egeftas.triftis fene dus:uerumtamen talis eft ratio huiufee uirtutis utfine appofitis nuda fit Se uelutincópta oratio. ETDVplicau.Et idem fignificantia ut Ciceronis illud in Gañllínam.
IN PARTI. Tándem alíquando quintes Catillinam furenrem audacia fcelus anhelantenupeftem patrúe nefarias mollientemnobissatq; huic urbi ferrum flam mamque minitantem ex urbe uel eiecimusmel emiffimussuel ipfum egredientem urbe profecuti fumus .abiit: exceffit:euaíit erupit.HlS enim máximefenfus attingitur.Hoc eft animus compungirur.ET Csteris-Ous dida:& qua: ftatim dicentur de fuaui orarione. ALTEro fit ut intelligamus.Dilucidum dicit. SVAVEautem erit genus. Vt uno Ciceronis modo contend fimusexemplo fipatres confcripti ueftris immortalibus in me fratremq¡ me. umliberofcj noftros mentís parum uobis cumulare granas egero qusfo obteftorque ne mex naturspotiufq magnitudini ueftrorum beneficiorum id tribuendumputetis quaj tanta enim poteft exiftere ubertas ingenii.'qus tanta dicendi copia."5Quod tam diuinum atcg incredibile genus orationis.quo quifquam poflitueftra in nos uniuer. fa promerita non dicam complefti ornando:fed percenfere enumerando:& totus ilie locus. DE1NDE coniunftione.rdeft uerborum ftruftura. QVAEnecj haber afperos curfus.Vt fextus Rolcius melius dicas fextus quocj rofcius &11011 fed rex Xerxes at pro eo rex autem Xerxes &fimilia.NEQVE diíiunftos atq; hiantes.Cum extrema uocahs uocalem primara uerbi fequentis includinutfi dicas xts emifcilli incumbir fo re omnia:& fimilia.hiat enim iunftura qure ftruftior pleniorq; fieret fi confonantes uo calibus applicarentur hoc modorere mercatur.illi totus incumbit-fore estera. ETSi circunfcripta Nonlongo anfraftu :fed ad fpiritum uodsaptum. hoc dicit fi claufula longior non íuerit qut uno poflit fpiritu enunciarisut in ipfa claufula: pronunciatio. ne uocem murare nonneceífe fuerint.HABEatq; fimilitudinem squalitatemqj uerbo rum.ne alia grandia magnificac$:alia porro humilia depreda .nam in fermonetenui fublimenitidumcj non conuenittfitcg corruptum quiain plano tumet.Ita humiliadr ca res magnas carpimustitaq? ut uidetur illud prstextam in ciftamures rofere camilli: itaprobatur Virgilianum illud fepe exiguus mus.nam exiguus Epitheton aptum pprium effecit ne plus expedaremus .Et cafus fingularis magis decuit: &claufula ipfa uuius fyllabs non ufitara addir gratiam imitatus itacg eft utrunq? Horatius nafcetur ridiculus mus.TVMEx contrariis fumpta uerbis.Crebra crebris:paria paribus refpon deant.hsc figura anthitheton appelIatur.Larine contrapofitum :cuius exemplum nó uidemur commodius pro ferre poffesq Ciceronis illud in Catillinam ex hac enim par te pudor pugnatíillinc perulantia:hincpudiciciaúllinc ftupmm hiñe fidessillinc fraiu dado.hinc pietasullinc fcelusshinc conftantiasillinc furor.hinchoneftas :illinc turpi. tudo.hinc contmenriaállinc libido. Denicg squitas temperantia. fortitudospruden. tiarairtutes omnes certant cum iniquitate cum luxuria cum ignauiacum tementate cum uitiis omnibus:poftremo copia cumegeftate.bona ratío cumperdita .mens fa. na cumamentia.bona denicg fpes cum omnium remm defperatione confligit.Quin. tilianus autem de hac figura locutus non uno inquit fit modonam&fit fi fingula fin. gulis opponuntur ut uicit pudorem libido -timorem audacia :5cbina binisnon no. ftri ingenii eft.ueftri auxilii eft. &fententia fentenriis:dominetur in concionibusiace. atiniudiciis.RELATA Adidem uerbum:utneq? is esCatilinautteautpudor atur. pitudine:autmetus apericulo:aut ratio a furorereuocarit adidem enimuerbum plurajeferuntuiiquod fit aut propofito uerboraut in ulrima parte collocato ut hioaut in medio.ET GEMINata ac duplicara. Vel etiam fspius irerata ponantur .ut perturba, tio iftum menris :&qusdam fcelerum effufa caligo :&ardentes furiarum faces exdtarunt &illud inueftigata comperta patefafta fublata deleta extinfta .&illud. pa. ter hic tuus:patremhunc appellaspatris tuifiliuseft.CONSTRVCTIOque uerbo rum. Tum coniunftionibus copuletur -ut teílumque laremque armaque amycls. umque canem creííamque pharethram. TVM DISSOLVTIOnibus relaxetur. Vt de Alexandro Aquila ne in deliberando confilium in prreliando uirtus.in benefi. ció benignitas non deerat kfed dumtaxat in fupplicio crudelitas .nam cum aliqua res dubia accidifiet apparebat fapientifiimus .Cumautem confligendum efieteum hoftibus fortil!imus:cum uero primum dignis tribuendum liberaliffimus &cumani nuduertendú demétiíSmus &apud Virgiliü hic illú uidi iuuenébis fenosscui noto
COMMENT. díes altaría fumant.híc mihí refponfum primus dedlt lile petentíded ntrmiq} horam inquit Quintilianus coaceruatio etenim funda aut diffoluta ómnibus fcriptores fuá nomina dederuntsfed uaria &ut cuiq? fingere placuit.fons quidem unusqui &acriora facít &inftantiora:qu$ dicímus Si uim quandam prafeferentia uelut fepius erumpentis affedus. FIET etiam fuauis oratiosSi aliquid in uifumtaur inauditunuaut nouumdicasmtipíe Cicero pro Celio pra’geftit animus iam uidere primum lautos iuue nes mulieris beatse acnobilis famáliares.deinde fortis uiros ab imperatrice in infidiis atq; in prafidio balnearufñ locatossex quibus requiram quo nam modo latuerinnaut ubúalueas neillesan equus troianus fuerit qui tot inuidos uiros muliebre bellü geré- •tes tulerit:ac texerit.IUuduero refpondere cogam cur tot uiri ac tales húc &unums& tamimbecillum:q uidetissnon aut ftantem comprehenderinfcaut fugientem coníecu ti finttqui íe nunq profedo fi iftunt in locum proceflerint explicabunt quá uolent in conuiuiis faceri:dicaces .nónunq etiam ad uinum diferti fint.Aliafori uis. Alia Triclí mi.Alia fubfeliorum rano.Alia ledorumnon idem iudidum commeííatorntnq; cófpedus.lux deniqj alia eft folis:& lychnorum. DELEdat.Etiam quicquid eft admirabifomaximeq; mouet ea quse motum aliquem animi miicet oratio:Vt ipfe in Piíonem:fed multamcarnem fubrancidam ferui fordidati miniftrátsnónulli etiam fenes: Idem coqunsüdem atrienfis.Piftor domi nullusmulla cella.panis &uinum apropol Ia:atcp de caupona gr$d ftipati;qui íledulis fiepe plures ipfe folus habirarus:qu$eodemde folio miniftrentur.ubi galli cantum audiuit auum fuumreuixifié putat:meníamtolliiubet. Q_VAEquefignificat oratoriusJpfius amabiles mores:qui exprimun tur autfignificando iudido ipfius:& humano animo:ac liberalisut pro Celio adultez egoputaremsfiquis hácpaulofliberius falutaflets& contra Catilinam Serui mehercule mei fi meifto pado metuerent; ut te metuút omnes dues tuisdomum meamtelinquendamputarem.Etrurfuspro Celio Omagnauis ueritatis:qus contrahominum ingeniacalliditaté follemáscontra^ fidas hominú iníidias fadle fe per le ipfam defen dat.AVTInflexione fermorris.Qua:figura apoftrophe didtür agracis.ha:c ut inquit Quintilianusmire mouetífiueaduerfadosmuaíimus. quid enim tuus ille Tubero in adepharfalica gladius agebat:fiue adinuocationé aliquá conuertimur. Vos ení iam ego albani tumuliat® lud:fiue ad inuidiofamimplorationé olex portia: legefcg fem paxmia^AVT Augédi alterius.VtinTuberoné memorato in exéplo.AVT Minuédi fui caula.Vt pro Milone omemife^.o meinfcelicé:reuocare tu mein patria milo po tuifti.ALIAdid ab oratore:alia exiftimari uidentur.ídq; comitatefieri magiss queritate.Hac figura Ironia diciturmtilludin Catilliná aquo repudiaras ad fodalé tuú uirú optimúmetellú demigrafti.Vndeqm Socrates:ea plurimú ufus éappellat9sípccv. Q_VAEorationé.Aut magis obfcurá:aut minus probabilé fadút.Ideo illa anobis re pudiata funtpr$cepta.CVM Aut propriú:autidé fignificans.Aut uerbú fadú in plura uerbadeducit.VtTe nemus anguitiasuitrea te fudnus unda.Et hscnauis honufta p dafidlienfi.Cú Si ipfa quoq; eflet ex pr$da.Et multi &graues dolores inuenti parentí bus &propinquis mulri. CVM AVtem diffinitionesadunumuerbumreuocantur. Vtqui funt qui fcedera fepe ruperunt^Carthaginéfes. Qui funt qui bellum crudelif fime gefferunt/Carthaginenfes.'' Quifunt qui italiájdeformauerút.JCarthaginenfes. Qui funt qui fibi ignofd poftulátr Carthaginenfes.AVT aflumpta uerba remouenf . Per corredioné húc ego nonímané:fed feram duco. AVTídrcuitus dirigúrar.ldefl: in dauíulá uerba extendútsut quod didt Sexto Rofrio qui fcsná introeat folus cú ar tifex eiufmodi ut folus uideaf dignus eífe qui fcamáintroeat dignus uideatur qui nó accedat. AVT cóiundione.Fit unú uerbum ex duobus nouatióe uocabuli de qua didumfuperius eft. VT CVMfemel didum fit duedeSicut natura ipfa inmleritinuet tatur ordo qu£E figura grece £Trdvb2iocrdirif ut ppofitis duobus fecundú prío ddnde primú capimus ut apua Virgiliú.forte fub arguta cófederat illice daphnis. Compule rantq; greges coridon Si thyrfis in unú .Thprfis oues corydon diftentas lade capellas. ET IDEM quafi furfum uerfus retro<g dicat híec KAuidcrgrzce latine gradado nomi nafbtec repetir ea qua: dida funt Se priufq ad aliud defcédatin priorib" refiftit ut africano uirtuté induftria. uirtus gloriá.gloria émulos cóparauit Si caluimó er^o magis
mpartí, pecunia^ íepetundap: qmaíeftatísmeq} maieftatis magífq planas legís: nec planos Iegis magifq ambitus.neq; ambitus niagifq oíum legú iudiria perierút. DElNdein. tercife atqj pmixte ut ftupere gaudio fimul enimaudif ccepit pmixtemt tá deeíl auaro qd habeatqquod nó habet. FACIT enim Et dilucida orónem Si illuftrem.Cum fit aftio rhetops oíum cófenfu in duas diuifa partes uocé &geftmquoja altera oculos al tera aures mouet pquos dúos fenfus oís ad aíum penetrat affeftus.nó dubiúquinde luddá oronem &illuftré Si pbabiié Si fuaué fi fuerit decora effeftura fit. cuiufmodi aút eá elle cóueniat copiofiíTime expofuit Quintilian9.QVAE eft gema Iitteratura . Talis inquit eft memoriatqualis gema in qua fculprs fdnt Iitters:qus in ceradefígati tur.ná Si ipfa quoq; memoria ita rep: figuras cótinet impflas uel etiá uerba.eft aút me moría qdem dúplex alia naturalis.alia arte cóparata: Naturalis adiuuari ac augeri at te adhuc poteft. Arte cóparatur aut pimaginessut Cicero in rhetoricis ad heréniú tra» dit:Aut Ibllertia Si diligentia quá exponit Quintilianus melioreuadit:auttertio me» dicamine roboraf.ná quéadmodú medici ppemodú oes 5c philofophi tradunt me» morís omnis íbecillitas aut acerebro frígido eftsaut afrígido Si árido: aut afrígido &humido:Aut aliquando etiá uarias mutat imagines propter calidú in húmido ut í biliofis folet accidere.his oíbus caufis infpeftis medels fingulis fuspoflunt aceómo» dati. Q_VOniáigitur Quoniá totus hic oratoria^ partitionú liber in tris diuifus eft partes inuimoratoris.ofonis partes &queftiones.Cúdiftú de prima fittde reliquis núc dicendú eft:primoqj de orarionis partibus.Q_VAram prima Si poftrema ad mo» tum animi ualét nó quin reliqus quoqj idé preftenttfed qd in his duabus fere tota uis mouédi explicef-ideo in areopago his uti oratores pprsconé phibebátur ingredien ti fiquidem oratori peo aiebat un rrpooiawa^ou aih 2£m'Aey¿ id aút ideo quoue^s fadlius ab omni affectu femoti poflent diiudicare.SED amplificatio.De hac cíicemus ubi de cóclufione traftabit'- VT ILla docendi.Hoc eft ut cófirmatio docédi cá adhibe tur ita amplificado caufa mouendi.SVNT aút re$¡ tria genera. Ita Quintilianus cau» fa prindpii nulla alia eft:q utauditor! quo fit nobis in csteris partibus accómodatiot pparemus.Id fien tribus máxime rebus Ínter autoresplurimos cóftat fi beniuolú:atté» )tumrdodle fecerimusmó quia ifta nó ptota aftioné fint cuftodienda :fed quia initiis ífeipue necelfariap qin aíum judias ut peedere ultra poífimus admittimur. QVO» í'rum primusiocus eft in perfonis noftris difeeptatop: aduerfario^.Quintilianusdeá perfonajK inquit eft ut plsricg tradiderút triplex rario ex litigatore. ex aduerfario. ex iudice.ná exordiú duci nónunq ab adore caufs folet :qq enim pauriora de fe ipfo di» dt Si pardus:plurimú tñ-ad oía mométi eft in hoc pofitú. AVTmeritis noftris.Vtip» fe ad quirites anteq iret in exiliú.Si quádo inimicoju impetú ppulfare ac ppellere cu» piftis aefendite núc uniuerfi unú qui ne oes ardore fláms códderetis mei capiris perí culo nó dubitaui puidere.náqué uirtutis gloria cú fumma laude ad cslúextulit candé inimicofK inuidia indigniífime depífum opprimit.& Demofthenes pftefiphonte arpeoTóy aitvco avAps<rdéHyaíot Toitx o^aúxEuxb.u.ai TretaiKaí ifctcrsucr octhv eu voí’ctv syóSAi’a'T£Ao thte ttoAsí K aíTracriv vanv ’Tocraü'Tuvu'iTap^ai.u.oí ud» pa ua«úv ÉTtr TbuTb/í Tóv aywva.COntrariifij reb9.In aduerfarios cóferédis: utip Jéinuaríniúfituatantúmodouatiniqdhis ueheméter placebatutte cuiusteftimó» nium ppter turpitudiné uits fordefeg domefticas nulli9mométi putaref tarit9dimit» terem.nemo.n.hopt ita te refutandú ut graué aduerfariú aut ita rogandú ut religio» fum tefté arbitrabaf.Demofthenes cótra Midiá thv.usv <t(y¿ Ayfi cty to avApsa-Anta craíitai fHyuBpivuTTpa<ra'TrayTao,asi xpHTaí-usíAíaabuÍLtua aueauartSybu'ÍE fcoyaAÁuy tkjAi TcSya^voEÍr bioaxaí-Ita Ifocrates in lochitá ¿úCT-usy 'TbiyíiV e-rurrTs oís Abx»THO‘ap>^y dirav'Ti'cr u.uiy biTrapoy'Tí’cf jiEJiap'TüpHKacrí io auaptauaiovlo bu xoba^bibv'2?íyojiíf ?iv ioitr aAJour. AVT deprecado Depeor ueheméter peor&refuto-Statius nec depeor umbrá acdpere. Virgieqdem merui nec depeor inquit.Lúea. Nó depeor hofti feruari dum me feruet ceruice reafa. Quidi-in faftis Ule metu pauidus morté nó depeor inquit.Augufti.in pfalmo oftua» gefimo nono deprecor cómune eft uerbú: didmus enim depeor te Si depeor ate: aut ¿epcando hic intelligendú érecufando refutado^.INTELligenteraút: ut audiamor &atiente
COMMENT. &atiente arebus ípfís ordiendumsquia qua* primo dícunturilla magis coníiderari íb- Jentsut de prouindis confularibus ipfe.Si quis ueitrum.P.C.expeftanquas fim prouitt das decreturus confideret ipfe fecum qui mihi homines ex prouindis potiflimum detrahendi fint non dubitabit quid me fentire conueniat :cum quid me fentire ne~ cefléfit cogitarit Lfíias in epitaphio auxiliantium corinthiis. ot/Ji, haivwv olóv-n e?í TWípÓtTíf.ÍTsi Itúfo 7¿ mcptfl A¡yU 7Ü0 7ZCVfooÍtifo tC<¡nMí>V CM<S¡o&l ifí'TÍw, IhíhX»h(w cávltf oAÍyptiftípcSv A{f«j.SI COMpleftareapr! apio genus natura^ caufe.Vtipfe pro publio fylla.maxime uellé iudices ut.P.fylla 6c ante ea dignitatis íus fplendoré obtineret: &poft calamitaté acceptá modefte fruétu aliqué potuifiet pripeifed qm ita tulit cafus ífeft’ut áplifflmo Ihonore cú coi ábitióis í nidia tú íingulari antonii odio euertercf:& qfequunf Décifthenes ad philippi epiftola ¿77 ¡£ iihnsmf ¿x.Í7p/H0X7°tíw eipátUo 'trgoa iiftxar, ecM'í‘n£aAt7>7>r vrfM/jwv |77W0j* h(jui yowSpov yLycv:/>' ktmtAüti $ctpcxA ion xAot imgiifowí ,iq tol zxe,19C» Kbctg AiaxtleXTO, \C¡ tIw eptÍM* xg.7t. 5fdono Tmctcv.M'ncL&én Serts zzhttcú/j.viúsjcou <ngoepx'o&o-xAÍKS^c^A/paív -SI DEfinitas.Hoceft determines ut ipfe in catiünam.Semper quintes uitamqj oíum ueftrogi bonaifortunas: coniuges liberofqj ueftros:at<£ hoc do midliú clariflimi íperii fortunatiflimá pulcherrimácj urbé hodierno die deoij: ímorta liu erga uos fummo amore laborib9conñIiis piculifq? mdsex flama ateg ferróle pene ex faucib9fari ereptá &uobis cóferuatá ac reftirutá:uidetis:Déofthenes de cheronéíib* tM¡d# ¿aSokww'w aí « c77Z)tí7Wf m\i(xZv,^tí 7rfoet typcu 3P/a«% AÓ^v putfotat, WTí'ngotr xMxo^iA779di/ í’njt?vee xyi,T'm,ñí¡sr X7?9cúví¿ku. -xfAaq -n,uxi ineiwi v£v <nj>«r^ju«7za»,K9!Í payÁA&tvpttSv GovAAjoitSlap-i-mtPH j€v mr n¿ ¡jJti, <&.Aomxeicf,’rd fo, pTjri d)<7pnM7]<jt 'rrgoacysrTCU, AÍ}tirvp¿cs ¿> Athreuoi'ifc tpAxs mírm ttxxMx ¡*®tV to§,« 7? 7wA<i topUlm ovpiCpfy'av.TDuj tul y)¡ ,ngí rtfinfav SI Dluidas. Cicero ipfe pro Cluentiohabito.animaduerti Indices omnéaccufatoris oíoné in duas diuifam eé ptesquapz altera mihi niti &magnope cófidere uidebafinuidia iá inueterata iudiciiiuniái altera ratümó cófuetudís cátimide &diffidéter attígere róné ueneficií crimimúqdere lege éhxc qftio cóftituta.Ifocrates íoróne qab eo de paceíferipta eft. c¿7nx.rn.tt ¡di aátxsn ii mtp lórntf iitxfo ,tolutol piym (picueit Svcu,y pu¿A tsot amvdíté ab.x 7» 7roAÍ, Tstet ¿V(á ouJ 70/ /«MáJfli cvftfiauAtóaeitovptlw ,«M’ti yinei xMav TiieSf vrgxyfÁcrfTZúv iipfxclt 'fiiuu tul 77j0«'ra y.iftixft/n)/ rrgtTT&v ct£í 7k» tw Tittpíimv rrgxy ftxTtúv iiTívdirspríQpaSz tíw ocp%!>- ftat y)' imAxenximvTíí zxeí'K.&tápMJM «P»*W , «ptvyisxi í%h íiuíxpjuoiiTu fiiuiw 7zctaidp¿73i¿v.NAMaut magnaquídampropone mussautneceflariataut coniunéta cum ipíis apud quos res agitur. Vt ipfe in uerrern Cicero-quod erat optandú máxime iudices: &quod unú ad inuidia ueftri ordinis infamiamcj iudiciop: fedádá máximeptinebatád nó húano cóíilio fed,ppe diuinitus datú ateg oblatu uobis fumo rei.pu.téporeuidet.Inueterauit.n.iá opiniopnidofarei.pu. uobifcj piculofá qnó mó apud exteras natióes:fed oíum fermóe perebruithis iadidií qnúc finr pecuniofú holné quisfit noces néiné pofle dánari:& Déofthe.cótra Timo. 7%¡¿ii infivoo1£cúlcfoti A/xcp.7vu vTtotpcrfi^¡éA1«o aJ'fv ¡¡/¡¿cu Ti/MixpxTHt eÍ 7r&i cutio! Ühr «MÓ5775 ou/Ta tsKIw utíVCt oótu •^HpictTiúV ’^ix.iAÍ^i fltSPstf¡>soBU GovAof/atos A<»,77Stf*7ra'i/7Kf r$j fe/Afliq vópiev é/áúnytiuiTiT í-zsithA^ov.Í'K. A'muov <¿ ewofoit Atticpsza. os 7K fj&xMxoox Av7mvétTSU.,y }¿tgov í^vtüxsivx ,Ku'eiflya fatimsq ,vxytóü (t9i.9’4'ngi5ai/ x*sóo»7t.<t {jMt\f,piKdi(<n.<Qíiv A’oftflytsof ,«sdTr^o^pÓTOLft irgos vp&s a- •7rétp,k¡<.x7n)?¿4ofiBa.7{u>y!)'vfti7ff¡íearXí;<pov,iivbpia>/jáxJ¿7i(r’m&i.7m'múv ${(.íTti,Avet ,>y Tu) /a unfom x%ieu Sr>v7Biuiinecf- SIT ÁVtemhoc etiam inprxceptis:Vt fiquidem tem pus ipfum aut res aut locus.Q_uintilianus autem ad caufam inquitextra pertinet tempus unde prinapiú pro celio Jocus undepro dáotaro habitus unde pro milone. opimo unde in uerrern drinceps ne omnia enumerem famaiudidorum expeftatio uulgi nihil enim horumin caufa eft ad caufam tamé pertinet-MAXimein perorando.Hoc eft in ipfa conclufione quod diftum fuerit:quoniam ultimo didum loco magis hxret dabit aliquádo exordii nobis occaíioné. Q_VOniam narrado. Poftexordiu cótinuo fequif narrado. FVNdamentú cóftituends fidd.Q uoniá narranf qax fafta funtaut quee pfentia ex quibus magnauis argumento^ inde elidí. PARtim funt. Affumpta bii*
IN PARTI. ad ornaddú: quatnó tá neceflariatq omandafunt.VT DILudde. Quid dilucidú: qd probabile qd fuaue in dicendo fit iá memorauimus.PROBAbilis. In rhetoricis ueteribus probabilis inquit erit narrado fi in ea uidebuntur¿(Te quae folent apparere in ue rítate fi perfonarum dignitates feruabuntur fi caufe faftojí extabunt fi fuifle facultates fariendi uidebuntur.fi tempus idoneum. fi fpadi fads.fi locus oportunus ad eandetn rern qua de re narrabitur fuifle oftendetur.fi res &ad eorum qui agent naturam &ad nulgi rumorem &ad eorum:qui audient opinionem accómodabitur:ac ueri quidem fimilis ex his rarionibus eííe poterit.qua;ritur enim ut fit probabilis narrado quis.quid cur.ubi.quando.quemadmodú:quibus adminiculis.natura noftra.opinio ludicúuul gi mossqua;futit omnia perfona.faftum.cauíá locus.tempus.modus.facultas.opinio. SI TEftata dici uidebunturJdeft de quibus teftimonia habita fint.EVENri caufaponetur.Euentus inquit ipfe in rhetoricis eft exitus alicuius negocii íquo quatri iolet qd exquaq? re euenerit eueniet euenturúqj fit quarehoc in genere ut cómodius quid euen turum fit ante animo colligi poflit quid qüaqj ex re foleat euenire confiderandumeft hoc modo ex arrogantia odium:ex infoienria arroganria. OPINlone.Opinio eft cüftorum ad qua; ancipiri feramur fententía uni uel pluribus propenfior exiftimatío.AV TOritate.Autoritas eft menris &corporis qu$dam dignitas qua;efficit tumfuaprafentia:tum eriam oratione ca;teri:ei reuerenriam preftent. SI CVMlege.Lex ut Papinianus inquit eft cótnunepraceprum prudenrium confultum deliftorum qua; &fpóte uel ignorantia contrahuntur coertio cómunis rei.pu.fponfio.SI CVM more. Mos eft quod Ínter hoíesfolitum eft fien. CVM REIigione coniumfta.Religio é:qus diui na; natura cultum &cerimonias affert-SI ANtíquitas. Ideft uenerario.SI MEMoria. Ne uera exciderint &faifa narret.SVAuisaútnarratio.ut Celiiin Antonium. namq; ipfum offenderunt temulento fopore profligatum totís ftertentem pracordiis ruftuo fos ípiritus geminarepraclarafq* contubernales ab ómnibus fpondis tranfuerfas incu bare<:& reliquas circumiacere paffimsin qua tamen exanimatae terrore hoftium aduen tu percepto excitare antonium conabantur nomen inclamabant: fruftra ceruirib0tolle bát bla'dhis alia ad aurem inuocabar.uehementíus eriam nónullaferiebat.quap: omni um cü uoce taftucg ofcitaret pxime cuiufqj collú amplexu petebatmeqj euigilare ebrius poteratrfed femifomno fopore ínter manus céturionum cócubinarúcg iactabatuí. QVAE ad fidem fariendá pertinent.Nam tam &fi narrado ad fidem faciendam pertineat imprimís tamen confirmado &confutado. QVOniamomneqdin cótrouerít am uenit id ita. habet .Genus totius artis érhetorices facultas.rhetoricce uero ípcries tres qua; tria genera cárum appelíant .ludiciale.Demóftratiuú. Deliberatiuú.materia qutecúqj qftio circa quá uerfari oratoris poflit ofo.partes huius materia; qftio infinita: &definita definita diuidif in cóftitutiones fiue ftatus feu cótrouerfias libeat appellare ex itacg oes aut in fcripti alicuius cá uerfantraut exre ipfa fibi nomé uendicát.&perrade qin fcripto legitima::q in re rarionales nominant .In fcripto cum unus fcriptoris uerba defendit.Alter fententiamsqui ftatus fcriptú &uolútas appellat- Alter fi Ínter fe leges difientiát:& utraij pars defendat ftatus legis contrarra.Terrio cú fcriptú de quo cótendif fentenriá ampleftit ambiguá.ambiguus ftatus dicit'. Quarto cú ex eo quod fcriptú nó eft per colleftioné aliquid intelligifcqd1quia pratiodnationé &pfyllogifmi colleftioné inueftigaf. agracis fpllogifmusanris rariocinatio noínat .Quinto cú fcriptú qdem é:fed in quo ais eft id uerbú nó clarefdt finis uel finitiuus in fcripto nominad ftatus .Earúporro cóftitutionráq rónales,appellanf’:ita diftingunt iuxta Cicero nemin rhetorids:qq uaria é de his ínter rhetoras opinio ficut de méoratisJn his ergo qrit' an fit &qle fit &pter hoctan iure:an more poflit traftari iudiciúsqd fi qd facfú negar' cóieduralis:uel ífiadaJis fíat* appellat .fi faftú cóftet &quo noxe fit appelládú qraf finitiuus ftat*:q<f fi utrúq; cótrouerfia careat.fed qualeid fit qrat generalis ftatus noíaf In hoc aut querif depterito.aut de pfentñaut de fiituro.fi depraterito iurifdidalis.fin de pfenti uel futuro negocialis.Iurifdidalis igf cui’inqfirio pterirú refpidt in duas p tis diuidinaut.n íipo fafto uis defenfióis é&abfoluta cóftitutio noíat :aut extriiecus aflumin&afiúptiua núcupaf:Irac porro diuidif quadrifariá:aut.n.cócedit criméaut re mouet':aut referúaut qdéultimú cópat.cócedif crimé cú nulla fafti íducit defeníios féduenia
COMMENT. fed uenia poftulaí.Id fien duob9móispót.íi depcerissaut purges.depcarís cú nihil ex cufatióis attuleris:purgas cú fafti culpahis afcribif:qb9obfifti obuiariqj nó poflit.funt aút íprudéria.cafus.necefiitas.error.Remoueí uero crimé cú ab eo qiceflif tráfferíátt aliñad duob9fit móis cú aut cáreferítaut faftú referí. cá cú aliena ptate aliqñ faftú eé cótédiífaftú uero cú ali9:aut potuifle:aut debuifle facere demóftraí.referí crimc cú iu fie in aliqué facin9cómiflú eé cótendiísqcf ispuocarir lacefliueritcg iniuria.Cóperatio cú meliore de cá faftum didí.Nunc qd hic Cicero dicat ítueamur.NVNC cóieftura: locos qurero-Hoc didtqm rónaliú.cóftitutionú prima eft cóiefturalis uelim mihi explices locos unde in hacqóne poflim argumentadeducere.IN VEriífimilibus 8c inp priis re¡-¿ notis rota pofita eft.Ideft qm faftum eñe negaí.a uerifimilib’ 8c ppriis notis ie$¡ argumenrandú.pprixs aút notis ait ideft.fignis unde uideri poífit aut faftum aut nó faftum rífe quidpiam. VT FVmusigné.Videí fiqdem unde fum9erúpit: ibi ignis efTe.EX PArrib9&' quafi membris narrationis.Quod faat Cicero pro Milone cum i narrarione ipfa nihil apparatus fuifle Milom oftenditiut infidias faceret.At contra fuií fe dodio.NATVne primú fpeftaní.Sinr ne ¡pcliues adidtariminime.QVEMadmo. dum afFefti funtuirtutib9uitiifq;.Hoc eft an bene educati an fecus.ARTIbus.Nunqdl lafriui uagúerrabúdkg fmtnulla arte inftituti:anfecus.INERtiis.Hoc eft an fintartiú expertes.AN Quéadmodum Cómoti:utfadli9potuifiefieri:autnó potuifieoftendaí. íi affeftuofostaut minimetefle oftendamus.fi nullo uerbi cá mó adirá puocari potuif fe:ut id fecerínt cótendamus.IN FORtuna genus amidtis. Quibus oibus,pbari pót aliquid facilius fieri potuiffe.OPES quib9colimunq nó tam ufum qlautú ufum rerú nobis fuggeruntsut canes uenatid &fimilia.DIVIti®.Quibus utimunutfi abundem9 írumento:uino:oIeo;cíeterifquehuiufmodi.IN LOdsaút.Lodad conieftandum argumenta máxime fuppetent cú in omni genere tum xdeliberariuo:utfi queraían Cae far renumtráfgreflus fueuos’obftátib9locop: iniqtatíbus pofiit debellaresan morinos qui fe in paludes condant &huiufmodi aIia.LEVES.Prima produfta accipiendú.hoc eft minimeherbidi uel arborofi. OPACI. Crebris arboribus folares radios arcéntes. APRICI.Solegaudétes.unde aprids ftatio mergis:& apricos meminifle fenes Virg. Perfiufq; dixenmt.CELEbres.a muIrishabitati.OBSCVri.Incogniti.PROFAni.Ab omni religione remoti.ex his propofira materia cuius ducere argumenta niúvmeerit diffidle.TEMPEftas.Tempus quo aliquid agitur utcum didmus hac tempeftare boc nonfinutnulli maior fuit ufus edendi tempánatemea díxit Iuuenalis. FORTV'iTa. Qua:©bueniunt ut ipfis forte libuerithominibus colere.ET EVENtus.Supra quid p euentum acdpere oporteat expofuimus.CASV.Eftfiquidem proprie cafus autin ra>< done carentibussaut prorfus anima.ficut fortuna in rationeutenribus cum aliqua pne ter propofitumeueniunt.nunc ergo cafum fortuimm euentum acripiendú.IN Imprtz dentia.Neceflitasponenda.quoniamprudentia:ac impmdéria arbitraria:ac innoftra optione pofita ne utiqfunt.PERluftranda; animosut quotiens qu:eftio aliqua coniefturalis inquouis genere fuerit oblata ex hís oíbus fedibus edúcete pofiimus argume ta.EX FAfti ueftigiis.Qus figna fuperius diximus appellari de quibus fuperius abunde diftum eft.QVOD fenfu perdpi poflit.Pratiertim uifu 8c auaitusqui omniúacera mi funt. MVLTumtamen Cumfint coaceruataprofidunt.dixifle autem ideo uideri huncillú ocddifleíqd1eum oderatpamm eft:at 8c qd minitatus eratfe ocdfuftu &qd inuentus cum gladio cruento:#q<Jargutusritubarit:&ca:tera huiufmodi fiaddaní: hac coaceruatione fieri uideí iam ídubitatú. PRImumexemplú Si proferamusalios idem feaffe.& fimilitudinem oftendamus-FABVla Etiá nonnunq:qd ex ufu ipfo ap. paret.QVID Diffinitionis.Poft coniefturalem ftatum fequitur:ut paulo ante oftendirnus finitiuus.traftatis ergo coniefturs lods iéquitur iam:ut finitiui quoqueftatus locos pariter exponat-NON DVbium eft id quidem.Quin difEnitio genere declare. tur.Quintilianus ubi hunc ftatum traftat :qui priuatam pecuniam inquit de templo furripit facrilegii reus eftsculpa manifefta eft :qusftio anhuic crimininomenquod eft in lege conueniat.ergo ambigitur an hoc facrilegiumfit:accufator quia de templo fit furrepta pecunia utitur hoc nomine-Reus quia priuatam furripuerat negat eé facri legium.fed furtum fatetur.Aftor ergo ita firiiet íácrilegium éfurripere aliqddelacro.
IN PARTI. Reas fit finiet factilégfó eft furripere.aliquid facrí.uter^ finitióetn alteráis Impugnat ca duobus generibuseuertítüt fi aut faifa eft aut patum plana.docet ergo Cicero diffi nire.NON DVbiaminquit eft id quidemquin diffinitio genere declaretur &.pprietate quadam aut cómuniumfreqnentia.hoc dicit diffinitio fit multismodis: fed potií fimum genere &differentia ut homo eft animal genusexpreffi rationale adiefta iam acsteris feperans animantibus differentia:quá Cicero nunc proprium uocat quaj aút ínter fit inter differentiam:& propriumab Ariftotelein topicis &porphyrio in quin* «5 uocibus percipi poteífcfed addit autcómuniú frequériam.id autem fit cum proprio aut differentia caremusratfi dicas homo eft animal bipes latís unguibus &protenfis furfum incadumfpedans:cui ab humeris bina demittuntur brachia:&cerera hoc mo do-EX Quibusproprium-Q_uidfiteIuceat.namex omnib‘7uideri poteft proprium faéhxm eé. DlFFIniendum.Sspe ex contrariis. Subaudiendum addita negatione sut horatianum illud uirtus eftuitium fugeretfapientia prima ftulticia caruifie.id máxime foletfieri deprinripiis quoniam genera fuperiora non habent:utpunftum eft cuius pars nulla-S AEPEex diñimilibus.Vt fi dicas rhetorica eft ars liberalistqus nec gram maticasnec poética &reliquas enumerando alia ab aliis effe fignifices.SAEPE ex par. tibus.Vt rhetorica eft.quz inuentione.difpofitione.elocutione memoria pronuncia^ tioneque confiftit. QVAMobrem defcriptiones quo<$ funt in hoc genere fepe apta Subaudi quoniam defuntpropriatmut fi dicaí homo eft in quo pietasán quo iuftitiaí in quo aquitasün quo religio:& rurfus flagitium:fcelus:& caterasqua tám uitiorumt quirtutum nomenhabere inueniunmr. ET ENumerationes Confequentium :qua. cuneg res id quod diffinias confequi uideantur.IMPRimifqj Cómouetexplicatio uo cabuli acnominis.hoc eft etimología.Idem ait Quintilianus.maximos enim inquit afus in approbando refellendo<$ fine propriorumac differenrium nonnnnqethjuno Iogia:qu$ tamen oíaficut in cateris confirmat aquitas nónunq &coniedura mentís etimología máxime rara eft.quid enim eft aliad tumultus nifi pturbatio tanta ut ma ior timor oriariunde ei nomé didü eft tumultus.&Cicerosq ficut pro celio pconfe. quentia diffinit accufare hoc mó.Accufatio crimen defiderat rem ut definiat:hominé ut notetíarguméro probet:tefte confirmet.Ita pro balbo aduerfarii etymologiá uerbi carpit inquiés erat accufatoris interpratatio indigna refpófione qita dicebat comitet eííe cómunitenqfi uero prifcú aliqd :autíinfolitú uerbú interptaref comes benignisfa cilesduaues hoíes efié dicunriqerranti comiter móftrat uiá benigne nó grauate cóitet qdé certe nó cóuenit-IN EO genere fubaudi qlitaris. nápofteaq an fit &qd fit nouit quarit terrio loco qle fit.hoc eftatü qlitatisiq terrius rónalis eft ftarus.AVTlure fadú Depellendilraut uldfcédi doloris cá:ut oreftes qideo fematré defenditocddiffe qailla patré fuú ocdderat.AVT deniq? Neceflitate:infcitia:cafu.hac in diuifióe qlitatis fta tus fupius expofuimus.IN LEgitimis iudidis nó hñt. Quia legú pfcripta índices feq oportet.IN LIberis.Vt funt apud prindpes qftatuút libere ut uolút aíaduertédo igno fcendoue.EX LOcojk defcriptione.Quos ipfamet píerenobis cá.AVT Totüeftnegá dú.Pofteaq de cófirmarióe dixitífequit locus rephéíionis de quo Quintilian9patrón9 inqtneget:defendat/:tráfferatexcufet:depcet:molliat;niinuat:auertat:defpidatwleride at quare in direda fere &ut fie dixerim clamofa eft adio.hinc mille flexus:& artes deíí deráf cúaccufator meditara plaraq; domo affert pronusetiáex inopinatis frequéter occurrit.accufator dat tefté píonus ex re ipía refellit.ideoq; accufatióibus erii medio, eres ídicédo fuffecerint.bon9defenfornemo nifi qeloquénflim9fuit qq ut qd fentio femel finia tato eft accufare:q defenderejqto facererq fanare uulnerafacüi9.piimú igit' intuendú efbcui relpófuri fumus ppriú fit ei9iudidúan ad cám extra accerfitú.ná fi ép priü aut negádú aut defendédmaut tráfferédú extra h$cin iudidis fere nihil é.depca rio qdé:q éfine ulla fpé defenfióis rara admodú&apud eos lolos iudices qnulla cer tapnúdádi forma tenériqq ille quoqj apud.C.Cariaré &triú uiros pro diuerfa^ ptiú hoib9adióes ét fi pdb9nitunf adhibét tñ pfodniasnifi hoc nó fortiffime defendétis é dicef qd aliud egim9tubero nifi ut qdhic pót nos poílem ’.qd fi apd prídpé aliuue cuí utrú uelit; liceat dicédú erit morte dignú eú pquo ioqmur cletñtía tñ feruááú té hic nó cú aduerfariosfed cúiudice tes erit .í de deU&atiue potiufq iudidalis másforma é. Inperfpicuí
COMMENT. INPERSpicai.Falfis.dicemus nácg talia efle accufantís argumétamtin manifefto fal - fis eadé dici poflint.NON Effiri.Qua: uelit.hoc eft nó fequi ex eis qarguerir. ACCE dere oporret ad fingula.Singulas inquitpartes reprcehendemus quo uniuerfamargu/ mécationé improbemus.COMMEmorandaexépla .Alia in mediúproferemus exé> pía ín quibus licet tales adhibitas fint argumétationes tñ eft creditú.CONQuerenda. Hocdicit exdamabimus &ingemédo qfit conditio humanapiculis obnoxia oftédemus fi acummedicétis alicuius innocétes picula fub ira coganrur‘& infamias &dina. Q.VAE fumpta.Ex locis his qui funt expofiti:quos in cófirmatione &reprathenfione attigimus hj'pothefeos ideft caufefiue cótrouerfice.ná loci chefeos ideft infinitsqftio nis ante expofiris& quéadmodum ex fingulis arguméta educanf abunde oftéfum eft. EXPLIcarioarguméri.Argumétatio.quidfitargumétumfiipraabunde oftéfum eft. argumerario igitur eft arguméti extenfio.Argumentationúaút dúo funt genera unú fyUogifmú grcece. latine ratiocinatio altep¿ induftio alatinis.a graris epagoge noíaf namepichiremaparum admodú afyllogifmo differt.nam ut Q_uintilianus inquit dif fert afyllogifmis nullo nifi qd illi &plures habétfpés &uera colligunt ex ueris qué/ admodúin mathematicis.epichiremaris frequérior eft ufus arca credibilia: quare fere femper epichiremate orator:raro fjdlogifmis utetur .uritur &enrhymemate qd afyllo gifmo nafcitur propofirione modo una detrafta.EX Quibus id Effidas.qdaut dubiú: aut minus probabile pfe uidef.quoniá fi certú eft qcf argumentatione accufatoris coi ledurn eft utrefponderi non pofiít ftultú eft contra dicere. ARGVmétandi dúo funt genera.Ideft duobus téporibus utimur argumétarione &cumprobare aliquid ex ali/ quo uolumus ÓC cú mouere acrius uolumus auditoré.DIRIgit' cú propofuit aliquid quodprobaret.Sane Cicero ipfe in p,imo rhetoricofe uete^copiofiífime argumenta' tionútraftarioné nobis expofuitillincq; perere fatius eft:q anobis perdifcere: qin hac re dicenda fint paucis tñ tum ipfius tum Quinriliani fnía quid obfeniádum dicemus. Quareargumétatio qrariodnatio eft appellata tres haber Ariftotelis &confenfu fer> meakogí oium partes.ná ira habet ifta natura ut fit de quo quatraf &pqcf probef ter» rium additur uelut ex confenfu duopi antecedenriú.prima ergo etit pars intétio.fecúda aífumptio.tertia cónexio utfi quasraf an uirt9fit utilis. ita texatur argumétario.oís habitus bene inftitute mentís eft utilis.uirtus éhabitus beneinftitutce mériscergo uir> tus eft'urilis.funr qui quin9fadantpartes ut Cicero in rhetorfds oftédir ut fit propoíi tio:deinde ratio eius tum aífumprio:¿£ eius probado quinta cóplexiojfed neutra pba* tionüafuis fepare oporret propofitionibus pferrim cú fint aliqñ tam notas propofitio &affumptio utprobatione nó egeant-funt inquit Cicero qui putant nónunq poffe 8¡ oportere cóplexione fupfederi cú id pfpicuú fit qdconfidat ex ratioritiarione hoc mó ii peperit uirgo non é. peperit aút hic fatis efle proponere &aflumere qd conficiat qm pipicuúfit cóplexionis rem nó iudigere. At Cicero exiftimat oío inferendá cóplexionemhoc mó cócubuit igit cúuiro hoc fi nobis inferre inferas qd' fequi ffecit igit' ince ftum.poterimus etiá breuius colligere ut dicamus qm peperit cúuiro cócubuit .uel p interrogationé cúpeperit quis dubitat adulteriúcómififle.',Quodfi ad motútendem9 pluribus uerbis rem ipam amplificabimus .Comere ergo &expolire conuenit oroné multaaggerando nó ftatim concludédo.fubiungit porro Cicero uariare aútoronem magnopeoportebit ná oíbus in rebus fimilitudo éfacietatis mf.id fieri poterit fi nó fi militer femp ingrediamur in argumétationé.ná primú oium generib ipfis diftingue re cóuenit hoc tum induftióe:tum ródnatione delde in ipfa argumétatióe nó femp a ppofitioneincipeaiecg femp qncj partib9aburi:ne9eadé róneparririóis expolire:fed tú ab aflumprioneincipe Iicet tú apbatione alterutrastú hoc:tú illo genere cóplexióis uri.Illud quo^ uolunr ítelligi nos pbe tenere aliis quocj rónibus tradari arguméta/ tiones inp&ia multis &obfuris de qbus certú eft arrifkiú cóftitutú. Vep¿ illa nobis ab hórrete ab ufu oratorio, uifa funt.ILLA aút altera. Argumétatio:q pediere audiétium aíos cupit.Q.VASI retro 8c cótra.Quas non direde 1pponit:aífumit:& cócludirifed q uult cócludere fibi primo aflumit Deinde confirmat.DEINDE id qdpponendú fuir. Quodin prima parte collocádú.PERMotis aís.Iá incaléribus ppe qdifta fint. IACit ad extremú.Etiadt inqt hoc eft ui aliqua exaggerationis 8c atdore uerborum profert. VT CVMinteríogamus.Noímeripfostaut percunftamur.Quintilianus qd ení tá cóc
IN PARTI. Cicero de natura deornm uerfutos inquit eos appello quorú mens celeriter uerfatur. Callidos autem quof¡¿ tanq mauus opera::fic animus ufu cócailuit.QVAEq¡grauiífi monoíe fapíétia appellaf.Cúfit fapientia rep¿ diuinajü humanarücp fcientia.QVAE iure moderádis cupiditatibus qcf prudetia: ut diximus émunus. PRVDEntia mluis rebus domeftica:quamceconomicamdicimus.IN PVBLIcis. Ciuilisappellari folet pollitica agratis nominaf.TEMPErantia aút. Ariftotele* aút tmippojuJiiq Si inqt kj 2>ni geu/fuíUi to» (§>n*TUiy t Hcftr<¿>,iy •*> imanq ¿SMcM/s'ixítf oác^Si ácfbríií aiopí v.rr>i@ 'fi QofiSobu ty ntw Jíngíxi cíAeieut,iy 7> myBou zuel fila ofictas oi171 funpSisM niytAois-'ffü-píttmiJi'm mnppccwjH, éítvSj.x- i nj¡ffpu¿'m</-euétís-^iyd^BX- Nam quíe uenientibus malis obftat fortitudo .de fortitudine inquit Ariftoteles. ai<fy toa Si Zh, ’t> Ji/a¿K7sKwm \np<pófrai rafr -ntei Sxvxvt,iy 2.' tóiotQo&r a»’ it)7xA{tSs ,ly VSiioAfUf irgovvvs utSurfovx. v¡ -i» nxAAev oúpS^ n6vx*oungA¿Ss, 8cubáis owBfoou. ty vtíntis eu- 'noi&r Í'nSicu¡fyixq,v>dv zs-íSí, ¿u/p'n.p&i, túp£¿bu,iLoá SwJxébu .impiimcu Sinu cticfiícfi uu sSivAfjulx ,Kcd i£olv%íx,'¿oá¿ txpoos, •i'77 SL, ¡in Qy.Aozipiíx, Kgu ixoymeúv- Magnitudo animi didtur. ariftoteles ntyc\o4.vy¿xs Sí inquit Zh ¿,H9sA£* eJi~ yiS* *9uZü'n>^M/,-¿i ¿ivytcu- 1yTj^/a/.iy i'nyJ.cu. 1yv.ni Betunelfy uto J\iQxq,nitl 8e petiréou,níiZ c/govoíor, nití mff fingís •nisoixjsiíovfrSi -n Gdtihtf thq ufe íbi. í$j Si níyiAÓlvy¿s,ÁS1 'o 7= {lw TateiTraMoS 7n>i¿n<^os,oóA'b QxAóZaoq ,xzsñovs SítS> $6ei>Kgu , )ívtcuoef.áAiHétci$g Sl¿uxnum,KJXt.is 77,«s>ei7t>iaVáH9Aafl« Si i? /uevotAodvjgqt *- ^rA.37sr,Ksu«A»,ífl«. Cuius eft liberalitas in ufu pecunia .deliberalitate inquit adito teles iAAjSí&.ÓTHO'SiZh'Trgocupí'nHsv e/x ei§ mizjcun’m, ¿Síx-UaSx u8sf> Set Siorn xixAaditcu.'p £m,9*7JW» efyai-m J)x<pópu,iy r> ni }&&Si ota ni AS •<si Sio i- AfoSéeLOS.y TttSLlcdffTVtK&tacpwri 'zxeic!**™-*] <&™euA'KFHS01riSimyir ng.AcSv Kj Jíx^yis i^tmi iASec*,cuAi tcv AvomAoiv’nct.yj 6pt7fTiH3S 7¿or tSaiv,TÍSi ii<Siit tí iy¿i~ 7ra», SBcu/nxsSr- «icoAít/áñ Si 7* (A¿l/5ieiÓ7S'n 70? «fiaj, \i<y¡¡ÓTHq,\^ ¿Cút^jía.iy Qj.Acuipc» Tüíaf.K¿á -£,&?»? ¿A{»77H9t,(c' o^AiíiatAfl», ly rQj.Aógwi>t,K¿u <zy.Aong.Aot .1ncómune autem qu$ pofita pars eft iuftitia dicitur. deiuftitia quo^ egregie ariftoteles inquit ¿¡yxuoctuíncr S¿Zh-fi JixnnmHSf &y vi ir ngT x\lcu vazS^e» to •mt'retx tín.iy TO tSfjunx-É aé- TBi/f yíypxnn^*ovtt >ófMiA •*XAhSZjSí e* t5e/iaíp^'íVTJ .'i> ef)«<puM«7fív tzü's cfjxAoyS* xo. ?siSi'irgcSiH ’zasJíKouemwSi 'tpos viSiív. S’m'irgbs "ml'iBíJbí.KcántííxX «to'Bjíí Tcíf n9t'ro/£9/K(wc¡$\í )e» out Zh ¡y «K9Azfia 3tk Aikouoouoh ly omo-TUCt,^ xAíSeíX,Koíi ’znpx.Hj ipusnmvHSíx. 1nmoderatione aíaduertendi .idefl: ulcifcendi lenitas.de qua Ariftoteles m^xáms Si Zh 2.’ Siu/xa9$ aícetv ni'TfUx lyuAinx'nx. , iy oAr^^i¡tef n^'TtLtuf, «y &nivx.^tosbpnq-i'é ' tu-0'nwd-'ut bi siyímvii efí 'irgbff raq bpyJ-X •a-mxpov Si S ítáa.iy x<hj.aSíÍh9íK^rm.'fi^ínxict a> 7»diixí,*jsxafuv SVNT alie quafi miniftrs comitefq? fapienri^.Ideft philofophirp qua fapientia primo difta.poftea aPpthagora philofophis nomé fibi uédicauit.Q_VArum altera qu$fint in difputádo uera atej fal ía.dialedicá ideft arte diflerédi dirincui hsc attribuunf' oía.ALTEraaútoratoriasqu* grsco noíne rhetorica noíatur.hsc eadé ppe quz &dialeftica ¡pfequifcnifi qdpreffi. us dialeftica.eloquétia copiofius oía traiftat.motufcj animi difputatiói adiúgit.ATqj ii funt quidé fere quaíí quidá habitus utpote uirtutes &in a&ione uerfati .SVNTaút alii quídam perfefti animi habitus ad uirtutem quafi preculti. Q_ui propter uirtutem ampleftendam nos premuniunt exornant<j. STVdia litterarum .Q_u$ grceco uoca. bulo grámatices nomenadepta funt. VT NVmerorum ac fonorum: Vt menfuneatt fiderum .hoc eft mathematics omnes difciplinsiquarum dux Arithmetica eft: quod ut oftendl Nicomachi:& nihil amplius uerba apponá:q in primo arithmeticesinquit. á(THJtíaníji'xs.aixynn >y otp /fi^s7Jx¿o> i-EUtípío^-xn* "fp ¡T/')SPrí» 18 í óxTofi ofaoi, Í«tu)cátodo», iArzrkcéjior, SJrzrhxaioi^ $ov.'rtLTsKxmcv,ii ifucAia, ¡¡ áM«7J visvr. Si y^aní'ztíx Aíy^i,\C¡ íkxcAi 7Si oiingsu (hjj ÍTa<poutoniiai <xptBy.Si ítsiicSo3¡ txStv. SwJxTW.-zsSsy^ oióvn JrzrKxaiót 77 efy Átrí&tu, /A»V7n>KÍnÍíov rH&tx oí^iímS-Sbuirt zrkdtnoi¡ni 'ñ ¡ktcS. inmiAit Si, mü Jíx Su <^,iy 7»T¿ampx,*9U naífis.n* ormt onatíliai ¡yAn^vni .auvxtoupS otpx ixpi&n^'TiK-i Mfíaj/ííJ/aw* ÁAX¿¡auxieueupS7eu vis cojrbS. ¡y olWíTSIVÍpiT&l n& Ú7r‘¿X«»«CÍ, OV SWJíTSMpipi Síouj'th'c 7tw'A¡t Siudí 'THgfUliaiKSS iyj
COMMENT. tny^o'tt’rrgty^visi(n>i^‘^oL¿'p^ weíeK^-*< ffá. ’najvíf!aT,f¿g.'7T{tn,flé-'mtovv,ny.T’ocpil)M$táoiv dro/¿c(oj¿dtu -oput íf, usía’ A¿ni$ ac/j itformoSfiuíimt (aguare* nj>M ¿fa ntu»f<s>»»vanCc?8»' » h'AíwhSiífi mnSv ,Ar&\d<noí i&z&Kxoioi Si ifiéntt.<mi ¿ip«, KgM<© wft; 'nix^rt.a awSi, ú7sA4’<Í7»f,íí Jlíf f¡3’ ’mHffut iv.d^\¿TS^ey rínlw hoipeu&itti Jílctp ¡ifUfflMS2yyr$Ji X7rcírTtúT nSv 7rgotrHví?7tú> oul-m ma.n/*iJTat .i (mwiíh niTOC^iíSp*ft&piji xcr íh ,* ><*' ifj£ tíui fÁSmt, aái otj oípfjjet \xü lnnthoti’t ík mti’f’Q to toí «s$> <í)» Mihfixmt Ttínv^i, áM¿Kífí oti ecpitftcSinneiéiSbiSKou.-naÍTHmv, aictrphai ií,Hj di'a&!,tuti '>rge'noth'Tfio'¡,Yj ¡eeiximJiajxo't.Kf i-m'jrgo&ifo&s, k¿ epaJereitfmrm7ou dlotpí/>'V*'7K¿-VT NV irierorum .Hoceft. Arithmerices. AC SOnorum-Hoceftmufíces. VT MEnfuix.Id eft geometría:. VT Siderum.Ideft Aftrologia’.PROpenliora ftudia.Hoc éin quibus fcieriis magis fe exerceauqué laudem9.AVTDluinis reb9deferuiédo.Operá dado reli E ’oni.VITiopsaút.Pofteaquirrutes oés.amplexuséseajcnúcad uitupationis materid ggerit cótraria.NAm &prudétiá malicia.Prudétis cótraria enumeras Arifto.inqt. eiepfoaiufKS Sí’Sh-f n&’ifa n&.v&f'm •n^xyy.X'm.- vfcovhñjoKtdui «¡/.«ys.* ¿¿uAi»rtu H96- Hs^’a'- v’)£ l ’(sía%? KstKsff v7í ’mtfiS<ni xytíQóié. s' Xfo<f!5<r ¿b£xfat "sitet tov áct vi fríoi ngt,- v&v,%ed xytSut.•mpxuAfli/fia Si -ií ccQposuoH, áftxSíacei Tet&ce ehtpeeácc .inv.y.sipÓTna- KfM/ifxeawjn ET TEmperantiamimmanitas.Hocdidtfuntquidumtemperantes uideri uoluntacuoluptatesafpemari immanes fiant traces immites.ET MAGnitudi» nem animi fuperbia in animis extoIíendis.Hoc eft alii dum magnanimi uideri uolút dú ánimos extollunt elati nimiú aío fupbi 8i ítollerabiles fiunt q<í fane genus hoínú odit deusajuare &Auguftin9íplálmo qnquageiimo oftauo-dauid illud érntiú inqt capitale qdcú qs bene pfecerit fupbia temptafut pdat totú qd pfecit. Déiq? oía uitia in malefaftis timéda funt fupbia in bñfaftis plus metuéda é.ET DEfpiciétia icótemnendishonoribus.funt enim qui dúhonores cótemnere uideátur &minime ambitio fi uideri uolútin aliud maius uitiú deuoluútur dú omnes homines cótemnút.ET Ll» beralitatem effufio. Alii dúliberales eííe aipiút eifufi funt &prodigi. ET FORtitudinemaudacia imitatur. Alii exiftimant fe fortes uifum iri fi audaces extiterint.ET PA» tientiamduriciainanispatidebemus.AVTpropterhoneftam remnobis comparan dam:aut utilé: aut denicg iucundá.atcúnihil horam fubeft inanis &irrita ftultaij eft huiufmodi patiétia. IVftidá acerbitas.AIii dúnimiú ad ungué iufti eñe uideri cupi» unt:agreftes:duri:barbariq¡ effidunt'.inde ut inquit Cicero fummúuis fummainiuria fadrú iá tritú fermoneprouerbiú eft.ET RElligioné fupfticío.Seruius fulpitius relligi oné eé diftá tradit quspp fanftitaté aliquá remota ac fepofita anobis fu quafi arelin. quendo di&aait acarendo casrimonia.Laftantiusautem inquarto.nimirú inquitre£ ligio ueri cultus eft.fuperftitío falfi.fuperftitiofx aút uocáturnó qfilios fupftites opta omnes enim optamus-fed aut hi qfupftité memoria defunftop¿ colút:aut qparentib9 fois fupftitibus colebát imagines:eop¿ domi tanq déos penates.ná qnouos fibiritus aflumebát.utin deopt uice mortuoshonorarét quos exhoíbus in cslú receptos puta» bátshos fupflitiofos uocabát-.eos uero qpúblicos &antiquos déos colerét religiofos noíabátsuñ Virgilius uana fupftitio ueterúcj ignara deo^.Idé quoqj Laftátius rurfus de religióe locut* hác fequamurinqt hocuículo pietatis obflrifti deo-& rdigati fimus unde ipfa religio noméaccepit nó ut Cicero interptatus éarelegédo qilibro de natu 1adeo^ fecúdo ita didt.no enim philofophi folútuerü eriá maiores noftri fupftirioné areíigione íperauerút ná qui totos dies pcabant &ímolabátut fui fibi filii fupftites ef fent fupftitiofi funt appellati:q aút oía quz ad cultú deo^¡ ptinét retraftarét &tanq re legerét hi funt difti religioñ arelegédo tanq ex legédo legétes &diligedo diligétes. his.n.uerbis oíbus ineft uis legédi eadé qua in religiofo ita fadú eft ut ífupftitiofo Si teligiofo.Altegt uitii nomé Altera laudis. LENItatem molides animi.ut qui lenisha beri uult plerúcg nimiúremolefcat.ET VErecundiam timiditas.Vtqui uerecúdi lint inproximú uitiú delabunf timiditatem.ET ILlam diiputádi prudentiam cócertario captatioq$ uerb o^.hoc eé qui dialedid,eífe uolút íophiftx fint:& capnúculis fermoa nes aucupent:5¿ illi rei foli ftudeant.ET Hanc oratoria uim.Hoc eft fit etiá ut qui or» toiesuideri cupiant inani uerborum tinmtu &loquad utantur. ac inurili oratioue.
IN PARTI. STVDiis aafcm bonis fimilia uldenturea.qua: funt irieodem'genere'nimía. Inomni inquit ftadio qcquid eft nimiú carpí pór.Q_VEmadmodú qf$ generatus.guales paré tes habuerít.QVEMadmodum educatus.Moliter ac delicate an contra. QVEmad. modum inftitutus.Quibufcú uerfanis fit peritis ne:an imperitisiquales mores habue. tit &íi quid diuímtus ei apparuerit. AD EA qus propofitafunt. Vtfiiufte fifortiter; fi argute:fi facunde:dixerit feceritqj quidpiam:id illis ipfis uirrutibus adiungatur de q bus illum laudantes loaiti fimus. NEqj uero mors.Hocdicit fi quid nobile in morte eueneric ne id quidem filentio pratereundum eft:uelquod mortem conftantiflime tulerit:& fi quid poft mortem ipfam laudabile acciderit obliterandum filentio nó eft, EST IGIturin deliberando finisutilitas.traditisindemonftratiuo genere prsceptis núc iam deliberatiui generis pra:cepra explicatieiufq; finem fadt utilitatem:a quo pía. ne diflentit Quintilianus inquiens deliberatiuas quoq; miroraquibufdam fola utift. tare finitasacfi quid in his unum fequi oporteretpotior fuiflet apud me Ciceronis fen tentia:qui hoc materia: genus dignitate máxime contineri putat:nec dubito quin ii fi qui funt in illa priori fententia fecundum opinionem pulcherrimam ne urile quidem nifi quod honeftum efTet exiftimarint Se hxc eft ratio ueriflima fi confilium contingat femper bonorum atq¡ fapientiumiVerum apud imperitos apud quos dicenda frequen ter fententia eftpopulúq? prscipueiqui ex pluribus cóftat ídodis difcernéda funthsc &fecundum magis comunes intelledus loquendú.Cicero tamen ut hic fta in topids finem facit utilitatem.VT ILla prima fint fuafori aut difluafori uidenda-Quid autpof fit fieri:aut non pofíit.Quintilianus autem. quare in fuadendo inquit Se dífluadenao. tria primumfpedandaerunt.qui funt qui deliberent: quis'fit qui fuadeat rem dequa deliberatur :aut certum eft pofle fieri:aut incertum .fi incertum htec erit qu$ftio (ola ac potcti(Tima.fzpe enim accidet ut prius dicamus fi poflit qdem fieri efle faciendum: deinde fieri non poflescum autem de hocqueriturconiedura eftan ifthmos interd* ian fecari palus pontina:an portus fieri hoftia: poflit. An Alexander térras ultra ocea numfit inuentusded in his quotj qux cóftabit pofle fieri cóiedura aliquádo erit :ut fi queraturan utiq¡ futufy fit ut carthaginé fuperent romanitut redeat Annibal.fi fripio i africamexerritumtráftulerit:utferuentfidemfamnitesfi romani arma depofuerints quídamSe fieri pofle Se futura eíTe credibile eft.& paulo poft poflibile fas iuftum piú: ffquum:manfuetum:qu2honeftati fubiiduntur.an fit autem facilemagnum iucundú fine periculo ad qusfíionem perrinet utilitatis:qui lod oriuntur ex cótradidióe équi demutile:fed diffidle paruú iniucundú piculofumttú qbufdá uidef eé nónunq deiu. cunditatefola cófultatio:ut fi de edificado theatro inftituédis ludis deliberet .ITAq; cú cóftethocgenus caufapuex fuafióe Se difiuafióe.Genus caufap: fubaudi diffidle atqj neceffariu.SIC SVafor utrúqj dicédú eft.Subaudi Se utileefle &fieri pofle.DISSVafo ri.Si alterú infirmat fat eft.ut aut inutile effe aut fieri nonpofle dicat. QVAEfuntfita in officiis.Eft autem ut in tertio de finibus bonorum Se malorum.Cicero inquit offü dum quod ita Í3dun eft ut eius fadi probabilisratio reddi poflit. ATq; uirtutibus. Eft autem uirtus inquit Atiftoteles aito-oTíío- awi'Tfcté^.Plato aútctpé'TH inqt2£i'aes ci'o'HJxTia' ovhTóü ^ocru KaéauTHVETraii'sTH tfiaxaenV To %xov á-^aeov Áv «yt Tai.QVAE funt laudabilia ipfa pfe ná ut Ariftotdes docet íethicis iaía eé dicúf bona alia honorabilia alia laudabilia.honorabilia qdé ut memoria cófiliú.iudidú.íge niúintelligétia Se hmói alia unde artes fcaturiunr. Laudabilia aút ut uirtutes funt morales oes. VALEtudo. Qua: tamé uocabuli fignificatióe anceps eft. QVAE fint cótraria.Etperindeuituperanda.QVODfi femper oprima tenere poflemusfem fus eft habenda apud malos.aliquando indodos eft oratio apud quos confultandum fi non quid honeftú fáltem qd utíle.qdfi oprima teneremus nullus écófultatiói locus quilibet enim quid fibi preferibendum forer cognofceret.OPPOrtuna expediétia pro pter dignitaté.Subaudi qin ipfa eft honeftate.ADOPiniones eo^qaudiüt accómo* danda eft oratio.náorator totum fe fere audientium accómodat fentéria: aut nó muí tú ab ipfop: mete feabdicat ita enim fiue utilia fiue honefta tum demum pót obtinere. ILLIautem alteri-Subaudi agrefti:& fordido generi quseftus emolumentú frudufqj proponiturhoceft undecunqj poflit utilitatem enancilci- ATij etiá uoluptas.Subaudi corporis
COMMENT. corporis.quoniam ea eft uirtuti inimica.ná uirtutis uoluptas augct animi bona. BO nicg natura fallaciter imitandosquia dum quis id bonum exiftimat quod íperet peconiam habeat &reliqua huiufmodí iure ne:aniniuria non quarit dum uideatur laudan dus &honorandus accederé qua bona funt uirtutis.SED etiam necefiariis.Vt patria: utparentibussut liberis quod imprimís quari oportuit.QVArum rernm ignominia» Infamia contumelia deaecoris. At(g hac non publicis modo confiliis:fed etiá priuatis:atq? adeo magis in priuatis fpeftandafunt.MALO eultu.Quod fi male colatur ut íi inhoneftum uideatur in alterius'adduci non poflít fententiá.BENE inftitutos.Qui re bus bonis inftrufti fuerunt. Addantur etiam contumelia.Subaudi ut deuitari poffint. Q_VANqexpediat quari folet.In deliberatiuo inqtgenere quari etiam folet qfit uti le:q fieri aut non fieri poflit aliquid.CAVfarum aút genera funt plura Sicut ipfe in topicis docet.NAM funt alia qua ipfe confiriunt-Qua effiriétes caufanoíantur. ALIa quauim aliquá ad conficiendum afferunt.Ideft caufa quaadiuuantes noíari folent: utin libro defato ipfe quoqj oftendit. AVTpropter prindpium:ut eft cá materialis ac formalis.AVTpropter exitum.Vt caufa finalis nam cum Ariftoteles caufarum genera materialem:formalem:finalem efficientéqt fecerit.PIato his etiam addidit exemplaré ata inftrumentalé.SED etiam illaq aduerientur.StuItum liquidé íitq profint infpice re:& qua offícere pofíint non confiaerare.ET SIex contentione.Q ua folet in íentétiis turiis pronunciádis nafd.DISSuadentibus aút.Cómonuitac inftruxit fníam fuáp nundantes Sí confilium proferentes. nuncquidpariterfacereoporteat deterentesab alieno ppofito docet.SED ex eifdé fuafionis locis.Hoceft ex eis loas qbus alter fuafit ex eifdé difíiiadebim9.VTErqj uero ad augendú habet exemplop: .Idem quoq? docet Q_uintilianus inquiés tota aút oratio fimplex &grauis&fententiis debet omatioreé querbissufum exemploje nulli materia magis conueniremérito fere oés confentiunt cumpierna uideanf refpódere futura pteñtisshabeaturq; experimentú uelutquoddá rónis teftimoniú.breuitas quoq? aut copianon genere materia fed mó conftant. AD explendas cupiditates.Si agreftes erút auditores.SIN aút reprimendi.Hoc eft acupidí tateilla ueheméti fuerint reuocandi.PRlNdpiaaútin fententiis dicédis.Quintil.aút proheemio inquit quale eft in iudidalibus nó ubia eget quia códliatus eft ei quifej q confulit initiú tñquodcúa debet híe aliquá proheemii fpecié.nea enim ab ruptenec ande libuit indpiendúsquia eft aliquid in omni materianaturaliter primum.In fenatu utiqj &in códonibus eadéró:q apud iudices acqréda libi pierna eop* apud quos dice dumfit beniuolétiatmec mirú cumetiáin panegpriris petaf audientiú fauo&ubi emo lumentúnó utilitate aiiquasfed ífola laude cófiftit.NVNC quaiudidis accómodata funt expefto.Quintilianus núcde iudidali inqtgenere qcF eft pripue multiplex.fed of fidis cóftat duob'7intétionis &depulfionis cuius ptes uelutplurimis autoribus placuit quia funt.phcemiú:narratio:pbatio:refutatio:peroratio .his adiecerút qdá partitioné ¡ppofitioné:exceírum:quap£ priores duapbationi fuccedút.ná pponere quidé qfis p. baturus necefle eft:fed &cócludere.inde porro íubiungit ue^ ex his quas cóftitui par* tibus nó utquicqd primúdicendúáta primú cogitandú eft:fed ante oía ítueri óportet q<? fit genus caufa quid in ea quarat qprofintiq noceant.Deinde quid cófirmandú fit acrefellendú.tum quo mó narrandú.expolitio enim pbationú eft pbatiomec eé utilis pót nifi prius cóftimerit quid debeat depbationepmittere.poftremo intuendú quéad modúiudex fit códliandusmea enim nifi rotius caufa partib9diligéter infpeflis fdre poflumus qualé nobis facete animú cognofcentis expediat feuerihan mitem códtatú: an remiffumiaduerfum gratia:an obnoxium.nea tñ ideo eos pbaueritmqui feribédú quoaphcemiúnouiffime putant.ná ut materiá oém S¿ quid quoq; fit opus cóftare de bet anteq diceretaut feribere ordiamur.itaincipiendú ab iis qprima funt. infpidenda Igit eft materia:quo pdpimus ordine feribenda quo dirimus.AVTcú hereditatis.Hic ftatusnegodalisappellatjutipfeoftenditinrhetoricis Cicero-fortunatianus aút &in fcripto Se extra feriptú effe cótendit.ATa etiá ante iudiciú.De cóftituendo ipfo iudido.Hic fíat9inthetorids tráflatio appellat.qm de aftióe tráfferenda cótentio é. AVT cócertataJDequa ante faftú fit certamé.AVT diiudicata.Et tñ nondú definita. NOBis ad dicendum neceffaria uidef.Propter caulas iudiciales in quibus de iure fape qritur.
ÍNPARTI. DECONÍtíttiendis afh'onibus.Qua demúaftione cum reo agatur.naitt idmorisfuit nuuc uero ablatus eft-SEP Aro aiudiciis.Quoniam in co iudiciutn non eft in quo,traf latió eft:S¿ cumqua aftione agendum ñc quxntur. TEMPOREagendi. Quoniam id eft ouod inqusfhonem uenit.QVAM diffimilitudine generis.Quomam non un aab finiile id aiudicio uidetur.CADVnt in eamformam.Yt iudicialis nomine appel íentur.IN Oua quale quid fit.Vbi qualitas de fummo genere eftsde qua lupra mentionem ferimusüpfamq} in fuasdiftribuimus fpecies. INOMnibus igiturcaufis tres funt eradus.Quinrilianus autem difeant igitur inquit ante omnia quadupartitam in ómnibus caufis effe rationemtquam primam intueri debeat qui acturus eft .nam ut a defenforc potiflimum incipiam longe fortiflíma tuendi fe ratio eft fi quod omiatut necari poteft.proxima fi nó id quod obiieitur faftum effe dicitur-Tertia honeftiínma qua rede faftum defenditunquibus fi defidamtis ultima quidem fed iam fola fupereft ¿alus aliquo iuris adiutorio elabédi acrimine quod neq¡ negan-.neque defendí poteft: utuideaturiure aftio intendi.hic lile quxftionesifiue aftionis-.fiue tranflationis funt. funt enim qtixdam non laudabilia non natura:fed iure conccffajmt duodecim tabulis debitoris Corpus Ínter creditores díuidi licuitiquam legem mospublicus repudiauit. eftaliquid ;equum:fed prohibitum iUresut libertas teftamentorum. accufaton mhilo plura intuendafunt qut probet faftum effethoc effe faftum non refte.faftum iure fe m tendere ita circa fpecies eafdem lis omnis uerfabitur.tranílatus tantum aliquando par tibusiut in caufis in quibus de premio agitur refte faftum petitor probat-ITAComí- ftendum eft- Contra aduerfarium eft refpondendum.VTQVod obncitur faftum lieces.lnde coniefturalis uel inticialis conftitutio nominatur. AVTillud quod tactum fatearenegeseá uimhabere Hoceftnon debere eo noíe appellari &pinde culis fu de noíe:& ui ipil9rei.de ueniédú ad diffinitionésqre etiá finitiuus ftatus appellat .ATQue id effe qd! aduerfarius cnminet.Vtfi aduerfarius uerbi cá facrilegiú uocet.ru detendas fuxturmnó facrilegium dici oportere.NEGes tale effe.Qiioniam fi aduerfarius íniulte faftumdicat tu iufte afferas.INFORmatione uerbi- Quoniam qui diffimt cuca uerbi foimarn uerfaf.NON folum refiftat oportet aliquo ftatu.Quinnlian9ala itarum ere. diderút primam eius cum quo agererur depulfionétquam fníam Cicero his uerbis co pleftitur in quo primú infiftit qad repugnandum congreffa defenfioiunde nuíus alia quxftioian eú femper is faciat qui reípondeticui rei precipue repugnar Cornelius cel» fus dicens non adepulfione fumi :fed ab eo qui propofitionem fuam confirmct sur it hominemoccifum reus negat.ftatus ab accufatorenafcatur.quia uelit is probare.ii iu* reoccifum reus dicir tranllata probationis neceffitate idem areo fiet &ii eius intentio cui non accedo equidem.nam eft uero propius quod contradicitur nullam ene litem fi is cum quo agarur nihil refpondeat ideoqj fieri ftacum arcfpondcme.mea tamc ien. tentia uariú id eft &accidit pro condirione caufam quia &uideri por propolicio alian ftatúfaceremtin cóiefturalibus caulis utirurcóieftura magisqui aginquo moti quida euiidem areo inficialem effe dixerunt &in fyllogifmo tota raciocinado ab eo eft :qui intendir.& aliquanto poftporro fubiungit Quintilian’.noftra opinio femperhxc fuit cum eflent frequécer in caufa diuerfi quxftionum ftatus in eo credere ftatum caula: qcf effet in ea potentiffimum &in quo máxime res uerfaretur .id fi quis generalem qux* ftioneimuel caput generale dicere malit cum hoc mihi non erit pugna non magifq fi aliud adhuc quo idem intelligatur ei us rei nomeninuenerit.fane ftatus ac ftatuum no «nina fupra memorauimus.PRIMus ille ftatus.Q. ui coniefturalis appellatur.RATio nemhaber iniqui criminis.Quoniam neganin ipfa negationc rario iniqui criminis incluía eft.SECVNDus qui finitiuus uel diifinitmel finis appellatur. QVOD Non fit in re quod ab aduerfario ponitur in uerbo.urii facrilegii accufetur reus &oftendatur id furtutn effesnon utiq; facrilegium &huiufmodi aliaiubi iddiffinire opus fie in quo quxftio pofira eft. TERTIVS-Qui qualitas appellatur. DE1NDE unicuique ra» tioni .Subaudi quamprofert reus fe deíeudendo. üPPONendum eft ab accufatore. Subaudi ad rei refellendam rationem qd1continens uocitat .hác fine totam rcm ita ex fidcat Quintilianus.hisinquiensinuentis intuendum deinceps hermagore uidef qd Eqquxftio ratio iudicatio continens qdffj'nechous uel ut alii uocant firmamentum
COMMENT. qnxftio latías íntellígítur omnís de quainntra'cg paftem uel in piares díd credibiW tcrpoteft.Iniudiriali autem materia dupliriter acdpienda eft.Altero modo qno didmus multas queftiones Iiabere controuerfiamiquo etiam minores omnes complefiimur.Altero quo fignificamus fummam illam in quacaufa uertitur de hac nuncioquor ex qua nafeitur ftatus an faftum fit.has hermagoras S¿ Apollodorus Si alii plurimi feriptores propric queftiones uocant.Theodorus utdixi capita generalia ficut illas minores aut ex lilis pendentes fpecialia.nam &queftiones ex queftione líala :&ípedem in fpedes diuidi conuenit.hanc igitur qusftionem uelut principalem uocant jíi 'iH-ua.ratio autem eftqua quod faftum eííe conftat defenditur 8l cur non utamur eodemiquo funt ufi omnes fere exemplo Oreftcs matrem occidit.hoc conftat.dicit fe iu fte feciífeftams erit qualitatis.quxftio an mftc fecerit .Ratio quia clytemníeftra Agamemnonemmaritum fuum patrem Oreftis ocddit.hoc aiTiov didtur. KpiVo-UEi/oy autem iudicatioian oportuent uel nocétem matrem afilio ocridi.nec multo poft fubiungitQuinrilianus.Pauluminhisfecum &Cicero dilíentit .Nam &in Rnetoricis quemadmodum fuperius dixi hermagoram eft fecutus in topids ex ftatu confeftam contentionem Hpivo-uÉVoi' exiftimat.Idque trebario qtii iuris erat confultus alludens qua de re agirur appellanquibus id contineatur conrinentia quafi firmamenta defenfionisiquibus fublatis defenfio nulla fit at in partitionibus oratoriis firmamentüquod opponitur defenfionñquia cótinens quod primum fit ab accufatore dicatur ratio.ideo ex rarionibus &firmamenti quicftione difeeptatio fit iudicationum.Venus ergo &bre uiustqui ftatum &continens:& iudicationem idem efle uoluerút.continens autem id efle quo fublato lis efle non pofiinhoc mihi uidentur cauiám utrancg complexi:& qd' Oreftcs matrem &quod clytenmxftra Agamemnoncm occiderit.Idem &iudicationem:& ftatum confentire femper exiftimauerunt. QVAEsTio exoritur quídam. Ha:c eft KpiVo.uEybj' ideft iudicatio.COEPErit ne pecuniassdecius.Reus pecuniarum repetundarum- M1NVErit ne maieftatem Norbanus.Qui fpllíc fe oppoluitprimutn drea canufium aproconfulibus aduerfus norbanum geftumán quo ad fex hominum milia ex norbani exercitu cxfa.fjdlani feptingenti milites tantum occifi.norbanus ca> puam fugit.I VRE ne occiderit opimius gracchumsQui conful gracchanas infeftatus faftiones efll:ut multi narranthiftoriaúta Apianus. HAEC qua: primam contentionem habent.Vt iure non feciftúfed.tota contentio eft an 'iufte fecerit. LATA &fufa funt.Quoniam an iufte fecerit uarie multifqj modis traftatur. RATIOnum autem & firmamentotum .Contétionem addudt in anguftam difceptationem.nam ea paucis comprxhenduntur.EA IN Conieftura nulla func.Neíj enim ratio:aut firmamenmm efle poteíhubi nulla confeflio:quod ipfe docet cum inquit nemo enim eius quod negat faftum rationem:autpoteft:autdebet reddere.IN HIS caufis.Subaudi coniefturalibus.EADEM&prima qiueftio &difeeptatio eft extrema.Si quidé unú femper équa: rendí &difeeptádi genusiut ocddifti non ocddi.an ocriderit.fecus uero cum dicitur iure ocridithic enim multa difeeptatio an iure ocriderit.MAIEllas autem. Ad diffinitiuum uenit ftatummtuim uerbi de quo qusratur diffiniar.IN HIS autem caufis qu® funt Subaudi in ftatu qualitatis.FI VNTrurfus infinita:. Qiioniam cum finita fit iure ne opimius gracchum occidcrit quia complexum habet perfonarum -fit rurfus hcec infiinita cum dicitur poflit ne refte falutis rei publica: caufa:cuius euerfor ciuitatis necari indemnatus. ADCONfultationis formam .Ideft infinita: qua:ftionis:quam agnecis thefim diximus appelIari.Q_VAE ex feripto legis. Quoa:quum iniquumue aliquid comprobatur. AVTVerborum ipfius iudidis.Verborum quibusufifint qui aliquid iudicarunt.AVT ALIcuius ftipulationis Per interrogationem promiffionis. AVT cautionis.Vbi de aliquare feripto cautio eftiut chirographi.NE HOC quidem genus Subaudi probationis.quod feripto continetur.IN DIffinitionem .Hoc eft in ftatumfi nitiuum. NAM&fi uerbum aliquod de feripto diffiniendum eft- Nam &legitimus eft etiam ftatus finitiuus.Q_VIDiitpenus.Hoc apud AulumGeliuminuenias. Q_Vre íunt ruta csfa.Vlpianusfiruta inquit c.'efaqjexcipianturin uenditioneiea placuit eííe ruta qux eruta funtiut harena creta Si limllia.Cxfa ea efle ut arbores cxfas;& carbones Si hislimiiia.gallus autem aquilius cuius mella refert opinionem refte ait fruftra in le-
IN PARTI- ffeuendmonis derutis&cariiscontinerfiquia fi'non fpedaliter uenicrint ad exibcn- .5.115 agipoflé.neq5enim magis de materia cxfa:aut deharena canendum eft.ué ditori:cj de ca:teris:qua: íunt prsciofiora.CVM Autem plura fignificantur fcriptojQui ftatus dicitur amphibologia.VEL Auerbis uoluntatem &fentenriam fcriptoris.Qui ftatus de fcripto Se fententia nominatur.VEL Alio fe eadem de re. Qui ftatus de contrariis legibus nominatur.TVM Difceptatio fcripti.Hic ftatus gtíece fylogifmus.Lati. ne ratiodnario nominatur.CVM eft in infiriando reus cum accufatur:quod inficiatur inquo acaifatur.IN SVAfionis locis.Vbi deliberatiuum genus tradauimus-Q_VAE enim in confilio capiendo.Subaudi erant pneripiebantur. cum hsc tradebamus. HIS fere rebus.Locos apparuit quibus in coniedurali ftatu uti accufator poterit. VOLVN taris in reo caula: reperiuntur.Quare uoluiflé uideri pofiint.FAGVLtas in uoluntate. Ideft poteftatem fadendi habuifíe uideri poffint.Q_VT.Subaudi animi motus-HAEG funt dida de caufis.Quoníam ut fuperius oftendimus odo circunftanriíE funtunde at gumenta in coniedurali qua:ftione dud poffuntperfona.fadum .caufa locus.tempus. modus.Faeultas.opinio COMMVniteruidentur in fimuIare.Hoceft inceffere. eftau> tem infi mulo idemquod fido profequor crimine. ADIVNda illa difputatione com. muni.Ideft adiundo illosquod communiter in difputationem uenire poteft. DICTA qmeftionis.Qua:in quxftione torquendirefponfa funt.DEFENfionis autem. Expofi> tisaccufatorislodsnuncparitertelafuafuggeritdefenfori. NON Tantas .Subaudi caufas.COMMunia dantur.Expofitis lods coniedura: omnibus:nunc adqusftioné finitiuiftatusdefcenditinquo accufatori Sí defenfori communia aittradi pracepta oportere.VTER enim diffiniendo.Hoc diat fiue accufatonfiue defenfor fit uter eorií tnelius rem de qua qua:ftio eft diffinieritás ad fenfum iudicis melius penetrarit :&ad eam pra:ceptionem:qua: animis audientium infidetis obtineat caufam neceffe eft.dif* finiendi uero modum fupra abunde utnobisuififumusattigimus. SED Tangexplí cando.Hoc dicit non obtinetur caufa argumentarioneifed potius diffmiédi quadam peritia. PRAEVAricationem accufator eñe diffiníat .Prauaricatores inquit feftusa prstergradiendo funt uocati.Vlpianus deiisqui infamia notantur dida pmorisin.. terprstatus fuper illo uerbo in te pra:uaricator.pra:uaricator autem inquiteft quaíi ua ricatorsqui diuerfam partem adiuuatprodita caufa fuá quod nomen labeo auaria cun ftatione traftum ait nam qui pramaricatoris ex utraque parte confiftitquin imo exdiuerfa.VERBicg uim ex contrario reperiet.Diffiniet alio modout uis uerbi cómrium fignificare uideatur- QVAfiex uero accufatore.Tanq nomen príeuaricarionis aaero inclinetur.EX Confequentibus.Ex eisqua: fequuntur id nomen. CONFugiendum eft adzquiratis locos.Non tantum difnnirio infpidenda. AD RErum iudicaturuni autoritatem. Adautoritatem eorum qui iudicarút quid uerbum id fignificaret.COM> muneqi fit hoc prsceptum.Subaudi tam accufatorisq defenfori.Qui de re confiteatur ut fe fuftulifle. VERBI fe interpmatione defendat. Vt nolit facrilegiumtfed furmtn appeliare.DEPRAuationeuerbi fe urgen quxratur.Hoc eft lamentetur quod in cau> ía urgeaturnon quod deliqueritsfed mala uerbi interpraetarione. PERCENÍere pote rit. Adiicere qua: pariter poffint ita male interpra:tari:ficut quod contra fe proferatur. TAMENreus.Tam Sí fi inquit tam accufator qreus id poflit facere:tamen commodi» us id praftabit reus.EX HIS qua: anrepofita.Qua:ad amplificandum idónea diximus NVNCea qua: qualefitExpofita finitmi ftatus tradatione.núc ftatum qualitatis quo modo tradare conueniat docet.QVÓDdiuiditur in duas partes.Hoc nos quoq¡ fuperiustradauimus&iurifconfultonimautoritateufidiuifimus. ET VTdicitur $qui &boni-Ita fiquidem loqui confueuerút iuris confulti.ET EA qua: fine litteris. Quod appellatur ius non fcriptum.nam ut etiam iuris confolti diuidunt aliud eft ius feriptú. Aliud non fcripium.ac ut gra:ci aiunt ten 2ís yo-uoo zy-fpaqocr o-¡wH¿o?aas aypa/ <po<r .AVTgentiumiure.Aut malorum more.Itacj &Paulus libro quarto ad Sabinü ius inquit pluribus modis dicitur uno quidem modocumidquodfempersquum ac bonum eft ius didtunut eft ius naturale.Alteromodo quod omnibussaut pluribus in quacuncg duitate utile eft:ut eft ius duileuiec minus ius rede appellatur in duitate no ftra ius honorarium.prator quoqj ius reddere'dicitur etiam cumin qua: decernitsrela tionefdlicet
COMENT. tione falícet fada non id gaod ita pretor fecit fed ad filad quod pistóte facete c5 uemt.AIia fignificatione ius dicitut locus in quo ius teddif appellationecollata ab eo qdfit in eo ubi finqué locú determinare hoc modopoflumus obicúqj pretor íal amaieftateimperii fui faluocp mote maioprius dicere conftituitis locus rede ius appellatur hxc Paulos.Martianus aüt libro primo íftitutionú nónunqinquit ius ét pro neceífitudine dicimus uelut eft mihi ius cognationis:uel affinitatis. Iuris auten* pratctpta ut Vlpianus inquit funt hxc honefte uiuere.AIrerum nó ledeterius fuura unicai<$ ttibuere. iuris prudentia eft diuinaps Se humana^serum notitiañufti Se in* infti fdentia. AVT gentiú iure aut maiope morejHoc eft iure gentiü Se iare duill de quo fupra abüde didú. PVblicú diffinit qd fit ius publicü. PAdum.Conuen tum ftipuIatio:V!pianus de padis.Padú antera inquit apadione dicif :inde etiam pacis nomen appellatum eft:& eft padio duotumplurium ue in idé placitum cófen íus.Cóuentionis uerbu generale eft ad oía perrinés de quibusnegotiicontrahédi tranfigendiq? caufa confenriunt qui Ínter fe aguntsnam ficnt cóuenitedicunfqui ex diuerfis Jocis ín unum locú colliguntur &ueninnt; ítaq ex diuerfis animi motibus in unú cófentiunt ideft in una fuiam decummradeoaút conuen ticnis nomenge/ neralecftuteleglterdicatpsdius nullúeflecontraftúmullá obligationé:qu* nó babeat intra fe conuemioné fiue re.fiue uerbis fiattná Se ftipulatio qus uerbis fitsnifi habeat confenfum nulla eftsfed cóuentionú plxrxq in aliud nomentranfeút uelu* ti in emptionem:locationé:pignus:uel ftipuiationé.Panlus auté libro tettio labeo ait inquit conuenire pofle uel re uel per epiftoll uel per nuntiú Ínter fe abfentes pof. fe:íed etiá tácito cófenfu conuenire intelliguntur ideo fi debitori meoreddiderim cautionéuidetur internos cóueniííe ne pereré «pfuturamqj ei conuétionis exceptío nem placuit. NAturali iureprsfcríptú eft.Mandaturmiuftú.Cafar in cómentariis qdfierí oporteretnec minuscómodeipfi fibi.pfcribere qab aliísdocen poterant. DE NAtura.Subaudi maiopí. AD eius fadi deprecationé.Dequa parte fuperius in diuifione affumptius conftitutionis diximus. Q_VAIefitcúdifceptario uerfaf In fcriptis.Supra diximusin diuifione ftatuú alios dici rationales. Alios legítimos: detationalibus an fit quid fit &quale fit hadenus didúsfecuntur Iegitimi qui ex fcd ptis elidunf. SVNTigitur ambigui.Ambiguú hoceftamphibologiam primo tra datXexoís inquit Quintilianus aut tribuit:aut adimitaut puninaut iubet:aut uetat aut permútinLitem habet aut proptef fe ipíam:aut propteralterem queftioné:aoti fcnptoiaut in uolútate.In fcripto aut apertum eft aut obfcurum:aut.ambiguú: quod de legibus dico idem uolo accipi de teftamentisspadis ftipulationibus:omni deni. (5 fcripto idem de uoce:de ambiguo porro aliquanto poft inquit. Amphibologiae fpecies funt innumerabiles adeo ut philofophopí quibufdam nullú uideaf efíe uer. bum quod nó plura fígnificet genera-aut admodü paucasaút enim uocibus accidit fingulisraut coniundis Angula affetunt errorécú pluribus rebusaut hominibus ea. dem appellatio eft ojj.ayvjj.ct dicuntur-ut galius utrum enim gente :an noméauis an fortunara corporis fígnificet incertum eft .In aliqto poft in coniundis inqt plus ambiguitatis:fit aüt percafus ut aio te atacida romanos uincere poíTesS qux fequú* tur. CVMautem aliud fcriptot fcripfiffe.Statum tangit:qui de fcripto Se fententia nominatut. RENOuare.ldeft repetere fiepius utaffedus moueat. CONua. Ideft ediuerfo. AMplificet.Quafi in Iocum comuneradefcendens. Q_VIbus alii.Sub. audiufifunt. INVIdiofa quatrela. Quintilianus inuidia namque inquinaltera inuiduni.Altera inuidiofum facit.Hoc autem bominís.IUud rei eft. SI SCRIpta ínter fe diiíentieqt.hic ftatus decontrariis legibus nominatut. FINIS.
I^roanncs Perras Valla DodiíTimo Viro Marco firmar.o SalutetmDIcitPIu. Sspenumeto ame oprime Maree popofciftitur patris diftata inprimura Ciceroni* quaeftionum Tufculanarnm tibi publicanda exhiberem quod feires ob contraftam atmcitiamdumcumipíofrequenteruerfarerisspoft publicas ledionesipfo diñan, tealiquot fuiffeperícripta. Ego uero(ut fcis)aliquamdiu reculara: quia míhi uidebanrartqui illa acceperant non ita examufimrat aparre meo erant lingua deprom. ptaaliqua deícripliífe.Nec ipfe in praríentiá poffem ob alia quardam circa taha fia. diuraadhibere.Deinde quia non eft quicq quod ex :tempore enunciatum longe dererius 8i minas acárrate nondicatur quá fi componentis manas accefíeritJtaque cummentís mes finum: nt erga amiciflímos facere par eft tibi aperuiífem: tu nehe. mentioradhuc me in ípem gloria: futurx patris hortari arq? adeo ícitare cepifti af. ferendo illa ex doftiflimorura uirorum etiam confenfu huíuímodi eííe nt in pofte. ritaremluculentiflime tranfire poflentmofque inde non mediocrem apud Cicero, nis ftudiofos beniuolentiam adepraros.Vnde fadum eft ut ullo pafto tergiuerían. dum non duxerimsfed rao parendum cenfuerim confilioiquod de honeftate:amo. re:obíeruantia:ac erga prsceptorem tui ut noui amantiffimum pietate emanare pía ne pcrfpexerim.Et non modo qus poftulaftúfed alias etiam eiufdem interpretatio. nes animo promptiílimo noftrx exafta: amicitis pignusdponte offerendo. Itaqax ,tua-nunc intereritut eam biseditionibus adhíbeas diligentiarosquam aliis tua cura atque impendió impreffis adhibere confuefthqao ftudiofi qui has tua de caula le< gent quá emendatiflimasperlegant.Nos cene ut fe nobis concredideruntita ipfas tíbicoramittimuscommendamuí$ Vale.
COMMENT. GEORGII VALLAE PLACENT1NI VIRI CLARISS1MI IN TVSCV LANAS CICERONíS QVAESTIONES COMMENTARÍA. Vfculanas MaraTuIIii queftiones.philofophispulcherrimíe difciplin$uim magnam comprehendentes interpretaturos decet nos de ipia tprimo prefari phiIofophia:qno totius materia: difputatio magis elucefcat.Cumigitur quicq in difputationé ueniens diffinitione debeat ape ririideinde diftribui.Id nos quoqt nomine tenebimus :&quoniá non unaeft philofophorum antiquomm diffinitio eminentiores profeque tnursmiflás alias faciendo-Hancigitur quídam hoc modo diffiniere. philofophia eft eorum qu$ funt quatenus finitcognitio.neq¡ enim philofophus cunda: qu$mundo comprehenduntur fibi fas enumerare duxerinueluthomines omnes:fed qas nam na tura fit hominis.Cuiuflibet ením rei philofophus confiderat effentiam .Plato autem ita diffinit. philofophiaeft humanarum diuinammq; rerum cognitiofcut nihil cognitionis aphilofophia abeífe uoluerit:Cui Quintilianus aftipulatur fentétís inquiens. Nam&formantes fapienté eum qui fit fúturus confumatus undiqj: &ut dicunt mortalis quídam deus nonmodo cognitione csleftiurmuel mortalium putantinftituendumsfed per quídam paruafane: fi ipfa demum exiftímes ducunt:ficut exquifitas inte rimambiguitates.non quia ceraftina: :aut crocodilina» poífint facete fapientem :fed quiaillum ne in minimis quidem oporteat falli.Nam uel minimarum quarumcunqj rerum cognitionem ac caufam tenere debetphilofophus:ficut cur cerafta: .Alii bina. Alii quaterna habeant comua.Cur natura íoli crocodilo maxillam mobilem fecerit fuperiorem.Eft &alia diffinitio afine data qu$ inquit philofophia eft mortis cogitatio:quod eft cum fit homo ex corpore anima^ compofitus: quod uinculum natura: efie perhibetur.morsid diífoluit uinculumsquod Cleóbrotus Ambratiotes refpicens meliorem querendouitamifemortidedit. Alterum autemuinculú deledu humano fadum eífcquo fponte cotpori anima niandpatur:cüpiditatibusnimium inferuiens: cuius difiolurio eft ut cupiditatibus reipódeat:& fe ab illis liberet. quod munuséphi lofophorum.eft &diffinitio Ariftotelis ab excellenti poteftate deduda ipfius:qu$ ait philofophia eft ars artium &frienria fcientiarum.differt ab altera altera:quod fcientia rationes eafdem femper habet:fubiedaq¡ nulli errori obnoxia:qualis Arithmetica: & MuficasGeometria &Aftronomia cum ars in erorem delabi poflit propter fubieda: q alterationi uarieratiq; funt obnoxia:uelut Medicina:& eius origo phifioIogia.materia narncg earum fubieftum mutationibus eft crebris obnoxiame^ femper contraria con trariis curantur:ueluti fcamonea: qu$ cumadmodum fit calida flauam tamenpurgat bilemsfed talem curam haberenos ipfa docuit experientiaJta frigida aqua modo calo tem magis fuccédit:modo magis refrigerat:quarum principia rerum'philofophia pre bet.geometris quidem uniueriales rationes:ac fine demonftratione aiffiniriones :& axiomata agra>cis appellata.a noftris effata:& petirionessut pundú eft. cuius pars nul la:& omne totum eft maius fuaparte.Medidna autem humores quattuorin humanif corporibus ait: de quattuor oriri elementis Rhetorica deindudioneac fplogifmo exéplum dedudt ac indudionem.grammaticatémpora &tonos de mufica mutuatur. Cummufica de philpfophia: fonte fcaturiet:unde etiam artes mechanic$:uelut sdificatioiquíe perpendiculo utitursquo angulum conftituat redum:rationis ignara: qus Inipfa refidet philofophia. At Pitagoras ethimologiam fecutus :philofophiam cnxit ftudium fapientis.Namcum priores fapientiam uodtarent cuiufcunq? reicognitionem:utuulgo uocamus íápientem quemlibetartificem folum deum dixit eñeTapientem:hominem uero fapientis ftudiofum.Sapientia igitur:quá ueriore uocabulo philofophiam nominamus.Stoid dixerunt diuinamm humanarumq} rerum efie fcientiam.Cuius uirtutes tris efie uolueruntgenerales.naturalem unam:moraIem alteram: tertiam rationalem.naturalem quidem de mondo'acqaz mondo continentur .moralem uero qu$ de moribus rituq? hominum loquatur .rationalem autem qu$arca rationem diípuiationemq¡ uerfetur Alii porro philofophiam efie dixerunt unam nía gnamamplamqjcognirionem-undeomnes alia: rerum cogniciones caperent exor-
INTVSCVL. elementorum nempe &calido &frígido &húmidos# árido confonítiam .Manichei uná purauerunt efleanima diffufam in oes at rurfus in fefe redeunté:quorum alii muí tas ac differentes fpecie.Alii uná fperie &multasnumero.ALII Cor ipfum animus ui detur.Plato Democritufcg in foto capite efle atumumdixir.straton inparte capitis an teriore .Erafiftratus in cerebri cartilágines^ uocat epicranida.herophilus in cerebri ca uitates^' ab eo bafis nominatur parmenides in toto thoraces# epicurus:& ftoici omes In toto cordesaut in fpidtusqui circa cor-Diogenis in cordis cauitate arteriaca cj fpiriralis eft.Empedocles in fangíiinis cóftitutione.Alii in cordis colo.Ahi in cordis chai tilagine. Alii in fapto tranfuerfosquod diafragma agracis nominatur.pofteriores qdam acapite ad faptum tráfuerfum ufcj penetrare.Pythagoras uitalem uim circa cot rationalem &intelleftiuam circa caput.Pythagoras tamé &Plato animam trifariam diuiferunt.Primo rationalem indiuifibilem fecemntirtationalem autem partid funt. in irafibilems# concupifibilem qdiftributionem Ariiloteles quocg fecutus eft. Stoid ex ofto parribus confiare uoluerunt quinqj fenfibus atnbuendo.Sextam uocalem appellando feptimamfaminalem.Oftauam ducem-a quahxomnes deducantur tanq polipodis fibrx.Democntus &Epicurus binas ei partes atribuerút rarionalem-in tho race refidere dixeruntsat rarionis expertem in toto coxpore difperfam.Democritus in íuper nihil uacare putauit anima.Nam &mortua corpora aliquid anima habereratus efts& ubicunq; caloris eflet aliquid.fenfibili parte multa diffluente. IPSE Autemani musab anima diftus eft Nam uidetur uterq; diftus ab eo quod aiiimos gracesuentus latine dicatur animum tamen folemus mentem:& rationis fedem appellare. auimatn uero rationis expertem. ZENONI ftoico animusignis uidetur. At in totum fi anima Corpus eft ergo pafritur.& fi minuitur fanguis minuatur ipa necefle eftsquodmínima uerum.VERVM numerurp dixitefie.Hocíieftergo quantitas difcreta cum tamen fit anima continua.Quendamphytiotam fenem «pvnov namq; locus eftaquo phytio ta.Q_VAM aita deucalioneottum.Saneprometheus &apimetheus fratres filiiiape tí fueresut alii afopi c£ dymeness uel themidis.epimethei autem Si páderasquam om< íies dicuntur dii procreafife deucalion Si pyrrha .Q_VAttuorilla genera principiorií eflet complexus.Quattuor dicitelementa.terram.aquam.aerem.ignem.Q^VINTam 1 quandam naturam.Quintil mdicit elemétum nempeathera.fane Anftotelessubi def 'animalibus locutus eft inquit iubitantix quanatura conltant partim in genTtíe imori talefcg feculis funt ómnibus partim ortus partidpessatcg interitus intelliguntur :fed * partem illam xtemam Si perinde nobilem ac diuinam minus ideo poffumus infpice-, resquod admodum pauca illiufmodi fenfui patentquorum beneficio :tum de ea ipfa ] parte diuina tum de dssqua nofle cupimus facultas nobis cogitandi indagandiq? lup peditetur res morralessut ftirpessut animantes.Idem aliquanto poft proprium autem] eft finis cuiufq; generationis quamobrem demente enam quo nam tempore SC quoq modo &unde eam redpiantsqua principium id participant plurimum dubitatur .Si paulopoft.reftat igitur ut mens fola extrinfecus accedat eaqs fola diuina fit.nihil enim cum eius actione cómunicat.aétio corporalis.fed enim omnis anima; fiue uirtus .fiue potentia corpus aliud participare uidetur.idcj magis diuinum qea quxelementa appellantursuerum prout nobilitate ignobilitate ue anima Ínter fie differuntsita Si natu' p ra eius corporis differt.Item corpus autem geniturainquo fxmen animalisprinapii 1 contentum una prouenit partim feparabile acorpore in quibus diuina pars compra» henditur qualis eftsqua mens appellatur.partim infeperabilem hocin quam genitu» I ra fiemen diflbluitursuetfumcB in fpiritum euanefdt-Q VINTum genus adhibet ua^ casñómínesi íi ipium animum entelechlám appellat.Cbalcidius quam appellat Arrr\ ftoteles entelechiam hsc forma eft corporibus acddens ut cenfet Platolsquam hic fpc / dalem eflentiam nuncupat.& eft imago fpedei pura acorpore Se intelligibilis penes quam dignitas exemplaris igitur iuxta hanc formam qua formantur corporanomina/' elle impofita rebus uerum eft animam tamen efle formatiléshanc fpedé nemo ei coms cedit hoc quippe formatile fit:& corrumpitur corporibus folutis .anima uero omni coiporeantiquior habés olim &ante coniugationé corporis. fubflantiam propriaml extinftifij animalibus feperatursfine peipetuitatis in cómodosutpote quamconftet in ' atemo i
[Document text truncated for crawler view.]