Antiquitatum iudaicarum libri IX : in quis, praeter Indaeae, Hierosolymorum & Templi Salomonis accuratam delineationem, praecipui sacri ac profani gentis rictus describuntur

ANTIQJ-ITATVM IVDAICARVM LIBRI IX. In quis, prster ludxx, Hierofolymomm,& Templi Salomonis accuratam delineationem ,praecipui facri ac profani gentis ritus deicribuntur,; AuHore BENEDICTO ARIA MONTANO HISPALENSI. nAdiedisformis meis. Lygdvni Batavorvm,-, Ex OFFICINA PlANTINIA-NAj Apud Francilcum Raphclengium. clo Id. xciii. OrNATISSIMO VIRO BRVNONI CHOQ.VETIO Fran. Raphelengivs DD. EGTE arhitraru ,Ormtifime Cho^tuti ,^nrm e§fadjtiddicomm olerum vitmmmt j^lmdorem, Bj)mm& mt mterm cumfuis gentis magnificentiis, ^nicumcgte enim trumtu Salomonis Temfii Iku^inram diligenter intexerit, nihil in reliijuis did-undi miractius,Ji cum tSfo jolo complerentur ,fmrandi reperiet. Omnes nihilo minm nimium ridicula weneratione profana monimenta fiticimus ,facra negligimus :feu quod pratudicio plerique ducamur, rari iudicio-,feu quod ludd, Gracis Rjomanfique operum magnitudinealioqui maiores, infisarum tamen cvirtutumpraconiisfuerintinferiores. jd ego animaduertens, diu multumquequajiui, quo incita nationis gloriam augerem-. Obtulere fe tandem dmerfi TraEiatus,quos de Antiquitatibus fudaicis con§fruEtos,fyurifque illuifratos,magnorum Bibliorum, qua ante annos idiquct p. m. focer meus AzFlanti- Flantmus excudit ,ornamento adkcerat aecuratipmm Ben.Arias Montanm. Bos iUiib, i^uod ad inpitutum meumfacere ,do5iei^ued do^ipmo, ac mihi infupr amieipmo, eviro,firpos evideham ,fe^aratim edendos cenfui ;editos tihi ptipmuminfribendos-, <vtcuius ergafacras Antiquitates, erga Ariam Montanum ,<Sr er£a me fiudium ,longa familiaritate mihifit perpetium. Habebis igitur in exiguo codice opu eximia evtilitatis-, quodque anteplurium evoluminumtantum adpendix,feiun£iim evix reperiripoterat. Tubemmlentia meapignus,bemuoluspfeipe. Vale. ORDO rORDO LIBRORVM. LIB. 1. PHALEG,fiue ,de Gentium fcdibus primis ,Orbisque terrarum iitu. LIB. II. CH A LE B ,fiue ,de Terr* promiflk partitione. LIB. IiI. Chanaan, fiue, de duodecim Gentibus. LIB. 1II I. Nehemias, fiue ,de antiqua lerufalem fitu. LIB. V. Exemplar, fiue ,de. factis fabricis. LIB. VI. Aar oN, fiue, de facris veftimentis ornamentis(|ue. LI B. VII. THVBAL-GAIN,fiue ,de menfuris f^risw LIB. VIII. Ieremias, fiue, de aftione, aut minafioribusritibus. L1B. IX. Danis t, fiue,. de feculis, &cbronologia. AjBENE-^ I frimiiteTTOTum orbeperagrdtOy niifquefuu, dtquefom* diligenter oh[eruata,qU(t fidifemus, ^obfeTuajfemus,eA Itterarum monumentktuimdaremut. lerum fanemntum, qtuhic 'a nobis afferuntar ,nihil ex [aera ScriptnTA fontibus non eli duSum :eius rei facTA Scriptura loca, in libri margine defcru pta ,fdem cumis facient, qmbus quidem ex locis, eapoterunt depTomi,quAft tantum adnotata jcribmur [fi cui ei rei operam dare non pigebit) integer in nofirum hunc libeBum Commentarm ,ahfque magno negotio, confcietur, ^obis autem Deus tantum diquan‘ do temporis,facultatifque concedet, {id quod feramus, eumque fupplices oramus) nhac quA nunc primum in cenJpeBu damus hornis num, polire, amplifcareq^ pofmus. Interim rert) noHris bifce laboribus, quos adfacrorum lihrori explicationem non parum adiumenti aSatuTos ejfe confidimus ,chriHianue LeUor, (ui, quonam in communem omnium fiuddoforum vtilitatm fimus animo ,exploratum ejfe cupimus ,nobifcum fruetur, Frstered doilos,ac piosquofque homines obteHamur, atque obfecramus, vt ,quo tandem in argumento, ex iis omnibus, quA anobis funtrra- £tata, noSham operam, vel adiuuare,ac promouere ,vel etiam fuperare ingenio poterunt &induSiria ,communis omnium fiudiofoTum vilitatis ,rineaque Domini excolenda gratia ,id quidquid erit ,oneris fufcipiant ,neque ea in re labori vnqum parcant. Omnes enim abfque vUa contentione, pro ratione talenti vnicuique creati, in communem caufam ea afferre debemus ,qua Chrifiiana fint profutura ^cclefia. Vtinam vere omnes prophetent ;vtinam omnes no» fua ,fed quA funt ChriJH, quaq^ ad Ecclefue dificationem pertinent ,querant. Gratia &pax omnibus in Spiritu fai3o. Datum Antuerpta Cd. Jdartq, Anno 1572. DE MYN- PE GIKTIVM DE MVNDO. CAP. I. RINcIpIO locum clTc accepimus rerum omnium qu£ vlpia exiant capacem, eundem verb duabus naturis conflante duplici dcfcribictiara ratione, alterum imtncurum infinitum, ab omni corporali focietateaut occupatione dillindium, fui ipfius compotem, lequeipfo plenum,& catera omnia nulla occuoatione fui continentem, atq. virtute, efficaci tateque permeantem, rotundoraac fimpliccm,omni tamen circumferentia carentem, centro autem, vbique notabili ,quem sternum,neque fkdum neque audiim, neque minuendum vnqiura fua ipfius natura vtpotc infinita docet, eundem intra, idemque extra, totum ante, totum retro, totum furfum.TO- tum deorfum,quicum nullo propternaturs ac virtutis infinitam magnitudinem, certo nomine dici anobis poffit,ex oportuno magis ferraonis vfu victus diuina,- fiue facies, fiue pr.Trentia,& manus,effi- }8.5. cacitasque Dei appellatur, s. s. e. Quo iboa fpiritu tuo,8rqub afacic tua fugiaJ Si afeendero in esium ,tu illic es ;&fi defccndero in infernum ,ades. Si furapfero pennas meas diluculo,&habitauero in extremis maris;etenim illuc manus tua deducet me,& tenebit me dextera tua. Acqueex hac ratione effedhim efl, vc inter alia plurima nomina ,quibus Deus Hebraice appellatur, oipn makom etiam, id cfl locus, reccnfcatuc. Eft alter prztcrcacx fuperioris virtute &efficacitate conflans locus, certis magnitudinis terminis cohibitus, qui fefe cunSaq. intra fe pofita vno ambitu continens aniple£litur,quod Graco nomine T<tr, Latino ToTVM dicimus, ficutfcriptum cfl: Hocquod cotinet omnia,fdentiam habet vocis. Atque liic locus nec sternas, ncctmmcnfiis eft,ncc auclorc carct,ncc fine etiam eflcarituras,in cuius fuperficie extrema quidquid continetur, RECIONIBVS. 9 mudus fiue cslu &terra appellatur,S.S.E. In principio creauit Deus^lurodc terctntf.t.i, ram. vna enim cum cslo, &terra horum etiam continens locus extitit. Hic amem quanquam vnus efl, partibus tamen differtprscipne duabus, quarum altera pipercalos, altera vero is.'r4 dicitur: aliis verbis i» excelfis,8cdec£lu vocantur, s.s.E. Benedicite aqus omnes qua: fbper cslos funt ,Domino.&, Laudate Domi- 'rpu.zoS. num decslis, laudate eam iti excellis, (n hoc autem loco, id quod mundum dicimus, efl duobus prscipuenatursegencribuscooflans, cs!o& terra, s.s.E. In principio creaiiit Deus cilum &rcrranii At vero vt terrs nomine,maria etiam, flumina, fontes &quidquid inferius cfl,- indicatur; ita cariorum etiam vocabulo, leuiora quxque corpora aut fublimicrem fortita locum demonflraiitur,s.s-.E.C£- Itim ego impico, &terra fcabelliim pe-- dum meorum cfl.&, San£las,fandlus,- fandius Dominus Deus esercitiiuni,p]ena cfl omnis terra gloria cius. Ad hoc fuperior pars oelum &edi edorum, inferior vero omnis invniuerfum abffius' &terra dicitur, s.s.E. Eccccalum&cdiscd.i6.ts. cslorumjabyfTus &vniuerfa icrra,S: qu£ in cis funt, in coorpedu eius commbuebuntur. Conflat autem vnioerfus hic mundus, Deo audtoie in tempore fadlus, ita vc fimul cu tempore ipfc extiterit inilla ance ipateria, fcd folo verbo Dei omnia producente, inani prius in aquas formato 6c ex aquis carloefficlo,deinde terra craffioruin partium coagmentatione coadla,'ac tandem ab aquis difcrcta &prcdudla, ciufdem verbi virtute in fc ipfa refidens, nullo alio pneterca fundamento innixa, S.S.E. Latet enim COS hoevolentcsqubd cili erant prius, &terra, de aqua &,per aquam confiftcnsDeiverbo.&, Qiu exule.-r. tendit Aquilooemfupcr vacuum, &appendit terram fuper nihilum. Itaque ex fuperiore atqueinferiore corporum ,pardumque natura, eadem que generibus, &nominibus varia mundus csnflat.raagnam aliis atqucaliis partibus pugnam, varietatem atq. diferepantiam Bcum lo IIBFRpHA cum fumma totius concordia, pulchritudine, atque producendarum commoditate rerum cocincnSjfummum &iapien» tiilimum conditorem teftatus ,eundcmque prudentiilimum gubernatorem ptofcims,s.s.B. Et erit in die illa,exaudiam, dicit Dominus ,exaudiam cslos ,&illi cjiuidient terram, &terta exaudiet triticum,& vinum, di oleum, &h$ccxaudient Iczraghel. E: rurfuin ,Facientem Ardurum &Orionem, &conuertentem in mane tenebras,&diem innodtera mutantem.-qui vocat aquas maris,&efFundit eas fupet faciem tecrs.Sc, Qui facit terram in fortitudine fua.praparacorbem in fapientia fua, &prudentia fua extendit cslos: advocem iuamdat tnulticudinem aquarum in calo, &eleuat nebulas ab extremitatibus terra :Fulgura in pluuiaiQ facit,&educit ventos de ihefautis fuis. Qiii tedificat in cslo afccnlionem fuam ,&fafciculum fiium fuper terram fundaoit: Qu^i vocat aquas maris,&effundit eas fupet faciem terrat. MunJujro- Eft auteui mundi totius rotunda & tundut. /- I' Ipnsnca communicatione virtutis erga terram,,atque inferiores partes oportuna ^«.40,11. figura, S.S.E. Qui ^det fuper gvrum ccrr£,& habitatores eius ftinr quail locudf . Qui extendit velut nihilum c£los,& expandit eos ficoc tabernaculum ad habitandum. Qipd enim Latine vertimus am Gyrum, Hebraice h0gcft :quod proaaino pjj^ circulum vd fphzrara interpretamur;qaippeaKOG,ncnncn mehoca deducitur,quod Latine circinum (ignificat- Mundui fa. JsJeque verb a:tcrniis mundus cft, fed “* temporis initio vna cum tempore ip(o conditus ,&pro Dei ipiius confilio voluntate mutandus, s.s. e. Hic dicit Dominus creans calos &formansterram,&quat germinant ex ea. &,Initio tu //liiei.ij. Domme terram fhndafti, &opera manuum tuamm fune csli. Ipfi peribunt, tu autem permanes ;&omnes ficut vertiraentura vcteraiccnf. Et ficut opertorium mutabis eos, &mutabuntur. &, 'jjy.iji- Qui feHtcjelosminreiledu.&firmauit lerram fupet aqua,& fedr luminariamagna, Solem in pote&aieoa diei ,&LutEe,SIVE, nam &ftellas in potcftatera neftis. Altifiims autc mundi partes caiiliinr, vitraquasaqute inelle creduntur hisqua: intra orbem funt aquis raritate ,pcrfpicuitate &omni nacurie parte ,magno diferimine excellentes, s.s,e. Quia magna tA'. 107, 5. cft fuper catlos mifencordia tua :Hoc cnim calum altiffimum cfle oftenditiir, quodiuinsE mifcricordiatinfinitudine iiiperatur. Er dixit Deus, Fiat firmamen- «• tum in medio aquaram,& diuidat aquas abaquis. Eftaucem firmamentum quidquid aterrx &aqute fuperficie vfque ad fiiprcmi cirli iumma conftat. quod aliis nominibus cffli J: cteii cslorum dicitur. Ec rurfum feriptura eft, Benedicite aqus omnes qute fuper cilos funt,Domino. Neque verb (emcl conditus mundus cafu agi permi(Iuseft,fed prafenti ac perpetuo Dei confilio gubernatus ,iifdem quibus incepit ,legibus perfeuerat, nunquam vel omnino haiienus perturbato ordine, nifi lemel tantum diluuij tempeftate, idqueex diuini confilij &r iudicij ftntentia ,deinde rurfiis continuata icrie vfque ad finem ipfum temporum rerumque omnium rationem integr.im obleruaturus,nunquam hasftcnusvel motu deficiens, aut laiTus, vel vfu detritus, qiianquam quafdam partium viciftitudines paiTusjramen totus iple fine fui detrimencoconferiiatus, idque Deo perpetuo agente Segubernante,obtinet, ficut de his omnibus rationibus diuerfis in locis feripeum legimus. Etenim firmauic orbem terrs^qui non commouebitur. Parataicj des tua ex tunc,afrcido ru es. Eleuaueriirv: flumina Domine ,elcuaucrimt flumina vocem fuam: Eleuaueruntfliimina fluiftiis filOS avocibus aquarum mulrapuna. Mirabiles elationes maris, mirabi* H« in altis Dominas. Teftimonia tua credibilia fufta font nimis. &, Qui iigat ‘M- aquas in nubibus fuis, vc non erumpant paritet deorfum .Qm renet vultum Iblij fui ,&expandit fuper illum nebulam fuam. Terminum rircundedic aquis vfqnc dum finiantur lux &tenebr^iColumnscsliconrremifcunt &pauent ad Dutam eias.&, Si claufo cslo pluuia 2.Tara.'.f, nen DB GENTIVM non fluxerit propter peccata populi ,& deprecati fuerint te in loco ifto, &con» feffi nomini tuo, &conuerfi apeccatis fuis,&c. fubiungiiur tande, Da pluuiam terra quam dcdifti populo tuo ad polH- dendura. Et rurfura etiam fcripturacft: 1X66,1^- Q^aficutcsii noui &terra noua,qua; tzo facio ftarecoram me,dicit Dominusj uc flabit femen veftram& nomen ve- GeB,8,^i• flrum.&, Non igitur percutiam omnem animam viuentem Ccut feci.-cuntflis diebus terra rcinentis& mcflls ,frigus & tertus.atftas &hiems, nox &dies non rertre.}},ioquicfccnt.&5 Hsc dicit Dominus,Si irritum fieri poceft paftum meum cum dic, Sc padtum meum cum nodte, vt non fit Mdies &nox in tempore fua &, Potcftas Sc terrorapud cura eft,qui ftcitconcordiam in fublimibus fuis. Quanquam vero mundus omnis inrcgcr, incorruptus, imrautatusque permaneat; iuftis tamen de caufis nonnuils in eo partes miraculoa Deo edito mutantur, s.s. e. //«j.iosjj-Pofuit flumina in deferto, exitus aquarum in fitimteetram frutfliferam in laifiiginem amalitia habitantia in ea. Pofuit delercumin flagna aquarum, &terram fine aqua in exitus aquatum. &, Si con* tinueric aquas, omnia ficcabuniur;& fi emilericcas, fubuertet terram. Mundi vero condendi duplicem caulam fuifTs legimus: alteram vfus,alteram verbeuentusdefinit. Vfus enim fuit homini vt orbis principi gratis conftituto deftinarus: Eucnms vero Dei ipfius conditoris laus, gloria,&honor fummo iure z«fc*,ji,i.confccuta.s.s.E. Dicit Dominus Deus cxercituum,exrendensc*ium&formans tertam ,& ponens fpiritum hominis in eo.&, Oelam cs\i Domino,rcrram autem dedit filiis hominum. Horum enim hominum felidras Si beatitas omnis in Dei laudem &honorem cuadac oportet.s.s.E. Et omnem qui tnuocat nomen meum, ingloriam meam creaui eum, formaui eDm,& feci cum. Atque mundusomnis (vt diximus) perpetuis legibus ad finem vfqueipfiusa Deoconferuatur& fouetur, Qui cuftodit veritatem in &culum. RESIORIBVS. II Sunt vero tres in vniaerfum maxima: mundi partes, cslum atque id omne cui cxpanfionis firmamentique nomen indidimus, tcrra& mare, in quibus ctclum pulchritudine, Sc altitudine hominibus ignota prsftat ,s.s.e. Sufpicc cilumbc intuere, &contemplare tribera quod aU tior ce fit. Et forfican veftigia Dei coraprchendes,& vfi^ue ad perlecium omnipotentem reperies. Excelfior czlo cft,&. quid facies ei !&,Spiritus eius ornauit cslos. DE TERRA. CAP. II. MvKDItotius infimum ac medium locum ex diuini verbi decreto certa fimul cura mari lbrtitaert,ita vt ex vtroque globus integer fit conftitutus, atque in ipfa orbis condicione primum terra aquis obuoluca iulTu Dei repente extitit, Icdemque immotam occupauit, S.S.E. Qra fundafti terram faper'^J^-^«jrtabilitatem fuam, non inclinabitur in fsculum foculi, abyflus ficuc veftimenmra amidus eius 5fuper montes ftabant aquE. Ab increpatione tua fugient, a voce toniemi nii formidabunt. Afcen-f/^^.iei, dunt montes Stdeflendunteampi inio* ”• cum quem fundafti eis.&. Quoniam eundum altitudinem czli aterra, corroborauitmifcricordia fiiam fuper timentes fe. Hiecvc contineatur, velut corporis orta fiiicimcntu, montes firmiflimam totius orbis Sc immobiliflimanl^l^cem habet, s.s. E. Audient montes iudicium Domini, &fortia fundamenta terxs. Sc, Commotaeft Sc contremuit terra, fundamcca montiucomurbata funt,& commota funr. &, Quia in manu eiusfiint ,.r>mi.,s; fines terrx,& altitudines montium ipfins 5«- funt. &. Cotnmouearur afacie cius ora- Pfihs.pois terra ;ip/e enim fundauit orbem iramobilem;ipfo/uperrnariafundauitcam, &fuper flumina prafparauitcam-&, Tui PjW.8S.it. funt carli, Sc tua ^terra ;orbem terrat & plenitudinem eiusni fundafti. Atque terra ipfa aDeo ad horainura vflis, luaraque ipfius gloriam formata cx prima ruditate,&incommoda,atque in- B1utili ir IIBERPHA Utili natura magnam multarum rerum gignendarum &conferuandarum vim, mulciplicemque tum habilitatem ,tum efficientia ex diuini verbi beneficio continetrquam rem differendo perfcquijncc huius Icci nec inftituti, modo autem in- G«.i,u. dicare fatis fuerit. Scriptum cft autem, Germinet terra herbam virentem, &ficientem femen iuxta genus fuum, &lignum pomiferum faciens fructum iuxta genus fuum.& fadtumeft ita.&, Pro« ducat terra animam viucntem iuxta genus fuum,iumenca &reptilia, &bsfiias terrs fecundum fpecies fuas. fadumque cftita,&c. Eadem vero terra iis quas educat animantibus omnibus, atque adeo hominibus alendis, fatis abunde quod fuppeditet,& in ie habet, &opportune prtxlucit magna cum humani &ffipieniis animi CiBif.hisadmiratione, s.s.E. Ecce dedi vobis omnem herbam afferentem femen fuper ter- . ram, &'vrjiuerfa ligna quae habent in Cemctipfis iemeiucm genetis fui,vt fini vo- bis in eicam,& eundis animantibus terrae, omnique volucri cffii ,&vniuerfis qu2 roouentat in terra,in quibus eft anima viucn«,vt habeant ad vefcendum;& fadum cft ita. &,Quam raagnificaca T' 4t.io}, funt opera tua Dominetomnia in fapientia fecifti ,impleta cft terra poffeffione tua.&, emittit eloquium fuum terrae, velociter currit ferroo eius. &, Mifcricordia tua Domine plena eft tcrra.&’, ^•«.45,1». H*c^ilitDominas,creans,&ipfcDeus formans terram, &faciens eam; ipfe plaftes cius, non in vanum crcauir eam ;vt habitaretur fbrmauit eam. &, Tui fune cali,& tua cft tcfr.i;orbcm terrarum & plenitudinem eius tu fundafti. Huius porro generis n.itura omnis vna cura virtu:c,habilit3tc,opportunitate,atque omni denique fibi diuinalibcralitate indito ingenio, Hebraico nomine arets proprie appellatur, quz ante perfedaro fui naturam iabbasa,id eft arida, d;da eft- Idem vero nomen Latina lingua iranfpoficis literis.S: fibilationis peregtinff dfficultatc vitata ,ter r aacccpit.atquc dccius pcrfcdionc& virtute L E G,SIVE, aDeo accepta &conleruata. Scriptum eft igitur, Perfedi funt cteli &terra ,& omnis ornatus eorum. At vero prima illa &antiqua terrx fertilinis iplbtuin cultorum culpa &noxa nonnihil vitij accepit ,ipforura crimen antiquum exercitatione fui ncccfiaria aliquo modo vhura, atque adeo etiam nc otio &fegnitiefcelus augeretur ,fed occupatione potius aliquantulum impediretur, necnon cultura ipfi adhibita humani animi virtus exercitaretur ,aut in 'officio contineretur ,opportunitatem allatura, s. s. e. Maledida terra in opere tuo. in laboribus comedes ex ea eundis diebus vitte tua?. Spinas &tribulos germinabit tibi, &comedes herbas terr2.&, «^,13. Emifit Dominns Deus hominem de Paradifo voluptatis, vt opetarctuc terram dc qua fumpeus eft. D-E MARI. Cap. 'i ii. Ante explicatasmunditotiuspartes ,aqua: omnia aut erant ,aiit confufis rerum elementis turbantes celabant, S.S.E. Laiec enim cos hoc volentes i.T»/.}. quod cali crantprius, &terra de aqua, & per aquam confiftens Dei verbo. Etdixit Deas, Fiat firmamentum in medio oesj.s. aquarum, &diuidat aquas abaquis: & fecit Deus firmamentum ,& diuifit aquas qu2 erant fiib firmamento ,ab iis,qux erant fuper firmamentum, aquas autem qua fub firmamentoerant, in vnum locum congregatas, nouo indito nomine, &tranfm ntata vt natura,ita etiam appellatione ex MAIIM,IAM1M,hoc eft Maria vocauit.e.am autem naturam tum mobilitate,& liquido fluxu,atque peritia grauioribus ,vel durioribus, corporibus fecabiiiiatc ,necnon &opportunum locum facile occupandi coniinua quadam eademque diuifibili magnitudine aptautt :additaque admiranda virtute, multarum animantium generibus variis, ac numero fe; ccarentibus»edi?canclis,alendis,idoneum verbi iuffu cftcd tliio. DE PE CENTIVM DE TER ATQVE MAMS Crt DE. Cap. iiii. vaam. "p Xvtraqu#autem maris &tcrts na- X-/ tura, vnum veluti corpus, Deus efic voluit ,generis quidem formis difpar & diftindum ,redfs vero ad antruancium omnium.atque hominum prscipue babicadonem &vflim dficienik ,&commoditatis communicatione &focietate EiKcieati». peno idem.. Namque terra primum es: diuini verbi decreto es titi t,aquarum vero abyiTus ilia, terta ad finiftram reliwla in vnum locum,hoccx fc ad dexteram partem feceiTit,vnaiTiq.continiiam regionem occiipaair, variis linubus &anfractibus terras aliquando aperiensacque intrans, qua continentem habitabilis tra£tum alluit, non nufquam veto interrumpens & ambiens,qua infulas conlfituit, atque ita qua vnumeft,& vaftum abyffi magns^ qua veto terras aperit atq. intrat, aut circumluit.marium nomen obtinuit, ita tamen maria multa dicitur, vt vnum tantum locum quacunq .pcrraeabilem,continuato aquarum elcinento occupet; cerminu,qaem aprincipio Dei definitione accepit, perpetua oblcruamiacuflodiat, nunquam amplius terram vt occultet, quainuis alTiduis fiudfibus impetatoccupatura vniuerfam ,ac tantum aliquando inundatur3,quantum diuini confilif permilTu conceffam acceperit. Habet autem plcrumq.pro muro &vallo arenam mollem, hoc eft, scernu diuinte prouidentiiE t. ^cuftodiff arguntentum,s.s.E. Congregentur aquff qu2fubcselo funt, in locum vnum ,&appareat arida :&fafhim eft ita- &vocaui: Deus aridam terram ,& mpa*! congregationem aquarum maria;& vidit Deus quod cfRt bonum. Animandum generi omnium educando ,&hominis cofti tuendo in orbe principatui commodam hancconftitutionem indicalTcDeus /cr«.5,»i. dicirnr. Etfcripturoeft, Qm pofni arenam rerminum roari,prffceptum fempitemumquod Don prstetibic. Et commoucbuntur &cou poterunt, &in:u- REGIONIBVS. I? merceDtBu.5useiii$,&non traniTbit il- Iud.&,NunquidiT!arecgorumautreriis, quia circundedifti mecarcerc: Et ircnim feriptumeft: Abyfliis dicit ,Non cftin me:& mare loquitur, Non eft rr.ecum.&', ludicia tua abyllus magna. Totius autem maris aqus fiiis in locis congregatte, in toriindamforrnanicogiiniiirsita vtmeclia fui parte a!tiores,ad terrs vero littera humiliores deprefficrcsqfiellnc.ideoqucex terra in mare nauigatuti dcfcenduntjipfa etiam abyfliis hanc rationem obleniat fuo (vt diximus )loco conclufi .atque contenta ,s. s. e. Congregans ficut in vtre aquas maris ,ponens in thefauris abyflbs.&, Quidcfccndunt mare in naic6,5i. uibus ,facientes operationem in aquis multis :ipfi videtum opera Domini,mirabilia cius in profundo.&, Surrexitiorw.!,4. nas Vtfugeret in Tharfis ifacie Domini, , &defccndit in loppen, &:inuenit naiicm euntem in Tharfis, &deiccnditln eam.,, loppervin alto fiiam legimus, &tamen adlittus maris,ideoqucineamdcrcenditur ,&inde in naiiem qus etiam' mari inipfb eminet. Eft autem mare ad horhinura nauigationes, &terrarum communicationes commodum, vt qu£ pro • varia locorum terra: natura ,alias atque alias diuerfa gignuntur, &fiunt, in humanos vTuscomodias conferantur,atque • edam pifciuni ipfbrum,&rernm,qu2in aquis, non vnaautforma ,aut vtilitate continentur ,comoditas hominibus ipfis nauigationisoppormnitatccScingatjS.s.E. Quid eft homoquod memores eius, aut , filius hominis quoniam vilitas eum? mu nuifti cum paulo minus ab angelis; gloria &honore coronafti cum ,&confti-- tuifticum fiiper opera manuum tuarum. Omnia fubiecifti fiib pedibus eius ;oues &boues vniucrfas ,infiiper &: pecora campi; volucres cteli &pilees maris, qui perambulant femicasroaris.&, Faciamus . homine ad imaginem &Gmilimdincm noftram,& prafit nifeibus maris,&volatilibus cxli, &bcftiis vniiicrfeqiie terrs. Hancvniucrfe terrs adeundxd: dominanda! hominibus fecuitatem mare ad naiugandum commodum przbcnneqac BJvero . VCJO huic tei obftant maris tempcllatcs Si turbationes.qoippc qux non,nifi Dco volente, acckiunr, &eodem iubente re- ‘pfii.ti.ia. penr^ fedantur. Scriptura eft enim ,Tu dominaris poceftati maris,motura autem rfii.6^.6. fluctuum eius cu mitigas. &, Spes omnium finium tcrra;,& in mari longerprxparans montes in virtute tua, accindtus PjS/.ios,!!. potentia. Qui conturbas profundum maris,(onum fluctuum eius- Et ftatuit proccliam eius in auram,&filuerunt fludus cius, &litati lunrqina rilueruni,& eduxit eostn portum vcluntaris eorum. &, ‘Tpx jj.j. Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus. Hoc igitur mare ambitione atque alluiiione fua duas habitabiles partes relinquit, alteram terram omnem fiueeontinentem, alteram terram infularum ,flue ESfeio.f. maris inililas dicimus ,s.s.t. Rexverb Aflberus omnem terram &eundas maris infulas fecit tributarias. Et eundis regibus Tyri &vniuerfis regibus Sidonis, ®ibus lerrx infularum qui fant trans mare. &, Reges Thatfis &infularum munera offerent. Priterea mare laiiffiroam totius orbis partem occupat, extenditur cnira-vltra medium ,ad dexteram orientis Solis & iern, vel omni vel infulis comparatum amplitudine excellit :altera vero ipfa fecundum longitudinem fuperatur :longitudinem autem dicimus fpacium ab Ortu Solis vfque adOccafum,fiiie (vt Gentes metiuntur) ab Occafu ad Ortura iiii.s. iaccns,s.s.E. Longior terra racnfura eius, Si latior mari, quamobrem non male dixitquifquisiilcaudorcxiitit, Marepofitum eft in fpaciofo loco vt cfict altum & immcnlum. DE TERRA. MARiBVS, ET FIVMINIBVS. CAr. V. Terra omnis qux Hclxaico nomincTHEBEt vocata, Latine habitabilis dki poteA, nec continemis nec naturxviribusvnaeft. Vsric enim aqois maribusquediuifa varia ad habirandum lIBERPHALEGfSiVT, commoditatem aliis atque aliis Gentibus priftat, ita tamen vna eft, vt qu.-e ob foli &cili difpatitatcra diffirailia profert, commecciorumj& peregrinationum oppoitunitaci in communes vfus exponat; atq. ita Dei beneficium probet fuis.s.s. e. Mifericordia tua Domine plena eft terra, Ea autem,vt mundus omnis,angulis differt quatuor .quorum nomiiiaa cali regionibus, vel aventis,vel ab aliis infignibus rebus impofita lunr, s.s.e. Poft hic .vidiquatuor angelos ftantes fuperquatuor angulos tcm.tcncntcs quatuor ventos terri.ne flarent fuper ierram.& illud, Omnes qui circa ctim funt ,prifidium eius &agmina eius difpcrgaro in omnem ventum :vnde Sol oritur, Oriens nominatur aut Ortus; vbi occidit. Occidens vel Occafus, vel mare :qua decurrit dextra ,vel Theman Si Meridies ;ad finiftram Aquilo liue Septentrio: Hebraici aui^, kedem, iam, negeb, flue lEMlN, &ZZAPHON, S.S.E. DiU- taberis ad Occidentem &Orientem, & Scptcntrioncm,& Meridiem.&,Abortu Solis vfque ad Occafum laudabile nomen Doraini.&, Tuifnnt cili,& tua eft terra, orbem tcrri &plenimdincm eius lufundafti; Aquilonem &dexteram m crcafti. Terri autem omnis habitabilis locus duplici mari &Orientis flumine magno', Sc Occidenris terminis definitur, s.s.E. Etpoteftas eiusamari vfque ad mare ,&aflumine vfque ad fines terri. Arque terra omnis quacunque iacet.mari terminatur,s.s.e. Spes omnium finium lerri.&matisremotorum. Habitatur aute terra magis fecundum longitudinemquam fecundum latitudinem. Multi enim partes aSeptentrione &a Meridie,vel propter iflus vim ,vel propter frigoris importunitatem cultore carent ,interpolarisqnc habitatoribus coluntur. Ab Oriente vero In Occidentem omnis cotinaatis hominumfoiibus frequentatur, s.s.e. ASolis Ortu vfque ad Occafum magnum eft nomen meum in Gentibus. Atque terra omnis fuis rationibus abfo}uta,& efficacitatibus inftru. ^jOrnacaque conftattad vfus hominum coropa- '7y»l.nS,«4. Pp.4S.«. PfiLtt.H. Zilch.f,iO. rf4.su«- MU. 1,11. Celft,: CE GENTIVM comparata,s.s.E. Igitur perfcdli fune cxli &[crr3,& omnis ornatus eoruni.&,Cz* 'rfd.U},ti- Ium cacli Domino, terram aiuem dedic filiis hominum. Porro maria &fontes, &flumina maximas terrs opportunitates atterunt, &ad animantium potus, Sc ad agrorum culturas commerciorum que vlus,& pifeium aliarumq. rerum copiam fuppcdicant, s.s.e. Domini cft terra & plenitudocius,orbis terrarum &vniucrfi qui habitant in eo ;quia ipfe fupet maria fundauiteam, &(uper flumina pratprirauiteam. Omnia autem flumina exeunt amari,& in mare recutrunt,multis nominibus locisquc diftimfla. fed qua: terram pizeipue inllraunt, quatuor maxima fiint ex eodem fonte, in varias partes G«o.i.io. didu^,s.s.E. Etfluuiuscgrcdiebaturde loco voluptatis ad irrigandum paradifura, qui inde diuidicur in quatuor capita :nomen vni Pifon jipfe cftquicircuit omnem terram Hauilab.vbi nateimr aurum ;&aurum ternt illius optimum eft, ibiqupinucnitur Bdellium &lapis onychinus. Et nomen fecundi Gehon; ipfe eft qui Circuit omnem terram iEthiopiz. Nomen vero tertij fluminis Tygris, ipfe vadit contra AfTyrios.Fluuius verbquar- £kU+u4. Euphrates. Aeque Pifon p!e- .no aiuco ,eodem magno fluit perpetuo ;Gehon vero per vindemiam .• Euphrates femper plenus. Tygris autem lubprimffsftatistemporaesundat.Terr£ autem aquarumque globus ita cornpadius eft ,vt ab Orm in Occafum per Aquilonem longior terra quam mare (It. Lamudinero vero ab Aquilone terra, i Meridie mace occuper, quod ab Orientis trionibus io Occidentem deflexum terram duplicis maris nomineaUuit,s.s.E'. MA.j.ti- Et aciuitattbus muniris vfq. ad flumen, Sc a mari de m3Ti.&, Dominabitur a Fnartvfquead mare.&, Tnifunccali Sc tua eft terra, orbem terrarum &plenitu- ^fondafti •Aquilonem Sc mare tuacafti; Et aSolisortu& Occafo, ab Aquilone& mari.&, Commouebuntuc amarivfqae ad mare,&ab Aquilone vfquc ad Orienrem. At vero maie illud magnum nifl qua- REGI0-V IB V s. jy terras (iibicns ,promontoriorum aut tractum iinubus admi(Tum excipitur,vnum ac perpetuum continiuimque eft,mulcaque abytliis in vniucrium dicitur, s.s.e. Ecce vocabar iudiciura ad ignem Domi- ) nus-, &deuorauii abylEum l•^u!^am,& comedit fimul partcin.Jc.Iufticia tua (icut t. montes Dei,3^ iudiciatua abyflus multa. Ex hoc autem ra.ari duo edebetrima in ^ tetras infinuantur, aMeridie alterum,ab Occafu vero alterum.hoc magnu &Ocrs/w 1,4. cidcntale,& noaiilimmn raare,& mare indefinito nomine. Illud vero mare dcfem& marcfolicudinisdicicur. Atq.magnumhoc mare pifeium aliarumqucanimantium copia refcrrillimum infignem dracone habet, fiue cete flue alio nomine ^ Latine di^nm;qui cum in mari natat, feraitamrepleuit aquis. Nauibus etiam excipiendis Sc ferendis, atque nauigationibus exercendis apprime idoneu eft,s.s.E. Hoc mare magnum &fpariofuro manibus, illic reptilia quotii non eft numerus; animalia pufllla cum magnis, illic naues pcrtranfibiir.&, Qri defeendunt marein Tfd-iojy nauibus facientes operationem in aquis **• multis, ip(i viderunt opera Dd, &mirabilia cius in profundo.Iliud vero alterum iunci (lue papyri rliias,& careSi qus ad feribendum iiiftruracnta fuppeilitantjCft fctaciflimum.vnde zzv pncognomen accepit. Sunt prxterea &alia loca qus fluminu defluxio» ibusexceptis magnam aqujE vim continent ,atque maris etiam nomen forciumur omnia haec vna cura ipfis fluminibus, S.S.E. Crcauitque Deus cete grandia &omne animam viuencem atq.motabilem,quam prodiixerantaquae in fpccies fuas,& omne volaiileiuxta genus (uum. Et vidit Deusqubdcfletboi^ nuro,bencdixitque cis dicens.Crcfciie & multiplicamini ,&replete aquas matis. Ex his autem qii? nobiliores in fecra geographia habentur, funt mare antiquius /««/4.1. (iue Orientale, quod pofteriora; fecula Genezareth ,Galila-se, atque Tyberiadis w-i.11,1. appellarunt :Et quod (ubuerfis quon- Gca.t1.17. dam magnis vrbibuscxckit, Salis man £^^11.47, diihim ,Sc apud Ezechielem ©rientalc • appellatum. DE 7- 1(5 tlBERPHA DE TERR^ DIVISIONE. . Gap. VI. Terram filiis Adam omnibus coiciidaiTi communitcrque habitanda.m concclTcratDeus, s.s.E. Et creauic Cff. 1,17-Deas hominem ad imaginem &fimilitudinein fuam,ad imaginem Dei creauit illam, benedixitque illi Deus,& air,Cre* rci[e& multiplicamini,&replete terram, Si fiibiicite eamj& dominamini pilcibus' matis,&volatilibus cteli,& vniuerfis animantibus qu»e mouentur fuper tectam. Cmf.t.n. Et rurfus rIngredimini luper terram, crelcite, &multiplicamini fuper eam. Eam autem omnem vt communem, ita communi (ludio coli,habitari,atq. vnius Dei cultui addici oportuitifed hominum malitia faftum cft ,vt piimum linguis, ooinionibusque diuilis, culuis etiam per varios crrorc! tuibaddiducerentnr.s.s.E. Et eieciftis Sacerdotes Domini filios Aalon,atque Leuiras;& feci (lis vobis Sacerdotes ficut omnes populi terrarum ;quicunque venerit &initiauerit manus fuas in tauro,de bobus,&in arietibus fepeem, fit Sacerdos eorum qiii non funt Dij; nofter autem Dominus eft quem non dereliquimus. Sed cum hominum mmalum con- (enfio pertinax ,diuinum de orbe terrarum colendo confilium retardare moli- Tccur, linguarum confufione induda, eiienir.vt ve! diffidentibus iam animis & fludiis lingul* qu:e tunc extabanc familia: fuas vfurparent.occupareneque fedes, retentis vel generis, &nominis (ccietatibiis.vel antiquis etiam maiorum fubrum fimirltatibns. Namque trium filiorum c.-nfzo.i- Noe,Sem,Chara,& laphech, varia in- ''genia& ftudia, varia etiam fortis diiiino iudicto editae exempla relata funt. Diuifa anrcm eil terra in diebns Phaleg, circa annum mundi millcfimum feptingentefinnim 3c nonagefimam. GoMRI,^«e COMARI Cr ClMRI. Cap. VI 1. T]' ILtoRVMlapheih prima familia SiKMS.s- LGotrcrlocaprimaadSepcentrioRcm 1E6, SIVE, obtinuit, cui altiori etiam regione adedit Magog,inferiori vero ad ortum nonnihil Mafij-ew femotioii Madai loca aMeridie monti- Tam» tibus Ararac; aSeptentrione mari, poftea moBs. Caipio di6Io conclufa occupauic :iitora autem ad dniftrum latus terra mmari penitus procurrentis lauan tenuit, vnde &inaduerfam maris oram facile craiiciens, non modo continentem traAum, fcd interieifias mari infulas &oppofitarum etiam terrarum porcus familiis tcpleuit filis. Harum primaElifa gentis nomine Elis vocata, oppofid littotis oram, qua mare Ortum afpicit, incoluit. Secunda vero nauigationem longius producens,vna cum nauigar.di peritia commerciorum &mercatura facultatem fbrdta, in Meridianse terra littus opportunum copias traduxit ,atque emporium totius terrs celeberrimum ,Tharfis nomine inftituiqquam poftera fecula deductis ex Tyro coloniis Carthaginem dixere. Porro Kithim &Dodanim poftremi lauan filij magnatu infulatum earundemq. ferciliffimarum cultura deledaii funt, DeindeKithimanguftiseiarnlocorum pcrrzfi, primam oppofitam procurrentis in marcterrs oram coloniis dedudlis renucrunt,fHOipfbrum inditonomine vocantes, vnde &vrbi illius regionis andquiffims nomen Caicta: fadum arbitramur, quidquid fabulofa poetarum ingenia fecus finxerint. Corruptis aut mutatis vocibus poftea Kithim CictcnfcSjDodanim Rhodij appellati funt. Poft vicina lauan loca Thubal tenuit ,vt generc.ita ctia lingua ccniunftHsrille enim Ionicum ,hic Latinum propagauit fermonem. Sed ex eodem bpheth poftremb nati,Mo(ech fuperiores,& Septentrioni magis fubiebtas ledes: Thirax vero inferiores, &Ortum Meridiemque fpe- (ftantes, fecundum maris litcora optarut; nominaq. tertisa fe indita vfq. ad multa (ecula produxerunt, atquealiis gentibus nonnihil immutata prodiderunt.. Alteri enim Thracia, alteri Mofchouia nomen Evd-ii.iperdurauit. Sed inter Mofech populos Gog Magog prscipue illuftfes habentur. Hos inter duos frequens Afeanio nira BE SENTIVM rura familia patre Afcbcnaz interiora fere ora nia loca, &maritimorum non exiguam parce habuere, gemino mari conclufi ,alccro ex magno mari, aMeridie in Septentrionem procurrentc,altcro autem ex abyiTo multa ab Occidente indu- (2o, atque Aquilonis tradius altius etiam quam illud iubeunte. Inter Magog& Mofech Riphath longe protcnfain regionem &: Aquilonaribus frigoribus obnoxiam incertis finibus pcneirauit ,Riphatamque gentem de nomine dixit fuo. Huic vicinus Thogarma conceffit; montofis partim, partim campcftribus extentus regionibus, atque ad Orcum magis quam Riphath accedens.In hoc omni terraru tradu poftremas &renaotas Occafum verfus tcrras.duo pofterioribus feculis cultores adiere ,vc quibufdam videntur, Thubal, vei, vt nos arbitramur, Thaifis nepotes; alteri Sepharad, alteri vero Sarphach, nomen fuit :ille HeiperidaiTijhic fuperiore, Hefpcridi.lacamque proiiinciam tenuit, qute pbil longo tempore Gallia dida cft. Omnium aurem horum filiorum Gomeri regiones mari a quatuor Iere ventis, vel indudo, vel ambiente, coadar, anguftiorcs multo quam c^cer^ du$ tert* partes cile deprehenduntur: acnifi quibufHam non ita magnis fpaciis aliff aliis adiungerentur ,infulas fere efficerent finguls ;atque adeo integra ipfa pars, qux catteras regiones coiitinetjomnes mari vndique multis locis admiiTo.atque ab Occafu accepto,nifi qua Riphath &Magog habitant, fere in- Gtn-io. fuia tora eft. Quamobre &propter porruofas multis in partibus,nauigationumque commercio commodas oras; infulie gentiu omnes iils partes appellat® funt. Atque terra ipla omnis quidem habirabiliSjCiiltoribusquc frequens cftridcoquc opportunis ad vitam rebus, vel fiia ipfius Datura,vcl commeiciorum caufa abunde inftruda: led qusdam tamen parces qnibufdam rerum commoditatibus pt®cipue celebrantur. Namque Thogarma equis 8cmulis abundate dicitur. lauan, Thubal &Mo/bch, homines mercedibus venales, operisque-locandis habiles REGIONIS VS. 17 procreant. atque ob metallorum copiam sreis vafis,inllramentoque omni ferreo, armorumque generibus variis, tum cudendis, tum fundendis,&idoneam materiam &apta artificum ingenia continent. Elifa molliori hominum cuicui & ornatui aptam purpura,hyacinthinoque colore probatas lanas fiippeditac. Cultores ad multa habiles, vt familiis, ita linguis quoqucdfftindi.qutc tamen omnes vnius prim® originis veftigia hadenus retmeant :illa Gomeriam,fiue Cymram, velCymbricam fuificexiftimamus,qu£ prolatione nonnihil varia ,maxim® adhuc incolarum parti hadenus retinetur. Bello fer^ omnes idonei &apti, nec parum etiam exercitati,icd in his pnrcipiic Mofoch &Thubal equis in bello vruntur ;loricis induti ,gladiis Sc haftis pugnant, vulnera fcutis viwnt. Thogarma frequens populus beiloq. ferus, &multis aliarum gentium nationibus pertinaciter infeftus,Turearum gentis erigo. At ‘VW0..4, 14. vero cultores Kithifn,& belli vfu,& ciaffes per mare deducendi peritia infigncs Afiytiis, atque Hebrzis prxeipue infenfi habiti lunr. Atquehadennsprimaorbis terrx pattis ,ipacio quidem breuiffiir^®, cultoribus vero frequentiffim® fitum, forraani,atque ingemam delcripfimus. DE SECVNDA TERR-£ PARTE. Cap. VHI. Magnam terr® partem Cham multiplici fobole occupauir, tum primis deducendis coloniis, tura impetu in alienas regiones fado,bel!orumq. hoftiliaduerfus rudes &iner,T.cs populos cxercirationc. Atqnc primus omnium Chus penitiores verfus Theroan ledes tenuit, lato latis tradu,(cd tribus epartibusmaris ambiente inclufo ab Ortu& Occalu ,&qu® in acutum definit Me-* ridie. Huic& temporc&Iocoproximus Mifraim continuam adextra, atque mari magno afiniftra finitam regione tenuit, tectius Phut extrema ferierufdcm contincDtis oram, adiit duobus maribus de- Cfinitam. PARS ORBIS lAPHETH ADSCRIPTA. ciliorum Uphethfedss. 1. II. x\-ji III. na mi. F v,. Hain vr,- ^oa Comer, Comari ita difti Mela: :aliis Cymerij vcl Cyrobci, nam<^. ex Comer Comati, &ex Comaris Cymbri procreati funt. Mupg. Maflagers &Geis Ptolemso ,Pomponio, Si Straboni. Madai. McediCeographis omnibus nom€ retinet. Uuan. Ion,vnde iones &IONI A, nomen integrum Hebraice tenet. Thubal. Iberi Aquilonarcs iuxtaMsotidem Pomponio, nomine paulum mutato, afpiraia-rletra- fta,6i L.in R.affinero; ab his Hiberis deduSts colonis Hifpaniam occupauere, camque Hiberiam, feque Hiberos appellarunt; vnde conftansHifpanisfamaeft, Thubal fuifle primum •illius regioniscultorcm. fed nos alias de hac tc iiifleruimus. Mefech. Moichi Pomponio, haiflenus tuentur nomeMofchouitarum. Filiorum Gomer fides. •VI r. BTH Thirax Thrax.vndcThraces &Thracia nomen retinent. VIII. «jss Afchenit\. Afcaoij quondam difli, poftea Germani. IX. nST By/iaife. Riphaces fiueRiphates Meis, aliis Riphii. X. nniiffl Jhegjr, ThurcteMckcorrupto aliquantum vocabulo ,tribus literis prscipuis confecuads, TII, R. G, Filiorm Jmnfidis. XI. no»*!S £/i/4 Elis, vnde Graci omnes didi. XII. Tharfis Catthago in A- pnrica, qua poftea Pee- ni occuparunt, funt qui Venetos ad Tharfis etia referant, &ad Pheenices quoque. XIII. cna Cheim. Crexefes olim didi, ab aliis Cortinij i quibusealtalia ora,qua5 quondam magna Grscia dicebatur, habitata fuit, &vrbs conftruda, qus antiquum nomen retulit, cAiETA, quidquid alij fabulentur. xini.BOinjJoiitnjtB. In libro Paralip. oowRodanimRhodij fuerunt, nomen Sc lignificationera retinentes, nara *tn DOD idem lignificat Hebrsisquod foi/iif Grscis. DVORVM, QVI OCCIDVAS PARTES INCOiVERVNT, NOMINA &[edes incertu parentibm. XV. nsD Sepbarad. Sperides, Hifpaniam hi occupantes, Sperida vocaucrutjquo nomine aGrscisperpetub illa regio dicitur. XVI. nans Sarphath. Eam parte Europ« obtinuere qua Gallia dida eft. nam Galli primi ex AfisepatccBithynise vicina venerurj indeque nomen Gallia fecum detulere, ita perpetua cognatiofui fGalloru Sc Galatarum, erat autem Sacphatb in illa Alia DE CENTIVM REGIONIBVS. 25 A6£ Gallia ,aqua ex cum vrbe metropoli adiundo diftinguebaciufdem nominis, tur Sarepta ,fiue Sar- M. Arach. Cyrrheftica regio, phath Sidoniorum. Iuin qua Edclla vrbs,qua uenalis: -D. Hieronymus vocac Qmnquam &Cappadoces facUnt equitefque Bithyni-, Altera quos nudo traducit Ga&a talo. Alteram Galliam vocaC illam Aliacicam. Filwnwt Chmfidis. A. 03 Chus. Nomen adhuc Tua lingua retincnt.funti£. thiopes,gentibus &populisvarij. Lufitani vocant Cuifios. B. oina Mijraim. ^gyptij.hadcnus etiam /E gyptus, Arabibus ac Tureis dicitur Mafra. C. ^hut. Africa Mauritania, Pcol. D. jy33 Chotaan. Nomen retinuit ad mulca fecula. Filiorum Chus^nominA (yrfedes. E. S30 Seha. Sabaa regio thurifera. P. nnao Ssththa. ScabsiPtoleraso fuper finum Pcrficum, &Meifabathse ex Staberis oriundi. Pomponius afinuPcrfico quidquid in Africam vfquc eft ,^chiopibus adferibit. G. neyT Ra^bma. Charmania Ptolemceo fic hadenus dida. H. Mo Seba. Arabia felix interior Ptolcm. regio thurifera &myrrhifera. 1 I. n"* Dedaa. Palmyrina regio ' Ptolerozo, in qua Alfadanus vel Aldadanus mons magnus. L. ‘123 Babylonia regio Arach. N. Achad. Achabene ,fiue AchadenePtolcrojrOjin qua Nilibis vrbsD.Hieronymodida Achad. O. Chalne. Calcitis regio fuper Edeilam,Ptolcro. P. ludim. Libyj proprie didi po(lea,a quibus Libya reg. R. o»fljy Ghanamim. Trogloditsfunt Pomponio &Ptolemao- S. D’an^ Lehabm. Libyj Cyrenaid, fiue Libyes /Egyptij, Prolem. T. n»mnaa iSaphthuhm. Africa minor-, &huic regioni fubiacentes Numids. V. o»Dnna Petrojim. Pctrofi,vnde Ara- bis Pctrsz nomen; cuius metropolis Petras dida efl. X. Bmrtoa Chajlubm. Sarracenos gentem multo pbft appellata eo loco ponit Ptolemsus, &Mela Arabes. y. PeliUbim. Pakftininomen diu tenuere. Z. on«iS3C.rpf’rfewi>».Cappadoces:fic ChaldsusParaphtaftcs OnkcIos,& Hierofolymitanus 8’pnfip. Filiorm Semfides. I. o*iy Elam. Elamittr. i. iiss Ajfur. Aflyrij. 3. Tsans Arpbiffad. Sufijt&Sufiana regio. 4. lud. Lydi ,&Lydia regio. y. s^8 Aram, Armenia maior. Fiiio-D i61,ISER. PHAIEC, SIVE filiorum Aram fedes, j3* py Vs. Armenia minor: ficChalJsusparaphra. lies in lob. 6.Uul. ^olis. j. "«a Gcther. ^cholios Mela circa h^c loca conftituit, in quibus Aflbn & Gargara. 8. wo Mriij&Mifia regio. luuenalis melius appellat Mefos :de grege UefoTum. Tiia^s I,lmodad.lhtaieo\hx(\xni Pomponio &Ptolcmso :quorum pars ell Seleph. 10. Seleph. Selebij. 11. mansn Haprmueih. Sarmatha & Sauromaths ,Sarmatia regio. ia. nv Urahb. Aria^Aracho- £a, hoc loco fiint Meis. Piolemso etiam Zaiaths. jj. Bim Uaderm. Hircania. Vxjd. OxiaBadriana, cuius cultores OxiJ Ptokm. 15. Scythia intra Imaam. itf. Bolits CtJcO- ,DS CEHT. REGIO N. bolits intra Caucafum &ParopanyTum montes. 17. ‘isaoa Ahmael. Imaenfes fiue I- mai, infigncm roonicni eodem nomine habent Imaum. i8. RJtP Seba. Sacs funt Pomponio &Ptolem. ij. nsns ophlr. Ophire fiuc O- pire,& tUi /xfT^nvy Peru ,fic etiam dida, quo tempore Paralipo raenon hrftoriacbnlcripta cft. 2.Paralip.3,6. 20. n^nn Jiauila. India omnis & Gangeties regiones. Dmex filiis leSanfisuies. 21. ifihah. Noui orbis didi pars vocata regio Pa- RIAs>auro margaritis^e abundans. 21. nao Sepherntons: LongiiGrausi omnium moncium,qui hadcnus in orbe vifi runc.anoftris ances didustin illa orbis parte adhuc manet vrbsantiquiffima ivxtan*, qu£ nomen audoris illius Gentis retinet- Hk inferenda eHfgura A. CHANAN^r BENEDICTI AK1 &MONTANI HISPALENSIS CHALEB, SIVE DE TERR^ PROMISSA PARTITIONE. Prarfacio. Bescriptionem' ter- TA CbanatiABTum ,quA terra, pojiea, veteribus incolis ex ea expulfis ,atque ifraelitu in locum iliorum fufttiutis, ad nojlra rfque Atatem TerrafunSjappel!ataefi,in fuaspar. tes ,hoc esi ,in proprias fmgularum ifrdelU tribuum regiones diuifam ,&ex facris petitam hifioTiU ,atque adeo ad ipfius regionis exemplar in ipfa Sjfria accurate defcriptum, expTeJfam robis exhibemus. Quo quidem labore nojlro ,[scrA fcripturA fiudiofis neque paruim adiumentum ,mimmeque^ rt ^ero, tmucundum attulimus :qua enim JparJim, diuerfis^ in locis relata, atque ebfcuris peregrinarum linguaru tdiotifmis obuoluta erant, e.t ipf» defcnbendi ordine ac methodofaciliora reddidimm. Vt^ facilnu ab omnibus intelligi popni ,ea ipfius tabula defcriptme ac pictura ante oculos vniufcutufque funt pofita. Hoc vero tum dnobu, tum ddoclipnnis iis viris ,qui quidem nos doclrina &ingenio longe antecedunt ,qui t» facro hoc Apparatu egregiam pofuerunr operam ,prajlttum ejfe arbitramur-, vt, videlicet, (ublata, aut [altem emolhta afferitate ac difficultate illa, qua lepores ,quominus ptiplicem [cntentia ,qua facris in Lbris prunaffiecianda ejl ,tntellioentiam confequantisr, impedire poffit-. ad arcanam tUam ,qUA iifdem furis continetur libris ,Atetna be-atitudinu do^rinam ftcHius peruenians. Hequeensm fatis commode, atque ea qua decet integiitate,faluhemmusilhiu doctrina nucleus erui poresl,ntfiprtus cortkes, quibus iUe contegitur, fecentur. Atque is quidem Liber, qui prfitus ejt in commijfuris tUis difungeni^ ei ,qui modo viilicatem. quaea ex reprouenit ,eognefcat, non gratus atque iucundus effie non potejl. eo fiquidem omnis ea qua eLl de natura rerum, omniumque libaalium artium ac Sfciplinarum cognitio continetur, forrb eam rem praclariffmi ,atque acerrimo pbilofophi ingenio, in fummi boni definitionibus pofuerunt :atque ex iis nonnuUt tanti eam fecerunt ,vt non viterius progrediendum,fed in ea acqutefcendum ejfe extfiimarint. Cum itaque tanta librorum facrerumftt dignitas,vt fummerum hominum iudtcio, non vulgaris fit eruditionis ea cegnofcere, qua ad abditam ili.m &penitiorem doctrina partem aditum patefaciunt: fine dubio confiat lUm alteram per fe fummepere ejfe expetendam, &hanc ,fine qua adtSmperuenire non pejfuivus, nullo pacio ejfe negligendam. Quam vero necefftria fic locorum cognitio, qua in diuerfis facta friptura locis commemorantur ,nutU lufioria aperte non docet. Si enim ahfquelecorum ebferuarmeresgefia Horrentur, autfine topograpkU cognitione bifioria legantur-,adeb confufa atque perturbata erunt omnia ,vt ex iis nihilnon obfcurumpthilnon dfficUeelicipoffit. Um FfTo quanta terrt ifraeluuadignitas fuerit, &quamohrem inter celeberrimas omnes orbis terrarum partes digna femperfit habita, qua ,qualis ,quantaque fu ab omnibus cognofcatur ,tantiim abeH ,vt breui, qualis hac efi, prafmone explicari, vt ne longa quidmoratione confeqm quiipofiu. lUaenimin primis diuinorum promijferum confiantiam &veT:tatemhomhiibustefijtamfacit ivtpote qut prcmijfaolim patribus AbrahaJKylfaac, &lacol' ,qui quidem etfi in ea erant peregrinkc^ bo(^ites,ac numero feTpauci-,tjmin ad diem dicim ipforum neporibie esi tradita: Diad-oque iS CHAt E B , adeoijHe exigue temporisjpAcio ai ipfis ejl fvpugnata &occupata,vt lemperU ipfius breuitas non adexpugnanda}n,fedne adtotam quidem illam peragrandam fatis ejfe pomijfe videatur :cm tamen in illa vrbes ipfa loci natura ,atque hominum indupU munitifma frequentes ejfent. Gens praterea ipfaferocif. fma ,beUtsque maxime affueta &exercita erat, opibus, diuitiifque maximis,ac rebus denique osnnihus ita abundabat, vtfacsle bedum, quod fibi ah extern Hiatum ejfet, ad mulsos annos fufiinere potuerit. Montibus acjluminsbus sta erat vndiqae munita ,vt, perquam difficiles aditus ad eam ejfent :ac eam potifinum oh caafm vm hofiiusn dfuis fnsbus mere, eormque cessatus comprimere facile poterat. Quid quod vnhis ac triginta regum (onfilik &copiis vnd cmnclis defendebatur? quornm omnium regum repentina atque inopinata mors, cusn ingenti populorum clade cmnUa iBud aperteftgnijicauit,oisines quantumuis maximos hominum conatus,maxmai opes ,maxima imperia, qua fceleribus,vi atque iniuria nituntur ,repentino aliquo cafu, iufiiffimo Des kdscso imminui ,difipari ,& ad nihilum redigi :&quo minus id eueniat, nulla homtnutn prudentia,nuUis csnjiliu,nullis opibus prouideri peffe. docetque illud praterea, nullam omnino tantam ejfe Mfficultatem, qua,quo minus Deus,ne minima qsisdem ex parte fukfiet prosnsflis, efficere poffit. Dis &illud accedit, tanti sll.m regionem olsm faciam ejfe, quod vna ex omnibsu orbis terra' Tum partibus diuin/irequsetu nomen obtinuerat, atque inter terrena Dei promijfa ,erat ftngulare quoddam eius quietu exemplum, qua quiete pq homines, pofi ahfolutam hifce in terris peregrinationem,in regno Deijtuensur. Atque vt illa eos qiii &vocati fuerunt, vocanti Deo crediderunt, ac eius voluntati obtemperarunt,excepitfta quoque hac,quam mteniis intuemur oculis,in quaChrislusmorte dr inferno debellatu ,regnat, eos omnes qui labores patienter tulerint,&inuicla animi fortitudine atq. confiantia ad propofiium fibi prmiumreSo contenderint curfu,lates tandem ac felices excipiet. Sedimenotilbu regionis praclaras laudes, ac teliimenia, vel hoc vnicum fisa prafiantia reliqua omnia longe fisperat :primos, videlicet, euangeUj nuntios, sIVs quod euangelinmper totum terrarum orbem diffiergi, diffieminanque debebat,in ea primum effie auditos. In ea fummits ille hominumferuator ebrifius eli natus ,in ea creuie,sn e.s ipfe verus Deus hominibus fe quoque verum hominem confiiemdum dedit :in ea admirabilis ,atque diuins, fua virtutis figna edidit, prope innumerabilia: in ea munus dpatrefibi datum,cum conficiendi gratia ipfe in mundum venerat ,vt fcilicet ,communi omnium hominum faluti fuajnorte confideret ,expleuii. Ima deniqf^.i omnia pTsfiitit,quibus mundo fe verum ejfe Dei filium, atque illum, cuius fitquens facris infueris fit mentio ,patefecit ,idq^ certifimisfignis atque argumentis cofitprobamt. Ex edque adeo terra facti pracones euangeltj in omnes terras difiribuiifiunt, atque bos quidem omnes eb caufas, quam plurimi homines Chrfiiani opera fe pretium faduros ejfefiint arbitrati,fi,omnibus via periculisfiretU, ac laboribus, ad eam adirent; cum ipfa nimirum, maximum miraculum &perpetuum qU9dd.mfti monumentum omnibus miraculis abiindantipmum. Eorum autem qui pietatis caufa illo funt profefli, nemo (vt opinor )adhuc ejl iniienttss quem laboris, temporis ,ac fimiptus eam in rem faSi adhucpceniiuerir :quinmio,quamplures ipfe &vidi &noui, qui, cum eorum locorum fibi in mentem veniebat ,edque qua ipfi vidtrantyCommemorabant 5mirifica quadam delegatione afficiebantur. Vtdipratered quofdem alies, eofque viros eruditijfimes, qui non bis aut iterum ,fidfepius eo centende- Tunt,atque hi quidem quofrequentius ebproficifcebaniur, hoc maiorem fe fuis ex peregrinationibus jruflum capere fuis mihi verbis funt tefiati. Sed quoniam omnes,diuerfas oh caufas idue prefictfiendi facultatem non habent-, tamen nihilominus, quia non parumrefert eos qui facra feriptura fiudiUfunt dediti, illam &fingulas eius partes pernofiere-, pro nofha, quantulacunque ea eH, indufiria, ex accurataftcrorum librorum le<dme,eant, demptis locorum periculis, ac laboribus, lefieri conjpiciendam exhibemus, hidequefumpfimus initium ,vbi ifidelifa ab ty€gjpte prefedi primum per annos quadraginta manfienes fisas collocarunt ,interim dum in prontijfam fibi terram perducerentur. QmummanfionitjH DE TERR^; PROMISSA PARTITIONE. 29 nmiefcuptiones ,cumnonita vt pxrefi, 4ieeeam,cui}u ajps^u primm caputDeuteaccurate tAbulU repfdfentatas ejfe animadrQnomij,alia<jui fubobfcurum ,tfc fubdi^cile umeremus:, opera pretstm nos faturos effe intelligipoteTit,Tobi>exh';beTetnus. VdeChru exijiinuuimus ,js veram ac germanam eius fiiane Lecior :tuifiiue apud Deum precibus tubtdam, ad illam ipfam, qua in ipfa Palafii^ nofiris bifcefaue conatibus. Dat. C.iL Idsrtij, na, vt diximus, depi(laefi,expre^am^& ex m. d. lxxii. Antuerpia. facra fcripturadefcriptmibm petitam, atque nil!D2 Sim de itineribm. CAP. I. NNIsfere ducentis viginii poltquamifrael dcicederacin^gyptum.diuinie prouidentis fingtilari beneficio amplificatus, ad eum fobolisnumerudedudus cft,qui expugnandis, occupandis colendisque promiffis fibi agris efiec idoneus ;ita vt illa populi frequentia,ex odtoginta duabus animabus,ad vi- EOtu plufquam fexcenta &tria millia, & quingentos quinquaginta fex, prieter faminas &pueros ,&prster tribum Leui aufta.iis qui dediainispromillis rede {entirent.fpc facere poiTet futur* propediem migrationis ,-in paratas iara olim a Deo fedes :id quod MoyCcsiutclIexiflc vifus cft, cum,rciiiSa aula,in qua educatus magnifice fuerat ,fratres fuos filios Ifrael (proximxiam falutis fignificatto- Ex>i.i,i 6.ne) animaiurusinuifir. Sed fuorum ingrata ftultitia rcpulfus ,atque regix irx declinanda caufiaex Aegypto profectus, in Madianlele contulit, ibique per quadragincaannosexul,miniftri publici filiain vxorera dudta, foceri fui paftorem £0^.4, ts. egit tquoad Dei mandato legatus Agypeum repetiit, fratremq. fuum Aaron in monte Dei fibi obuiam fadlum ,allocurus, communicato confilio, commiflam fibi legationem multis aftionibus &grauilEmis peregit. Tum veto vidto ^gy* ptiorum rege,populoq. ad extremum periculum vfque vexato, &ex diuina infpitatione iure belli przda capta, &fpoliiscoUeaisIfraclem liberum &incolumemeduxit decimaquinta menfis primi anni fete bis milleCmi quadringencefimi quadragefimi ocVaui ab orbe condito. Fuerat autem Ifraeliiarum hofpitium to- 57- to hoc tepore in terra Gofl«i, cuius prtecipua vrbs RahamclTes dicebatur. Vnde primum profcdti, contenti itineris reda via vencrunr in Soccoth .<€gypti partem, maio cuius cultores antra &calas pro domibus fubcunres nomen loco fecere ;cos GzxciT§uyM>S-jn.} dicunt. Ex SochothfxJ. ij.n. in ETHANvenerunt, qui Arabum foli- {n’s tudini proximus locus eft, neque idem a Chanansorum terminis longe diftans, quos breui pertingere polTcnt, nifi Deus decretxin ^gyptios vhionis expediendseaufa, iterad Orramfledere ,atque ad Mare iuncofum contendere iuflbs, in angoftum deduceret locum, cui Piha- HiROT Hnoracnpofteafadtimvidetur ex vrriufquc populi indignatione ,nempe A^yptiorumin Ifraclitas, Sclfraelitarum in Moy{en,a quo lein necem traditos cxiftiraabanr,conclufi nimirum inrer mare &montem Aquiloni dicatum, cui Baghal-faphon erat nomen, Si arcem Migdol, atque hortem ipfum ,quem a tergo habebant. Ex Pihahiroth mari tranfmirtb, hoftibusque omnibus, qui in aquis perierant ,liberati ,trium dierum itinere per folitudinem SvRiter fecerunt, aquarum inopia affedi, quas tandem inM aRah nadi.eum amaras ^*^‘*1»*3* ede dcprehendilTcnt, ligno per Mofen ex ' Deo monitum iniedojdolces hauferunt. ExMarahin Elim procedere ammnum locum, aquarum fontibus duodecim, & palmis fcpiuagintainfigncm.lndeindelertumS 1n, quod arubis, arbaftorum po genere, ibidem frequenti didum vide- D5tur. 50 CH A tIB rur.vbi commeatu defefti, quem ex &- gypto exiguum detulerant, nouo genere cselitus demilTi cibi, quod Manipfi ex admiratione vocabant, pafei ccepcre: coque vidlu quadraginta integris annis vfi funt commodiffimo.llla autem folicudi* npfli ne re[i£ta,perD4^/3f<*&E/ai,in quibus *’**** aliqu.indiu h^ferant ,tentoria fixere in Rdphtdim. liiic importune efflagitatam aquam diuinaliberalitatcobtinuerunt,ex .£«rf.i7.rupe aMo(c percuiTa repente erumpentem; cuius copia, confecutis iptbrum itinera perpetuis nuis, nunquam amplius caruerunr. tradui omni nomen Horcb mons dederat, ab ariditate ita vocitatus, in Amalec Gentis ditione fitus.locoverb •ipfi rupis ftagnantis nomen aMofe cft indicum, Mazzah &Meribah, aiurgio populi aduerium fe inito, atque arentationein Deum impie ccepta. Eodem loco lofuccum Amalec aduerfum bellum moucnte, pugnans, vidotia potitus ell per Mofis in monte adorantis preces, Dei jnrtriictus auxilio. Eius viftoriai audoritatem &perpetuas contra Amalecinimtcitias ,ara ibidem dMoyfe extruda po- o>n»infteri:atictiatcfiaca eft. Ex profcdi initio tertij iam menfis poftquam exilfcnt esc i£gypto, inSinaidefertum deuencre: ibiqiic diu Iisrentes, leges a ’i '0 Deoacccpcrunc. Ex Sin^i tribus itineribusin locum deuencre, qui ob cladem c calo 3ccept3m,propccr funeftas carnium quasconcupieranteoulas; Sepukhra concupifceniitc didiM elb Atque hscprima migratio fuit Aiccr &tabernaculi. Ex misn hociocoinHj/s.crff/.^profedi funt, vbi dilfldium aMaria aduetrus Mofcn cxcirab.atu:,quam lepratmmi/Ta Deus eft vlnam tus. Ex iliirScpulchris in EjffiWitii foliiu- «v»ra.i 3.dinis partem genilfls innatis refertam, quod i;>foindi-:.atur nomine ;Ex Rithyiapfli 'Rsmsn Phitres , vbi maligranati aperto frudu copia iuuenta fuifie videtur. Ex Remon-pbaresprofcdi, caftranja"? merati funcin Lebnah, Albionem Latine dicere polSmusucrrce namque faciem albam fuilTe nomen arguit. ludefohiennoi tes ,in Rez.zjh , folo ex roribus atfiduis vdo,tabernaculafixere. Ex Rczzahcgref- ,8IVH fi, venerunt in SUheliithAb,qaod coadionem interpretamur :ibi enim anguftioii loci fpatio coadi in breuius fuifle videncur,ardcquc coniundis tentoriis confedifll’. Proximam poft Keheiathah,profpedus pulchri mons ,illis raanfionem dcdit,qui ab elegantia Mons Sepber appeilac lU labatur :inde vero in Iocu,qui atremore Haradah vocatur ,deuencre. Ex Harada profedos Uachelotb excepere, iniqua, vt interpretari pollunnis, loca, neque totius fimul populi capacia ;quam ob rem in plurcs turmas fegregatos confidere opus erat, id enim vel nomen ipfum fignificat. Poft hoc vero in depreflam &profundam vallem dedudi funt, cui Thahatb nnn nomen, fitus ipfe fecerat, hinc folucntes, in Thare venerunt, locum afragrantia fic mn didum.vnde etiam &ali6 excepti funt, cui fuauitas nomen Methca conciliauir. npn.a inde vero in Hefmona redudi ,qui locus naioein /EgyptumaChanaan regionibus diuidcbar. illinc profedi ad montes deuencre Moferoih didos, ex quibus vnus Aaronis nneo obitu prateipue memorabilis eft :videnrur autem jbi eruditi ctiafuiFe Ifraclits exemplo illius Pontificis, qui, antoauam promillam iniret terram, fublacus evinis fuit,nimirum ofFenfe veteris reus. Ex his montibus profedi ,Bene-Ueban appella- IFV’ 03 tum ex pofTefibrum nomine agrum, petierunt. ex illo autem in montem‘dedudi funt,cui ex namrte felicitate nomen inditum fuit inde profedi Jetebath*, locum ,vt vox indicat ,paluftrofum, Sc nnan» inundantem tenuerunt. Vltcrior illis Ht' hroTia fuit atranfitu iuperioris, vt conjicere ex verbo po(I»mos,dida. Illinc vbi filuifient, mare ipfum, vnde iam clim exierant, reuifrre coadi funt itinere vfq. ad Afio}iod'er, qui maris portus erat, produdo. ex eoqucloco iterum ad Aquilonem contendentes ,in defertum Si» de- ^^s^3^3 dudi ,ad Cudes manferunt. Ex Cades cip profedi,montem Her tetigere in extrema n?' Edom ditione, in eoque monte Aaron vitadcflindus eft, quadragefimo anno poft exitum ex ^gypto,quinti menfis die prima. Ex monte Hor, poft Aarenis curatas exequias profedi ,venerunt in SalmenA WB^is SalmnA vmbfofum loaun ;ex quo in pjia phunon perrexere, cui loco profpcc^us nomen dedit, atque ex Phunon foluennuts tes caftrametati lunt in Obaih, quod nomeaex loci tpecie inditum, vtres figuilicat. Inde in Moab fines deuentum ad a>i3yn'>y colles qui Ie6<;i4rim cx eo dieVi videntur, quod illis tranimi/fis Moabitatum ditio concluderetur. Collibus illis ptofcdVos •» pjT excepit, quod profperam fortunam Gentis vocabulo fonat. Inde porro Pq"!)? in Helm6ndebLahatm,C[aodd\i&r\3rD cariamlJT carum abfeonfionem fignificac ,calira moucre: atque cx ilio loco montes peonay »in tierc, Abarim atranfitu didiosc regione Nebo.Ex Abarim fpaiiofos tenuere cara- 3810 nanj? pos,quos agente, cui addidi fuerant, PUmties Mfab diditatos legimus, ibidem nullo certo loco cora morati funt.fed breuibus itineribus nunc hanc ,nunc illam n'3 partem occupabant ,a loco 3-eih~haieftnuren war^i dido ,vfque ad tradiim Sitim, ab earum arborum copia vocatura. His planiottbuslocis fe(e ioteiim c6dnuere,dam Iordanem ex Dei oraculo iraiicerent. SVMMA TERRdS DESCRIPTIO. Cap. LI. MNIS CX antiquis promillis ad- V-/ icriptalfraclttistegioquatuocinfignibus terminis definita eft ,abortu fluuio Euphrate per montes Galaad ad Iordanem v(que, qua Humen in mare Salis infiuit, &ipio mari, quod Salis appellatum elle doaiimus, per Afcenfum feorpionuni vlqiie ad Cades barneah communia cum Edom confinia habuit, inde vero flexo termino per Adat &Hafemona ad vIque fluuium ^gypti didum, meridiani regionis fines ftatucbatnrcura iplafluui) ripa, vfque ad magnum mare produdi. Occidentale latus maris littus continuum ciaufit vfque ad Sydonem. inde vero ad onum conuerfo citrfu ad montem altilEmum, cui nomen Libano fuit, terminus .Aquilonem fpedabat.qua monsipie longe producitur per Emach adtermiD06Sedada,& deiode ad Sephi> na &Ennom vrbem. Quanquam vero ad Euphraten flun;en promifiiolim ditionis locus proferebatur ;tamen ad Dauidts vfque regis atatera nullus ex Ifraclitis eas regiones expugnauir, qusa Iordane per Libanum ad Euphraten pertinent. Nam poftea Dauid .Aram Sobai.p<riS,). rege Adac-czet liiperaio ,iub iugum mi- ^1,''^^ fit,& Aram Damafci regem quequeeum ajS.- vicillct ,in ipfa Damaico milites pra;fidiarios conftituil rantea veto quam loca illa vitra Iordanem in Ifraclicafum ditione edent, terminus orientalis ab Enan ad Sephain, ad Ribla ,atque ad foniem vfque,quem Grarci Daphnim dixetciindc veto Humen Iordanis dccurfu luo [cnninos ab Ortu in mare Salis finieb-tt. Omnis itaque regio, quae inter lord/.ncm & mare, atq. inter Libanum &-^gypfi fluuium iacet, Chaiiaan olim dida,in pof. fedionctu filiis Ifrael concefla fuit, &occupata atque obtenta maxima antiquorum cultorum parte,Iorucduce,vcIin{erfeda vel depuKa,paucis exceptis,qui poftea negotium nec Icue nec breue ifracltiis fecerunt. Alias etiam Ifraeliearum terextd.ii, p. mini paulo latius, led fere in idem recidente ratione definiuntur amari rubro vfque ad mare Pakfthinorum ,&adeferto ad fluuium vIque Euphratem. Regio ipfa latior eft vitra ttipium,qu.im vbt longidima eft. Namque amari ad Iordanem trium dierum iter, ad lummum conftat, atque in fumma aloppc portu ad Traionos mentes Icxagima millia pa(- ftuim connumerantur :rriedinm autem fere hoc fpaiiu Iordanis interfluit. ALibano autem ad fluuinm ^gypri compofitis itineribus oiio,vjx pertraefiri fpatiumefti Ideoque cum de magnitudine - regionis integra agrnir,ab Aquilone ad Meridiem rocnfura ducitur, fiuc aDan vfq. ad Bcarfebagh, centum Sc lexaginta pafluum millibus, a(e inuicem di liante vtroqueloro. Montes habet prxeipuos rjitw.ij. Herraon ad Orientem .&Thibor ad Occidenteni.eoscpie matimos &edirifquorum alij vel brachia, vel partes,vel ramenta funr. Nam Ebal .BerhhcaoD,& Mifpa fiucMafpha,<SBr;fhrl .rd Hcroion, 51 CHAI. E• Hennon ,Gelboe, Gerizini ,Sarona, & pollrerrus, acrnari proximus Carmel, ad Thabor referantur. In maximis illis montibus leones,li]pi,cerui,vrfi,a!iiequfi £wa.j8. tcra cubilia, latibulaquc habent. Terra omnis, qiiamiiis non ita magna, tamen quia frequentibus montibus, valiibusq. referta, iisque omnibus (ummafertilitare nulli terrarum angulo cedentibus, multis aletjdis vrbibus,& oppidis, ac pagis fere innumeris, fatis commoda oportunaque adeoeft, vt gentili ipforum cultorum dicendi more, lade ac melie fluere didta fuerit. Vicinos habuere ab Ortu Madian &Amalec, &catteros Imaelis filios ,qui Orientis populi ab incolis huius regionis vocabantur; ab Occafu Palsfthinosinfenfos perpetuo hoftes ;aMeridie Arabes &vtgyptiorum vitimas terras ;ab Aquilone Sydonios& Emathios atque AramDamafci. DEDVABVS TRIBVBVS Bettben,Ggd,& dimidia tribu Menaffe. SE0NAmorrhius genere vitra Iordanem dicionem occupabat,(hbrege Amon vidto expugnaram :Is enim cx familia Rephaiin, montana loca fecundum Iordanem renebat, qua Hermon tenditur, vrbesque Aftarorh &Edrai regias in illo montium tradUjVnde produdtis finibus ab Aroer vrbe lecudu Arnon fluminis ripam fita ,multas arque magnas vrbes obtinuit ,regiam poftea fibi conftituit He/cbon. Huic proxi mus confidebat Og ,cui omnis terra Baflan regnum erat, fcrcilitiima autem vtraque regio fuit,Sarmentis pecoribusque alendis apprime opportuna. Hi aurem duo regesab lllaelitis, quorum itet impedire magnis in expeditionem prodiidlis copiis cencaucrant,vidi,occifi, regno atque opibus omnibus expoliati funt. Illorum vero regionem omnem duilfraelitarum tribus Reuben &Gad,cum dimidia Manafle fibi propter pafcuoriiro commoditatem exoptatas, Dei beneficio obtinuerunt. Etenim Reuben totum regnum Scon ;Gad vero &Manafles parti ,id quod priterca erat Scon regis vfque ad I,SIVE Baflan ad habitandum eft conceflum. uf.i.i. Igitur Reuben tribui ,Aroer prima vrbs, lortisque fui terminus aMeridie contU git,ad Arrton fluuij ripam fita. Ab Aquilone vero extrema magni nominis vrbs Hefebon regia fuit ,ab Occafu Hermon montes, qui Iordani adiacent flumini, atque ab Orru Edcm regiones atque Arabum folicudices. Hi etiam latam atque fertilem vallem inter Helebon &flumen Ibrtiti funr. vrbes habuere przcipuas, Ai‘oer,lah3fla,Mcdeba,Milbr5&BagaluftuH- meghon, non procul atorrente ,qui ex Edcm montibus erumpens in mare Salis defluit.PticereaChiriathaim,Mcphaath, &Betb-iefimoth ,Cedimoth,Icthfbn, Lafla,& fitam in campo Bofor, Sarath, Afar ,Sebama &Phafga ,Bcthphcgor, Afcdoch &Hefebon regiam,&qui inter torrentem atque Edom montem campeftres vrbes appellabaucur ;ab ilhs aurem illtevrbes partim inftaurati,partiro condit* fuere,aut aliis nominibus appellati, Hefebon ,Elcalc, Chiriathaim. Nabo& Bagal-Meghon. Tribus aiue Gad communesciim Reuben tcrnuno.s aMctidic habuit, ab Occafu montis Hermenpartem ,qua Iordanis defluit ,perretuam vfque ad terminum maris Chincreth,ab Aquilonedimidiam Manaflc tribum, ab Orto vero ecs-montcs.qiubus Edom atque Arnon regiones ab Arabum vafto rradtu dirimuntur. Vibes pncipuashabitauii in ipfis prope finibusDebir,Aroer alteram ab illa Reubeniiarum ,&huic oppofitara Rabba ,Iazer ,Mahhanairo, Efebon, &Mifpha, Ramoth &Aram,& Socoth.in media autem regione, atque in vallibus ipfis Saphon,Phanuel,Bethanim ,&in montano loco fitam Ramoth Betharam &Beth Mcurah. Qui vero ab hisexcrudbe memorantur ,ilis funt; Dibon, Ataroth, Aroer, &Roth, &Sophan, &Iazer, &lil^a, &Bethmeura,& Becharan, Filiis Machir,hoc eft, dimidis tribui Manafles ,cscera omnia loca adferipta, inter Bafan &Aram Damafci iacent, initio aMahanaim fampco,quibus poftrcrns fecundum terminos vrbes fiieronr,£phtoo,Iaflao,& Aflaioth ,labes Galaad, DB TERR-€ PROJCI Galaad, Edreghi &Bofra, Bagal Gad, & Hcrmonirn. Horum dirionis erat omnis ille ager faltusque Bafan celeberrimus, & ad rem pecuariam cxerccndara maxime opportunus &commodus, &dimidia A'ajn.31,59. pars moQtium Galaad, qojE iu Occaium profpeilat. Ex filiis etiam Manafievnus lair, vidam ife bello atque occupatam Bafan agri partem ,quam diximus ,fcptuaginca oppidis captis, atque infiauracis frequentem reliquit, quas dc fuo nomine Hauoch-iair appellauit. Alius autem ex Manailc liberis Noba dictos, expugnata a(e vrbiCanath, nomen edam indidit fuum Nobab fiueNuba. TERR/E DIVISIO IN OCTO TRtBVS 2T DIMIDIAM, ATQ^E tribuum[tubularum deferiptiones. I\D^ SOR s. Cap. iii. CITRA Iordanem fluuium quidquid tetrat ad magnum vfquc mare iaccr, 0^0 tribubus &dimidia; per fortes diuino oraculo adferiptura ,atque Eleazaro facerdotc &lofue duce rainiftris diftribucum elE Prima autem omnium Iud.T fors edii£taeft ,cuius, in deferipta terra, fines hoc modo conAituti fuere. Ab Octu mare quod Salis appel« latur, qua littus porrigit ab ipfolordanis induentis oflio ad extremum vlquc finem ,pofieffionem illam aMoab atque Edom dirira;bat.hos enim vicinos illa ex parte ludas habuit, deinde vero amaris extremo littorc paululu producebatur tr3;5busad vicina vfque Hoc montis folitudinem, non longe ab Arad vrbe, inde ad Meridiem verfus, atque ab Ortu ad Occafum procurres, omnibus illis montibus, quos vno nomine Hordidos, ptara deinceps diftinguunt nomina, opponebatur. Sunt autem prscipua nomina. Cades Barnea,montis &vrbis in co Gts, &Maon mons, &Pharan atque Sinai, tandem cura decurfii fiuuij /Egypti, fiue Sihor in mare magnum defeendit :terminus hic aMeridie eft. AbOccafii vero matis magni lictus vitra portam cui po- SS..S PARTITIONI. fiea ex vrbe iuxia condita loppe porcus nomen fuit. Ab Aquilone tradus omnis, qui inter mare magnum &Iordanis ofiiumeil, fed obliquo &fere toitoofo fune definitus. Priraiim namque pcc laphis montes trarflatus, pene rede ad Sarona* montes ptoccditidcindc Ypfilon liters modo ad dexteram didudus ,redus etiam procurrit vfque ad obiedos etiam montes ,qui cultoribus Ephron montes didifunt, ab hisque defiexus aliquandiu ad Aufirnm tendit, ad lacum vfque Nephchoahdidura. aquo rurfus ad Ortum cocendens, perobiedtos montes tradudus,ad Iordanis vfque oAia perferebatur. Prscipuas in finibus ipfis vtbeshabuitiin Orientali,Bcthagia,& pofl torrentem Agallim, Aphcca& EngaddI, qus aiio nomine Hafafonthamar apaU marum prxftancia Sc copia dicebatur, eratque locus copher &balfami fertilis; deinde ea qux duitas Solis appellabatur, &Acrabin ^montium nomine dida. a Meridie vero poftremas habuit vrbes, Cabfecl,Eder, lagur, Cina, Dimocia, Adadah,Cedes ab Amorrhais quondam condiwra &inhabiwtam,Affor, Icthnan, &dtra Gozeos montes Zipii, Tclcro, Bcatol ,Afor nonam ,Carioch, Gefron, Amat, Sama, Molada, Afergada,Haflc« mon, Bctfaphclcth, Hafcr-fua!,Ber(abee, Bafioiha.& Baala,& !m,& £ffon,Elthokd,Ccril>&Harma,& Siceleg,Mcdemena ,Senfena ,Lebaoth, Sclim, Enriroon. Ab Occafu fecundum maris littus, vrbes luds forte obtigerant, poftrcms PaltEfibinoruro pradpuae, quas aliquando expuguauere,itcrumq. amifcre,Gath, Gaza, A^ralon ,Aczib, Azotus,Iebneel, Iefan,& poft longum tempus condita in portu loppe. Aquilonari in termino fit* fuerunt; lebnccl inter mare &BagaLe montes ,qui aiio nomine laphrah montes didi funt,Tamna ame montes larimj Bethferaes, aSolis vi fic appellata; Chellon &Bagala,ali^ob fyluarum magnitudinem Ciriath-iarim dida ,Zach^t* prophei* filij loiada facerdotis patria: & iuxta eam vtbero Gigath,inqua arca fmderis aliquandiu fiiit: qua vero terminus £ad 40 CHAlI] dem nominis falm vafto ,loiapata, non procuUChincrerhlacu. Regiones prsterea dux in huius eribus agro notatx funtjChinereth iuxea lacum, Dalmanuiha inter lacum &Thabor,eam interfiuic Chifon Sifars cladis monumentum perpetuum, mira fluuij natura, namque ab Ortu, ex montibus Gerizim, Samaris, & Gelboe.vndc concipitur,in occafum tendens, poft longu decurfum diuifis aquis, alterum cornu lui nominisin mare magnum tendit ,alterum vero Chedumitn appeIlatum,adOrcum direde rcfie&ens, Chinereth lacum petit. Apudhoc autem Elias Baalim facrificulos interfecit. Terra,vt Ifracl fortes filiis nuntiando prsdixerat.fcrtiliflima fuit;lcd prx csteris tributo Iblucndo impense addtdla. ficui feriptum cft: Fadusque eft tributis fetruiens. ZebVLVN TRIBVS SORS. Z8 B ViVNin littore m.iris habitaturum efie pater prsdixerac, atque ita eduda forte vtriulque maris littus -obtintiiile legimus ,magni ab occafu, 'Chinereth abortu. Habuicaiitem amefidiecommunes terminos cum Manalle &Ill^har ,prxeipuamque in illo latere •vrbem Saritb;a qua, pars limitis ad mare magnum decurrebatiparsvero ruperior •fecundum ChafalotliThabor per Medalaa& Dabcreth ,iuxta torrentem Chedumim,&laphiamagnaoppida perrinebac. Deinde aduerfo flumine per Gcthhephcr& Thachafim, vfque ad Remon, jndcAquilonaris terminus procedit: Am* xhar ,&Noa, &Hannaihon ,quam ad Aufirum relinquit, landemque egreditur in vallem magnam ,qux alatitudine & Jonptudine lephthael dida eft Primx habitationisinhac regione vrbes prxter eas., quxin Htaittbus erant, mciwirantur Chareth &Naha]ol,& Simeron &ledala,& Bethlehem, altera ab illa Ephratha qu£ in luds tribu fuit ,montes in hac praecipui nominis, Chatmcl ad occafum fecundum mare magnum,&Thabot in medio, &qu£ panes Hermon minoris citra lacum fimt. Qute vero poft primam ,sIV1 delcripiioncra comemotata reperiraus, ea funi, Ecbathana oppidum in monte Carmelo fitu,qaod ab ipfo poftea monte nomen mutuauic ,Carmelumq. didfum eft. Et Capernaam vrbs in regione Genelar ,non longi a lacu Gcncfaccth, & fons iuxta Capcrnauni, qui agros irrigatos a fe fiscundat, &Giihron qus antiquos habitatores diu retinuit. Malon fus olim gentis regia, Georgia, Ruina, & Chaynoch caftciia,& oppida, Cana mi- nor qus Galilzx Canah dida eft ,atque illa lefu Chdfti humilis, fcd nobilifllma patria Nazareth in media feri tribus huius regione fita. Habuit r^iohxc prxter communem omnibus fertilitatem in aquis Capernaum coracem pifcem,quem nifi in Agypti Nilo nullibi alias reperire eft. Hxc tribus infignem in omni Ifracl ludice dedit Ahialon. Antiquiflimi cuirores Chananxi dicebantur. Ab occafu Aquilonem vetfus Sidonis regnum con* tingebat. Nephthali tribvs sors. QvoDreliquum eft atermino Zebulun Aquilonariad Iordanis vfq. flexum magnum, Nephthali tribus forte obtinuit reiusque terminus ab Aquilone fuit Halibarhriue Haleph.in anguiofica, qua fe tres itibus Nephthali,A{Ier& Dan contingunt, &per Nehclon &Adami,& Saananim ad Icbnacl &Amonider ;indeque ad locum fnblacu Iordanis primo, ac tandem ad Iordanem,ab Auftro vero, vr dixirnus.terminuscum Zcbulon communis deducebatur iuxta Azanoth Thabor vlquc ad Hucboch ,&peiuenit ad Aftcr confinia iuxta Chul :deinde terminus in arcus formam declinabat, ab Occafu adHclaphvfque,habcbaique ad dexteram conterminos Zcbu{unagtos,ad firiftraro Dan ;ad Occafum veto Aller, ab Otru autem Iordanis partem cum lacu minori, ita vt Iordanis dccurfu cum luda coniunftaellct hxc tribus; ipfaque fluminis initio, luda vero fine exteras omnes tribus ab Ortu cohiberent, hoc enim alofucfignificatum arbitramur,fic feribente: EtpertianfitinZcbulunconira DE TERR/E PROM IS tra Meridiem ,&in Affer contra Occidentem, &in luda ad Iordanem contra Ortum Solis. Prartcr eas vibes ,quas in limitibus iitas diximus, illas quoque munitiiSmas habuifle hanc tribum accepimus: HalTdimfer ,Emath magnam ciuitatcra ®ionis Cas caput. Rachath, Chenerec,qu® magno lacui nomen, vel ipfa dedit, vcl ab eodem acccpitj &Edemah,& Aramaj Afor &Cedes, &Edrai, &En-Affbr,& labin olim regiam vrbem, &Icron ,&Magdael, Horem ,& Bcth-Annath ,&Beth-Samcs, &Cartham.balneis falubribusinfignem. Qu$ vero pofterioris memoris loca in ilia tribu fui (Te obferuauimus.ilia ffint, Sedad, Siphro&Charofeth ciuitasSifar«E,Bcthmahacha, Scbah fiiij Bochri in Dauidcm rebellis furiarum terminus, Abcl Mabacha in lato campo ffta,muniri(lima pacisque cultrix vrbs ,Bcth-Achad, Gabc Hippeon ,nouilUmis temporibus Legio didla, Veiente Ampelofa Gabacha ,vrbes; Bcrothi &lamia, parua oppida: Ghalgal, Mafaloth, Ncphthalis fiuc Nephthalim,vrbcs :Nahfon &Acrabim,in qua diu permanfere EmorchtejiScphoris ciuitas ,qus &Harabih ,eadem poftea Anthocratorida &Vbamafiuc Sepharaa, &Thariach, ScThcHalus vicus. Montium prxeipui Thabor, alius ab illo maximoapud lilachar; huic &nomen Itabirim fuit,qui mons fandtus aPetro Apoftoloeft appellatus; &Alamon,qui& Afachrondiftuscftmons. Locus etiam illuftriseft introitus Hammath,qua Libanus aDamafeo in Hamath portas aperit. Regio ipla inter Libanu &Hamath vtbisipfius nomen obtinuit, qute poftea Iturea appellata eft. Aser tribvs sors. AsERtribus fpaciofam regionem forte obcinuirjfinitimosque habnic ab Ortu Nephthalim ;ab Occafa Tyri, ac Sidonis regnum ;aMeridie Zebulun, ab Aquilone vero Dan:vrbesquein finibus Hclchath iuxta Dan ,&Chali inferiorem,&Bethren, &ad mare Achlaph, &£lmelech,& Amaad,& McfaljRamah PARTITIONE. 41 in ramento Carmeli montis ,&ipfum Carmelum,qua parceSiotbaoab fitafuir, deinde Ghola &Aczib vldmam fub Acbiorqux ad 2LcbuIun pertinebat. Atque ad Orientem conuerfo termino, qui Zebulun Aquilonaris erat, firse fuerunt Achfaph ,&Beth-Dagon. inde autem trafius producitur vlque adeam partem agri Zebulun,qu£E liphchahel vallis dicebatur, relifla ad Aufteum Bethemcch,& per NahicI &ChabuI, &Abram. Fuere prteterea illo tempore vrbes &oppida illuftriora, Rohhob& Amon ,&Cfaaoa maior appellata', ecuius finibus poftremis temporibus, illainhgni fidcfojmina egrefla.Chriftum de filis adsroonioopprefls liberatione appellabat. Poft vero primam illam fortis dcrcriptionem,& diuifionem commemoranda legimus,Gilcalam municipium Galilss, vnde Pau-*if. Ius Apoftolus oriundus fuit,& mons fortis, &Thoron caftella ,Sareptam Sidoniorum,& Afur, &Ludin,& Regium Sc Sepheth cafte!!a,fcd hoc pofttcmum inexpugnabile. &Hecco, &Lais fiue Lcfem,vel Dan vrbs, qus afiliis Dan poffolTaeft ,quamquam ad Afcrpcitinuiffc ’ dicatur. Valles prscipuas Sennim & Aler,& Crocodilum oppidum, &aliud Bubulcorum dic1:iira,vtrunquc in agro Ptolemaidos, cui nomen quonda Acron fiue Acri fuerat. Regio ipfa prsrer maritimorum commerciorum opportunitatem frumenti fertilesagroshabuit,atque omnibus rebus ad vidura commodis vfo que ad deliiias abundauit. ex montibus ferrum &xs effodiebatur, olei etiam copiam prscipue commendati expreffit. De tribvvm serie. Tr1BVVMferiem eam tencrfopcwc«.49* tebat, quam paterlfracl moriturus, dum filiis Ibrtesprsdiccrct ,inftitotc. I. Reuben primogenitus meuSjtufortiradomea,&c. a.Sitncon,&c. j.Leui, Dtuidam cos in lacob, &difpcrgam cos in Ifrad. 4. luda, te laudabunt fraues tui, manus tua in cnuicibus inimicorum ruoFu,adorabum te fili) fratris rai. y.Zcbuluo in littore maris habitabit,&in fta- Ftione 42^ eHAL£B lioneniuium pertingens vfque ad Sidonem. 6,Iflachacaimus fotiis accubans iniec terminos. 7. Dan indicabit populum iuum ,ficuc &alia tribus in Iftael: Fiat Dan coluber in via ,ceraftes in Teznica. 8. Gad accinctus pra^iiabitur ante cu, &ipie accingetur retrorfum. 9. Afer pinguis panis eius, &przbcbit delitias regibus. 10. Ncphth^iceruuscmilTus dans eloquia pulchritudinis. 11. Filius accrefeens lofeph.Bliusaccrefcens &decorus arpe(^u. 11. Biniamin lupus rapax, man^ comedet prxdam, &vcfpere diuidec fpolia. Hsc ieries tribuum iuxta benedi^ionis rationem, &narccndi ordinem fuit. Verum in partitione terrs, ac fortium iaftu,aliam feriem obforuauiinus. Naraq. expugnata vitra Iordanem r^na,& duabus tribubus, ac dimidise optata terra illa,in cauiafuit,quamobrem alius ordo in fortibus inircrar dilbibuendisjqucm hoc modoiacri libri defignant: Reuben, Gad, &dimidia tribus Wenaffos, vitra Iordanem fuercjcitra Iordanem vero primam fortem obtinuit ludas ad Auftrum,ciii ad Aquilonem inn&isfuir Ephraim. Et pofteum relique dimidia; tribui Menadead mare fua pars fuit adferipta :fecundam Simeon in Iu Js finibus, tertiam Zebulan,qnartam liTachar, quintam Afer.iextamNephthali, feptimam Dan. Atque iu ex partitione terr.v rum hxc feries colligitur .• Rcuben,Gad, Menalles, ludas, Ephraim, Simeon, Zebulun jlllachar, Afor, Nephthali ,Dan. Nobis vero in hoc libro feries feruata eft, quam fitus ipie peragrantibus offerebat, ita vt ex vicino in vicinum limitem rranfcuntibus ,quse proxima occurreret fors, eam dcfcribcremus ,inhioa Meridie fahoc modo ;Reuben vitra Iordanem fuos agros alfigoauerimus,in regno Scon regis Amorrhiorumi& Gad,& Mcnafie io regno Og &Biifan regione. Deinde traiei^o flumine lordaiie primum conftitucrimus ludam, cuius defaiberemHS fortem, fecundum Simeonero ,tertium Dan ,quartum Biniamin, quicura E- phraim ;fextum Menaifc dimidiam tribum, feptimura IQaciur,odauHm Zc- ,»IVE bulun, nonum Nephthali, decimum A- fer, eam demum partem agri quam Dan filij fibi bello cepere ad Libanum ,cum de Dan ageremus, tccenfebamus. De sacerdotvm et levitATum duitatibus. ELcui &Simeonc didum fuerat a patre ;Diuidam cos in lacob, & diipcrgamcos in Ifracl. Omnem hanc familiam ad facrorum minifteria Deus delegit ,vice omnium primogenitorum Ifracl, quosfibi exceptos efle voluerat; quam quia foerte icdioni, religionis obfcruaiioni, ritibus, ceremoniis,cuftodiiA que facris pro omni populo intentam cfle voluit, ab omni alio negotiorum Sc ope^ riim fecularium ftudio vacnam ,&fuis tantum muniis vacantem, pcrfcucrare, atque ideo folis vrbibus ad habitandum idoneis contentam manereiuffit. Earum vero ciuitatum diftributio hoc pailo fa- £ta eft ;Fuerunt ex Lcui tribu familis; toftt. Prima Caath filiorum Aaron facerdotis: fecunda filiorum Gerfon; terria Mcrari. Prims igitur Caath familia duitates adforiptz font tredecim in fortibus luda, Simeon, &Biniamin. Cariath-Arbe in montibus luda cum fubiirbanis fuis,eandem Dcbrondi(ftafcripfimus.& Lobna, &leihcr, &Efthemo ,Si Holon, &Dabir,& Ain,&Icra,& Bcthfemes. Hs nouem cx tribu luda &Simeon fuerc.Ex tribu vero Biniamin ,quatuor ilia; ;Gabaon,& Gabac, 8c Anathoth, &Almon. His autem,qui reliqui cx eadem familia fuerant, vrbes anignatT fimt in forte E- pfaraim ,Sechem cum fuburbanis fuis, Cazer, &Libfaim ,&Bethhoroncum fuburbanis fuis :atque de tribu Dan.Elthecho ,Gabathon ,&Aialon, &Gethrimon,de vtraque tribu quatetns, ex dimidia cribu Menafleduff, Thanech, & altera Gath Rimon. Decem his vrbibus habitarunt filij Caath, Lcuitid ordinis. Gcrfoiii« vero familia vitra Iordanem obtinuit vrbes duas;Gaulon in Ba<an,& Bofrah ,fiuc Heftheracb. Er in tiibu Iffachar quatuor, Chefion ,& Dabereth,^^ Ieramoth,& Enganimjac totidem ex tribu Afer, tt TERR^e ?ROM! bu AfetjMafal &Abdon,& Helchaih & Rohob. tres etiam ex Nepfachali tribu, Cedes in Galii2a,& Hhanaoth fiuc Hhamath,Dor,& Chartan :ita vt huic familia tredccim obtigerint. Mcrari autem Tamiliz, qus in Lenitis ceofebantur, vrbes coceili fiinr in rribii- 'bus Zcbalun,Rcubenj&Gad duodecim, hoc pado :Ex tribu Zebulun ,Lcchnan &Chanha, &Danna, &Naha!oI. Ex tribu vero Gad ,Ramoth in Gilghad, & Mahanaim ,&Hesbon, &lafer :atque de tribu Rubsn ,vitra Iordanem etiam Bofor in vafto campo, cui Mifor nomen aplanitie fadum eft;& lafer, &Icthfoon, ArMephaath. Harum omnium fumroa, FI1 SSi£ PARTITIONE. 43 odo &quadraginta cum fubarbanis fuis per funilias, vt explicuimus, diRhbutarum,. Prxiidiales autem vrbesdis qui per imprudentiam, vel repentinum animi motum,doloque carentem rixam, vei contentionem fimulcatis expertem homicidium admififlent,conftituts funnCeder in termino montis Nephthali,dc Sichem in monte Ephraim,& Hebron in monte Iuda:& vitra Iordanem apud duas&dimidiam tribus Bofor, in tribu Reubeti in campo illo Mifor dido, &Ramoth in Galaad de tribu Gad, &Gaulon io Ba(^ (an,qusad dimidia: tribus ManalTespar* tcra pertinebat, IIS. ELENCHVS, ^0 Libro Capite %bliorumj quoties, ^aUfthina loci continentur. Asari umonsNum.iy, 55/Detit.4i. Ab^on fol.ii. IPir.7. Abcl 2.Reg.20. j.lt.egi5. 4Rfg.ij. Abelmai a.Par.i^, Abstzlora.19. Abi1inaL'JC.;. Abor i.Mach.;. Abrona N-ira},5- Abfaloais flacua 2.Reg.i8. Accaron Amos I. i.Mach.io. 4.Reg 1. AchorvallisIoCjjij. Efa.tfj. ore.2. Aihfaphlofii.i?. Achfia Ioru.19.15. Adada Ioru.15. Adama Ge.io.IoCi9.0(e.ii Adami Iof^i9. c|uiite Neecb. AJara 10^15. Adarfa i.Mach.7. Adezer i.Mach 7. Adiada i.Macb.ii. Adidus I. Mach ij. Aditaim Iofa.15; Adoraim 2Par.ii. Adria Aci.27. Adrimetus Kdc.iC. Adol!* ipecus Ior.15 .i-Reg. 22.2.R^. 2;. t. Par. 12. i.Par.i. Neh.ii Mich.i. Adumim Ioru.i 5,8. .£^yptus Ici. 2.Mcrlia loleph. lib.i. cap.ii. Cham Hieroo fteuteftia P/I 105 . Ec lacob adueoa ia terra Cham. Thebe oiim Hero do. Iib. 2. ^mion [ofu.a. Africa Ela .^6 AhcDJ i.Efr.S. Ahmeta iElr.tf. At Iofu.7. Aia IPar.S. Nehem.ii. Aulon iofu. 19,2i. i.Par. 7. 2.I’ 3r.JI,28. AinIofi].t 5,i 9.i.Par.j. AiothEfa.io. Akrabim Ninn.54.loHij. Akroalofu. 15. Alamelech Iofu .29. Alemeth t.Pst.7. Aleraodtia Hier.4tf. Aireis j.Mach-j. Alaion lofQ.ai. A'tnoDdtplaThamaNcm.}). AlusNuHi jj. Ama1ecfair:rpo.Iud.i^,n,i 8. i.Reg.i5,27. i.Paralip.5. Exod. 17.Nun1.1j. 14. Amachitha i.Macb.1^ AmcadIoru.i9. Ammacoilis i.Reg.i. Amphipolis Ad.17. Amon Amos i. Ammonita; po.Ge. 19.i.Rcg. 11 .Hier.49. Amonailoro.rj. Amorzi pop. Noa. 2r,ij. Ii)r.j,7,io,24.Iudic. 1,11. Deut.j. Atiablo/b. 15. .Anahatathloia. 19. Aaania Nebeni.ii. Anacoih loCai. i.Par.7.Nche.it.Ela.io.Hitt i.& 11. Anem i.Par 7. Animlofn.ijjtS. Aneri.Par.7. Aogemontes Inditli 2. Ani Iofu.!!. Antiochia E&.io. i.Mach.). n.Aa.ii,i5.&i8. Atiiipatiis Aft.aj. AphekaloCt 5,i9.).Reg.20. Aphraoocreos lofiS. lud.tf. F1-Aphni 44 AcHni lofti.iS. Appamia ludith AppoVonia Aci. 17. Aq uacottadiciioais.Nuro.lO. Ezech.47^48 ' ArD--JC. s.Efa.ij Acab laJu.i 5 Aiabiiii torrens Era.ij Arabia felix &Saba lob i. j.Rcg.io Ai.u-es coaSaes aSthiopibus. i.PaMi • • •' Aiach Gen.ib Arbel OftiEjci. i.Mach.>_ Ateiatharoth iofb.itf ArchathGca.ii Arj,':ibDeur.j. 5.Reg4 ArielEra.29 Arnoniorier.sNum.il Deut. i. Iofli.12,13. lud.ii Araan i.Par.ii. i.Par.3 AroerNum.ji.DcLit.z.Ionii, l3.Iud.ii.i.Reg.50.i.Reg. 14. 'Efa.17. Hicr.48 Arphad &Aradi) £12.10,37., Hier, 49. Ezec.i7.&i7 Artabis [,M.icb.f : Archaroch i.Par.7 Aruroalud.9. Alanlofu.!?. i.Par.5,7 Afarcch 4.EZM7 Aicalun fadic.!4. 1. Reg.t^. Hict,47.Amos 1. i.Mac.io Afecaloiu.io. i.Rcg.17 Nehem.ii. i.Par.ii Afecalaaraim Iofu.ij Afcn ldru.15 AftrothNum. u. loCii. Arad Iud.t A/er tribus Iud.5 A/edek£/a.i9 AliongaberNum.jji j. Reg. 21. 2.Par„8 Afrnona Ior.15 Afna Io/u.i.5 Afnoththabor lo/u.ij Albr.Io(;i5,i7.. i.Macb.ir Afpbarflu.i.^ch.p A/Iyria Hier. 1 AlToo AS.io,27 Aftharoth Gen.14.. Dcuter.i. Iori3 AfchkeQesHicr.51 Atach i.Rcg.3b Atad GeQ,5o Ata!oD'i'.Reg,i4 AtaliaAS.r.4 AcarothNuni.32 . Acbarothadarlo/b.i^jiS . AchenasAS.i7 Aihidm i.Par.4 ELSNCHVS. Aaa afR 4.Reg.i7 Aucu Ofe.io. Amos i Auith i.Par.r Azem Ioru.15 Azeroth Iola.io’ Azffiona Niiin.34 Azotus vel Aldod lofu* ij. i.Reg 3,$. z.Par.a^. E/a. ip.Amosi. i.Mach.4,3j?, io,u.AS.8. £ante A- Baa! i.Par.5 Baala &Kitiatbiarim Io(^i5 Baalathlofo.ip Baaizcphon Exod.14 Baalbeiirh Iad.8 Baalgadiof 11,12,13 Baaibazor i.Reg.ij Baalbeimon mons lud. 3. >• Paral.tf Baalmeon 'Num.32. Ioru.15. Ezech.25 Baaipbarazim 2.Reg.5. iParaitf Baalrbamartnd.io Babyion Gen.20. 4.Reg.r7.. 24.Ezr.2 Hier.3 Baelat Ibti j. 3.Reg.9. i. Para!. 8 Baharim 2.Reg.3,i<. 3.Reg.i Baits £ra.i5 Bala Ioru.15 Baic&Scgor Gen.14. Bamoth Num.zt Bamorbbaal loC.i} Bapeiiia vbi baptizarir, I0I.10 Bara/ai.Mach.j BaredGea.itf Bafan Nuni.zi. 10/11.13,17; 3.Reg4. i.Par.6. Zach.ii. i.Par.y Ba/ihanion t.Mach.13; Ba/eck i.Rcg.ii Bazekath louj . Baztra i.Par.i Sante E. Bealothlof.15 Bea/ihra Ioiu.21 Belma ludith 7 Beneiackon Nuni.33 Bcnbadad Hier.49 Beniaoiin ciuh. i.Reg.ij Bene/imorb Ezecb.25 BeonNufii.si Befeck lud.i Bc/br torrens i.Reg.30 Beer 10/^19. Iud.9.Efa.ij, Berbarack lofu.i? BercaiMach.9 Becrotb lof.pjiS BerccaAS.ip Ber/abe GcB.il.i^-Iorij,! 5. 3.Reg.i9. i.Paral.j. Ncbcai.ir Berotha Ezech.47 Berothai i.Reg.8 Betbachcrem Hier. 6 Bcthagla Ior.15 Betah z.Reg.S BcthaijrmonNum.33 • Bethanarhlofi? Bethania Matth.2]. Mar.ii, 14. Iuc.19,24. lo.ii Bethanoth Iof.15 Betaphra Mich.i Becbaraba Io/!i5,i8 Betharan Nam-32 Beihanara lo/^i BetbauenIo/17,18. i.Reg.r3 Berbbara Iud.8 Bethfaeren i.Mach.? Bethbirei i.Par.5 Betbcar i.Rcg.y Bethdagon I0IT15.19 Bethel,quae priusLuz Gen.ii,. 28. lofu. 7, 18.. lud. 1,21. i.Re.30. 3.Re.i2. 4.Re.2. i.Par.8. Ncfa.ii. i.Mac.9 BetheI montana Io/li:6. j. Regum 13 Bcthemcch lodiz-. Betenlofu. 19 Bcthgamul Hier.48 Becbhaian loCi} Bethbagla IoC.i8,is- Bechboronlofio,2i. 5.Re.9i 1. Reg.13. i.Par.7. i.Macjj. 3,7,9. a.Par.S- Bctbhoron iofcriuslo/litf Bethie/imochlofi^ Berblcbaotb lofu. 19 Bctbiehcm &Effrata Gen. 3f, 48.Io(ii9.Iud.i9.i.Re.r7.. 2. Rc.23.i.P3r.4,i2.2.Par. 11. Hier.4i.Micb.5.Mar.2.. Luc.i.Iofy Betbmaecba 2.Reg,20.4.Rc» gum 15. Hiet.4S Bcihmatchabotb i.Par.5 Bethaimra Nun1.31.I0/I13. Bethpcorlof13 BethphageMatr,2i.Lnc.i9 BetbphalctIofi5. Neh.ii Bcrkpbazez lofu. 19 Bethrehoblud.18 Bcrhfaida Mactb.ii. Mare.8* lofu.i Berh/an i.Reg.3r. t.Reg.ai., I. Macb.5 Bcth/ean lo/u.i?* 3. Rcg^. i.Par.8 Itihfcmes I0.15,19,11. i.Re.tf. 4.Rcg.i4. 4; 4- Regam 14* i.Paral. 7. i.Par.t5,i8 Bethfitha Icreratha lud 8 Bethrura i.Macb.i;. i.Mach. 4A9>'4 Bethfblba.Mach.il Bechzachaia i.Mach.5 Bethzcchai.Mach.7 Betbzar 2. Par.ii Beththapuah Iofu.i5 Bethnel i.Par.5 Bechulialuditb 6 Bezer Deut.4. lofu. ij, ti, i.Par.7 Bezut Ioiu.15. Bante I. Bileam i.Par.7 Bilha i.Par.5 Biclauit i.Pat.8 BilTochia lofu. 15 Bichyaia hGt.\6 Bithroai.Reg,x Sante O. Bochiro lud.a Boen lapis lof) 15,18 Boous portus Adb.a7 Borafan i.Reg.jo Borhalira i.Reg.3 Bolbt i.Mach.5: Bocricorreus Num.lj Bozft petra i.Reg. 14. Bozra£fa.54.Hier.48.Amosi Cante A. Cabullofo-is.j .Rcg.j Cademoth Oeat.ao Cadesdelercum Nun].zz,ao Cades vrbs Num.20 Cades i.Mach.i i Cadesbarae Nu111.ja.I0lu.15. Dcur.i Calcb i.Reg.jo Caluus Efa.i^. Gea.io Caua Galilzs lof2,4. Cauaan reg.GeD.io Caaanzipa.GeQ.io.Iaru.itf. Iud.i.a.Reg.a4.Num.z j Capetnaum Matth,4, 8,9,11. LBc.4.Iof.a,4,tf Caphailofu.iS Caphatralama i.Mach.7 Caphira Iofa.i8 Caphthat Amos 9 Caphturim po. Gen.io Carmelus mons I0C15 ,19. ludie. I. I. Regum 15, 15. JR.g-18 Camaim Geo. 14. 1Mach.j CarnioD 2.Mach.ia Casbott. Mach. 5 Cafpia I. Ezr. 8 Caudaialu. Ad.a7 EI.EXCHVS. Calpin a. Mach. la Cante £. Cebclata Num. j3 ' Cedar luditb i. Eia. tfo Cedes lofu. ij Cedroni. Par. jo.i. Mach.i j Cceiol)’ria j.Ezr.i. iMach.io Czfarea Pb ilippi Marth. 1tf CzlateaaA.9. 10.18.t1.2j Cante H. Cbabon lof 15 Cbaborflu.Hier,52 Chale Gen.io Ch3niosHier.48 Chanatb Sc Nobab Num. Charchamis 3. Ezr. i. Eia. 10 Hier.4tf Charram Tob. ii Cheleon ludich 2. Cheloioaludith/ ChelTalom &latim lof. tj Cbefil lof ij ChelTulothlof 19 Chithlis lof 15 ChiusAdi. 20 Cante I. Cilicia,lud.2. Elaiztftf.Tarfus ,lofeph. lib.i. cap.u Aa.15.21 Cioa lol. 15 Cioerech mare Num.34loru. 12,19. 3Rcg.15. Deut.j Cyprus AA.ij,2I,27 Ciriachaim Gen. 14 Cillothtbaborlof. 19 Cithira.Cyprns deomnesiaib!z& loca maritima iib. i. cap. !i. Num.24. Hiet, 2. Ezee. 27. Cylbu torrens lud.4 Cante O. Collis Domini l. Rcg. 10 Chidon area I. Par. 14 Corinthus Adit 18 Cotazaim Maith. ii Cous Adi. 21 Cante R. Creta Adi. 27 Ciethii.Reg. jtf Grith torrens j.Reg. 17 Cante V. Chub Ezech. }o Chnnj. Par, 19 Cucha alll4. Reg.17 Dante A. DabaPech lofii. 19 Dabi3thIor.i9. 21. iPan 7»' Dalmanntba Mare. 8 Damalcns Gen. 14. 2Reg. S. Ifk. 7. Hietem.49. l. Aa.9. Damimi.Rcg.j7 Daa fons Gen. 14 Danciuir. Lefen,Lais, I0C19. Iud.18, j.Regumii, ij, 2. Par. itf. Danua lof 15 Daphnis 2- Mach. 4 Daphta Num. jj Dacbeman 1. Mach. 5 Dante E. Debir, Kiriathfephet, &KiriaihTaDna lofu. 15,13, 10, 21. lud.i. '.Par.7. dicitur, Deblatdefertum Ezech. 6 Debcra palmalud.4 Decapolis Mate,14. Maic.5.7 Dcdamim Efa 9 Dedan Hier.49. Ezec. 27,25. DefFafan 2. Mach. 14 Derben Adi.i4,itf Dante I. Dianz templum Adi.i 8 DiblumaeHier.48. Dibon lof 13. Nu111.32.Neh.- II. Hier.48. Ela.i; Dibongad Num. 3} Dilean lofu.15 Dimnalofai Dimonalofu.ij Dimon torrens Eia. 1 5 Diobabai. Par. i DifahabDeuc.i DanteO. Doch r.Mach.itf Dominus videbit,mosGe. 22* Dor lolb. 11, 17. 3.Regum 4. 1. Par. 8 Dochaim Gcaef37. lQd.4.7. 4. Reg.tf Dante V. Duma lofij Bante B. BbalmonsIofS Dcumi,!?- £bronIor,i9 ^1003 Num.33 Zante D. EdeQpo.4.Reg-9.Ezech.3Z EdettumsGea.35. Ibf 15 Edom,Seir,Idumza Gen.3tf.'- lof 13,1 J. i.Par.i.£zec.25. Amos I Edomiiz lud. 11.4.Regum 8. 2. Par.2i.Hicr.49. Edreilofi9.Nam.2{.Deot.i Zante F. EflrataBethIchem GeD.48 £ante G. Egbathanis, ludith i.Ezr.tf Egbaihanusmons Tob.5 Eglaim Eia. 15 £g!on lof10, 15 F3£AB- c: EaAte 1. Eimabatiin Num.ii Eiou 4Rcg.i j. 1Par.tf Znnte K. Ekfonlofi5,i?. iReg-i,f 4^cg.i Zi. Elaai Hier.49 Elaih Dffct.i Elcala Niira. ji. Eia. ij. Hier. 4« . ElephloHiS 'Eleutheriis flu. iMach.ii,ii Elini Ezod-t) .Eiiaias iMach.tf Elift infula Ezech.i7 ZloD lof.rs Eloth 3Reg-y. 4Regt4,itf iPar.i4 EkhckoD IoEi5,ii EitholadIoCi5 2»nts U. Ecnaus iMach.3,y.Luc.24 Eraecklof.13, 17 EmeckkcfiuIof.rS £<»»rf N’. Enamlori $ EndorIoEi7 Eneglaim F.zech.47, Efiganim Iof.i5,i9,tt Eugeddi &HazezcDihamat Iort5. 1Par.io. £20.47. Engedidefertum 1Re.aj Enhada lof.iy Enharor fof.iy Enooni lofi), 18. Hier.7. 19 Rcg.ij Enlemes Si Fons foUsIoEij 18 Eathapuah Iofij7 2unte 2. Epha E(a..£o Ephefus AcJ. 18, 19 ,10 Epbra IReg.ij Ephraim Montana lofu.to. Iud.8_,.i 8. zReg.iS EphreinluEii EporoD monslofo.i 5, 17, .1 Machab.15. zMach.u £*nu R. Erimmon Nchem.i.i Eco^caraposludith z. 24»te S. Esboo Num.ja.Iofij Caa.7 ErcaobloEt5, 19. lud.ij Efcol torrens Nutn.i 5 Eldrcloo campusludich 1.4. Elean Iof'x j Eftckfbns Gen.x4 EfthcmoaloEij. iRcg.}o. JPar-4.7 IllNCHVS. Eflhroua loEii Ezrom lofij Etham Exod. Ethan petra lud.i?- iP«,5 1Pa1.11.Hicr.49, 5® EthcrIof.t5,i9 2ante F. Eueipop. iReg.14 EmlaGcQ.15 Euphrates flu.Hier. Ij 24?;« Z. EzeongaberDeutcr.a. Nuin. j}, 3Reg 9 Ezemthsla^ iPar.j Fante O. EonsIericbontisIoCitf Fons Inaocantis-de-maxilla, Iud.15 Fons Solis I0E15 Fonslacob Ioru.4 Gante A. GaastronsIoCz4. lud.z GabaloEiS.ai.iud.iO.i.Regum 14.Era.10 Gabaa &Geba ludich j,z Re. gum J. Gabim Efa.io Gad torrens 1Rcg.a4 Galaadithim iMach.5 Galatia Aifb.i8,r£ Galilsa Tob.i, jRcg,9 Gates collis Hier.jt Gariziffl mons Iiid.9. Deur. 11,17.2 MacL5 Gafla&Iahzaloflij Galet loUli.j Reg.9,t Machab.f Gadgad monsNum.jj. Gath IRegum ti, 2Reg. zi IParalip.ii, z<. Amos Mich.i Gaih hepher 4Reg.14 Gath Rimon Iori9,zi. 1Pa» ral7 Gaza Gen.ic.iorio, 15. Igd. 6,IReg.4. Kicr 47* Amos 1. Ador 8. 1Mach.i i.ij G.izaiai Mach.7.9,14 Gazcr& lacfirlof'.!? Goste E. •Geba&Gabaaz Rrg.f,3 Regum IJ, IPar.7,2 Par^. 16 '2acb.i4 Gcbal &Giblium Ezech-zy GederaloCij Gederotb I0E15, aPar.i8 GedorloEij, tPar 4.5 Gcharafim i.Par.4 Gcbennofi’ gog Ezeckjy Gencfarlacus 1Mach.ii Genefar cena Matrh. 14 Gerar ciuicas Geo.io, te, zS Gerafeni Matth.,8. Maic. 5^. Lue, 8 GerucbchiochatB Hier. 41 Geftriof.zi. 1Par. 7,8 Gefurits po. iRcg.t? Gefur zR^- 13, ij Geth IReg. 5,7 • Gcthlemani Matth. id Gezeroo 1Mach.4 Gante 1. Giah 2Reg.z GibeaI0E15.Iud.19- 10,15,15 Gibea Saulis E!3.io Gibaon Iofu« 9, 10, i8,zi JRcg.j. iParal.9, 15, zPar.i. Gibeonitzpo. zReg.zi GibcathloEiS Gibethon Iofu.t9,2r.5Re.i5 Giderocldm I0E15 Gihon zPar.5z, 35 ,jRcg-i Gilboa tRcg.i. iRegum 2* IPar.ii Gilaad Gen.31.Nu.5z.Deat. 15. Nomcr.51. I0E15, 17 zi. Iudic.5j IO, 5Reg.4 4Rcg.15. IPar. 6.Hier. 8. 2Z. Ezech. 47. Abdi, i i.Par. 5 GilgaIDcut. II. Ioru.4. 5, 15 OEc.iz.i Mach.9 Gimibn zP3r.z8 Gi!oIoEi5.z Rcg.z5 Girlitspop. rReg. 27 Gitba Iofa.19 Giihau Nehe.ii Gnidus Ad.s7 Gante O, Goatb Hier. 51 GobzReg.zi GogEzecL58 Golan Deucer.4. lofu.to, zi I. Par.7 Gomorra Gen.io Goranfl11.Mcdoruro4Reg.17 IPat.'6 GoGd Gen.4tf. I0r.15.10 Gczan £la.57 Gante R. Grzda Efa.^6. AA.zo Gante V. Gur4 Reg. 9 Gurbaal zPar.17 Hante A‘ Haberira zReg zo Habor Medonrni 4'^®g-Z 7j ig IPar. 6 Hachila i.Regi5,i^ Hadafialorij Hada- HadadtimoD Zacb.i x Hadebarisi iPar. 4. Hadsd Nch.ii Hadii reg.i Ilcg-24 HadracbZach.9 Hagareoipo. iPar.tf Hai Gen.ii. Iofl7 Hailon vallis lof.io. lud. i HalaMedorum4Rcg.i7, 18 IPar.< Haihul lofij Hali I0C19 Hamatli ,Epiphania lofcp. ancicj.lib.i.cap.ta.Iorue >9 Nucn.ij ,34. Hisrem.39 Ezecb.47 Hammon iPar.7 Hamochdotloliai Hamthoar I0II19 HanaQfelHicr.31 Hanea loiu.i? Hanes£(a.30 * Haneran £zcch.47 HapharloliiS Hapbaraim Io£i 9 Kaia IPar.S Harabba loru.15 HaradfoQslud.j Hatada Nuiii.33 Haran Geo. 11 ,17. Eia.37 Harem Iolii9 Harcsmonslud. t ' Harethlilaa 1 Harma lofii j.1 Re. 30.1 Par.^3 Haroletblud.4 Haferoth Deut.i Harmooa Num.3 3 HauothIairIud.io. Nuni.33 iR?g’4 Hazargadda loH 13 Hazac/ufifn iPar.} Hazarliial Io£i 5, 19. iPar.j Nehetn.i 1 Hazarcoan Ezechiel.47,48. N’uni.34 Hazczonihamai &£ogaddi, Gen.i4. Par.io Hazat lollii ,19.4 R^I5 Nehem.ii. Hier.49- Hazarcicbon £zecb.43 Hazoramon&Kiiiathlieczron lof. 1 5 HazoTadarNam,34 Hazoihadatha loCi 5 H47Ue E. Hebroo ,&Kiiiathaiba, & Mambte. Gcq.i 3133,23 loC13.Nam.13. iRe.50. zR^.2. iPar./.iPar.ii 1Mach.5 Helam2Rcg.i9- ELSNCHVS. HclephIoCi9 Heliopolis &On Geaer.41 ££3.19. HelkathloCti Helkath bazurim zReg.! Hemitb Iud.3,4Reg.i7 ,23 IPar.19, 14.2 Par.7. Eli. 19, 37-Hier.52 Hematb magna Amos 6 Hemaihzoba iPar.8 HeooaEfa.jy Hcpher 3Reg.4 Hctmon, Sircoa, Seon, £>eu t. 4,3.IofQ.ii. iPar.S Hesi^n Iofu.ii. Nomer.zi IPat.7.Efa.i5.Hier.48 HeCnoo loCi 3 Hc£h*ipo.Iud.3 Hetloni2ech.48 Heuila iReg. 13 Hanie 1. Hidckeldu.Oan.io Hicricho Num.ii. IoCr,4,tf 16, 18. IMach.9. Maich. z0.Luc.i9, 3Reg.$,4Reg. z. iPar.8 Hierufilera S£ lebiis Iofii.15 1^. ludic.19. IMacliab.i Matth.zi.z Reg.3c Hilen iPar.7 Hiroth£iod.i4 H»rae O; Hoba Geo. 14 Holon loC 15.Hier.48 Hormons Num.10,33 HorebDcur,i,3 Reg.i9- Honna Num. 14,11 Horooaim £13.15. Hicr.48 HoiraIoCi9 Hente K' Huckocklof.19- Hucku<k 1Par.7. Humpta lofu Iente A> IaaferHier.48 Iabeslud.il. iReg.ii, 31'. labnc iPar:!^ labueel Iolii9,i5' laboc loirens Gen.32. Num. 11. Deut.2, 3.Io£ii lachza iPat-7 laekdcim Ior.t3' lackmean iPar.7,8 IackQeaEu.IoCi9,ii l8ck£hielIoCi3 lackceeb 4Reg. i4.SeIa ibid. laeCer Num.ii. 10(0.13,11 1Par.7.&Gazeiibidcin. lagbeab lud. 8 ligurIoCi3 labaczNQ.z1.ira.i3Hier.43 47 lahtza I0C3 .lud.i 1.&Ga(a. labza Hier.48 laii Deuc.3.1oCi3 lamnia iMach^.;5,io lamnitzpo.z Mach.iz laooha I0C16, 4Rcg.X3 lanumlof.i 5 lapho lofux 19. looz i. & loppe. , lophct ludithz lapblicz Iofu.ii laphta I0C19 larimmonsIoni3.& Clxlla* loa larmuthloCi 3 lathcr IPar.7 larhbathah Nn.33. Deur. 10. IathirIo('.i5,i! ,1Rcg30 lauan £zcch.Z7. &Grzcia. Iaza Num.21, Deui.i. loCit. lazcrNQm.33. lante C. Iconium Ad.14 lente D. Idumza ludich 3. t.Macb.4.- Marc.3. I-ertte E. Icblaam I0C17.4 Ecg.9 IebusIad.i9.&Hierulalcn]. lebufsi po.Ibru.13. luditbt, . Num.i 3. IedeatbaIbCi9. legacSabaditcha Geo.i 3 IehudIoCi9 leminiicg. iRcg.9 Icpihah IbCi3 lepchael vallis IbCi9 Iferahmelitsepo. 1Reg. 30; IeremuihNelicm.il. Ieipeeilbr.18 leruci torrens zPar.io IcttanIof.i5' lethla ior.19 lelle reg.Iudith i. IerracbIoCi5,l7,i9,3 Reg.. i8.4Rcg.9 leiua Nch.ii Ianit G. IgimNuiD.33 1Mtte I. liiD IoC{3iMteO. Ibppe Si lapho I0C19, 3Ezi, 3. IMach.to.AS.9 lordao Num.34. iPai.i} lolaphac vallis, loel.i Iente R. IcTabeha Nam*!^^ Iriames loC 1 9 Iente T. 4* Italia I.fa.66 ItenjReg.ij Ituria Luc.$ lante V- luanEfa. 57 ludx ciui. Luc. 1 IudfaMactb.19 ludsavltralordaoi Mar. xo lutalof 15 • lutha lof.ii Kanu A. KabzeeI lof j5. Nch.ir Kadesdcftttum GeQ.14, 16. Eaech. 47}48 Kadesbarne Num.j4 Dcut.i Iof.10 Kalne Amos S Katn 10^15 Kamoo Ind.io Kanalof.i? Karkaa&Kariathaa lofi^ Kaikarlud-S Kartha lof.ti Kartban lofzi KarthathloCio Kanu E. KedarHier.a PfaUio JCedemoch IoCi5,zi. iPar.7 Xcdumrm Iuii.5 Xcdes lofu. 19,10,21. lQd.4 4Reg.ij. IPar.7 Kegila iofu.15. iRfgnma} IPar.4 Kena jRcg.io KAfttt 1. iCibzim lofiax JCidron Hier. 51 Xilmad E2cch.27 JCtoei pop.i.Reg.15 KirAroos 9 Kira 4Regum 16 JCiriarh lofu.iS Hicreni.48 Atnos 1 Xitiathaim Num.52 loflij 1Par.7 Hier.48 Ezc.ij Xiriarharba&HebroQ Ge.ij 10^14,15,20,21 Nclicm.ii Xiriathbalai &Xiriachiearim 1oCi 5,i 8 XiriathbezroQ &Hazaramon Ioru.15 .Xiriathiearim &Kiriathbaal, Ior.9,15 Iud.18. iReg.y iPar.1,1} Hier.iS Xiriatlifama &Debir Ioi.'i5 Xiriath&pher&Oebir 10^15 lud.l Xifeop JReg.18 Lente A. LabanDeut.i .Lacedsmon zMach.; 2IENCHVS. Lachis Iora.xo, 15. aPar.ir Mich.i Neiuii LaheIHier.49 Lahem 1Par.4 Lahman Iofu.i5 Lais &Dan Iud.18 Efa.io Layla iMach<9 Lakum Lapis adiutorij iReg.4,7 LafaGen.io Lante £• Lebaoth Ioi.15 Lebna loflio Lecha iPat.4 Lehilud.i5 Lefem&DaD Ior.!9 Lante l. LibaDasmousIoLii. jReg-I Hier.22 Libua Numcr.j jIofi].i5,ti IPat.i. 2Par.ii Libona lud.z Lycaonia A^.14 Lydda iMach.ii Adl.9 Lydia Eia. 6'^ Lingua maris 10^15 LyftraAd.i4,itfj 27 Lante Q. Locusdcfeicus Luc.? Lod IPar.? Neh.ii Lodabai 2Reg.? iante V. Luz& BetheI Geu.28 lof 18. lud.t- Lusift Hetim lud.i LudithEia.i5 Hier.48 Mante A. Maara lofu.ij MaarathIoru,i 5 Macedonia A£i.t6,iZ,io Maceheloch Num.}; Machmas Efa.io. xMach.? Madiao £zod.2 Hier.? Madmeua Ela.io Magedom Matth.15 Mageddo 3Ezr.i ludilhl Mageth 1Mach.5 Magog Ezech.sS Mahauaim Geo.ji -lofu.!;, 21. iRegumiy. xPar.7 Maka lof. 15,10 Mamre&Hebron Gen.35 MambrcconoailisGeu.iJ,!? MambreSu.Iudich 2 Mioulonij. iRcg.13,15 Marath Eiod.15 Marcala lolii? Marei^fum Num.34 loliii Matedcferti loLiz Mortuum ibidem MareGa!il%ar.Macth.4,i5,^ MareTiberiadis loiiii Marefa Iofu.15. xParalip.4 2Par.ii.&t4. 2Mac.i2 Malaloeh xMach-? MafeI IPar.7 Malferephatatjua Ior.11,13 Mashit mons 4Reg-zj Maftha i.Mach.),5 Malicck 1Par.i MachanaNum.ir Mante E. McdbaNum.ia lorij Eia. 15. iPar.8 Zaeh.it Meiaikon lofu.i? Meholab Iud.8 Melothi lud.l Memphis&NophjMophjEfa. 19 Hter.44 Ofee 9 Menua Iud.z Meuualud.io 'Mcphaath& Mephet loCij, 21. iPar«7 Hier.48 Meron aguz loLii Mcfa Gen.io Mclech Ezech.27,58 Mefphat fons &^des Ge.14 Mcnfai Ezech.ay Mante L Michmas iReg.i 3,14 Nch.il Michmatbat lof.!^,! 7 Middinioliil Midianits Iud.£ Migdal Hier.44 Migdallel loLi? Migdalgad Iol.x/ Migdalum £/3.14 Migron £Ia.io Mi'etus AS.20 Milio vrbs ludic.S. 2Reg.5 3Reg.9. 4Reg.j2.1par.12 2Par.32 Minnithlud.il Minnin 1eg.Hier.51 Milcal loLai MiliaI loLi? Milia A^.i6 Mitylene Ad.20,28 Mirhka Noni.33 MitzpaIofa.ir,i3}i5,!$ lud. 10,11,12. xRe.22. 3Rc.if. 2 Par.i 8’,20 Mitzpac Hicr.30 ii ante 0. Moab iparaljp.4 Hicr.48 Amos 2 MoafaCainpefiriaNu.22,53 Moabiespop. Gen.ip Nu-iX Iudic.3,11. JRcg.22 Mochana Nch.xi Modin 1Macbab. 2, 13, 1^. 2Mach.i 3Molada 49 MoIad&toru,i5 »19- iPar.^ Nehern.ii MoreDeat.ii. Iod.8 MorefchaMich.i Moiia tPat.j Moferoih Num.}? Moza Iol'i9 Nante A, Naamalof.ij Kaaratha Naafan Tob.i Nabaioch 2f^.6o NachorGcn.24 Naemath lob t Naerau iPar, 8 Nahalal loCi^ii Nahatkanalol^if Nahaliel Num.ai Nahas iPar.4 ^ Nahim Luc.7 Naioth IReg.19 Naphecb I0C17 Naphthali Tob.i , Napbthali moatana loCao Nathon Iof.19 NazareiliMar.z.. Luc.i, 1,4 Nante £. NeapoIisAiil.iS Neballath27eh.ii Kebo Wum.5 5. Dcm.34.Efi. r5.Hier48 2Ceccb& Adamalofliy J^egid lofi? A^epbthali terra £fa.9 2<cphtati Mach. I 2j'eph tb oah foos IoT. 15,i 8 Neziblofi} Mante I. XibranIoni5 2^'imra Num.31 ^imrim atjus Efa.i j Niniue GcqcEio. Tob.n. loa.i Nante O. 2?ob iRegumai. N^chcm.u Efa.10. [iid.iS Nobah Sc Chanath A'obc IReg.ii,ii ifobalud.S JfoXaum 5. Ezecb.39 JCoph Sc Memphis ,Efa.i9 Hier.a.Ezech.jo Oante B. ObothNom.iijj j Oante D. Odolloa Macb.ia Oante L. Oliuaram mons Zach.14 Oante N. Ono IPar.j.Xeh.ii On, Heliopolis £zecb.so EIENCHVS. Oante 2- OphdaPar.ay, 3j Ophir jR^.9 Oante R. Oreb moQsEsod.j.17- Iud.8 Onhofaida iMacb.15 Pante A. Pagi 1Par.i Pagalofijtf Palmarum cioit. lud.j. aParal.:8. Palmiia& Tbadmot ^Fai.a PamphiIiaAd.14 Paphus Ad.ij Paran rRcg.15 PacaraAifi.il PathctcsHicr.44.E2c.29, jo Fax altare lud.& Pante E. PcrgenA(a,i3,i4 Pcorlfum.ij. Dcut.34 Pcretztifa zReg.6. iPar.14 Perfiai Ezr.£, IM3ch.3,6 Pante H. Phannel Gea. 51 Phara iMacb.9 Pharaa campus Gen.14. 21 Num.io,i3.Dcut.i Pherenejpo.lofi7. lud.t Phi, &Bubafli Ezecb.jo Fhililiiim po.Gea.io.Amos9 PhilippiAtS 1^,20 Phicom Ezod.i Phccoida '3 Ezc.i Phrac 2Reg.S Phrygia A<a.i.&itf. Pante I. Pilgamons A'um.21, zj.Iofl ij.Dcut.j, )4 Pitgaeboa lud.ii, 18 Pil^ia Ad.14 Pante L. Piandus Aegypti Genef.yo Patue N, Pauci Iud.8,} Reg.12 Pante T. Pcolomais iMa.j,io. Ad.11 Pante V, Phunon^Tum.j} Puteoli Ad 18 Puteus viucntis, Sut Geo.i$ Rante A. Raabith I0II19 Rabba 2Reg.ir. iParal. 21 Atnos I Rabath lofu.i}. Hiecem. 49 Ezech II Rahal 1Reg.jo RacheI repulclitum iReg.ro RaeachIori9 Rackon I0E19 Rataucamposludlth t RagesTob.1 Rimclcs Gen.47.ETod.i Rama Io'u.i8,i7.Iudic.i9 }Reg.i}. Nehc.li. 2Par. 16. £’b.[o RairJth loCij, iS.iRcg.y 5.Reg.4.t4 Ramatl-iimSophim iReg x Ran atiie iM.tch.n Ramach lehi lud.t } Rjmo:h Deut.4 io.'t:.io, 21 1Rrg 50 Raphiditr Eic'd;27 Raphaim ralli.' Iw. 15, 1”, it rpar.i2,ij.2ptg} 13 Rapkou IMach.} Razrph ED. J7 Razin lul. 15 Rante E. ReckcmIul.iS Rhegium Ad.28 RchobNum.i}. Iofu.19, 2t IPar.7 Rchobocb £bas Gc.ifi. iPar.i RemaErcch.zy Rcmcthlor.19 Rcfcn Gen.io Rante A Riblatha ad Daphnim Xu.}4 Ribla(h4 Reg.zj.aj.Hitt.jt Riblaiham Hier. 39 Rimon lofu.!}, t9.Iudic.20 IPar.}.Zach.i4 Rimooa 1Par.7 Rimon pareczNum.}} RilfaNum.}} RichmaNum }} Rhodiis Ad.21 Rante O’ RogeI fons Io(' ij,18. ].Re.i Roglim iR.g RomaAd.aS. lud.} Sante A. Saaiabioi Iori9 Saalbim lud 9 Saalimteg. iRcgf Saarim 1Pat.} Saba.} Reg.io Sabarim I0C7 Sahazima Iurt9 Salmina Ad 1} Salcha Oeor }1Par.£ J SalemGcn 14 }} Salicum &Arabb Ea.ty Salina raMis 2R^g 8 Salis aui.Iol' 1j Salilla ic. iReg 9 Saimona^ :in. }} .Aii. 27 Sa»3riaE:a.7 }Rc.i..Io!.4 SamitloLt) ItJ.to GS.xo- Peu!.},U. />rw».49,t 7W.li, 3}. TW. 11.14. Cjtxtfis . 55 LIBER CHAN vallis inter montes firs vfum prxber amorniilima: &feruliilims; olira culeus fuit aferocibus ,ik procera ftacurs hominibus.quos Ammonita Zomzomim vocabant. Sed indudlis Ammonitis.ilia natio ex dinini iudicij fentenda petiit. Fluuium habent inlignem laboc, qui ab ortu ex montium inflexu exortus,&cotiinuineni cum Moabitis terminum Aroet vrbem praterfluens ,ab occafu in lorda* nem influit. Vrbibus frequens regio in plano, Sc in monte conftrudis. In his antiquiflima commemorantur, Rabath apopuli &loci magnitudine dida, in qua mirx magnitudinis ledtus ferreus monftrabacur, quo Og rex Bafan magna ftacurtE viriacuifle perhibetur, &Hefe* bon in monte lita in Moabirarum confiniis, &Hai, &Mennith,inter quam & Arocrviginii vrbes fuere, quarum nomina ad nos non pcruencrunt ,praier vnam Abel, vinearum copia infignem. Hi etiam,vt Moabits, circuncidebantut: fcd Deum verum non colebant. Mclcho enim deorum nuntium, &Chamos fibi praecipuos confccrauerant. DE FILIIS ORIENTIS. Gap. III. FILII CETVRy€. DvA. prsicr Saram ex Abraham populorum matres fuerunt,Hagar ^gyptia,qu2 vinenie Sara filium Ifmael fufeepit; &Ceturavxor, qua defundis vitaSara fucceflltin familiarem curam. Harum filiis aptomilTa fibi Cananaorum terra exceptis ,orientalem plagam paftionibus opportunifiimam occupandam &frequentandam oftendic pater, muneribus ad vita vfum ,atque ad pecuariam comparandam-tetn abunde fatis diftiibutis. Fuere autem Abrahaex Cetura filij,Zamram,lcchram, Madan,& Madian,Iesboc,&Sac. Hi dcfertaloca inter fc dmifadnier Moabitas,Amonftas, &ChaldaoSjacPetfas paftionibus .peragtatuur.occupanimque fuis,Ortum verfuSjVndc Orientales,&filij Orientis perpetuo didti ab Aram Naharaim ad Perfi- AAN ,Sive cumvfque finum, &mareSuph. Sed Madian ea qua: verfus Auftrum funt,occupauit vfque ad Horeb montem ,atque occupatos agros inter filiorum familias fex partitus eft,Epha primum,& Henoc,' Epher,Henoch, Abida, &Eldaa, vc statis, ita eriam locorum ordine conftituto, aquam ex puteis hauriunt.Huic proxima Exii.). Aquilonem verfus locatennit Icefan cum Saba ,&Dadan duabus filiorum familiis.quarum altera tribus libctisprofcminata fobolc latiffime locis propagata eft. Inde enim Afiurim orti ,patre ,vt iam commemorauimus ,Airur,qui ex occupata per Nimrod prbuincia ,in Euphra-. tis amnis agris magnas vrbes, &AlTyriorum regnum condidit.Sccundus Dadan filius fuit Latus, aquo Latullim nomen &locum obtinuerunt Afiyriis proximi; deinde Laum,vnde Laumin didliduo, ifiuoX Atque hi duo prscipufe Arabes funt, incertas ledfes,pafcuorum caufa, peruagantes. Tentoria pro domibus habcnttdromedatios,& camelos ad oneris ferendi, & vedut» commoditatem alunt ;eofdem phaleris, &bullis ornant ,prscipne eos, quibus principes,atque homines ipfi perforatis auribus aureas inaures appedunt ; regibus purpures veftcs in primis grats: comas tondent: arcu &fagittis in bello 7ff<.t 5,i}’. vruntur. Saba mubis rebus abundat cie. gantibuSjCumprimisquc hyacinthino coloris artificio. Mercatores etiam fuere ad Tyrum ,multam &variam delicatarum mercium copiam ferentes. DE ISMAEL. Gap. iiii. AioR State Ifmaclfuitex.iEgyg«.i7,2o. ptia ancilla natus ,minor tamen ordine ob legitimarum nuptiarum ius Ceturs filiis adfaiptum. Sed diuini ora- Gaif-zu culi promifTo, Ifmael in duodecim veluc tribus creuic, duodecim progenitis principibus filiis, Nabaioth ,Gcdar, Adbeel, Mabfam ,Mafma, Dumah, MafTa, Hadad, Thema ,Icthur ,Naphis ,Cedma. Qui omnes paternum nomen Ifmaelitarura perpetuo tenuerunt, aliquando ex Nabaioth, DE DVODECl’ Nabaiorh, plerumque vero ex Cedar (c- Cicifu u. eundo filio cognominati. Ccepit autem eorum habitatio adeferto PharaUjvbi limaci /Egypriam vxoretn horu matrem duxit; «eque inde propagatus ,nonnunqnam pullis aliis, nonnunquam ab ipfis pulms ,interdum opprefliis ,aliquando induciis fadis inter Cccurz filios,quemadmodum oraculo fuerat declaratum, Btruf.t s,ii. commotatuscfljficut fctipmra cft: Duodecim duces generabit ,•& faciam ilium in gentem magnam. Et hic erit ferus homo ;manus eius contra omnes ,& manus omnium contra eum,& eregione vniuerforuin fratrum fuoruin figet tabernacula. Horum autem prima habitatio abortu meridiem verfus in Heuilah Arj.if.t}. empta ,ad occafum in Sur tendit vrbem antiquam, atque Mifraim terminis finitimam ,non longe aKades ,monte ac folitudine; ab Aquilone vero ad AfTuritu vfque produda. Inter quos non procul a Dcdan Ccturte filio Thema diuturniores ,&magis notas habuit ledes, 6r8.45.i8. &proximas vtbi ,cui nomen fuit Buz; vnde Buzits didi.quipoficaEHitaab aliis appellati fune. Terra omnis pecoribus, armentisque alendis optima ,atque homines ipfi ei arti prateipue dediti, tentoria fubcunt ,qii$ rupeiicdili eleganti inftruunt. Pellibus ad omnem vfum re- //88.60, 7- paratis abundant ;camelos, &armenta alia plurt.ma alunt. Pecudumque genus omne prstcr cateros pallores numcrofumpofTideiu. Agnos ,arietesque, ^b®dos ad emporia ,vendendi caufa, ^*afportanri comam, vt vicini Arabes,'attondent. fagittarum ,milliliumque coniiciendorum periliflimi habentur. Quidam ex illis mcrcaturarb exercent ,maxime qui Galaaditidi regioni viciniores fune ;vnde refinam, ftadeD,aliaquc aromata in i^gyptum camelis afportant. DE HORR^EO ET EDQM. CAP, V. GofcjS. "C ^ANTiQj/o giganmro genere X-# Seghit fuperiores Moabiris, Nabaihsis vero inferiores montes adiaccntes; [CENTIBVS. atque Moabitis finitimos campos tenuit. Fuit autem cius prima ledes in monte cm 14,7. Hor non longe alalis mati diftantc,qui ab occafii Cades dcfpicic :adextera vero Arabiam &maris Suph littus profpicit. Hinc fobole per continuatos montes ad ortum, atque ad Aquilonem procurrentes propagata, regiones certis nominibus ex filiorum monumento appellatis ,in hepiarchias diuifit, cumque poflcritatc fua habitauit. Atque heptarchiarum nomina &feries huiufmodi cft ;prima Lothan ,in duas familias diuifaiHor^ qui montem ipfura pofielllonis initium incoluit ;&Hcman ,qui proxima loca tenuit. Secunda Sobal,in regiones diuifa quinque, Alian, Manahath ,Ghebal, Sapho, Onam, quorum nomina regiones ipfe acceperunt. Tertia Sebeon, qu£ &in duabus partibus cipt ,altera Aia filio, altera eius fratri Ana, qui primus ,equis cum afinis ,quas pafccbat, commixtis, mulorum genus, &vfum mortalibus ollcndifrc dicitur. HiciJuplici etiam prole clarus fuit, Dilbnnlio, &Oholibama fiha. Quarta hexarchia obtigit Ana .alteri ab illo mulorum inuentorc ,cuius nulli commemorantur liberi. Quintam vero obtinuit Difon, quam filiis qnaruor impertitus eft ,Amran ,Efeban ,lethron ,&Charan. Sextam Efer habuit ,filiisque Balaan ,& Zaiun ,&Acan conccllit. Porro fepriraam atque vltimam Nabathans, atque Amonicis finitimam tenuit Difon, cuius partibus nomina ^filiis indidit Hus: vnde infignis ille fapientis &virtutis omnis laudibus celebratus lob fuit, & Achan. Verum Efau Ifaac filius, qui propter familiarum &rei pecuarii frequentiam ,paftionumqae ,vtrifque fimul anguftam locum ab lacob fratris confiietudine difceflit, Seghtr montes paulatim bello occupatos ,tandem omnes cx diuino iudicio vfque ad Cades obtinnit, atque antiquis abolitis,cx filiorum fuoram nominibusappcUauit, irapofito tamen omni rem& genti nomine afratre fibi indito Edom ,in perpetuat cum fratre firoultarisfignum. Atque Htetrar- tlEER CHAnAAN, sive tetrarchis initio conftitutis ,ditioncjn peraret, deiedto parebant. Erant autem :;Mn.io,iy. omnem trium vxorura filiis diuific obti- Edotn termini iidem qui olim Seir, pernendam. Priraasenim (edes fecundum pctiiis Horrati montibus, rradu ex Thc- Hor montem Eliphaz ex Ada Heihxa man,Cadesfinitimoin Aquilonem proro.atrc natas /brtitus eft, ciim filiis cx lecurrente ,atque ad occafam contra Luit gitima vxore quinque, Thenun,Omar, raontesdeflcclente. Valles qus prarcipiic Sopho ,Gatlian ,&Chenez ;atque cx infignes habentur ,Rohoboth dida:, ab Thamna concubina Amaicch &Core, amplitudine noiiicn accepere. Regioni SecnndamtetrarchiamobtinuicRahziel, in montibus fontes ,in CcXJupcfiribus fufccptis Nabaih ,&Zarah ,Sama &vero putei aquas fuppeditain. Antiqute Meza quatuor liberis. Xenix tctrarchix vrbes ,Denab ,Bofra ,Haniih ,Mafredomini fuerunt fiiij tresexOholibama, ch3,Phaur, omnes hx regum patrix, AnxCananxi filia, Sabeonisque uepte &Dedan. Gens ipia bellorum ftndiis fufeepei lehus, &Ihcioa,&CorcIi. Sin-' afpera ,prudemix ac fapientix mire iaguix autem tecrarchix in tot myriadas datrix. (fiuc ducatus, fiue marcfaionams dicere velimusj diuilxfunt, quot filiorum &SVMMATER RvE CHANAAN nepotum nomina fuerunt :fuit enim ilnescaiptio, lorum diflributio, gentis more,i-n myria- Cap vi das facta^atque ica fingulis vel filiis, vel nepocibus^um pfxfcf^ura mynadis no« /^ommvnis difceflionis neccllimen quoque Alupli eft conce(.rum,quod V»-/ tarc pulfus Chanaan regionem .te- Millenarium, fiuc Miliiatum interprenuit vario &multiplici fitu notabilem, tari poirumus. Fuitque haiufmodi myfinesque conftiiuit ab Ortu flumen infiriadis nominum &locoram feries cura gne cx fontis nomine, atque dccliui deuominibusipfisprxfcdtorum dillributa: fcenfu iarden didum jab Occafa AIuphTheman, Aluph Omar ,Aluph vero magnum mare ;dexter-am antem- Sepho, Aluph Gathan ,Alupli Chenez, partem Mifraim, <k Arabum traditis flli* atque ex Thamna concubina Eliphaz, uto non ha magno interiero finiftram Aluph Amalec,& Aluph Corcb. Secuninfignis ilicmons Libanus claufere. lardx tetrarchis myriades cum primorum den flumen non longe aLibano duplici' prxfcdorum nominibus funt :Aluph capite, led altero vbcriore exortus dexte- Nahath ,Alnph Zarah, Aluph Sama, rain verftis aliqnandiu procurrens, ad Aluph Meza,ex Bafemath progeniti omortum pauiariro,quoad in obiediosmonnes. Tertiam terratehiam inter fe dhiites olfenderit,defledtit; indeqiic rurfus fam rexere Oholibamah fiiij: Aliiohlcad dexteram recepto curfujiactira in hus ,Aluph letfaon ,&Aluph Coreh. jpfo primo flexu eSficit ,cui accofz no- Arque his olim omnisEdom terra gnbermen iiio ’o,id cfl ,aquas fupremasjfen-ibattir millenariis, quoprimum temcere. Exdpicquc eodem in loco fontis poreab Elau occupata eft; deinde reilloib‘isaqiiam,qHem fontem pofteriora gione in regni formam redadta ,myriatempora Daphnin dixerunt ;deinde vbi dum fadb mutatio eft', minori numero, alneo ripis anguftioribuscontradio-, flu- &nominibus variatis. Hoc modo: A- uij nomen, forinamqiie receperit, atque luph Thamna ,Aluph Alua ,Aluph. lealiquantum produxerit ,nirfiis piopulia rheth., Aluph Oolibama ,Aluph Elah, ad Ortura &Occafum margine, lacum Aluph Phinon.j &antiqua nomina reefficir, atque implet, fuperiore maiorem, tcnta,AluphCcnez,& Aluph Theman: pifoibusoprimis, &plurimis abundan- &nonis nominibus, Aluph Mab(ar,& rem, aquis etiam dnlcifiimis ;oui ob oc- Aluph Magdiel ,Sc Alupli- Hiram. Hi ciipatt ipacij, pro regionis angnftiis, maomnesrcgi vni cuipiam, qui csteris imgnuudinem,atoueobadraiflasex ventoiura ti EDVODE CI nim vi tempeftates maris nomen obtinuit, atque acithars fortaffis forma, quam refert ,chiniret hmare diduru cfl:. Exteris veto nationibus ,qu$ regionem poftea vel inuaferunt ,vel viferunc; mutata paululum voce, Genezarcch appellabatur. Es eo laca rurius in angufmm coadus Iordanis fluuius fit, reda in Auftrum*tendens, audusqueab Occafu deSuentibus ex monte Tnaborj ab Ortu vero laboc fluminis aquis in Ortum infigni fiexu vertitur ,atque decurrit; deinde ad dexteram contento fluxu procurrens, amtEnillimos quondam carapos,& quinque magnis vrbibus continendis ,atque alendis opportunos, & vallem mire fertilem ,canalibus dedu- },io, dis ,irrigabat. Sed locis poftea ob incolarum fcclera cxlitusincenfis, fpaiiura omne maximo lacu cft occupatura,aquis fluminis crafnflima ,&grauiter olenti faifugine infedis ,quE nec nauigia ferunt, nec animantem vllam alnnt; nec tempeftatibus etiam tolluntur; vnde a quibufdamMonuum mare illud didum G<nef:i4A. efttaccolis Mare falis ,GrEcis autem, cum poftea eftcc^niuim, ecr^aKTim lacus, abituminis copia fuit appellatus. Vallis illa ,antequam lacus cflet ,vallis onr id cft, camporum dicebatur. Hoc mare, (lue Uiciacus ex Moabitaru agris, quos ab Occafuterminabar.crianon magna flamina excipit. Iordanis quoque ofboproximasaquas Nimuim, longe vlteriusverfus Auftrum,Arnon fluuiuin, qui Moabitas ab Horraris dirimebar, medium vero alium ,cuius antiquum nomen ad noflrani vfquc memoriam non peruenir. Iordanis iple tempore mcflls eximdanSjVtramque aluei ripam fiipcrac. Hoc igirut mari, &Iordanis continentibus vel marginibus, vel ripis, Libano monte, &mari magno, atque fluuio rEgvpti dido ,tota Chauaan regio contenta fuit. ;cui ab Ortu vicinse gentes adiaccbant ,Gefliirati ,M3hh3thEi,& deinde BafTani celeberrimi montis accolEjAroonitE, &Raphaim vIque ad Moabitas,qiiibus inter Amalech&r mare falis fedes erant. Adextera vero Hoi- M6ENTIBVS. 59 ratorum pars ad Arabas vfque, &ditionis .i£g)’pti2 non magnus rradus. Ab Aquilone autem Aram Danufei ad Sydonis vfque terminos. Regio montibus frequens ,iisq. perpetuis ;vallibus etiam &campis ,qua deprelTior terra eft ,& llru, 6cnatura optimis. Parua flumina, raraque emittit ;pattim in Iordanem ad Ortura, partim etiam in magnum mare influentia. £x montibus citra Iordanem pracipua nomina obtinuere :Thabor, media fere ipfius regionis loca ab Aquilone percurrens ;&Carmel magno vicinior mati,& foper hunc Saronne montes :vkerius etiam ad ortum Gariziro,ad [j. dexteram etia ptodudi Chananaorura, fuperioresque his Icbufaotum montes, &Chaaanais inferior Sanir. Regtoip^ omnis, fi cum altis conferatur, cxcelia cft :vndique enim ad eam adeuntes afccndunt. Quamobrem Sc puriori,nobiliorique folo ptEdica, &ctrli aerisque temperie prscipue felix ,priterquam qnbdolim Dei prouidenria lingulari fauebatur, fontibus, ac torrentibus abundat, atque vbi his deficitur, puteos habet aquE dulcis, riuos etiam ex fontibus dedudos, quibus irrigari prsdia poflunr. Frumenti ,hordei, vini, atque olei ferax r>«?.8,svuarnm, botri admirantlff magnitudinis in vitibus crefaim: frudibus &pomis omnium generum fertilis :ficus, oliuera , &punica raal.iiponte etiam fua profert. In montibus ferrum, atque Eris metalla etFodiiintiir: meile adeo abundat,vtmaca/. 51,13. n.ire etiara dicatur, quemadmodum 8c Ude, propter innumerabilem ouium, caprarum ,armentorum ,&rodus pccu.iriE rei copiam. Ex his ohe ad vitE delicias, vel medicina vfura faciunt, prE- ,cipue commendacurbairaraum.vni tunc orbis parti genetoliflimum aDeo con- ,,, ceiTum. mcl ,aromata, maftix ,&duo nuaim genera, alterum amygdala Latinis didurrjalcerum ver6,quod optimum in ea regione eft ,patria lingua ,trjao, GrEcis,& Latinis piftacca didum. Hominum genus illud antiquum ,ferox, corpore procero,&ad gigantum fpeciem proxime accedens ;ingenio ad delicias, Hz volu- LIBEaCHA2 vuluptatc^ Atque ad omnem turpiiBdi* netn f«ocljuc ,moribus corruptis ,vt Cham patris antiqui improbitatem ftudiofe imitati fuiire exillimentur. Vrbes gf^des ,& natura, opereque munitiiTi- Gaufn. raas habuerunt 5in quibus antiquiffims fuere, Hebron, qua alio nomine Kiriath eCTr/34. ArbaghdidaciVjfcptem annis antcTanim ^gypti condita, patria quondam filiorum Enach ;&Betitel, qu^ antea ob nuajm copiam Luza vocabatur, Debors, Rebccca: nutricis lepulchro infignis; Hai &Hobaad lasuaro Damafci; Sichem, filueftrts arboris fui nominis copia notabilis-,&Ephr3ta,iuxta quam Rachel vxor lacob eft fepulta. Ilis etiam vrbes antiqua fuerunt, quas poftea perpetua dcroerfione damnatas Deuseuertit, Sodoma,Ghorowrha,Adama,Scboim,&Bala. Ab illa autem clade paruum oppidum eft exceptum ,cui ex breuitate nomen gmf. J4, 1, Soghar ,fiue Scghor eft fttftum ,infi- 9.23- gnc fingularis erga Lot benefidj, monumentum. DE DVODECIM' GENTIBVS. CAP. VII, put.3i. vANDo diuidebat Alti/fimus gentes, quandoftparabat filios Adam, conlticuit terminos populorum iuxta nii> merum filiorum Ifracl. Igttur duodecim oportuit gentes cfFc, aquibas terra illa habitata,culta,apparataquefuit,inquam duodecim Ifraclis filij fedes obtenturi deducendi erant, eum aurem numerum Chanaanipie cum vndccim filiis com* pleuic. Naro Sidon primogenitus Chanaan maritimam oram ab Aquilone ad dexteram ,vfqiic ad PaireAinam occupauit; ab Ortu Aram Damafci, &quofdam alios ex fraternis agris finiti mosconfbtuit. Huic proximus verfus Ortum fuperiorconfedit Hhcch, aquo tota regio, &gens Hhechxi nomen accepit ,v/q ue ^d. montis magni vicina loca, quem accolxGclboe dixerunt. Tertius in dexteram Icbus procellir,gcntiquc fuz nomeu AAN ,SIVE reliquit Icbufei. Emor quartus ,vnde Emorrhsi orti ,mediterranea magis loca tenens, lebu&is ad Occafum adiacebar. Girgafsorum autem familia fupra Hhethsos Iordani fluuio vitra citraque afledit,qua parte Aquse Maron,& lacus magnus Chinereth eft. Heuteorum genus inter Emorrsura &Palseftimim habitarunt. Arae pofteritasa patre fuo obtenta loca coluit ,Libani montis radices ,& partem qua mons in dexteram refpicit partem ,gens Aracaa didia eft. Simus Hhcrhreo vltcrior vcrfhs Ortum fuit ad Iordanem fere propagatus,nifi quantum- Heuteorum gens primarum fcdium anguftiisexciufajadilli flumini proximos agros colonias deduxit. Arad nonus ex Chanaan filiis vitra HheuJEum,&Emorrhseum vaftat folicudini Cades vicinam regionem coluit. Decimus etiam Sanir montes confeendit geminos inter Girgafatos.Sinaros, Hhethsosjjirdemque nomine indito fuo ,gentem afe^ortam colonias dedit: montes ipfi Scmaraim.gens autem Semaritis di<3;a,(iue Semar^us populus.Porrb vndecimusex his-Hhamath ea loca opcauit,qu£ diuifo Libano monte ad Aram Damafci facilem acceffum prsbent; ditionem vero fecundum primos Iordanis mearus ad aquas Maron di- D«f ii.3c>. dtasv.fque fere produxit. His annumeramus ipfnm patrem Chanaan ,qui diuifa? inter filios regioni omni fuum commune nomen reliquit, &qua ipfc degeret, partem fibi retinuit inter Palffflinos, &Emorrhsos longis &continuis fere montibus, ac depreffis vrrinque,magnifl que vallibus pr? careris infignem.Arque. ita duodecim populorum gentibus &nominibus tota regioceffi tcolenda;qiiorum illa feries eft, Sidon, HhetiPos,Iebofsus, Emorrh^ns ,Gergafeus,Heua:us ,Aracxiis, Senffus, Aradias, Samarius, & Hhamatbzus,horumquc omnium pater Chanaam DVODE- »B OVOOECI DVODECIM GENTIVM INSIGNES MONTES, ET VR EE S. Gap. VIII. PRiMOGENiTvs Chanaao Sydori vcbem (iii nominis condidit omnium primam, fecundum maris littus, fluuio ex Libani montis finibus dedudo proximam. Ab cius autem pofteris Tsor, noftris Tyrus condita cft in maris exigua infula,vrbis tantum,tedificioruroque ea-, paci ,exiguo interuallo acontinente diuifa: dextera ,Isuaque portubus infiruda,qu2totius terrarum orbis emporium celeberrimam fuit. Noracnabanguftia, fortitudineque loci habuit, vnde &avatibus Fortitudo maris eft appellata :fcd cum lemel aBabyloniis.capca,'ac diruta fuiffet, iterumque valere, ac priftinz fuperbis infolentiara tueri pcrrexilTec, aggere per Grzcorura exercitus comporta- to, iterum capta, atque diruta fliir, continensque cum vicina terra permanfir.a qua antea feptingentis paffibus, przalto ac portuofo mandiuiia erat. Interiora regionis loca &oppida,que videntur antiqua,fuere Helira, fecundum Libani radices, Beth Enath .Cedes, &Orcz :regio omnis ab elegantia Grecis Latinis Punica,& Phcrnicia dtda e(L Hocenim incolarum lingua paa fignificat. In iihe- TH.i€OBVM cradupcidpuusmonscft Thabor,ab vmbilici forma,quam referre videtur,didiis. Vibes antique Cluil,& Cophec,& Rimon, &infigniter illuftris, ac regia Achfaph. Iebvsxis maxima vrbs regia, que ciiiitas fuit Iebvs a condiioreChanaan filio dida, in montibus condita^eadem etiam Salero appellata, quam pofteriora tempora ob editiorem fitum Iervsalaim dixerunt, quod altera eiufdem nominis apud Chananeoseflet Salem. Ad hanc regionem perrinet Mafpha mons cum vrbe &turneiufdem nominis ab fpccula obtenti, cuius vfum locus ille dabat. Ex monte Alm<m fiuuios onus in Iordanem non MCENTIBVS. 6'1 longe aboftio, quo Mare falfum aperi, tur, defluit 5ab Occalu campus magnus monti adiacet,qui gemis vocabulo Elon MoREH,anoftris Conuaiiis illuftris dida eft, inter illum quem diximus, & alterum Amorrzorum montem,cui Garizim nome fuit. Maximus enim Amorraris mons eft Garizira.in quo Luza olim ex nucum copia didafuit.cui poftea lacob nomen fecit Bcrhcirfccundum vero alios montes ad AuftruEglon& Kiriach Atbagh ,eademque Hebron appellata, regiat vrbes. Girgasi€ iinfignem acrcgiam habuere vrbem &xdes; &his vicini Araczi Haflbr maximam, Hefrara alias didam, 8c Samanan, &Cartba, &' Accadim,& Icbnael,& Efeb, Hev.€ is inter montes Samr& Paizftinum Gszx regnum fitis vrbes fuerunt prim* ,Makcdah.AdoIlam, Gader,TaDhuafa, Harmah,&Hered ;hisfinitimz Palzftinz vrbis Gaza& Gatli, eanimq. regna fuerant. Ex Heuzis deduds colonias fecundum Iordanem confedcrejqua laboc fluuius ab Ortu excipitur, vrbemque infignem tenuere,aFaiiftitatis numine,quod in ea przcipue co!ebatur,.Bagha! Gad nuncupatam: idem Aroer Gentium didam poftidebant. Sin^iinter duos ab Oitu, Occafuqac montes ,5c fluminis ex Thabor decurrentis aquas vique ad conuallem illuftrcm fiti,Thtrlam cum Amorrzis fere, communem babitauere: fed praxipuam renuere Bcih Hboron,a nimio zftu jficHii arbitramur, appellatam. SAMARiSi Semir montem; vrbes vero Nahhalon, Dothaim,Dabcrcth,Salim,&Iafiz tenuere. HhamathjCIS- Hhamath magna appellata nomen con- Icruauit, quibus etiam Ribhtba obtenta cft,& totus trados vfquc ad Cedes.Porro • Chanan-^i &montes Bccbel, qus eadem Luza ab Ortu,&Sarone abOccafu'infignes poflederc ;honimque ramenta multis partibus interieda campcftribus, planisquc lods,mireq;ie ferti-- libus agris, qui pinres atque magnas alebant vrbes, Megido ,Salem alteram ab' illa lebufeorum, Gazer, Sichem, Apheca,Betbclcuro Emorrais communem. HyIn Ufu;.!,?. IIBER CHA In Aradv€orvm tlirione Aradafuic,& Citra Sannir montes Debir ciuitas,& cui ex iiluarum denfitate nomen cft fadum, Kiriath-Icgharim. Ex Emorrsis orti pHEREZiSi. hi mari Salis finitimum ftacium occiiparunriilluftri inter citeros accolas fibi parto nomine, Gcth regiam vrbera ,&Beth Gharaba ^dihearunt & coluerunt. Horum ditio (ecimdum mare per Aphecam vfque ad lericho produdia eft. Fuit autem lericho rcgiajfitn,& opere apprime munita jvrbs palmetis frequens, vnde &Palmarum duitas dida. Sed prteter omnes terrarum tradlns, ob bairaminobtliffims' arboris copiam, illi vni agrofingularicera Deo concellam illuftris, ac celebris; ex cuius odoris vi atque proflantia nomen ell fortiti, IericHo. Namque /£g^'prium balfainum, quam regionis huius, longe minus efi gencrofum. Aquas oiim habuit infalubres, quaspoflca Elifeus propheta falubriiate correxit. DE TRIBVS GENTIVM PRiEClPVJS NOMINIBVS, AC DE HEBR^IS. Gap. IX. CHANAN.tORVM nomcn ^mmuneomnibus aliis vndecim gentibus, fuit apatre acceptum ,&cognationis recinendo, atque fbcietacis,mutiii. queauxilij proftancheaura conferuatum; 5. vniuerfaquc regio terra Chanaan dida fuit5& communis omnium incolarum lingua,quam Hebroam alij vocant,CHanaao lingua appelkta.fuit. Sed proter Chanaan ptocipua alia nomina fuerunr, Emorrhxi ,Pherezoi ,qui populorum, gcntjsqucfrcqucucia,atque rerum etiam copiadocoruinque proflantia cotcras excellebant familias, diiiifisqne tradibus, in fuam focietatem ,feu municipiorum iurc conferiptas fortiebaniur. Emorrois enim loca montana, &proxima campeftria dtra Iordanem adferibebitur. Chananois vero qucxl ab Emori^ois ad mare vfque magnum producebatur regionis. Media inter hos pars, fecundum appel- A A N,SIVE iaturn Sab's mate Pherezatorum erat. At- 4- que inter EmorrKJtum parces Icrufalem rccenfebacur vrbs, lebulootum, vt diximus ,regia, &Hebron lerimoth, &Lachis,quo regum etiam fedes fuere. Cha- Diu u,!». nanoorura campeflria loca, in quibus 6c Galghal vrbs ad eos pertinuifTc commenioratur.HcbfOcrum autem nomen non cenocumfdara faroilio fuit; fed commune omnium ,qui cum Euphratem flamen craiccillcntjinterfluraen ipfuin, &mare magnum fedes fibi optaucre,atque tabernacula fixere. Significat enim verbum ipfum "'ay idem quod Latinis tranfiens, veltranfmittens. atque hac fignificationead eos dignofeeudos vfurpabatur,qui poft primam illam gentium diuifionem eloco, vbi maiores ipfornm confoderant,migrantes,flumine traicdlo, in proximas regiones certis iam cultoribus &nominibus adfcripias deuenientes,aduenarum potius, quam indigenarum iure vtebantur. Huiufmodi commigrationis primus omnium viam iniuit Hcbcr ,viuendi commoditatem nomini fuo confentaneam qusrcns. Cuius exemplum imitatus Thare, fextus iam fag«.j4,u. milix nepos cum Abraham filio in eandem regionem migrauit. deinde Abra- 41.4},)!.’ ham ipk in Chananxorum agris hofpitem agens ,duplici caufa Hebrxi nomen obtinnit; &quod epatria in Haran, & quod ex Haran in Chanaan pertranfiffet. Illius etiam filij &nepotes inrerim dum nullas proprias obtinuerunt fedes, Hebrxi ab ^gyptiis, aliisque nationibus appellati funt. DE HEBR^ORVM PEREGRINATIONIBVS. CAP. X. VAGt infbbilesquediu Hebrxi illi, quos diximus,varia regionum, vrbium,atque agrorum hofpitia nnitaticre; neque tamen vfquam promillbrum iramemores, incertive fcdium ,neque dinnusexpciflatxpromilEonis txdio afFcdli. Horum namquepater Abraham primus Ga.u,ic- Thare patris fui confilium fccutus, ex Vr Chal- DE DVODE CI1 Chaldsomia proicdiis,amtKqv:raie6l:o in Aram Naharai.ra ,hoc cft. Interamni confedicjdefundo aurem vita parre,proraiffione ,imperioque Dei dudos,in Emorra.*oram regiae Sichem migtauic agros, eamqueconuallcm hofpes tenuit, qux accolts Morch, Latino interpreti II- laftris diita ell. Ibidem cum eflet. Dei nomen, &cultum palam ptofeflus prae, dicauit ;inde veto profedus inter Bethel &Hai fecundum montem cum familia gmef.ihiomniluaconfedit. Orta autcra in regio, nibus illis fame, in^gyptum commigtauit ;vnde poftea reuerfus in Bethel agros, eo loci, quo antea fuerat, deuenit. G«i.i«.is. ex illocviam locoa nepote LotdlmilTus G«B.ir,ij. jj, conuailem Mamre fecundum Hebron ,tabernaculum ,familiamque traduxit, vbi Ifmaclem riifcepit,& fandum aDcofcedus profeflus,drcuncifionjs fi- Cflw-iSs guum acceptum iniuir. ibidemquoque Saralfaac concepit,fiIiura futura foboiis, acfacraepolkritatis primum femen.- Ex G««/Uo,i. Mamre profcdus,ad Auftralcm plagam itinere fufeepto ,aliquanto poft tempore inter Cades, &Sur habitauit, atque Gerara ciuiratis hofpitem illa rerapeftace egit. In Gerars agris Ifaac natus eft.Hinc Ifmaele filio cu matrcemilfis.ipre etiam in certo eiufdem regionis optato loco,puteum fibi legitimo precio emptura,Bearlebaghjin perpetuum poficlliouis monumencum nominaiiit, fcedusque cura incolis, amicitiae caufa, pcrcuilir. Exilio loco ad Moriah montem in lebunrorum .agris ire iulTuS ,fidem fuam, periculo a Deo facto ,egregia pietate probauit. atque proraillorum confirmatione audior, "in Bearfebagh iefe rurfum contulit. Vnde &poft aliquot annos profectus in Arbagh vrbem ,qns&Hebron didacfi. feceftit; ibtdcmque defunctiE vita vxori Sars, agrum in fepulchri ius, .atque vfom fibi, atque hieredibus futs proprium foturum publica Icgicimaque tranfadione merca- Cuseft. .Ab- Hhethsorum rege Ephron contra Mamre, vbi-iciem etiam eviuis cum deceflifici ,ab Ifaac .atque Ifmaele filiiseftconditus. IsAAC poftAbrahs patris obitum, tabernaculum fixitiuxta tGEK rIBV S. 63 fontem aqus ,in IblhudinPj-qus eft in cm.-.i, viaSur,cuiab Agarnomcnfactum foerat ,Puteus viueiitis, <k videntis ibique .duos fufeepie filios ,Efaii cc lacob. eo in loco landiu manfit ,quoad ob grauiflimam famem in illa regione exortam ,a Deo monitus, dum in ^gyptum cogitarer.inPalsfliuam migrauitjhofpitemque Geraris egit fiib Abimelcch Regeiinde dcn.tg.--. loci incolis propter formidatam diuiciarum amplitudinem ,quae magis iodies homini augebatur,vt difcederer, rogatus, atque inuidia etiam rufitcorum,& continuis Tuorum, aliorumque rixis motus, in loca Hnuio Gcrarte vicina fefe contulit^ puteosque ab Abraham patreapertos Jnftaurauic. Inde poft annos aliquot profcdusin Bearfebagh ,tandem confedir, atque vicino PaLxliinonim regi, ciusque principibus rogatus amicitia: dexteram dedit, ibidemque reliquam «rarem ad roottcmvique peregit. Iacob aBearg^.is.io; febagh ,fratris metu, matrisq. iuilii cum fugeret, in Haran contendens ,-.Lu2am venit 5cuius in agrocum pernodarct, diuinorum prominoru arcanam rationem per quietem vidifon cuius rei monumentum ,loco nomen dedit Bethel. Illinc vbi fiirrexic, continuis irincribusin terram Orientalem ,id eft ,in Melopoiamiam Syriam ,qux Hebraice aram g^.tz. 1. NAHARAiM tUcifut ,perucnit, vbi a Laban hofpiiio fufeepeus, vigind totos annos verfatus efij .quibus elspfis .familia conflituta.ac familiari coada re omni, in terram Chanaan reditum infiuuit , traiectoqueamne, ad magni vfque montis vicina loca inoffeofus perucnit. Ibi autem aLaban focero le aflecuio, breui Cn.n.i;,. tempore detemusefttcompoficoque nccelfitudinls fcederecum ipfo, ipfiusqiic familia, monti nomen fecit Gilgad fiuc Galghad. Inde focero va!edicens,ad la-CCT.?»,}©. bac fliiuium reda via perucnit, non longe aIordane, vbi per nodem integram ludatione grauiflima cum angelo contendens, vidori.Toue compos ,ipfc Ifracl nomen diainitus accepit, &locum Phanuel appellautt.Poftridie vado tranfmiflb, abEfau fracte obuiara veniente exceptus,- (>4 LIBER CHAnAAN, SIVE exceptus, &depofito odio, firmata proibiq. integram nominis fui domum confeifione dimilTus etiam efi.atque fainiliz ftituk, duodecim recenfitis filiis; Ruben, ex longa iam via reficiendsecaufa, inter Simeon, Lcui, ludahJfTacharjZebubn, Iaboc,& Iordane tentoriis fixis aliquan-- lofeph, Biniamin,Dan, Ncphtali, Gad, diu htefit, nomenque loco atabernaculis &AlTerjquiomncs cum patre ipfo Ifrael 16.ipfisirapofuitZzuchoth. IHiacfoIuens, poftea perpetuo funt appellati. Cum Iordane tranfmifib, in Salem dcucnit, quibus in Hebron regionem ad -agtum illam alteram inferiorem, quam in Cha- MarareptofedluSjIfaac patti fuo grannanaorum ditione recenrcbamus, atque dstio ad mortem vfque pietatis officia agri partem aciuibus Sichem certa peexhibuit. Ibidemque randiu habitauit, cunia fibi comparauit ,fuoque iam in quoad alofeph filio ,i€gypti publicam gMUjifundo trbernacula pofuic. Poftcacomrem curante, euocaius,cum tota ftmiiia, 'motus clade Sichtmorum afiliis filis fahoceft, animabus feptu^inta, Bearfcfla ,atque Dei oraculum fcquutns ,in bagh de illo itinere ,confulendi Deum Bcthelcommigrauitjvbiaraconftrufla, caufa ,pciiuit. Ibidem autem refponfo religionis colcnds formam, ac rationem accepto, monitus, ac iulTusfin /igy^tum filiis prs/cripfit fuis, familiamque ac podefeendit, inagtoque GofTenjdum afilio pulum fui nominis inftruxit. Ex Bethcl exciperetur ,hafit jcum filio Thanim cum tota fomilia difcedens ,Ephtatam Pharaonem falutamrus adiuit. Inde revcrfusiteragcbatjCUmacceptofilioBin- ucrfiis in regionem Gofien ,cum omni iarain »vxorem Rachel ex partu amifir, domofua ad poftremum vfquevira: diem quam eo loci fepultainfigni monuracnegit. Mortuusibidcm,fepulturtecaHfe, todonauit. Atquealiquantoidnerisfpain terram Chanaan eft relatus ,ptomifii tio progrclTus, in lebufieorumagro,trans eiaDeofafli bicredibus reliflis duode- Tuirim gregis tabernaculum coliocauir, cim filiis,quos fupea commemorauimus. ?INIS. BENEDI- Uic infertndi eSJJ^urt C. ^5 BENEDICTI AKl &MONTANI Hl SPALENSIS NE HEMIAS, SIVE, DE ANTIQY^ lERVSALEM SITV. Prxfatio. Vwpuer i» taextrema Sethicti parte ,qut hoc temporeExtrema-dura dtcitur^ducarer,prater alios ^bonos ViYoi quos in literis acreligionerudimentoram magiUros habui ,vfus etiam fum csnfuetudine, cura, atque difciplina Ucobi Vafquq C0‘ gnomento Matamoriytrhqui rerum omnium peritu ,ac fumma vita integritate fanHiptuorum recentis quondam Ecclefu facerdotum exemplum multis teHimoniis cotnprobatum,nofiro fecula retuUtmemorandumuuius elegias laudes adhuc recenti memoriaomni illa in regione confantes nos atsquando (vt eximia virtutis ius ,ratioque pofiulat) referemus. Is cum tuuemuiem fuam variis peregrtHationibm diu exereuijfet, magno animi fiudia impulfus^ac dolore esiam affectus, quod amnium optimam ^potifmam illam vnampratermiftffet ,qut in Syriam Palafiinam pietatis ergo fufctpi dcompluribus Chriflitnis folet ,pojl annum ataiis quadrageftmum quartumfe patria denubprofedus.lerofolymam peiut atque adiit ,in qua biennio commoratus est, iis exercitationibus intentus, qua pies homines in illis locis occupare[olent, id eff, monumentis emmbtis rerum dpatnbus quondam antiquis, ^dChriffo Domino,atque abApoffolis tumgeflartim, tum perlatarum,vifendis,falutand!s &obfeTuandis. Pot-uit fibi optimus vir in ea re ^unde fatisfa~ cere,qu)idtemporis commoditatemfatis oportunam naStu tffet-,magna gratia apud illiusregionis prefeclum Tuream inita (erat enim sSe Uigenio, eloquio,morum &vfta honefiate ac decore omnibus etiam hofiibus amabilk) pecuniarum, quas fecum detulerat,facultate abunde injlrucius ,Inguarum non infaus, (jr piSura artis peritifimus :id quod multe tabula &aha facrorum mouinientortm exempla infandi fepulibri &Sethlehetni templis ab eo dicata ,multa etiam ,apud noffrates Bethieos magno in pretio habita ,tefiantur. Idem mihi primas in piSura lineas ducendi auHer magifferque fuit, itaque cum eleganti adeo ingenio,tot^ artibus preditus ivfhu- Uus effet, omnemque illam regionem, que a loppe in Iordanem dDamafce vfque in Betrfebagh tacet, diligenter aitenteque peragraffet, atque ad antiquas cegnofcendas res, d fabulifque tecentiorum ,qui in 'lUu locit degunt, dignefcendas acri preditus effet iudicio, quacunque vidit, omnia exaSi notauit ,& tum literis, quarum autographum tr.ibi aniicuie pignus gr.tttfmu dono dedit-, tum etiam tid/ulii afe depiHu, exprefit. Demenjhabat ffpe ille mihi puero, ex orenarrantis pendenti omnia frre illius regionis loca ,quo fingula modo efftnt ,ri quondam bebutjfe vide-r tentut, vt nunc haberent ;ita vt ego ipfe iam adolefcens fimulachra iBa locorum ab eodem demonjlrata ac depiSa referre expeditifime aliif poffem, dquo etiam magnum &elegantifimum totius lerofelyma vrbis ,&fiiburlq exemplum fuiscolaribusin tela depictum accepi. Quantum autem iSa per hunc virum menti mea imprejfa,facTOTum locorum imago mihi vtriufque Teffammti libros posiea legenti ad multa,qua in diu libris continentur, cognofeenda contulerit ,non efi quod hic referamifatitqmppe res ratioque ipfa decere 1ha yi EXEMPLA fuld.fir£, circt ,theatTA, AtnphkbeatrA, penteSffontts ,pjratntdcs, oklijci ,emas, carpenta, ejfeda,fedfs, tripodes, tnenfe, fcamna, atque alia peni innumerabilia,qtu vel ab humanofuntprofecla ingemo, vel induslria, & artificip perpolita funt ^exornata. Qujbas accedunt &illa ;gefiamina, vestimentorum diuerfitateSydiuerfa ac varia tnftgniurnfortna, quibus &Gentes ^familia dignofei poffem, (oUegiapubkorum&priuatorumfunQmes munerum. Qua quidem omnia, quoniam ad aliquem vfumfpeilare pojfunt, ab antiquis digna funt habita, querumjorma,ratmefque omnes vel literis cenftgnmntur ,vel piiluris &imaginibus exprimerentur :vt hac ilk ra^ tme, aut abfentibus innotefcmnt,aut per manus veluti tradita ad pofteros peruenirent. Inieltigebant quippe viri &ingentoft &do3i nallam adeo ep rem ex iis omnibus qua diquodfunt fortisa nomen, qua quidemfui cognofeendi defidersum ftibiUibus prajimibuf que ingeniis non iniecerif.qusbus ingeniis confulere,& ea,qu.inmn in fe effet,adiuuare,ad fiium spforum ofteium pertinere funt arbitrati. ^od quidem corif.lium,ad eim,quem ipfi Jperauerant,exitumperdu3um ejl. Inter eu enim omnes optimu mgenij exercitatiotses, quas dveieribus inuentas recentmes exornarunt,bifieria fuo quodam veluti ture non pojlremum obtinet locum, la etenim rerum gefiarum feriem ,&narnaionm perpetuo conferuat. Atque ex eius leSione ,quantum prudentia in rerum adminijhatwne hominibus accedat,cuiuis patet. Porro in hif.oriis fapisis fit mentio earum rerum qiias iam enumtraumus, eaq^ vix pofitnt intelltgi ,nifi in ordinem redaSa alicuim opera explicentur. Quodniffiattftpiiis Le3or retardabitur, & uicepta le3tone,eb earum rerum di^cultatem cogetur abfftereteeque magis hoc accidet,quo tflain grauiorihnt, magna^audoritattsferiptoribas occurrent. 'Sejha autem hacatate, qua ea quam ingenua artes ae d^ciplina contraxerant, rubigo deterfa ejl.pltrique doHi, &prajfantes viri fummoffu^,maximdqut adbibitadfUgentia multarum illiufcemedi rerum notitiam craffj quadam tenebrarum caligine obducam in lucem reuocarunt ,^libros ilSs ipfts de rebus conferipferunt .Alq vervduni in aliarum rerum trailatme verte ,SIVE farentur ,hac eu.im ,fi quando occurrerent, attigerunt, &multa qua ad antiquitatis rationem pertinebant, aliequi obfcura explicaiterum. Atque hac de caufa antiquarq merito funt appedati, cm,fciticet, antiquit.tiis fiudioft ea prodiderint,fme quibus antiquitatis nomina inte&iginuUopaUe poterant. Quorum hominum labores ddo3ifmu qmbufque viris commendantur :ciim ex ia non folum prafentia,verum etiamfumaapertt cognofei popnt. Pleraque vero ex lis quorum aut exigutu, aut omnino nullus esi vfus, velob id folum quod diquando txtiterunt ,digna funt habita,qua 'e tenebris vindicata in confpeSum darentur hominum :velpriufquam vetufiate confanipta obliuiont delerentur fempiterna, tum defcriptiombus, tum etiam hiUoriis retiouarentur, &pofieritati conferuandatrade- rentur. Quocirca ,ea qua nonfinefingulari Dei voluntate funt edita ,&quorum adhuc fimma auSorhatis remanent monumenta ajpellu pulcherrima ,fcitu dignifma, atque adel hominibus ipfis vtilipma ;dubium neti e3 ^quin ab hominibus &diligenter conferuari,& continuefudio excoli debeant. Nihil enim eorum omnium, qua Deus infituii, non esi eximia ornatumpulchritudine, atque adeo id, in que tota vis natura adhibita effe videatur. Vt vero ea omnia perfede tenere, diuini potius quam humant eli ingenqijic etiam, veBe ea omnino ignorare, aut negltgete, turpa otqacdefidiA,tgnaut£qut vitio verrendum eli, praferrim iis qui iam acceferunt adJludiaingenuarum artium ,ac ^fciplinarum. Qi^a vero ratione Deus ,vera fcienm,fipientuq^ myfteria, non aliunde quam ex factis verbifui libris peti iufIt, eadem quoque ea omnia, qua non tam argumenta, quam fua funt ornamenta fpientia,ex iijdem hauriri voluit. Ac reuera ea smniaqua bifee de rebus dreliquis funt traditafripteribus, nec traSaiidi fubtilitate,nequereTumipfarim etegattiia,& vti- Itlaie cum iis qua infacrii habentur libris, aliqua ex parte conferri psjfisnr. Quodfiprater hanc qua ex minimisfacta Scriptura non tantummodo rebus, fedetimn verbU ingens capitur vtilitas,nulLi ad homines alia ptruemret :hac tamen vnica omnes ad eiturt rerumftudiaincuari deberent fp'impe&. Nul- Uan enim adeo in tota iSa facra leQme ,vel fnnmiun^ mmimum eH roeibulm qued d spaitufatt- &9 nonfit profeciunu Qutctren ea,quod talem, tanimqut bebent angorem,quin fiitu Jint Sgmfmit,dubiundum non ePl. Adqum tutorii ipfuu fummm dignitatem &auSoritjtem ^illud accedit :in nuUofmSa Scriptura verbo, id modo ft attente, atque exfui ipfm natura coHfidmtur,fummam non elucere excellentiam. Sivero ab ea que ik ex rebus &verbis ad homines redit,vtiiitate,facra p^ina ratio ducatur :comperiemus profeilo indead homines maximum peruenire compendium. Ea enim omnia qua a Spiritufancio funt profeSa ,ad nofiram referri vtilitatem, atque eam ob caufun ab eo epconfiripta, tefiis eli Apojlolus ille fancius. Qt^ebrem quampiures viridoSrina&pietatefngulati, atque inprimisrerum Jludiofi diurnarum, tn tHis etiam qua in facra Scriptura traUatsom minima efe videbantur, pro ea quam iis ineffe crediderunt ,dignitate nullos licet maximos labores vnquam recufarunt. Eifienim multa 'mvnoqueque earum rerum genere funtexpUcara :plura tamen adhuc latere ac deftderari putarunt. Exifiimarunt itaque operafe pretiumfaturosfi hoc laboris nonfolian tn iis qua in nouo ,verum etiam in veteri Tefianleitto defcribuntur, fufciperent, &ad eas fe figuras &mjPleria qua in (acris leguntur libris explicanda 'conferrent; Cenfuerunt quippe huiufmodi ea effe, quorumexplicatio ^optimo quaque expeti debeat: Ammadaerterunt etim 'unagmihu iUis^ac delineamentis veteres illos vt plurimum efie vfos ,atque illis ipfis ad lucis &veritatis cognitionem perduci foluos fuife. Hac itaqueJi nefetantur, veterum illorumpatrum fapientiam, &eaquoTumcollatio ii aurea huius atatis commendationem necejfaria eH,plane ignorarinecefe erit. Equidem eanofie'm genere qua ab Ecclefia nebis ex verbo Dei, dr credenda &agenda proponuntur,ad fdutem fatis epnon negamus. Veruntamen cumfacri libri ideo fint editi, vt in eorum k^'me &obedientia piorum exerceantur animi :id certe per vnumqueinquefacra fcripturafiitdtofutn prafiari debet ,vt nuSa eorum pars fummo(ludio, maximaque adhi- Inta diligentia ab fe non euoluatur. hoc enim non eH ahfimiU iU,qua dfummo iHo omnium hominum magifiro Chrip 'in hanc fententim his fsmt pronuntiata verbis :Omnem enim feriam (inquit is )deSum tn regno calorumfimilem effe decet homini patrifami- Itas ,qui profert de thefauro fuo nona &vetera. At vero inter ea omnia rerum genera qua ad eius qua in factis continetur iikis fapientia apparatum pertinent,facrarumfiruciurafabricarum non minusfua ipfm natura, &arte, quam ea quam in fe continet,fignfi catione efi admirabUis. Si enim vniuerfa 't&a menfurarum, figurarum, totius^ firadura, &artsficq ratio, quafacris continetur libris, diligenter &attente confiderem ,ftne dubio omnem illam adificaiionum rationem ,qua apud Graces &Latinosfuit,aut hinc ad ipfos ejfiuxip, aut certe ob eampetipnium caufam,qubi huk nonfit ahfimilis,laudatam celebratamque epfatendum erit. Si etiam eorumfigmficatto myfieriorum, qua fub iifdem latent operibus diligenter attendatur ,catera omnia, qua futtsma cura ,maximo fludio, maximahominum indufiria &laboribus confirudafuerunt, dfacris operibus longe fupetari videbimus. Pleraque ex antiquis 'ilk monumentis atque operibusfuam in fefe (fateor) fignificationem continuerunt :fed eam profedb, qua hominum fuit Higenio ,'tudicioqut cendituta. qua etiam-neque adeo ed exada, quin eam pterifque in locis inepta tffe deprehenderimus, Atque his quidem pUrique dodrina &pietate viri pradantes rarmibu addudi, ad Jacrarum fe fj/ricarum inuefigandam ,cognofcenddmque rationem contulerunt. QiurumnonntiIli(vt quedfentio libere dicam )ade'b egre^amhac 'mre pefuerunt operam ,vt ^ipfis mbil nonfit prajlitum. Verumenimuerb cum idorum exemplo, idquoquefiudqgenus anebis non fitpratermipum :qua maxima potuimus dihgentia, quid ah vnoquoque 'idorum redefit adnotatum,& quid etiam minusfit animaduerfum, ohferuauimut. Et quidem nonnullafcitu maximi digna,vel ob facra liHgua,vel etiam Architedura ignorationem,aut pratermip,aut certi eo quodebuerunt modo,neque inteBeda, neque trathta ep comperimus. Eum enim quivtraquenon ppraiusfacultate, multO“ rum tum verberum ,tum rerum fignificationem ad rerum ilLirum cognitionem neceperiam ignorare necepe efi. In illss enim^ui- Knit 74 NOAHjSrVE «a o^trihm hic efi cenfiitutus oriU,vt ia, fitquorum caufii oftrum moles olm Beet,primum ex eo quod in fi habent myHe- ^Deofum infiituta,verat exphcuimusfigntfi. ritj,m9x arteiquainiuefiprtefianttpma) catienes: ex quibus quidem arcana HIatum AC pofiremb ex verborum ,quibus defitibunadmirMia, tum cognitu dignifima inteSigi tur, vi &vfu cognofimur. Qs^tetrea nobis, poterunt &cegnofii. Ui eorum vero gratiam, quibus fummo Deus beneficio ,tum arcana quibus nefira hac opera nondumfatisfacere HkufignificationiSftum etiam linguaHebraca potnimus, atque adeo eorum omnium qui fitatquearcbiteclura artis cognitionem impereris dant operam Uteris, aliud ,vt fieramus, tiit (eaquamfit exiguaingenue agnofemus) opusin quomnia hac latius explicabuntur, nihil non enitendum duximiu ,quod medb aut dnobis, aut aquopiam alio proficifeetur. hac in parte ai regiorum apparatum SMo- Interim vero nollros hofie labores,quos eb Utrum ,&in communem omnium vtilitatem bentius fufieperimus, quo eos vobis gratiores conferre pOjffemus. Vobis itaque,pq acfiudioft fore meUigemm ,aquo animo accipite. Vtin Cbnjiofratres, tum arcailbus dKde AiUfifirumeB, Leciores.veSlris fiudiu ac votis ita (at£ ,tum tabernaculi dMefe ere^i ,atque neftrisfauere conatibus, vt ad alia vefiraometiam eorum officiorum, quo dSalomone niumvtilitatisgratu&fufiipienda&abfol- Juntinfiituta, rationes omnes qtupotuimus, uenda, currenti (vt aiunt) calcar additis, &feduBtate &breuitate expofitas ,elegan- Datum Ant'^eTpi£ prife eius dsei^ quo die fetique imaginum firuSura reprafintatas exfium in omnium honorem Saniorum d- Ca- bibemus. Hkquoque nonnullas iorum my^ theBcacelebrtUur'Ecclefi'ai fiertorum ,quo uj in rebus continentur, ^ NOAH, SIVE, DE ARC.E, FABRICA, ET FORMA. VOLVMENr. 8pERVMomnium qute forma vero tunica ftiit, qua tomm cor- ar:ceonftant, initium pus velaret, brachiisque inferendis ,&• vfus eft ,qni qiiemadmouendis manicas haberet ojiortiinas. modum reiie fabrica Ita etiam arca fabricanda prima canfa parari debeat,. praei pue &rario.hoc cftjvfus ipfc primus efi Noadocet, S.S.E. Fecit quocho per Deum indicatus; ipfo videlicet que Dominus Deus Ada &vxori eius rei paranda &conrtrucnda nomine exzonas pelliceas, &induit eos. Fuit priprelTo. Non enim abfolinc ouamliber muisrtiura dodlor Dieus hominibus,qui arcam fine diferimirie, quam faccrct,fibi cum nudi ei&nt,non fatis redtefeie velapropofitam accepit Noc. Sed fingulare uerant, ex. ficuum foliis perizomata paquoddam genus, quod Hebraice THE- lantcs; commodum oportuit efieveftibah dicitur. Sunt enim duo Hebrais mentum, quod noo folum pudori ,fcdnomina, quorum vt vox, ita fignificatio iniuriis etiam tcmporisobfifterer. Ideoexipfovfuvariacft.-aherumcft aron;. p-i» que &aptamateries vfurpata, &com« alterum The ba h :pro quibus Latini moda atq. habilis tegendo, ac roouendo Interpretes arcam reddunt. Sed aron rorpori forma indud^cft; Vfusfijjtinadresanimacarentcscuf{odlendas,aficrdamentum& velamen; Materies pelles, uandasque paratur. Guius generis fltit jExtf(ii5' ad xlhim arcendum iniierfb,ad frigus illa celeberrima veteris Tcftamenti Deo geliendum admoto ad corpus veliete: &cra arca, ad ciunYfum.concinnata, vt diuins' SE ARCiE dluiQS I^ts tabulas, 5cMoydsvolumi- na cum va^ manus atque Aaconis virga condnercr. Fnit etiam altera loas regis ipflr.14,8. iufiu fafl:a,atque ante templi fores collocaca, in quam oblatum ad fatta te^ curanda argentum inferretur. Atvero the- BAH. animantium.prscipue vero horninum,qaiin aquis exponi aliqua dc caufa iubentuc, confctuandorum cauia paratur. Neque in alia fignificatione, neque ad alium vfum vfurpari hoc nomen in Hebraicis obieruauimus. Hocenim verbo diuina Scriptura perpetuo vtitur in ea (lrudiuraappellanda,qus (alutis canfa aNoe parata cft :dc qua nobis hoc loco ixed. t. j- (ermo habetur. Et in ea etiam,qns Moyfi infanti, ad flumen exponendo, dmatre eft parata; quam vetus Latinus Interpres cx materia definiens Tifcelkm bis dixit. Itaque aron ad quamlibet aliam rcra &vbique feruandam jthebAhvero ad homines in aqua expolitos coferuandos tantum, non ad nauigandum,autad aliud tranfigendum negotium, (cd tantum ad vitam tuendam comparatur. Et quoniam non modo rem illam ,cuius caufa parata eft arca.hoc cft expoflrorum hominum (aliAm ex aquis ,prsiftabar; (ed fignificationem quoque referebat arcanam, anobis aiu alio cui Deus anerucrit,aliquando explicandam :Idcirco arese formam qnain exprimere oporteret, iplb nomine audito fatis aperte nouirNoe: Nimirum oblongam ,quatuor angulis conftantcm ,qus iacentis hominis in ea conclufi fignificationem indicaret, quandoquidem humanu genus ad odto animarum numerum relatum illa arca exponebatur. Manifeftum aute eft,M<^lls expoliti arcam eam forma tenuifle ;alioqui infanti iacenti minus aptam fore, fi vel quadra omnino, vel faftigio terminata, vel angufta,vellaxa plus iuftocflct. Vfus &fotmi cognitione materi? comparatio fequitiir. Eam vero Deus ipfc aptam operi faciendo indicauit ex lignis gofher, quam quidam pinum, qutEGermanrce kvfer dicitur, foilTc volunt. Alij TEREBiNTHvM refinofam lignum &fulphurofasbaccas ferens; FAIRICA. 7j- quam in Syria proceram crelccre aiont, Chaldsi omnes kecron exponunt, fine Cedrum, vnam ex multis cedrorum generibus,qu£ fideles ad vetuftatem materi? funt ,8caquis non cedunt. Hanc vocem GOPHER Latinus Interpresle- «^4/« venit. Eft autem Hebraice fingularis numeri ,fubftantiuum nomen, in obliquo pofiram. Grscus Interpres quadratis vertit. Poftulat autem vfus cognitio ,commoditatis difpofltioncm etiam, vt fingnl? res locis aptentur fuis ,ne quid in alieno Ioco,auc importuno fit. Eam veto rationem Dens Noe fatis apertam pr?- fcripfit :Manfiunculas in arca facies. Hebraice cft; Nidos facies eam. Varias enim fitu ,&forma manfiones elle oportuit ,quibus vatia animantium genera concluderentur, quorum naturam NoS patri figiilatim cognitam cfle credi» mus,&qnod genus cui focium ,qu6dve infenfiim inuilumque foret. Quanquam in illa tempeftacis anguftia, atque vitte priuat? fingiilonim conferuanda necef^ fitate, magnum omnium con(en(am generum,magnam concordiam arbitramur eo au^ore immiflam ,aquo primum condita,initio crefeendi Sc multiplicandi pace inter fc cuftodire iufTa, aquo etiam paulo ante dtluuij tempora ex eundis orbis terne partibus confluere, &in arcam congregari iufTa funt; qu? tamen concordia non prohibuit quin certa genera cerris veluti carceribus cflent conclula, aliis quidem cancellatis, aliis contigua maceria contundis, aliis fuperiiis, aliis inferius, aliis etiam tn domuncularum,aliis in fouearucn vel antrorum modum effedis. Namque id Hebraicum verbum kinim,hoc eft, nidos,apetcc indicat. Conftat autem nidos vatiis formis, variis etiam formarum concinnitatibus ftrui ,pro varioauium &animantium,qu? nidis gaudent,jngenkx Nidos itaque interpretamur manfiunculas nidorum inftar, varias &Angulis animantium generibus accommodandas. Hoc autem loco de bitumine admonitus cft Noe, illa nimirum fignificadonc dcb«« Ki 7<{ KOAH. bitumen addi non modoabfolucooperij fed {inguiis panibus &manfionibu$,(in> gulis Inquam nidis :ne quid vcl interius, velcnctimhumore,aut malo halitu isdi, n'c quid viiij admitti poITet. Erat enim iheo genere bitumen iotcr apparandas materia: partes ad commodiorem vfum oportunius. Commodimautem finguls partes in tam vafta fabrica bitumen , eum primum confttuibecllent,recipere, &diuturnitate temporis combibere potcrantjquam poftquam omniafimulfuif^ fthe conftruda; tunc enim fuperindudlum bitumen, &fiquid rimatum fa- €tumei1ct,oppiere;&iara penitus batrenti prioris bituminis incruflationi aggluti^ nari potuit. Triplicem aurem contignationem in arca conftitui voluit Deus, &fingulas contignationes nidis illis ,manlionibufqueoportunis diftingui. Itaque vniuermm opus tribus partibus interius conflabat, squali liante fblo invniuerfum exttnfis :&in fingulis fblis varis erigebantur cclluls, fuis porciscommods,& cancellis claufs. Atque ita ad verbum feriptumeft. Infimos fecundos &tertios facies eam; hoc cll,arca omnis erit nidis referta; ita tamen difpofitis, vtaiij inferiores,alijrupcriorcs, &alij fupremi cfTent. In omni enim contignatione fuos nidos aptari, in nidis ipfis animalia commode claudi,& ineadem contignatione;commodiflimum erat, vi cellaria &promptuaria fingulis generibus in rua,vt na vocemus,regione appararentur, ficetiam fatis negotij datura o<5lo hominibus in eadem arca conclufis, vt fibi, &aliis alimenta,&pabula miniflrarcnt.Exillimamus amem fingulas regiones inflarhabuiifefaui abapibusconflrudlivarias & multiplices cellas, non tamen squales, atque iradifpofitas, vc cum ipfis ad ingreflum &exitum ,tum hominibus ad cibos miniflrandos aditus eflet facilis. Atque hsc de totius ares fbrraabrcuicer difta fiinr. Magnitudo deinceps paucis explicabitur verbis. Ares longitudo cx diuino prsferipto oibitorum fuit trecentorum. Qrantus SIVI verb cubitus eflet, cuius fecquensin factis libris mentio inucnitur ,in libro Thubal-cain, fiuede rocnfuris docemus. Latitudo fuit quinquaginta cubitorum. Altitudo ad redlos angulos quadrata fuit cubitorum triginta :ita vt fextuplo longior elTet quam pro latitudinis modo;decuplum autem longitudo altitudinem fu* peraret. Hsc autem hominis in terra iacentis &mortui fecundum longum, latum ,&altum obferuata menfurarum ratio efl. Primum igitur ex trabibus artificiose connexis parata cft bafis,cubitis trecentis longa,& quinquaginta lata: cuius craififfims trabes poflrems erant, cxcepturs arredlarios angulares ad angulu rctflum infertos, cardinibus quadratis ,inque incaftraturasfubicftarum trabium infixis.. Deinde confequentes arrcdarionim ordines ,vt columnarum trigenum etiam,, cubitorum quaruor coflas larernm conftituebant, dipcrquos epiftylia imponebantur ex trabibus ad cardinis excipiendi formaro excauaris. Anterius vero certi etiam trabium ordines, rede in columnarum condituri modum, tranfuerseinterpofitanrabes ftidineftnt,.vt cpifijjlia. coliimnis fuflinerifolcnt. Deinde tranf. ucrfistrabibns, fiue epiftyliis affixi tignf aflercs excipiebant ,itaque pauimentum excipiebatur. Oportuitaurem fubinfimocanaculo vacuum locum efie, qui nauium feminsindar, fordes ex foperioribus contignationibus deiiolutas exciperet ,faburrsq, commodam partem ad ares in aquis libramentum contineret.. Hoc tribus autquaruor cubitis altum parari faris fuit.. Deinde primum ccenacuium in quo maxima animalia, cum mediocribus effe poflent. Hoc potuit duodecitircubitorum menfuram in altum continere, qus maximis elephantis fatis capax manfio efTet. Media vero contignatio, in qua minora &leuiora genera conclufa fiint, fex aut ad fummiim feptem cubitis alta fuit. Suprema vero omnium homini, & domedicis animantibus,vt canibus, felibus&auibus multis, aut omnibus fe>rtafie SE ARCiE tafle excipiendis, o<^o altitudinis cubitos obtinuic.-atquc ita triplex canaculum cft concinnatum. Deinde vero teclum additum eft, ciuuum in arcus formam ,vt fcrcrtum,fiue corpus bomiiiis iacensreferrctjatquc ea figura.vt ventis impcllentibus melius obilftcrct, &imbres illapfos effunderet commodius. Fuit autem arcus ille, qua parte aicilTimus, hoc eft in medio no altior quam cubitus. Sic enim in prsicriptis acceperat Noe :I» cubito cottfummabu fummiutem eius. Hebraice legimus ;Et ad cubitum confummahis eam fuperne. Habuit autemieneftram luci aliquando excipiendse oporcunam ,in altero ex minoribus lateribus, quam puppim aut frontem dicere polTumuSjCO in ccenaculo,jn quo hominum manftofuit. Hanc duplici nomine Hebraica lingua vocat szo HAR,quod amaximo dici fplendore, hoc eft meridiano dedudum eft. Idqucfemcl tantam in faers feriptur® libris vfurpatur. In preferiptionediuina; Fcncftram in arca facies. Hebraice eft : szoHAR facies arc£ ipli. Eadem & altero nomine halon vocatur, magis coqimunijquodad vfus profpicicndi, Sc ingrediendi, atque exeundi pertinet. Itaque lucem in arcam illa ex feneftra acceptam intelligimus,neque id perpetub^led cum diei fplendoreftet in Meridie, quo argumento dies cognofei poterat.Tamen alium illius feneftr® vfum nullum fuifle obftruauimus ad finem vfque diluuij. denef.l. Tunc enim aperuicNoe feneftram areat, quam fecerat;antea enim nunquaapena fiicrac. Oportuit igitur aut ceratam telam, auc vitrum, aut aliquid aliud pellucidam feneftr® port®addi,vc in claulam arcam lumen aliquod penetraret ,quantiimadcognoiccndum diem in carcere detentis fatisfuerar. Exiftimamusetiam &foricam io arca fuilTe.qua (brdes il!®, qu® retro odore aut alias pieftifera exha- *latione nocere poteranc,in aquam deiiccrentur :nihil tamen admitteretur aqu®. Atque h®c etiam pars inter nidorum nomina Tcccnleri poteft. pQrtam etiam arca habuit commodo FABRICA. 77 loco, in infim® contignationis regione, ad alterum latus ex longioribus ,cuius oftium ad inferius limen ferratis cardinibus adnexum terram verfus demiflum aperiebatur, &pontem fiue fcalam animantibus arcam fubituris pr®bebac. Itaque aperiebatur ad exteriore partem,atq. ab lis qui extra cllcnt ,claudebatur, curo feni.ftra ab iis aperiri clandiqiie poilcr qui interius commorabantur. Vtramque aurem ratione illis verbis indicatam IcgimusiEr i»r/a^r tumBominusdefoTu-.Cmt vt Hcbraiceiegimusnon fine myfterio, EtCen-y.: claufit Dominui aduerfus ipfum. Et de feneftra feriptum legimus :Cumque cranfilfent quadraginta dies ,aperiens Noe fc- Dcftram,quam fecerat,dimifitcoruUj&c. Erat autem ^cis capax arc® locus, ad omnium animalium genera continenda, feleftis ex mundarum natura fcprenisj c®tcrarum vero vnaquaque fpecie binis. Neque enim infinita animantium genera fune ,fed qu® certis generibus comprehenduniur.-vt in Leuitici letftionibus obferuabimus. Namque terrefttia animalia, pr®ter ferpentes,qu® vel antiquorum diligentia, vel noftroru experientia temporum inuenitjvix cemefimura quinquagefimum generum numerum excedunt. In quibus bouc, aut equo maiora pauca fiiDtj nec plura quam fex :squalia non multa :Minora vero c®tcra omnia, qu® omnia in fecundo coenaculo vna cumoportuno cibo contineri commodi potuerunt.' Auium vero fpedes omnes in tertio cum hominibus o^o. Naroquearc® bafis cubitos in longum continuit trecentos; in latum vero quinquaginta, qui ex arte multiplicati faciunt cubitos quadratos quindecim mille. Hoc tantum in area fiue embado bafis ipfios : qui rnrrns dodi in triginta altitudinis cubitos ,conftituunt cubos^cubitalesquadratos quadringentos quinquaginta milleiquod cft fpacium integruares ab infimo pauimeto ad fo^rudas vfque.Deinde vero arcus illetedH fiipremiquiin dimidio vno cubito erat altus plufbua parallelipedt fui dimidiu continuit: hoc eft plufqua fcptc tDTlIe quingentos cubitos. lESElEEtjSlVE BENEDICTI ARIiE MONTANI HISPALENSIS BESELEEL. SIVE DE TaBERNACVLO, Principio tabernaculi ftatuendi vfum cognofci oportuctit-Cu- iu3 rado tnarecis natura, dcoportunam copiam, deinde formam,&coramoditatem indicabit. Atque propofit* fibrica vfus ille erat ,vc populus Deum fnguUri prouidcntia ,&prsientia adl.- ftcntem tanquam regem ,iinperatoremque fuum adiret,arque de rerum fuaium rationibus peteret, &confuleret. Atqui vagancibus,& mobilibus non permanentem sdem ,fed mobilem ad illum vfum parari conucniebac. Paratum ergo eft tabernaculum, quod sdis regis, fue prstcwij in caftris vfum daret :conuentum- ^uc populo ad orandum, confulendum, adorandumque Deum appararet. Sic enim {ctipturolcgimusiFacicntque mihi ranctuariu;& habitabo in medio eorum. Igitur ad regiam optimi marimi,& putidlmi Dei sdem quauquam mobilem, tamen eam materiam parari, afportarique oportuit ;qiis &conditoris omnium maieftatem referret (quatenus cs- Jcftia referri terrenis polTunt) atque cultores ipfos, domusque frequentatores in admirationem, contemplationem, atque fui ipibrum cognitionem ,&probationem adduceret. Aperte enim admoneri polfet, sdificiiim cibanti forma, ac pretiofa materia conftrucfura non decere a fordidiSjimpuris, &contaminatis adiri. Paratur ergo materia varia ac multiplex, ad tabernaculi mobilis ftru^iam, afiliis Ifrael fpontaneis donariis diata ,eo etiam A: elegantiorem ,&Deo regi gratiorem, quo libentius oblatam ede conftatet. qua dere lic Deus agebat: Loquere filiis lftaci,vt tollant mihi primitias; ab omni homine, qui ofFcn vlcroneus, accipietis eas. Primum autem preciofiiEma quzque indicari oportuit,vt ea obUtioAcanimum offerentis probaret fpontancun3,& maiorem in fuppeditacione diligentiam exigeret. £ff enim facile ad ffrudiuras viliora parare; confultiOiraum verb fuerit cariffima ,Si predofifilma qusque primum colligere; &coliedia£nimare :ne quid operi faciendo deefle poffit eorum, qus oportuniinma,maxiraeq, neceffaria fune. Adsdificium ergo, materia, &arte prsftantiflimumjqualc tabernaculum Dei efle decebat 5optimam in primis matetiam,nempe aurum,argentum,&deinde csteraiobfcruato naturs &zftimationis ordine, comparari oportuit: Cuius ille index eft : Hatc autem funi qn* accipere debetis: Aurum, Argentum, /£s, £x lanea materia filum colore hyacinthorum Orientalium. Colore purpureo ,hoc eft, puniceo, feu grani roaiigranati. Ruber dibapms color, cuius nomen vulgare cremefinura eft. Liaum ^Cgyptium tcnoiflimnmj&fortiffimii, quod prsftantife fimu candore accipit. Exquibustel? fiunt, chamclots didhe ,imbribus ferendis oportunat ;neque enim cito aquam ebibunttideoqueilla materia ad ferendas fub dio agen- • tibus czii iniurias veftibus apparandis vfurpatur. Sic Poeta ceaniu 2fec Hyacinthum,•< '{ Purpura, Coccus bis j tioftus. / BylTus, - Pilicapra Pelles iau- Ehins, DI TAB ER 2\ec mnns 'mttua barbui man/tj^ mma Cinjfphij tondent hinufetafqus comaius Vfm ia cafimum ,&miferii velmiaa nautu. ("Colore rubro imbues, ex n11 .-!quibus aulsaconfuun- Pelles anetuj ^i'ua I.<tur,qus vhIoo ab Ararubneats, 1ii" *„u/® r- IbibuSf&HilpanisGuadamccis vocantur. fTaxorum pelles ,horrido j pilo, &sftu^aquifquc 1arcendis oportuno. id “a enim animal in aquis, &in ficco degir.acrem pariter ,&aquam perferens. fCedri genus cft prarftanrillimum ,qiiod sdificiis conftrucndis sternas materias prsbet. Sunt autem plura Cedrorum genera: qus abilla prsAanciaSitim ad vicinam vfq.pineis &piceis naturam gradatim decedunt. lignaSiiitH.J Fuit vero huius ligni fatis magna copia in deier- to: ferax enim illa regio huiufmodi arborum eft. Namque & in deferris Moab, noii nimium procul aPha* ran,vbi cabernacalum confttuiium cftjocus fuit ab haru arborum copia, diflusSetim. Materis comportationem forms defcriprio confcquiturqiiam rc^iiflimhfctl nuUa deferiptio aut melior aut clarior^ quam cxempkris ipfius propofita forma ^quam artiBdo imitari contingat. Fuit autem exemplar admiradum Moyii iri monte aDeooftenfumjfpiritualcil-^ iud quidem,& imiifibili materia, diuino plane arrifidoconftruiihin),D€oqQC h«»- bitatort gratillSmum, &prstet omnes terrenas kbricasopportWMffimnmtcuius ^quam. edam fpiritaalem dcfcripdo- NACVLO. 79 nem nos indicaturos fperamus, artifice fummoderaonfiranteip/oDeo. Sedillam vlfibilem formam, quam illius exemplaris velut rudem imaginem in terris exprimere licuit, nunc explicare contenti ilimus. Ofteiifam cft igitur verum ipfom exemplar Prophets admitanti & diicentijS. s.E. luxta omnem fimilitu* dinem tabernaculi, quod oftendara tibi, &omnium valbrum, &cultuum eius ficfadetisillud.Appcltatur autem exemplar illud integrum cum omnibus partibus, &idonea ad vfum fupelledtile,cuius membra, atque ornamenta ,&apparatum omnem fingilladm deferibemus. Arca. Arcam primam confici iuftit Deus, quam fibi ille.folijlocodciigebat in penetralibus tabernaculi colloca nd-nn. Huiusenim arcsconcinends caufa vniuerfum tabernaculi parabatur opus. Vbi enim arca efTct.ibidem fuara prsienriam finguiari modo certam prsbctc rex iple Deus dignabatur. Erat autem arca eius fornis, aiius eifc folcnt, qus ad res confertiandas parantur, maximi vero ad pecuniam, vel alia pretioia rerum genera. Hac enim fignificatione ,hisque vfibus nomen aron nonnunquara in feriptiiris Veperitura obieruauimus. loieph namqtiecorpus in piomifEim r^ionem tandem afpottandum, aromatibus conditum in/£gyptoin AiloN fuiffe /eruatum legimus. 2t lehoiadah Sacerdotem AR.ONfccincIegimus,in quam donariorum pecunia inferretur. In hanc autem arcam legis afelats,& conferipts tabulasinferri iufiit Deus ibidem aficniandas, in perpetuum teftimonmm fcedeiis inter fc, ac populum fanciri. cuius faderis condirionibus, &populos Deopietatem prsftaret, &:D.cospopuk) tutelam, curamqueregiam, atque gabernarionis commoditatem prscjpuamprstercsteras gentes exhibcrct< Skenim Moyfes hac de reirripmm rcKquiu- Io tempore ^odixit Dominusrad nie,Dolatibi duas tabdias lapideas, fteur pic^ fuerunt, 6c afecndeadiBcip moiKcrn.- facies que arinst ic. Dra/.iCji $o beseleel cam ligneam; &Tcribam in tabulis verba, qua; fuerunt in iis, quasante cxinfregifti, ponesque eas in arca. Feci igitur arcam de lignis Secim ;cumque dolaffem duas tabulas lapideas indar priorum, afcendi in montem ,habens eas in manibus :fcrlplitque tabulas iuxta id quod prius fcripferat, Verba decem, qu2locu- tus cft Dominus ad vosm monte de medio ignis, quando populas congregatus cft ,&dedit eas mihi. Reuerfusque de monte defeendi ,&pofui tabulas in arcam quam feceram ,qua hucufquc ibi funt,ficut prscepitmihi Dominus. Vfus itaq.arcs fuit fcederis conditionum conferuado ,perpetuis conteftandi faculis. Quam obrem huiufmodi adiunSis arca appellatur in facris libris,Arca teftimonij, liue contcftationis ,quod initum inter Deum,ac populum fmduscontcftaremr: Arca fosderis ,quod fmderis contineret verba, Legis pracepta decem: Arca Dei nue elohim ,quod Deum gubernatorem prsfentcm teftarctur :Et arca Domini, ftuc nominis illius arcani, cuius facramenta Ifraehdco populo credita erant, mifcricordiaequc vfibus illuftria, inccrim,dura legis cura integra,puraque permaneret: idcoque etiam Arca fcederis Domini dicebatur. Conftabat autem arcacxaftcrum materia ccdcinorum,illa prscipue commendabili nomine Sitim :incorruptibili natura fua, atque ad libros,ac monumenta conferuanda apprime commoda ;commiffis lignis fabrili iunitura, ira vt vnum quadrangulare opus fieret,longum cubitis duobus &dimidio ex duobus lateribus ;latura ver© vno cubito cum dimidio; alturo autem tantundem; ita vt lon- 'gimdo latitudinem ,atque altitudinem vno cubito fuperarer. Prstet lignorum diuturnitatem, elegantiam, &foliditatem, addita cft etiam auri puritas atc£, laminis aureis interius, exteriusqueobduds :ita vtipfa interior, extetiorque materia imegriratem ,paritet ac fimplickatem prz fc ferret. Ipft ptsterca fuperiori ares limbo aureaipM -coronsinftaradiuniftaeft; ad eunv&r^ ,SIVE modum, quo antiquis operibus cornices addebantur. Ita autem corona collocabaiur,v(opercuIum poftea inducendum, contineret. In quatuor longiorum laterum angulis quatuor atmills,fiuc annuli aurei affixi fuere grandioriorbc;qui pdfftnt vciles induftos,ad arportandi,& ferendi commoditatem excipere, His annulis duo veftes lignei ,aureis laminis omnino obdu£ti, indu6firunt:qui Sacerdotibus (quorum curse ares onus ferendum comittebamrj tenendi,tollendi, atque portandi commoditatem prsftarent. Cauit autem Deus, ne vcftes vnquam armillis extraherentur, ne vnquara Sacerdotes fe ares fetends curaliberatos putarent. PROPITIATORII DESCRIPTIO. SvpERioREM ares partem operculum vebbat totum aureum ;eadem longitudine,ac latitudine qua os ares erat; videlicet cubitis duobus cum dimidio longum, &cubito ac dimidio latum :ita ve intra coronam ares indudum tota clauderet arcam. Eram igitur ares latera cedrina ,auro obdutfta; operculum vero ipfum folido auro duiftum :ditftum Hebraici chaphoreth ,averbo cha- FHAR:cui Latins operiendi &peopitiandi lignificadones apte rcfpondent, Qi^anTObreroaLatinisInterpretibusPropitiatorium &oracuIum,intcrduro opertorium vocatur. Nequeprztcrfignificaiioncm,vt alias exponere dabit Deus. Propitiatorium fiuc operculum duas puerorum imagines, auro folido fadfas vtroquccx latere continebat ftames, pedibusque ita conftitutis, vt concinere fefc poftent ,brachiorum loco alis prsditas, quas altera imago contra alteram ita tendebat, vt operculum fuperiusobregemes fedilis formam pararent :vebti nquis pedibusin operculo conftitutis vt in fcabello ,ipfc fuper obtentis Cherubim alis ?//»/»). jp* fcdcret. Namque hsc fedes Dei erat. Sipet fspiffime fcriptumlegimusr Qui fedes fuper Cherubim. Erant anierrt n>ai ?*• ris& fceroins rpede varij;cstcrifibi oraninosqualcSjinuiceraque fimile$,rc(cque SE TAB! qae mutuoa^picifimesjfaciead propitiatori] fpacium conueria: ita vtiDiidentem alis fuisDcum ,ac propidatorium pedi» bus prementem confpiccrcnt, s. e. Et lotjuac ad te fupec propitiatorium ,ac dcmedio duorumCherubim,qd eiunc fu» per arcam leftimoni], eunda, qua man- ' dabo per te filiis-lfrael. 'M EKS APANVM. Post confttudatwarcamcam operculo &Cberub iubemr Mofes facere menlam de lignis Sitim aflere vndiqnc dadilisauri laminisopertp;ita vtmenfs corpus, vt fic vocemus, cedrinum; pellis ip(a aurea ellcc.duobus longa cubidsjlaca vno 'cubico; &. alta pedibus adiundis quantum cubicus ciim dimidio tollituri Circundabatur autem .faperius menii limbus claufura aurea,hoc eft,ornarae&- to lato, quodcpiftyli formam tefecebatj Ea.yerb palmi vnius menfomm’latitudine concinebat: cralTa quantum coronami fluecoronidcm fuperdudamferre poffets Quatuor aute pedibus fulci^atur meri-, fa ;quibas quatuor an^It additi locum vedibus inferendis ad toltei^um ferendumque commodis, pradic^ant. Erant autem annulv fabclaufufa non magis etiam quam-clauiiira -cum-coroiudc pr<5- minenceSy-Vedes ex cedrino ligno; auto obdudij-eoque dudili :quitamen tunC inferrentur-in armillas, cum menfaroouenda,arporcandaquccflct.-Huius-mcn- 1$ vfus erat ad panes perpetub continendos, yigis conuiui) fignifieatione, &forma; cui minifierio fcutelk*, cochlearia,5i' fcmififluliad libamen, &cxputgatoria inftrumenta ,.quibus incnfaabftcrgcrctur ,omnia hxc aurea fuere. 'Candil a’brvm.. Cande.tAB ri nomen Hebraicum aluce, qua iemper praedrtum erat, fiuea lucernis,quas eQntiDebat,&dum eft me- ORA.H. .Eft enim:NiR lucerna ardens, quales candelabrum illud fcptcm habuit perpetuo lucentes. PofTemus-cx vocii pondere Latine vertere lucernatam :idque nomen ad at.canam ilgnifi- IRNACVIQ, cauonem iceret .* Sedadianip^mio» dicandam ,candelabri nomen fatis eft idoneam. Fuit autem candelabrum non minus edam quam cstera* faets domus parces exemplari ptopofito praferiprara: idcoq. recondits fignificaaonisbabltum monumentumi In primis enim materia fblida purifE- moauioconftabatjcotum dudile integro ' opcre;&cohririuum prteter lucernas,qus impooi&depbnipoteradty&prscerprotradoria& emuDdoria'.Ommum tamen fimul,candelabri videlicet &inftturoeii-' torum altorum ,pondus 'non maius auc minusquam cHiCHARfuir.Ioquoaid-' ficum dexteritarera admirari eft. Forma vero cANj?.EtA.BRi HVIVSMOnt F.ViT. .- Pes ipfchumanifembrisfigQram habuifle -videtur exnomine Hebraico Tv quod femut fignificac. Eft enim femur fedeptishbmiriis bafis. IgitUr pedefn tnferips latum &fuperms anguflibre obelifciiete forma pmgimus.quod oportunna meftfuta; quanta videlicet femoris ad tibiam ratiq eft, haftilefubtilius produ- ' cerer, vt tibia ex femore connexa producitur. 'Hoc haftile Hebraice 'k anedicitur:- Latine Cannam' fonat.' HcCjVi 'tibia femori, pedi aqualiserat. Deinde pomi fiuc mali figura erat ,quod veluc nodus tres ramos produdlos emittebat : medium'vnum teiftum ,duos vtrimque paulo altius.- Duoetiam alij rami diducebantur, redo perpetuo crcfcentc,& pomo firoiiiterdedudionem proferente. Duo irem alij eodem ordine prodibam ex pomi figura. Erar igitur ipfum medium haftile ,quod llngularitei Cande, •labrum vocatur ,rc£him ad fummum vfquc. Et fex rami ex duobus lateribus, vtrimque tres prodeuntes, cum tribus nodis ad pomorum inftar fabrefa^. Rami finguli ternis patulis fcyphisornati erant, dbloi^is ,bina latera zqualia habentibus, ac binos angulos efiideDt!a,altcrura acuriorem,obtuliorcra alterum,vt amygdals apertz dimidium cauum leferrcntfinguii fcyphi.L^mus enim He- Lbiaicc 88 A.R IB I , lia Chichar 5seris autem pdpdecim mjlliaCbfeharim ;chalybis vero fiae fcrji, centum millia Chicharira. .Contine-, bat'autem Chichar vjilgarc, fcxagin.ta .lir bras ;&fandum ,centum, &viginti, vt in libro dc Siclo docuimus. Varij . prsetcrea lapides apl.urimis donati funt. Atque in thefauros comportata res 6m-, nis ichhiel; Gcrfonits credita eft, Neque enirii tantum opus fine magna pecunia, eaq. iam fepofita.deb^bai incipi: id enim archicedursrede mfiituta.ratip. Zuci4‘ non patitur, s.s. E, Q^, enim ex, vobis, volens turrim, sedificare,non ptius Tedens cornputat fiitnp.tus, qui necelTatij funt, fi faatwat ad perficiendum,: nc poftcaquara poiuerit fundamentum ,Sc non pomerit perficere, omnes qui viderint ,, incipiant illudere ei, dicentes, Quia.hic homo cte-. pit zdificarc,^ npn potui: .confummare. Fuit itaque praccr aurum., argentum, atque ss %d vafa omnia fcpofitqm ;.Votiui ir.Scoo. ^&populo donati Chichar Adtrc. odo roilli3,& Adareppim decem millia: joooo. algenti decem &feptem millia Chichar; r"i^'^ooo' ododecim millia Chichar ;&ferri 'Aer^°' millia. HcEC autem fumraa ad X18000. opus ipfum aDauid parata filio Saloferri moni tradita cft cum exemplari .totius jc.ioocoo. operis: vc multi ex audoribus feribunt- Proxima eft artificum. &operarum cura,& difiribiKiotquam fapienterSar Fomon infHcuit,acceificis e.Tyroarchitcdis regiis'; quibus vna cum, futs collato confilio &: additaopera sedificium omne fclicius,cxpediretur,& citius. Sed quia. *magnum opus longi temporis fpacio indiget,id t£diu.m operarum frequentia eft redemptura, qua: ad cadendam ,apean- •dani ,componandamq. materiam cora-, paratas funt ,regij decreti audoriiace iotetpofita, &.idqncis operaram prarfediscreatis. Ex Ifraeli ticis igitur profelytis ad lapidicinas addidi funt odoginta millia hominum ^ieptuaginta millia» qui Iapides &ligna ad locum opprtungm afpor-. tarent. quibus induftrij &ingepiofi virL ^prxfedi fime ctes mille, ^{excentt.In-. uemi enim fuere illo tepore inter Iftaclitas profclyii centum &quinquaginta SIVE., mille ,qui operas fu^s ,praftait polleor, . Sc tres mille Sc fc^centi,qui illos alios ex-.- ercerent. Frstcr hos etiam ex Ifraelitis - deftinaci lvmc. ad Libanum montem tri- . ginta miile.viri, qui Tyriis lignorum .C£- • foribus adiumento ellent. Ex his in tres parces diftrtbutis deni, milleni fingulis menfibus in Libano monte lignorum cs» • foribus operas ad minifterium nauabant,- Erat autem multa.artificum optiraorun»> copia, partim eorum quos Dauidinftra- ' dos ad id operis regiis-ftipendiis optauerat,.partim ex Tyriis Phanicis archir&- durff peritiflimis, .& Gtscz non ignaris. , . Inter quos celeberrimus in omni metal-;i'^«r.i. licp opere Hyram patre Tyrio, &matre .Ifraclicide ex tribu Dan. DIriC11PARTES. IG1TVRmaceria omni comparata,-. &operis diftributis atque inftrudis, ar- • tificibusqucedpcHsjtempli arca primum! ' deledaeft ad eam totius ffdificij parrem- • qax diuini palatij fignificatione propiusrelatura erat. Fuit igitur area deferipta cubitis longa noq minus quamlexaginta . ab Ortu Occafum verfus ;lata verb, vi- . ginti cubitis ab Aquilone ad Meridiem, .complanato omnino, adaequacoque, folo^ quam, edam rationem fc.ulptopcs obler-. uantjCum ad humani firaulachri ftatu- .tam oblatam faxum prscidunqquadran-. < gularcnam(^c parant, cui fubcripla Ion-. . gitudini latitudo fit. Cubitorum autcra quantitas eadem fuit, qua in priori ta- • bernacu.li ftrudura dMofe.cft tradita. - Hoc enim illa oratio fignificat,longimdiniscubitosinmcnfuraprima fexagin- . ta. Atque ita fundamenta magnisJapiv dibus iada funt. .Eranx autem lapides lipjeu omnes marmorei, quos Hcbtaic&IhJgua. ,C’3 vocamus. Ex quo genere piftrino.^o rum edam mola fiunt opdmajquamob- • rpm alio nomine lapides Via didos elTe-Via obferuauirous. Fuirautem lub terra fundamentum iadum pro radpne magnitie . dinisoperisipfius.lecundum artem. £a ..ratio cpnftat circulo fido ,cuius diamcter rami fuper terram ducendi craffitudinemedeinear, cui circuloquadratum adraoue- jU%' 5 £iE TEMPII mouerar »fuper cuius quatuor angulos' circalus ducatur altcrideinde circulo maiori quadratum additum inferioris fundamenti commodiiTimam craffitudinera reddit. Atque in anteriori huius sdiftcij facie, vertibulum etiam conftruftum cft Hebraice dLatinis Interpretibus porticus diirtum :cuius latitudo decem, longitudo viginti cubitos continebat in arca^fcd latitudo porticus rcfpictcbat longitudinem domus ;ita vt totum sdificium longum eflet feptuaginta cubitis, & latum viginti. Murus autem crafluscceptuseft ad quintum vique cubitum eadem craffitudinedutrtusia quinto autem cubito rcduduseft vno cubito tenuior, ita Tt gradum in fcala fedura referret. Atque ea crafiitudine vfquc ad quintum etiam cubitum produftus, coque loco iterum feirtus cubitoq. integro redutrtus crt :atque ea craffitudinc denub furgens ad quintum cubitum denub fuirredu- 6his,ac deinde ad fummum vl^ertf6tds proeclTit inter quindccimum ,ac vigefimum cubitum fenertra; apertz funt er vtfoque latere Mettdionali'& Aquilonari introrfum anguftiores; excror/ura veto latiores. Tum demum ex interiori parce, n>uri omnes veftiebanturaflcribus cedrinis, fiuclatignis, quod Cedti genus ert, ad vigefimum vfque altitudinis cubitum; quibus aflcnbus alij impofiti Iccundum latitudinem contigui primam contignationem efficiebant, fpacio intercepto viginti cubitis lato, totidem alto, &fcxaginca longo. Deindeparies midus in altum proceffit ad ttigcfimvtm cubitum a pauimento infima Tora enim domus pratet veftibulum longa erat (exaginca cubitis, lata viginti, alta triginta. Itaque duplex erat longitudo ad altitudinem collata; ad latitudinem vero triplex. Superior cotignatio, qus tcdlum omni domui faciebar,cedrinis trabibus conftabat. Sed veftibulum in turris formam sedificatura centum viginti cubitis altum erat; videlicet duplum longitudini sdis totius interioris. Dicimus aute interiorem sdem, quidquid intra veftibulum cft. id enim ita nominat Scriptura. Sedvtad rtdem abfbkendam redeamus, sdis pauinientum buxea materia ftratam erat, quam Interpres nofter Abiegnam dixit. HabCt enim buxus prster coloris elegantiam, foliditatem ornum fere smolanix &poliendi nitorem admittit,vt lapides fimi. Verumaflcrcsquapartecontignationi priori conjungebantur, ornamento coronali finiti fculpturis diftin^i erant elegantibus inftar pomorum, qus anonnullis hcrbariterci peritis Amotis poma vocantur; Arabice Bcccngenemm ;Itali non fatis apta vocis imitatione Malcnfane; Hifpani aptiori fnuItoBcrengenas dicunt :funt ex genere Iblatrorum .Erant etiam figurse florum non omnino explicatorum, fed erumpentium inferibs ac fuperius ptocutrecc fartia in fundi modum contexta. Intra idem ab Occafu , intercepto cubitorum viginti fpatio paries cedrinis afletibus cft interie&us a pauimento ad priorem contignationem; . atque ita quadratus ornnino locus rclidtus ert viginti cubitis altus, totidem Iatus,ac longus totidemteui nomen firaplex Hebraice fuit cEbi r; Latini penetrale, oraculi domum, &adytum dicere folerit. appellabatur etiam Sanatum ian- (ftorum ,aut vno vocabulo Sanirta, vt a D.Paulo, aut lecundum tabernaculum. Porro omnia cedrina ligna,quibus vcl muri vcftiti ,vel prior contignatio conftruda, velintcrie£iio adyti corapiofita fuerar, aureis laminis artificiose obducebantur ,omnibus fciilptarum figurarum conferuatis forrais,atquc adeo pauimentum ipfura tam interioris quam exterio- .ris idis aureis laminis fuit obdudum. In ipfis aiitem aureis laminis ,quibus muri obtegebantur, incifi erant figuri palmarum, &Cherubim.tam ex interiori, quam exteriori idis parte, qui oebir, vocata ert. Piircreain debir porta erat quatuor cubitis lata, Scopio alta; namque duplex eflefolet portarum altitudo longitiidioiin rcirtS inftituta idificandiarte,quam rationcmSalbmon cft perpetuo fccutus. Sumitur aurem in portis prius latitudo qudm longitudo. j.f Hanc A». X£1, Hancdefcriptioncm noftra communis werfiofic reddit: Ec in ingreiTu oraculi &cit oftiola de lignis oliuarum,po(iesque angulomm quinque. Hebraice ad vet> bumficlegimiis:Etoftium debir fecit valuas lignorum olei, fuperliminare &poftes,quintam.. Ligna olei vocantur teiinofa ligna,Guiufmodi Larices funt.cx quibus oleum larignum ,&abiegna ex quibus oleum abiegnum defluit ;nos huic pollerioti fimile genus interpretamur. nam de larice iam fecimus mentionem. Quod vero ait quintam ,illud fir gnifleat totam pons latitudinem valuas continentem tribus membris conftitifle, ^perhminari &duobus poftibus, cuius apertura fubquintupla effet muri latitudini, qua vigimi cubitis deflnitam oflendimus. Huius ports valua ex eadem materiaeranteum poftibus ac fupcrliminari, limbo in fundx modum ornat2,& palmis ac Chetubim fculptis,& florum etiam nondum fatis explicatorum flguris: Atque htee omnia auroobdu<fta integram artis elegantiam referebant. Priori adis pani intra veftibulum qua heical Hebraice vocant ^Latina verfio fandum vel templum vertit ;porta etiam eft conftituta in medio loco eregione interioris duobus poftibus Sc fuperliminari ex.li> gnis olei quinque cubitis lata^decem alta. Quam ita verus Interpres reddidit:Fccitque in introitu templi poftes de lignis oliuarum quadrangulatos. Hebraice fic legimus; Ec hic fecit ad porta ri eicha L poftes ligni olei ex quarta. Illud Hac oratio flgniflcat, porta illius latitudinem, quartam partem totius muri occupafle. Erat aurem murus vigimi cubicis lacus a Meridie ad Aquilonem. Hanc portam dus valux claudebant ,.cx buxo, laqueis binis fundxinftar in>plexis ernatx ,iiA que rotundis. Intra laqueos fculpturx erant Cherubim,& palmarum,&: florum fer^ apertorum. Latinus Interpres ita hsc dcfctipfic :Ec duo oftia de lignis abiegnis almnfecus,& vtrumqueoftium duplex erar. Si feinuicem tenens aperiebatur. Hcbraiccita legitur: Etdiiooftia lignorubuxorum,du2 fundx oftij vnius 8IV1 tocund2,,& dux fiindx oftij fecundi rotunda?. Intra templum, in muro ipfo interiedo,quod DEBia ab heichal diuidcbat,catenx aurex affixx eranqquibus velum pederet ;quo fandu a1’ando fandorum etiam occultius fcparabac.Atquc. hadenus templi ipfiusintcriorftrudura. ac fabrica omnis deferipta nobis eft,cura vcftibulo fiuc porticu ante templi poetam conftituta. Exterius vero tria totius templi latera. Meridionale ,Septentrionale ,&Occiduum triplici tabulatorum centignatio- Dc muniebatur ex cedrinis aflcribusjhoc. modo. In ipfb foli circamiacentis plano trabes atredarix confticutx funt, cubitis quindenis aiix ab imo muro quinque cubiiis'diftantes ;in illis ad quinum quemque cubitum fulcra lignea affixa erant: quibus aliarum trabium tranfuerfa nir&. bantur, vt contignatio fieret. Tranllierfe autem crabes inferioris tabulati fex cubitis longx,quarum cubitus vnus in templi murum vnovt diximus cubito tedudo incumbebat: Mcdij auccm tabulati trabes cranfuetfe fcpienis cubicis longs poftremo cubito in muri etiam redudo gradu Krrebant. Tertij.vero, atque vliimi tabulati longx trabes odonis cubitis erant eodem,modo in tenia redudione lixrcnces,quamus extremus cubitus crar. Deinde veto vlcimacomignatioerat redi eodem modo conftruda trabibus longioribus ,vt altero capite in muro quiefcentes,& altero in arredariorum fumma parte conncderenrur. Deinde his alijaf^ feres fabrilioperc compadi,.& concatenati coftarum inftar, tabulata conftimebant; quorum infimum quinque, fecundum fcx.tcrdum feptem cubitorum fpatio lacum coram domum tribus lateribus ambiebant. Deniqne alTeres illi omnes tabulis cx eadem materie admotis coniundiffimis inftrari tabulata coficiebant; atque ita fencfttis etiam oportune apertis, Kxc vclut deambulatoria conftruda funt :quorum porta in infimo tabulato, fiue deambulatorio ad dextrum,boc eft. Meridionale lacus ,erat jin quo etiam cochlea,- »8 TEMP cochlea, qaa ad tertium vique afccndehame. Atrii fabrica. Atria mulca in templo fui/Te accepimus} quorum prxeipuum Sacerdotum fuit. C^od interius acrium dicitur, a Salomone continuato opere sdiftcatum. Dicimus vero atrium aperto cjeIo muris conclufaro aream. Continuir autem interioris atrij arca cubitos centii &quinquaginta latitudinis ab Occafu ;&totidem longitudinis obOrtu Occaiura verfustSed latitudo qua Ortum refpiciebat, maior fuit,qudm i!!a qux abOccafu erat. UifM Apertiusenira ac latius fpatium atriorum Ortu,quam ab Occafu fuit; velJ.cA.7. vctotaftbrica leonis fornum referfam. rct,qui pedore quam tergo multo eft latior. Vnde toti IcKo aProphetis nomen AR1E L faduni cfle dicitur. Significat autem ARiEL leonem fortis, fiue leonem Dei. Erat igitur latus Orientale atrij tredccira fere cubitis longius quam Occidentale. Tantum enim Geometrica ratio reddit, fi figurae quadrangula: tribus lateribus xqualibus quartu addatur longius. Huius autem atrij muri tribus lapidum ordinibus exterius conftab.nnc, quos trabium ordo vnus interius additus vcfticbat. Atque hadenus contento ftiidio,continuatoque opere Salomon fecit. Neque antea templum aiit ornaoit ,aut nominauic, aut initiauit quam omnes \\x partes cifen tabfolmstvidclicet fanda,*dcs, Sc atrium quod interius didum elL In hoc atrio multa fuwe ccenacula, &cubicula fecundum muros continuato opere firuda.cum ad ihcfauros, vala,atque fupeilcdilem aliam fcruaodum.tum ad Sacerdotum Lcuitarum cuftodiam,& commorationem. Erant autem omnia,vt diximus, atrij nomine comprchcnfa muris exterius lapideis firmiffimisjinteriusvero ligneo alTcrcconucftitis.Namquanquam nulla m<ntioccenaculorum& cubiculorum fit in Salomonis hiftoria}taroen vfus ipfc indicat eiufmodi manfiones &domicilia fuifie^ atque edam ipia breuis LI FABRICA. 9t atrij deferiprio fignificat ,illis verbis :Et tcdificauit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum ,&vno ordine lignorum Cedri. Erant enim veluri connexa atrio Sacerdotum canacula illa qus Hebraice lischoth, Latine Exedrs vocantur,ad ipforum minidrorum vfiis parata; ita vt atrium illud fineeiufinedi exedris intelligi non poffii; vt ncqne minifteriumfineminiftris. Legimusenim aDauide &Samuele quattior Leuitis1.p4r.t9, concreditam cuftodiam exedrarum ,& tbefaMrorum.& LcuitascomoratosfuilTc in exedris. Et dc iifdem Lenitis fic fta- Jiidm. tuitDauid ;Et erunt,inquit, fub manum filiorum Dauid,iucultum demusDorai- ni,in vcftibulis, &in exedris, &in loco purificationis, &in fanftuario, &in vniuerfis operibus miniderij templi. Quin &illud manifefte probatur ex exemplari totiusoperis aDauide depifto,ac tradito, quod acceptum Salomon fecutus eft. Legimiis.namquc :Dedit autem Dauid Sa- i.PAr.tE, lomoni filio fuo deferiptionem porticus, &templij Sc cellariorum, &: C(rnaculi,& cubiculorum in adyris, &domus propiriationis,'nec non Si omnium, qutC cogitauerat, atriorum ,&exedrarum per circuitum intbefaiiros domus Domini, & in thefauros fanSorum.diuifionumque Sacerdotalium Sc Leuiticarum in omnia opcradomusDomini.&in Yniiicrfa vafa csmhut* minifterij templi Domini. Has igitur omnes exedras vna cu sdificatione atrij interioris abfoliuas fuiile intciligimus. Erat vero exedrarum vfus,quem ipfa iaciahiftoria indicat, ad minifteria,ad mi- 37* niftros ,ad tbefauros ,&fupellcfHlcm commode excipienda. Qusdam atirera priuata quarundam exedrarum nomina, &monumenta inucnimos tum in facris libris, tum in illis antiquis traditionibus, quas MisNAiOTH Hebrsi vocant: vt exedram (cparatorunijid cfr, cantorum. Exedram etiam focil!:gimus,qiia:He- Mifu-dv braice Tpumira dicebatur, in illo atrio fuific, vt Sacerdotes nudis pedibus in acrioincederclblirijcalcficrent. nca <4.1 Exedram edam aliam Icgimiisingulattonis domum diifbm ,in qna cerri co- M2lamna- 51 ARIE l dt iuainarum quadratarum ordines eranr Qyh2e».iS' vncinis infixis.quibus fscrificjorum car- \.nes fufpcndebantur. fuitjin qua ftruabanmt Ii- ‘Mifa'de gna, iacrificiorti]n ignibus ftrucndis adnvijfM.S. parata. Fuiflc quoque Exedram, /eu auiHebraice nmynas^i dictam, nna de rebus facris iudicandis conf»r. *. ueniretur,maximo Sacerdote prsfldente. pnnjB Huiuscollegij iudices poftBabyionicacaf*/. Ii .pduitaie diSi funr collegre n^nan mnan. nvijjfi».2. £j,2j etiaju Exedra iuxta htj vbi Sacerdotes ante expia.tionis diem redudi verfabantur. fxr.ti. Legimus fuifle Exedram didta iu.qua continerentur qutedam qua fancommunia dicebantur, Iluc fandta Mifn.de «^^bia. Sed hsc fortafTe cum quatuor C>‘!p3c».5 aliis ad exterius atrium referenda funtjVt par. 1. poftea docebimus. Supelleifiilis etiam votiu* Exedra in ^iiratiuin oblarz pecuniae, Mif» de fuam quoque occupabat exedram. C''ip3«.5 Excdraelecmofynse pauperibus probis par.A. reponenda cum caeceris etiam comme- Portae. ,Fuit &locu$,inquo fandta faniftorura Camhm. concedebantur, dictus poftea onoa miy £zech.^,i, atriolum erat cum cellis. .. Fuere praeterea in atrio interiori porta Camhe,'. ^^atuorad quatuor mundi plagascohfti- Re^. 11,16. tuts jfcd in iiscckberrimafuit OrientajdeminS- lis, quam poftea magnificentiffimo adi- ^eh 7,2. ornauic loathan ;cui deinde nomen am IUS PQJ.J2 noiis fuit,& antonomaticos porr* /er.lf>,IO.C \r.r-rr- Camh.i. :eidemqtie leprem nominatuiile ?4r.i3,.4.legimus 11D 110' n>Bio pn’sa cin p'^p Mtfn.de Alij exiftimant portam nouam didtam, quod apud eam innouata fuerit id ^*^^^g^eft, confueeudo obieruands legis.; ied nosanouo opere fic appellatam exiftimamus.. Meridionalis porra s-aon id cft, porta poftium didta cft apoftium magnitudine fpciftabili, vt arbitramur. Septem portas fuifle in templo quidam afferunt ;Tres aMeridie ,ac totidem aSeptentrione,vn3m«b Orxu. Sed nos in aliis atriis facile concedemus tot portas.In Sacerdotum acrioquatuor-tan- cap.e, 0. Mfn.de B’3ny eap.io. par.v. Mfn.de n0£io»' 5* par.r\. ,SIVE tum ponimus: ex iis autem vnam aquarum didtam, antiqui tradunt. In eodem Sacerdotii atrio duos pofterioribus temporibus puteos fuifte legimus artificio confedos ;in quos aqua aliunde hauftte conlcruabanturad facrorum-vfus. Alteri nomen fuit ‘inan; alteri vero «‘lurii An vero hi aSalomonis temporibus effoffi ibi fuerint, &conftrufti, incertum nobis cft ;tamen exiftimamus nihil aSalomone fuiffcpratermillum. Fuit etiam puteus pertufo canali per montem vfque ad torrente pertinenti lapide impofito. cum anfit,in quem fanguis cum aqua infufus ad torrentem defluebat. Fuit &aliud atrium Ifraelis nomine appellatum ;quod aSalomone sdificatum credimus :non tamen tantis operi- , bus tunc primum ornatum,atquc poftea , fuit. In hoc populus coniienicbat religionis, atque cultus caula;dicebatiiique A- trium exterius,&atrium Ifracl.Illud verb capaciflimum efle oportuit, tanti populi &conuentus ter in anno frequentiftimi. In hoc Meridiem verfus pulpitum erat lapideum,fiuc rubfcllium Ifraelis regi paj ratum cum lede ad fedendum commoda. Nulli enim Ifraelitarum in rempla federe licebat, pr^terquaro regi,& pontifici. Ex illo etiam vclutfuggcfto rex po- i pulumdelpiciebat, curabatque auiftori- | tate,excmploqucfuoin cultus dignitate ac decore corinerc. interdum etiam cum opus cflet, alloquebatur. 1nhoc atrio ad liniftrampOFCa fuit, didfa Bcniamin por- ' ta, cuius mentio apud leremiam cft. Al- ' tera aurem porta eregione huius fuit disnn ys’ y‘!S. Hoc atrium poftea ExelermJ.c. dris ad Meridiem& Septentrionem conftru(ftis,& porticibus exadificatisornatum eft. In hoc atrio porricus conftnnfta ^zec.%,i^ eft aSalomone poftquam ille domum j fuam tedificaffetivtex 3.Reg.libr.cap.7- p^^^jjcrs. annotauimus. Atrivm feminarvm. EXT£RIVsatrium aSalomoncconftrutftam vnum fimplexque fuifle intelleximus viris aefeeminis commune; ea umen ,flcuci decuit, diftindlionc, vtaltcra DE TEMPLI tcra parte viri ;airera fcemins concinerentur: viri Saccrdocu atrio propinquioreSi fcemins remotiores elTent. Sed crei^ centc forfan hominum numero,vel pauiacim turbaricccpcoordine,opus fuitinterftitio murorum,eoquc non nimis alto, vc aiter fcxus ab altero feiundus commode coniiftercpoilet. Ira ex vno duo atria fada fune,virorum aefosminarum; vtrumque autem in facro loco. Atque hoc illud exiftimamus acrium firiflcjde t.-pgr.to. quo feriptura eft :Cumque ftetiflet lofaphat in medio cceiu Iud$ &lerufalem in domo Domini ante atrium nouum. Hoc atrium porticibus nonnullis ornatu fuit fecundum ea loca quz minimum impedimenti,commoditatis plurimum afferre poterant: hoc eft, ad latera Mcridiem& Septentrionem verfus. iiihitHr Idem etiam atrium audum poflca fuit exedris varia ad portas refpcftione. de decima Mamquealis ad fandum iprum,alis'ad lu.faras. ^alis etiam ad vtrumque re- MifnM ipiciebant. In eodem atrio ad portam orip» e.6. ipfamgemins arcae erant coftitutsoperfar.t. culis perforatis, in quas votiua pecunia a fingulis pro arbitrio coniidebatur. Ea aurem ad templi (arta reda curanda expendebatur. Atque huiu(modi arcas indicat locus ex Euangelio delefu Chrifto vidus patiperis minutulum nummum cstcrorom erogationibus pfsfercnte. Camhiia Legimus ab atrioforminarum adlfrac- Ez.tch.^. lis atrium feptera gradus fuiffc ,quibus afeenderetur. PROFANVM. Mi^nie PosT ERroRiBvs tcmporibus CT- dekmafe- tralfraelis ac fosminarum atrium alind eundae».-, conftrudumfuit,cui hoc eft,profano farag.n. nof^ej, fafturii ;in quod exteri,id eft. Gentes, qus Ifraclis nomen non profiterentur,coauenire ad orandum po/renc:& Ifraeitts etiam qui csremoniali ritu puri non edent. Ad hoc atrium ilis pertine- £4” cxcdrSj quarum fitum paulo ante ’dcfcripfimus, pateim in facro, pardm in Uifn.de profano conftitats. Habuit etiam fuas neis c».^. porticus atrium hoc, quibus vel imber, P*r.n. vel sftus nimios virari poftet. Huius FABRICA. 53 atrij porta, qus Ortura relpicicbat infima dicebatur. Mons d o mvs. Extrimvs omnium, csterosqtie ambitu fuoconclndcns murus, fuit Hebraice aniD 2zoREGdiclus :aquo totum fpatium vfqucad atria contentum Mons domus dicebatur. Atq.huicmuro Mifn.de ab interiori parte fcamna vndique adhs- Sanhedria rebant,quibus federe populus podct,im- '• brice ftipcrius pluiiias, atque Solis vim arcendi caufasdificato. Ad Orientalem huius porcam duo ludicum collegia fuere vtrimquesdificata. Atque hic murus momis in fecundo Camhiue templo quinque portas habuillc rctibi-^^^r.4,14. tur. Ex quibus vna populis proxime piantatis ornabatur. Qmndecim gradus, quos qnidam in Camhitu templo conrtituunt.ad quospfalmi canerentiir,ab Ifraclis ad Sacerdotum acrium ^4” 4*^1 pertinuifle vidcnrur. ’’ Erat etiam in monte domus fcamnum Mifn.de profani atri) muro admotum in quo pianoflrt/i.r.. cents laudum apponebantur. far.n. Dt ARIS, APPARATVQVE TEMPLt, deque herum vfu. Tempii apparatus panim ex anri- . qui prscepti, &riro^ forma inftaufatus eft, pateim vero cx nono confllioinftitutus. Fuere namq.olim inantiquo tabernaculo, arca Tcftamenti ,altare thymiamatis ,menfa panis propofiti ,&candelabrum. Omnia aiitc hic prircr arram imitatus Salomon maiora acq.auguftjora fteit ,Hyram artifice fummo ex Tyro i-Reg-j: cuocato, qni patre Tyrio, &matre Ifraelitide natus patem artis hireditariam laudem amplificauit. Itaque altare thymiamatis facium eft cedrina materia,aureis laminis, iifdcmquerraffioribuSjObduftum, IdaltareinSandlofaniflorum, fiuc adyto appellaro collocatum eft: in medio autem adytoarca anrioua (itafuic cum ptopitiacorio, tabulis, &hbro legis intus inclufis. Gemina etiam puerorum fimulachra cx cedrina materia fculpi,auroque purif- M3fimo AHIEI limo obtegi iufllc ,mirs pioccritatis: quindenos enim cubitos vtrumque ai» tura erat. vtrumque ftabat pedibus in pauimento conflituns,alisq. cxpanfisjadcb vt alterius ais extremspenns ab extremis alterius pennis, decem cubitis diftarcntjacquc ita vtrumque fimulachrum Cherubira altera ala alterum contingebat; altera vero ad murum vfque pertingebat; illud ad dextram, hoc vero ad finiftram conftitutuerar. Eorum fitus erae reclusjvt ftantiura, faciesque ad exteriorem templi pattcm,hoccft,ad heichal fpeftabant. In exteriori domo antiquo ilii candelabro perfimilia decem poliut folidoauro iada;quinqucad Meridiem-, totidem ad Aquilonem, ibidemq. dece meofaseiul^ dem cum antiquis operis collocauir, ad dextram &ad finiftrara quinas. Atque ita interioribus tedis partibus inftrudis exteriora quoque niagnificcniiffimis ornamentis non abiquefignificas.p4r.4. tionc auxit. Na prster aleare illud sncum amiquu quotidianis facrificiis confecratura.alteru etiam ffncum Salomon coufiterauit viginti cubitis longum, totidem latum, decem veib altum, rairtt magnitudinis &artisopus.angiilis cranibus artificiose conipa<2is, iiidcmquc redis. Illud autem ampliff.mum vas paratum eft, quod ob capacitatem mare appcllabatur;Latini huiufmodi lacus dicunt,totum fufile.cx a:re,cuius diameter decem cubitis conftabat; ambitus verbtriginta cubitorum erat, non enim omnino erat fpbsricum :aeque ideo fcie Icmicubico anguftius ,quam fphier$ ratio pofiulat. •Referebat autem calicem ,ciiiufmodi in floribus fpedantur ,longiori fitpcrius diametro quam inferius. Huius fufio palmi craflltudiucm habuit ;profunditas vero vafisquinque cubitorum fuit. Sub labio ipfb geminus mandragoraruro ordo fufus erat, hoc eft,ex pomis illis, qus amoris poma fiipcrius vocata dcferipfimus,ea regionequadiameter decem cubitos prircise continebat. Namque inde paulatim ad fundum vfque dccrcfcebat diameter,vttotum vascalicis formam re- SIVE ferret interius ,caperctque bis mille batos. Dicitur autem inferius quadratum Citmh.%. fuifie exteriori parte. Atqueinterrotundam &quadratam figuram ouornm Sc capitum bouinorum figuras diftindas quadrats figura ambitus quadraginta continebat cubicos; rotunda:, triginta. Huius vafis fulcrum,eranrboues duodecim, fufi .'Enei,boc fi tu,v tpofteriotibus cruribus ad centrum locatis ,terna capita ,fingulas ex quatuor orbis plagis fpedarent. Decem pratterea bales arnea: fadar funt 2.p*r.4,fi. quadrati operis ,fecundum longitudinem ac latitudinem qu.iternis cubitis; ternis vero fecundum altitudinem :Artificium autem bafium prrerer formam ipfam fafeiis fiuc proceffibus ambiebatur binis perpetuis parallelograramis ;altera ad medium altitudinis ,altera ad fum» mum iuxta ipfum ares fuperioris limbum. Intereas autem tori procurrentes, afequeinuicem aque diffames ,quibus addit? per quadrum r?nj? re&x quadratas areolas relinquebant,in fingulis lateribus quaternas. Sit^ulas autem areolas figurs prominentes primam palm? arboris,fccundamChcruOjtertiam bouis, quarta leonis ornabant :h?c omnia prominentiopereno fufili/cd dudili. In fupeiioribus bafium angulis humeruli erat quaterni conflati continuo opere,quibus lauacra fingula contineremur ,figuris etiam palmarum, leonum,&Chetubim circundatis toris. In media platea,fiue arca,bafis capitulum prominebat rotundum, dimidij cubiti altitudine conuexum, quo lauacrura in fundo ad eandem formam tedut^um firmecollocatum hsrcrcc. Sub bafibus fingulis quatein? rotz binis axibus indud* erant, xnex tot? ac fu files, canthis, modiolis, radiisque con. ftanies circa axes mobiles. Axes enim bafibus immori h?rebanc. erant autem rot? fingul? altitudine fefquicubiiali. His bafibusiropofita funt lutra decem, fingulis fingula, rotunda, velud dimidium fph?r?,ai:a fefquicubito,adiunda cmlli- DE TEMPLI CTalUiudine ac repandi labij qaantitate. QiuEum diameter cubitos habebat quaternas cum inferius reducio fmu ^ita vt bafium gibbo,liuc capiti iuperios dcTcriptoinfiderecommodcpollent. Eratque unus ille cubiti dimidij ,aquo id quod ad centrum vfquefupererat, hoceft ,ad sequidiftantem marginibus fupetficietn, vnius cubitiipacium ctat. Atqucitaconuenit afummitate finus in lutro no foille plus qudm-vnuna cubitum; &tamen to* rura diametrum quatuor cubitos continuit. Lucra fub labio Horibus &altis ornamentis ambiebantur. Capacitas fingulis luciis quadrageno- Rim bacorura erat. Ex his autem quinque ad dexteram ,hoc cft, ad Meridiem; sdtera verbquinque ad finiftram, id cft. Septentrionem verfus confticuti libi ereglone refpondebanc. Illud autem quod mare dicebatur ad Meridionale latus O- dente verius ftacutu esceris ptsminebaT. Ante templi veftibulum dus columns Salomonis audforitate ftatuts funCjeiul^ dem Hyrami opus fufilc sreum, admirandi ac ligniftuntilOmiartidcij,proportione- fere doricis refpondcnceSi Erat enim vtriufuis columns diameter quaternorum cubiwum ;.Tcapus vero Oiftonum denum. Atque ita ambitus vtriuruis duodecim cubitos cotinebat nienliiram. In fuperiori parte capitula impoficafunt quinis cubitis alt3,quslil]j fpeoiem prsbebant rotunda videlicet, inferiiisque columnatam capitibus squalia; ampliora fiiperius ad !ilij,.vt diximus, aperti Crepandi formam. In ipftus autem capituli infima parte duos malorflm punicorum ordines in reticuli cancellis mclufbrum fecit ducentena mala fingulorum capitu- Iotum,qu;e binis ordinibus erant inclula. Kecicuiatis auce fafeiis totum capitulum fere ambiebatur ternis ;ipfe vero fafeite catenato etiamopere concludebantur. Atque ita columns crctftscapitibus impolitis lilij fpccjcm fpeClantitws pr.-ebe- bant vna cum iplius lilij h.iftiii,l)ue caule. P-ortb has columnascrctftas ftlfcis ominis nominibus confecrauit. Dexteram pa» quod perpetuam conllitutio- JABRICA. 95 nem, firmitudinemque fignificat. Siniftram verb 'PJ nominauit quod ad verbum fignificat, in eo fortitudo. Quid hoc fignificatet alias vtexplicemuSjDcus conccdC. Fuit prsterea locus iuxta montem do-Aflfs-jfe mus in quo r-nw coquebatur. Abfolutoauicm templi opere,fupcreft^*'’*'»'^' vt quxdam indicemus qus vel ipfi in facra ledione obleruauimus, vei ex dotftorutn quoruiida expolitionibus Iclcgimus. Templo locum tribuum omnium larcamh.i. gicione emptum fuillc audores quidam tradunt. Camh.ia De nominibus templi illa indicanda videniurjlnprimis montem ipfum tempii omnem, alio nomine Motiah i'ppcl'''camh.in latum,dici Domum Dei. Idem templum Jerm.n. appellatur Lebanon, fiue Libanus ;eam ob rem, vt quidam exponunt, quod non nimis diftatct alaltu Libani. Sed quoniam Lebanon album Latine fignificat, liuc candidum; alij nomen inde fadumtem pio putant ;quod in eo expiatis peccatis per lacrificiaC preces homines lauarentur. Nos verb ex rpedabilijlongif-- fimetpe confpicuo candore,i!lud nomen• impofitumftiillearbitramur. Gonftabat namque opus totum murorum ac tedi candidiIHmis marmoris lapidibus ,ita vtapud exteros audores montis niue obdudi fpecimen longe afpicientibus prsbuilTe legerimus. Atqui Libano monti ipfi niucs in culminibus toto anno con- Ipcdz nomen candoris fecere. Legimus etiam templum appellari Iblitum psi Decus laacob. Idem wbcrnaculum teftimonij ex eo, Camh.in vtquidam ituerprcrantiif,didum jqubd tcftarctur ibidem Deum Iftael habitare. Nos vocabulum ^>^a conuentum inter- Abenz^'» pretamurjqubdeb loci ad dtuinura cui- Thren.i-A- tura publice coacniretur,teft3rcnturque omnes lelfraeiis Deum colere. Prxeerea templum alacobdidu “tsuva MifaJe ablfaacmB abAbraham ft»“>non igno- Tcne^.j. biles audorcsindicarunt. /*r.a Domus feculorum nomen templum jgftpf, obtinuit ;quod nonnulli ad diftindiom nem Gilgal &Silo datu putant: quod illo locoium AaIE L MifnJt locorum tabernacula mobilia} hoc fixum firmumquc fuerit. parA. Sed nosid nomen ex vaticinio faftum StijdiMio exiftimamus, quod futuris temporibus cuiGsrfm ''fqueadClniftum foculorum rationes a i.Sitmuel. templi atdificationc ,&deftru&ione ,ac •reilitutioneduccnds erant. Atque veterum antiquationes rerum ,S< nouarum ortus, quar proprie n>D‘ii}? dicuntur, templo exftante, atque vtriuique retatis teftc cxpediaci deberent. Didtura etiam fuifle Salomonis templum,vc probati Deo nominis aiuSoritate fandius populo haberetur, nihil enim liniftri in adificance fuit illo tempore. Deinde etiam ob eam caufam ,vt cura poftea deftrucrctur, populus lua.non auctoris culpa, id accidifie imelligerec. Mifn di Totum etiam templum appellatum r.oa c/ip.j. Solarium, in lib. Mifnaioih pr.n. ,. ’ legimus. Templi fanditatem ita antiqui diftinxere, vt amonte templi ,qui communis omnibus locus erat, proximum cflet, ‘nn fiuc profanum, quem gentibus frequentare licebat ab omni penitiori loco arccndisiDeindc atrium fceminarum facrum, intra quod IfracHs atrium ,poft hoc Sacerdotum. h$c fanda omnia erant. Sed inter vcftibulum &akare fandior habe* bitur locus. Auguftior adhuc ea teds adis pars ,qua ‘•a-n dicebatur. Demum veto i’3ifandiflimus locus erat; idque ptopfiequod Sanda fandorum appellabatur. Atque harum diftindionu exada ratio explicatur in libris Miinaioth ;vbi etiam hominum ordines indicantur, & quibus interdidu fueritabingrefTu rem» pii, &quos audores huiufmodi diftindio &intcrdidio habuerit, exponitur. Li Din> Q^anquam Solymorum vrbspartim eipnsn ludxorum ,partim Biniaroinitarum fahabitaretur ;tamen ad Biniamini- ^'‘tas magis quam ad ludaos templufpedafTcaccepimus. Linea cnira inter ludsos&Biniaminirasdudaaram facram, qux medio in loco furgebat,ad Biniarainicarum partem rclinouebat. Sunt qui hanc dignitatem Biniaminitis ob cara rem comigifie dicantsquod vnusex om- S- IV1 nibus tribuum principibus Biniamin in terta fanda natus fuerit. Alij quod minimum natu filiu hac pane augeri Deus voluerit ,exponunt ,quod parentes dcledari foleam minimis liberis ,iifdcraque domi apud fc manentibus familiariffime vci. Tredecim menfaslapideasinacriiscxteri0ribusfuif&, roemotfo proditum cft, quibus adftantes homines orarent. Fuere cmh.i. verbilfo partim ad occafum ,partim ad Reg.^.i. Meridiem &Septentrionem fit2,ad Or- Mtfn.de tum nulla. nruoM.i, Duas etiam intra fandum menfas anj tiquidcrcribunt,marmoream& auream: hanc 'ad inducendos panes receptiores; illam ad antiquiores efferendos. Sunt qui affirment omnium candelabrorum lucernasarderc folitas ,atque in omnibus menfis aSalomone confecratis. panes fuiflc propofitos. Templi cellas, quas exedrasdiximus, non Sacerdotibus tantum ,fcd Scribis etiam Legis interpretibus ad vfiiro fuiflc deflinataSjCx Icrcmfo ledionc docemur, S.S.B. Legicque Baruch ex volumine ferjs mones lercmfo in domo Domini in gaaophylacio Gamarfo filijSapban Scribtc,- in vcftibolo fuperiori ,in introitu porta nouadomus Domini. AdomoSalomonis regia ad templum Cemh. ?. fcalara artificiofiffime conftradam fuiflc egregio lapide, lignisque elegantibus ornatam,ex facris hiflotiis accepimus. Sanda fandorum in arrio ad Septen- UtfnM trionalem partem iugulabanmr ,quem- 7 admodum ex antiquis traditionum iibris^'*^ cognouimus. *' In adyto quod flue Sanda fandonifn.de rum dicitur,antiquam illam aMofecon» ci^pyM.s ftrudam arcam Salomon collocauitjin/^''-’* eaquelegistabulas tantu conclufltrvirgE autem Aaroms,& vafi manna,atque oleo vndionis facto auream arcanvipfe fecit feorfum reponendis. In exteriori sdc, cui Hebraicu nemen Mifn.de ‘i3»rt,do£ bafesfuifletraduntur,in quibus ;• phiafo vidimatuni fanguinc plense col-^*’^’’’" Jocabanturcertis Cicrificiorum ritibus. 'Id primo illo tempb ,inter fandum &ady- DE >EMPLl y&adytum,vnum velum tantum cxrcn- ^’’fura fuide, &factorum librorum Icdlione, &veterum traditione conftat, Atveroinlccundotcmpioduo fuifle tavc»p‘iquidam volunt auftoresj Euangclij vero ftr.s- Icftio vnum tantum indicat, cui niTfM Gixcum nomen facit, atque huic tei veterum traditio aftipulatuR poR TAI. Deportis illa etiam adnotanda viden- y(ifn. dt tur, faperiorem portam eam didam fuif. ajiDf^-5 qyjg Occafum ;inferiorem vero qus refpiccier. Porta- Pons Aquilonaris nomen Chaldaicum ,fiue Syriacum pofterioribus temporibus appellatum inuenimuj ne^ali] jfruek etiam iiomcn manp fadum. Puteum in atrio templi operculo mo- CANAtis bili obturatum indicauimus ,in quem Mifa.de minifttantcs aquam& fanguinem obiationum eifundebae, qu2 per fubdudum ^mlnt &de canalem ad torrentem vfquc ipfum Ceum» «/-j- dron defluebant :ij vero,quibus horti fcpAr.i. eundum torrentem erant,tributum certa rationein templi farta ceda pendebant. Lapides templi omnes marmoreos,fiue ifir.yiimolitoris materis candidos fuiffe, interius exterinsq. politos, ita affabre in ipfa lapicidina fedos,vc malleo pofte» in sdificio committere non fuerit opus, non abfque arcana fignificationc feriptura legimus. In templo loca erant,qus DanicI vocat pis B»n3;npn:, Atria &loca Sacerdotum. o»nyn jjj templo foggeftum inter Sacerdotum &IfraclisairiumcoDftitumm:in P«.874. Lcuits mufjcis inftrumenris IblcmftcUz.i» nium "idianorum faaificiorum tempore canerent. iT Templumillud antiquu per Athaliam iiifa.de *pene dirutura ,loas res fartum tedum iteima fecutauic. Qmdquid aute offerebatur pro tHodaea.^ votis,&vocorum redcmptionibuSjSaccrdotum vfui ante dcflinatum fuit,ea I^e, vt farta teda aSacerdotibus cacarentur. Conditura autcra fuitalehoiadarege arca in templo foramine fado, in quam Ipontc apopulo oblata pecunia immitteretur ;qus etiam in farta tedacuranda expendebatur. Curatempli fardendi ad probos viros EABRICi. 57 architedur* peritos regis decreto, &Sacerdotum confilio tranflata fuit. In cerapii farta teda curanda non ponebantur pretia cedundamiz peccatorum jfed tantum votiua ,A: fpontanea: quia non paratur fedes Deo in culpa,fed in virtute ;illud enim muldie ac peenz; hoc virtutis cft. Templi ararium Ezechias exhaufit,& portarum ac liminum aureas laminas remouit, camque pecunia fummam regi Aflyriorum dedit. Fuerat autem magnus in templo thefaurus. Templvm secvndvm. Secvndvm templun) 'a Zorobabel edificatum omnes primi partes hab.uir }Montem domus ,Profanum ,Fceroinaru, &Ifraclis, ac Sacerdotum atria; Sandum ,&Sandum fandorum ;fed £fdr^,u omnia minori fito,& opere, ac fumptu, ejaam illud antiquius,menfurarum ac 'otius operis ratione per Cyrum Perfarum ^ regem pratferipea. In hoc templo vitra antiquarum par- Exedra. tlum vfura legimus iuxta Orientalem Ai»/». portam exedram fuifle,in qu.a Mcdorwn «f. Metropolis vtbis Sufac exemplum depidum crar,& menfurarum omnium exemplaria prxfcripta. In porta etiam Orientali locus fuifle Ai»/»,* commemoratur 5in quo fumrai Legis magiftri,& Inrerprctcsdoccbant; atque vnus ex illis prateipuus Gamaliel. Idem templum, quod fecundum appellatum efV,ab Herode denuo confttudumfuit lapidum magnirodine,atque sdifleiorum flrudura longe ,vr ab ipfls Hebtsisfcriptoribus affirmatur, maius, csmh.ia &przftamius quam illud prius Salomo- Rag.6,6. nis, cuius operis magntficenriara Chrifli difcipulis admirationem ateulifle Euangelifts feribunt, refpondcntc Domino: Vides omnes magnas has sdificationes: amen dico tibi, non relinquetur lapis fuper lapidem,qui non deflruamr. Eodem fkcuk) cum Pontificatus non Mif».dt perpetuus tara ,fcd annuus eflet ,atque «/ rarbitrio Catfaris deferretur-, Exedram'fa- * dam fuiflclegtraas,cDi nomen fuit nart ptvnia in quam fefe recipiebant fummi NPonti- 194 AAB. OM ftra editio tCiJichabccTopazhim. Praf. foiden fmaragclura funt qui appellent, quod genusgemms apud ^thiopas na> Icentis, audorcluba, acriter viride eft, raaximequca Plinio laudatum. 5- np^a Barcketh ;afulguris vel fulgetri, quod colore ac fplendore imitatur, fimilitudine, nomen acccpifle videtur, atque apud Babylonios &Icrofolyniitanos nomen idem tuetur snpi3& {p-a. Quam- Chryfjli- obrem Chryiblithum, vel illam Cliryfblithi fpeciem efle exiftimamus,quam Topazium aureum vocant, Straboque in Ophiade infula repcriii,ex Arthemidoro narrat ;pellucidam,&fplendore auri refulgentem; quanqua qus proprie Chryfolitbos eft, fulgur verius referat. 4. ^a3 peregrinum nomen cft.nifi aconuerfionc ac mutatione, ex verbo ^^l^deriuetur: fubobfcurum ideo lapidem efle nonmilli dicur.iedChaldzusParaphraftes aperre pwor Smaragdum nominar. SmiTtglerofol.vcrbTharg.tiaisns vertit, quod nome amemoria iuuandanam videtur, cftq. fortaffis eiufmodi fraaragdi virtus. j. •'»30 Zzaphit nomen apud nos retinet Saphyri, quam gemmam etufdcm cum noftro Saphyro generis effc,hoc eft.cale- IxU.24. ftis coloris, Mofes aperte docet. Et fub s*fhyriu. pedibus (inquit) ciuscandor Saphyri,& veluti ctelum in claritate. Sed diftinguut Hebrtei Saphyrorum fpecies per colores; aiunt enim quofdamelTe a!bos,.eofdemque Adamantes vocari ;quofda vero cteleftem omnino ‘referentes colorem inter album &cxmkum.Ec Saadias Saphyros inter Cryftallorum genera collocat. In Horaeliariis Hebraorum narratur ,quidam qui Saphyrum emerat Roma:, con- Ai^am/u. ^jtuiiledcprccio.fimodbpcticulum fieret :fa6tumqaciuiflc periculm gemms in incude malleo pctctifi® ,qur, malleo incudeque fefis, tamen illasfa permanferit ,vnM confequitor Adamantem, qui huiufmodi ferri vim fuperet,Saphyri genus efle. vocatur autem Jiarc gemma ab Onkelos ^'unSabzizrin leroiblymitana verbParaphrafi namacmSymporisna dicitur, itaque Saphyrum hoc loco interpretamur ,non boc fortifllmura genus, IsIVz, fed illud alterum quod colore &firmirudineab hoc differt, crliq. fpeciem refert. c^mlahalom, acontundendo &pec- 6^ cutiendo nomen habet in forma futuri, quat naturam ac perpetuitatem ,vt fspe iam alias docuimus» indicat. Eflque a firmitudine& vi alias gemmas,atq. adeo ferrum rumpendi, ita diclus hic lapis. Quare hic verus AHamas videtur eflc,atqueitaab Arabibus vocari dicitur Mmxs. Altijas ,pro Adamas ;auQores Sahadias &Abraam Hifpani. Hunc Onkelos vocat crinao eadem fignificatione cum HebrsEO nomine :nam fignificat idem quod Capiens vel ferens percuffionem. atque hunc eundem lerofblymitanus py Oculum vituli nominat. DoVEeflcm Lygurium vel Lyncurium ooftri verterunt, quem ex Lyncis vrina Lyitcuri$tt. coagmentati Plinius fcribit,indequedi- Tltnimlii, flum affirmat nomen osrijiifdcm confonantibus, quibus Lynxconftat. nam Grsci &Latini propter fuas inflexiones &pronuntiationes peregrina verba facili deformabant. Onkelos hunc lapidem »i»33p Kanchyri vocat ,proxima etiam Lyncuri pronuntiatione. lerofolymitanps i*nr nominauit. eundem Arabice vocari yi3,IonasdcH9x»raffirmat. Pcrrolofcphus Lygurium nominauit,idque Verfionofira habet. 13D Achaten Gr*ci ac Latini verterut; t, fcdC^hald. Paraphraftes k’?*® reddidit, Tarkaia. cftq. apud nos Turquefadifta. Tttr^utf». lercffolyroitana paraphrafis pVtia vocat: femigincum vel 'ferreum vertere poffumus. Antiqui Hifpani ludseiTurqucfam quoque dixere hanc gemmam. naW Ahlamah. afomnio nomen habet.quarc valere aduerfus infbmnia quibufilam videtur ;atque ita Arabice vocatur Somni.^ hanc gemmam rriay py Onkelos vocat, hoc eft. Vituli oculum. lerofolyroitanus vero interpres inaioi Zemargadin. Noftri Latini,Gtsci &Hifpani interpretes Araethyfton vertcre.cui a/Bnc aliquid habere videtur Ictofblymitanum nomen. »isnnTharfis.fiucexinuentore,fiacer locovnde afferebatur,hoc eft,exAphries pans I I \ ifArtialii W.I. lUHtnulis Sut.u U^ii. Ouii.hi,- SANCT. VESTIMENT. DESCRIPTIO. lOJ parte Carthagine poftea difta, (iuc ex eft.eiufmodin3aculoras&fuIuasIafpides maris colore,quem referc,qu6d Meditervidimus; ^ raneum mare, Tharlis per meconymiam —ntqMfieSatusUpdefuluA BnftserAU^ virgUh.^ dicatur. Lapis ille cft, qui ab Italis Aqua funt autem Orientales omnium optim* Aentii. marina dicitur, cuiurmodi nos eleganti!^ ac pulchertimse: fimu aliquando habuimus &magnum. ^U^ro petens &lalpide cUmeoa. ficenira hunc lapidem -lerofolymitanus &viridis lafpiSjfed fuluam in peifioraU'^’^^'^' paraphraftes &Onkelos vocant »&’ ano fuifle ,fatis indicat nomen Pantherx, i Sicut mare, vel fimiie mari. aChaldxoexprellum.- Atque hxc de gem- TharfisjVc! hocabiilo nomincdeduclu misbreuitctindicafiefatis-fuerit.iamcs* videtur,eft aute ^A4W/^,dc quo Poeta: teras huius ornameti patres abfoluamus. Duas^ftmiles jluSibat mafisgemmas^Sic. Hoc rationale ,liue pcdoralc ,(eu con- Latini Interpretes Chryfolithu efle dixeremplatio iudicij explicationis caufa dirunr. fed de Chryfolitho ia difleruimus. cacur, quatuor armillis, fiuc annulis ,ad ana Betyllmn eile ,fuperius diximus, quatuor angulos affixis,auctum erat :ex AnmU. ex perpetua Chaldxorura paraphraftwn duobus fupetioribus ligabatur catenis interpretatione, qui reddunt,«"imaBurla. duabus aureis, in fpintris forma cotortiSj catetu. noftri Onychem .vertunt; fed Onychis quxfingulisvncinisadneftebanturduomulta genera funt, nobis vitra decem vibus illis annulis, quos in humeris Ephod derc contigit: decem &odtooftcnfurum liib lapidibus magnis auro inclufis, defe lacobus Trezzius Mediolanenfis amipinximusjinferius verbvittis fme funiciivittt. cus noder pollicebatur: inter qux Berylli lis duobus-ad vtrunq. annulu in Ephod> fortadisenumerantur ;nam &Berylloiuxta cingulum ad dextera Ixuamq.affiirum non vnum genus cilc ex antiquis accura alligabantur, ita vt quocunq. modo cepimus; inxquaies enim Beryllos apatque habitu facerdosed«,tame peftori pellatSacyricus.accepimusabeodemIafcmperhxrens ornamentu hoc haberet, cobo Beryllum pallentem crydallinum; atque itanodra VerfiohabctrA feinuiqui etiam lacteum fc nobis quxrete aie. cem rationale &fuperhumexale nequeat bar. hanc gemmam ono Icroloiymitanus feparari :vel ex Hebraico verbo. Er non sn*inaBcdulhavocat,affini vocabulo Beattollatur rationale defuper Ephod. ryllo. namque r. in d. mutari ,vt Roda- Fuit prxccrca Baltheus ex eadem manim.Dodanimdamaiias dociiirouSjArateria,<odemqucartificio cum Ephod, & bice etiam vocati n'i3‘is.Belor, diximus, rationali fadlus, qui Ephod cum inferio. nas>lASPEH. lafpidis nomen apud ribus vedibus omnibus continebat. Latinos retinet, quanquam& Grxce& Podremum vero capitis indumentum Latine legamus alicubi .SiJfvM©-. Araatqueornamentumfuir.quodniiasoHecidarU. bicc autem in huius Iocr& lapidis interbraice dicitur, nomine afps, quod ArapreTarionc^D»lASi> feribunt. Quid veto birc&operifcfignificat ,deduQro. amcaufx fuerit, quamobrem alerofolymibiebatenim operiebatque caput, eo ferS tano interprete gemma hsx KnAano ap» modo,quo Orientalium incolarum Tiapclletur,dininare fuis-rcede nequeo, nifi ra, quam Turcico vocabulo TWftwdicii fottalhs margaritx nomen etiam lafpidi mus. nodri interpretes Cidarim &Tiaillo feculo vulgariter fuerit tributum, ram vertunt, ea linea fiucbyffina omnis Certe Onkelos hanc Panteren erat fimpliciffimx cadidifllmxqucalbecat, nomine omnino lafpidi conueniente; dihis, aii ad frontem alligabatur aurea Pantheram enim animahpiiflam efle nolamina,hoc elogio incifo mnA onp hoc uimus,atque macularum elegantia cztc. eft. Sanctus Domino. Atque hzc veditas feras illicientem, mentaornamentaq. omnia fummerum Pi^xrumj^ iacer feu corpera pantherarum, illorum artificu onera &indudria ex dicolor totius pellis,prirtcr roacu!as,fulaus uinoconfiliofatSa funt. OVnum rrfts <*• Ikaam hmf.t. «W AIR Vnom illad fflyftetiis plenom genas wftacindicandum.quodexnatnra vfa- ^ue fui D>ainii'i Qn\srt Ha'iirim& Hatthu* Kiim vocabatur, quod ex verbo inHamoationes illuramationesque, &perfeftiones arq. fimplidutes reddere pofTimusjcuadiundta notatione inligni,videlicet iiias illuminationes &illas perfectio nes. Noftet Interpres Dodtrina &veritate vertit, omniaenim h^c& plura etiam in illis Hebraicis nominibus cotinentur. Hancautem rem,cuinfcuoq. natur* illa fuerit, hominu artificio faftam aut comparatam non fuiile, fed diuinitus datam Mofi, vel eo tempore quo lex &tabube, vel coquo perfectura opus fuit, arbitramur, eamquefuifle multiplici figura di- AinCtam,fimut etiam claram, lucidam, Ipeculique indar terfara ,ex nominum f^ra& numeroetiam multitudinis inleiligimus. In omnibus aliis,qii« haCtenus commemorata deferiptaque funt,ornamentis &vcftibus, hoc modo feriptum legimus: Et facies,& facient,&(cribent. Atque in ipfa curatione eorum fic etiam legimus, Etfccerut,& fcripfcrunt. Vel inciderant. &c. in huius verb arcans rei commemoratione, Et pones: fiue ex Hebraico verbo, Etdabis in rationale iudicij Vrim&Thumim. Et in Leuitici libro feriptumeft, Et dedit ad rationale Ha-urim&Hatthuroim,idcll, Indidit >n Rationale Diximus aucena R.ationa]e fuiffe dupler, tribus lateribus coramiJ- fum^ex vnoaucem latere apertum, inter vtramqnc aurem partem Vrira& Thu« mim inferebantur, ibidemque (eruara, laccrdods hsrcbant pedtxi: inde vero profarcbamur, quoties diuinum refponfijm petendum erar. Qubdfi quis nimis curiosi qusrat ,quanam maceria illa Vrim &Thumim fecundum naturam conftarent.facile anobis rerponfu maccipiet, dumnaodo idem nos cercifljroe docear.quodnam laoidisgcnusilltid fuerit, quo lex digito Dei incifa, primum Mofiin Sina monte tradita eft; namque illi lapides non vt polleriorcs aMofe 0N, efiparatt runr,fed aDeoipfb dati. Deinde etiam doceat cuiufmodi materia conflaret ignis iilecatlitus imroifliiSjqai primaAaronis procurantis facra corripuit, quem etiam per totos feptuaginta annos aleremiaabfconduu perduralfeaudores tradunt. Quali etiam materia manna illud celebcrrinm confedum fuerit^ quod cum firoplicifliinu eflee &fuauiffimum, tamen intra qiiatuor &viginti horas corrumpebatur ,&fexto quoq. die ad qu.idraginra horas vlteriusq. coferuari poterat :eiufdcraqueexigua portio, quanta in Gomer capi poterat ,per multos annos in arca vafe aperto, Sc facili perflabiii,in petpetuu momimencum conferuata eft. Quod fi quis rcfpondeat tria h*c gepera vitra commune narurte rationem arcano miraculo conrtitifie ,is ^nobis de hoc criam quarto non minus confonum expcdabitrefponrum.lam vero fi vlrrainquiratur ,vbinam, quando, &quomodo illaVrim &Thumim perierint,&an fublata fuerint diuinitus, hominumque vfibus negata 5id de hac re nos referemus, quod de illis aliis tribus generibus legimus: qu*in primi templi excidioa lercmia recondita funt, nec vlrcrius reperta, prsrter ignem /anftiim, de quo nonnulli affirmant :id agente Deo ,vt hominum genus famfliorum etiam rerum,qu* noui Tcftamenti temporeoblat* fiinr,defiderio Sc cxpetflatione afficerentur. Minoribus facerdotibusvnavcflis linea tunica, fiue ftola fimpfex pt^feripta futr.cum ornamentis duobus cingttlo & cidari ex linoetiS candidillimo confeifla. Harum omniil anobis diferipearu rerum tabulam addidimus, fiimmi.inqua.Pontificis imaginem fiiis veftibns ornamentisque inftrucb, cum miniftroriim etiam indumentis.Atq. emblematis loco vtrinque fofpendimus rotu illum apparatum, quem adfacrilTciorum& antiqui cultus vfiim (qui proprii acver^niiaj? idclf, Sernitium dicebatur) tn promptu c/Te oportuit ,cuiusque nomina Sc partes in lactis libris fparlim leguntur. Hk irfereTtdd esi THVBAL- THVBAL-CAIN, SIVE, DE MENSVRIS SACRIS LIBER, Tribus voluminibus diftiniSut. DE CVBITO. DE SATHo. DE SICLO. BENEDICTO ARIA MONTANO HISPALENSI AYcToRE, Oi AVCTOR LECTORI. leS FREQ.V ENs^nobis in hoc libro mentio fic quorundam voluminum ,es quibus bona pars reru,qua3 hic diflcrunmr, collcda eft jouorura quia non ita magna copia apud noftros reperiri poteft, accidere forfan poffir,vtnon etiam certa notitia Latinis hominibusconftet.* quam ob rem operte precium faduri videbamur,fi eorum nomina, qux hic paf^ fim citantur, Hebraicis Sc Latinis confcripfa literis, hoc in loco proponeremusi argumentis etiam indicatis, de quibus in 0»s^3 Chelaim Signijicat Mixtienes^ngiturin hoe volHmmede mixturis rerum :vt vinicum uqua, olei cum meile. Sefaughah Deiurumento^iurijiuran-' di ratione amni. Ouny Gharubim 'DeHeterogentU^alio genere rerum quenon redeac legitime commifceri fojfunt. nnna Beruroth De munditiis ide rehue mundis immundis, vel ex natura, vel ex conta3». Sebighith De feftimo anno quietis agrorum. Q>p’rJ Nczikim' Denoeumentu ,damnis,detrimentk,faciu (^acceptis. tl^^y Ghorlah De freputie ,idefi,de rehue perfenis prophanis. HOV ioma Dediebus ae dierum obferuatione. *j>an Thamid De iugi^quetidiano facrijicio ae munere, ns>al Pcafi De angulo, id e!t ,de agri parte a mijforibus pntermijfa.^ dej}!eu,i^c. »*in Hholiy?»# Hhalj De placenta,idefi,delib'u fecris Cf^eoTum ratione. ininao Zzanhedrin collegiis indicum ^magislratibus religionis eaufa con- Jlirutis. vnoquoque diflcritur volumine. Percinentautehsecomnia,pr$tcr fepiem po» ftrema nomina, ad librum traditionum antiquarum,cuius prsceptis &inftituiis, acq. explicationibus Scribs olim ad Synagogam gubernandam vtebantur. Hunc nos Veneriis repertum ,perlegimus, non fine rasgna vtilitate ad multorum in facris libris locorum explicationem, vtin hoc &aliishoftris legendis fetiptis non pcenitendocxcmplo comperies. nOlin Therumah Defiparatione,id es7 ,primitiarum ratione,' 0'«np Kedoflim Defancits, id eB, obligatis Deo ,.vel damnatis velfegregatis- a’Jlj Ncdibim DeJ^ontaneis ,id esi,vltr<> ^onte oblatis. nvTJ? Ghediuch De t$!limoniU,&teSiibus.. l»rj Nezir De ida^arao ,fine votis ida^- rterum. nn®y Chafrich De decima. >a®n nnoy Ghaftith Hafeni De decima fieunda, 0>T’ ladaim De manibus, vbi multa depu' rifieatione. Chichar De'ttUento,vbi etiam multa dt ponderibus. D’‘?po Sckalim De Siclis,vbi latedijferitur de ponderum ac monetarum vfu. ni^rns Aholoth De Tabernaculis,id efi, de obfiruatione fefii tabernaculorum. !U>jn Hhagigah De fesiis, fesiorum ebfiruatione. maina ChethubotI» De nuptiis ^matrimoniorum ratione. nmaa Bxchoroth Deprimogenitis. nvnj? Gheruaiorh De turpitudine,hoctsi, dt illicitis o* criminefis. SVN T praterea libri alij.in quibu.s prxtcr difputationes in libros Legis inftitutas, contincnrur etiam multa omnium generum argumenta,quos hoc in opere prscipue citamus:ex his fiinc, roi niers^a Berellitl) Rabbah Genefismagna. naamas Ssmoch Rabbah Zxodusmagna. tUT sipM Vaiikra Rabbah Leuiticus magna. •ui n3a.'33 Bamiibat Rabbah Kumeri magnus liber. “3TC»i3l Debarim Rabbah Deutereaomion magnum. ruiona Midras Rabbah Bomeliarium magnum. Riaa Gamra, Liber Refolutionum. BENE- benedicti ARIa Montani HISPALENSIS THVBAL-CAIN, SIVE DE MENSVRIS. Pra&tio. !»p T1MAfatytm hmiquidem (Agitis attingere fat ipfts erat, 6rqued num ejfet conditio ,ft ex eos etiam in perfetua ,ac debita obedentia primo ^integerrimo ido retinere debuerat, nuUa diuinipracepti habita naturaJialu, in quo d Beo ratione, vefct non dubitarunt, ac proinde, per coSocati erant,qnunquam fummum fcelus diuinum etiam honorem af’ decidijfent. Neque enim ferarum-, tlkcb ardens illa rerum omnium ocinfnitas animi curas,quibus conficiuntur,per^ cupandarum cupiditas in ipforummentibus ferrent :fed omnes pari condktone viuerent, infedit ,atque adeo excreuit ,vt communem ac veluti necefitudine coniunBs non tam fibi illum terrarum vfum aquali portione hornife ,quam caterisnatos ejfe putarent :atque mbusconcefium,hnpotenii,e!^infatiabiliquoideb in perpetua quadam vita foeietate perdam animi ardore in priuatos vfia conuertemanentes, ampUfima ,&iucundifima orbis rtt-, ac vi etiam adhibita, humiliores ^imbeterrarum habitatione aqaaliter jruerentur. ciBores opprejferit, &qua iurf pritntuoiUo Agnofcerent quippe eam dfumme ido rerum ac naturaU omnium erant, ad nefarios horniomnium opifice fibi, ea lege, eoncefam efie,vt nes, qui omniaper vimfibi dcere putant, dein eafmguli, vt par eH ,viuerent ,& omnia torferit. Hinc manarunt inimanifima ida ad publicum vfum referrent.atqueexiis nui- &fcedtpma vitiorum omnium monjira, ha omnino efet, qui aliquid propriam ,aut qua deinceps per totum terrarum orbem , cinent. peculiarefibivendkaretiiuxtaiUud-.Eccededi lheumalum)grapatafunt.deeegenertfunt'. robis omnem herbam afferentem femen fu- Fraudes, calumnia, opprepones, inimicitia, fper terram ,&vniuerfa ligna que habent in rapina, &catera huiufmodi mala ,que non i femetipfssfementemgeneris fui, vtftnt vobis felum ipfis hominibus-, veriim etiam ceteris Iin efcam, &cunSis animantibus terra ,emrebus creatu,atque hominum caufa prodiiclis, ’nique volucri cali,& vuiuerfis que meuentur exitiumfunt molita ;ficut fcrtptum efi, Diiin terra, in quibus tH animaviHens,vt haxtt Dommus ad Nee ,Tinis vniuerfa carnis GtutU. beant ad vefcendum. &facium ejl ita. Ea venit coram me ,repleta efl terra iniquitate \demum beata hominu vita in hifce terris dici dfacie eorum, ego Bfferdam eos cum terra. p.offet,nudis^laboribus,curu,foimtudinihiis. Etenim Hebrauoverbo siHAMAZz,pToquo ,/ttJpiciouibHf,ac ceteris huiufmodi mduobno- Latini iniquitatem reddunt ,omnia iniuriaxia effet. Natura enim optima ad viuendum rum &fraudum genera, atque adeo quicquid dux, nuQi vitra modum, &vltrd quam ratio cum iufiitia atque equitate pugnatffignrficapoflularet ,diquid concederet, atque eadem iur. Vfqueadeb Vfro immanis bec cupiditas multiplicem rerum omnium copiam omnibus inudiiit ,&ita altas in hominum mentibus fitaffonte fuppeditiret-,ac nemoefet.cui iHa radices egit,vt non nifi infici quodam aliU beneficiafua denegaret, kerum enimuerb ex benefaciendi defiderso, &charitate, ab horniquo homines nefaria quadam audacia &tenum animueueSipofii. Atque ideo inter cemeritate eo jruSusgenere, quod ne extremis tera vita Cbrijliana tefiimonia hoc ,vel om- O3nium J 119 THT8 At*< tiium liiCttlenttpmum fuit ,vt fihrie, iufie, fie &Cifie emnis rifrfw deberent ,4C nmo ftiuni cotnmodi cupiditati duilui,fuis ie\m pnuAtimfinderet, fed publia omnium vtilitxfii fiu^e omnei tenerentur ,&fiuterno quodam amore cemmumeT viuerent: fxcut jcriptum efi ,Mulntudinii aedeiittum erat (OT vmm, &anima vna, nec quifquam eorum qua pofiideht,tbcebat aliquid efiefuum, fed erant illU omnia eonnuunia :dmdebatur autemfin^ulu, prout cuique opus erat. At vero inter eam primi i^m &integerrimi buniana riufiatus corruptionem ,& fieSaiam hanc viu Cbrifiiana in Dei Ecclefia perfeclienem, medius quidam rerumfiatus diiiuno conftlio decrem, &inlUtuttis e^,cuius ratione ad diuina voluntatis prafmptum diligenter ohferuata, beminum feektas,atque adeo ipfum hcpiinum genus conferaaretUT-, fine ipfi vero omnino dirimeretur &periret: qui quidam fiam rerum ddiurna ilia lege ortum habuit, qua videlicet cautum eSl, ne dominia rerum fibi qutfque plura adfiriberet, quam qiu proprio lAboTe,indufiria,& fiudio, citra ctiiufiiam in!uriam,aJfequipojfet. ha vt fi de rerum vfu &pojfefime agendumft,labor,hoc ell ,tnduHria,fiuibum, &opera tus vnicuique (iatuat ad earum rerum confecuimem, qua (ibi aut fuis necejfaria ejfe vnuf qiiifqiie mmaduerteret. Isemo ex defiiii,:, otio, &fegniite, aliquid confequatur,ac mullo eti.im minus exfande &muria quiequam fibt adfcribat :ficui fcriptum esi ,In Moribus comedes ex tma cunctis diebus vita tua •jj)inas& tribulosgerminabit tibi,& comedes herbas terra :in fudore vultus tui veflaispane tuo. Et emifit DominusDeus Adam de paradifo voluptatis, vt operaretur tet ram de qua ajfumptusefi. Ex hoc autem Dei infiituie tum agricultura omnium artium tuti/sima &mieccntifima, fi recle exerceatur, tum reliqua omnes artes ,qua ad fouendam beminum vitam excogitata funt, prodierunt. Atque hinc natafur.t commercia,ne homines ii’ otio ac defidia hebefeerent ^Unguerent, Vtijipfi non tantum fibi ,veriim etiam aliis confulere, acfua ope &auxilio, inferuire cogeremur. atque ita mutuis fuhfidus earum entuium rerum, qua in terra^gnmtt(r,vfus .(icihus cewpoTatipcJfet, JgiturexiUadiuini AIK, SIVE conjilqftntentu, qua Adam ex maviptnt iSo deliciarum horto,in quofine labore omnibus rebus creatis fiuebatur, eieSus tSi, omnes artes, quas 'indufiria,diligentia,acfiucho confequi quilibet poteH, effinxerunt, bine rerum (fi operarum cmunicatio emanauit :perpetub enim vigebatfummi legifiamis editum, quo decernebatur, ne quis ih rebus quas terra jponiefuaproducebat,illeguimefiueretur,fed vt ex iis VKufquifque vt icebat, tantum fibi fumeret,quantum necefiitas ipfius pofiularet. Hinependet etiam emnisillaiufiitiepars,qua commuiatiua dicitur :hinc iUudfiequensfacra feriptura diUum,vt qsn ad nuSm rem laborAt, is neque etiam comedat, hinc iUudi dignum effit operarium mercede fua ,ac beatum effie tum ,&bene cum eo aHum iri, qui manuumfuarum labores comederit. Cmvere iBa, quam tam diximus, cuptdstas ita botnmum praeorM inharet et ,vt ad malum qfemper procUues effient,&iucundiffima illa vitafecietaspriuati commodi ardore &immoderata concupifeentia dirimi capiffet\ neceffie tandem fuit, eam certis Upbits,ac fiatutis coerceri :^quarendm fuit modus, quando homines ad beneficentiam &liberahtatem 'mcitari nequirent,quofaltem adamno dando, iniuria inferenda ,&plane ab omru maleficq genere deterrerentur &auerterentur ;ac malorum omnium occafio ipfis eriperetur. Itaque nonfolm de finguUrum rerum naturu,fim8mibtu, &proprietatibuif ne rerum mulhtu&ne &varietate homines deciperentur,agi cospit 5verm etiam ne quis re furefibi debita fraudaretur, atqueita laderetur. Hinc igitur menfurarum &ponderum, atque omnis accipienda, reddenda^pecunia medus ac ratio emanamt-,qua quidem omnia ad eum vfum funt comparata, vtfan- Hum &'mmlMt ,ac omnino indffielubile humana fccietatis &fidei vinculumpermaneret. Menfurarumrero&ponderumvfum amiquiffimum effie, vel ipfm arca dISdefalutis caufa jabrtfaSa monumenta declarant. Illius enim non folm ipft firu&ura ,certis modis ^formis ex diuino pracepto conUitir. veritm eti.rm certas ac praferiptas quafdam portiones rerum neceffiatiaum tot animantiumgeneribus, quot in ea comlufaerant,admaabili quadam dsffiefiiipt}e,pro leciratiene corni- CZ MEKSV: cminnU. lEx hk coKigere ac cei tm bakre fojfumus um tunc tm^orit qm Thubal ficA ratmm ,&Ctcin fabrilem arma tradebant, mertfuraruntipondeTumque rationes *mvfufui(fe. ^eque enim ilk artes,qua certis formis ac fguris,&quibtifda prafcripiis modis conHant, imb qua modos,menfaras,atque omnia inpnmenta c&teris arttbus parat,cura modorum ,&ponderum pracognitara rationem ab ipfis, qui fummi appeUatifHnt,earHm nta^fris ,tradi potuerunt. Esi igitur extra cmrouerfum ,ponderum ,ac menfurarum inuentioiiemm corrupto, acdeprauato humana natura (iaiii prorfusnecefniam,& commutatiua (quam vocant) iupuaadmsnifiram, atque omnium commentorum tramaquipmam,kdmno conftiio manare. At Vfro horum obferuationem ftticiam ,ac rtligiofam efe oportere, vel ex eo patet, quod inttr pracipua ac perpetua pracepta enumeratam ,&fummi commendatam videmus: impojita videlicet huius funSionk veluti facra, cura ipjis Sacerdotibus, quibus pofi thuinos ritus, &cultum, hoc etiam munus ielavPat.tj. tum eH. fuutfcriptumeB, Sacerdotes autem fuper panes propoftmis,& adfmilafacrifcium, &ad L^ana &az.jma, &fartagmem, ^ad serreniiin ,ai omnepondus atque menfuram. lam vero quam graue, quam atrox, &Deo, &hominibus inuifum fcelus JuponitCTunifir menfurarum depraiiatio.vtpete quafdem labefactet, humanantfocietattm dirimat, atquefanctifmum iSud ius natura violet, cuiuit patet, idq^ hac diumfiri- •Statera iutla,& ephi “* iufium,&batfakf}us erit vobis. Pondusa" pondus, menfura&menfura, vtrumque abomittabile eli apud Deum. Hk accedit & iiitd ,ponderum ac menfurarum vfum non fotwn ad hommum cemmmia &confuetiidinem, fei etiam ad pleraque alia omnino ejfe necejfarium. eius enim cognitio fdefit, non parua afferentur hominibus incommoda & detrimenta. In meScinaenim nifi certus cenftituatuT medicamentoru exhibendorum vfus, ac prafinittis aliquis pro ratione corporis 'mfirmi &temporum atimmodtu ,exprafiripta huius obferuationis defetlu tota recuperanda fasiitatis ratio corruit, iuxta iUd: .vtere modico imopropterfhmachum tuum. ll* SACRIS. ITI &frequentes tuas infirmitates. Certum autem medum in buiujmodt rebus adbibendum effe vox iHa, moihco,aperte docet. At in adifuiis firucluris certa normam, menfuram, proportionem requiri iSud certo argumen- to eH,qubd nihil quod ad eam rem pertineat, in facris libris, fm dPrmipibus&LegHmU- toTibHs,fiuad Prophetis inffitutum efi, quin fmul etiam ponderum,mcnfiirarmque ratio fit diligenter prafcripta. Agricultura etiam &rei ruffica ratio, [ementis item &plantarum proportiones ex tota hac ponderum & tuenfurarum cognitiotte neceffarib petuntur. Kequeenm aut omnia locis omnibHs,.tut maiora minoribus conuemunt. Sed certam quandam terra, feminum,ac plantarum rationem confiiiui oportet. Id quodah antiquisfuit diligenter obferuMu :jicut feriptum eil, Iuxta menfuramfeminis iftimabituT pretium agri. L«uir.i7. Prsterek viribus afiimandu ,onsribufque imponendis atque omnibus certa quadam ,nec fallaci ratione cognofccndii,modus& menfura unquam certipmus teilisadhibetur. Sic enim vires Goliath exarmorumponderefacra feriptura kbri penfuandas proponunt. Sic & Dauid viribus longe impar ex eo offenditur, quod ferendo Saulis tberasifuffetre non piffet, atque ideo piiloria non torporis viribus-,fed eximia .mimi fortitudini, fdei &pietatieius tribuenda fit. Sulla denique in toto orbe terrarum res oB qua finem habeat, ad cuius exaclam cugniiionem ponderu ac menfurarum ratio tanquam neceffaria non afferatur. in kinerdoiH qua m.in, terrdque confi - ciumur,inffiatiis omnibus exaUe dimetienda hoc vnum tndicium Jpedatur. Ac tandem in rerum omnium perfecime certo fiaiucnda nihil latius aut commodius ,quam menfura definitio adhibetur. Vfqueadeb autem elegans ac neceffaria esi menfurandi ratio &vfus, vt quahbct in re is oAhibe.itur ,nihil ad eius res perjedionem amplius requiri poffe exi^imetUT. Qu.sdecaufaciimfapientifme cenflitutam vniuerft orbis ffru^uram ,&iu^ciorum DeiadsnirabiUm aquitatem fuisomnibiis conflantem numeris Deogratularetur Sapiens,hac canebat: Ommainmenftera,numesapitac. ti. Toque^pondere diJpofuisH. Igitur cum tantum, ac tam neceffariuminemni rerum genere qffimando menf sirorum ,ponderum, & nummo- Ili TVBAt-CA nummorum vfum,atque horum omnium ex~ a^m defnittonm quidam mjha atatis viri dociipmi ejfe inteBexiJfent \longoJiu^o, nec vulgari dtligentia &fedulitate, necnon fon. fultii veterum monumentU, ac rebw ipfis di- Itgenter conqutjitis ,atque vt par eli, apma tii,eaquaad legum explicationem, atque ad medicina iraUatmem pertinere ipfi exifii. mabant, ai ponderum, menfurarum, &nu-- tnifmatumgenera difertuacfubtMusdtputatiombus retulerunt. Qua quide in re quantum omnes elahorarm, nemo, qui eorum libros euoluit ,ignorat. Quid autem in hac parte praliiterint, &quantumfuU laboribus &indusirtaftnt ajfecuti, non efi nojhum i«- dicare. Illud quidem conjlat ,&temmuni emntttm cenfenfu iBu hoc tribuitur, ees,fcili- • cet ,hidufce cognitienis plurimas ac cognitu digntfmas partes ejfe affequutos, ^fua diligemu aliis ad plura &exaclierainueHigM- da viam jlrauife. At verequa de ponderum &menfurarum ratione in furis libris traduntur ,quanqum non funt minoris ponderis ,&auSoritatis quam catera qua ab aliis tradsta funt ,imo vero eb maioris momenti apud quemlibet ep debeant ,&maiori etiam ftnt cognitione digaa ,qub augusliora &fanHiora funt ,id^ non feium ob eorum fmpliciiaiem ,verum, quod maius eH ,quod furaarcana fepsm fignif(ent,ac-demonjirent :attamen ab iis qui ante nes in hoc quoque genere fcripferunt, aut propter rerum ipfarum vetuSiatem, aut etiam eb linguarum Orientis mperitiam,aut eb locorum quoruniam ,qui in furis literis inter fe pugnare videntur <minus accuratam examinationem ,neque exacle tranata, aut certe, nofro quidem iu^do, nonfatis, pro rei dignitate ,ac oiaiesiate grauiter conjcripta funt-.praftrim Vfri cum tota hac facta ira- Qatie ad Gracorum &Italicorum generum ratione /A iis ft relata, atq. ideb non tam ab ipfis explicata, qudmperturbata videripopt. Neque enim vniusalicuius natmiitnenfisra- IN, SIVE rum genera cum aliis caterarum nationum generibus connexi mcoponi debent,n/jt plane ttt omnibus, nullis partibus exceptis ,cenutmant. hoc autem raro admodum contingit. Sedfingularum nationum genera ex principio &fundamento aliquo ,ab aliquarerumnatura petito ,conftituenda, aut ex nudato & aperto aliquo refoluenda[unt.fmgulis autem generibus, vt par efi, diligenter examinatis & cognitis, fadle efi deinceps, quid conuenm,&. qua etiam in re alia ab aliis difcrepent, dignofcere. Quamobrem cumprattr catera multaqua dnobis adfacrumBibliorum Jpparatumvndique comportata funt, hanc quoque partem non folm iucundm, rerm etiam vti~ km ac prorfus necejfarkm facra Scriptura fiudiofis efie animaduerteremus quippe qua. ex attenta factorum librorum lefliene fapm dfaciis auSoribm difiinfla &obfiraata deprehendatur ,ac praftrtim ex antiquifirM iOo libro qui ab Hebrais Mifnaioth,d Diuo autem Hteronjmo icitur ,Latine autem Repetitiones Legis appeBaripoteflidi' gnamcerteeam ejfe exifiimauimus, cui fuus etiam in Regie opere locus daretur ,vt facrmm librorumfiudiofiatque adeo tota Catholica Ecclefia ,cui nefmetipfos ac nofira omnia nos debere agnofcmus ,ex nebilifima hacarte,atnofiris hifce laboribus aliqua perciperent vtilitasem. Breuis illa quide,&propter apduas occupationes, quibus difiinetnur, verborum copia &«mplsfcatione denudata Chrifiiana Reip, exhibetur :attamen ea «i? qua ad fanUa Scriptura ledionem fatis ejfe potefi. Quod ft Lepores aliquam hac etiam inparte diligentiam adbibere non grauabuntur-,non foUtm adfscrorum hbrorum intelligtntiam,ftd etiam ad ea cognofienda ponderum &menfuraTugenera,qua apud quafiibet nationes obtinent, cer^fimumfili aditum patefacient. ValoLeSor, &pios bofie labores ,quibus nihil omnino efficere conamur, quam vt homines ad Dei notitum perducamus, tuii ad Deum preeibuea^uua. N PRIMAM THVBAL-CAIN, SIVe"’ DE mensvris sacris. BriMAMmenfurs originem ,in naturz communibus generibus an. tiqui (latuere ;qux minime omnium incerta variis locis ac feculis Eore exidimarunr. In omnibus generibus, quod maxime (ibi conUans clfc videtur; hordeum eft commune, cuius grana temere, nec fteundum eximium deleflum compofita non adeo imparia iuntjVtfena fimulconiunda fenis excellant. Ex hac crgoobferuatione effedlum elTc arbitra- ^ly^B mur ,vc hordeo nomen sighvrimponeretur. Idem autem siohv r Hcbrsis ,quod Latine putatio,cogitatio Sc quantitas fignificat ;fuitque &ponderis &mcnfuriE prima sftimado ,cx hordei granis; (ex enim hordei grana fimulconiunda, e.a parte, qua craffiora funt.digU tum vnum pollicem conftituunt. Digitus vero pollex prima notabilis menfura eft,qua; nomen formamque certam fbryjxs titur, appellatiirque Hebraice etsbagh. Huius ratio deferibitut in libro Deuterole«n,a D.Hierooymo appellato,quem nos frequenter citantes Hebraico verbo Mifnaioth dicemus, in ilio libro rraiilatu dcChelaim cap.y.inParagrapho *,Iate de digito difputatur. Eft& aliamenftira mlDor,quam digitus hic anobis modo definitus ;eam Hebtffi vocant ziiTH; minimi in manu 4igiti crafticudinem continens. De hac autem Camhius in lib.i.Samucl.cap.ii, pag..;i8. facie 2. in exemplari Veneto Bombergiano. : ntia Poft digitum eft TAPHAHH, quatuor digitorum continens menfurara ,vt no- bis Simonde Cafis Mantuanus eruditi!^ fimus in Hebraicis difiriplinis, Hebrsus, reipfaoftendit ;eius mentio eftin ccronis altaris, Exod.2y,24. &in mcnlk cedrina; fabric3,Exod. 57, 12. vbi noder Interpres quatuor digitos vertit :(ed in labri magni dcfcriptione,trcs vncias expofuit, 2.R^.7,z5. Iu libris vero Paraf.de eadem reagens, palmum reddidit 2. Paralip4,_f. Et apud Ezechielcm palmum etia dixit cap.40, In omnibus his locis definitur dCamhio quatuor digitorum menfura. Hsec dicitur efle medietas, differitur autem dcTAPHAHHinlib.MLfiiaioth in tratftatu de angulo cap. 3. parag.s. ca.na,vbi definitur Va!lu,quo prtedium iprzdio diftinguitur altura decem tepHAHHiM. VfurpaturaliquandoTE- pHA H Hpro breui &exiguo alicuius rei moduIo,vcP(al.}9,6. Eccemenfutabiles pofuifti dies raeosiHcbraice eft,ccce palmares, hoc eft, btcuill!roos& prscilbs, led quod in Threnis legimus rErgone comedent mulieres patuulos fuos, ad menfuram palmte .? aliam interpretationem defiderat,qu2 non refertur ad menfuram: namque Hebraice, paruulos fuos palmatos, eft. Eft &aliud eiufilcm menfuts nomen zzIT3qua; paulo plus, quim quatuor nu digiti, continet, hoc eft, quantum vola manus inter carpum &digitos extenditur; cuius mentiofit in Aruch. Definitio autecft in Mifnaioth de rhiy gharlah cap. 5. paragr. 3.&in eodem libro trad. de Sabbatho, cap. 13.parag.n. Alia quoque inter Hebraros audores ciufdcm menfura nomina repetimus,(cd non Hebraica, vt RozzEN iM &no- 0'3Dn z21 NKA. qua quatuor digitorum menfura Audor Aruch exponit; aquo etiam BATRi eadem menfura dicitur. Huius »153 menfura nomen apud ChaldasDs paraphraftas inuenitur. Eft etiam zereth menfura,qua din-ii gitis expanfis notatur,ab extremo polliris vfquead minimi cxtremumihac conftat prxeifis tribus tephahhim, hoc eft,digitis diiodecim.huiufmodi omnino quadratierac illud ornamentum in facerdotis pcflore geftatum ,t]uod noftra Bi- Pblix 110 TVBAl-CA pita diftribueretur. Exod.i(). farperepelicur. Nomen autem accepit amimlle> rk), quod in Cngiilos dies vidum fuppeditaci ,huius menfurs minifterio con. tingerer. Inde etiam irumcnti manipulo accedit, quod tantum ttitid aut hordei contineat, quantum Gomer capiat, de quo fcripcum cft Leui.ij, laFerctis manipulum fpicarum primitias veftras ad Sacerdotem, qui elcuabit fafciculum coram Domino; atqueeodem die quo manipulus Gonfccratur: &numerabis ab altero die Sabbathijtnqnoobmliftis manipulum. In illo toto loco manipulum vel falciculam ex nomine Gomer Interpres tranftulit. &, Quando mclTueris fegetem in agro ruo,& oblitus manipulum reliqueris, no rcoerterisjvt tollas illu,&c. Frequens memio' de manipulo, hoc cft, de GomerinTactis libris eft. Dicitur autem Gomerinterprctibus^Chaldiis hanin LAH duc haltha. ratio huius menlurs etiam exponitur in lib.MiTnaioth tra(ft. de Halahcap.i-parag.i, in Commeor. De CORO ET HHOMER. 100 10 In liquidorum &aridorum menfura recenlendaChor.nome inuenitiir eodem facra: Scriptura libro i.Reg.4,22. Erar autem cibus Salomonis per dies dngulos XXX. Cori dmi]ff,& lx. Cori farina. &proxime fequcMi ca.vcrdi i. Salomon aurem pr-ebebar Hiram viginti millia Cocos tritici in cibii mdomui eius,& xx. Coros purjdimi olei. Continet autem Corus zzE1M,hoc eft ,Sata rriginrs, ficut docemur in lib. Mifnaioth tracl.de angulo cap. parag.s. in Comm. &tra- €Iatu de Chclaim cap.i. parag.o. &traclat. de KED o ssIM. cap. 5, parag.a. in Commenr. &traift. de voti?,cap.8.par.t. &Camhius in i.ParaI.4,j. aderit duos Coros continere ix. Sara. Eft itaque Corus capax decem ephah: fiquidem Ephah tria fata continet,vt iam dideruimus. In Gcomerrlcis autem ratfonibus adnotatum eft ,Agrum Coro tritici ferendum, no minorem ede oportere, quam csbitoruin Gpringentoru &• triginta millium, qus ratio in lib. MiT- Tl» ,StVE naiotk fubdadia eft tra^c. de kscicih cap.;. parag.a.in Commeor. Camhius diligens rerum obferuaroc idemedcCot& hh.om!r faipfit,Et in Commenr. Ifai.;,io.&Eze.4/, 10.& 2.Paral.27,4.& 01»3,t. Proprie vero vira vocis expendentibus hhomer cumolura nobis fignificat. Atque in Lege, dquis voueret agrum ,precio conftituto redimere poterat, partitus videlicet in partes capaces dngulotum Hhomer, atque in dngularu partium redemptionem L.dciis expends. Quod vero Hebraice dicitur Hhomer in illo loco Leuit.ay.i^. Interpres nofter vertit triginta modios, quod tantundem eft atq. Hhomer :nam Hhomereadem cft cum Coro roenfuraj Corum autem trigintaSara faceredocuirous, atque ica triginta modios apud Interpretem noltru definire comienit.Idcm Interpres alio loco pro Hhomer Corum vertit ,quod idem omnino vtriufq. mOf dus fit. Num.i,?2.ficnoftra verfio:Surgensergo populus toto dieiilo &no{fte, ac die altero congregauit coturnicum mnicirudinem ;qui parum ,decem Coros, Hebraici decem Hhomerira. Apud Ifaiam quoque triginta modios, hoc cft, Sara triginta, pro Hhomer verfum legimus: Et triginta modi; lementis facient modios trcs,i/{i./,io, Hebraici,Et Hhomet lemecis faciet Epha. Iam vero offendimus Epha elTetria Sata, quos Modios tres nofter dicit Interpres. Apud Ezech. etiam pro Hhomer fape Corum nofter Interpres reddidir. cap.4j, 11., Vulgata verfio habet: Ephi &Bams, tcqualia & vnius menfurc erunt, vt capiat decimam Cori partem Batus ;&decimam partem Cori Ephi.iuxta menfura Coti ccitsqna libratio eorum ;Hebraice fic ad verbum Ephah &Bath ratio vna erit, vtferat decimum HhomcrB3th,& dedmam Hhomer Ephah ,ad Hhomer erit proponio ciusjvidclicet Ephah. Et pauib pbft, vbi Roftra verfio habet :Et hate funt primirise, quas tolleris, lextam partem Ephi de Coroffnmentir&fextam partem Ephi dc Coro hordei,menfirra quoque olei,Battis olei decima jjars Cori eft, decem Bati Corum 121 n’3 «nia 31 ^3*13 DE MEMSY&IS Corum faciuijquia decem Bathi implent Corum :Hebraice fic legimus,Hicfublacio, quam fuliolletis iextam Epha er Hhomcr triticorum, &lextam Ephah ex Hhomer hordeorum :Etilatutum olei Bailiolci, decimum cft Bathex Coro; dece Bathi funt Hhomcr. Ex quo etiam loco docemur,Hhomerquoque liquidorum &aridorum fuiffe rociifuram. Idem etiam nomen Hhomer Hebraice apud eftjvbi Latine legimus: E: fodi cara mihi xy.argemeis,& Coro hordei &dimidio Coro hordei, fic enim Hebraica habent; Et emi eam mihi in Hhomer hordeorum &lithech hordeorum. Aramsa lingua Hhomcr Chiph dicitur, &apud audtore Aruch Ghora ,Arabica, vt videtur, pronuntiatione vocatur. De Lethec h. ^n^ Superiori capite poftrcmuni citatus locus monuit, vt LETHE c-H etiamrationem -expenderemus. Eli igitur le- THECH menfura dimidium Cori condncnSjhoc cft, quindecim Sata, vt traditur in Mifnaioth lib. trad.de luramcnto iudicum cap.j .parag.a, Idem etiam indicatur ab aadorcHaruch,&in Midbar Rabba.&Exod.i7.& 37. Incodcmlib. Camhius etiam &Salorao Iatchius,& lofeph Hifpanus in Comment. Hof.j,2. .eandem omnes rationem confirmant. Ec in Mifnaioth trad. dc Sebughoth cap.6. parag.a. idem explicatur. Dicitur autem in loco Mifnaioth fuperius citato,de Sebighith cap. 5.par.a. let hechcI& iuftumafini onus, huius etiam tnenfursE dimidiam partem certo vafe fuific eftiraatam conficimus ex nomine ardab, in lib.Haruch explicato,quod dimidium Lcthech fignificare dicitur :quanquam fatis aperte videtur nome no Kcbrzum, fcd Aramsara efle. Erat etiam chilchalmenfura, quafrudus decimantor, ter in anno taxanda ,Mifnaioth tradat, de primitiis, cap4.parag.i. 5AC31IS. Ijl itaque bAcariderut» metifera fumma ratio. Ofium diuiditurin quinquepartes. Ghachd ouum& quintum eius continens. quantum vigindquatuot oua,facit. fartum Kab fex ouorum roenfiira. Zz.eabfme Satum facit icxKabos. EpbabCmcEpbi tria Sata continet. Ghemer decima pars eft Epha.- Cem decem Epha capinhoc e{{,Sata triginta. Hhomer eadem cum Coro eft menfura. Leiheth dimidium Cori fiue Hhomer eft-. De qnilufdam aliUvaferum &menftt‘ riGum minus celebri rathne timinibus. ZaA L,Caniftrum venit Latinus, bo efle poterat ccrtse &incertat menfurs, vt traditur in lib. Mifnaioth, trad. de Thcruma cap. i. parag. r. bufUs mentio fit Matih. 14. de reliquiis ftagreentorum, quq duodecim cophinos implerut:Namque Syrice dicitur chvpha idem quod »553 Hebraice 2zAL,vndcCophinura didum arbitramur. M1sPA Lvascft ex palmarum fo. liis, vel cx fparto, vel alia huiufmodi plicadlr materia contextum, quod afinis ad aridorum onera ferenda imponitur. In coque deferri poflunt fruduum genera omnia ,vt pomorum ,frumentorum , nucum &baccarum ,terra item, arena, &calx,pix,& cetera :capiebat integrum LtTRECK, vt definitur lib.Mifnaioch, deSclfighithjCap.a. parag.w. KalzzaTra vas coriaceum qaa-R'^®^^ tuor Cabos continet, ad vfus vulgares minifterij tcuius rationem mHaruch legimus. EIVSDEM THVBAL*CAIN, SiVE EIVSDEM BEN. ARI^ MONTANI EZECHIEL, SIVE, DE BATHO. CONSEQUENS eft.vcdeliqnidoru menfuris difletamus; qiis quanquani ad aridorum rationes referri pofliint, habent tamen foam priuatam &vaforum materiam ,&nominum interdum criam obreruationem. Atque huius inuemionc altera vfuipfo priorem fuiilenon arbitramur; quippecum vini &olei vfum multo quam tritici Sc hordeorum pofteriorem Aii/Te exiftimemus. Aprim'a enim,poft Adam hominibus, memoria frugum culturam fuiiTecofta:, hoc eft aCaini temporibus. Vini vero &olei ante diluuij tempora, nulla nobis mentio eft in facrtslibris obferuata. Eftautem liquidorum menfura non minusquam aridorum racra,quippc,qua:ad commerciorum tedum vfum in ftituta fit; &in factificiorum &templi minifteriis ,ad olei &vini portiones adnotandas adhibita. Primum in hoc, iicutin aridorum genere locum tenet gallinseouum communejcuius de partibus, in faperiori volumine dideruimus. De log, logio, fueLAciuA.xi^ Vas in primis effidum eft ,quantum fex ouorum gallins communium tcftis capipoflet.excipicnSjCui nomen eft inditum Log :ex qua voce Lagena didam exiiiimamus, quanquam non omnino cura Log couenientem, fimcnfurasconferamus. Huius autem ratio &quantitas traditur in libris antiquis Mifn. tradacu de angulo, cap.S.parag.n. Vbi etiam adnouturex zzea holiuarum immaturarum exprimi quartam partem Log :Sc ex maturarum eadem menfura medium Log oiei exprimi. Idem etiam docemur trad. deSebighith cap.4. parag.o. Atque in eodem lib. trad. de hh A tr, cap.i. parag.i.diciturJ.og continere vigefimam quartam partem zz EAH. Atqui zzeah cennim qttaiiraginta& quatuor oua conlinetjcuias vigefima quarta pars funt fex. Idem etiam explicatur eodem lib. trad. de Sanhhedrin ,cap.g. parag 0. &apud audorem quoque Haruch idem legimus. Apparet auie Log olim in partes odo, vcluti vncias fuiflediuifum. Namque in illo eodem lib. mentio fit dimidij Log,& quartx &odaus partis Log. Adnotator prstereaio menfutis liquidorum nomen REBiGHiTH,ideft, Quarts, femper debere ad Log referri. Mifnaiorhjin tradam de primitiis cap.8. par.o. Sc cap.i i. parag.n. Huius menfurs mencio fit Lcuit. cap.i 4, IO. pro qua Latinus Interpres fextatium reddidit ,atque criam iz, 16, 21, 14, vctfibus. De hin. IM HINcelebris &maximi vulgaris menfura fuit ,in vini &olei rationibus exponendis, quam Interpres nofter, eodem nomine Latinis auribus reddidir. Continuit autem hin duodecim Logim, hoc eft, oua feptuaginta dyo.vt docemur in lib.Mifnaioth trad.de Ghedioth.ca.j-. parag.a. Aeque In facrificiis huius menfurz frequens fic mentio,vi Exod.cap.29, 40.& cap. jo, 14. vbi ,quemadmodum iam indicauimu$,idem nomen Hin, ab Interprete Latino antiquo eft exprclTiiro . fcdinLeuit.19,36. Latine rextarium,pro Hin eft pofitum ;ita vc Latinis harum menfuratu nominibus non femper ftanduro fit, fed res ipla,cx Hebraica veritate petenda ;in cap.vcrh 23,13. Hinquartam partem Latine legimus, Hclxaico verbo retento; itidem &Leui.i 3,4. vettimr quarta pars Hin :Sc eodem cap. ver. j. Tertiam Hin partem etiam Latine explicatam habemns.& verf.y.eiufdem cap.&verr.9-& 10. Medium Hin vini &o!eicft:&cap.28.verr.3.&7. Quartam etiam Hin partem, &verfT4. Mediam Hin Sc rertUm Hin, Sc quarta Hin priferiptas videmus. Ezechicli etiam aquz i DE MENSV . aqu£ potHs ad fcxtam partem Hin conedHis cft,EzechicI.ca.4.veM I.& cap.4;. vcr.4. &Cip.^6.ver.j. &6,& n. integri Hin mentio 6c.& ver. 14 rerria pars Hin commemoratur. Qmbus cx locis duo obferuauimus: alterum,Hin diuifionem, vfquc ad fex partes, vnde conrequitur fuillc raeiifuram totius Hin &dimidia partis, &tertia &quarta &fexta. Erat autem fextapars vnu Log, quarta vnum cum dimidio, tertia duo Log ,dimidia tria Logim ;oportet igitur dimidij Log mcnfurain etiam extitii&. Alterum vero quod obferuamus ,illud eftj partes Hin nunquam in factis libris notari ,etiam ipfius Hin no appellato nominciid quod omnibus exemplis fit manifcftum.nam fi quandoquarca abfolute dicitur: id de quarta parte Log ellc accipiendum ,ex antiquorum docTirina, in fuperiori cap. docQtraus. De bath fine batho. Bath fiue Bathus, in vino &oleo ciufdera omnino menfura rationem fequitur ,quam Epha ,in aridis demetiendis habere obfcruauimus, hoceli, quantum tria (atha^qui fi ad logreferan[iir,finguli Bathi capient logim lx xii. hoc apud loJeph Hifpanum cognomento Abarbcncl expofitura legimus ,lib. i. Rcg.7,17. &: eodem etiam loco apud Carahium,id quod abillisexEzcchicle acceptum exiftimamus,quieiufdem vtramque menfuvacapacitatis effe, difettis exponit ver- bis ;Statera (inqui tiufta) &Ephi iuftum, &Bathus iuftus erit vobis. Ephi &Bathus aqualia, &vnius menfars erunt, v: capiM decim.am partem cori bathus, & decimam partem G^ri Ephij iuxta menfuram Cori eri: sqiia libratio eorum, Ezech.45, 10. &paulo inferius,Menfiira quoque olei Bathcis olei ,decima pars Cori decem Bathi Corum faciunt, quia decem Bathi impient Corum. Mare illuddSalomonein templo confeCTatum, bis mille B.ichos capiebat ,vt explicatur aperte i.Reg.7,17. Quod vero in codicibus vulgatis noftrar verfionis addimra eft, &; tria millia metretas ^in Hebraica ;IS SACRIS. 113 ledione id non eft ,in illo loco, atque in quibufdam roanuferiptis exemplaribus oinninoabcft. Legimus vero apud Carahium ,vas quod capit bis mille bathos iiquidoru, polle tenere ter mille aridorum bathos, eo quod cumulus ex aridis additus meditE parti totius excepti,aqualis fit. Cuius rei fortafle fignificanda caufa ,illud ,tria millia metretas, ab aliquo cft adiuntium. Salomonem quoque Tyriis ad lignorum cifionem dcfiinatis,viginti mille bathos vini ,totidemq. olei dedilTe legimus. Animaduertendum tamen eft, in vulgatae noftra editionis nonnullis exemplaribus fatha feripeum elTe pro barbis,decepto fortafie librario,ex affinitate vocum, i. Paralip.z, 10, Apud Ifaiam, vbi Latine legiraus.Dcccm iugera vinearum facient lagunculam vnamilaguncu- Isnome bathum fignificarc,ex Hebraica lcdioneinrerpretaraur,Ifai.y,io.lnlibro etiam i.Reg.7, 38. legimus fingulos cx decem luteribus aneis, aSalomone in templo dicatis ,continuifle quadragenos bathos, fuificq. quatuor cubitorum diametri videlicet. Namque vas rotundum quatuor cubitos in diametro habes,quod medium circularo conftiruit, nouies nouem,in vniuerfum, cubitos continet jvc oftendunt ij ,qui de cubitorum proportione ad fatha difputant. In quibus eft prscipuus Leui Gerfonides in eundem iocura fcribcns.Atqucquadragima bathi nouies noucra cubitis excipiuntur. De coR_^Ke hhomsr. nctniia De Coro &Hhomer iam in fuperiori volumine eil anobis dilputamm ;fed illud hoc loco indicare operzpreciu vifum eft,Cori &Hhomer menfuramjqiiae decem Epha continet, ad liquidactiam expendenda, pertinere. Namlib.3.Reg.y, II. viginti coros puriffimi olei Hyrano regt Salomonis dono obtigifle legimus. Idem ctia affirmat Camhias,in illo loco, &3pudlfa.y, 10.& Ezech.4y,io. De cado. Cadus vulgaris olim fuit,fed no certE' ac prscifie mcnfuw, qus ad commercia. Q_ iexpe^ J14 TVS.AL-CA cipedicnda vfurparctur; non crac tamen nimis magns, neque exigua; etiam capacitatis, nimiram quantum aqua: virguncula humeris imponere polTecferendum, ficut feriptum eft,EcceRebecca egrediebatur filia BathueI filij Melchse vxoris Nachor fratris Abraha ,habens hydriam in fcapula Aia. Hebraice eft ,Et cadus eius in humero eius. Ec Gedeonis milites cados huiufmodi inclufis torribus nodu Madianitas aggreffi ferebant,quas lagenas nofter verrit Interpres, lud.7,i5. Atque illa vafa fidilia erant ,vt ex eodem cap.liquet. Anguli enim repente fuos cados' fregere. In eiufmodi cadis farina etiam conferuabatur ,vt apud illam viduam Sarepranam obferuauimus, j.Reg. 17,12. ViuitDeus tuus, quia non habeo panem,nifi quantum pugillus capere poteft farinar,in hydria, Hebr. in cado. Denique minifteriisdomefttcis vulgate atque frequens vas cadus erat ;ideoque ad porrandu habilis. Implete (inquit Elias) quatuor hydrias aqua,Hebr. quatuor cados. i.Reg. 18, 54. Et Salomon, Ante, inquit, quam conteratur hydria fupec fontem, EccIeAii, 6. Huius nominis & vaAs meminit lolcphus Gorionides HebfiEUS feripeor, lib. r. pagin. 10. coi. i.Eft etiam in lib.Mifnaioth huius rei mentio fadatrad. de Sebighith ,cap.y. parag.r. De vale quinque cadorum olei, &quindecim vini, qu?e Egulis vendere liceret in feptimo anno. miw Eft alia breuis mcnAita Hebr. me- SVRAH dida, quam Angulis vicibus bibere jubebatur Ezechiel cap.4, ii.ea irigeAmam partem Logeapete eraditur a Camhio in eam locum. mm Fuit &tharvvad apud antiquos, cochlear magnu duos pugillos capiens, de quo in lib. Mifnaioth,trad.de Nezir, cap.7. parag.3, 0*0 Puic in vAiSc aliud cochlear ligneum, quod zzIz z dicebatur ,vncis fere capax, vt deferibitur in Haruefa. aisnp K0RT oBracnfurs genus fuit, tres oui partes, cx quinque condnensj quod in Hamch indicamr. sfii? Ke PHi zAinlib.etiara Haruchdc- IN ,SIVE feribitur, Aramsura nomen,&ccnteAma pars Cori eAe dicitur quadraginta trium ouorum Scquintaroui partis. KANTARCanthari nomen refecrj T.33p vaserar portatu facile, vbi plenum effer, ideoque non nimis magnte ,ac nobis incerrse menfura .-cuius mentio At in BcreAIch Rabba cap. 6. &Semoth Rabba cap.51. Fuit etiam eiufdem aut Amilis cum fu- ^pjp petiori vaAs vfus quod Ka n k anveteres dixerunt. Sspe eft citatum in lib. MiAiaioth ,irad. de decima freunda, & in trad. d« primitiis cap.4. par.t.& ca. 11 . parag.n. &trad. de Hhalah cap.i. par.\ Et de Gediuth cap. j.par.a.in Commenr. lDucnimus& in Elucidario Santis Pa- «j» gnini, Anbag liquidorum laenAiram nomine Latino quartarij redditam. In Haruch etiam legimus nomenteni oa mcnfurscAcoua lx. continentis. Menfurx nomen comune eft,tertiam partem cuiuAibct menfurs Agnificans, quod nonnullis cetts menfurs putatur eAe, Pfal.86. Potum dabis in lachrymis, inmcnfura. Et apudlfaiam.vbi noftec Interpres vertit :Eccoiies in ftatera, Hebraica habent, in Sciis. SELAHHATH.menfuKB cuiuAiam nnl» liquidorum nomen eAo audor Haruch dicit, cuius tamen defrnidonem non indicat. Thvman Auc Th amnetha jmo rocnfurs genus effc dicitur in Midras tmaon Rabba cap.9.qaaitarium Ladne quidam dicunt; cuius& in Haruch mendo fitt Aramaim nomen eft. .THARKABduos cabos continere, cx ipfb nominis etymo indicatur. Legitur nomen in Midras Rabba cap. 9. & Pfal. Si. in Midras. nomen ex Cnaldso &Hcbrffo compoAcum eft. SARGA setiam menfurs nomen eaiv eft in Haruch,r.omen barbaram. Garba doliuhi Latini verti poffit, liquidorum certa menfura lignea portatu non difHcilis,qualis apud Ic^os bbenta; Ezcch.cap.4y,iO.Carahius.nomen Arama;um eft. Hhabiahh vas noez olira rocn-Win furs. i53*n3 DE MENSVP furar, quo liquida, ad certam raeururam, capi poterant, Mifnaioili de votis cap.8. paragJ. In Hatuch pratered nomen barzina legimus, indicata menfur2,incertjc tamen, (ignificatione. Nobis aiucra Hifpani agrorum cultores,&nomen,&rem ipfamab Harabibus, quorum h^c vox cft ,accepilTe videntur, eft autem barzina, apud Hifpanos ,faccus ex funibus fparteis in caffes retis modo connexus ,qui ad fruges, paleas ,atimosque transferendos commodus ert. Capit autem tantum,quantum vel manipulorum vel palearum,vel culmi iumentum dorfb poture poteft. Interdum vna magnaiumento tranfuerfa imponitur. Nonnunquam ad deportationis commoditatem, duz breuiores vttimq. in onus aptantur. IS SACRIS. ia5 PazzketAR lebetem elTe dicunt tupea integri Leihech capacem. Exod.26, 27. in Thargum. &Midras Rabba cap.4. atque hxc de menruris obfcatioribus. Summa celebrium menfurarum in liquidii Titio. Ouum gallinaceum. Log fiuc Lagena frx oua concinet, diuidstur in partes odio. Hin duodecim Login capit, diuidicuiin partes iex. Batf\as9athus frpciiagenta duo Login excipit. Cor (melibomeT Corusdece Bachis completur. Cad fue Cadm Vas fi(aile,quod humero impofitii fremina portare poteft. EIVSDEM BEN. ARI^ .MONTANI EPHRON ,SIVE DE SICLO. Volumen tertium. ANTioyss IMA oraniam.quas diuina feripta comemorant, monetarum sEKELeil :qu2 & nomine fuo prscipuam libi vendicac commerciorum fidei rationem &confuctudinem. Siquidem nomen trahit a verbo sakat, quod ponderare Latine dicerepolTomusj&SEKEL ipfum pondus ctia non inconcinne interpretariifiiit enim anciquifiima &sequidima edam monets expenfio,in qua nihil fraudis aut detrimenti accipi poterat :quandoquidem ftateraccrdflima defedtus& incrementi ell indicatrix. Atque ita legimus Geuiefi zj, i6.Quod cum audiflec Abraham, appendit pecuniam, quam Ephron pollulaucrat', audientibus filiis Hcth ,quadringentos frclos argenti probaizmonets publicat. Atque hoc modo appenfum argentum, tametfi non fignatum fiierit, neque cufum, nullam omnino fraudem admittit. Sed an olim crun primum hoc nummi genus extitit. fignatum fuerit ,incertum adhuc nobis cft; nihilquc ad communem commerciorum confueradinem ceream fraiuendam defiderarepoiTcpucamuSjfiidigno retur, dum decerto ponderis modo confiet. Illud autem fcimus ,non canium olim in ipfo primo monetsinuentse tempore, fed pofterioribus edam long^ porro fsculis, chra numorum cuforum frequens vbiqucvfusciret, argentum etiam &aurum non cufum in commerciis fuiffrt receptum ,quod vel cx Grsco nomine ireinf ab Hebrsis etiam vfurpaturo ,raanifcfte arguitur :de quo legimus in lib. Mifnaioth, ttafr:.de decima {ecundaj:ap.i.parag.3-& tradtar.dcGhcdiuth,j. parag.3,^oniam verbsjicLvs no ad monetas aliascognofcendas modo, fed ad ponderum, factorum explorandas rationes,nobis aditu aperire poteft,quod horam omnium ipft prinius index & tanquam /ator quidam fit ;ideo primus omnium vt expendatur poftulat: 5fc enim iz6 TVBAL-CA iecnim recie cognito,extera facile ccrcipieiida pollicetur, Fuitaucem iaro diu &noftro etiam fxculo, acompluribus de Sicli valorc& pondere quxnium ;quorum fententias vatias nos,non fine negotio,diu examinabamus, donec quemadmodum difeerncre diiudicarc^e poiTcmus, maximam commoditatem adepti fumus ivbi ipfum verum, ac certum Ifraelitarum Siclum, non eafii, fed diuino beneficio &cofiho, vt credimus, nadli fumus. Acddiccnira dum Tridenti pubiicx pieratircaufa in Concilioellcmus, vt int€t»alios libros, quos mihi euokiendos propoluilTem,dotftiffimum quendam Penratcbchi expofitorem perlegerem ,Molem Nehemani filium Hebrxum Gerundcnfemjqui ante annos quadringcmos(nifi me fupputatio fallit) in Catalonia floruit. Ille autem in Comment. Exod.jp. multis verbis difletens fignificabat, Ic non facile ad Salomonis larhhxi, qui anre illum in Gallia tcripferat, lententiam, de Siclo accedere; cum Salomoh affirmaflec ,Siclum efle dimidiam argemi vnciam. Poftea wmen abfolutoiam in omne legem Commentariorum opere idem Mofes Gerundenfis capitead eam rem proprie addiro, Sicli xflimationem aSalomone illo indicatam reipladodlus ingenui &aperce,'vt viros doAos &veri inueniendi atque docendi cupidos decet,comprobauit. Narrat autem fe eo anno,quo illa feriberet,in Palxflinam exHifpania lacrotum locorum vifendi caula naui delatum Acconum, quam nunclach.in vocant,. deuemflc;ibidcmcjuefibi abincolisoftenfum fuille nummum argenteum antiquilH- mum,cxprc(fis tame fignis& literis confpicuum ;in cuius altero latere forma eflet vafculi illius,quod Manna plenum in Iaera arca ad fxculorum monumentum. Dei iuflu &Moyfis procuratione fuerat repofitura ;&in altero ramus ille ad mirabilis, quem infafciculum virgularum plurimarum Aaronis nomine illatum (cumillius lacerdorali dignitati ab xmulisqolbufdamobtrcdarctar) pofletadie populos omnis florentem, amvg- IN ,SIVE dalaque explicantem vidit ,inlcriptiones etiam fuifle in eodem numrooSamamanrscharaderibus,quz olim communes totiuslfraelisliters fucr3nt,ante difccffionem decem tribuum aduabus, lingua plani Hebraica, quarum exemplum ex altera parte erat SE.K£i iSRAEt,quod Latine fonat Siclus Ifraelis.-ex altera verb lERVSALAIM KEDOSSAH, hoceft lerulalcm fandfa :qui nummus antiquitatem cum primis magnam probabat,vtpotc cuius nomine Ifraclis, eo tempore, quo omnes duodecim tribus communi concordia Ifraelis nomen obtinebant; quoque Hierofclymaipfisomnibus regia vtbs fanclaqueerat ;cademque communis omnibus &religionis^ publicxrci Sc monctz atque Ii tcrarumTatibjflqiix poftea difceffioneftfta, alia atque alia vtrique parti fuit. Namque Iudari,Vf omnes fere fcriptoresafferuni.ne cum fchifroaticis Ifraelitis vllo facrorum vfi: communicarentjcam literarum formam,qus nuncetiam in vfacft,hoceft quadratam, motatis valde alterius prioris figuris,adinuenere. D£ MEKSVRIS, SIVE II7 inuenere. AiSrniat pratcrea idem Getcgras argenti drachmas, hoccft, dimirundenfis,uummumillum,quiSicinsin* diam vnciam reddit, non vulgaris vncis fcribebamr, fibiinftatcrapcnfum dimidimidium, fedeins, cuius pharmacodiz argenti vnciz pondus reddidiUe, pcEis,in medica materia expendenda, oftcnfara quoque alteram monetam divfus eft :quam femunciam Atticam anmidiatopondereminorem jiifdemomtiqui dixere; atque ita veriilimum clTc nino vaus &rami figaris ,quat tamen comprobatur,quod lofephus in libro annon sEK EL, fcd hk aszi serec, hoc tiquitatum docet. Siclum Attice tetraefl,dimidius fidus diceretur, probari itadrachmi pondus fuifTc. Eft igitur huius que fibivel masimcSalomonis larhhzi, nummi pondus quantus fere quatuor de Sidi pondere &valore, Icntemiara. Hifpanonim regalium nummorum, aut Eadem vero node,qua ipfe illius audoquatuor luliorum Romanorum fere, aut ris commentariis perledis ,ad illam po- Venetorum Mocenigorum duorum, aut ftreroam, de Siclo in peregrinatione re- Flandrici nummi,qui qiutuordccimftuperco &agoiro ,narrationem peruenieferis,quosvoc2nt, permutatur. Denique bam ,tredecim aurea antiqoa Imperatohoc nobis antiquiffiinsc fcmnnciz, &ad riim numifmata, ad amicum quendam nofiraviq. tempora durantis exemplum dodifltmum ,ab Archiepiicopo Lertrieft. Appellabatur autem Siclus fandus, goniz miira,vcinterpretarer,acccpi,qubd vel fanduarij Siclus,idem ilie, qui in hoc eiufmodiantiquiratu rtudiofusaliquannumifmate dicitur Siclus Ifraehnamqne do fuilTe dicerer ,ea liberali conditione Ifrael fandificatio Domini fadus eft,& propofita,vt fi qu2 ex iIlisoptarem,apud porcftas eius, cx quo ex ^Egypto redemrae retinere lubenti animo donata. Praepriis in populi reique publies nomen eft ter illa aure tredecim aurea, vnumeriam. redadus. erat duplo quam fingula ex aureis craf- Porro Sicli illius fandi vigimi granofius, maioris etiam forms, puriffimoartum poduseficjab ipfo legiflatorc Mofe gemo conftansjiis denique omnino figudefinitur, Exod.30,1 5. Siclus,inquit.viris&chiraderibuscufura,quza Mofe ginciobolos habet :&Ezech.4/,u. coillo Gerundenli deferipta ,fuperius bredem modo ait :Siclus viginci obolos hauicer anobis funt indicata. Qapd vbi bet. quod nofter Interpres vertit obolos, vidimus jdiainum beneficium manift- Hebraica linguadicitiu GeraH, quod aria ftiflimum interpretati,vnum tantum nonomen ab agar verbo,quod congregate bis retinuimus,esceris omnibus domino fignificat ,dedudura volunt Grammafuo ,vna cum explicatione redditis, cui tici :alij Egerar, quod eft mifccre, oblati bcneficij gratias egimus :non tadeducunt, quod multz fimul eiufraodi racn eo tempore nnmifraatis^ nobis deargenti portiuncula: inter fe mixtz, exi- Icdidignitatemczterisomnibusinraul- guamfpecicm fingulznec latis notabitis aliorum nummorum millibus przftlem przbcrent. Fuit aurem gerah illud rendara fignificabamus ,quam tandem portiuncula eiufdem ferb ponderis curo poftea noftrz optionis ratione expofita filiqus communis femine; id quod nos, indicauimus.id autem numifma pluripericulo fado ,deprehendimus, granis/*»»»- mis &dodilEmis &antiquarum rerum filiquz viginti in altera ftatcrz lance, & ftudiofiflimis vitis oftendimus :idqae fido noftro in alteraappcnfis, ferecnim adhuc ceu pretiofillimxTm &amici mupondus vtrimque conuenit. Arque ita nos,&ccrciftironm veritatis amiquz tcapudquofdamex Heberis dodos lcgiftem magni chcfaim loco fetaamus;cuius mus, illa quz vocantur ge raH^rana vniuscc^ttioomnem nobis in pondeeffe RHARVB-,quod vero illis hharvb, rum &monetarara ratione cSiblidanda Arabibus alharob ,Hifoanis aigarveridifqmrendi laborem ademit. Namrova, &Latinis dicitur filiqua. Itaque que ad ftateram examinatum quatuor ingerah vigefima fidi pars cft.quatn ,Chaldzi 128 TYBAt-CA Chaldsi paraphrafts perpetuo megha exponunt, hoc eft, minutum argentum, syn eiufdcm fere ponderis cum minataTurcarum moneta ex argento ,qus vulgo GBAZFAR fiue ASPBO dicitut. cx Chaldaico nomine MEGHA vocabulum Mcaja Hifpanicum fadtum arbitramur ,quod minuti argentei nummi olimapud nos genus fuit. Atque illud nome quod me- Cheratum dicis in vfus eft Cheratum didum ,ab tscdicerii. illoHcbraico gerah fadum arbitramur; nam medici ab Arabibus acccperutCHE» RATH :Arabes vero ab Hebrais vocis vicinitate G. in C. conuerfa. lam vero quibus in locis praecipue Sicli mentio fiat, oftendamus. Abraham ab Ephron Hcthso agrum lepulchricaufa emit quadringentis fidis argenti ,hoc eft vnciis ducentis, drachmis mille &fexcentis. Gen.23, 15. Argenti triginta fidis prteferipta mulda eftDomino,cuius bos,leruum alterius occiderir,Exod.ji,32. Sidis etiam redimebatur mulda piseuaricationis &damni dati in (acris rebus; Stelis, inquam,fandis,ad arbitrium Sacerdotis numerandis, quanqua in Latina interpretatione legimus duobus fidis. Lcuit.5, 15, Siclis (andis quinquaginta sftimabatur redemptio voci perfonalis ii) vitis ;triginta vero infaminis avigefimoannovfq.adfexagefimu* Aquinto autem anno vique ad vigefimum maris ieftimatio viginti fidorum erat, fceminte decem. Ab vno mcnfe vfque ad annum quintu,pro mafculo dabantur fidi quinque, pro fuemina tres. Sexagenarius & vitra dabat quindecim fidos, faroina vero decem. Ager triginta Horoet hordeorum capax teftimatus eft ad voti redemptionem quinquaginta fidis argenteis. Demq.omntsfacrasftimacioficlis fandis fiebat, ficut feriptura efttOmni» sftimado tuaficlofanduarij ponderabitur. Sidus viginti obolos habet, Leu. 27, 3. vique ad 25. Pro Ungulis capitibus, quibus primo fcniti Ifracl Leuitarum numeru fuperabant, iuifi funt eifoluerc quinos fidos iandos viccnoru Gcrah fiue obolorum. NLm-7,47, Singula acceptabuiaargen- IN ,SIVI tca atribubus Ifraelis oblata centenos Sc tricenos fidos ,hoceft vncias quinas & fexagenas pwiderabant. Phial* vero finguls fep tuagenos fidos ,id eft, vncias argenti tricenas &quinas-cominebat. Numer.7, 12. &deinceps. Atque ira omnium fidorum fumraa, bis mille,&quadringenti erant in fido fando, mille inquam,& ducenta vncis. Primogenitorum fumma redemptio erant quini fidi in fido fando vicenorum Gcrah,qu{ tamen pro Sacerdotis arbitrio, pauriores cfie poterant, ex offerentium feculrate sftimata. Nuro.18,16. Ducentos argenti fidos iacrilegioafe fubreptos Ghacam confelTus cft,Ioru.7, ai.Dauid ab Arauna lebufeo arcam altari scdificando oportunam cumjxibus argento fidorum quinquaginta emit- 2.S2m.J4,24. Elififus pridixic fatum fimils, jioftero die emendum ficlo,& duo Satna hordeorum tantidem. a.Reg* 7, 1. Menahhcm maneris AiTyrio regi dan‘di cauia populo, Ifraclitico quinquagenos fidos vititim impvauit.i-Reg.i/, 20. Nehemtas refert panem ,vinum & quadragenos, per fingulos dies, fidos fuifiepopuloa principibusexados. Nehcm.5,14. Septem &decem ficiislercmias agcHum in Hanathoth abHanamel cognato emit; quod Latinus Interpres vertit feptem ftateres,& dece argenteos; Hebraice ad verbum eft, feptem fidi & decem argentei. Hoc etiam modo sftimamus iCgyptiam quadrigam fexcentis argenteis confticiflenon ficlis,fcd drachmis, hoc eft ,quarta fidi pane ;nam argenti nomine drachmam non rarbintdligimus; Siclum vero, vbi inielligi oporteat, ipfum nomen appofitum indicat. Atque fidi pondus hoc fuit pricifum, frequenterque in factis libris indicatum : quod fi aliquando in profanis vfibus maioris ponderis deprehendatur Sidus, id non ex lege, fcd ex hominum quorumdam principuni &diuitum cupiditate ortura exiftimare oportet ,qui duris & difficilibus temporibus, vt pauperiores citius cxfpoliarent, fidum augelaot, accepturi ab iis pquibus ftomentum venderent^ DE MENSVR dctetit ,ciufinodi pecuniam exfolucrc coa^is,aiia5ipii talibus Hdis cotn muniter in ioluendo ,fi auid emerent ,non vfuri. Cuiufmodi neraria fraus ab Amofo vate aperte reprehendente improbatur. Audite hoc ,qui conteritis pauperem, Sc deficere facitis egenos terrs ,dicentes. Quando tranfibit menfis; &venundabimus merces; Sabbathum aperiemus frumencum,vt imminuamus menfuram, &augeamus fidum, fupponamiis Aateras dolofas.? At vero huiufmodi illegitimorum fidorum,fi quis certam rationem qu£rat, nullam plane fibi coAante reperiet,quamquam runt,qui inter fan^uarij &prophanum ®ium ficlos.ncfcio an tam cerie,quam curiose, diAinguanr. Atque nummum illum argenteum, quem Siclum vocamus, piim% domus monetam celeberrimam &Ifraclitis propriam fuiffe, docent antiqui audfcores, in lib. Mifnaioth de Chelaira, cap. a. par.*t. In eodem etia libro delcribitur Sidus ille,, qui Hteris Samaritanis inuenitui track.deladaim. C3p.4.tt. De SlClt PARTtBVS. Pr*tcr Sicli nummu integrum terradrachmon, quod iam defctipfimus, alias etiam monetas fuifie ex Sidi ipfius diui- Gonc nomen fbreitas (fiuc fignats ilite, fme figno carentes fuerint, nihil refert) infacris libris obferuauimas: Namquedimidij Sicli mcmiofitExod.jo, 15.& dabit omnis ,qui tranfit ad nameru^dimidium Sicli, iuxta menfuram templi. Siclus viginti obolos habet, media pars Sicli offeretur Domina diues' non addet ad dimidium Sidi, & pauper non diminuet. Huius ponderis monetam vna cura Sido ipfo fibi vifam in Ghaco vrbe.iifdem cum Siclo imaginibus fignatam ,Gerundenfis affirmat. Tritnt. pui tetia tgttja sjejj pai5^ qoar.fcx Ghecaheum dimidio &fextovniasGherah; ponderaret, vtex libcoNeherniscc^no. uiraiis, vbiferibitur, decernendum efle tributum, in fingubs annos foluendum, tertie partis Sidi ad domum D<»njai}. Ncbem.20,.31» IS SACRIS. lac) Quarte etiam partis Sicli moneta fuit Quadras, in vfu, hoc cA,drachma int^ra,quantus noAer regalis didkus nummus eA. Sic enim feriptum legimus in Iib. 1.SamucliSjCap.p.S.Rurfum puer refpondit Sauli, Si ait :Ecce inuenta cA in manu mea quarta pars Aaceiis argenti: demus homini Dci;Hebraicc eA Sicli argenti. Porrb,fiuc auro fiue argento,fiuc etiam ere pecunia cxfolueretur, omnis ratio ad Sidi valorem referebatur, vt viginti Stcli in auro, tantum auri effet ,quantum viginti Sicliin argento valercnt.conAat autem cx^drachmis &didrachmis antiquis duplex fere cAe auri pondus ad argentum ;nam que denarij valoreapud nos extat nuroifmata argentea, fingula drachmam ponderant. Eiufdem vero magnitudinis aurea, que nobis funt fatis multa expenfa ,binarum drachmarum pondus habent. Valor autem auri cum argenti valore collatus, non femper idem eA,Ted pro principum arbitrio ,Sc temporia vfumutatur frequenter. Tamen vt ex multis temporii exemplis obferuauimus,auri. valor fuper argentum, nunqnam frre minuffuit, quam decuplus;:ita vt pro Angulis auri drachmis ,argenti ,ad minimum,dene fint reddende. lam nunc facile ex his cognofei po- Stgten teA, Aaterem Grxeoru, qui equalis cum Sido ponderis eA j&didrachmon cum femifido,& drachmam cum quarta Sicli partCjCx Hebreoru nummorum &ponderum imitatione fuiffe accepta.- De siclo pondere. Non modo nummorum Sc raonetairum, fed ponderum etiam primum exemplum Siclum Aatuinnis. Etenim cum de pretio rei aliaiius exfotuendo agirur^ quacunque materia nummi conAent , dummodo Sicli mentio fiat,ad argentei Sicli valorem ratio referenda cA,vt paulo fuperius adnotauimus. Cum verb de pondere mentio fiqipfum Sidi pondus,. hoceA,tetradrachmon fiue femuncia,repetendum. Alias multa abAirda-, fi res. aliter eAiraatafocritjConfequenniR Ncqpe eoim putamus aureans monetam difiL quaoi^ 1^6 TVBAl-CA mcnr. inlcrcra.jijj. SedcoromunisS: Tulgatt magis argenti ratio iila eft,quam antiqui audotes in lib.Miinatoth defcribunt. ab illis enim traditum accepimus, eam monetam, qux argentum vocatur, quatque certum numemm admtmt,tem> pore Mofis pondus habuifle trecentonim ^viginti graDorum hordei. In templi vero fecundi tempore,aufia ftiifle vfque ad pondus trecentoru Sc o^oginta quatuorgranofum,atquceandemcum uclo rationem obtinuiiie. hxc legimus in lib. Mifnaioih »trad. dc Bechbtoth cap.S. parag.». DEN A RIVs. U’*! Denarium argenteum &aureum in yfu fuilTe apud ludsos, Helias in TheC- bitbe docet,radice lav. Et Moles Gerundenfistn Exodum pae.7a.c0l. 4&:Chaldxus paraphraftes a.Reg. 5, 5. &Mifnaioth de angulo cap.8. parag.r. &trad. de decima fecunda ,cap.i. paragt-^ cap.14. parag.B. Valuit autem denarius &% MEGSiOTH, hoeeft, grana hordei fionagintafex, vt exponitur in lib. Mifnaiorh.trailatude Scbughoth cap.iS.par.ig.8. in Commentariis. Deindealium etiam denarium m«o rem tntTicarumobfmiauimusinlib.Mil^ naioth dc decima fecunda ,cap.i. par.o. &tra£biudc Chetuboth cap.j.paragA tbi dicitur denarius argenteus ede quarta -pars zzELAGH ,atqne idem denarius dinidi Ibictc in quacuor partes certis numifmatis argenteis notatas, idera delcri- THMrij bimi in iifdem libris tradb. de Ghedloth, f*rtnqnA^ cap. 1.parag.». &de Votis cap. j,.parag.B. mr. ^jjg Nczikim cap.4. parag.8. &polleriori trailat. de Nczikim, traft.i, cap.4. parag, a.& dc Glieruaioth cap.4. parag.». Commenr. Hunc autem exiftiinamus ellc <fcnarinm-d^iurnum,quixqua rudicxoperz merces fuille ,in Euangelio indicatur, Manh.i8. Ex iifdem veto tra^taribiisSc locis,accepimusdenarium aureu valuil^ vigimi quinque argenKOS. Drakmok. pspnt Diakiaonfolulos nummusargenteas IN, SIVE fuit ,fedecim granorum hordei ,vnde DrakmonapudGrxcos nomen accepifle arbitramur vquanquara non idem pondus fir vtriufque. Huius nomen Arabicum eft Darahamtdelcribitur autem eius ratio in lib.Mifnaiotk, ua^. deChethubothcap.y.parag.T. Eiuldem fer^ nominis vna tantum litera ch,in vicinam keft mutata, oa- RAKMON aureus nummus Efdrs & Nehemi* tempore, ad templi farta tefta parandaviriiim oblatus, £fd.2,^5).&Nchcm.jjfif). IZZAR ItlS STnC»ASSARION,ASSrS. Peregrinum etia &nominis &nummi genus fuit IZ2AR xrcum,vt putamus,quod fuit vaiorisnonagedmz lextx partis zzELACR. vc docemur in lib.Mifnaioth tradi.de decima fecunda cap.3. parag.a.& cap.4. parag.a. &n. &traA.de Gittim. cap.i. parag.». &traA. de Nczikim cap. 8. parag.1. Et in pofteriori traA. de Nezikira cap.4. parag.B. Etdegheruaioth cap .4. parag.tk Scribitur eti»n duo izzARti^ facere pondium vnum. In eodem libro iraA. de decima fteunda c^.4. parag.n. &hoc pretio dicitur emi folere malogranata vndecim ,vel ficus centum, vt legimus mMifnaioth deangulocap.S. par.», in libro Midras vAi- XRA babba fit mentio huius izzar , fiib xftimationc minoris monctx, qua^ lem grollum nunc vulgo didmus in lib. Haruch. Atque hanc monetam in Euangelio fignificatanrarbitramurjMar. :0, 19. Nonneduo palTeres afle veneunt? Grxee legimus «arjyA eadem feri voce cum IZZAR, cum olirera aliis per duplex ss, aliis per zz pronuncictur,dum ad aliarum linguaru fcripturam refertur. PoNDlVM ITALICVM. >p»^S»SpnA)a Inter externos nummos Pondiaquo- que Iralieum in vius receptum efi, quod duobus AZ2IRIU, boceft,afiariisconftabat :cuius mentio fit in lib.Mifnaioth traA.dcCbelaim cap.i7.parag.'3'. Etde Nczikim rraA.z. cap.4. parag.n.&in Comment.de Ahalothcap.j.parag tuA. C1MENSVRIS tia^.de angulo cap.8.parag,t<.in Comm. &in eodem capite, parag.i. legimus duo vulgaria pauperiorum prandia emi iolere pondio vno. Idque etiam exponitur in trad. de decima fecunda cap.4. parag.n, &trad.de Gharubim cap.;. parag.3.in Comment. Ettrad.3,deNczikim cap.^. parag.o. Azzper Tao» Mazzparim Afpcf monetariam diu apud Orientales in vfu nomen ,cft vnius denarij vakxe, vt docemur lib.Mifnaioih de decima fecunda cap.a. parag.Q. &in trad. de Ghediuth cap. i. par.\ dicitur-eiTe num« mns Gracus. Eft &aliud argentea monew genus XAZZPEAIM olimdidum in plurali numero, qu* vere cratvigefima pars ZZE- lAGH :eilque idem iilud,cuius hadenus apud Tureas exrat pondus, &nomen AzzPAR. Indicatur in lib.Mirnaioth,tradam de decima fecunda cap.z.par.B. Adarcon. p3iia Medi nummi genus fuille videtur quod apud Efdrani Icghnus nomine ADARcONiM, ab interprete Larino Solidos redditum jEfd.S,27.cuius etiam mentio fit in lib. 2. Paralipom.cap. 19. verf7. In lib.Mifnaiothjtradatu de Siclis cap.2. parag.i. definitur eius aftimatio duobus zzEtA G HiM. qus fuifie etiam dicitur antiqua. Avrvm ftue AVREV8. aimam Auri nomen, cura ad nummorum rationem fignificandam, addito numero vfurpaturj Siclorum pondere explicandum effe iaro fuperius docuimus. Atque ita interpretati fumus locum lud.S, 16. Et fuit pondus eorum feptingemi auri (vtnoftet Interpres tede addidit) fidi. Idem etiam fentit LeuiGcrfbnisfilius, in illo Ioco,& 2.Rcg.j,y. &2.ParaIip.9,t6. (^anquara Cfaaldxus paraphtailes denarios anreos vertit; idque non inconcinne.fortaffis, in lib. 2.Reg. Vbi ratio ex Damafeenis monetis petenda videtur, io Hebraicis hifioiiiS} quxiofephi Go- SACRIS. 137 rionidis nomine inferiptx funr, legimus nomen zAHVB,quod Latine aureum dicimus, definitum Philipporum fiue Philippicorum nomine, quod regale numifma&celeberrimumfujfre,etiam Horatius tefiacui }fit autem mentio huius lib.2. Hifioriarum lofephi cap.7. Sunt prsterca alia nomina minus celebria,in antiquis libris,fed quorum vfus vulgaris fuifTc, &ex aliarum gentium linguis acceptus videri poffit,cuius generis exempla funt, TEBAGH,quod dimidium fidum yjo valebat,vt exponitur Mifnaioth de Chelaim cap.2. parag.x Hhvrzza, quod paraphraftes Chaidsus, apud lofi cap. 24. ees s ita reddit. TARPAGHiQ^ab audore Haruch pjj-ite di(2us nummus cu dimidio ,cuius pondus erat feptuaginta &odo granorum hordei ,vt habetur in lib. Mifnaioth de Cbctubboth.cap. 5. parag.t. TrIA N A,nummus Traianicus, in Haruch. TAR z zIT,cuius etiam in Haruch mono mentio fit. Later roonets genus,quod Stater nonnulli dicunt, Haruch. LVMIin eodem Haruch ,fine afti- »di^ matione tamen certa legitur. Ckinah cfi etiam nummi genus in Haruch» CHVzABmwicta ,quam Cho?ba cudendam curauit ,ille foruffis ,cuius mentio in Ad.Apoft.fic. Pessvt folidus. nummus in Haruch. ttWi Et apud Hcliam Leuit. in radice B®fl. Pelezz monetar genus non cu&ine'tfl Haruch :fed Chaldso paraphrafis in Ezech cap.4.& 57. Siclus efi. PviAR nummus efi quidam inBc-*j*na reffith Rabba.cap.22.49.7 1. Paradigma vox Grsca eft, qu® cx- K iwins cmplar fignificatifiiiflc aurem moneta probatiffiraa genus hoc nomine appellatum, legimus in Haruch. NikA duo monerarura nomina dpa Melvhba >in Har. feripta. Knrto 5Garmam pj»o Rja3 icap pancai? 158 GaRMAN 'i Hakits > ZZAIENAKJ TVB AL-CAI N,SIVE monetarum nomina in Harucii. parce Chichar. hoc pondere fuit aureum candelabrum in deferto, Mofe procurante, faclum.Exod. 15, 28.& 57,14. Omne Saphan fiue siPHNA Hadriani rnonctam fuifle tradit audor Haruch. KAN'rAR lacorum lingua valet quantum D1NAr; vt docet Gcrundenfis in Comment. Legis pag.ijfi.col.r. Kontrinak. Q;Tamnus eftin Haruch. De chichar. “i33 Maximi inter Hcbrseos ponderisnomen idcmqueantiquilTimum eft chichar jpro quo Latini &Giteci talentum plerumque verterunt. Sed quoniam Grccorum talentorum nonvnam rationem aftiraationcmquc fuiiTe.ex eorum, qui de alTeconfcripierunt, libris conftat; nos nomen ipfum Hebraicum ita vt pronunciatuc reddentes, remipfam ex audiorum Icdione expendemus. Atque ex verbi quidem etymo nihil magnte fignificationis ad interpretandum afferre poA fumus ,nift dicamus Chichar fuiffe ponderis rpccicm planam ,&exteniam placentas inftar.quippe in naturalium rerum nominibusChichar planiciem iignificat, qualis in agro Sodomorum,inter montes erat :fsp^ enim hoc nomen ad eam rem indicandam vfurpatur. Inuenimus aurem in antiquis libris Chiebar, pro pondere abfolute pofitum, vt in lib.Mifn. eradi, de angulo, cap.S. para.t.Mifnaiochde cheeaim cap.a. parag.o. Neque fuit ratio habita numeri, fed ponderis in Chichar ,cuius pondus fuiiTc videtur fere mille &odlingcntoruro fidorum, hoc eft,nongentarum vndarum: Namque Camhius Sc Lcui Ger- (bnides lib. r.Samueliscap.iy. affirmant tertiam partem Chichar fuiffe fere fidos fcxcentoSjfiucidferrueflctjfiuc aurum, fiuc quscunque alia materia. Prxterea Camhius in lib.a. Sarauel.5,8.& i.Reg. C3p.9. &cap.io.& cap.i6.air, Chichar auriefle fcxccntos aureos, hoc eft, vt exponere placet, tanta auri maffam.quantam fexcenri fidi conficiunt :namque hxc in pondere fer^ triplo vincent fexceatos argenti fidos, qui fadunt tertiam aurum ,quod expenfum cll in opere fandluarij ,&quod oblatum eft in donariis ,viginti nouera Chichar fuit, 8i fepnngentorum &triginta fidorum ,ad menfuiam fandluarij. £x quo loco manifellum eft ,verum pondus Chichar, fiue auri, fiue xris illud fit, ad fidos fandlos ,hoc eiy, argenteos iam explicatos referri debede. Namque feptingenti & triginta fidorum pondus, edam in auro pars Chichar effe indicatur. Bafesfandluarij ex centum argenti Chichar fadlx funt, ungulis Chichar per bales fingulas fupputatis. iCris ad opus fandluarij oblata funt Chichar feptuaginta duo millia, &quadringenti ampliusfidi. Et Hiram rex Tyri ad regem Salomonem in templi ftrufturam mififle feribitur centum & viginti talenta auri. i.Regum 9, 14. Ex Ophir ver6 quadringentorum viginti Chichar pondus auri allatum Salomoni legimus. i.Reg.9,2S. Regina Saba centum &viginti Chichar auri Salomoni munus dedit, i.Reg. io, 10. &multaalia, qus in libris Regum de talento dicuntur aurco,ad hanc radonem funt reuocanda. Simillter& qu£ de argenti talento, in Larinis verfionibus commemorantur, vt i.Reg.io,;9. Et Naaman Syrus decem Chicharim argenti', &fex mille aureos, ad regem Ifraelis afferebar,dono daturus prophecx, qui le curaret ex qua pecunia Chichar Giezi per fraudem fibi poftulauic, &duo accepit. Quanquam autem ponderis eiln nomen Chichar, tamen in argenrificlisQumeradsexlbluebamqquia fidi certo pondere erant, &ex illis poterat cermm Chichar conftare :quam ob rem in illo locodidtur Hebraice,Numera eis Chichar argenti. Et paulo pbft, £c ligauitdoo Chichar argenti in fudario. 1. Rcg.y, 21. Et Mcnahcm dabat Phul millcChichar argenti ,vt cflet ei auxi- Iium,& firmaret regnum eius.2.R^.i5, 19. Et rex Aflyrioru imperabat Ezcchia: regi ludx trecenta Chichar argenti,& triginta Chichar auri. iRegum 18,14. ^ Phsrao- DE MEltSVRiS SACRIS. IJ9 Pharaonem Nechao Centura Chichar armam conflata, Chicbar vocabant :atque genti,&Chicharauri muidam terra imita legimus in Zac-karra vi{iooibus,pIumpofuiflelegimus i.Rcg.23,3j.Coronam bi Chichar in os^mulieris ftdcntis in auream Dauidin Rabbainuenit, cuius ,medioarophorsfuifleconicdu,Zach./, pondus erat Chichar auri. i*Paral.20;i. 7. Namque ,vt diximus, Chichar prs- Dauid ad domum Domini sdificandam terquara quod loca plana &dcprefla hlilioSalomonicxteftarocmoreliquitauri gnifacat, nomen etiam eft paoisin torra Chichar centum millia, &argenti mille formam Tuba^iSc cocli,pro quolntermillia. 2.Paralip.22, 14. Etinducendis pres nofterprope fempertortam Latine .luro parietibus adfcripfit ide tria millia reddit, vtlib. i.Sarauel.z, 56. Futurum Chicharim auri,& feptcm millia argenti, eft autem ,vt quicunquc remanfctit in Principes vcrb ,&diuites viri Ifrael ex domo tua, veniat vt qremr pro eo, Sc ofrpontaneisdonariis.ad ideopus obtulcferae nummum argenteum, &tortam runc auri quinq. mille Chichar,&Adarpanis. Et SamuelSauIi prsdicit obuiam chonim (de quibus iam duimus)Ribbo, fore tres viros, ex quibus vnus tortas pahoc eft, decem millia,&argenti Chichar nis tres ferret, i.Samuel.10,4. Et Gedeon dece millia, &teris Ribbo.&oi2:o miOia sviris Sochoth tortas in bellatorum vi- Chicharibide cap.29.Araafias ludte rex, dium poftulabat. Et Salomon in templi centum millia robuiloru ex Ifrael cemm dedicatione populo viritimdiftribuit flntalcntis argenti coduxit. Efdras facerdogulas tortas panis, &partes carnis bubutibus.quibusteplifatcatedlacurandacok.i.Paralip.16,3. Eticremiseincarccre miferaCjargenti Chichar fexceta &quindetento iulfu regis,in fingulos dies dabaquaginca, &auri centum Chichar aptur torta panis. lerem.37,10. Ex quibus pendit. Efdr.S, 24.. Aman AlTucro regi locis etiam magnitudo Chichar cognofei decies mille Chichar argenti proponebat poteft; erat enim tantum panis,quantum caiifa perdendoru ludsorum. Efth.3.9. fatisenetviroautmulieriadcibumdiur- Ec quantum ex attenta verborum atnum, prater obfonia& pulmenta. Ad que rerum confidcrarioncconiicere pofhanc etiam formam tonz, carica, aut 6- fumuSjarbicramurolirainvfufuiflcapod cos oiim ffmul coa&x Chicharflcuum Uraelicas ,&fortaffis apud alias Orientis vel Caricarum diccbaotar,vt habemus in nariones.aurumAcargentumrudeincerlib. Mifnaioth tradt. de Chelaira cap.i, tz formz ac magnitudinis, intortzfiue parag.©. Et de rationibus &pondere placentz panis fpcciem conflatum ,ad Chtch» etiam legimus in iifdcro libris, opera deinde facienda; vel ad cudendas tradbat.de GhanAimeap. j.parag.a.in monetas in thefauris adleruari ;v^t &illa Comment. omnia cinfde fere ponderis firiire,quan- Atque hzc certanobisdepondere illo tum videlicet 5nobis cft indicatam ;ita Hebrzis foleroni dici polTunt. Cztera metaliuipfummeliusinoportunos vflis auteranomina.quznobisofeferuareconconreruabarur,& minori moleftia afportigir, peregrina runt,vna cum rebns ipfis, tari poterat, &commodius enumerari parumque illuftria, ex quibas nonnulla aut expendi. Itaque ex hac forma nofubiiciemus. menefle accepmmcxiftimamusrnara- Eft darham jEgyptlam pondus M'’’* que buiufmodi ex aliis rerum naturis vcl granorum horcfoi fexaginta vnras, ex deforma tranflacis verbis, artificiorum verfinitione Mirnaioth dc Gheduth cap.i, ba etiam vfurpari folent. fic enim Latini par.ig.3. Comment, auri argentique mafiam dicunt, &zris Tartimar erat dimidiz mmz etiam. Hifpani ceram expreflis fouis mpondus.quocarnesin macclloappendecerta vafa infufam ,cettaque forma dubantur, vt traditur lib. Mifh. de Sanderatam ,panem cerz vocant. Sic etiam drin cap.8. parag.J. Hebrai metalla in panis prcllioiis for- Lit ralibram interpretatur Hclias Saleuka 140 TVBAI-CAIM, SIVE CE MENSVRI* SACRIS. Leuita in radice y'io. Et in libro inferilocohavocatutaChaldsoparaphrafte. pto, Verbadicrunj Ifracl, pag^7.col.4. Kantorin funt talcntain lib. Hcli* pnojh &pag.5i.coL£. Et cade dicitur Mina in Thcsbtihs in radice iwp & Jib. Bcreflhh Rabba,cap.io, 13, 65. Et Kamilia vnciara vocant auflores K>Vop apudCamhium,i.Sam.zj. Etinec^cra BcrciTich Rabba,c?.p.8.in6ne. HiC dc mni fonderum &mnfnraritm ratione in vnimfm eafeflenda ohfeyitabanmAntiverpia 4.cd, AagitHi iyyr. BENEDICTI ARI it MONTANI HISPALENSISIEREMIAS, SIVE DE ACTIONE- Frafatio. AGNAU olim antiquis f^atione dedu^Iis emanarunt,cu fumma Ictiptoribus, res omnes, legentium vtilitate, &ipforu feriptorum quscunq. addodrinam laude iudiiSma. Neque veto ab antiamplificandam pertinequis tantum ,fed inodrs etiam itatis re poiTent ,quam esplieruditis, &deliceraruro lludiisbenemecatiiHmas cum polietireti cupientibus viris ,vehementer matace communicandi curam fuiiTe, multis gnoque cum frudu in huiufmodi etiam dc variis ad nodra vique tempora perdueruditionis rationibus coniblidandis clarantibus monumendsexemplisq. agnoi^ boratum ed: aliis quidem antiquas difeicimus &probamus. Nullum enim fet^ plinarum artes explicatiores aut etiam vel earum,qu£ fecundum naturam conaudiores reddetibusi atiis vero magnam dant, recum, vel humanaru etiam adioex omni veterum &iunionim audorum num &cogitationum genus ed,quod ab ledtone fupclledilis,&apparacus copiam antiquis, audoribus vel dudiose &coad multorum librorum difScilia loca expiose tradatum, ve), quantum ad res plicandaadantiquitatemipfamiamfere ipfas cognofeendas alioiumque audocollapfam,& relarcieodam Scindauranrum de illis explicandas rationes fatis dam fuppeditancibus. quibus de rebus ede videretur, aperte indicatum non Et. omnibus multa tum antiquorum., tum Ex hoc enim dudio &conlilio,non fbnodri fzculi dodorum circunferuntw !um artium omnium prxeepta 6c indiferipta, qus rerum &verborum cogni- Euta profeda funr, (ed rcra ac verborum rionc dulciflima ,pretium operte Icgenobferuanones, &explicationes oppottutiura abundi gratu foluunt. Fuere namnidirnte plurimis 8c variis voluminibus, que multi, qui eum ,quem Ori nomine aut ex profefTo ad eam rationem conferidignentur,audorem imitati,de iymbolis p(i$, aut ex aliorum argumentorum tra- Sc Hietoglyphicis luculenter fcriplerunr. quidam TTEREMIAS ,SIVB quicfarn etiam Je nominibus propriis hominum, deorum, quamuis vanorum, Iheroum ,prouinciarum, montium ,vrbium,fluuiorum, fontium &csierarura huiufraodi rerum ;deque horum omnium naturis &propriis lingulotum ingeniis diflcruerunt. Rurfus multi de terra fitu ,terrarumquc omnium partyjus &naturisralij de gentium &pcrfonarum moribus Sc ridbus^alij de xdihciisjalij de veftibus, vatis, nauibusj alij de ludis &: certaminibus; denique multi multa de variis rerum generibus memoria prodidercjqua vel vfu fui,vcl ab aliis audoribus confcripta intclligendi cauia, fcitu digniflima erant. Nullius autem horum fcnpcorum in omni genere labor extar, qui non probetur perquam meritjflimc, vtpotcad iuuanda& ptomoueda difeere cupientiu ftudia inftiiutus ,&fufeeptus. .A»quc id cum in omnibus aliorum au- 'dorum claffibus ,in omnium artium & Ilinguarum ,in omnium denique librorum feriptis explicandis ,optimo iure commendatur; tum maxime in facto- ,rum Biblioruna rationibus omnibus ex- .,ponendis,' nunquam non commodum, opportunum,officiofiimjaudabileq. habemnvtpotc quibus infinitus diuinarura &humanarum thefaurus rerum ,hominum generi vtiliffimus ,&cognitione vfuque digniflimus contineatur ,cura Ifumma verborum omnium proprietate, elegantia,gtauitate.cxquiltdffimaqucfingulorura opportunitate, ita, vt ne vnius loths, immb nullius etiam apicis vel defcdusvclrcdundantia notari afapientibuspo(llt;nihiIque vel fpecie adeo minijmum fit ,vt vcl negligendum ,vel non attenti confidetandum ,&quam fieri polfit certillimc,& clariCGmc cognofeendumefleccnfeamr. Quidquid enim in diuinis eloquiis verborum eft ,diuino confiliocc^ratum,tudiciodeledum,rpirim Dei pronuntiatum ;denique totum folidum, totum plenum, totum vtilc, totum fuaoCiibtum maxima &certifiimE fententite folidiifimis fundamentis firmariKH efie, ipfa diuinz natutE confideratio .aperti docet. Atqueij,qui io illius DE ACTIONE. 141 fapientis facraria admifii aliquado funt, manifctle probauere :ficut rcriptum cll. Principium verborum tuorum veritas.&, pjal.i li. Reuela oculos mcos.&confidcrabo mirabilia de lege tua. Et qui dulcia faucibus meis eloquia tua fuper mei oti meo} Qu^am quidem ob rem nihil abonis & piis viris ad iacrorum feriptorum rationem explicandam ,nihil, inquam, quocunque argumento, fiue id in Grammatica tantum,ac fimplici verborum,&linguarum cognitione, fiue in rerum etiam ipfaram notitia verfetur ;vnquam feriptumelle arbitror, quod non vel cx (ludio ipib &animo feribeutiura, vcl ex viu etiam &commoditate magna cum gratulatione fufeipiendum fit. Nihil prieterea tam accuratum, aut tam plenum, & integru exftitifle arbitramur, quod ipforum librorum ,quorum caufa feriptum eft, magniwdinem-.digmtatcm.ampirTudioem ,auiftoricatemque Equarc valeat, atqueita nunquam iniacrarum (criptutarum explicanda atq. expendenda lententia fatis ab vllo mortalium fuifle fa- &um. Verum enirouerb inter varia argumenta ,qu2 cum ad prophanorum, tum vero prateipue ad facrcrum librorum rationes explicandas felicirer amultis traiftata funt, vnum illud cum primis ad eam rem opportunum ab omnibus viris dodis ptstcrmilTuro fuific miramur; quod partem illam inter homines fignificantiffimam Si cfficacilfima continet, quam antiqui auctores adionem dixerunt ;in qua habitus,geftus, fitus & aScdioDcsctiam corporum animorurrque funt. Ec quidem adionem ipfarti maximi cfle ad hominum animos pullandos, percellendos &immutados momenti ,Rhetores antiqui omnes docuerunt ;& plurimum in ea commendanda oratoris arcis parte ftudiiSc eloquentis pofuerunt ;atque in r^ulis ac prxeeptis, ad eam moderandam ,redeque ineundam rem tradendis, fedubm, &magno cum iodidoadhibiram nauauerumoreram. Verurri in ipfis adionis generibus Si formis indicandis ,nnllius, quod ad noftram notitiam hactenas perueoerir, S?opus 142 1ER£MIAS. opus extat ;cuius ad ex^ooendos facros, net in sternum ,&quomodo tu dicis, vel prophanos libros vius aliquis fit. Id Oportet exaltari Filium hominis !£c ta< que^ iis qui omnia ,qus conferant ad men eiurmodi exempla iila eile iudicauic diuinorumfctiptotucxplicatioDem,qu^- Euangcliftajquibus interpretatione opus runt, dccfTe incom mode poteft. Etenim eflet, alias poftetkati minus aperte explinon iine magno multorum locorum co« canda. Sed prsier illa plufquam tria gnitu dignimmorum apud omnes aumillia in facris libris obferuari poiTunc: ^ores detrimento,hoc argumenti,&traqi^cum nullam expolitione adiun&am dationis genus deliderari poilir, quando habeant, aut magno cum fententiz dii* multa apud antiquos loca funr, quorum pendio ignorantur, aut faltem magnam exadia lententia &iigniiicatio, nili per* elegantis partem fecum latente abfeon* fpedla adiionis ratione ,haberi non podunt. Neque vero in noftris tantum, vt teft:atquceiurmodiloca non fatis aperti diximus, libris hoc accidit,fcd in extero* cognita ,non noftris modo hominibus, rum audorum lediionibus etiam plurifed antiquis etiam,immb &dodlis ,aut ma funt ,quie fenfus habent in primis alias rerum ,de quibus ageretur, nonelegantes ,fi reifte percipiantur ,pluriomninomfeiis, magnam iniccerit diffimumquefubducuntdc Icdlionis friidlu cnitatem ,duraturam etiam ad pofteros &iucundirate, ii ignoremur :cuiufmodi vlque,nifi aferiptoribus ipiis interpreta* vcl illud vnum apud Hosac.indicarc litio fuiilet etiam appoiica ;cui rei docenbet ,idque Icdoribus exponendum fiuc divnum &alterum exemplum adferre diuinandumpcjtius relinquere; •- modo fatis fuerit. Quid Chriftus lefus imperat autferuitcolleUa pecunia (uique, iignificarct illa ,apud ludsos, oratione; Tortum digna feqai polih,qudm ducere jthm.ii. Ciim exaltatus fuero iterra, omnia trafunem. hamad meipriim:difficillimum,&mul- Sunt autem huiufmodia nobisobfer* tis oIim,& nunc fere omnibus cognitu, nata apud exteros audlores innumera fcatque in varias fortalTeexpoiicoru comrcexempla,de quibus aliquando,!! Deus menrationcs, vt multa alia ,detortura tantum orij &commoditatis concedar, fuiflet; nili facer ipfc Euangelifta prznoftra ftndioiis non ingrata (vtarbicrafenti expoiitionc fubionxiilct: Hoc aumur) extabit diligentia. Sed ante facrotem dicebat, (tgniiiransqna morte eftet rum librorum ledHoni S^explicationi tnnioriturus. Illud etiam ab eodem Doferuire cupimus >quorum cum primis mino &magiflro Chrifto Icfu prenunftudio nos dedicauimus. Atque huius tiatura ,interpretem etiam ad noftram rationis totius.quamatftionemvocamus, cognitionem poftuJabat,carnquepcribcum notitiam, tum vfum no ieuem eiTe^ jfkan.ii. nam ipfcquoq. Euangcliftaegit; Arnen, aut inefficacem ipia primum natura doamen dico tibi, cum eil« iunior, ciugecet,qus huiufmodi fer^ omnium habibas te, &ambulabas vbi volebas :cam tuum &gcftuum artifex eft.-adeb vt qus autem ienucris, extendes manus ruas, &linguis &ferraonibus alias inter Ic plualius te cinget ,& ducet te quo non visj rimum diiferant nationes, tamen geftihoc autem dixit, inquit lohanncs, iibus, &habitibus adeo conueniant, vt gnificans qua morte effet clariiicaturus ^iis tanqiiam opponuniffimis &certif- Deum. fimis interpretibus ad momsanimi mu- Atqueha;c,autbon]miaiteroalterum tub indicandos vtantur. Nameiiamincognofei illa state etiam citra interpretis ter hoftes animis, moribusque diifidenoperam amultis potuit ;facile enim autes, ftudio &lingua diiEmiles habitus ditofum mrba,quid Chriftus indicare comraDnesfunt,quorumetiamcitfaicr* Tcilet,intcllexillcviderar;quippe Iohanmonernvfuscft vtriqucpattinotiffimus.» nes ipic narrar, turbam refpondiirc: Nos indeeft.qubd apud Hiftoriogfaphioshaaudmimusex lege,quod Chriftus mabitas pacificatoris, &vitoris habittis,& mkiaaus SIVE ,DE minantis geilus, atque fupplicuai habituum frequens mentio eft. His etiam rebus illud no exigus com- Riodicacis accedit, quod habituum &ge» Auum (ignibcatio ,ad maius loci fpaciura ,&maiorem accendentium coronam,ad quam vox vlla vel contentiiTima pertinet, atque adeo no folum atcendcncibus&aufculeacibus,fedmaximo etiam fltepitu tumultuantibus turbis iefe inilnuat ,ad quas vilius orationis integrum fcnfum peruenire,impoflibile fit. C^am ob rem Pilatus nullo alio modo^fuum, delefu Chcifii innocentia, iudicium 8i tcllimonium declarare ac proteftari melius, apettius,&comunius potuit,quam vt poftulaca aqua ,manus cora fpeiiante f iopulo &infano ,proclamanteq. vulgo, auaret; ille enim geftus omnibus pariter confpicuus maius &apertius indicium, quam vox ipfa oratioque fuit :prsterea etiam &diutius mentibus inhsrere debuit. Verborum enim omnium,qu2au- dita fiint, parum fidelis cuilos memoria: rerum vero oculis confpcftarum imaginis tenaciffima eft, &apueritia ad vltiraam vique (eneiftam cettiflima conleruacrix. Adeo veto magna, certa, efficax &communis huius generis atftionum fignificatiocftjVt cx his tanthm olim genus quoddam {cenicumconftiterit,quod mimicum dicebatur, paucis aut nullis Termonibus adiuntftis,tantum geftu,habita &motu referens,quantam comicus verborum copia &apparatu explicare fua in arte pollec. Luimus enim apud eos au- ^ores,qui harum rerum teftcs efle potuerunt, fuifie artificem mimicum ,qui profiteretur, fc tantum in theatro aut fenatu Ibla asione fignificaturum 8c expreflurum, quantum difcrtifiimus Orator eloqui dicendo poflet. Quin cx Oratoribus ipfis,quorum fu mtnum ftudium in eloquentia partibus cognofcendis.expcndcndis.& exercitatione ipla periculoque fafto probandis -fttir 5'quidam pru mas ,fecundas ,&tertias in eloquendo adioni tribuerunt: cateri vero, fi non tantum conceflenim, eam tamen vnam io ditsndo domisad confefii-fiiot. ACTIONI. J45 Atque adeo duarum artium, poft literarum ihidia,Dobiiiirimarum,pi(ftur£ & fculptura, non elegantiam memo, fed & fignificarione omnem ex hac vna asionis cognmone,pcti,quinonagnofcic, is omnino mdes oculos habet, neque ma> gisciufmodf artificiorum vfu affici aut moucri, aut doceri poteft,quim brutum. Namneque piifeor necfeulptor habetur petitus,qui vel fignum fimplcx,nuiloquc habitu notabile fingit ,vel naturs habi. tum Sc geftum,ade6 exprefse non imitatur, vt nullis verbis ad indicandum fit opus. Quanquara autem hanc omneta geftuum, &adionis totius rationem,antiquis non modo notam &exploraram, fed etiam in artem,& prscepea redadam fuifte putamus; tamen nullum vnquam ea de re librum, ab aliquo perito auifeore editum fuilTc, legere meminimus ;quare exiftimamus artem illam,vt palsftriEem, falcatoriam, eseterasque gymnicas imitatione &exercitatione magis, quam vilis dcfcriptisdocumentistraditarafuiflerlcgimus enim Denofthene celeberrimum GrEcomm omnium Oratorem adUonis perdifccnda caufa operam Satyro hypocrits,hoc eft mimo vel hiftrioni dedifle. Tamen opus de ca re ab aliquo defcriptumnufquani legimus. Magnam itaque efie inrelligimus optimis audoribus omnibus cognitam, obferuatam ,&opportune vfurpatam illam partem, quam vno verbo adtionem dicimus, candemque quali corporis fermonem vniucrlb fere nominum generi communem ,& natura ipfa docente, cum magna viiliratc &efficientia vfurpatum. Quanquam vero in omnibus libris, quiennque hadenus vel foluta oratione, vel carmine bonorum audorum opera prodiere, illa, quam adionem vocamus, ratio multis in locis fparfa obferuatur, atque diligentem fui cognitorem requirit ;nullis tamen in feriptis aut maior, & fiequentior, aut certior, &fignificantior, aut etiam oppominior,& in omnem partem aptior huiufmodi exemplorum copia eft; quam in facris Biblionim voluminibus, in quibus nulla tonus vera fapientia. f44 lER£ pientis, ell, diuioaturo &humanarum rerucognidoni$,qus contingere hominibus pote(l,cieh(ieratut pars. Namque in iiiis hbris, vc nullum pcorfus verbum rayftcrio &fignificatione ad propofimm argumentum aptiffima carer,& vt nulla arnmno oratio aut vana, aut fida,aut (Imulataei^ed omnia in vniuerfum ioas, temporibus, rationibusq. iuis (lifpofita,6: cohsieotiacofiant; ita etiam oulb non indicantur adionum genera, qutecunque dicentis aiFcdus (quorum maxima &frequentiffima in illis libris explicatio cft, )confequi folent. Neque id in hominum rationibus deferibendis tantum ,fcd in aliarum etiam animantium,atque adeo in caeteris naturae generibus, quae ieiifu ,cognitior.eque carent, adnotatuobferuatur. Quorum quidem generum ,quanquam pars aliqua adeb aperta claraque fic,vi indice atque interprete non indigeat :plurima tamen exempla runr,qu£e citra diligentem obferuationem intelligi red^ non poflint 5fi tamen eam diligentiam factorum librorum ledioni deberi arbitramur ,quam diuinum audoris ipfius poftulac nomen. Verum enim vero ,inter tam multa piorum &eruditorum virorum ,ad facrorum voluminum explicationem vtilitcr tradata argumenta, illud vnuro a nobis hadenus defideratum omnino eft, quodhanc eloqumionis ratione (pedat. Neminem enim dodum virum ,aut ex antiquis accepimus, aut cx «ofiro feculo cognouimus, qtiidquam de hac omni re in lucem edidiffe ,quam tamen tradatione &explicatione dignifiimara clTc, nullus, vt arbitror ,qui rede atienteque confiderauerirjnficias ibiri Fuere multi, qui de linguarum antiquarum,in quibus facri libri coferipti primum funt,Grammatica racionc,muIta& diligenter obferfiata feriberent. fiiere, qui Didionaria & verborum fignificaiiones ,ftudiose & magno cum iudicio exponerent ,qui de phrafibus, idiocifmis, tropis ,figuris, qui de temporum ratione &annorum (exic accurate agerent. Non rari etiam qui fvmbola allcgoriarumquc materiam coimias. ligerent. Quivero habituum, geftuum, anedionum, fituumque figuras, modos, &fignificaiiones docerent, certitque libris exponerent, no (unt hadenus comperti. Atque ea quidem resj&facrorum (hidiorum pcomouendorum cupiditas, qua mirum in modum tenemur,in cau- (a fuit, vt dum commentationibus in facros libros confcribendis(quod noftrum prtecipue (ludium cft} materiam &farraginem omncm,cx aflldua& diligenti Icdione comparatam,&comportatam in aduerlariorura ncftrorum penu reponeremus, quorundam ctia argumentorum rationem habendam duxerimus,qu« vel ab aliis ante nos tradita, cumulari a no- bis ,aut expediri faciliori modo pcjSent; vel qu« ctetetis prattermifia elTent, ano- bis inchoata, &pro ingenij &virium facultate ac temporis angufiiis inforn;at3, &in medium prolata, aliis poftnos pcftradandarelinqueretutivt ita in vineam Domini Dei noftri omnes in commune, non qu2 noftra ,fed quie proximorom, qu2 EcclefisE matris omnium,qus charitatis,qu2 vtilitatis publies, denique quae Dei voluntatis runt,quffrenres,vnurquirque pro crediti (ibi,aut diuinitus concelli talenti ratione, operas conferamus. Igirur poft expeditam Arcani fetmonis interpretatione,hunc facri apparatus thefaucum, ea etiam parte augeri voluimus; quaad adionum prscipua& communia genera explicanda coferrepofie intelleximus :cui H1EREMIAEnomen proptetea indidimus ,quod (acer iilc Vates, fi quifquam alius, maxime ,huiufinodt habituum &gefiuum figuris fpedabilis ell, ob variam Scraultiplicem affeduum naturam ,quibus ex varia, quam iniir, conditione ,&legationis fua: pctfona multiplici permotus cft. Ncqne verb nos omnia in yniucrfum exempla, hoc mlibro recenfuimusjfcd fumma tantum genera ,naturz ordinem fecud ,in habituum, geftuura,& fituum ratione per* ftrinximus,additis in vnoquoque genere ternis aut quaternis variorum locorum exemplis, quz& fui explicandi ledoribus copiam facere pol^t j&iis ,qui idem. SIVE DI idem argumentum perfcqui volaerinr, viam munire, vt cxiftiraamus,non importunam. Dum vero de humani corporis &membrorum habitu ,geflu, firu &alfcdu nobis diUcrcndum proponeremus, caterarum etiam rerum variam affcdHonem ,qabd& ip(a Cgnificationis espers non fit, obiter indicandam duximus. Neque tamen eo modo aut actum agere ,aut huius iibri rationes cum alterius, qui de Arcano Termone appeiiamr, confundere videbamur; aliud enim cft agrum naturs Cqx definitione aut loci ACTIONE. 145 fignificatione, aut adlundi cuiufpiam adnotationcconfiderare, aliud eundem lugenccm.vcl arentem, vel ridentem ob- Teruate. Illud enim naturs ipfiusingeniumjhoc habitum velaifcdioncm (pectat. Quodvtinterredifti.nftumeftjita etiam iudicio facile internofei poteft. Q^odTupcreft, pium ledtorcm oratum volumus ,vt noftrorum laborum rationem, non tam cx re ipfa.quamcx propenfo erga facras liteias ,earumque cultores probos animi noftri ftudio definiar. AntwerpitE Idibus Mardis,Anno 1571. DE RATIONE HABITVS ET GESTVS,- EORVMQVE COGNITIONE ET VSV BREVIS JE DAM EXhabitibus ^^e/libifs (jaidam fmpfices funt, vt iacere &pare :quidam (empofiti, vt fidere, equo vehi atque vtjimplidumfimplexata compojiierum cmpofiij itUni, &variis rationibus cstpans esi fi^nijicatif :id quod i» exemplis obferuatum adeiufmsdi rationes alias cognofeendas vfui erit. Rurfus ex vtreque fupefmi indicato genere, alij natura vi cogente ex affeclionibus propeifeuntur ;atque hi' communes omnibui nationibus fumftnt, perpetuam quoque ac certam apud omnes fignifcoiione habent, vt federe aut iteere jniferorH &mccrentium, fubUmes oeuHfuperborum ,demifi modeflorumautpudihhderum. Alijverbexvslunt.tte,piidii) &cogitatione atque imitatione oriuntur ,atque hi non omnibus communes, neque vbique idemfunt,vtfiare orantium & J}e3atorum. Sunt &hahitta ex confuetudtneinm ^fequentati ,vt vnguentorum &cineris vfasjileexhilxritate &iucanditate,Hic ex tnceJHtudine cceptas. Rxiis etuim, qui confuetudine conUant ,quidam /biennes funt, vt capitis veUtio damnatorum. R/l rurfus aliud habituum genus ,cuius forma, non vno apud omnes eedemque modo JPe3ant'ur,fei pro variofinguUriiin perfonarum animo &fiudio aliter atque aliterfune, qusTupnoulares fiorfum pg^catitnes reddire, ds^ciJUmmftiPispfoTmaipfataBfm' ri(^cimur,qK£exenrplo/^tpleripiqi(eTa- PRaECEPTIO. rent,ve caput intergenua ab Helia conU3utn‘, Helifei in puerum vita fundum procubim. Si yerogenas ipfum confideretur,fa<ile in formarumfignificationes penetrabitur. Sumuntur etiam habitus exmuneris atque opjtqratione, vt federe decentium ,&pare di/centiam ,practdere duderum, ftqui mi\u tum &difipulerum. Sunt praterea habitus quiiLsm in pgnuntr teJhmonium,& diuturnum rei gepa monu-^ mentum,yt lotio manuum dV'iUto,cotam paupulo inita: &excufio pulueris pedum, ab ApoPolisMiquandofada. Atque adhanc rationem multi Prophetarub.ibitus referuntur. Porro quidamgePtu &habitus virtutum aut vitiorum funt indices, vt irtiforum, labra mordere ,pede terere-, amicorum ,arridere, gratulari. ISonnulli etlm aliquando virtutem imhcant, nonnunquam vero vitium arg'uunt-,cum tame tidempnt bahitus-.queniam yitium.virtutes non rari imitatur, vt extentumcoSum liberiat-is nonnunquam,interdum' verVinfdler.iu pgnum ef. Atque ad hoc gemispertinent notaomnes. quorumpequens in Sapientialibus retatis libris vfus eSl. Accidat autem aliquando ,vt habitus non propriam forma fua fgrhpcmonem ex vfu' habeat, fed eam ,'que preprie csristaria eH, idq^ exibufa, vt purpura Chrifo dnttlinlus, nort ad cemfepUnm regni, fid ad trripouem &facafmm 'tnduSa eH. [Document text truncated for crawler view.]