Lilii Gregorii Gyraldi ferrariensis De re nautica libellus : admiranda quadam & recondita eruditione resertus : nunc primum & natus & aeditus
Full text
/'/ }(L.^ ,c;: V, (st;.. ****'- i; ... Vs7 L|L a/ ‘/<7 V,. •/ /• II--' i/,-r;i\ yl ' v» / \i \ \l 'a, ,
ciS^d Zg„ ?
LILII GRE GORII GYRALDI FERRAR.IENSIS, DE Re nautica libellus, admiranda^u^^njt &recondita eruditione^efev ' ‘ .\ cfl /'' tus, nuncpnmum qcuu^- <3 tus 8C xditus, ' Cumpriuilegio Cajareo. BafiJeaj, apudMich,Ifingrinium. M, d. xL.
XL. GREG, GYRALDI dorus, feci Pyrrhoni no meminit.Eu febius Pamphili ex Phoenicum theo • logia, Vfonem ait arboribus amputatis ambuftisque primum mare ingreflum,Subiungitidem,Samothra cas primos naues conftruxiffe, Clemens uero Alexandreus, Atlantem in Libya naues excogitaffe Icribit, Pomponius Mela, Phocnicas aitrna ria adire infihtuiffe, quod &Tibullus eo uerliculo teftat. Prima ratem uen tis credere doda Tyros, Dionylius Punicus ,iE-gyptioruminuentu naues arbitrat.Nam &ex Argypto Da naum in Graeciam uenifle legimus, cum Aigyptum fratrem fugeret, unde &nauis ab eius nomine </lxvxis nun cupata efr. Suntinter Grtecos qui ea pentecontoron fuilTe affirment, fica numero filiarum appellatam, Hefiodus poetaMyrmidonas inAigina infula primos nauigafle putauit, Thucydides Corinthiosaitnauesadeam m forma
DE NA V IGIIS LIB, forma excogitaffe,qua fuo tepore thenienfes utebantur,quo loco idem fcrxptor colligit;,qui in totaGrgcia pri ini nauigare coeperunt. Sed &Plini) hacdereuerba meo arbitratu interpolata fubfcriba tPrimus,inquit,na- ,uem in Gredam exAIgypto Danaus aduexit, ante ratibus nalligabat, inuentis in mari rubro inter infulas ab Erythra rege, Reperiuntur qui Myfbs &Troianos priores excogitaffe in Helleiponto putenqcum tranliret aduerfus Thracas ,Paulo mox fiibdit: Longa naue Iafone primu nauigaffe,Philoftephanus autor eft.Cha rax uero no una folui naue ,fed clalTe lafonem nauigaffe fcriptum reliquit, Diodorus tamen Siculus, Sefoftrin /fEgyptiorum regem longa naue pri mumnauigaffe prodidit. Idem etHe rodotus ,qui ait Erythraeos ab eo re- (gelongis nauibus addeditione reda- JQfm, (flos ,Celebratur SC illa eiufdem regis Af
4L, GR EG, GYRALDI JBiauis ex cedro CC, &LXXX, cubi* torum,que exterius undiqjinaurata, intus uero deargentata fuit, deoq? ma ximo Thebaru oblata *Egebas Parrhalumlonga: nauis inuentorem feri bit, Ctefias Samyram,Saphanus Semiramin ,Archimachus AIgeoneiru Biremem Erythra:os feciffe Demafthenes feribit, TrirememAmoclem Corinthium Thucydides ,ni potius Aminoclen ex graccoThucydidis codice 1egamus,QuadrirememCartha ginenfes feciffe Ariftoteles prodidit, autore, ut ait Clemens ,Vofporo. Quinquereme inftituit Nefichthon Salaminius, Sex ordinum nauim Ze nazoras Syracufius ,Abeo numero ad dedreme Nefigeton, Alexadrum niagnu ferunt inftituiffe ad XII. ordines,Demetriu Antigoniad XXXi Ptolemanim Philadelphum ad xL* Ptolemaeum Philopatore,qui &Try phon cognominatus eft,ad L. Onera riam
DE NAVIGIIS LIB* 9 liam nauim Hippius Tyriusinuenit, lembum Cyrenenfes, cymbamPhce nices, celocem Rhodij,cercyram Cy^ pripqug &cercuros uocatur,alia licet fit opinio ,eamIcilicet aCorcyreis inuentam *Scapha Illyrici excogitarut* Ventorum ucro ratione iEolus Hei/EvU lenis, ut Plinius iut poeta:, Hippota: filius inuenit, Syderum obferuatione in nauigado Phoenices, npnulli Thaleta Milefium unum ex feptem inue^ liifle prodiderunt* Diogen.Laertius Phcccium Samium ait* Callimachus luoquoda iambico minoris urfieim uentionem illi attribuit,qua Tyrrj na uigadonem luam dirigunt .Nuper quidem Liifitania: 8C Hifpane clafsis gubernatores Itali, auftralis poli ftellis colpe<ftis,nauigatipnes regere co> perunt,quibustot iam regiones paru antiquis icriptoribus cognitas fiibinde adeuntnoftri,ut npuumiam orbe uulgoinuenifle dicantur,Sed Si non
6L» GREG, GYRALDI multis retro feculis Amalphis in Capaniaoppido,antiquis nauigadi ullis I^incognitus per magnetem &C chaly - bem, quorumindicio naute ad polos diriguntur, aFlauio quodam excogi tatus traditur ,qua:res nuncuulgari uoce,nautarumpyxis,leupyxidicula magnetis appellat ,qua cumtabula, in qua orbis delcriptio eft,nauta: cur lus metiuntur, et facillime quantuna uigationis peractu fit,intelligut. Qua re cumcareret antiqui, difficillime na ilium curium metiri poterat. Longe emdifficilior eius nauis ratio eft, qua tradit Vitruuius in fuse architectonica: decimo; lint licet qui apudPlautu uerloriam exiftiment nauticu elfe inftrumentum ,haudferme huicpyxidicula: magnetis ablimile, ex quo loluturi nauta: cognolcerent, unde flatantueti ,&an marenauigatione admitteret. Sednos iam reliqua prole- ***»>«#*</ quamur ^Rentilatitudine inuenere, inquit
DE NAVIGIIS JLIB* 7 inquit Plinius^Platasa^atcgob id ego puto PlateenfiumnauigatiorieaStra bone celebrari, RemumCopsc3uela_ ~o<Xi Icarus inuenit ,ait Plin* utuero DiodoruspTholus. Sunt qui Ifin putent, utlatiuscum de uelis agemus docebimus* Malum Sdantennam Dacda- Ius. Hippagu Salaminrj, aut Pericles *”*”»* Athenicfis.Teflas naues longas.bocr<.^rfti eft3cataphradas,Thafipaiiteajaqaro ra tantum &puppipugnabatur* Ro "TEra nauTaddidit1Pifa;us,8^ Tyrrheni lincboiurEiipalainius eandembiden "tem, uel ut Strabo fcribit,Anacharfis 'l-n& * Scytha. Ide Anacharfis harpagonas, &manus ferreas Pericles Ad^nien^/^,^ fis 3adminicula gubernandi Tiphys admuenilTefert* Clade princeps de-y pugnauit Miuos, Ethicus uero Hi> . fter roftratas naues ait in oceano fe/^Xr^ ptentrionali aGryphonequodamfa bricatas.qui apud Scythas artifex ex- 4^, ortus^multarum artium;,et praripue^^L^,,,
8L. GKEG, GYRALDI naualiu &fornacumfuit, atq? ideo ab indigenis magusipfe Gryphoin dco^ rumfuorum numerumrelatus eft* Hacftenus de nauium inucntoribus s earumcp armamentis, de quibus etia nonnullis latius fuis locis agemus *In prjefentia mittam qua de naue No-- chi in facra hiftoria traduntur, qua ex aquarum alluuione,non humanum modo, fed animantium genus omne reparatumlegimus* Qua:ex nauigarioneuel commoda uel iru commodahabeantur, Cap.u. SVumfatis multa,ut opinor, ide nauigandi &nauium in-* |uentionc attulerim ,priufcp ad caeterame confera, nonnihil etiam de nauigationis comodis &inc5rm> dis, tibi quampotero breuius fubiun gere par iulum eft, ne quodpotifsi> mumin re qualibet cenferi folct, pre-* ,,terqffe tibi uideri pofsim *Illa igii na - uigationis prcecipua utilitas, illud eft commo-
DE NAVIGIIS LIB* 9 comodum,quod uix fine ipfa pofifet hominuuita fubfifteretNeq? erh ulla regio, non prouinda, nedum duitas fibi lola ad omnia fuffidt,fed altera at terius &ope &auxilio indiget, hccc tritico &fruge, illa uino, aliapaftione, htec auro &argento ceterisqj metalljs,aliamateri]s alrjsqj rebus abundat:contra, alia frugibus ,uino, opibus uacat, uel horum aliquib* At no omnia ha?c per nauigantiu commerda conmnia fiuntdion omnib,quantumuis longinquis nationibus nauigi]s importantV Quanti ergo mometi eft: in uita nauigatio ,quantsccp utititatis,cum tot comoda ex ea comparentur icum nulla uel regio uel prouincia,nec quide duitas,alterius opibus no indigeat.Exiftimauit philoio phus Ariftoteles ,urbibus ac regnis expedire, ut promptam paratamque haberent nauigationis comoditate , fi libera efife uelint, alrjscj? prEcefid II-
JO L. GREG, GYRALDI las nos certe uidemus cum in praefert tia,tum apud antiquos etiam urbes excelluiffe,qua? nauigationeparatioremhabuere,ut Alexandria, Cartha go,Atheng,Byz;antium, Genua,V e netia?,& calera%Addequod ex naui gatione,uentorum,turbinum,8d:em peftatu figna certiisima colliguntur. Adde etillud,quod liauigatio multis morbis medetur, ut docentMedici: nam Si affedis phthifi iuccurrit, &cgerentibus fanguinem, ficuti Anneo Gallioni poft confulatui, utfememiniffein xxxi. prodit Plinius. Ali] addunt Si multaalia, qusefortafsis ipfe omitto.Iam uero tibi qua? ex mitigatione incomodaproueniatuel infint, ex plurimis paucaproferam .Suntin primis pericula,quae tot iltnt Sitanta utuix enumerari queat, naufragia, la trocinia,pra?dones,piratae,tempefta tes,ceca faxa,Scylla?, Charybdes, bre uia,Syrtcs,fcopuli,belluae, &marina
DE NAVIGIIS LIB, .U fpfamoftrahumani (anguinis auidifi fima, 8C eorum pleraqj nauigantibus 8C nauibus infidiantia. Quidf 1fi cxte^ jradefint,ii6nne tribus tantum,aut ad ifummuquatuordigitis,ut ait poeta fa Ityricus,fi fitlatilsimatcda, funtamor cis difcrimine remoti qui nauigantfut | rccfie Bias,qui inter iapientcs numera Itur ,nauigantes, necinter uiuos ,nec inter mortuos reponendos cenfuerit, j Sunt &qui uentoru &nauiu quibus limperant nauigantes feruos putent, Plautus certe non minus uerequam falfcillud ait, Ncgocrj fibiqui uolct uim coparare,Nauim 8C muliere, hcc duo coparato, Nulla? emres negociu maius habent, &ut Phocylides ait, krdsjASf&jf» «<yi«Aof,quonia, inquit,naui gatio eftimmanifefta* Scribit in Pha; dro Plato,quod qui in nauib. uerfam tur,rudes funt,&amoribus alienfine ribi nunc recitem nautas infames ale^ Igibus taxatos,Deniqj, utfemel finia,
1$1.GREG,' GYRALDI to ie undiqjprotinus comprimit, atqj rimis coniundis omnibus continuat, niti' quicq? penitus exaruerit: tunc em glutenautomnino afpemat, autnon mquerecipit, HmcTheophraftus, fed plura Vitruuius, Abies quoq?, ut pinus ,apoetis interdu pro naue fumit» Roburetia ad fluuiatiles naues& lacuftres utile ,quodin eiufmodi aquis ii taputredine immune:fedin maritimis minuseft idoneum,quodfacile in mari putrefcat, Probat &Theophraftus fpinam nigramad coftas &uentris compages ,quod ea robufta fit & incorrupta.Sed cur non hocloco grm catn diligentia adlcribamritaemhanc parte eft executus Theophraft utiure illum agnofcas Ariftotelis &fcliolm SC dodrintc merito lucceflore ,A- bies,inquit,pinus,ccdrus, utiummatim agam,nauib,aptilsimtc fixnt:trire mes em &longa nauigia leuitatis gra tia faciunt: rotundas uero naues expi nu.quo-
rui, quonianon putrefdt. Sunt 8£ qui ex eadem triremes faciant, quodicilicet abite carent. Qui autePhocniciam Syriamq$ colunt, cedro magis utunt, quodpino egent. Cypri- )piceanaues conftruunt, ea em eft in ipfa infula fre quens, uideturcp etiam pino praeftam tior:& cacteras quide partes ex rjs con fidunt.carina uero triremib. ex quercu fubdunt,ea ration.e,ut cumfiibduciturin terra, queat refiftere. Nauib. onerarqs pineam atque etiamquerna fubrjciunt,minoribus fafsima, quam cfwx// uocat, attribuunt: atcp in totum ex hacteftudine condere folent.Scifsi mamtanta proceritate apud Latinos prouenifle ferunt ,ut caefa pro carina Hetrufcisnauibus fufficeret. Sanepino atque abietiquercus conglutinari non ualet:altera emfpifla, altera rara, &altera fimilis,& altera minus.Affedius aute fimiles efiTe eis oportet, quae •fociari conflariq? debcat,non cotrarijj B5
£0 1>» GREG. «Y-RALBI ceu fi ligno lapidem coiungere uelis; Tornatus nauib. rotundis ex moro, fraxino, ulmo, platano :lentitiam em firmitatemqj adefleoportet* Seddeter rimus qui ex platano fuerit, celeriter emputrefcit. Suntqui triremibus uel ex picealeuitatis cauia tornandum fta tuunt firmamenta,teftudinem &auriculas ex firaxino,moro,ulmoqjfabri eant ;ualida ha:c em eflfe oportet. Sed uticp quod ab initio de cupreflb &pinu diximus coprobat Traianinauis, qua: demum fuperiorib,annis inueta eft, &Ceruta ex Nemorenfi lacu, cuius alio iamloco memini.Atuero ficus ui detur minus idonea nauigqs, atep inde emanauit uetus adagium, Nauis .ficulna, quodin contemptu SC irrifionem dicitur,qualis fuifle fertur Mandronis nauis, qui cum nauta eflet Imperator euafiriuel fic di(fla, quod ficui na, qusecuncg uilia 8Cinutilia funt,appellantur ,ut KvQgCi)7n)ScrvW0S, dCl-jttKVglx erVKiVH r.
'35 ENAVIGIIS tlB/ -ii- sWy»,ct alia,utThcocriti etAriftopha ‘ilis interpretes obferuatmel quodpotius exiftimo, quod ex eius arboris ligno minus naues aedificantur,Alrj ad hoc opus parandarunauium omnem materie probant, id quod &Claudia nus poeta quadam fuacomparatione oftendit,cuius uerfus quoniam lepidi fixnt,adicribere placuit. Sic qui ue> taurus loginqua peraequora merces,' Molitur tellure rateni,uitamqj procel .lis Obie&are parat,fogos metitur SC .alnos ,Etuariu rudibus fyluis accomodatufum, Quaeloga eft, tumidis prcbcbit cornua uelis: Qite fortis da uo potior,queleta fauebit Remigio, ftagni patiens aptanda carinae. Haec quide ille cecinit. Sedautores eam uideo omnino probare materiem ,quae triec fifsilis fit,nec fragilis, nec putredi- . , ni obnoxia ,tum eam etia quae minus ..fidat, Verumenimuero certo &ftato .anni tempore plerique omnes caeden
1% UGREG. GYRALDI dam materie autumant;quorum om> niuin rationes hic tibi compledi fi uo luiflem ,iufium uolurne confeciflem: quaedam tantu afferam,quae mihi po.- tiorauilaftmt. Heron grecusfcriptor diligens,ut qui ex utriufcp lingua? am toribus libros xx, de re Ruftica Icri^ pfit,&:que eftimitatus,utputo,Con> ftantinus ille Imperator, qui locuples tius eanderem ruftica totidem libris, &totide pleruncp uerbis, rjfdemq? fer meex autoribus complexus eft, anv bo lib. tertio, materia ad aedificatione caedi praecipiunt,in primis menfeDecembri &Ianuariojuna fenefeente &T fub terra exiftente *Lunaeemlumen lignamolliora fadt,quae uero tunccae fa funt minus putrefeunt, Vegetius cumde nauigi)sprecepta tradit, afoL ftitio aeftiuali adCalend,Ianuarias, 8C aXV, ad XXIII, lunam caedi praecipit. Columellauero aXX. ad XXX» lunam prodidit ,Idem,ut paulo poft oftem
oftendcmus,C.Plinius.AtPollioVi truuius cumde eadem re fcnbit,mate ries, inquit, caedenda eft aprimo au> tumnoadid tempus,quod critanteqj flare incipiat fauonius. Eius rei reddit &caufam, quod ueluti praegnantes fint &foeta: arbores *Tum&fubdit: Ergo fi ea ratione &eo tepore, quod fuprafcriptum eft, caeditur materies, erit tepeftiua ,Quibus uerbis liquer, curin Georg.poetadixerit.Auttepeftiuam in fyluiseuertere pinum.Idem &M,Cato: Materies, inquit,ubi folftitium fiierit adbrumamfemper tem peftiua eft* Hefiodus quoq?poeta eadempenein igyoii docet, atep eo etiam darius,fi diligentius obferues, que eo loci aProclo interprete fcribuntur, Alia tamen efteuidetur Theophrafti Wpraeceptio, qua: tamen fi refte exami- ni- netur, conueniat cumPlini] &alioru lententia: qui lib* xvi. rem tota hanc eft exeeutus ,cuius quantum ad hanc
£4 ,£, GREG, GYRAL-B I rem pertinent uerba lublcribam *In- finitum, inquit ,refert lunaris ratior Jiecnifia XX, in XXX. ca?di uolunfc, •Inter omnes couenit utiliisime in coitu fterni, quem diem ,ali) interlunium,ali]i filentis luna? appellant *Sic certe Tiberius Cadar cocremato pon te naumachiario ,larices ad reftituendum ca?di ex Rhetia prarfiniuit, Quidam dicunt ,ut in coitu &fub terra fit luna, quodfieri non poteft, nili no (fi:u. Atfi computant coitus in nouiisi muradiembruma?,illa aeterna fit materies proxime cumlupradi&is fyderibus .Quidam 8C canis ortum ad - dunt, &fic ca?las materies in forum Augufti, Necnouella? autem ad materiem ,nec ueteres utililsima? .Cir> cuncilas quoq? ad medullam ali) non inutiliter relinquut, ut omnishumor ftantibus defluat ,Mirumapud antj- •quos primo Punico bello clafle Duilli} Imperatoris ab arbore excifa iX, ( die na ,
DE NAVIGIIS LIB. if die nauigafle ,Contra uero Hiero - liemrege ducentas uigintinaues errecftas diebus quadragintaquinq^tradit L.Pilo,Secundo quoque Punico be! Io Scipionis claisis quadragefimo die afecuri nauigauit.Tempeftiuitas etia in rapida celeritate pollet ,Ha<ftenus Plinius,Sed nec illud hocloco omife^ rim 3quod eft aTheophrafto prodb tum, uifco illitam materiem nonarde re, Q, etiam Claudius in annalibus, quod&C Gellius repetit,turrim lignea ad Piramm Athenienfium portum, quam Archelaus Mithridatis prarie^ dus multo alumine obleuiffet, Sylla oppugnante minime arfifle ,Vetus quoque opinio fuit laricem igni non -cedere ,&prope contra eumillariam 'perfiftere,quin &afferes obi") ciendos *aduerfus ignis pericula ,antiquorum yquidam iuflere ,Verum enimuero fi -hoc tempore ufu comprobatu eft uri iquidem ,ita tamen ut ab fe diiicutere
8irepellere illumuelle uideatur, flarti niam em non recipit ,nec carbone remittit, fed fpatio longiore uix coburri tur,quod minima fitignis &aeris terri pcratura. Cognitumid fumnia Caria ris admiratione apud Larignum oppidum ex arboris copia nuncupatu, quando ignib. obuallata turris fu perfuit citra nocumentu.Totamhanc hiforiam pluribus lib. fecundo reritat Vitruuius, Laricem utiqj Plin, in ma ritimis nauibus teredini obnoxia ait exiftimatam, Sed de huiufmodiiam fit modus, ad alia properemus. v Pifces quofdaeffequi naues imitant, 8C qui nauigia rcmorentut: dcqj gemmaA- gada ,feu potius Sagda :qux item a.'dificiorumnaues. Caput v. :• Vnt etiam quasdaminter pi fcium auiumcp genera, quas nauigia imitari uident, fi no potius nos ab illis nauigadi rationem dididffe uideri polsimus, ut quede pi ice Nautilo produntur, aqua rc no- ( men ha
DE NAVIGIIS LIB, 27 men haberecreditur ,Huius quidem Aelianus &Oppianus hiPtoriam in kMwriK&i> ingeniofe delcribunt,&utro queprior Plin.in nono nat. hift.cuius uerba ea tibi ratione recitabo ,quod Pliniu Pecutus uidctur Oppianus,nifi quodipfe poetice illud addidit, quod ego totidem uerfibus exprimere tentaui ,ne te, quod multi hodie faciunt ad oftentatione,ut puto, graecis identidem allegationibus faftidiam, Plauflramdrisnauesquiprimusrepperitjllt Siue Deus,[eu mortali defemine natus. Audax orauitfluftus tranare marinos, Nattigium/pedans pifcis :dum robora neftit Iccit opusjimile,hmc£r uentis uda tetendit Vunibus,aptauil retro dehincfrena carina. Plinrj uero uerbahaec funnlnterpraecipua autem miracula eft,qui uocatur Nautilus, ab alrjs Pompilus; lupinus •in fummaaequoru peruenit,ita (e pau *Jfltim ilibrigens,ut emifla omniper fiftulam aqua, uelut exoneratus lenti- Hna,facile nauiget .Poftea duo pr.ma C
?4 t. GRES, GYRA1D I uerbis meminit: Meatus, inquit, nauiumEcheneis moriusinter undas liquidas alligauit:aut Indici maris conchae fimili potentialabris iliis nauium doria fixerunt, quorfi quietus tatflus ' plus dicitur retinere ,quam exagitata poisint elementa compellere :ftat pigra ratis tumentibus alte uelis,& curium n5 habet cui uentus arridet ,fine anchoris figitur, fine rudentibus alligatur. &reliqua, Qui tamen ad hanc diem Echeneida,uel cocham hanc uiderint ,nemine comperi uel nautam uel pifcatorcm, Nauemetiam tardius incedere quidam prodiderunt,in qua forte teftudinis pes dexteruehat. Sed nae miraculofum aeque illud uideri po . tcfi,quod aSolino eft traditum,Agadan lapillum eiTe ,qui ipiritu habeat, (| nauibusqj qui ita adhaereat, ut niii fix^ cidatur auelli nequeat. Haec funt Soli ni uerba: Agada lapillus aChaldaeis ^ adnosulcp fluit, haud facilis repertu.
DE NAVIGIIS L135* 3? nifi,ut perhibent,ipfa (e capeffendam daret: nanqs ingenita fpiritus efficacia jfupermeates naues aprofundo petit, &carinis ita tenaciter adcorporatur, utnifi abrafa parte ligni feparetur, Ea Agada apud Chaldaeos propter effe. dus, quos ex ea fciunt ,habeturin lo. co principe,cacteris propter gratia ma fis complacet iucundifsime uirens, fec quidem Solini uerba ,Sed fi Piri nium &emendatos codices attende, re malumus. Sagdam ,non Agadam legemus,Sagdam,inquit Plin.in ultri mo, Chaldeei adhserefcente nauibus habent,mueniturprafinicoloris.Hec ille. Sed huiufinodi miracula minus mihi rata,erao notiora alia attende,et in primis quod de agreftium asdificrjs Numidarum,quae Mapalia, Maga. J*aue illi uocant,ut cftapud Salluftiui ’Oblonga,inquit, funt,incuruisquela teribus teda, ut quafi carinae nauiurri uideantur. Cumenimilluc Perfa: na. .C'5
UGRE5* GYRALDI uibus appuliflent,incultacj? foret regio ,nauium illi carinis fibi domicilia ftruxeruntmnde &C eorum ufus apud illos ita feruatus eft. Meminit &Probus Valerius, in Vergilium, &Seruius, grammatici*Eft &hodie in uernaculo quotidianocp fermone, ut maiorum templorum, iactarumque aediumpartes nauium nomine nuncupentur,Fuit &C Roma; locus Carinae di<ftus,utin nauium partibus planius oftendemus.Fuereiteroftra in curia, anauiumroftris di<fta: &Vellabrum Romaelocus, auehendis nauibus. Miraculofa quaedam in re nautica uideri ,quae naturalia cum fint, aphilofopliis anxie quaeruntur :tum de nauigijs ex arida uiridiqj materia confe&is. Caput vi. Llud in re nauali diligenter accurateq? iampridem apky lofophis obforuatum eft,tai - dius pigriusque naues hyc- , meper flumina procedere, 8C grauio- »ra deferri
DE NAVIGIIS LIB. 37 ra deferre onera, per mare nero pari curfu: quamrem in aerem referunt rj qui phyfici appellantur, quod eofeilicet tempore fluuiorum aqua craffefcat, &denfiorideo fiat: qua de re Si Plutarchus in caufis naturalib. Sunt &in nauiu ratione qua:damquae naturali quadam obfluritate redte percipi non poflunt,utillud,Remumuideri inflexum inaqua. Item, nauem in alto uideri flare i)s qui lunt in littore: qui autem in mari uehuntur, uideri moueri eos qui in littore confi- •ftuntjcumtamecontrariuid fit. Quanam uero naturalirationeidaccidat, multis quidemdifficillimum uidetur, atep idcirco philolophorum pleriq? Iu per hoclaborarunt .Ridiculum illud aplerifcp exiftimatur, quodeftaPlijmolib.xxvirj .nat.hift.proditu, in navigando tcpeftates abigi mulieredenudata,etiam finemenftruis: cumeis uero, grandines turbinesque auerd.
3$ t, GREG, GYRA LDI Quaerit &anxie Ariftot, caufam, cur nauigiainterdumdumcurfiim agunt in quieto &tranquillo mari, repente abforbent, in praecepscp trahuntur,to taqita pereunt, utne naufragi) quiccj fluitans ufep appareat: id ille pluribus in quaeftionibus abibluit .Sed &hoc experientia cognofcitur, ut qugex hu mida materia nauigia conftruuntur, non eundemceleritatis ufumhabere, quam quaeex arida fiunt,id quod,con tra Cacfarianos milites Mafsilienfib, beneficio fuifle,in l.belloru ciuil.Caefar ipfe prodidit. Sane 8Cillud diligen ter obferuarunt reru natura: ftudiofi, uacuunauis corpus tantumponderis fuftinere, quantum fit aquae pondus, qua pofsit adiuftu impleri. Vnde &C tot amphoram naues no antiquis mo do,fed&noftris teporibus appellan t tur.Verum haec tibi in prgfentia figfn ! ficafle fatis fuerit. Nuncquae miracu- , lofa funtreliqua,his flibfignabo. j Miracu- J
DE NAVIGIIS L I E. Miraciilofa multa de nauigqs.necnon de diuerfis eorum generibus ,deqj uitilibus.&quxuitilia dicuntur, Cap, v11. Auiumuel admirandas am plitudines ,uel portentofas rpecics mihi tradere uolenre orationis filo opus foret: quamobrem,fi pauca tantum emultis, qugcogitanti mihi{uccurrunt,adfcripfero ,hac tibi parte feciflfe fatis uideri potero, atcp adeo in primis fabulofa quaedamrecenfebo. Argograeci poetae fabulantur uocalemfuiffe, idcp ex tabula Dodonaea, eius aPallade ca rinae affixa: didamuero ab artifice Ar go, tcftis eft Apollonius; tametfi non ab Argo, fed aGlauco fabricatam, Polsis Magnes apud Athcnaeuprodidit. Dida ali) aceleritate, quae xgyog interdum graece dicitur. Nofter M. 'jecero ab Argiuis innuit denomina- ,tam, quia Argiui in ea delediuiri ue- -di petebat pellem inauratam arietis,. Pherecydes ab Argo Phrixi filio di-
40 UGRE G. GYRALDI <fiam exiftimauit, primamqj hancipfam Argon longam nauem fuiile, atque de Argofatis, Phaeacumnaues Homerus cecinit nullis inftrumentis &nautis indiguifle ;ex fe enim &hominummentes locorum fitus cognouiffe. Quid fnonne &C idem Homerus ab Alcinoo rege Vlylsi datam nauem ait, quae mox in fcopulum a Neptuno mutata fit {Idem Ouidius 3C Procopius, idem &Solinus teftati fiunt .Sed S>C apud Athenaeum feribit Apollonius Rhodius uel Naucrati - tes,cum Ocyroen puellam ab Apolline amatam Pompilus rapuiflet, eius nauis in lapidem couerla eft,&raptor iple inpifcem mutatus eft: aquarum fabularum fimilitudine potuit comode Vergilio praeftari occafi'o,utAincg naues Berecynthia: matris beneficio J in Nymphas mutatas finxerit*qudi? 1 eft aCriticis improbe Vergilio obie^ j <fium,ut impofsibile; cumea in poetis jf damnare 1
DE NAVIGIIS LIB, 4 1 damnare non foleamus ,qua: etfi fu> pra naturasuires ,arcano tamen quo- 'dam fenfu aliud innuunt, uel ledore in miraculum impellunt: eoque magis fi id antiquorum exemplo fiat, 8C eo praecipue Homeri .Sedquamnon damnabile fit quod Marofinxit, poetarum ingeniofifsimus Nafo declarat, qui ab eo in fiia Metamorphofi to tam hancfabulam deflimpfit, dignam fcilicet ratus ut fuo carmini infereret. Subit hoc loco memoriae, miraculofa de nauigqs cogitanti,quod eft aPii nio proditum: NauemaMyrmedde tam fubtiliter fabricatam,ut ab apicula pennis abfconderetur, Sedhaec mit tamus ,ad eacp quae ab hiftoricis produntur,accedamus. Ptolemaei Philopatoris nauem Plutarchus tantas ma- »gnitudinis &apparatus fuifle fcribit, jft a.d oftentatione potius quam ad ali quem ufumeffetDeeadenaui& lon jqt ge plura ex Callixeno hiftorico Rho-
41 L. GREG, GYRALDI dio Athenaeus lib.v, dipnofopfncom memorat ,quo fimul loco &ciufdem regis fluuiatilem nauem,Thalame fonuocatam, celebrat, quamcumin Monauigaretin delicfjs habuitriongitudo eius DC.pedu,latitudo quinqj &XL. Reliquaidem Athenteus exequitur,qui &Hieronis regis nauem eo mirabili artificio conftrudfcam deferibit, ut nihilin ea deeffet ,quod ad ratione dC proportionis &comenlus conueniret, atep adeo de ea Archimedes Syracufius,tantus eius aetatis artifex ,librum feriptum reliquit *Nauis quidem artifex fuit Archias Corinthius, intra uero annumfabricata effc. Materies ad eam coficienda exdfitna caefa tanta,ut LX*triremibus conftruendis fatis efifepotuiffet» Fabri CCC, praeter miniftros .Verum cumtanta 1 eflet moles, Archimedes ea, utin rxtch f refacilime deduceretur, curauit* Claui in ea aerei denarum librarum, XX. j fuerunt j
DE NAVIGIIS LIB* 4? liierut remigrj ordines ,triplici fuit a> dificij contignatione. Infima pars onc ri &mercibus data, ad quam multis Icalis delcenfus:media pars XXX.Cg nationes habebat ad utrunq? latus co ftrudayn his ledi quaternifitem nau clericum coclaue quinqp ledorum capax:ad haec thalamitas,& culina,tum pauimentum {frudum opere uermiculato omnis generis lapidum,in eo pauimento bellum Troianu depidu. In iummaparte nauis gymnafiu, ambulationes ,cum omnis generis Hirpium &arborum hortis, tum Aphro difium conclaue liratu Achate, alrjscp ex Sicilia lapillis .Parietes nauis ex cu preflo, fores ex ebore,&odorata materia* Fuit &exedra &C bibliotheca. inluper&balineum,utreliqua mitta, quse potius ad Habile aedificiu ,quam , rkanauigiu pertinere uiclerent* Nam &in ea etiam equorum ftabula, &mi %litu habitationes ,&praeterea turres, LD
50 L, GREG. GYRALDI fkdnpolsint, auindendo, ut quidam arbitrantur, appellata :unde 8d naues ipfie tatiles fic dictae, &uitiles uagine. Eafdsht &plicatiles idem Plinius di. cer£ i|idctur ,cumde iEthiopiae nauibtisWit .Nancp eas, inquit, plicatiles ' ,Hiiaieiris transferunt, quoties ad cataradias uentum ed, Plicatiles etiaapud Strabonem uertit Tiphernas Gregorius,qu x<AioJ\vtk grcce ^hm ille fcripfe rat ,Sutiles etiam naues ab antiquis fa diitatas, cum Homerus &Vergilius canunt, tum Plinius lib ,xxiii) ,lino confutas, non (parto tedatur, Quolo .co dubitat,cum Homerus ait , mAtAuuTOx; hoced ,ut ipie interpretat, &nauiu fparta didoluta, an de genida intelligendum fit, de qua linea pifcatoriam apud Grgcos fieri alio quodamloco odendit .Superhac re taiyie ? ed Gelli) ex Varrone difputatio red. enim tempore fparti ufiim nonfuifle, praeter hos, &Plinius no femel decla- 1 1rauit, J
DE NAVIGIIS LIB» £1 rauit,, Atcpideo (ata interpretantur .Ex cannabe nanque 8C linoquacferuntur, Graeci fuas naues confuere foliti fuerat ,Vnde Verrius homo eruditilsimus appellari exiftiV mauithiftrica& liburnica nauigiaferilla, propterea quodlino &fparto co ferta eflent'*Meminit nero de ferillif bus itain nuptqs Pacuuius-i Neculjgi fiibtus cohibet &c5pagem aluei ,lecl futa lino &C fparteis fenilibus .Sextu* tamen Pompeius funiculis interpre - tatur.Illud utique Homeriquoddixi, mus 3ita enarrat nonindodus Euripi dis fcholiaftes ,utcurcJf-m neutro &fce mininogenere fune fignificare afleue ret 3ex quo &Cprouerbium illud doricum ,cuius amagno Bafilio fit metio, ^Kj tiflop 7rd7i TXV azralgfca/ xyovfi? dirigedum sqjclelicet lapidem ad filum.Vel,ut alrj »uerterut, adamuffinmquodita Chry, :foftomus in priore ad Corinth. epift. *enuciat,^of tIw axr^tm Af%«ya ,No VDs
Ucs RE G. GYRALD! plutea attinet me hoc loco de fcirpo fpartoq? afferre ,cu de funib *agareii; quadicemus .Naues infuper &fca phas teffaceas facftas in Atgypto, te, ftis eft Strabo, hoceft, isg&xivx Matteas quoquejhoc eft, iunceas 8d fparteas,86ex papyrolegimus .Qyin ex libro papyri uela &tegetes fa, <ftas nofter prodidit Plinius ,&An, neus canit Lucanus ,ut poft oftende, mus *Theophraftus de hift.plantaru lib,iii),Papyrus,inquit,adplurimau, tilisiex eo emnauigia faciut,8C elibro uela tegetescp texunt:funes infuper ac ftragula, &ueftes, atq? alia, qua: eade uerbarepetit Plinius lib.xiipqui &ait Antigonuregeeo innaualibus ufum rebus ,nondumin Syria fparto cornu nicato, Nuncdemu hac noftra etiam tempeftate compertum eft aLufit^, u nis &Hifpanis nautis, qui diuerfas ac incognitasorbispartes nauigando lu ' ftrarunt,populos effe Indic, qui naui, bus J
DE NAVI GliS LIB*' bus nullo ferramento cbmpadKs,fed palmarufolrjs conium utantur ,quo» rumuelarotudafint, S^hscc etiam e» palmarum uimine contexta,quod genus nauiununciuncas appellant. Ve rum &apud antiquos ex uimine facftas naues compertu habemus ,quales aLfa&asproditC. Cadarin commentariis ,cum apud Iberdamfluups intercluderetur, quarum ulum bello Britannico iple perceperat *Idem & icribit poeta Lucanus in iirj .fuaj Phar falia?,cuius uerfus apponam. Primum (inquit )canafalix madefaUo uimine, parum Texitur in puppim, cafocj; induta iuucnco, Vcdorispatiens tumidumfuperenatatamnem. . Sic venetusflagitante Pado,fufoq;Britannus Uauigdt occano,fic cum tenet omnia Nilus Confentur bibula Memphitiscymbapapyro. Sed quonia miraculoia cdicribimus, addendum &hocloco quodde arundinibus agens icribit Plinius ,deq? earumpanniculis.Autenim,inquit,pro pluma (Irata cauponarum replet, aut
?4 1. 6REG, GTRALDI ubi limofiore callo induruit, ficut in Belgis contufa &interie&a nauiu comifluris ferruminat, textus glutino te nacior,rimisq? explendis fidelior pice, HaecPlinius ,Herodotus quoque in huncprope modum;Babyloniorum, inquit, nauigia quae per flumen conv meant, orbiculata funtomnia, atep co riacea, quae pecuarrj Armenrj, qui fu, praAffyrios incolunt, excacfis falicibus faciut inftruuntcjj pellibus ,nudo Illarum extrinlecus polito in modum foli feu pauimenti: necp puppe dilcre, ta, neq^ prora acuminata, fedin Ipecie dypei magis orbiculata. Talenauigiu ftipula refertu fluuio deferendumper mittunt cumalrjs rebus ,tum uero do Irjs epalmularu uino onuftum ,&cae/ tera qua' in primo,hoc eft, in Clio am tor ipfe exequitur. Quoloco cum aliaf male,utmihi quide uidetur,tum illud Valla interpretat, dolrjs epalmularu ; uino:ita enimgraece Herodotus, '
DE NAVIGIIS LIB. S« AH>IkOVS (pOlVlKWS KXTxyvm OIVOV 7TAtff?{hoC eft, praecipue uero bicos palmaceos ui no plenos.Sunt autembici inter uafo iuni genera3ut plane muafis retulimus ,Erantigitur bici 3qua:Valia eft dolia interpretatus, uafa expalmacofe<5ta, nonuinum ex palma, nifi fortaf fis iple aliam ledione habuerit» Nam non me prasterit &uinum ex palmis confidiolere, cumin India, tumalijs prcCterearegionibus,ipfo uel Plinio non femel referente. Rotundas etiam naues Alexandrum Macedonemhabuiifeab Arriano proditum eft in vf» hift.quas quidem naues minus quam longas paflas efle diicrimen ait, ea Hy daipisfluminisparte qua cum Acefine coniungitur: propterea quodeo lo co maximi fiant aquarum uortices, ex natarum aquarum concurrentium collifione ,Sed nos noftru fequamur •de nauiummiraculis inftitutum, Scri> ®bit Ethicus Hifterfcaphas uimineco/
jd L. GREG, GYRALDI textas undiq? bitumine perlitas .Ccle brat& portentola nauigia Strabo pa ctonas in /Egypto uiminibus confotas, de quibus luo loco agemus.Sede, nimquod ex uiminib falignis ,alrjsqj eiufcemodi nauigia cStcxantur,etiam prouerbio inde dudo patere poteft, quod eft3ucifmos JUccwKvjtncr, hoc eft, in lumine nauigare, id eft:, in naue uimb nibus contexta. MeminitAriftopha^ nes& Lucianus, &Suidas .Eftaute rhips uirgulri genus flexibile ,uel falignumuimen ,adcpfuenda contexen» dacp aptumnauigia .Vndenos adole fcentes in monofyllabis ita lufimus: Etqui nauigiu conncdit flexibilis rhips. Naucs etiam Indicas autores , plericp tradunt exarundinu interno* , drjs,qug nonunquam hominum Xil. capaces perhibentur, quarumad c|uaf tuormillia Semiramin regina habuift fe in expeditione cotra Indos,proditu eft* Qtiteuero tradatur hoc tempore^' lndoJ
DE NAVIGIIS LIS. 57 Indorunauigia, cum magnitudine pe ne incredibili ,earuue ftru&ura ,tum deglutine ad ea picada cofedlo miracu legito eos qui n5 multo anteaor- bis itineraria cofcripferut* Illud quocp aStrab,tradit de nauiculis,quas ille ca laminasuocat fchedias, hoc eft, rates, quo loco de afphalto agit *Idem SC Diodor.lib, lutebibliotheces undeuigefimo: Calamoru hic,inquit, fafcib, homines perafphalti lacum nauigare adeffodiendum bitumen, idq? no fine diferimine fieri* Vnde, inquit, duo ex uecfioribus nauigant alligatis falcibus remis, &eorum tertius arcu &fagittis armatus ad hoftes propulfandos intenditfitaq? fecuribus effoffo bitumi ne ,complent arudineos fafces *Hanc rem pluribus ille enarrat* Adhaec &C ** •naues ex teftudinum conchis fieri folitas legimus, ab ijs in primis populis, qui,quod teftudinibus uefcatur, Che ^lonophagiuocati funt,quarumnauiu
ugreg, gyraldi etia Plinius nofter in nono meminit s qui &Germania; praedones ait naues ex fingulis arboribus conftruxifle, td gintainterdum hominucapaces, Seri bitet Liuius Gallos ex fingulis arbori bus caualTe .Deinde,inquit,8£ ipfi mi lites fimul copia materia;, fimul facilitate operis indudfi,aIueos informes, nihiljdummodo innare aqua*, 8£ cape re onera polTent, curantes raptim faciebant. Vocantur quidem huiufmodi nauigiamonoxyla, de quibus agemus,Relatu eft aPlinio in Thyloma ris rubri infula, ab Alexandri comitibus naues tali materia facftas, qug cC. annis 8£ amplius perfeuerarentt&fi mergeretur,incorruptas manere .Ide , feribit &Theophraftus,qui et hocait, eafdem naues extra aquam diuturnas quidem effe,fed no tantundem.Suio-* num, qui Germania; populi funt, naues hoc mododefaribit Cor.Tacitust Forma,inquit, nauiu eo differt, quod ^ utrincBJ
DE NAVIGIIS LIB» 59 utrincp prora parata lemperappulliu fronte agit, necuelis mimftratur; nec remosin ordinelateribus adiungunt, lolutum,utin quibufdamfluminum, £>C mutabile, utres polcit, hincuel illincremigium. Haec Tacitus *Fuerut &naues quaedam turrita:, qua: ma- ,chinationibus quibufdam in mariti - mas urbes arcescp armatos milites inferre folebant *His aute in naualibus pra?lqs ufi lunt antiqui, quas delcribit Heronin libro demachinis bellicis,^ Athenams antiquilsimus earum machinarum Icriptor, in libroquemad M,Marcellum dedit, earumq? nauiu unacum delcriptione fchematilinum effingunt.Sunt 8C apud Vcgetiu Re, natum,fed nontales ,SC ab illis ualde dilsimiles .Deturritis huiufmodi nauibus extat &apud hiftoricos nomo domentio,fed &C apudpoetas ,Caclar in irj .bellorum ciuilium,naues,ait, in %quibus ad libra fecerat turres. Plinius
66 L. GREG, GYRALDI cinus in uiros comiflum amulieribus, Semnonumdiem ignis qui ineaerat extinguebat, delatus ex infula Delo: &fi priufquam inlula expiata effiet accefsififet ,nulli infulae regioni appellebat,fed fufpendebatur,donec fas effiet adnauigare ,quo tempore terreftres deos Barcanos inuocabant, ignemqj qui in naui fuerat cuftodiebant. Cum autemnauis accefsiffiet, ignem diftribuebant,omniaqp fuain melius mutabant,reliquacp peragebat, quaePhiloftratus in heroicis exequitur *Suidas tamen, utante^ixi ,Deliamnauehoc nomine nuncupareuidetur *Ro manipraeterea ufqueadeo Saturni nauim, quaad Italiam delatus eft, coluere,ut ea ryimmos fignarent. Hinc Lactantius, Saturnum, inquit,errantem atqj inopem Ianus excepit,cuius rei jjr gumentafiunt nummiueteres ,in quibus eft cum duplici fronte Ianus, &C in alteraparte nauis,ficut poeta Ouidius canit:
DE NAVIGIIS LIB, 67 canit: At bona pofteritas puppim formauitin ere, Hofpitis aduentum teftificata dei ,Idem &C Plutarchus, &Plinius ,&Probus in Perfium *Et Macrobius in primo Sat. hisuerbis: Hicigimr Ianus cum Saturnum clade peruedlum excepifset hofpitio, &ab eo edoctus peritia ruris ,ferum illum &C rudem, ante fruges cognitas ,ui<ftu in melius redegiflet, regni eum focietate munerauit.Cum primus quoque aera lignaret ,feruauit 8Cin hoc Satur- ni reuerentiam,ut quonia ille naui fue rat aduedtus ,ex unaquidemparte fui capitis effigies,ex altera ueronauis ex* primeret,quo Saturni memoria etiam in pofteros propagaret.Ais ita fuifle fi gnatu,hodiecpintelligitjn aleglufum, cum pueri denarios in fublimeiatflantesi, capita autnauim ,luflx tefteuetuftatis, exclamat. Ethaic quide Macro 5bius-, alrjcp.Extant uetufta huiufcemo 'di liomifmata pleraque rudibus im - v. B?
prefla imaginibus.Iidem Romani,au tore Sexto Pomp ,&Plinio ,trientes acquadratesrate lignare foliti fuerat, unde &ratici nominati lunt:affes ue. ro naue .Nechocpraeterierim ,lepulchra etiam nonnunquamnauibus inicalptafuiffie, ut eft apud Philoftratu in hift.TyaneiApollonrj ,Cumenim Erythraeos quofdam Cilsiam Mediae regionem habitare tradat, lubiungit, lepulchra etia Graecis literis inlcripta, &nauibus infcalpta fuilTe ,ut quifque eamartem exercuiffet .At uero quod in lepulchris quam quifep arte in manus haberet, effingeretur, ne in re nota laborem ,fit fatis Vergiliu attulifle, qui de lepulchro Mileni ita canitin vi» Atpius Aeneas ingentimole fepul chrum Impofuit,luaqjarmauiro,re mumcp tubamqs Monte liib aerip» t &c. netibi gramaticos ,totue nunc 'marmora fepulchroru noftratium 8C peregrinorum commemorem;fed 8C
DE NAVIGIIS LIB. ipfe in fepulchralibus alias plura* At uero nec ccelu ipfuni nauigrjs uacat ; quippeopinio eft, Argo in ccelefte {y.. dus conuerfam ,unde SC Flaccus cecinit: Etituram in fydera puppim., quam &loquacem, ut diximus ,&fatidicam poetae uocant, Huius quidem nauis effigies n5integra inter aftra cer nitur; apuppi enim ufcp admalum diuifa effihominib.uidelicet fignificans, ne fradas nauibus nauigantes penitus delperent, deinceps etiam fperadum. Lucere uero XXIII .ftellarum Iplendore Higmius putat, ali) XXVI. Sed de hac cccleftinaue Aratus &expofitores, aftrologicp fcriptores plura: nos ideo fatis luperq? ,id tantu tibi afferentes ,quodin libro de Ifide 8C Ofiri Plu tarchus fcribit,riauimhanc cccleftem ab ff-gyptqs,non Ialbnis, fed Ofifidis uocata .Eft &apud T.Liuium inter prodigia fecundi belli Punicfnaumm *fpeciem decoelo affulfiffe. Necid te la
70 l; greg. gyraldi teatuelim,moremRomanis fuiflc {a' erum expiandi ac purgandi daflem» cumquidaduerfi uel prglio,uel tempe ftate claisi acddiffet,aut immineret, id quod Appianus Alexandrinus libro beUciuil. v.hocfermemododeclarat; In littore, inquit, maris altaria pofita marinis undis alluuntur, omnisqj circunftat multitudo denauibus linguis fauens :tumfacerdotes in mari ftantes facra faciunt, terqj perclalTem fcaphis dreunuedi facra piamina ferunt, ducibus unaannauigantibus ,ipfaq? piaminaattolletibus,utab exercitu totacp dalle infelicia eunda auedaturdepellantur^ ,Diuidetes deinde ea, partem in mare porririunt, parte altarib.impo fita flammis adolent, ac protinus multitudo omnis ea benedicit, &bene pre catur. Sic Romani dalTem expiare^ purgare {bliti *Haxferme ille .Quam religionem poeta fccutus Maro . Sedage, nuquid fas minus fuerit ho< mini
3 DE NAVIGIIS LIB. y\ mini Chriftiano dere nautica ageti iU lud adfcnbere ,quod auiro famfbifsirao Ambrofio eft traditufin re uidelicet nautica crucis fignu inueniri ,quo alabe primoru parentuomne genus humanum expiatu eft. Ambrofij hsec funt uerba ex oratione de cruce fecun da. Gradeergo,inquit,crucis eft Iaera mentum,&fi intelligamus,perhoc fi> gnum etia mundus ipfe ialuaturjnam cum anautis {dnditur mare ,prius ab ipfis arbor erigitur ,uelum diftendit, ut cruce dominifa<fta, aquarumfluenta rumpantur, &hocdominico fecuri figno portu falutis petunt, periculum mortis euadut:figura enim{aeramenti qusedam eft,uelum fu{penium in ar bore.Hecquidem diuus Ambrofius, Eadempene aSeptimio Tertulliano in libro aduerfiis MardonemIcribun tur: Nam, inquit, &in antenna, qua* cnicis pars eft ,extremitates cornua uocantur,unicornj's autem medius fti
71 L, G&.EG, GYRALDf piris palus 8fc .qua? ille ait. Nos iant adnauium tutelas &picturas accedamus3mi(Iam hoc loco facientes pene nunc fludibus obruta Petri cymba. Nauium tutela: deis attributac.qusiiicnaiugarioni fydera fecunda, quarue aduerfa, dccjj pi<ftura& rubrica nauium, &deaugurijs . Caput ix. Auigationis &nauium tutelam luis numinibus getes attribuebat,undeillud Poeta;! Et aurato fulgebatApolline pupis* Etillud Nafonis; Eft mihi, fitcp pre cor flauc tutela Mineruae Nauis38e apidacaiside nomehabet. Ite Perfius't Etuna Ingentes dc puppe dei. Etalius:Tritonianauis,quod eiusPal las effetprefes.Ali) Neptuno., ali) Ne reo,ali) Palgmoni nymphisejjattribue ‘runt* Notanauis illa Alexandrina in A Adisapoft. cui eratinfigneCaftoru* Sedillud obleruadum ,quodfelix Ga ftorum nauigationilydus antiqui exif flima- e
CE NAVIGIIS LIB* ’75 fhmauere, quos hso\v<A%vkm Gra?duocant,&kvxkovs $£ dvxKctg ,&cumafflata «V^Kf^quod tempeftates eliiblimi pro pellant, &xvod ,« %«, Vel ut Sui das ait &gramaticf^a*> «ydsw»xyxxoi, uti cfta^(/AccOT& (pvmm. Alij alias horu nominuinterpretationes afferat,quas alias commodius retulimus,&in Nu ma Plutarchus recenfet ,Ab his uticp celebritas illa qua? t« dicebatur, quali depulforia dicas. Scribit Annaeus Seneca in natural.quaeft.libro primode Caflore &Polluce; Argumen tum,inquit, tempeflatis nauta? putat, cummultae tranfliolant fteller quod fi lignum uentorum eft,ibi uentifunt, id eft,inaere ,qui medius interlunam &terram eft.In magna tempeftate ap parent quafi ftelle uelo infidentes, adiuiiari fe tunc periclitantes exiftimant Pollucis &Caftoris numine. Caufa autemmelioris Ipei eft ,quodiam apparet frangi tempeftatem &delinere
74t, GREG. GYRALDI uentos, Hgcquide Seneca, AtPlinius i]. nat, hift, libro ;Vidi, inquit, in nodurnis militum uigilrjs inhaerere pilis prouallo fulgurum effigies, ese &antennis nauigantium alrjsqjnauiu partibus, ceuuocali quodam fono ,infiftunt, utuolucres fede exfcde mutantes, Graues cumiolitarig uenere,mergentesqj nauigia: &fi in caring ima de aderint,exurentes, Geminseautem ia lutares, 8C profperi curffis prsenuncie: quarumaduetu fugari diram illam ac minace appellatamcp Helenam ferut; &obid Polluci &Caftori id numen alsignat, eoscp in mari deos inuocant, ; HgcPlinius, Xenophanes Colophonius huiufmodi ipledores naturales, ut etiam Seneca exiftimauit, non ftellas, fed uideri ait, effe autem paruulas nubes, quas nefrio quo modoiplende / icant .Metrodorus uero &ipfe fplendorem effe dixit {pedantium oculoru cum timore &C percuisione quadam* 5 Sed f
33 ENAVIGIIS LIS* Sedenim'&C hoc temporehoc luminis tiel ipleiidoris nautis etiam apparere tempeftatis deprenfis audiuimus inter procellas quo cofpecto incipiunt naute bene fperareddq? uel diuo Nico laomel diuac Hermie-.uel ali) Coclitum adicribere confueuere.diuinum id rati auxiliantis numinis prefagium. Sed utcuncphoc, Fulgentius tamen quod de Canorumiydere diximus^iecus ac ali) exifti mare uidetur :nam eos periculum creare ait., non eruere,Artemidorus quocp libro ij .Onirocriticon: In fomni)s,mquit3Diofcuros (fic eiri Caftores Grceci uocat) liauigailtibus hyemes ac tepeftates iignificare ,qua: cito tamen in melius mutentur: nam cBjrSftfdioc eftjferuatores dei funt.Scri bit &Porphyrion in Horati) carmine,Conftat autem3inquit5hodie inter nautas Caftoris &Pollucis ftellas ple runcp nauibus infeftas cfle. Atuero il lam quam Plinius diram &C minacem
Ei t, GREG, GYRAID I exulibus fuiflent, qui ad eos nauerubricata peruencrunt,Lege tertiu hift. Herodoti. Antiquitas inCupcr excogi tauit eamrationem pingendarum claf fium, ut eis neq? fol, neq? fal, uentusqj noceret. HancbreuifsimePlin.xxxv» nat,bift.attigit,ita enim fcribit :In encauftice pingendi duo fuifle antiquis tus genera conflat;, caera &cbore ,ceftro,id eft, uiriculo, donecclafles pingi cccpere .Hoc tertium acccisit rcfolutis igni capris penicillo utendi ,quae pieflura in nauibus necfole,nec fal e, uentiscp corrupitur.quae Pliniana uer ba exponuntur aPerotto in comentarrjs Cornucop. &ab Herm. Barbaro in caftigarionibus tatq? idcirco ego ea nuda retuli .Meminit &eiufde uoluminis alio loco idem Plinius., cum ait, Ceruflacaerg tingunt rjfdem colorilj. ad eas pi<fluras,qua? inurunturalieno parietibus genere, fedclalsibus familiari ;iam uero.SC oiicrari]s nauibus (quo-
DE NAVIGIIS LIB» Sf (quoniam di pericula expingimus) ne quis miretur di rogos pingi, Iuuat quoquepugnaturos ad mortem ,aut certe caedem ipeciofe uehi ,quibus o» mnibus Annaei Senece uerba ex libro de bcneficijs feptimo, quam acaftiga»- toribus,melius intelligent,Nam cum Seneca ita fcribat: Cui triremes di ca> ratas nonmitterem, luforias ,di cubi» cularias, di alia ludibriaregumin ma» ri lafciuientium mittarmQuoloco do diis .fane caffigator pro cgratis, gratis, repoliat. Quoduero caera naues pin» gerentur, preter iupradi&aPlinij uer baid palam teftantia,& Polluxinnuit in primo .HocpiAurae genus q>(x aGraecis dicitur, uteft apud Calli» xenum 8iAthenaeum .Et poetarum quoq? frequens autoritas hocidem o» fregit, ut cuius modouerlus adfcripfi Val.Flacci ,Etin tenues fubiere la» tentia caerae lumina, Picflurg uarios fuperaddithonores. Non mefugit Fy
84 -^GREG. gyraldi afemitarijs grammaticis exponi folere caram pro pice :quod congrue an aliquando pofsit ,nunc non ftatuo* Sed quod pice naucs illinatur ,notius eft quamut expolitione indigeat. Saneab qs qui Indica perfcripfere proditum eft, naucs &quidem onerarias, &ingentes ac portentolae prope magnitudinis, ad conuehendamercimoniaab Indis conftrui, qua; non pice, ied quodamab iplis confecto bitumipeillinuntur, quodmaiore quam pix firmitatem pracftetnauigrjs .Illud fic ^conficere accepimus:Canabumminu n^tifsimeterunt,dein calcem atep oleum cuiufdam arboris,quantum lat eft,acripiunt,mifcet,&f eoulq? tunduntquo adlentorem uifco fimilem contrahit, atep ita tumdemueo utuntur,nauesqj . illinunt. Sediam deegra &pidurata liiu fatiSjUt puto. Nuciureillud quocp in re nautica obferuandum,quod ad ^ auguria pertinet ,qua; ornithogonia. ", vdicitur, i.
DENAVI <3 i,.I SLIB»': 8? dicitur, in qua inter alia nautis expeti" . ta auguria cygni laudantur,ex qua di"i fciplina Vergilius poeta finxifTe credi tur: Afpice biffenos lgtantes agmine cygnos. S^quciequutur reliqua. Verius uero exipia ornithogonia hi funt: Cygnus in augurrjs nautis gra tiisimus ales, .Huncoptant fempcr, quia nunquam mergitur undis. Ea" demdeanferibusa Graecis tradutur, unde &cheniicus nauibus additur,de quo fuo loco dicemus .Sunt qui tradant Vergilium cygnos in carmenin duxjfTe,ut Alnea: auguriumfacerent, quonia unacumcolumbis Veneridicatos putarunt antiqui .Ab augurrjs certe bonis 8d fecundis,iecundam etia Latini nauigationem &profperam di cere confu,euere.Atno fic Greci, quip pe qui Paulania &Eufta thio teftibus, dicant, cumno uento agitur nauis,fed remoru conaturatque ea caufa culaboriofe aliquid moliunt.
e<5 L. GR EG. GYRALDI 7rAow|/, hoceft, fecundanauiga# donemprouerbio dicunt. Et econtra rio $«ve««J ttAuvj/, cumex uoto 8£ animi lententia res fucceduntr&utilla fecun danauigatio uocatur, ita hecprimadi dlblepqusc tamenab augurali dilciplina quidam deducere conati funt. Sedhis milsis adhuiufcemodi reliqua pergamus. Quatenus aftrologis in renauticacre dendum.&pragnofticis.&denauigatio nis tempore,8C Veneris ftellaTroianscna wigationis duce.alijsq?. Caput x. ||PE^Strologi praeterea magna fi- P|^pbiin re nauticamtalrjs omni- KglgfcSlbusin rebus, partem uendieant, atqj ex Saturno in primis, Sc O- rione,etArduro, & Pleiadibus,&hce dis,8d Helena,alrjsqj fignis futuras tepeftates praenundant,quos ut menda ces 8Cfalfiioquos uterq? Picus conuin cere nititur. N5enim, aiunt, ex Ioue, Saturno ,Venere ,Marte, Mercurio pramident tempeftates ,fed de nube, ' deuent
£>E NAVIGIIS LIB. 87 de uctis, deomni aeris coditione iatc^p eorahaec folers dilciplina experimentis ubicp cofirmata.Reliqua que abrjs feribuntur hoc locomifiafiut, teqaad iplbrum uoluminarelego:illius cotra aftrologos, huius dererum praenotio ne*Atficut illa damnant, ita qua? prognofticauocatura Grgcis,& anoftris praefagia ac ligna, noimpugnari abonis uidemus ,quando ea praecipue ex aeris qualitate, non ex aftrorum ortu, uel occalu, traieduue fieri appareant. Traduntur uero ea ab Hefiodo, Ara- to,utriufep interpretibus, tum aVergilio,Lucano,Plinio,Varrone,Colu mella, Conftantino,Vegetio ,alrjsqj Icriptorib* tum rei rufiicae,tumrei mi litaris, ut nunc mitta philofophos qui meteora, &naturales aftrologos qui ea prodiderat*Illud certe nonpraetereundum, ftata efle nauigationis tempora, qua? tum in temporum &anni, *tumin aeris dilpofitione referunt,qug
88 L» GRBG, GYRALDl uulgarcs nauta:, S£ agricola: etiam nO runt :fiquidem ea habentur circa autumnale a:quinocfb'um ,&uerniim* itautab hoc aperiri,ab illo claudi mare dicatur. Placet que Hefiodus pluribus uerfibus in <%'yoK fcripfitbreuifsimehicafferre» Poftiolftitium a^ftiuu,- ait’ perquinquaginta dies optima nauigatio ,quando ipirant etefia:,& lier nae cum ficus folium iam coeperit cornicis pedi par effe ,In quibus uerbis Produs obferuat,per eftatem &eftus medios nonfatis tutam effe nauigatio nem, id &experientia ipia cernimus*- Plinius uero inquit, Ver aperitnauigantibus maria, qua: hyberno tempo re hyemant, &tempcilatum iicuitia conciudumr, Sic etiam L. Apuleius, ut ante fcripfimus, fignificat, dieicilicetqui nauigio Ifidis faccr eft ,quando rnenfe Martio mare ipfixm aperitur.Exiftimauit quoloco,uir fane dotfiiisimus Apuleiinterpres ,hilaria eo
BB NAVIGIIS LIB, die defignari, Apulei uerbis halluriiiatus ,Ha?c ucro breuifsime collegimus, qui fine rifu meminifle nonpof fumus, qutc i] dem aftronomi confingunt,iub ariete nautas gigni &helcya rios,nauiumq5 fabricatores,&eiufmo di genus opificum ,ac fi nulli fub ariete nafcantur ijs in regionibus ubi nullus eft nauigiorum ufus: &firjdem id afferant, &domos naues efle.Sedhgc ridicula nimis ,ut miranda illa qua: Plinius in vi, de Taprobane agens prodit, Syderum, inquit, in nauigan do nulla obferuatio ,Septentrio non .cernitur, fed uolucres fecum Uehunt emittentes fiepius ,meatumque earum terras petentium comitantur, . Necminus mirandu uifum eft, quod aM, Varronelib, rerum diuinarum fecundo traditum, nauiganti Mnex aTroia in Italiam ad agrum ufque Laurentum ,Veneris ftellam femper illuxiffe ,coque loco ulterius haud
pO t. GREG. GYRALDf iiifam fuifte, Qjiam remetiam multis in locis Vergiliu poetam innuifle Sef uio grammatico uidetur, quod tame, titego minus creda, multafuntin cau ia, atcp illud in primis., neid minus mi raculoium3quodin Euangelica hifto/ ria de tribusMagis traditur,uideatuf, qui ftella duce ex orientis partibus ad Chriftum adorandum profedti funt. Legimus tamen &iimilis ftella: duca tu diui magni Antoni) corpus inueiv tum,utin noftris annalib. continetur. Denauium membris ac partibus,tum Graecis tum Latinis nominib. Cap.xi . cumforte tibi uideri poft no accurate modo., ied cU ^^^Iriofe etiam de rebus icripfifle que circa rem nauticam funt,nunchis mifsisadnauiu partes &C membrano minorecura deueniam:quaeutdiuer> fajta diuerfis funt nuncupata uocabu IiSjin primisqj agrgeis feriptorib. Om nia uero ,utpotero ,breuifsime colli/
T) fi NAVIGIIS LtB, <?t ga'rn,ne tibi fcilicet legendo, fit Icribendo ncgociuni Quamrem an< tequam aggrediar, Lucreti) poeteuer fus adlcribam, quos pro re dignos iu> dicaui ut memoria’mandarentur» Hi ueroin fecudo rerunatura leguntur» Sed quafi naufragijs magnis,uentish coortis Eifieftnrefolet magnum marc,tranftra,carinas* Antemnas,proram,mlos,tonfascj[; natantes. Perterrarumomnes orasfluitantiaapluftra': VtuideaHiur,&indiciUni riidftalibus adatU infidi nutris infidias,uiresq;• dolumcj; Vlititare uelint,ne ullo tempore credant* Subdola cum ridetplacidi pellacia ponti • Etquidem ha»c Lucretius :ile grceca* quodiftifaciut, plurimainculce, qua’ Hefi'odusinGeorgids,8£epigramati| affera*Sed nosiamfeorfum nauiu par tesdefcribamus.Prior ergonauispars prora grarcauocedicitur,qua: etia eft aLatinis uiurpataadeb,ut eorum ple ricp didamexiftiment,quod prior fit* putantes tiocem effelatinarrn Verurtl Herodiaiilis $£ TheOii tradut,pro* Ct
5)9 UGRE8, QYRAldi Confiduttranftris. Vulgobanchi di, cuntur anautis,&tradi. Foete &iuga uocant.IdemVerg.invi. Inde alias animas quae periugalonga (edebant, idqj a Graecis (umptum,qui tran, ftra uocant,ut ftatim dicemus. Feftus tabulas nauium tranftra appellari pu.- tat. Porro qd diximus zygaa Graecis tranfira appellari, abrj sfiutzygijremi ges eiufdc tranftri,&zygites qui fedet in medianaui. Hinc etiam, utputo,Zy godefma, de quib.Pollux :ZygodeC ma,inquit,dicunt, quib. iugu temoni coiungit. Clamisautcui zygodelmon inuoluit., heftor uocatur ,Deheftore Homerusin ix. Iliad.meminit, (uper qua? uerbauaria Graeci tradunt, quae nonfunt noftri inftituti. Columbaria in (ummis nauiulateribus loca conea-? ua eflegramatici quidafcribut, quod fin tfimilia columbatulatibulis,in qui bus nidificat.memmitFeftus, Prifcia nus uero,columbar,inquit,uinculi ge nus
DENAVIGII5 LIS,' $>$» nus e{ydcj?Plauti uerficulo exRuden te coprobat:namin columbari..inquit colJu haudmulto poftcrit. IdeFeftus in nauali fcriba* Plautus, inquit,no z*. go te noui naualis fcribain columbari impudens. Siue ait qdin naui coluba ria appellabatur in quibus remigent* Ime quod columbarioru c[ujeftus tZ' merarius incertuscpyPorro VitruuL: usin x. cum organa adaquahaurien damdefcribit, columbaria uocat caua {eu foramina, perquaaaqua concepta in tympano educituruta enim fcribit* fecundum axemcolumbaria fiunt ex* cauatain fingulislpatrjs.EtpauIopoffc fubdit ;Reddit eam3{dlicet aquaper colubariafecundu axem.Echetlion lo, cus eft in naui ,in quo pifces reponut^ Utitur Nicanderin Thenaris.Quolo co qui grsece fcholia fcripferunt ideni affirmant :nifi quod &illud addunt*, quodab aliquibus pro pifciu uiuario,r hoc eft, {tiyexcapit Egonauicula «fle. 0jT
100 tr GREG. GYRALDI puto daufamundiqj &obteda, mulos pertufam foraminibus ,qua uiuos pifces cumalibi, tumhic Ferrariae pi- (catores feruare c5fueuere,quo modo &apud Nicandrum intelligi poteft, Clauus nauis eft gubernaculum, Ennius: Vtdauumredumteneam,nauemqj guberne, M.Tullius in Fam, Sedebamusin puppi,dauumcp tenebamus,nunc autem uix eft in femina locus, F, Quintilianus uidetur dauu per tralationem pro adminiftratione pofuiffe infecudo ,Gubernator dicet notumillud dumdauu reduteneam» Sedqualis efle debeat gubernator da numtenens,legitoarguta Senecae fen tentiam libro epiftolaru xrj ,Guberna cula etia gubernauocata oftendit No nius,Ludlliuslib.xx,fatyraru:Proras ddpoliate 5C detondeteguberna,Seruius gramaticus dauum putat effe fuftem gubernaculi, hoc eft, lignumob lohgum,quofledit ac refledit gubernator
DE NAVIGIIS 1IB,' tOt natornauim,anfaappellatur aVitru< uio,utprotinus oftendam .Diftinxit &Cicero, ut cumproSeftio ait,clauu tanti imperrj tenere, &gubernacula reipub.tradare.Exiftimauit Pofsido nius gubernaculum inuentum efle ex emplo apifabus iumpto,qui caudarc guntur, &leui eius in utrucp momen to uelocitate fuamfle&unt, Idem fcri> bit 8iSeneca.Clauus uero gtgce uoca tur««f 8L«»%,totum uero gubernacu lum jr«t/I*Ai(j//;antiquiores autem Gra> duocabant.Tranfiuitquidem in prouerbium 7imAxKttv, de puris mb nusq? fordidis rebus,ctyvcTtf& tts^ajW, boceft gubernaculo caftior. Meminit' Suidas,quiaitipium femperin aqua: effe,proptereaq? minus fordidu. Anv monius alrjqj inter Grsecos nonnulli, differre tradut mJliiMoif a7»A«^/«,quod pedalion nauium,plethrion uerora^ Itium: quida 8Cforma diminutiua 7^9»: 'Mftot/ uocat. Sedquodde «i«| dicimus.
Kt L.-tffREG. GYRAL.ni" Vitruuius anfam tranftulity ita enim fcribit: Qpeniadmodumetiam naues oneraria?gubernator anfam guberna culi tenens,qui «*f aGraecis appellat» Thomas magiftri inquit,non mo doanfam flgnificare,fed &C totum gu> bemaculu.Porro ha? gubernaculipar tes dicuntur,media «fifajd eft, pediculus uel radix, uriofax uocat ;ex> tremitasrftyvytoKtu alam dicas :reliquum id eft, ceruix *Locus ubi gubernatorreclinatur, enclima dici turtSentinapars eft inferior nauis, ubi fordes defluunt,atq? ideo quodibi teter odorfentiatur, funtqui didta aiv bitrentur» Vah tamen Maximus lib* ij.cap.dedifdpl.militari,pro ipfis {ordibus accepifleuidetur, cumait. Hac tikrpi& erubefcendafentinauacuefatSus exerdtus nofter.Per tralationem enim &pro confortio malorumfumi tur.Cic.pro leg.agra.hoc enim uerbo eftufus, quafi dealiqua fenrina, ac no. deopti- *
DE NAVIGIIS XIBi XOj de optimoru ciuium genere loquere* tur*Idem in Catil ,Siquidemhancfeti tinam huius urbis eiecerit* Frequens eft 5C pulchra dicendi figura ;unde 8^ fentinare uerbtfquod fatagere., &pe^ riculu uitare fignificat, ut eft apud Fe^ ftum, Cumbamquidamnuncupant, fed certe nauis locumdenotat imum# quodfcilicet aquis incubat, quo iit uti opiner nucuulgo anautis columbant uocari. Quidam tamen dryochon, de quomoxftatiimModium preterea in naui appellant,cui malus infiftipuerix haec noftris parum approbata* Hanc partem que continetmaltt, Grgci tum? hiftodocen, tumhiftothecen uocant,, quodfcilicet contineat „Hancpar^ tem^icrocAuHi> uocaffe uideturin primo* Argonaut,Apollonius,\so<Nkk\/ tamen ab Tsonihi differre ait Ammonius, Hfi ; ftodoce quidem ubi malusinclinatur* Homerus; \soyJf isoJ)>KH7rlActowtr, Hi ftopcdc uero locus cauus in medio na i
104 I* GREG. SYRALfll uigrj. Nonulli quoq? uocant.ld' cumubi malusimponit. Vndc &At temidoruslibro primo istx$(aiw>,pro antemna ponere uidetur, quod 8C alibi. Nauiu uticp partes Grg cidiligentius tracfrantcp Latini, quan do &minimis rj quibufque particulis lua indidere uocabula,quorumpluria mahic ego tibi apraedictis fubiugatrn fyvojt©' igitur &Cj>o7rts,SC'}>o7»eDo[/, carina aGraecis uocatur ;&dryochus quidemlignumeft, in quo nauis caristia configitur.Apollonius in primo: Pallas cum primu dryochos immit teretArgus. Quoduero carinae eft affixum,phalcis,indc lesbion,& chah cenes, &ditopodion.Id uero quodca rinam terminatin proram, et -to 3yot^oA9</ nuncupatur,quodfubtus eftembolon: unde &nauis quaepiam uelocifsima uocata eft, cuius Graecis frequens mentio,&nifi perpe rarn legatur illud in primo codicis Iu> ftinia
CE NAVIGIIS LIB> toj ffariiani de facrof. ecclefi quodetiam re petitum eft in xi. eiufdem, Iubemus nullam nauem ultra duorum milium modiorucapacem ante felicemembo lum,uel publicaru ipecieru &c, Hinc apud Suidam inftrumcntu nauticu, quodfcilicet facile iaci queat. Eft &nauis {pedes qua:fope impellat turjdifta^^jBoAs?, quodhaec particula Te^pro augmento &magnitudine ea piatur,non Graecis modo 8C Latinis, fed Sriiulgo Gallis. Vnde etiam triem bolumpro uirili membro aliquando capitur, eademratione ,quodin coitui frequetius impellaturinqdaturcp. Ab emboloquocpjNeftoris nauis decem, bolondifta eft ,ut eft apud Alfchylu» Sed SC emboli alia fignificata colligit Hermolaus.Quodigitur medio pro, embolidis &emboli eft, ftera proprie dicitur .Sub embolo eft delphis, cum nauis eft ddphinophorosiledquid fit delphis,mox fignificabimus. Idquod
to6 t. GiREiG. GrULD'1 cft interembolon &proembolida,ftd los uocatur &periccphalaca, tametfi s&wetiatam daffein quamnauis com meatucurfiimq? fignificat. Idioftolon tamennauigiuAthengus uocat,quod Chiquis c5ducit,lib,xi); Sequitur que ptychis &ophthalmus appellatur Pol lud. Didymusuero -rifvxuy effe ait, ubi ©tuli pingutur-j&nauis nomeninfcrf bitur,quod &in comcntarps in Apol Ioniumlegitur,AcroftolionTlieophi Ius uocatlignu,quod effe ait erectum, modo in prora ,modo in puppe, in quo nomen ipfum nauis fit infcriptu; tametfi quidampro nauisextremitate interpretati funt ,Et fori fummitate quidamroltra non comodefatis inter* pretantur.Suntqui &m^osA A*©-, 8£«&fo«sft/^ikidemelIe affirment, Utiil corymbis larius oftedemus, Seri bit enimTheophilus inuriAs ligna efi fe, qua: tanquamauricula; quedam u> trincp nedtaturin prora,Appiaiius de bello
•DE NAVIGIIS LIB, 10? bello duili:Mox,inquit,naues ipfac in ter fe concurrere :hac quidemin obiiqua,illac ad epotidas,alia?in embolos,. Idem &illum impetens ad epotida na uem conquaflauit.Malchala etiam ab Helychio prora? pars uocatur.que ter thron (funis nautici hocgenus, ut oftendemus) cotinet,fiue artemonem, Ali) mafchalam machina effe tradut, quafarcinac deponunturin naues,uel eximuntur.Ali) alia, quorunonulla a Suidareferatur in prouerbio Maicha lam tollis,que adnauigia nonfaciunt, Phalcidis aute quod,utrinq? interius eft,epholds &rhinote.ria uocatunun de 8C holcas nauisnuncupat,qugpoft feparuula trahat nauem, Quidamonerariaminterpretant, ut fuo loco palamfaciemus.Dicitur 3C nauiculaipfa epholds 3£epholdon, Sdedum tame icpoAtcxtof/ lignificare temone ,Illud certe quodeft annexune carina teratur, chelyfma dici uidemus ,Nauis paui i'H
114 1, GRE& dYRALDI fum efle in rj sprgcipue in quib.&Grg cos fuperftitiofos fuiflfe uidemus. Qux nauium fint inftrumenta arma-- mentaue. Cap. xil. Vmde nauium membrispar tibusc^quac* cognitioe digna uifafunt adfcripferini ,nunc no incongruu uidetur, armamenta 8d cartera inftrumenta,hoc eft, quae tum Sc xx7TXcnx>o*bri,tum ottAk hgrecis uo cantur, unde &naues a-K^bo^ot,^ottM mytojol di<ftefunt,In praofentia fcpofitis remis,funibus,uelis,ca:tcriscp orna menrisjin alijs locis, in quibus derjs fi gillatim agemus. Inffrumentu autem, ut Cafsrj fuit fententia,quod &Vlpia nuslib. xxxirj .pfcribit, id eft quod ad tutela rei pertinet,&utPomp, lib. vipepiftolarum placuit, inftrumentu cuiufcprei necefteeft alterius generis efle,atq? ea qutcq? fit, quod&Iabolenus affirmat, quo argumento probat fcapham nauis non elTe inftrumentu. Hvec
DE NAVIGIIS LIB, 11? Haecuero non adeoreligiofe, ut ab iu rifpcritis,a nobis tra<5iabuntur,qui de mftrumentis illudin uniuerium prius praecipiedum monemus,ut ea omnia in iliis nauium receptaculis diipofitio ne quada&certo ordine cuftodiant, quo facilius ,ut uerifsime Columella fcribit,cu quid expoftulabitufus, prae fto fit. Namubi tempeftas aliaue ne> ceisitas imminet,&ita fuerit rite diipO fitum nauigium^fuocp ordine quodq? locatum armamenta,tum fine mora etiam &trepidatione miniftri depro> munt, quodeft agubernatore poftu> latum;eademqjfimul ratione SCmaris &hoftiumpericula facilius uitantur* Sed iam nosipfa confcribamus ,ma> lumqjipfum in primis,qui eredhxs ue* lutarborquaedamuelafiiftinet, fic di> clus^ut putatur, quod inftar mali ha> bet in fummitate, uelquod quafi qui bufdammalis lign uolubiliagitatioe is cingitur, quorti uelafacilius uel pari
tt6U5REGi GYRALDI dunturuel demittuntur. Naulum,in quit, Plinius, malis antenisq? propter leuitatem praefertur abies, quod&C an te illum Theophraftus annotaueratli bro deplanta.hift.v. Malus graeceisw uocatur. Scribit Artemidorus in fcm nis malumuidere, dominu nauis uel familia: fignificare .Maji uero partes Eratofthenes in architecftonico has cC fe ait:Pterne,thoraciu,clacate, carchefion;antena,icrion,quod mali effe par tem, alrj antemna fic appellatam prodiderunt. Dicuntur 8C icria fanidoma tanauiu,ideft,ligna oblonga: nam8C ligna erecdu icrion eft,quale alicubi in fepulturis mos eft erigi .id quod 8C in theatris fieri Iblitu Graeci annotauere feriptores.Lenas,aitPollux,eft quod malu fufeipit, hoceft, lacu uocat Afclepiades Myrleanus apud Athe» naeu.Atquod ei annexu eft, pternam Pollux,quaparte Vitruuius in x.mali calce uocat;etfi,ut puto, paterna qui dam.
DE navigiis lib; tty dam,alioqui dodti, ueli inferiore partemuocitant,decepti,ut reor,Maerorii) codice lib.Sat.v.parucaftigati,qug ea ratione hic adfcripfimushax funt; Myfleanus,inquit,Afclepiades uir in ter Grecos apprime do&us acdiliges, carchefia anauali re exiftimat dicffca* Aitenim naualis mali partem inferiorempternam uocari,at circa mediafe> re partemfc^f'dici: fumma uero par tem carchefium nominari,&inde diffundi in utrunque ueli latus ea qua: cornua uocantur .Extremum autem mali ante antemna elacate efi:, quam Eratofthenes fummam mali partem effe prodidit. Et apud AtheneumAlci epiades thoracion ,quod quadrila-; terum fit.Extremaigitur mali parscar chehon effc, Ginna poetat Ludda cum fulgent alti carcnefia mali, quodcarmen Non.Marcellus Catul lo Veronen.adfcribit, nili quodfplen dentloco, fulgent legittLucillius;
Tertiushic malifuperat carchefia fum ma, Nefdoan perperam carceria a nonullis etiam antiquis dicuntur, qui illud Cinngita legunt: Lucidacum fulgentalti carceria mali. Decarche (io uafe nihil hocloco didmus,Ponu, tur &in mali fummitate corbes,unde corbita: naues ,ut Feftus fcribit, qua: uulgo cauea:uocantur. Pars quajfiib antemna eft atra<ftos gra:ce dicit. Seri» O bit Iulius Pollux in x. quod orthiax idnuncupatur, quod eft in mali parte inferiori, ueluti quodin fiiperiori eft carchefion. Meminituero offoaJxd^Epi charmus in fabula Nauages .Confixe uerequoque antiqui in fummis nauiu malisgalea: nefdo quid fimile addere, undequidam uulgo hodie galeas triremes uocari arbitrati fixnt .Sedab ea Utiq? galea,qug graxexuu« didtur, pro uerbiu dcdu&u eft, Autnauigiu,aUt galea,hoc eft,« kwh,quod de re dubiadici cofueuit.Meminit eius Ari ftonhanes
DE NAVIGIIS JLIB. tlj» ftophanes *Sutqui exiftimat Ouidiu hocgaleg nomeninnuiflfe eo carminet Eft mihi, fitcp precor flaua? tutela Mi. nerue Nauis,8£ apida caiside nome habet. Sane qdfcripfimus in {ummo malo Iblitos antiquos infigne aliquod addere,id quide innuit qddecorbeFe ftus ait,nosqj paulo ante meminimus* Etcerte Peloponenfes petafum Metv curijpra?ferebant: namxlrcto-oy wvuyfc» xujjos, id eft,a cane uocabant,quodhoc genus 'galeri primu epellibus canunt Heri confueuerat.Qua?igitur bello pa rate erant naues, galeam infigne habe bannqua?uero ad celeritatem,Mercu ri) petafum utcaduceu pacificatoria?. Antemna eft quguelufufb'net,qua fi traniueria pertica, dicta quodfit an. te amnemporreda, Ali") ab am,&ten do,hoc eft,circuntendo:quidam &ge mino nn fcribunt, cuius qua? media funt, ambola &fymbola uocatur. V. trincp uero extremitates k^ok^mcc^uc
V* 1X0 UGREG* GYRALDI &anoftris cornua nuncupata funtr» Tertullianus quidem tertio libro aduerfus Marcionem:Namin antemna inquit, qua; crucis pars eft, extremitates cornuauocantur»Et poetaait. Cor nuauelatarum obucrtimus antemnarum» Sed&Gra?ci ipfi' eadem ration e K^oiwantemnauocauerc, Sunt &qui ix&oy, utiiipra oftcndimus. Vocantur &ceruchi,qd fcilicet cornua habeant,, quorum Lucanus &Valerius Flaccus meminerunt» Sunt &qui inApulei xi.libro parum icite ita legant:Pup' pis intorta cerucho »cum antea recde legeret, puppis intorta chcnifco, qua ut futilem &illiteratam lecfhonem obelo fodiendam autumarunt uiri alioqui bene de re literaria meriti ,tan- to minus ut futiles ipfos ego uocem,. qui tam aifeueranter dieftionem Grajas icriptoribus frequente tollendam' ceniiierint, Grammatici igitur Graci, chenifcuicribut lignum efle in puppi
DE NAVIGIIS LIB» Ut feu prora, ex quo anchoraefufpcndan tur.Sedenim hoc loco placet,quodfex antiquis icriptoribus collcgitPhauori nus affcrre.Chenifcus,inquit,pars efl: cui appendunturanchorae,quae &c&- rinscnauis eft principium»Sunt 8C qui puppis potius principium dicant,ad quam epotides nauis connetfhmtur. Sed utcunquefit,ehemfais dicflus eft, quoniam nauiu artifices eam partem in anferini capitis forma effingunt,po nuntqiin fiimmonauis,forte quoduel nauigium in eius {pedem &fimilitudi nem formant,uel potius boni augurrj caula,tanquam iinmerfibilis nauis fit, ut auis illa quaefludxis enatet, Hecfer meille* quae eo pluribus tibi rccenfui, quo efi: hadlenus res noftris parum comperta.Cheniid meminit Artemidorus libro fi, ivafomTt^yubicheni- (con ait in {omnis fignificare nauis gubernatore,MeminititemLutianus in dialogo cui titulus »Sl^cw.Vt aute
U£ L. GREfl, GYEALDI *nquit,puppis fcnfim confurgit aureo inflexa chenifco* Idem Lucianus in fu he uerac hiftorias, ut tota eft ridicula narratio,ita ferio de chenifco nauisme minit* Chenifcus enim, inquit,qui ad puppimeratfubito penatusapparuit, 8£exclamauit&c, Vtmirum fit Ccliu Rhodiginumuirum multaslegionis, planehoc 8tipfum ignorafle,ut qui na uemefle chenifcumputarit,no nauis partem»Veram ut ad propofitum redeam, cornuainterdum apoetis per fi militudinem brachia uocantur, ut in illo Val.Flacci, Pallada uelifero que rentem brachiamalo» Trochleefunt quasquafi ©literas, hoc eft, Thetafor maconfedlae uident; elicias putant no nulli quodtrochis, id eft, rotulis circu uoluunriFiutuero in primis ex ligno, fed &interdu ex ferro &tere, Lucili, Multaqj per trochleas &tympanapo deremagno Commouet,atqueleui j foftolhtmaximanifu. De trochleis ' longe i
DE NAVIGIIS LJ% tongeplura Vitruuius Sxftfidorus.Di cuntur St trochilia, Eft St trochlea? ge nus artemon,dc quo moxagemus* Anchoradens eft ferreus ad fidendas naues ,Quidam inepte didam autumantquafi^afof, hoceft,manus, cu integru fit uocabulum, per antiftichon ab incuruitate didu,quafi As^qua ob rem iure caret aIpiratione,noftri licetex ufii ei addere confueuerint ,ut Seruius notat, Anchora, utinquit A- thenaeus, Sophocles ilchadauocauit, quodIcilicet naues contineat, J)ccvkcc, t«(/ vtwjt ,Inter anchoras ,inquit Pollux,una eft qua? Iaera anchora did tur,quam non rufi coadi nautae expediunt necefsitatis caufa. Sunt qui eius quoqjuocabulo,hoceft Ityx, extrema nauis lubfidiudidu exiftimet, Tranft iuit St in frequens apud Graecos prouerbium, cum ad ultima remedia con fugimus,quomodoIaepeuIus Lucianusalqcj?, inter quos Euripides. Ego
»30 l. 'XJREG. GYRALDI quod carum medium fuerat, cataftrc manuncupabatur ,cuius in fequentibus meminerimus Liuius de turrib, in apparatu bellico nauali Syracufaru ita meminit: Naues iund:g,inquit,ali§ bina; adquinqueremes,demptis inte> ricribus remis, ut latus lateri applica^ retur,cumexteriore ordine remorum uclut naues agerentur,turres cotabulatas,machinamentaq? alia quatiendis muris portabant. Lignaautem fuper quccalsicula:,qua: lanides dicunt, mo uentur,a Graecis xtwmcc xgj. sttQpiJldlsuocitantur. Adhaec &C puluini machina: funtquib.naues,utait Ifidorus,in por tumdeducuntur, uelfubducunt: un, de puluinarium aPlauto in Cals, Vt fubduca nauimin puluinariu. etfiab arena quida exiftimatpuluino .Atue ro phalages fufles fimt,per quos naui bus fubditos, in aquanaues uel impel luntur uel fubtrahutur.Palangas No j nius fine afflatu potius feribere uidet, ' unde $
DE NAVIG11SLIB* IJt unde fint palangarij uocitati Sunt 8C ergatas machina: tradoria:, quas uuL gares artifices arganos uocat, qua: ma chinaru generain x.a Vitruuio defert buntur,qui &ha:clubdit:Harum,im quit, machinationu omniuqua: fupra funtferipta: rationes, no modoad has res, fed adonerandas &exonerandas naues fimtparata?,alia: ereda?,alig pia nasmcarchefrjs uerlatilibus collocatg. Nominus fine tignoru etedionibus, in plano etia,eadem ratione,&tempe ratis funib, &trochleis, fubdudiones nauiu efficiunt* Ponsnauis is uocat, quoueluti fcalisuel in nauigiu afeendi mus uel deicedimus.Vergilius; Iu> terea igneas iocios de puppibus altis Pontibus exponit. Ajro&tflp* Graeci fcalas interpretatur per quas enaui de fcendimus.utiturin iit}. Thucydides, quoin loco fcholia, apobathra, aiunt, uocantUl' hci-m Tooy vwy tTrt t«j/ yiiy tfoc/l©', ideftjin terra enaui exitus* etia I
»3 ill GRE GC GYRA LD1 iiocatur tefte Pollue,e. Apobathra qui dem &alia plura fignificat,qua? huius no funtinftituti.Sunt &in naui qui cy di uel rirdi.ut Pollux ait,dicunt: nam cridi potius poeticu eft, quamuel hi' ftoricum uel oratorium, per quos fu' nes diuiduntur .Sunt &hermata Iri gna qua: nauibus fubqciutur,ne dum lubdu&a:funt, humi marcefcant.Vn de &hermatifmene nauis, id eft, nr(AyvHvow!>&<w<fo'iicJTis®'< Cadus quo queuas nauticu tefte Polluce ,qui qd adaliamuneraaptus eft, reliqua inua fts contulimus. Sunt&antlia,ad ex hauriendam fentinam inftrumentari donea, tametfi fentinam quoque iri gnifieet, ut antexam meminimus,Eft &ferrumnauis quod rhomboides uo catur aforma,quguox, tefte Suida,& alia fignificat ,Delphis etiam nauticu eft iriftrumentum, cuius meminit 8i Ariftophanes,uarie tamen agramma ticis exponitur. Quidam exferro, ali) \i. ex pium
'DE NA.V IG.II SLISi V& tx plumbo exiftimat ad. delphinis ima ginem.Meminit &PherecratesThit eydides ideo delphinophoronnauerri1 appellat, quidam &uocatu au> tumat, Pauianias delphin inftrumen-: tum putat efie bellicu in naualibqjiJae» lrjs, Idem in lexico aftruitThomasma? giftri, Alrj adpeflundandasnaues/alrj contra uentoru impetu, cuius &alibi!: meminimus.Eruditi quidamuerfori^ apudPlautu exiftimat polita pro liaii tico inftrumento,quo foluturi nauta?,; undeuenti flarent, explorare IblitieE fent, cuius alibri principio memini*: mus, Molorchum pra:tercainfttfuP’< mentunauticu apud Statium Pampini niurn in Syluis grammatici obferuat,’ Alii molorthu iegere malut,di<ftumcp quali (toAvgc/loycfdo^ hoc eft,plumbum; recftum ,$>C perpendiculum interpretantur,Ali) inftrumentum ad tentam • dam aqua? altitudinem .Sed cum m: trunque parum Iit cognitum,efto 110-.
154 L*GREG'GYRALDI minafle nobis latis* Certein hoc Gra^ ciBorifa uerbum habent, unde in A- <fHs LucaS, BoMfavnsWfOii ogyiixsilns* «{/, quo loco interpres latinus, lummit tere bolidem interpretatus eft, ut eoloco molorthu lignificet.Erat prae* terea &C inftrumeta alia,quibus in beb Iis dutaxatnaualibus utebant,Equorumapud autores utriufq? linguae cre brafitmetio, ut harpagones, quos ab Anacharfi Scytha inuentos fcribit Pii Ilius. Sunt&manus ferreae, quae^%>^ ffi(/lhj>atdicuntur. T.Liuius in Syracu^ larum nauali oppugnationeab Archi medeelula,Ferrea, inquit, manus fir^ mae catenailligata,cum iniecfta prorse eflet,graui^ libramento plumbi recel leret ad folu ,fufpenla proranauim in , puppim ftatuebat. Memini&alicubi melegere apudAppianu non modo manus ,fed etiam manicas ferreas iiv ter haec militaria inftrumenta* Vide^ tur &catarrhadla ab eodem Appiano in
DE NAVIGIIS LI? in quinto bcll. ciuil. accipi pro ponte, qui in pugnanauali in hoftiumnaues ini)cit dumpugna conferitur. Appia- ni ha?c funt uerba tCatarrhadas proiecercenauib, peruiminlcenluri. Me nodori itaque naue eminente altius, catarrhadg adimumprore faciliorem audacibus ad confcendendumpraebe bant aditum, Dedudaeautem haeuideri poflunt aportarum catarrhadis, quarum mentioab hiftoricis 8C Liuio in primis fada eft. Sunt&harpaga,no eadem,ut puto,cumharpagone, quae inuenta dicuntur non ab Anacharli, fed ab Agrippa, utAppianuslibro vt bell.ciuil.memorigmandauit.Sunt8C. hSfttKdrJd eft,corui,de quibus cumali) tum Polybius,qui &eos elegantils.de feribit. Sunt &id eft,falces, in apparatu nauali,quaru hiftoricus Ap pianus&Pollux meminere.Dehis ue ro ficlegimus :Fuit &falx nonmodo terreftris militiae, fed dC naualis inftru
V>,6 L, 6REG. GYS. ALD I mentum. Erant enim Romanisiriau> dita magnitudine falces, quas cum aiv tificiofo quodamimpulilx rudentibus iioftium iniecifient, nauigio remisirt aduerfum a(flo, &rudentes uclut culari acie toforis idndebantur,&antent hce fimul,ac fuperba ruebat armamen ta, In hoc falcium genere reponutur qua: Plato c/bfi/J^lymm uocat,qui Stefileum ait in naui cumhoc militari in> (frumento contra aliam nauemingeit temdecertare folitum. &ca:tera quas de eo milite contraoftentatores diuus Philofophus narrat, Plurapoffem.de hocbelli naualis apparatu afferre,que conililto pretereotunum duntaxat ant hotauerim,apud Iurifconfultum exar marenaucm dici, pro eo quod eft ar; mameneis fuis Ipoliare.ad legem rho., diam de ia<ftu, Graeci id dicut; nam 8C armamentaiam dixi musTKfljriUuocari, !•Dc
fJB NAVIGIIS 'LIB, \y? Deremis &tonfis^hisfimilibus.Cap.xm, |Ofiri inftituti ordoexpofdt, utrcmos SC huiulmodi reli> qua quib, nauigiaimpellunx tur3comodumexequamur;nam &na uigioru ipforu ratio eiulmodi eft, ut qs recenfitis quacdenauiuinftrumen. tis generarim dicendauidebant^nunc {pedarim,&quemagis lingularia funt referamus,Sut igitur remi pertica; feu conri, queueluti in palmamdelinunt, undefit ut interdum apoetis palmg palmuleuocentur,quibus naues 8£ra tes impellimus agimusqj. Optimi ue^ ro ex rjs arboribus fieri traduturquac ad feptentrionem uergunt, quod re^ dafcilicet nafcantur &procera’, tum fimul enodes &denfie. At quo pado recte ex arbore dolentur, docet Theo phraftusin quinto de hift.plant, Nec illud ignorandumquodicribit Vitra uius,qd fcilicet remi drcafcalmos ftrcr phis religatijCum rnanib,impelluntur
1J6 L» GREG. GYRALDI' &reducuntur,extremis progredienti bus acetro palmis in maris undis funi mamimpulfuuehementi protrudunt porredam nauem/ecate proraliquo, ris raritatem, Sediam ad particulares, uoces ueniamus. Seruius gramaticus remuetia (ignificare fcribitloru quod tubam continet: didus quide remus, ut quidam putat, rpu^a//, fed aremo uendis potius &decutiedis fludibus, ficuti &tonfg atondendis &feriendis procellis,Feftus tame,quodferro ton deantur, idqp Ennij autoritate copro, bat.Sunt qui remoru palmulas tonias ede exiftimet :atonfa uero tonfilla uo cat,palusad religandas naues.Acftius: Tofillas in littore edite,Tofiliae quocp morbus in faucibus.Dicuntur &remi trudes,a trudedo,ut plcriqs exiftimat, quidam perticas interpretant, 8C contos effe uoluntad trudendas Sdmpel, lendas naues.Meminitpoeta: Ferra, tascp trudes, &acuta cuipide contos
DE NAVIGIIS LIB, 14J Vela, 8C eorum partes, 8£quibus uoca bulis nuncupata. Caput x1u1. Emis uelafubiugimus, utpo te utracp ad nauiu celeritate reperta, remis quidem qua^ fi pedibus quibufdam,uelis uero uta^ lisitjsq? exemplo auolucru alis deiutn pto: &proinde poetauideri poteftdfi xifle. Velorum pandimus alas. Suntqui ueloram inuentionemin Ica rumDgdali filium, ali) in parentemre ferunt, undeeft &fabulofus eoru uo^ latus ,Ali) in iEolum, quidamin Ifiit ifigyptioru deam. Vela, inquit CaC fiodorus in lib.uariarum v.Ifis rati pri ma fufpaidit, cumper maria Harpo^ craten filium fiium audaci fcemina pie tate perquireret: ita dummaterna cha ritas fiium defideriu feftinat explere, mudi uila eft ignota relerare* Hec qui demille, Atuero Graeci fcriptores qui dam, Dcedalus, aiunt, parua primus ftruxit nauigia,quibus Sftiela excogfi
*4* GREG. GYRALDI Jamcj3,inquit,duos parones habebant in ftructos .Feftus alio loco, parones, ait,nauium genus,ad cuius fimilitudi» nemmyoparo uocatur, Deeodem 8C Ifidorus,quem ipfe lcriptorem>li cafti gatior habeatur,no ufqueadeo impro barim.Paro, inquit, nauigiu piratarut aprurn,&ex his ita uocatu. Cicero; Tuncfe fludigero tradit mandatq? pa roni. Etalibi: Paruculis adlittus lu> ditcelerib. Myoparo,qua(i minimus paro: idem &carabus, de quorepete quae antein lintre Icripfimus, Adhec, maiores &minores myoparones aliquando apud autores obferuauimus. Naulum,gallicu nauigrj gcnusFuiC fe innuit Aufonius in epiftolaad Pau linum Vtnaulo, inquit, aliaue qua> uis naueulcpadoppidum pra:bita,Et idem ad eundemin iambico; Vtinde Naulodeuehat. Oneraria:,ut Marcellus ait, ex one* ribus tardae naues dicuntur,^»^^
CE NAVIGIIS lib; *4f <p$xy<»yol,&(pop7iAs aGrgcis uocantur* Thucyd.ctiainvii<7iAijfi)(/<?i)fT»Z(w//dixiti Addit& Pollux, tj>t?T'n 8C$?frtylt,8C'J&k faxmWNotiisimae uero funtnaues 0 nerariae.Vocant S^haeholcades^a-A l?x«,unde 8£lignu naui affixum oAx«> uocatumeft,quo nauismhmrr,quod 8>C poeta naui Argo attribuit. Thucyv dides mercatoriam naufem holcadafa cere uidetur. Huius&Appianus mei minit lib.rj .bell.ciuil.Meminere quentius poetae, ut Nicander &Op> pianus .Sunt qui exiftiment has eas naues efle quas nauticum uulgus edi chas appellat. Abholcadealiud nauii gq geryus epholdon, 8C epholcias deducitur,quod maiore nauem fequi lo- Jfat.MeminitTheophilus, Suid.Mo lcopulus,alr);uulg6 Ferrariae battellu uocamus.Sane epholcias pertralationemetiam conuiua dicitur non uocasus, fed auoeato addu&us, qui 8i lari- ’neUmbradicitur, 8Cgrece utPlu-
H4b5REG. gtraldi tarchus in fympofiads et Suidasteftan tur: qualemfuifle Aie,Pa^dianu cum Blccfo accepimus apud Apicium, apud Horatiu poeta Seruiliu &Vibi' dium, quosMecgnas adduxerat umbras, Item, Locus eft&plurib,umbris. quaeadeloquendi figura uerna jfulo fermoneufurpamus, ua coi batel lo.Demuneapropofitanauiu deferiptione recedamus, onerarig naues di- Uerla fortita funtuocabula,a reb.uide licetqugin ij sdeferunt, utare frumen taria iet <n!<ty*jo} v«tf, anoftrisnaues frametarie,Ct annotine: ab armametis couehendis <rK<tbo<j>ogot 8£ quis hippagines 8chippagoga:hippagiue,utiam diximus:a militib» ftrario rides,&ulnarize ab Iureconiiilto, aui-. no &huiuicemodi fimilibus rebus, eft aM,Tull, dictum,Nauis palese. ' e .Ocyalus etia nauisgenus eftuelocis,- aquain mari prgdpueuelodtate ei noe megra?d indidere,Theophilus dC Sui .das.-.
iDB NAVIGIIS LIB. das,alij,Eft8£wxt/OTSf9s uelocis nauis cr pitheton, Orthocrgrus quoq? nauis genus,qd fdlicet redashabcat antenas;fic emuo •catur ipdaKgcugos vcws, «tydect ntyalx?l^Gx, ut ait Suid.Alrj qdmhoc eft,capita eredahabeat :fic em Attiti capita.uofeant,hinc &boues ogdoKgtugts caderatio neuocantLEft &«f da »w?,hqc eft, nauis, uteft apud Cic. in epift. ad.Q*. fratre, &infamiliarib.lib.xrj. &item! in epift.SenecEc lib.xrj. Videtuerore* danauis uim prouerbrj habere, ficut. apudEnniut Dumdauuredutenea nauemcpgubernem.ut etia legimus aapud Qpintilianuinij, Eadem ferme ratione Pindarus, redum feu iuftuni _gubernaculum dixit, Jtxouoy mJloifooy. £'Padonfcaphae genus ex uirgis ita compofitu ,ut textile quidda uideat, quodaStrabone feribit in ult. geogr, /,iitlatine conuertit Greg, Tiphernas; qtiod graece ita legit,o<H 7mi<ky </)* <m -'
»4<? L* GREG. GYRALbi Trwrijyis 'dii o-mQioysws loiKiVcaJ)7rKoKt •'«.Similes fere SCHerodotus Babylo* Ilias nauesdefcribitin Clio, hoceft,in primohift.lib .quaeorbiculares ex fali Cibus fierent,corio circutedae, quas SC multis uerfibus exequitur, ut etiam k nobis anterelatum eft. Ethicus quoqj Hifter 8Cipfefcaphas defcribit uimine contextas, quae undiqj bitumine fint perlitg, utetiam decarabo in lintre tra didimus. De uirilibus uero corio ciri Cunfittis ,item uimineis atqj falignis, iam aprincipio abundefcripfimus, Paralus Athenienfiumnauis facra, di(fla, ut Vlpianus rhetor in Demo* fthenisoratione xarcc^Jiivfcribit,uel a Paralo Periclis filio,uel aParolo quo* piaheroe,'cuius 8C Phylarchus in xxi, meminit,&! Harpocration in lexico. HuncParalum,utpUto,Plinius in vij.- nauemlongamreperifTe ait. HuiUs ue ro cognominis fuit Periclis filius,ueli dida adenauiganda paralia, hoceft.
DENAVIGJIS LIB. Alia &HellelpontO;Alrj Paralia quar tam terra: Attica: partem 5ixere,a Palante Cccropisfilio. Necdefunt qui di clam putet, quodiuxta mare agatur* uel quod apud alias elfet polita, hoc eft,ut grxce dicitur,^« farcte Fuerunt uero apudAthe» nienles primo dutc triremes lacre,haec ipfa Paralus,8C Salaminia,qua:&Delia uocabatur, cuius S^iuprameminimus.Alrj Paralon Salaminiam ean demfecere, utquoda locofcribit Suidas,cumredle alibi diuerfas faciat. Sacrg quidem naues theorcs appellaban tur,quibus Deliaftsc 8C Theoriadora culum (cifdtandum mittebantur, ut alibi dicemus. Sedenimpofteriore te- ^jporeipfi rjdem Athenienfes, &iacra» &alias naues conftruxere, Antigonida, lPtolemaida, &Ammoniada, qua ad Ammonempro lacris accipiendis mu ,(erant,ut tradit Vlpianus. Suidas his ?adiungit Demetriada .Porro Parali
6RBG* GlrS-ALCf meminitDemofthenes iti Philippicis* &Harpocration, &Plutarchus cum &Iiubi,tum in eo qui infcribitur,an afe nioreregenda fitrefpub. Aparolo na iu,miriiftri parali uocitati funt, qui ob jiauis minifteriu quatuor obolos pro rhercede accipiebant, Sodomiper annumplurimum manebant, quibus &C alia nonnulla duitas exhibebat. Sed tam de paralo fatis, rPentecontoruSj^TSKomf^, nauis quinquagintaremigum, Hanc Grac^ ri feriptores aDanao inuentamprodi derunt,eocp fuifle numero, quodtotidemenent Danai filia?, hoc eft, quinquaginta, cum ex iEgypto Argos in Graecia aufugit, Apentecontoro,pen tiecontarchus ditftus, qui ei naui prae-, eft, ut eft apud Demofthene yvtni ‘tbw ctfyviMv&i &apudHarpocra > tionem,licet Phauorinus legat Dioge^ liem,utputo,perperam. Sunt etia ea- y demfigura appellate naues,
OH NAVIGII* Liii farnis®',e*c«f©-,hoceft,centu,trigin ta.&uiginri remiga a&uafiai, Harum uero.riientio ab Herodoto* Thucvdi PclykDiodoroSdaltjsfada eft.Val> la tarne apudHerodotupentecotoroii bireme interpretatus eft, 2p rede ipfi; tiiderit.Celebrant aGrzecis Aitblorii pentecontori ,quoru cumdecima ali/ Iquadocepiflent in Achaia Megareru- £es3uelutali) fcributjAginenfes, eana Apollini Pythio dicarunt,&fimiil ora; cuium{citati funt quinam Graecorum' effentprazftantiisimi ;qui refponluitiillud acceperut, ex quo Grgcis celebre .£idu eft: prouerbiu,in eOs qui nulliu* lunt preci) acnumeri, v/*Sf <A' Z> (itycegSi. nrafni, hoceft, VosMc-^ -garenfes nec terti,fed uos neqj quart£> ii Integrum oraculum apud Stephanu ,leges,uel in comentarqs Theocriti. Phafelus nauigiu eft Campanu,ut Noniofcribit,qui fuper hocVarrone, rSalluftiu, &Sifennam citat. Meminit
.*?<> X»1 <5 RE aGYRAtBl &T,G,ie,ad Atticum. Suntquialeguml fii§;fpe^e phallumnauerrt fadam di> Gtamcg.dutenti Sutqui aPhafelide \o, eqdeduq opinentur, Pidos phafelos appellat poeta eo uerfu iEteircum pii 4h»i^itur{uarura phafclis. Legi* 7|li*degaris Catulli epigrama,quo ge< irTellis Caftoribus phafelum dedicatt ad cuius imitationem rjfdicm pene uet* fibus poeta Maro Sabinu fuumcom> pofuit, ut liquet. Alii phafelu nauem <?bipngameffefcribut, quali ftagnan, te Nilo ^E-gyptrj utuntur, ut Vergil* Horat. Fragilemq? mecum foluat pha lelum. Ifiidorus uero irt etymologico, Phafelus,inquit,eft nauigiu quodcor ruptebafellum dicimus, noftro uero ttunc tempore uafellum appellamus,^ Phylacides,^ ttaues Greci uocabant,qug ad prg , fictia SC cuftodiam mitterentur,quaru mentio cumapudalios, tum maxime v apud Xenophontem,Diodorum, &£ ' App;anu> m
•>DE NAVIGIIS iIB, Ttfi Appiamimieas nos praefidiarias uoca repoflfumus,Appiani quideinterpres cuftodiarias fidelius quam elegantius "repoiuit. •Piratica: naucs tam aGraecis quani a. Latinis uocantur piratarum &C prx; doiiu nauigia :utrifqi crebra eft mem rio.Eaedem &praedatorie Liuiodicutur &Plauto,&grarce a«sj><*« tsMix,&a» spi<Adr viidr, earumlicet non unafit certa aliqua ipecies,fed uariaac diuerfa; mo do enim liburnicas, modo celoces 8C myoparones, alrjs denicp nominibus apudautorcs uocitatas uidemus. Piftris nauis genus eft,leu utdocflio res autumant, priftis, quod &cofohu magis uidet, fi afecandis undis 8c flus dlibus nominat, id eft, utait Seruius, Zmiiu7[?lfai/Txw!M7TX,7ifisHS eniriiis eft qui fecat, Air) apifcis genere formari conteridunt,quod utrunq? conueiiire poteft,hoc eft, &nauis &pilds,ut eaii demhabeat originem:nam longio-
|5§ tf GREG. GYRAlI)!. As/ 0fc^&Aa* roftranauiu appellantur ;lic uerodu cda\,quod ferreo armantur roftro, Ili, dorus quide dictas ait ab eo, quod ia fronte roftra screahabeat, propter Ico pulos, nefcilicet feriantur uel collidan tur, Alp aliadecaufa, hoceff propter prsclia naualia.Hac &serate dicuntur, Vergilius: Quotprius scratg fteterat in Jittorepuppes. Cariarinrj.bcll.duil. Interim L.Nafidius aCn, Pompeio cumclaffe nauium xvi.in quibus paucae erant scrata?,L.Domitio Mafr filienfibusq? lubfidio miffus.Roftra, ait Plinius,nauib.addidifle Pifams pri mus dicitur. Roftrauero appellata liquetab auiumroftris. Sed &anauiu roftris ex Antiatu bello Romselocus, uel templu, ante curia uocitatus fuit, * quo in loco pleruncp conciones habebatur, quode loco Varro, T.Liuius, Pub,Vi<flor,alq. Appianus de bell.ci uil.TrtS yiKyfe. hunc loeu uo-
D-E NAVIGIIS LIB. %99 cauit :hoc eft ,in foro pro roftris ,lo* quensde Mari) Cos. ca?fi iunioris capite, Ctcterum &a roftris corona roftrata appellata eft, cuius Plinius meminit. M,Agrippam ea corona ornatum deuifto Sext. Pompeio, Magni Popei filio, ait Seruius Honoratus flzper his Vergilij uerfibus: Parte alia uentis 8C dis Agrippa fecundis Arduusagmen agens,cui belli infigne fu perbuni Temporanaualifulgentro ftrata corona, id quodetiam in nomifinatibus antiquis ipfius Agrippa: confpicitur.Eadem 8C naualis dicitur* ut copiofe antediximus . SalaminiaAthenienfium nauis,de quauide cap.vii) .8C item in paralo. Samamanauis genus biremis, hoc 'f' eft,<Axf0T»(>,a Polycrate Samioru tyran noprimuinuentu, ut Lyfimachus in i) .vostoy feriptum reliquit, figmentu uero &opus fuit Duridis.Samansc forma rotunda &concaua in alui ferme ,^R9 t^: i
effigiem,quo facilius ire S£ celerius fle <fti poffet :nomeei aSamo,ubi primu eft inuenta,utfcribit Plutarchus*Me- minit &Athenams,qui eas Samias na ues uocat, 5C appellatas apatria, no ut quidam eo loci corrigut,Samscnas.Sa mxn-xenim Samie eodemnomine dicebant, ut ex eo carmine patet: vcu>e Gx[ttct vis t^sctt. hoc eft, Nauis erat uelox Samia ha?c fuis scdita forma* quodfcilicet hscc anterio^ rempartem fuis forma haberet, Scribit Suidas,aliquos etSamaenam nomi fma quopiam effeuoluifle, nifi vi<n(jut potius pro vi/uo-fix apudeum legendu: unde &prouerbium facftum de timen pbi calamitates minus curabiles, quo pacfto Samios Athe.nienfes affecerut, &Athenienfes Samrj ,qui ftigmatibus ¬is eos inufTerunt, ex quare &Iiterati Samrj didli funt* Sut qui pro ucrbiumdeducant atormenti acfup' plicrj genere, quodSame appellaret.
'DE NAVIGIIS lib; i<St ex quo &illud,to Gxiuw hfirfva?, hoc eft qua: Samiorum funtdefpuismel utre Aius ali} fcribut, xzsorfitia^id eft3{vi£pi^ caris. Sedin pra:fentia de his fatis, cx* tera prouerbiorum fcriptor exequit, Scaph^tefte Nonio,nauiculac funt qugmaiores naues confequunt.Idem 8d ftatuunt Iurecof, nec in uno modo loco. Iabolenus :Si naue, inquit, cum mftrumento emifti,praeftari tibi debe bitfcaphanauis .Paulus imo contra; Etenim fcaphanauis, noneft in(frumentumnauis, nam in mediocritate, non genere ab ea differt. Inftrurrtentum autem cuiufquerei necefle eft alterius generis effe, atque ea qua?q* fit, quod Poponiolibro vrj. epiffolaruni placuit. Cadar in commentar. Quod cum animaduertifTet Cadar, fcapha$ longarum nauium ,item fpeculatoria nauigia militibus compleri iufsit. Sane crebra eftapud autores fcapharummentio :nunc uulgopro fcaphaf ’•
%6% L. GREG. GYRALJD! npftri nauta: fchyphumappellant *fic quidem &ab eruditis putatur.Sed cer te&lcyphus nomen eftnauigq, id qd Aur,Macrobius uir multa: eruditiois aperulsimeoftenditlib ,Sat.v. Sunt 8C qui icaphasliburnis aflbeiari dicat, ex ploratoriasqj uocari,ut eft apudVege tium.Sunt&qui ab Illyricis inuentas tradant.Sane ueter nauis Icapha dicit, Utalibi diximus. Porro &illud iciendum,apudAthenienfes olim morem fuifle,utholpites externicp in Panathe nseis,maxima eorumcelebritate ,quo tempore populares ludi agcbanturjn eorum pompaincederent Paphamin (ignegeftantes, quo ab ingenuis ciuiV bus difcernebantur,atq? ideo hofpites ipfi St inquilini fcaphephori uocaban tur. Huius confuctudinis meminere ^ Suid.&lAmmonius,item Theophra*- ftusin x,delegibus,Dinarchus in ora itione pro Agaficleo, &Demetrius in iij.nomothefia:,&pofthos Val.Har^ • poS^ipn. i
DE NAVIGIIS 'LIB. pocration.Ab hac utiq? confuetudine etiam fadum eft proucrbium,Scapha magis clinguis,hoc efl:, a-vso^r^ma-ioxl- <p»?>quod de rjs diri confueuit,qui propter ignobilitate coticefcut, Porro attenderidu etia efl: icapharu fupplidu atrocifii mufuilTe apud barbaros,cum dusc fcapha? inuerfle coftituebantur, intus noxio impolito, manibus, pedi* bus,& capite exclulis,atq}ita necabaii turiquod genus locupletilsimein uita ArtoxerxisPIutarchus deferibit. Sane &fcapha: funtadpifeandum nauicula^.Afcaphafcaphium deducitur uafis genus .AIcapha fcaphiten formauit Demetrius Phalereus ,quo uocabulo fcaphtc moderatore intelligimus.Scaphium etiaaliquado pro nauigioparuo fumit,&prouafc ruftico,& pro inftrumento quopia adeffbdiendu,quo etia athleta? exercebant, tp di&um.fcd &protonfurg quodamge nere* Sophos etia genere maris aPol-
i64 !GRE-G, .GYRALD t luce mprimo prolatum eft: fed &neti tro, ut illud Bianoris poetae, tv fv&Jf.Idem Lucillius in gracris epigrammat. tp <rKcthj>&' <&i ^t/Aoo//, Sunt qui cum neutro genere profertur, dicant,pro quocunque nauigrj nomine accipi folere, quod fieri interdum.non eo inficias, Afcapha etiam (caphidion deducitur. Schedia genus nauigrj incoditum, hoceft, trabibus tantuminter fe connexis;unde 8C malapoemata fchedia appellantur, ut faibit Feftus.^JVa Suidas ita appellat,unde apparet grae cumeffe uocabulu :nam Lucianus in dialogo, in quo Alexander, Annibal. Minos &Scipio introducutur,ea di&ioneufus eft.Item Strabo. Herodotus uero uidet accepifle pro ponte .1 quo Darius Boiporuiuxit,Vlpianus lureconfiNaue, inquit, accipere debe ~ mus fiue marina,fiue in aliquo ftagno nauiget,fiue fchedia fi t, Sed SdSeruius Nigram-,
fi 6WAVIGTIS LIB. X6 f gramaticus lib.i.rates aithocuocabulo figmficarijde quibusPlinius his uer bis:Ante,inqui^ratibus nauigabatiit uentis in mari rubro inter infulas ab Erythra rege. Diodorus etiam Siculus..ante nauem Argo coftru&am.ratibus &C paruis quibufda aduarijs nauigarefolitos antiquos fcribit:quare apud poetas uidemus id uocabulum permanfifle, utfrequentius rates pro nauibus ufurpent. Ratemfcirpea uocat Plautus in Aulul.qua qui nare difcuntpueri utuntur. Arate ratiarrj dicuntur, ut eft apudIurifcofultos. Var ro tamen de lingua latina lib.vi.Ratis inquit,nauis longa propterremos.cjd f) cum per aquam fublati. fub dextra &finiftra duas partes efficere uidentur rates :undehoc translatu, illic ubi plures mali aut afferes. Rates etia duvplices dixit Cefarin i.bell.ciuil. Rates duplices quoquo uerflxs pedu XXX» eregionemolis collocabat.Sane,utad
i$6 'l. GRE G. G Y R.A L15 I prioraredeamus,ab eadem fchedioru origine,latirioru quidam Ichedam, &C fceda»8£ fchedion, pro prima fcriptioneuei compofitione nonunq? ufurpa uere:undc &C autofchedion.Dicunt et ichedicon,pro poemate incodito &pa tumlimato,Aufonius &Apuleius;& graecis uerbaoyiJlcJfa, &c Stlatu nauis genus latum magis cp altum,ut Pomp. Feftus Icribit, unde 8C nomenhabere creditur. Antiqui e> nim didionib, ab 1litera incipientib. aliquando ft praeponebant,ut Prifcia nus,Feftus, ali) obferuant;ut,ftlitem, ftlocum,ftlatu,pro eo quodeft,litem* locum,latum, Stlatam uero naueSaiv di inuenifle dicuntur. Synedrianauis genus efife apud VI pianuIurifconf.uidetur,quaelpaciam v di caula facta fit, &iri qua fint fedilia. CerteSuidas iynedriam cathedram terpretatur.Vlpiani uerbade exercit, ra<flione leguntur, quoloco putat Bu^ - i°fi
DENAVIGIIS LI B. l6j decus reponendum fchedia, Alciatus mecum nihil mutat. Strongylon genus nauis rotundet: ad onera ferenda aptu: eius frequens graecis mentio, Herodoto, Arrianota noftris aliquando oneraria: didfce sj>»y yvhHVMSiOlsfoy/vtei/ TtAoty. De his latius cap.vrj.Iocutifumus. .Tabellarie naucs dicunt,qug aducn tum dafsis prcnuciant, id quod manifefte colligit ex xi, cpiftolarulib. Annei Scnecg, Subit6,inquit,nobishodic Alexandrina: naucs apparucrut,qua: prgmitti folet,& nudare fccuturgclaflis aduetu,tabellarias uocat.hgc Sene. Thalameggnaucs funt, ad belli alia rurnqj reru pompa. Ha:,ut Appianus feribit, tum proras tum puppes habet auro exornatas, in quib,Imperatores uehi cdlucuere. Vfus 8C hac diflione -apudnoftros Suetonius Tranquillus in Cadarc, qui ait ipfum Cadarecum CleopatrathalamegoArihiopiatenus
174 L-gReg. gyrAldi Xenophontem in iirj .Hcllenicon.Dc muquod de diere diximus, prgter Sui dam &Phauorinu, qui aduob, remh gumordinib. ipfam uocata facent, A,- pollodorusquoq? duas degas habente nauem ede prodidit, Atburipides in Phocniflf. pro domo accepit, utTho» mas etThcephilus fatent. Triremis aquibus inuenta,&quare uulgari uer naculocp fermone galea nuncupet,ut puto, abundein fuperiorib. diximus. Tabrica nauis,quod fit trabibus co fixa,duftaed,ut ait Fcftus. Pacuuius; Labitur tabrica in alueos. Trabarias has uocat Ifidorus: ait enim eas cfTe na ues amnicas.hoced, fluuiatiles, quod fcilicet ex trabibus cauatur. cafdcm SC littorales&caudicas ait appellari.quin etiam &trabes ipde pro nauibus defu muntjUt illud eft Ennqirt annalibus;^ Labic uneda trabes remis roftrataper * altu. Ed&id uulgatilsimude Argo; Vtinam ne in nemorcPclio (cruribus ^
DE NAVIGIIS' LIB» £7? Caefa eecidiflct abiegna ad terra mtrabes, Horatius: Attalicis conditionibus Nunquadimoueas, ut trabe Cy pria Myrtoupauidus nautafecctma rt\ Vergil .Vdadamus,uaftumcp caua trabe currimus arquor. Trampisgenus eilnauigrj barbari cuni; utobferuant Grammatici apud Nican'drijJ&Lycophronem, Nicander enim in Tneriacis ait,7j>a,u7rt®*flAx<d «s W™L^.hoc e(l,Trampis longa: aleato Gmilis, quoloco, utait interpres, poeta abufiue pro quolibet nauis genere pofiiit, Lycophron ucro in Ale/ xandro: fxy.7m.cr id cLt/frampis uehet tcq? &Phereclei pedes,Eius nauis meminitetSuidas* 1Ludus quidem fuper hoc Lycophro nis (enarto:Naues,inquit, Alexadri a Phereclo fabricatas ait. De Phereclo uero qtii Paridis naues conftruxic, &C Homcr.in Iliade meminit rhapiodia quinta/ w? Ss i/<f' i
1^6 t. GIt EG, GYRALD I «piaric/lia, hoc effi Artificis natum Har monideocciditqjPhcreclu Meriones. Coluthos quoqp poetaPanopolitanus exALgyptofin raptuHeleneita dePhe Nredo cecinit* 7i^j.q>pirvvtm <pfyt *A»j c^Tnri ixctpyctlvov7t)(Cty$lJ$JVos JhctcnAm, VWK «MgourdQowJjpvviyito nmMcmycthMo. hoc cft, etfi duriufcule inconditeq^ahdem dumtamen: Caufafuitqui primama Ii arte Pherecli, Olimquiinfanocum regi gratificatus. Struxit Alexandro naues ,fyluascp cecidit. Deeodeita in heroidibus poeta Nafo:Hac duce Sichaeo dubias alittore feci Puppe Phereclea perfreta longaulas* Nec defunt qui putentpromontoriu Phalacre Ida: montis Troia: appellatu, ut Ifaacius ait, quodarboribus aPhereclo fpoliatum fuerit in conftruendis Alexandri nauibus. Nonme fugita- Hos aliter lenfiffe, In hxcaliquando di * uerti, ut te uarialccfiione afaftidita levarem.Adcgteraqug refiant attende, j .'i
DE NAVIGIIS LIB, 177 Tiphys curforia,na.uigii nomen eft apud unu,quodIciam,SidoniuApoI> linarem, aTiphy, ut puto, illo Argus nauis gubernatore adeo noto &peru to,utin prouerbiuiam uulgatuid 110/ men celferit, Alter Tiphys *Sidoni) uerbahaecfuntlib* epiftolaru primo; Tiphym, inquit, curibria, fic nauigio nomen eft,afccndi* Sed quifq? fibihu^ iuicemodi nauzgiorunominafacile ca fingere poteft, qua: noftra annotatio-* ne paru digna uidentur. Namnomo/ do Veneti &Genuenfes, fcd 8Creges, ac principes fibi noua nauiu nomina hoc etiam temporeconfingunt* Vagiones nauiculasmaritimas miro artificiofabrcfaCdas,EthicusHifter de feribit, easq? ex tabellis tenuib.leuigau u's dolatisq?, ac aereis laminib.circuda* tas ait,& circunfutasidictas uagiones, quali uagantesreasq? in bello Troiana fuiffe in flumine Simoente, idem eff autor*^ibet uero in huiuscapitis, calc.q
X7$ L*GREG» gyraldi quaedam nauigioru addere nomina,1 quoru uix aliud apud fcriptores inuenias, cp meraipfa uocabula.Interha:c ergo reponimus, naxiurges, cnidiur, ges,cantharus pro naui,filphas, cyda^ li,amphercs,ancyromagus, quem llu dorus ditflu ait,pro eo quodceleritate lua, anchoris &mftrumentis reliquis nauiuuehendis fitaptus.Fuit §£nauis mimortauia, 8Caliar,de quib.jparfim, proutoccafio tulit,toto hoc uolumine meminimus:&alia: etiamnu fortafle, qug, nos dudormitamus, praeteriere» Eorum qui in nauibus ucrfantur uocabula. Cap. xi x„ jVperefl:,ut eoru qui in naub jbus uerfant, nomina adfcrb flUP jbamustquin &ordo fi'c expo fcere uidetur,ut conftruftis 8dam pa^ ratis nauibus,in eas iam nautas impo^^ namus, quos, ut Vlpiani uerbis utar, » accipere debemus pro eis qui naue exscreent :quauis nauta: etia appellentur i i4
DE NAV IGIISLIB. %79 omnes, qui nauis nauigandae caufain naui funt,quosAnacharfis Scytha phi lofophus tantu abeflea mone dicere folitus erat, quot digitoru nauis eflet craisitudo: cuius fentetia; &Satyricus nofterallufit, Idem Anacharfis rogatus aliquado, quamaforet nauisfecurior :ea, inquit, quae in portu uenerit*. Bias quoq? nauigates necinter uiuentes, necinter uita fundos numerados ceniebat.Sedhis &talib.miisis fenten tijs, illud in primis fcire oportet, in re riautica,'Ut ceteris in rebus, ordines eC fe,ut per gradus quofda ad fummagu bernandgnauis officiu perueniamust nam, ut .rede icribit Nazian. non ab initio gubernatore nautc, nec fubito fa ciunt, fed que primu per omnianautica officia exercuerint, expertique fuerint, Remigem primu uidere uoluntt deindein prora cofHtutui, uetos nofce re,faxa&fcopulos probe euitare aflue fcunt ;noftremo in omnibtexercitata 1
IS© L. GREG. GYRA Ii 1) f muneribus in puppi collocat;, c.lauuqi in manutradunt,gubernatoremcy coflatuunt.Ha?c ille. Degubernatore igf tur primu agamus. Gubernator, hoc qui nauemregit atque gubcrnat.Ridiculi funt,qui gubernatorem didumexiflimat quali' cohiber natore, Agubernatore totius uita: no ftra: rationem Maximus Tyrius philolbphus quodam ferinone deflexit* Nonuides, inquit, ut unus guberna> tor nauigationem moderetur, ut animus corpuscUt nauisgubernatoris ini perio pareat, ut animo corpus c 1ut uen ti nauem impellant, quemadmodum uirtutes fortuna c 1qui fi temperias exoritur, manente naui incolumicp gubernatore, falutis nunquam amittitur Ipcs ,flue nauis ipfa redo feratur curfu, flue arte tempcftatcm deuitet, dum tamen agubernatore regatur, % At fi gubernatorem ipfum ab(tuieris, ' inutilis nauis efficietur, etiamjfi firmi- / i^
DENAVI(3'1 1SLIB, iSt tatem propriam feruat ;&inutilis erit uentorum afflatus ,etiam (i fecundus ac profper fuerit; propterea 8dn mari, mnaui,&in nauigatione, preciofiffimus ejffc gubernator, Tumille paulo poft fubiungit :Sic in uitec noftra: cur riculo animus iupremum fibi uendicat honorem,quemadmodum in naui gubernator. Nobilis eft illa etiam M,Tulli) degubernatore fententiain CatoneiSimiles iunt, inquit, ut fi qui gubernatorem in nauigando agere ni hil dicant, cumali) malos fcandant, alfj per foros curfitent,ali) fentinam cx„ hauriant, ille autem clauum tenens Ce deat in puppi.Idem in Philippicis ;Et fummi,inquit, gubernatores in magnis tempeftatibus admoneri folent, Agubernatore Iabolenus Flaccus archigubernium deduxit lib, Digefto- Tum xxxvi, pro eo qui fit gubernato- 'rum princeps ,uel clafsis praefedus t ita enirq fcnbit ad fenatufcorifultum
18Z UGREG. GYHJILD1 Trcbellianum:Satumius,ait,arcliigu bernius ex daffeBritannica teftameto .fidudariu reliquitha:rede, Val.Maxi jtiurn trierarchu. Legimus apud Stoba:u. Cereitas fuiffe Scythia: populos, qui, fi apud eos nauis gubernator forte aberrafTet, nec nauigationis curium redtum tcnuiflcqignominia notare,et fputisimpetere cum folcrcr.Scd de gu bernatore latis, iam ad alios qui in naui funr, fermo dirigat. Nauarchus cftin naui princeps. Eri Sdnauis domi nus, is qui ipfius nauigp polLUar eri, utini, i. de cxerdt.adt, Siue,inquit,do minusnauis, fiucadrio naucrn perauerfione conduxit, Vbi obiter notandum,aucrlione,ud perauerlionem di ci,cum periculum uenditor afc in emptore auertit, Eodem modo Modeftinus dixit, res aucrrione empta, de con trah. empt. Sequit porro naucleru^"" qui naueregit,id elt nauicularius.Ter * tulliaiius Florens dcMarcione potico
DE NAVIGIIS LIB, ZS? nauclero &ha?refiarcha :Quamobre, ait, pontice naucl ere, fi nuncp furtiuas merces uel illicitas in acatos tuas rece~- pifti.Sunt 8£trierarchi,qui triremibus pradu«t,qua uoce &C Latini utuntur, ut Cic.in Verr, Cor,Tacitus,&Iabo' lenus Jurifc, Eft &pcntecontarchus, qui pentecontoro prtceft,ut diximus. Sunt&nauftologi &nauftodicae,qui in nauib.rationib.& iudicqs pradunt. Sunt &fcribe quos epiftoleos grcci uo eant, quin &apoftoles,hoc eft hssofa, magiftratus fuere rei nauticte xurifdft tionem habentes, qui trierarchis iura dabant.Demofthenes proCtefiphon te, &Philochorus. Apoftoli quidem funt claisiu apparatus expeditionescp maritima:, ut ex primo Philipp, Deihofthenis didicimus,repetut Harpo, cration &Suidas,Nihil hic agendu de uarijs huius uocis fignificatib. Latini quidem alio modonauales icribas im telligimt quam Greci,Naualem enim
bant,utapud Homer.Atnautaein bel lo s^M-didifunt,ut Phauorinus ob feruat, Saneab eo quod epibate uedo rps appellantur,quida &uedoria lpfa nauigiaWjfdM', feu 'vTnGaiiPfo nucupari tradunt,quaj &epibatae 8t embatse etiam dicantur, qui fupcr hoc male Pii nium citat, cum Vlpiani fintuerba ex xiirj, lib.ff, quaenos in emphradis adduximus .Vocantur &Naubataerj qui fuperflui luntj&in nauib.uchuntur, ut fequenti capite dicemus: qui & aThucydide quod &Pollux &Suidas probant ,lidem SCrimfydbdicuntur,ideft,nauigatores Mufaeus tamen natatorem Leandrum dicere uiclet. Eft&innaui qui uocatur,quem noftroru quidam portitorem dixere,ut Seruius in vi. Ainei dos. Ali] nonportitorem,fcd transfre tatorem interpretantur,uel traiedo-' rem,ati) quam rede,ipli uiderint.certe quem Vergilius portitorem dixit.
DE NAVIGIIS LIB.; Z&t bC Propertius cum cecinit, Votamo uent fuperos,ubi portitor erarecepit, Obferat umbrofos lurida porta rO' gos, Iuucnalis porthmea uocauitt Tetrumq?nouitius horret porthmea* Sed bC portitor dicit grace rw)Apj,unde &portoriu vouitey bC mg &nauis ipfa £TrvfUix&ofout pridem notaui. Alij tame aliter, ut in Homeri Odyflfea notant grammatici*Sunt&in naui qui mefo» nautae,nuncupantur, ut Vlpianus in xiirj*fF,tit. utnautar, caupones, ftabulari) recepta reftituant. Quoloco Her molaus bC Budaus fic in naui melo.» nautaminterpretantur, uilis mancipq nomen, ut mediafhnus domi, qui uL li Isimaquaque minifteria obit. Addit Vlpianus eodemloco dietarios, quos &alij diaeureos uocant.Vlpiani lixnt ucrba:Et funtquidamin nauibus,qui cuftodia gratia nauibus praponum tur, ut enim diatarq, quo loco uerfoa gracadefiderantur,qua nec Budaus l«*V~ Tr
IfiZ UGREG. GYRALDI nec Aldatus addidere, nefcio an alius ad hanc die: ego aliquando v*u<j>vZxK<sir3 nunc nihil ftatuo. Diaetarios aliqui ex ponunt miniftros in diaeta dcferuientes, Alciatus diaetureos legit, ce# risStcd 7MK$uot/fw,id eft, adiaetae cuftode. Sunt&alintre lintrarrj,quoru idem Vlpianus meminit. Sunt &theori et paralrj anauibus didi,de quibus in lu penoribus adu eft: paralios quidem ¶los legimus. Fuerunt 8C apud Milefios qui uocati fttnt fempernau^ tae, hoceftjiei'ca;'7Tja;) ciues<&fenatores, qui de rebus publicis conlulerent: id nanqfaduri naues confcendebant,ut eft pluribus aPlutarcho proditum. Nauis uocabulum unde, 8C qua: ab co tum grsccc,tum latinebreuiter declinentur :de portu, 3i nonulllis dicendi figuris, Caput xx. &nouifsimum. IjOftca uero quam mihi latis . fuperqj uideorde qsquae ad i naues pertinet,&earuappeb iii bi niiiiim *. *4_ lationibus,in mediumproing^npmp. f
DE NAVIGIIS LIE, Z$>5 diocritate attuliflfe, nunc demu nauis quoqHiocabulu, &quid fignificet, & qua? ab eo deduda deriuataq? tum grg ce, tumlatine, fi fuero, quambreuilsimepotero, rimatus, non paruumope ra-prccium feciflTe uidebor,quando 8£ hoc nonparumad rei cognitionem fa ccrc fcriptorum pleriqj omnes exiftimauere,idcj5ipfi in comentationufuarum ftatim initio,quod ego in calce nonabfque ratione facere diftuli, naturam uidelicet imitatus, qua? res prL moin lucem producere, tum demum eis nominaimponereuidet,Vtcunqi’ &inter docendi modos &hunc apud philofophos repofitum eflfe quis igno rat CSuntergo plurimi qui nauis uoca bulum graxu efle arbitrantur :ab illis enim vm -m vku ^^defi: fluo,Sed illud fciendu,ab ipfis in redo cafu no tino modo proferri,vo&s enimvm ingenerandi cafu,uel vhvs interduvd/i ufurpant pro linguarii ratione,Ex
*S>4 L' GREG. GYRALDI noftris aliqui naucmnon agra-cis/ed aNouerbo,quod eft, nato, deducut: uel anauo,quodre&orem nauum lia uis expolcat, hoc eft, ftrenuum Scelerem,Sed Pomp.Feftus nauu anaue potius di&u exiftimat,undenauo ucr bum,Snauitas,nauia,Salia,quae hodie ex antiqua confuetudinegliteram deruat,ex quib,copofita, ignauiadgna -uus,gnaueSgnauiterJgiturnauisuo cabulum utcuncpfituel grsecuSlatijrum,pra:ter eius notione propria etia adalia transfertur3atcp in primis ad ea qua;fortunae quafi nuturegutur. Vn de illud,Sumus in eadem naui,S,uen tonauis agitur. Item, nauis eftin portu,uel in uadotcum reseftin tuto.ficu ti etiam cumconfilia nonfuccedunt e uoto.M.Tullius adAtticum:Prorfus diflolutum offendi nauigium, uel potiusdiffipatu.Sed etrimofam uel uetu ffamnaue dicimus, cu minus idoneu quempiaad aliquid obeundumlignifitamjjj* L
DE NAVIGIIS LIB, 1$>? ficamus.Sic &enaui exire, cumeperi culo nos fubtrahimus. Saepe &nauis ad rempub,transfert, quo modo Cic; &C Demofthenes, Sed &Clemcs Roman. pont. in cpift, adlac. fratre dni, 8AtemAnadetus, Chrifrianam rem> pub.naui inftrucfrae copararut, Nauis itemuocabulum pro uafe capit,ut, na uis uinaria,quaenuncauernaculis AL milia? &Venetiae,nauacia uocatur,A naue nauigium deducitur, quodmodopronaueponitur, modopro naui' gatione,ut illud Iurifronfulti de uerb» oblig, Idcp creditum cffe in omnes nauigq dies. Sunt &qui nauigiu locum nauigabilem putent, alq nauis dudio nem. Anauigio nauigiolu. Lentulus in epiftolis Cic. Nosuix ipli lingulis nauigiolis reciperemur, qua forma & GraecinXoivAwoy dicunt,Cicero alrjcpna uiculam. Sedenim Graeci nonnullam inter naues &C nauigia differentiam faadutdtaJtradcntib.Ammonlo Didy
t$>6 UGR. EG. GYRAlfil motcu vhfo t£>yto\imyc/J&ptf&jl 7& fdi> ya.f tfa SpoyyvAXiCU <f£ xmyga: sjjXTiwrtAf.hoc eft, naues anauigijsdifferut,hxc quidem rotunda,illa? autemremigabiles &mi litares, citat Ariftotelem de bellorum Jlnattanxoi, Anaue nauta deducitur,qui j&nauita &nauicularius: unde &nauicularia ipfa nauigandi ars,& nauicu lator &nauigerqui nauemregit. Item nauicula &nauicella, 8c ucrba nauigo &nauiculor. Hinc &nauftibulum uas ,&nauia in uindemijs, &nauticus adiedbiuum :ut, clamor nauticus, &panis nautieus,hoc e11, vwnm «fW, &extera qux ad nauem. pertinent, utexuuix nautica? apud Ciceronem, . &nauticarum rerum fciciitia, apud eundem, &funis nauticus. Item oi ufura nautica, qug duplex eft.Vnaqug in alteram tantunauigationem apud ueteres ftatuebatur, &grxce heteroplus uocabatur ,Altera ita contrahebatur, ut no aliter deberetur, nec ipla f
£> ENAVIGIIS LIB. 2£7 nec fors cius, quamnauis cum mercibus' folpes ad domicilium ufque redi] liet ^SC appellabatur amphoteroplus. Dehis mentio fit aModeftino cap.de nautico fenore,& aDemofthe nc aduerlus Phormionem,&aPolluce invii]. Has Paulus maritimas uluras appellat.Traxere &hasin fuum de affe Budeus,8dn parccmias Erafrnus. Deducitur anaui naufragium, nau fragus,nauifragus, &uerbumnaufra gor, &naufeauomendi appetitus, &C. naufeo uerbum,&naufeolus .Item nautea pro aquafentinse,uel, utalr) di eunt, coriariorum ;fed Sc nautea quo-' queherba eft. Hinc &C naufeit, ut quidam tradunt, uerbum, quod de grano faba: dicitur, cum aperitur ut nafcatur, quodfere fit naui fimilis. hinc &nautilus pifcis.Item Romae Nauliorum familia, dt Nauius ,&Nau- ,tius nominapropria, &Naugerius no ilrar atatis uir citra inuidiam dodifr. (*V ‘ w
xps UGREGt GYRALDI Anaue etiam naualis adiecftiuum, ut naualis corona, dc qua acftu eft, Hinc $£nauale, locus ubi naues fabricatur, wJoyLoy grcce dicitur, &iynvmy,Sc^cst/As^o//, 8Cvctvsafa®', nonnihil licet inter fc diffe rant. Significat& vxvsxd^iSr aliquando cladem, eft SC promontoriu in Africa Straboni &Mela: .Eft edam nauale viumk&Moc eft,te<ftum fub quo afferuantur naues, Sed nauale quomodo conftruendum fit, &quale, praeclare docet Vitruuius in fine v.uoluminis, Anauali,naualis pordcus di<fta eft,qd naualibus effet uicina ;hinc &naualis tuba,Martialis in primo: Etfreta nauali follicitare tuba. Hinc <5C nauales focrj, Liuio ,Nauale bellum ,naualis triumphus, Plinio, Naualis gloria, & nauale crime,Ciceroni inVerr. Agrcc caquidem uoce,nauclcrus,nauclerius . &naucleriacus,Plauto,Item nautes et nautia, id eft, naufea, SC uerbu.m/mcai, ; quod eft naufeo,&nautilia ars^ipfa i uig;y*£r*i
t) ENAVI011SLIB. tiigandi, &naulon praemium,feu poi' tonum potius, utdidum eft;& vcujx* yion naufragor, Sc vxvnyh naufragus, &vxvaytoy naufragium. Item nauar/ chus naucrator, nauis rector 8£ dux :&nauarchis eius nauis ,id eft, praetoria :&naumachia,naualis pu/ gna :&naumachus, &C naumachiaria us,pugnator:& vwfutylto uerbum, 8i naumachiarius pons Roma;:8C * Iuceyct numero plurium, haftae &conti quib, in nauali pugna uti cofucmus, ut apud Home,interpretes obferuat; &uerburwT/tocpa«,nauigo:& tw&W, nauta,hoc eft, qui naueuehitur, item qui in nauibus fiiperflui fiint, utefta/ pud Vlp.in fine xiipPandecft, Etqui dem,fi quis,inquit, fit ex rjs quos uul go vtevSchtts dicunt.Eft 8>C veusatix nauft gatio, &uerbum voujsohm m/saAo^quod eft nauigo ,&naues orno ,8Cclafsem paro i8C vatumyos nauis artifex :8c uer/ buveu/7nty*<», 8C vKumyi<r(Ms}vcai7rHyi<r^ V
306DE NAVIGIIS LIB, Polluce in primo ,atque adeo ab ho£ labore fuperfededum mihiuifum eft. Habes Duxmaxime, qua? de tota re nautica mihi diceda uifa hmt,imo ple> raq? etiam quaeuideri polsint ame cu riole,ne dicam anxie conquifita» Sed id certe mihi prteftandum fuit, ut ne fi qui poftmeidemfortafle conabutur, ulla nauigationis ratio requirenda eC (et,fed orationis tantu cultus adhiben dus, que ut ego minus praeftare meapte natura potui ,ita illum etid fgpe ne glexi,ut, quoduolebam, planius rem patefacerem, nihilcg praeterirem.Noftra tamen hscc qualiacucp fint,fi cum rjs conferantur queab alrjs adhuc pro dita funt,non ate modo, qui tuos (em perornafti, fed acandido lectore fpero ftudrj ac diligentiae commendationem habitura» FINIS»