Vrbium praecipuarum totius mundi

IN FRONTISPICIVM THEATRI QVARTI VRBIVM GE.ORG II BRAVNir AGRIPPINATIS. VtAL Dea quisve Deus,folio fubtmis in alto. Festa, coronato verticefertagerit? (JMaieflas comi quanta eji refidentis in ore: Aurea (fi auguiium tollit ad afira caput? FallorA»hi cille cfi Marius facraria Roma Dum Virtute cm iunHafi templa dedit? Non,non, vere ipfe esi:neq mefent,entiafallit: t^domfco factem dignatfntembra Deo, Bft Hpnor,eB,inquam,hic Virtutisfilius,<fi cui Est genitor Conflans digna^ in arte Labor t_Aonio quondam quem nutriuerefub antro In manibus Ditia Iresfi Nouemepfuis Mtffa cui coelo Jefe Sapientia ab alto ' ‘ indidit,(fi dia Induftria mentis opus. Vatis alumna Themis cui ridensfonte decorum. Largita officfi est munus onusfijui, £)ua /?f ronten huius Libri cur ornet imago Quaris,eaan cauftsres habeatjfitas? Qisarendi vtfacias quis% es, compendium,(fi illa Aptius efje loco huic vtfatearenihil: Scire licet,Libr usi te exordine cernere Quartum Oppida qui mundi nobiliora refert Orbis quaqueVrbes, vt quaque ejl maximarebus Omnibus hicpietaspoffe videre dabit Oppida qua cum non condantur,conditalongum Fortibus aut durent inuidiofa viris Deparuis fiant velflorentifiima, quhm cum AVirtute praeit nobilitatus honos, x^Atque vbi Paei almafuafcita(fi commoda confiant, Debitus (fi Thcmidi eft cumpietate locrn ; Vrbes quid Libru mpar erat (ermoneloquentem. Et ccelo fcalptis et meliore notis , Quidlibrum hunc,inquam,par eratpraferre.magis quam Artesfirbsper quas demum mhonorejuo esil Hac igitur voluit per quaflorere videmus Oppida.(fi infummts luxuriare bonis, Hac Au&or voluit-xeu Tutelaria in ipfi. Limine,-^/» portis Numinaflare(uis Quo meliusfiquidfieri quis poffeputabit , Huicper me mennfas dare thura bona eTh Etper rncntemipfam hanc Tragiea hac quid('aculapofiunt Nofira mage,innumeris vndiquefoeta malis: %Quamnon voce modo vt (fiferiptis admoneamur , 3c-Artifici incifo verum etiam are manu, Si non de nobis reHi omnis cura recefiit. Cuncta viuetfi vnoperdere regna modo: ignis qua nefe dummucro hofiicus haufit-. Quaquevirofifilent Iaderepeius aqua Summareipafiim vt tantum tradatur fis qui ___ Liberiauamtia ac ambitionefient, Mandenturque animi infimetis Sapientia honores* Quiquepie ante alios fed uli rate vigenti fro quibus 3 mores,6tempora/ape videmus Njfcio quemprimumpofcere in Vrbe locum; Compotem (fi indomitafieri ambitionis opum vt Sola, vnageneris velrationefui’ Non vacuum tantufis,queis diximus artibus^rbes Seruanfups/i (fifurgere ad Afirapoli". Sed qui pro dolor hisfit moribus infuperfilrbes Perderevtiparuo tempore mille queat, jjua cum cernamus, quantum bonapublica ladanit M&teriam vt noftr.isjufficiantq, malis-, jpuamcp eadem crejcant magis in momenta magisfi? 1udicia hac,qua nil tudiefi mfiarhabent- Nonfis admonititot iamrefficimus annis, \ Aut dominosrerum hac cura remordet adbuc% .Quin tandem,Standem,vos, Orbu numina, Reges; j Vosfaltemjn quorum Terra Fretumq. manutfix Obuiamhuic,huic ite malo,nepramia inerte s Hacrapiant,doclis qua(cluenda viris Hancdicohancauferte luem,quapefietimendum. • Cenfio cuifi fua in nilditione magis Etfaxo redeant illa aureafacula nobis , Pagina qua totiens laudat (fi optat anus. Faxo,vt,qua nunc esi ferro violentior,atas, Mores ipfi odio occoeptet haberefuosi QualiaSatmno,(fi celebratfubrege vetulias. Qualiafubquepio regnafu fie Numa+ Taha adoccafumfitfelisfilis abortu Imperia,(fi nilfit lujhtia arteprius , Etnon,quos vafiipenes efi cufiodia mundi, Hac optat regnis otia qnifque[itis, Funeofedparco in Dominosquia dicere tutum Non estfubiecHs,dtaque verba loqui. Parco, (fi quidquid idest horum quodcunque futurum eli% Seuquod tecum optem Xfiue,quod heu vereor Laudo tamentuaconfiltao clarifiimehtannh Virtute hac maHum(fi te cupio effe tua* Fiat,nonfiatfieri quod debet-, abunde Officio tu,Dfisfunclus,amice.pio es, O.mniaBraumam &hincmemorabuntfeclanepotum’- Vtnunc est cunchs laus tuain ore bonis, Queis ego dum tecumplaceam,vir maximalongum Flere, fuas iubeo (fi resfihi habere malos. Francifcus Modius Brugenlis RinAgrippina Vbiorum Colonia, IN GEORGII BRAVNII VRBIVM ORBIS DESCRIPTIONES IOANNIS POLITI J. C. Serenifl.Ele6boris Colonien.Hiftorici carmen. Didiuuat ignotas aliofubfole tot vrbes Quarere ?&incerto vifiere regna maril fiiftcgradumnec te dubio committelabori3 jljlapotespatrio cernere cunciaJolo. Qommoda Palladia non tanta tulifiis Athena , Belgarum vtprfians hacquo palmaforet. Ergo decus Phoebi notus cui ve fer ortus. Durafifub gemino regna repotia Polo-. (umpopulis monjires quicquidcapit orbita mundi , Quiste oculum mundidicere Braunevetet * IANI MELLERI PALMERiI IN TOPO graphicos BraunihSc Hohenbergij conatus carmen. QVdmdextro dedit Aonios haurire liquores Braunius oAfireagratus Ehemidifi Sacerdos , QuambeneVr&nciicmfacit Hohenbergms.^r/tf ,Dumtantas oculis vrbeis,dumfubifcit Arces Quas nefamaquidemadnoftrasvncftam attulitaures. Quid?quodnonnullas tanquam reuocauitab Orco In lucem,quibus 'tnteritumiamfataparabant? Quas clam,quas tenebris pridem nox improba texit? Atqueaiuntflygiasfafio ingemmjfe forores: Dfecpafasanimo dquoquamfiapenfa tenere Accafiiveterem fjyppoltti reuocajfe querelam. Cumvitam eximiius Diteindignante recepit. Parcitefatales diua: nihilille necaufus, TSec voluit,veferis quo inferretfinibus arma Si vitamdedit, at vitamdeditAffini Colchis: JAec Jduis,aut Pheebifenfit,vel tela,velarcum, Ifc. Atficuique libetfi:aredderepramiafacio. Longa idiferos ducatisfiam.inain annos. Eu'eniet,ni'eafiquidhabent oracula veri: Aspice,namintortos apicesfflamma volutat: Quamqueprius maiorfiefundit aera lambit . Hacfatis:olim aderitfiquidpia numinapojfunt Cum vos, quaferosaperitfi callis in hortos , Aonasin montes djicam,rnodo vita manebit: Inuidiaefi?sferabo tamen: necvotafatifcenD, MARCHENA OLIM MARI IA- Turdulorum Bxtica: populorum,nobThimum ic Colonia, vti ex Saxorum iuicripnonibus ibide nutato nomine,ab Hifpanis adhuc Aa armena -*p- cum aLucio ARTIA, in vlteriori Hifpania gS. olim Romanorum Municipium < repertis clarius confiat; patiio im: pellatur,forcea Marco Marcello, cun- }Cordubam condciet, vel poU gj Marcio (qui Cneo Scipione apud Vrfaoncm mortuo, fecundum Appium Aiexa- It drinum,Romanam Sequebatur aciem) nomen obtinuit. Lucius Marinaus Sicu us, [fti ratione ,nelcio qua, indudus .putat eam cfle,quam Cxfar &,Plimus Aregu^m \oasf eant, ego eiuscoieduram confirmare non aubm ,verba tamen Ca-laris auiiuenua ^cenfui" qui inquit: Cumanimatiucrterei aduerfarios minime vehe,copiis nurn.-n ibet ignes ferri magnos, ica firmifiimum eiuspxsefidium Areguam pronciicirm ,qr o, profugis ,Cordubam fe recipit. Haec verbali exacte animaduertanrur ,nihil omnino en enim Martis noftra propinquius eft. Singulis vulgo Xenii didum,quod in Soiono rim &Affigi ciuirates abluit,&iuxea Palmam oppidum in Btecim fele exonerat,poi u,t- ir tam per Batim,quam per- Sigilim traducere,&vno me Aceguanr proheifei ,qtuuis vlartia plus quam quatuorleuCs non diflar. Mea igitur eit lententia, Areguam Aiam am nuncMarchenam vocamus, eastamen paruo itincrisinteruallo olim duialfc ,cum tu nobiliffimaextruda fuerinc aRomanis municipia: tam propter coeli clementiam, ium frugum fruduumqueluxuriem. Sed valeant mcerra hac,atque ad eius deferiptioft in ea noltro hocaeuo Ducum Arcobrigxfedes gentilitia ,quie Pohtiorum legione, ateorti,Marchionatum Gaditanum cum Hilpamx P.ege commutauerunt :atque hoc ongo temporum interuallo ita exornarunt, vteu vicinis oppia is de ciuium frequentia, itudine,meffiumque abundantia audeat decertare. Septentrionem verfus habet Adigi ans,ad folftitium teftiuum Efteponan.Marchionatu inlignem,ad hvemalem Vrfaoncm diftantes.In occidentem Hifpalim.Situs eius eft in colliculo quodam ,vbique planities im eius templum eft ad oppidi Septentrionem egregia turre exornatum, cui coniund u 5alatium ad porcatn,qua icurAftigi ,propugnaculis ac turribus per gyrum munitifum u, itilea Ducibus, qui frequentius hieviuunt,exornatum. Nonionge aPalano virginum ovidua; Ducum aliquando religioni fefe addicunt. Suburbium haber oppido maius ad mrHifbalim. ineo fons eft ereeione Xenodochii ,tantam aqua? vehementiam emit- Henricus Cock Gorcomius. 4 MATISCONA. VRGVNDIC VMfolum amplius olim fuit ac latius extenfum ,vt puta, quod non vnumded coropluraregna ambitu Tuo comprehendebat.Primtvua quippe amplitudine fua,/fepcem proumcias fiuedioecefescompleciebatur, qivx complures fub fe Cachedrales habebanr, earum tertia erat Logdunenfis, non quidem Gallia ,qux latius extenditur,fed potius prouificia contradbor. Pneeftemm Heduen(i,Houreun:Matifconenfi MafconrCabilonenfi Chalon: Lingonenfi Langres Prxfulibus :Huius nunc Prouincix primarias exhibemus vrbes, Matifconem &Cabillonum. Quarum illa,non ii fderri femper eftappcllara nominibus,aRomanis Matifcon, aGregorioTuronenu &aliis Matiffane ,Marnano Mafco,Antonino in fuo Itinerario Matifconene Caftrum,nuncupatur.Surit autem, qua; de hac vrbe.in antiquioribus hifloriis inuemas,tam pauca ,vr cum ex Cxfare antiquitatem eius intellexeris,originem certe explicare non poffis. Sirus eius ad Ararim fluuium ,recfo &longo traclu porrigitur,qui ex 'Vogefo monte ortus, Heduos &Sequanos diuidit ,bos in Burgundire" comitatu, illos io Ducatu politos, &in meridiem fluens, Lugduni,Rhodano mifcetur. Qutenuic vrbi fepe inciderunt clades iub Actila, fub Francis, Burgundiam impugnantibus :fub Lothario Liidouici pii fi!io,fub Ludouico iumore,ha: inquam clades faciunr.vt antiquam eiusformam deferibere nonpoffiinuSjCum toties reparata fuerit,vt earum fubftru£honum,quas habuit,vel Ctefarein Galliis bellum gerente, vel cum Burgundiones in Galliam primum venerunt,vefligium fere nullum adoareat Nec verede torma qua poft illatam aLothariocladem,reftaurata fit,conftat. Tantum id notum efl quod ab vltima eius reftitucione iiipercft.Ea reftitutio fada eft fub Philip. Augufto ,An. falucisM. CC. XXII. cu generofioris animi ciues orliiunt vrbem nouis moeniis concludere, &aduerfus prsdonum incurfiones vallo &propugnaculis munire.Scx tunc conftituerunt portas,&opidum oratoriis publicis decenter ornarunt. Inrer quaeDiuorum Petri &Patrii Ecclefia.in qua facrorutn efl: Curia, quae pridem extra vrbem fitaerat,vt vrbis murorum veteres ruinae declarant, quae inter hanc Ecclefiarn, <kS. Vmcentii c<xnobium,a D.Niceta conditum,vifuntur. Sed iflis aLothario euerfis, Diuorum Petri St Pauli Ecclefla diuerfoloco reftaurata fuit, atque apud eam Canonici ,vt vocant. Regulares collocati :Nec longe ab his, Prochodochion,St coemiterium publicum. Quodautem hoc D.Petri coenobium,natura &opere munitum erat,& Carolus Burgundionum Dux Canonicorum fidem fufpedam habebar,iuffit illud deferfteoque facto,Canonici receperunt fe ad eam vrbis Ecclefiarn, qua: ipforum alioqui iuns, ab iifdem etiam nunc tenetur ;erat &alia Ecclefia,primi atque fandioris inftituti,Canonicorum quos Regulares vocant,D.Stephani titulo,in colle extra vrbem fita, qute aLothario euerfa ,mIudxorum poftea vfufuitiex quo St hodie pons eo pertinens, Iudxorum vocatur.Sed exactis Galliam Iudteis,il!a Ecclefia.Paroecia St Curialis fada efl. Ecclefia autem Cathedralis primo dicata fuit fub nominibus Apoftolorum Petri St Bartholomaei,ac martyrum Geruafii&Prothafn.Sed Gaiha: RexChildebertus, eius nominis primus,quo erat pietatis affectu erga S, Vincentium martyrem ,reconditis ibi eius reiiquiis,muitis eam Ecclefiarn beneficiis auxit. Quo euenit,vt»cum populi quoque affectio ad Regis pietatem accederet,appellaretur htec D.Vincentii Ecclefia. Sed pulcherrimuapud Matifconios xdiflciu eft Dominicanorum coenobium, quo loco.ante Comitum erat palatium aS. Ludouico extrudam. Quod coenobium Hugonoticarabie,annoM..D.LXiI.Strurfum anno Ni. D. LXVlI. vaftacum fuit. Quod idem St Minorirarum coenobio,St iudiciali foro,St collegio,<5ccarceribus,& omnibus fere vr- bis Ecclefiis,pro Angulari iftius factionis genio,accidit, CABILLONVM. ABILLONVM op.Macifconse finitimum in Prouincia Lugdunenfi, Ducatu Burgimdue &Francorum regno litum,nomen retinens, Challons Suifaone ,perantiqua |cffc ’cx'C*fare intelligitur. Nam,&ipfius in Heduisad Ararim fitum refert ,St Iin eo fe collocafle QjCiceronem; &P.Sulpitium,vt rei frumentaria: prajcflent.in luis commentariis meminit. Sed antiquam eiusformam. St primum ficum, eo difficilius Clq0^encjere quod frequenter ab iis, qui muniendi artem profiterentur, multa in eo mutatafuerint.Cum illud quoque fitcontrouerfum5fueritneolimidfolum.Cabi]lonum,quod hodie fcuti forma eonclufum, vecuftiffima quoque habet moenia ian vero longius eius ficus extenderetur. Exiftimant certe quidam,non folum D. Petri coenobium,in quo nunc arx confli tuta eft,verum etiam qux fupra eminenti vineta,vrbis moenibus conclufa fuiflct.-eique rei veteres, quiiliic vifuncur ,ruinas argumenti effeputant,Alii,contra indicant, Cabillonum initio. &eam regionem mqua nunc Dmi Petri coenobium,diuerfarum fuifle iurifdictionum,St poftea non tantum id fpacii,quod D. Petri coenobio- St antiqua: vrbi interiedum eft, nouam vrbem complexam effe, verum et-.am cotum idiuburbium,quoda D.Icanne St antiquo macello nomen habet, &fuburbii D. Alexandri bonam portione. S“d vtcunque Cabillonum vel amplius olim fuerit, vel minus,conftat certe id hodie Cabillonum effe, q-iod Cteiar ad Ararim poficum fcribic. Ibi Cathedralis Ecclefia initio confecrata fuit fub nomine D. irenbani, quam Childebertus, primus Gail ire Rex ,cum mifereiacentem atque afflictam offendiffet, refla irau; c, mnlnfque donauit immunitatibus &priuilegiis,collocatis ibi D. Vincencii reliquiis, quas e- Hifpania fecum dcportarat.Eo facium eft, vtEcclefia D. Sccphani appellari defierit, S. Vincenrij £1- 4 ilHp] illSl te-'tgmsgm' 2j£i&fci CABIL.LINVM, muratum 3urqun Vbcrrimi, itaJaluberrimi coeli, ac jproinde eximie /7 /7* %v'— ^ Jrlpc Hurcjundice Qjjjj-’ con-' udoe&is Tnerdmonijs,vfcdfaris, cm impedet vicinitate idonm- deinceps nuncupata.Eft &alia EcclefiaD. Georgii nomine,in qua &Canonicorum Collegium ,&tacrorum vrbis Curia. Ea vero eft Ecclefia quaefola,quo tempore Lothanus Ludouici pii filius Cabillonum& quacuor eius fuburbia vaftauit, incendium euaderepotuit. Praeter Ecclefiara paroecicam feu Curialem,quatuor coenobia,prioratuu(vt vocanr)nomine egregia (ane ac fplendida fuemnt;S.Co'mi, quod Cluniacenfis, S.Crucis, quod S.Petri Matifconenfis vrbis,5.Maria; quodS.Benigni,apud Duionenfes,&S. Laurentii quod Infula Barbae apud Lugdunum fubditum,& velati municipale eft. Duo fune eorum,qui mendicitatem vouerun tcoenobia.Carmel itarum, in D.loanms,cui aMacello nome, &Minoritarum in S.Laurenni,vt illic vocant,fuburbio.ab eo Philippo Duce Burgundiae,cui Boni cognomen fuit,exmnfta In eo autem fuburbio,quodS. Marite nuncupatur, extat virginum coenobium ordinisBenedi£lini,quod ante hac aS. Clara nome habuit. Atque ifla quidem de rebus Ecciefiaftics. Quod ad ftatu ciuiletn attinet, Cabillonu comites habui t,& fedes olim Regia fuit Gotrani,& ex inde nundinis,quarum omnimoda effer immunitas, binisornata, vtrifquead totum tnenfem durantibus, alteris Brandomis,alteris ab Augufto menfe nuncupatis. Sed Cabillono poft magmsaffcclo cladibus, ha; quoque nundinxalio translata? fuerunt. Primo quidem Geneuam ,qux vrbs tum etiam regni Burgundici erat,deinde Lugdunum,vbi nunc quoque habentur. Atqui, nulla tamen huius translationis habita ratione,CabilloniusNomarcha,vfurpat nundinarum ac mercatuum magiftri nomen,id certe, ne prasrogatiuum amittat fuorum maiorum: cum neque alioqui Cabillonum, antiquas immunitates amiferit.Nam &hodie,quo anni tempore illa; nundina? habcbanrur.ncmo Cabillonii apparitor ,feu regius,feu alius poteft quenquam lure fifiere,vel in eius bona manus iniiccre. Cabilloni ipraeterea, patritiorum aliquem fibi vicinum in fux vrbis Duce milicarem abs fefe.delectum rcprxfenrant fifiuntq;, non illi qui nomine Regis vrbi praeeft,fed vrbis Epifcopo.Nam antequam Burgundix DucesCabillonen emComitatum fui luris feciflent, acceptum aComite Cabilionenfi, Soan ne filio Steohani Comitis Burgundiae,Salinarum Principis(quod quidem accidit anno millcfimo,ducentcfimo, quinquagefimo fexto)Epifcopus erat prxapuus vrbis dominus ac patronus,& edicta promulgabantur (ub nominibus Epifcopi &Comitis.-fed Epifcopi,honoris &prxroganui caufa, nomen praecedebat Nunc ciuitas,pro dimidia tantum parte,in dominatueft Epifcopi, pro reliqua ipfius Regis. Et Epifccprs fuum nunequoquehabetin vrbe Nomarchum, &vrbs ipfainduasdiuifa iurifdictiones ,partirn Curiam habet mdicialem Caftelli, qusRegia eft,partim Epifcopaei, &Canonicorum Cachedralium collegij, mquaEpifcopalis ille Nomarcha ius dicit. Cabillonum olim Remp .habuit optime inftitutam, & plateaspro artificum varietate diftinctas, eamque vrbis partem, in qua cerdones agerent aPatriciorum,magiftratuum, fimulque Ecclefiafhcorum regione feiunctam .Ciues autem omnes liberos, ex quorum familiis, quae antiquitate praecellerent, deligebanturad Reip .adminiftranonemfenatores, quibus folis in conuentibus publicis fententiaedicendx auctoritas effer. Nunc Cabillonii Praetorem, feu, vt vocant, Maiorem habent, fenatorum vrbis principem, iifquein caufis ciuilibus ius dicit, in ipfius vrbis Praetorio, quod &in aliis Burgundiae ciuitatibus folenne atque vfitatum eft .Olim autem eiufmodi Maior poteftatem habebat non modo rerum ciuilium, verum etiam criminalium. Sed eam, qui fecuti funt Nomarchxfuftulerunt. Permultae funt Cabillonii Patriciorum acnobilium Burgundiae magnificae domus. Olim enimBurgundis Duces vtpluriinum illic agebant, eoque factum eft, vt Cabillomorum plurimi immunitatibus fruantur, foli nobilitati conceftis. Et vero inter caeterosGallica lingua vtentes Cabillonii moribusfuntornatiffimis, atqueob egregiam in conuictu fuauitarem , quam ipfa quoque fermonis elegantia &fefhuitas commendatomnium ,qui Gallicae linguae ornatui ftudeant,longe difertiffimi habentur. Cabillonum ab Attila Hunnorum Principe vaftatum, aGontrano Rege refti tutum fuitqfque mcoenobioillieS. Marcelli conditus, pro dignitate regia, maufolaeu habebat, quod Caluiniani, anno 1562. euerterunt. Alia deinde Cabillonii vaftationefequuta, per Lotharium Ludouici pii filium, rurfum tamen inftaurata vrbs, priores vires &pulchritudinem recepit. Subiecta olimMatifconenftium Nomarchi$,nunc quoque menfura vmi Matifconenfi vtitur.alioqui rebus in diuerfum'mutatis,Nomarchiampropriam habet. CAMERACVM. % AmerAcvm ,ex Pauli Almilij aliorumque fententia,veterum eft Samarobrina, vbi Casfar totius Galliae Concilium &Statuum conuentum habere,hyemare,& impedimenta exercitus ,oblides ciuitatfl, literafq; publicas ac frumenta relinquere folebat. Petrus Pri casus, &inAtuaticisfuis Becanus,Samara* brina,non Cameracum,led Anibianum efle c6tendunt,cum Samarobrina veterum aBeiiouaco,plu$? quam triplo amplius abfit,quam viginti millibus pafluum.Hadlenus lane Bellouacu viginti quinque» id eft,totidem millibus pafluu,quotCaslarannotauit,ab Ambianoeftremotum, ita,vt nihil dubitandum,AmbianumSamarobrinam Ambianorum effe. Sunt rarius alij, quicumBouilloS.Quirinio* pidumSamarabtinosexiftimat.Sedpenesaudtores fit fiia quoque defienfio. Cameracum lane Gallis Belgica; vrbs,in Ambianis,qua; CarnbraydncolisGallisjFlandriSjCacmericlc dicitur.Cameracum Antonino Vrbs ampla effielegans &munita,ad Scaldim, qui per medium eius labitur,polita, fepte milliaribusdiftans Valeneenis.Arcem habet pulchram &validam,aCarolo quinto ,conftrudfam in montis verti ce, vbi S.Gangericus Epifcopus Cameracenfis &Confeflor, Euofio Galliarum opido oriundus,quod nunc Euodiumdicitur,bafilicam ad honorem Dei,titulo &nomine S.Medardifundarat. Vnde Canonici S. Gangetici cum cogerentur templum luu delerere,receperunt le in parochialem Ecclefiam S. Vedafti; vbi in magnifico choro,quem extruxerunt ,corpus S. Gangerici repofuerunt;atq; ita EccIefiaS.Vedafti,dicituretiam EcclefiaS.Gangerici./Edificiadomorumpriuatarum hicelegantia,templa&Monafteria mirae ftrudfcura;. Sed maximeadmiranda vetus &fumptuolaD.Virginis Bafiliea ,qua; eft Ecclefia cathedralis& Epifcopalis eius loci,cuius iurifdiccio &dioecefis, latiffime &in varios tradhis le extendit. Vrbs opulenraeft mercatoribus &c operariis mechanicis firequens,qui diuerfi generis merces,& praecipue tenuiores lineas telas, magno numero,c6ficiunt,quas aloco appellationi habent,&variis reraotifque in partibus diftranutur.Ius habet Caftellanix, egregiamque iurifdictionem &dominium,quod peculiari nomine Cambrefium dicitur,in quo pagi fiunt complures,& loca non exigui momenti.inter quae Caftru eft Cambrefij,leX inde leucis diftans,in quo,tanqualoco fatali ad grauiffimas Reipub.Chriftianae confultationes &induciarum,fcEderum, ac pacis fioienni promulgatione iam olim celebrato,poftatrox,crudele,& diuturnum bellum meer potentilfimos orbis principes ,paxtanto tempore defideraca,coaluit,qute Cameracenfis aloco didta eft. Cameracum porro antiquiflima eft Epificopalis fiedes,in qua ab ipfio VVandalorum tcmpore,primus illi praefuit EpilcopusDiogenes martyr omni virtutum lan&itarifauegenere ornatiffimus Praefui» Et anno D.XCV.eidem praeerat S.Gangericus,qui paftorum huius ledis fuit ordinequintus. Quam eandem diuerfis temporibus, vitae &do&rinae.fandtitate praecellentes admodumviri exornarunt. Inter quos Petrus de Aliaco ,Parilienfis quondam Gymnafij Cancellarius,inde Camcracenfium antiftes,ac demum Romanae Ecclefiae Cardinalis,prsceptor loannis Gerfonis ,multorumau- &oroperum,(inter quae Dionyfius Cartufianus vehementer commendat,quae funt de corruptione ,de formatione,&multimoda atque extrema ruina Pontificum fui temporisjquae Gcfnerus in fua bibliotheca quemadmodum &Odonis Epifconi Cameracenfis,late recenlet. Mortuus anno M.CCC.XVI.Hancvrbis hiftoriam,cum Guicclardinus confcriberet ,Cameracenfis erat EpilcopusMaximilianus,illuftriprolapiadeBerges oriundus.Guipofteafuccelfit D.Ludouicus de Barlamonr,vir omnem ordinem gradumque honoris &dignitatis meritus. HiEpifcopi ,politici fimul &Ecclefiaftici funt domini, titulo Duces, &RomaniImperij principes. Haecvrbs primafuit aClodio Comato Francorum Rege occupata,cumin Galliam Belgicam trafiret,antso CCCC. XLV. longo tempore poft,quam Dani illam exuffiiTent,atque vnafumptuofum monafterium &pulchrum templum S. Gagcrici.Reftaurata aurem &integritati refticuta.Hannonise Comitatu comprehenfafuit. Poftea vero Imperatores Germani ab hocdominio feparantes ciuitatemliberam,& imperialem fecere.Capra etiam 8c occupata fuit,aftrenuo Flandriae Comite Balduino Benigno ,durante bello»quod ipfe,& DuxLotharingia; Godefridusgefiere cum Imperatore Henrico ,eius nominis tertio, cui illam poftea exinito padto,tradidit.Tandemabs Henrico V.commiflafuitcuftodiae&: protectioni Robertiftanquam Principis Aloftani)cognomento Hierofolymitani,Comitis Flandriae,qui primus eius pro leluifq; protector fuit. Deinde,prolatio haec &eminentia confirmata fuir Flandriae Comitibus ab Imperatore Frederico ,anno M.C. LXIV. Theodoro Alfaro Flandriam gubernante ,nihilominus Franci femperlites mouerunt,iufque protenderunt in hanc dignitatem,qua etiam frequenter potiti egregie eandem defenderunt.Sicut& fecere tempore Philippi Valefii ,quohaec ciuitas obfidione cingebaturab Imperarore Ludouico Bauaro,& Eduardo tertio eius nominis Rege Angli£e,contraFrancos confcederatos,qua tamen nonpotuere viribus,quantumuis magnis expugnare.Hzc bella, longo poft tempore inter Imperatores Germanos &Francis Reges vario fuccelm continuata fuerunt. Porro ,quod memoris recentioris eft.-Maximilianus Auftriacus,Romanorum Rex,& Ludouicus Xl.in Francia regnans,cum crudele inter fele bellum gererent Cameracenfes male habiti aFrancis,praefidia lita eiicebant, militemque imperialem recipiebant, idem fiebat aBouchainenfibus» Quomodo &Imperatorrecipiebar Quercetum,aliaque loca vicina aFrancis occupata ,&ptebebat hic Princeps,vigentibus hilce beilis,generofi lui animi &fortitudinis tnfigne experimentum.Et licet Cameracu elfet fub protedtione Flandri,neutris tamen ad» hsrebat,luis legibus,priuiiegiis,&: antiquis confuetudinibusfruens,adeb,vt durantibus inter Francos &Burgundiones bellis, ne ab vno quidem moleftaretur,quin potius,nuncab his ,modo ab illis frequentabatur, vtriufque partis fuminaamicitiam experiens vique adeo,vt haec ciuitas fuerit faepe is locus ,in quo conuentus &colloquia pacis,inter praedidtos principes habita finr. Talis fuid* pacificatio,anno M. D. VIII. Venetorum praeiudicio, atque altero item anno M.D. XXIX.magno Florentinorum incommodo» Namanno lequenti,Florentia.a Potifice Clemente Sc Carolo V.cofcederatis, obfefia,faroe,ad deditionem &Medices familfie rs ceptionem cogitur.Csterum proxime cum Imperatori Carolo V.de cerris quibuldam Fracorum tranladtionibus ,cum efletLandrefii,orireturfitlpicio,anno M.D.XLIIII.fimul atque inde recelfilfent. Cameracum cum exercitu ingrelfus eft,& praetextu fecura ceddendi, muniendique ciuitatem contra hoftem, aut potius,vttuto ftatumfuum illic congregaret ,caftrum ibi munitum extrui rurauit,vt fupecius diximus.-priuilegiis &immunitatibus vrbanis,per omnia fial uis. Quumvero anno M. D.LUI.Henricus eius nominis primas Rex Francis adloca, Cameraco vicina, veniret,eamque vrbemlibi deuincire conaretur, re infedla,hoftem declarauit.nihil vkerius ,quodilli damno aut detrimento elfe poflet,aggrediens.Caeterum dum plerique anno M.D.LXXX.ex Belgis,re~ bus GallicisnimiumftudiofijBelgicasprouindas ad Gallos transferre conarenturfinter hos Infius Regulus, Cameracenfis vrbis ac diceeefeos prsfeclus,qui Cameracum Alenconii prsfidijs tradidit, ciuibus &Ecclefiafticis ,qui in eius verba iurare nollent ,inter quos primus Epifcopus,hoftiliterexadtis.Nanc,anno M.D. XCIV.Menle Augufto NauarraeRegem tanquam Henticum eius nominis quartum,Galiise Regemintromifit. s HESDINVM. ES DINVM,nobile in Artefia Gallo obiectum vallum ac propugnaculum, proftratoaCxfareaniseiufdem nominis opido ,occafione beili inter potentilfimos Europeos Principes excitatur. Cum ertimFrancixRex ,Francifcus, mortuo Sfortialnfubrum.fiue Mediolanenfium Duce ,vt flatum illum occuparet ,Allobroges vicinos 8c Taurinos5armorum ftrepitu inuadcret,& multa in Italia oppida 8e caperet ,Se follicite muniret. Tum Imperator Carolus ex Regno Neapolitano Romam properans ,indeque in Infubres pergens,Taurinis confeftim ligna intulit. Mox ex togata, in braecatam Galliam fe conuertens,belgicis etiam fe copiis munit ,&NafTouiusPicafdiam flamma ferroque peruaftat ,&quia Peronam, per aliquot multas dierum hebdomadas fruflra oppugnauit.belgicam hanc tande expeditionem reliquit, Hinc,irritari Galli, Anno M.D.XXXVII. notiis excurfionibus Belgium infeftabant ,nec vllus fere tranfmittebatur dies, quin prxfidia inimica inter felenibus oradi is certarent, Et Galli menfe Aprili Hefdmum Arcem ceperunt ,qua victoria infolefeentes, hoftium ferro flammaque depopulabantur,mquos,cum incredibili celeritate, le<£tillimum exercitum Florentius Burenus ducerer,quod le viribus impares recognofcebanqhoftes Burenarum copiarum impetum ,cedendo euitarunt .Itaque Hefdino arce,quamprimum recepca.&Fano Pauli,acMonftrulo oppidis fecuto Iunio expugnatis, Cxfaream poftremo Terauanam obfederunt.Sed poft aliquam obfidionisirricae moram menfium decem inducias pars veraque feci c,ea Iege,vc pacatis Belgis,in Taurinis nihilominus bellum eftec. Sed &hoc tandem bellum, aadornate Se prxfenna Pontificis Pauli lII.Nicexfop.in Gallis,Icalixque finibus ad mare)quo Imperator ex Hifpania nauibus traiecerat,Rex,ex Gallia eques aduenerat,fopitum, &decennales inducis facte. Hs autem rupta: funt,& turbatx inducite ob exfos legatos Gallorum Regis, aVaftenfi quada cu-^ fiodia ad Ficini oftia,& pofl grauiffimos motus ,pax certis conditionibus,apud Crepeum Valefis ditionis op, pi dum coaluit. Rurfus &ifta pacificario,ineunte anno M.D.LI. turbatur ob captum aCxfareams Dandalocum ,ex quo vaporatio ignis continuo erupit,quo Italia &Gallia omnis vehementer flagrauit. Tumrurfus ,poft vanosfortunx cafus, Rullus Belga picardixagro vaftaco, Nouioduno,Nella,aliifque oppidis captis ac combuftis;conuerfis fi‘mis Hefdinum oppidum itidem occupatpnuicda arce,quam fulminum horrendo iadu concuflam,& exagitatam,defenibres Galli lucis vfuram,& farcinarum incolumitatem depacti,continuo tradiderunt. At Vendomiuspoft Rullanum prxfidium,alieniffimo tempore,indidem extrudit. Denique expugnata aCxfareanisTerrauana.inde denuo caftra ad Hefdinum mouentur,(quod paulo miiius diurno icinereTerrauanxdiftat oppidum) id primo incurfu eft expugnacum, fedfuperabat interini arxnon infirma,qua claufi tenebantur prxpotentes Galliae Principes plurimi. Allobrox igitur,totius exercitus Proimperator,vacuo oppido capto(quod ob infirmitatem prxdx relinquitur hofti, in quo camporum eft dominatus.) arcem circumductis caftns vrget,& cuniculis incenfis,Iongum muri ambitum, &caftris oppofiti obie&ique propugnaculi partem,vnacum defenfonbus infidennbus,dicio citius fubuertit &arcem ipfam expugnat,multi occifi,capti vero ex prxeipua gallica nobilitateplurimi ,&inter alios ,exfus Horatius Farnefius Galiiarum Reois"ener,& cum deleda nobilitate gallica, Marchianus Marefchallus Galiix captus. Magna profe&o fuit ifta^te meritas Gallicana ,omnium mdicio ,atque inconfiderantia prxeeps ,tot ac tales Heroes nulla auxiliorum fpe,perpufilii arci concredere,qux ,vt cuniculis non oppugnaretur,nec nimium fuerit obdurata cotra fulminis iadumrquxque haud ita pridem,propter infirmitatem,non multo dieru interuallo; bis capta,ac viciflim recenta fuent/Sed caftigatx huius temeritatis culpam,ftuaia officiaque Gallorum erga dominos delent, ea sut adferuiendumpropenfione animorum omnes, &in hisgratiflima eftnobilitas, qux(vbi res ita &tempus poftulant)vitro fe Regi ofFert,in gratix &beneficii ioco.petit officia,& fummecontendit vt munera confequatur imlitaria.Itaque mirum neminivideatur:!! cum ad defendendam Rempub tum adferuandum decus regni,tata fit vbique pace acbei!o,Gaiiicanx nobilitansfrequentia.Eam arcem itidem Cxfareani milites, afundamentis diruerunt,vt amoeniore &aptiore loco ad amnem Cancem,nouamd'ed cognominem,priore longe firmiorem (id quod fecuto anno prxftiterunt )ftationem ad perpetuam rei memoriam, ipff conderent,ac inftaurarent. oJodquidem brem tempore,fingulari artificum induftria.&fummislaboribusprxftiterunt,excitatis primum tumultuaria oocra foueis& propugnaculis,vbi tanta ebullientium aquarum copia grauabantur,vt molas equinas quibus eam amouerenqdiuerfis locis adhibere debuerint.Nuncfoucis,ea &latitudine^ altitudine, muris etiam tam validis Hefdinum cingitur, Se propugnaculis fibi mutuo correipondencibus firmatur ,qui falcones pluteos,colubros fulmen,Se grandem plumbeam minantes fuftineat ,vt oppidanis timendum non fit,quddi quamdiu commeatus mutuoanimorum confcnfu,& concordia conditus,ipfis erit,facile in hoftium fine poteflacem venturi Quam ipfis confidentiam prxeer munitiones arte factas, naturalis etiam loci fitus,fouere poeeft Nam,vnaexparre,ob paiuftria ioca,nec militi,nec igni uomis machinis pacet accelTus. Altera autem parte ,latiilimxfouex aquis inftrufte,& munitifiima valla, hoftibus obiiciuntur,vt Stationi nomen quam optime conuemat; 5e Hefdynfortmerito nuncupetur. 6 WBl,V\rtJ mmh l'.,; '-.V; r [IfSiFSJJ: pwpp sumi .__, ' :• _ ‘hfESDINVM casjrum in expugnabile, inter Ccejarea nos et Cji cefjuante, excitatum ksc%- C3fe- P^Zh- - TORNACV M- ORNACVM,velTurnacum,{iue,vtBecainusin fuis Atuaticis, Dornacu, Antonino, Galliae Belgica; vrbsad Scaldim ,inNeruiisfita, incolis Gallis *o.urnay, Germanis Dorncck, curiofo antiquitatis ftudio.Baganum Prole* videcur.Primatn Neruiorum fedem quondam fuifle,pf3efiannffimiCofi mographi probatique au&ores,magnis rationibus du&i, exiftimant, vt hinc rornacenfesjanciqua appellatione, Neruios,paffim nuncupent» Tantaanti* qui rate praeftans, vt certa illius origo, variea litteratorum turba difputetur. Vero eorum propinquior videtur efle fententia ,qui eam aNeruiis condita tradunt. In ea Altbamerus eft,mTacitum, referens Plutarchum, in vita Ctrfaris Si Appianum mlibro,qui Celticus infcribitur,illius opinionis audtores.Ad quam &illi accedere M-D.XHi.quo arx ab Anghsatdifkafi coepta eft,& cum quoque locum cornprehendit,Caftelium vocaoacur.tilorum vero opinio,ad monumenta literarum etiam relata amilitibus Hoftilii Romanoru Regis 1ornacum conditam,Hpftiliam nuncuparam ,ob rebellionum cum fabulis affinitatem habet. Neque enim,ante Calaris in Galliam Belgicam aduentum, Neruiorum nomen,nedum illorum opida Romanis norafuereiquo nullus ante eorum exercitus peruenerat,quemadmodum ex ipfiusCommetariis.ni hicbreuitati Audendum, manifefte comprobari pofler.Becanus in fuis Atuaticis,& vocis notatione ihtciligi vulr,Tornacum ,nonfuiffe antiquiflimam Neruiorum Curiam, fed primarium aliquod opidum,antehanc condi tam.in Neruiisfuiffe. Cum enim Tornacum, inquit ,conderetur ,vi* dentur A.ldenardii (quosantiquiores, &primos Neruios iudicat) nouiopidi viciniam,hac ipfa voce nocauiffe,T)ornaeum vocantes.Dorna enim,tan tundem fonat, ac fi la tine diceres ,plus aequo appropinquo, ilue,fere nimium accedo ,vt hinc inteiligendum veniae, primarium aliquod opidum fuifle» cuius refpectu, ‘haec ni tilia vicinia Dornacoconueniret. Eiufmodi enim comparatio ,minoris eft ad .maius,St pofteriorisad prius, non econuerfio ,fi linguae proprietatem &collationis modum (eruemus.Ad quam vero vrheirqqus; antiqui tus fuerit ilIu(Frior,Dornacum,compararum,hanc appellationem accepifle diccmus,fi non ad lpfum primarium Neruiorum caput ,cui fuper eodem flumine,non longo interuailoimminebacrEt vera fime eorum fuit fententia, qui nimiam hanc viciniam efle dicebant,vti fieciita tecas,luculentiUlmo argumento cofnprobauit regionis Principatu, ex Aldenaro, Tornacum trahfla to,vbi-iam olim caput eft dicecefecis Neruiorum. Atque hasc quidem. Philofophia Bccanfiquam alius poft eum fcripfor,pari quidem deriuatione ,fed diuerfo infla turo,imiratur. In Neruiis, Tornacusmunc vrbs, inquit, primaria eft; Sed quod fub Iulii Cassaris aduentum nondum exmifle creditur ,quia in fuis commentariis eam nufquam nominet ;colligi non poteft ,alioqtii cum nulla ibidem nominer, fequeretur etiam ,quod di<ftu abfiurdum tamen cflex ,nulla in Neruiis tunc fui fle opida ,quos tamen fuis finibus &opidis vti , Cadar iufTefit ,Extitiflc autem id temporis Tornacum ,vicum faltem vel opidum ,etymologia nominis arguit ,fi nomina rerum, ex propria cutufque vernaculm lingux fignificatione inquirenda &xftirnanda fiunt. Tornacus enim ex duabus fimpiicibus componiturdictionibus Germanicis ,qua LinguaNeruios, tum locutos efle conitar, nempe,boerne id efi,fpina:5c VVic id est, vicus: ex quibus compotitum eft, Docrnevvic, fed euphanimeaufia &breuitatisergo ,.qua in compofitionibus Germani gaudent, dixere Doernyc quafi (pinas vicas.Sane Gaefar.vbi Neruios dcnfiffimas incoluifie fyliias feribit addit, eos fpinetis ac ru- bis circumflexis &complexis, infimul pro muris vfos eflerficut &hac tempeftafe,familia eft anuquiffimi nominis,quod Princeps Antonia; iliis locis gerit, qui fe Principem Efpinoy vocat ,quafi dicas, principem fpmarum feu fp neti ,qui Toriiaccnfium longo tcmporeBeneficallus feu protector extitit. Arque hate quidem ille. Alii fim cqui icribarma qnodam Turno,Neronis iuflu, codiram vel reftitutam, nomen ab eo accepifle Alii,iuflu quidem Neronis conditam,fed aturri, quam Guntianus Comes fubfiruxerat, appellationem fortitam. Quam quidem fententiam Meierns videtur amplexus tomo II II. rerum Flandricarum. Verum &haec fententia multis non fine cauta improbatur. Cum enim Neruii, vt ceftes iimt Carfar,Tacitus ,Strabo,natiofi.tGermania;,no mutuati fuerint opidorum fuorum appellationes ab gente extranea, fed fuis en nuncuparim vocibus, puta Tornac,(iue Torneck .Quamuis Flandri &Brabanrmi.aui aGenuino Germanorum idiomate declinarunt,non Torneck, fed Dornyc .vel Dornec pronuntient, proD Germanonorum Tli teram vfurpantes Tornacum inter veteres D. Hieronymus in Epiftolis ad Gerontiam feribens, &Antoninus'Pius, in Itinerario memorat ,fiane ex biftona Ecciefia; fornacenfisadparcr,circa annum Domini cC.LXa.1\ •EX-iUatoncmjfiuc Piatum, poflquam Garnuti fementem verbi diuini feofTepTornacum etiam falutifera dodrina imbuifleinftimtifo: religionis ver* mmiftris,Ecclcfiain plantafle,qu* mater-Ecclefiarurri Flandncamm foret.Cum igitur Eoifcopahs fedes illic fuerit ini tio confli tura, hinc facile colligi poteft, eo tempore non vile ali- o^uod fiiifle Neruiorum opidum, fird vicinis omnibus celebrius. Quia nimirum antiquiflimo Ecclefiae canone cautum dhEoifcopos non inCafle!lis,a«t exiguis opidis,vicis, viliifiqueobfcuris, autfolitariis municipiis,debere coni urus ,fed ad maiores populos ,freqti.cn tiorefque ciuitates. Nequeenim vllum aliud in vicinis locis,qux Neruiorum fuifle videri poflunt. exraqaut vnquam extitifle apparer, tantae antiquitatis &litudinis opidum,aut certe vilius opidi veftigium ,in quo ante Cadaris aduentum fcxccmos Neruioru fenatores habirafilypi obabikter iai picari poflcmus,aut in quo,temporePi3 ton is’ cathedra’ 9 SiHMinttte asm mm MM tornacvm 2-j.S. 'Brice •Lj-U(jofJ?ttx.rde maruj 2-5* S-lenan 2. €IJfojjntafdu Qfa/ti 2,7- ST^SficaOs ZS Seurs des camps Z? Les Crozfzers 50 Uamonition du Cdzs cathedra EpiCcopalis,ex canone,F,ccldra,merito collocari potuerit, fine orientem, Huc occidentem fpectes.Edi autem,hodie ampliora quasdam vicina iunr opida ,ab eo tempore vel condita e! aucm, hinc fatis manifcfteconiici poteft Amphlfima fre-fefto &f? oicnt fniinc bitas, ioinatu icit }uh,ir, variis i Cium excof iamin' ^_,.. quxrat.Vnde mirandum non eft, quod Tornacum tot houium i-ncui lion^r. ce rerum mutationes ctiuerfis teporibus paffa, paucis annis poft lingulas mutationes,prifimum decus facile recupcrauerit. 1o- teiis eft nonfolum ciuiiinvopulentia,fcd ipfius etiam vniuerlitatis po>encia,qua: bona maxir>1;1 >&c®* fos annuos prte exteris Belgii ciuitatibus poffidcc,& merum imperium ,quod altam iuftitiam vocant, fuumque magiftratumhabet exercetquc,exclufo Regis odi ciario. dEdiftcia habet plurima muhoantiquiffimaad eam formam,qua maior aedificiorum pars Colonia; Agrippinae confpicitur, &putantur a Romanis in eam rationem reftituta. Infignem habet.EccIefiae Cathcdralrs Bafilicani ,mmeditullio quafi fitam,D. Virgini Maris facram,quinque pTxaitis curribus ,formam crucis Burgundicx referentem.Cuius chorus,prae exteris aliarum Eccleliani Cathedralium, ProumciarRe-mcnfis imo totius Belgii, merito laudatur,cum ab amplitudine, cuma fu mina fornicis ekuafione)&lucisctarirate.Officurm diurnum nufquam fere folennius peragitur ,honefli(limis ab anoquo fcruatiscxrcmaniis. Sunt in ea tres &quadraginta Canonicatus &pra?b5daf,honcfl'« fufientationi lh'ificientes,pr*tcr tres prtecipuas &aliquot minores dignicates.Sunt quinquaginta &plures, quos vocant, CappeUani,& duodecim Canonicorum Vicarii.SuntEcclefiae Parochiales decem &feptem ,quarum noucni citra Scaldim, Dicecefis Tornacenfis ,reliqux tres vitra Scaidin Diccpefis funt Cameracenns. Is enim fluuius, vtramque Dioecefin diuidit.Gens religioni pieratique Chriftianas.dedita argumento funt, tot animularum pientiffimarum habitationes,conuentus &fundationes, quibus omnis statis,fexus, &conditionis honvinibus,mifericordia:)pietatifqueofficiacxhibentur,virginibiis,viduisiOcphanis>pcregrinis-,ementisDei' miniftris,& quouis morborum genere aduechs. Tanta eft haed ciuiras,vr cisn continentibusaedificiis, &loco mrifdictionis proprio,per feconfti ruat vnam Prouinciam Belgn,qux vocem fcrnperhabuit m conucntu orditjum &Prouinciarum Belgii,non minus acBrabantia ipla,Flandnaque St aliae maiores Prouinciaj. Aer illic falubris,acfubtilis.Agercircum vicinus,pratis,nemqribufqueabundans, plebaeit fertili, tritico quippe ferendo,longefcecundiffimus.Non fiant illic paludcs,nonaqusllagnantcs,nulfte mirices aut terree fteriles.Atque ideo,quamuis non late fe extendat illius "cerri tonum, -magni tamen eam Principes viri fecere, vt his noftris temporibus PrincepsParrnenfis, qui domicilium mea fibi delegerit.Diftat Atrebato Arcefiorum Metropoli XIV. LeucispCameraco tondem,GandauoXILHannomae montibus IX.Duaco VIII. Infula, &Currraco V-Tornacum in Regum Francorum poteftate fuit.vfque ad annum M.D.XIII.quo Henncus Oclauus Anglix Rex,poft aliquot menlium obfidione, eamfui iuris fecit,qui anno M.D.XVIII. Francifco Francorum Regi,eius nominis primo.cerris pactis &c conditionibus eandem refticuit.Acdemum anno M.D. XXL ab exercitu Caroh V.Imperatoris, vti FlandriteComitis.imperatumfacere coacla,Flandnarrurfum aflerta eft. Nunc-, haeredicaria lucceillone,in Philippi Regis Catholici obedientia,hoc anno M.D.LXXXVI. verfatnr. •ALOSTVM. LANDRIAvniuerfa hodiein tres praecipuas partes diuidstur.In Flaridricantem feu Teutonica, in Galli cante, &Flandriam Imperatoriam, fic didam,quod ea pars dudumRomano Imperio fubiedta.fub eiufdem eriam tutela fuerit. Hatc autem &Alollenils Comitatus dicitur, ab eiufdem nominis in ea oppido; quodampium,e!t gans, munmjm,oportunofirum eft loco ad fluuiu Tenera, vulgo,Dender,Cqui in Hannonia ortus principatum Aioftaniim fere deeullat, feq; inScaldim Teneramundat exonerat )duobus miliaribus Teneramunda, quinque Gandauo ,quatuor Bruxel- Ia,& fex Mechlinea diftans. mercatu floret ,&potiffimum negociationelupuli,flos eft; ad temperaturam cerebifiaernulriscognitns, vnde Aloftiincolatqusftum haud poenitendum faciunt. De primis eiusiniciis,itaMeiems Annalium Flandricarum lib.primo.Clodoueus,inquit. Anno domi- ni CCCCLXXXIX vidto ,&inteifedlo Siagrio Romano, Sueffones,& quicquid iub eorum imperio Romani eilet iuris,ad Francos tranftulit. Quoitem anno ,Gandenfes, pullo Romanorum praeudio, in ius ,ditionemque concelfere Francorum.Legimus in Belgarum hiftoriis.Gandauum occupatum fuiflea VVandalis.Caroli Principis ductn.circiter annum apartu virginis CCCCXI. contraque VVandalos, Gandauum tencntes,a Gothis,in Neruiis fune dominatibus,Aldenardum,^ Ajoltum,caftellafuifle extrudla,locumque aVVandalis dictum Ea namque tempeftate, tanto numero Germani Rhenum tranfiuerunt,vc Belgiam omnem, autfubmotis,autdeuictis incolis Qccupauerint. Qua de re S. Hieronymusad Gerontiam feribir. Prima igitur fundatione, Caftellum ,Aloftanahaec patria fuit,quae temporis fuccelfu.in elegantem vrbem excreuit,diftin<Sbim plateis,ornatamEGclefiis,muroram,& aquarum ambitu,multifque propugnaculis valide munitam. Eft in ea coilegiata Canonicorum Ecclefia D.Martino facra,eleganti ftructura inchoata,quae, cum furrima D. Petri sede in Vbiorura Metropoli aliquando perficietur.Sunt ,& ccenobiticae focietates ibidem,diucrfi fexus varis,vr Carmelitarum ,Guilhelmitatiorum,Sororum Grifearum,(quas vocant)Nigrarum,&Beginagium. Eft &mifericoidis,pietatiique officina,Xenodochiu, Domus fenatoria perapla,foru fpaciofum,nundmis hebdomadalibuscelebre.Subditosaut habetCLXX.pagos,dominarurq;, &extenditur hxe ditio vfq; ad muros ciuitatis Gandenfis,portas Aldenardi, &intra fuburbia ciuitatis Teneramundae. Corinet pr.ererea Aloftenfe terricorium.duos principatus.-videlicet.Steenhaufenfem, amplo Sc populofc pago infignem ,qui peculiaris eftdominij.Et Geuerenfem,ex quo comes Egmundanus Principis titulu obtinet.Quin &abitu fuo Aioftenfe territorra,aliqaot Bardnatus comprehedic,vt Lyehenhe,Neyghe,Sotteghem,ScorilIe&alios.Hoc autem Comitatus titulo,quo Aloftenfis aitio eft ornata.falutatur Philippus HifpaniaruRex,ibidemq; inauguratus eft,praeftito folenni juramento.Huic Comitatui coniuctu eft terti toriuV Vafiat &coplures pagi, necnon quatuor officia,vulgo,bfer 2fltt6ud)tCn/ quo nomine quatuor appellatur oppida vtfunt Huiifquatuor miliaribus Ruppelmunda diftans. Alceru eft Axele,paruum quidem,fedamasniirn oppidum,miliari cum drmidio Hulfto,& quatuor Gandauoabeft.Tertiu Bouchouten,duobus milliaribusab Axele diffitu. Queadmodurn &quarta Aflencde. Ad qute quidem quatuor o£ficia,rcfpectiue nonnullae iurifdicliones,&: ditiones fpectanriEt ,quia vicinae fimt mari,in iispaflimfal priuscnidutn,nicorepraeftans,quemadmodutnin Zeiandia conficitur.Hic autem Aloftenfis ftatus, cata quatuor officiis conquificus fuit tempore Henrici quarti,per Baiduinum Pium Flandriae Comite. Et,qui tradtus proprie Comitatus nomine cenfetur,fub fe habet duitates Tenerarrmndam,GerardiMontem,&territorium Bornheimenfe,buf fanW Porro,vc haec Flandriae portio omnium fertiliffima habetur,ita &in ea Aloftum excellentium ingeniorum letr per patria ,&genitrix fuit,qui,dum non domefticis tantum;fed &exteris innotuerunt,Alofto fpiendori &ornamento fuere.Hosinter Corne-: lius Scribonius Graphseus,non vltimam laudem meretur,(cuius perhonorificam mentionem Guicciardinus frequenter facit) qui apud Antuerpienfes,fecretariatus officio magnifice prsfuit, &ineruditorum ordine ,aPhilippo GaileoCeltC depidtus,a" Benedi&o ArioMdntano.taii carmine decoratur: Magnatuum celebrat Corneli Antuerpia nomen, Tectuem canit tlla pium .fidutnq^minifirum. Tradit&innumeris quos habet,hcjpitibus. Scnberequibenefeu publica, quigerere. Verum is,etfi vita fun£tus,iri filio iaime Alexandro Grapheo,multiingenii,&rars eruditionis viro,renatus videtur,qui poeta eft piasftans,& tam elegans fcriptor.eius vc manus aemulam timere nunquam poffit.Eft &AioftenlisNicolaus Stopius,vir literatill!mus,& plurimorum auctor operu m.Sed &Arnoldus Mermannus,Aloftenfis, feriptor eft,& hiftoncus fummus ,quod illo lane tractatu,fempiterno nominis fui elogio, palam,&probaram fecit, quem de omniumgentium cotiuerfione edidit. In quo,- velut in theatro,autfcena proponit,quibus Apoftolis,apoftolicisveviris, quibus Pontificio. Maximis, quibus^ Imperatoribus, feuReg buSjleu Principibus,prouiriciae quaeque ac populi ad Ghriftiaham religioneirijVerumqueDei cultum,abdicata fupeifti- . one venerint.Itaque huic operi conuenientem titulum fecit ,Theatrum conuerfionis gentium. Idern etiam Chronicum, atque annales promittit,quibus demonftrer,quando,&quo tempore,hi, atque illi populia Catholica Chrifti fide defecerint. Maiorem autemin modum haec patria, ortu Petri Aloftani .pictoris &Architecti omnium excellentiifimi decoratur ,cuius varia extant,fummi ingenii monumenta.Vertit ex Italico in Gallicum,&Teutonicum, feu Belgicum ferrnoriem librum de Arcfiitedtura Sebaftiaiii Serlii, eum, qui eft de quinque columnarum ordinibus, dialiorum membrorum ,fiue ornamentorum Etrufco, Dorico,Ionico,Corinthio,compofitas.Extantecim quinque libri Seriii de Atchitedlura, licet feptemquandoq; promiferit.EdiditinfuperPetrus Aloftanusetypa,fane vifenda.de vita &moribus Turearum,quaConftantinopoliobferuauit,vbi Solimano Turearum Imperatori, ob ravam arris praeftantiam, adeo carus fuit, vt Alcoram fui oblitus, ab eo depingi voluerit. Qui eum, de manufua,annulo,gemma,equis,veftibiis,auro,& feruis,regia munificentia audlum horiorifice dimifit. Qus Bruxeilis deinde in annuas penfiones conuertit.Sed breuiter huius Aloftani laudes commemorari non poflunt ,cuius ego genium &m3num,quam ftadiofe ad feruo.frequenter demiror.Dorninicus Lampionius ,dum celebriores Belgaspictorescarminecomendatjita Petri Aloftani commeminit: Pictor eras,nec eras tantum,Petre,Piclor,AkJlum Cuius opuspulchras adificare domos. Ouifacis hac Orbi notius arte tuum: Seriius hanc Italos,tu Serli deinde bilinguis Multafed accejsit, multa ars tibiparta labore, interpres,Belgas^rancigenaf^ doces. IO ALOSTVM, VRBS FLAN: DRIAE [MPE RATOIUAE FIRMISSIMA LYRAYRA,nitidifTimum peramoena BrabantirCiEpifeopatus Anuerpianioppidum,tam Io« ^c*natura,quam arte &opere mumtiffimum, &maxime,hifce inteftinorum motuum tlw temporibus,partim ab Hifpanis, parti mab aliis, qui pro diueria fortunte,& proditioni! oceafione eius diuerfi pofflefflores fuere, nouis molibus <5c propugnaculis,vallis &follis multo magis firmaturheft,vt validiflimis Brabantia; duitatibus» nunc merito annurnerctur-^u°^us Anuerpia,totidem vero Mechlinea miliaribus diftans,ad Netam ilu* tuum,apuri tate fluxus ita nominatum ,vt Becanus in fuis Atuaticis aflerit,fitu tam comodo cxiftic, vc vicinis Anuerpianis ,Mcchliriienfibus &Bruxellenfibus propitium, plurimum commodare;olFenfum non minus incommodarepoffit.quod noftra «emo na in Geulicis Belgicarum prouinciarum motibus videmus.Ciuitas efl: apprime elegas amoena;adeo,vt anobilibusgc mercatoribus,quos opum affluentia &rara lucrandi fatictas ita beauir,vt anegociacioneabftinere ,&acuris &hominum turba remoci,pacatam vitam degere velint, otii &quietis domicilium vt plurimum deligatur. Inhabitatores ali tterra adhumanitatem jCiuilitatem ,&benignitatem fa&os, crefcitque indies &augetur acceffione nouorum sdificiorum, incolarum ,&facultatum, ratione vicini AnuerpiamEmpoiii.Nomen habet (fi Recano credimus)ab honore &principatu populi, cb quod Dornenfes .prima appellatione,ncnAnuerpianvfed Lyram euocentur,atque inde tande AnuerpiaiAmbiuaritorum enim tribunal,in quo de iis ageretur hominibus ,qu: Principis pa trocinio,(quod feudum nunc vocamus)non efflent dcmercacus.negotiatioque ac diftraclio tam frequens,vt fidem excedere videaturjhodieque abundat lanificio ,& aliorum opificum mercibus,quin &muialibus fcholis &optima primarum artium traditione,pacis tempore, pneflare femper folebat.Forum exhibet tam amplum &elegatiffimorum atdificiorum nitore circundatum vt hocnominecumomnibustotius Brabantia: duitatibus certare queat. Habet inter alia monafteria, celebrem Carthufianorum eremum Anuerpia>tempore Martini Rofflemii huc translatam.Magnificam etiam Ecclefiam Collefiatarmqute in hiftoriis monafterium dicitur,D.Gummaro (acfum(Qui famofus Sc celebrisDominiCondit,& erupit fons largiflimx aqua;,qui adhucvifitur in Ecclefiam Lyrenfem precibus fuis aNortmannorum barbarie defendifi elegitur, qui euerfaMechlinea,ad Monafterium Lyrenfe venerunt,&in eam ignem iniecerutlt.fedGummarus ecado fuis meritis contra eos pugnatis,ignem exnnxit. Hsc Molanus Indiculo fa/i- Quemadmodum olim aNortmannis ,ita &hoc tempore ab ns.qui Regi mBraoantia fe magnis conatiqus cppo?uerunr,& infaufto omine,Geufii dicuntur,graues eft Lyra calamitates perpeffa ,qui eam ahquantoterpuSfiaia-amtrLyTam in potefiate Regis Hifp.tradidit. Simulas enim fe ad opima praedam cu fmsproficifci, profunda nofte,maxima boum,equorum,§c hominum praedam adduces,portam fibi luliit aperiri, ape^ tum eft paruum offliolum.ille hoftem infeoui fingebat, &nifi maiorem referarengfore, vt hoftis omnemprsdam reci- J> jat Apertaitaque maiori porta,caffls excubitoribus,eamoccupat,& regios equites,qui infidus proximi erane, intromittit qui forum primum,deinde totum opidum poftridie Calend. Augufti in fuam redegere poteftatem. Hxc Lyrxoccupatio,Regios hoftes peffime vfiir,& muicis eos incommodis affecit, cum id oppidum oportuno fit loco fitum.ad commeatum omnem Anuerpienfibus>Mechlinienfibus,& Bruxellenfibus,hac aduehi felitU ttMue^Aldeomndus Nouus Antverpienfium Conful, nouum ftratagema contra Lyranos adornauic,i5S4 fed innotuit oppidi Prxfcdo,qui re diffimulata,clam mfidias circumquaque difpofuiq qua; aduenientes prodi tores inte cum alacri animo Ly berdLemim.quem vulgo Longolium vocant,interfectus eu II llgSgjj* iMUii :'UT«gg|i jrfljBarji i£S*ftt5f,V. 'OTOivtra iHgito««8E et amoe num 1uius trac *orum nobilium in ocio cleqentiu acuris zs> turfa, mcun (imus recei BVSCVMDVCVM. VSCVMDVCVM.feUj Sylua Ducis ,vulgo ,^ofcfj /vna ex quatuor Brabanti® duitatibus (quarum fex Scviginti, vallis foffisquc &muris circumdatas recenfetur) praecipuis, nomen habet ab arnmniffima fylua DucumBrabanti®, fica prope riuulum ,multis vtilitatibus oppidanis commendatum. De Efe,diftat aMola fpacio duorum milliarium ,aRauenfteinio quatuor ,Antvverpia autem duodecim. Ecclefiam habet primariam valde elegantem ,D. Joanni facratam ,qua: iioilris temporibus in Cathedralem eft Cueda ,anno nimirum milleffimo quingentefimo quinquagefimo nono ,fub Paulo quarto Pontifice ,qui pio Philippo Regis defiderio latisfaciens ,Gallis Belgic® dicecefes commodiusdiuifi t,Sc in ea rres Archiepifcopatusjfiue Metropoleserexit. Mechliniam,Cameracum, Vltaiedum ,&tredecim Cathedrales ledes,quas trium Metropolitanarum fuffraganeas efle voluit. Mechlinienfis autem nona Metropolitana nouis epilcopatibus prieffet Antvverpienfi,Gandauenfi,Brugenfi,Iprenfi,Ruremundenfi,&dequanuncagimusBufcoducenfi. Vrbs ipfa valide munita,non tan tum murorum,aquarum &foliatum ambitu. Vallis, propugnaculis,&moenijs.lcd mutuoetiam animorum &eiufdem auit® Catholic® religionis confenlu firmifsima eft. Quare inter magnaS,pulchras,forteS,popult>fas,& opulentas Brabanti® ciuitate* numeratur, qu®quatuor haud contemnenda membra fub mrifdictionefua continet,Campiniam videlicet,Peelandiam,Mafelandiam fiue Mofe tradum ,&Ofteruicum ,.fub quo membropoftremo continentur oppida Helmontium,Endehouia,Mega,Rauenfteinium Se Grauia ,cum mtiltis frequenter habitatis pagis. Sed Helmdncium, &Endehouiaanno millefimo quingentefimo oduagefimo feptimo, Menle Julio,ab Hollackij &Schenckij militibus Vulcani furoribus milerefuntdefbrmata.Bulcoducenles porro,ingenio llinr comi.blan* do,ciuiii,ad commercia ,negotiationes Se opificia idoneo. Tehficio fanc prsftant,ita,vthic annue tantum conficiatur tels quantum ducentis coronatorum millibus vendi poffit. Ad quod quidem opificijgenus,aqu® vicina: multurri conducunt,quibus lecfeto quodam natur® beneficio proprium eft,vr magis albefaciant,quam vbiuis vll® aqu® alis. Commendaturetiam lingularis hic cultrariorum induftria, fiuntq; acus Seacicul® tanta prasftaria &multitudtne,vt per vniuerfum orbem exportentur.Et licet Syluaeducicolse ciuiles fatis &negotiationi dediti,eoque fint genio cuius Brabanti in vniuerfum omnes,de quibus obinnatam gentis hilaritatem vulgo dicitur. Quo natu gradior,hoc ftultior iiue (uauior;tamen plus antiquae &Beligic® fortitudinis retinuerant. Hi enim lunt ,qui toties negotium faciebant Julio Csfari priulquam in officio retineri pofIent,qiii poftquam in deditionem eius venerant.ac armis iam omnibus exuti &C fpoliati viderentur, tantam fibi armorum aclancearum copiam clam referuaueranr,vt vel folias duitatis ijs implere pocuiflent.Hi funt quorum arma nonfemelfenlerc Geldri. Hifunr, quos Belgicis turbis Regis roaieftati rebelles,irrito conatu Ixpe tentarunt.Ex multis, vnicum ftratagema,ad perpetuam Bufcoducenfium laudem commemorare libet.Anno anatiuitate Domini M. D. LXXXV, menfis Januari) die decima nona, Philippus Comes de Hohenlo, apud eas Statuum partes ,qu® fibi ipfis BruxellsGeufiorum nuncupationemindiderant,prim® notsepoteftatisque,cum lediffiniscopijs,i)fq perquam occulte adductis, peditatus quidem vitra rria millia,equitanr, vero ad fex,aut feptem turmas,latebatin infidijs(vr bis Blfciducis ergo capiendae extra portam Vuchtenfem,qu® fpedarverius AntvverpiamJ atque perobfcuritatem nodisaftariffime complet® erant viris aggrediendo ftratagemati aptiiumis bin® sdicu!q;in quibus diurn® excubio habenturin ipfo veftibnlo ante portam prtedidam. Qu® cum de more apireretur circa horam odauam matutinam,iamque poris verfatilis erat demiflus, improuilo profilic hoftis, patatiffimusque in attonitos acimpares oppidanosimpreffionem fadrjnonnullos opprimit ,ali) fuga fibi confalanr,nccnon opera cuiuldam prodiroris excubitori ac cuftodi cacarad® trabiumque pendularum ibidem(qui prster fuum pr®fcriptum iufiurandumquefibi iuoque muneri peius cauere aliquo illinc tempore occeperat,isque fons mali potiffimumjinterceptuto prohibitumque eft officium demiffionis. Pars hofti ulupraportam illico contendit, cuftos vetulus duris modisaccipitur :forte fortuna parium ipfius vit®abftrudiratque in opacam quandam turriculam,Tumfignopercepto,vniueria manus hoftium conuolat Verius vrbefti :omni itnpetii irruit:in prima aciefimt quamplurimi tum fcutati,tum maiores fcloperaritfpropulfisque retrorfum primis hic illic velitatoribus,amplas tandem vrbisregionesoccupantjd porta quippe pradida ipfam plateam regiam vique ad vicum PofteHenfem jtummeenia cum vallo ciui tatis ab vno latere ad plagam orientalem,vfque adlocum conterminum Ctgnobio Cruciferorumiacab altero ad occidencalem.omne (parium moeniorum vallique(vn£ cum vico Hervverenfi)vfque ad portam D.joanms, iam que infultantaduerfarij altis dirisque minis,nemini parcendum,non lexui,nori ®cati vili. Interea conclamatum ad arma,ardefcitque tumultus tota vrbe :Vnufquifque procurrit certarim hofti obuiam ad pUgnam, tumultuariam illam quidem.prout tam repentina neceffitas poftulabat ,fed magnis confidentibusque animis fadisque ciuium infignem.Dimicatut confligiturque dmriffimeaccerrimeque tribus diuerfis locis ,conferrilsime autem omnium ad pontem molendinaram.Hinc porrh labafei taudacia hoftium :partim quifque fugam deciffionemqfie qu®runt,artipiuntque ,inciditque femper non infelix cafus,quodille cuftos cataradz,percipiens forte defeendifie iftinc milites &cuftodiam ibi defertam (ex qua caufa norunt ipfi)animoque aliquatenus audtiorfvri ipfemet tefett)quod fenfifiet quoque aduerfarios in parte fugam Capeflere,eripit,proditque verfuce oftium loci fubito occludit,ac demirtit cataractam lpfasque trabes,pr®tervnam:minusatrenden*ad rem prsrehquijsfui terroris* nefcijs omnino huius rei ciuibusdecertanribus,qui tandem,imparientesiniquicatisramlubric®forris atque adeo mor® ram long® ,omnibus locis,vno eodemque tempore animofiilimam incurfionum irruptionem in hoftes experiuntur ,ac faciunt: potiUnturque optata victoria. Peringens numerus ipforum hoftiumeuafit, defiiierido emuris per loca vadofa foliarum ciuitatis:pars per apetturam fibi recuperatam perfringendo demifiam catarasftarmpars per tempeftiuiorem fui fubduiflionem receflumque,c quibus fuit &ipfe Hoheiilous,fummatesque al jnonnulli.Quandoquidem totius exercitus,aepr®fertim copiarum pedeftrium pars longe maxima potilfimaqfie fefe intro* dederat :ac quidem tanta,quantam capacitaslocorum quoufque progrcfliim fuerat,commodeferre potuit.Comperra funtnumerato inimicorum(eorumque non paucorum prscipui nominis,aucloritarisac officij)cadauera paulo minus trecentailnter qu® Ferdinandus Truchfefius Baro.Gebhardi Truchfefij amoti Archiepsfcopi Coloniefis frater fuerat,de quibus pars circiter tertia fijbmeria.Receflerunt exteri ac:epca tam infigni repulfa &clade plurimum inermes, &ficurifama Certo renunciauit,cum mitnerofa multitudine faucia.moribundaac mortua. Funera ciuiumferme quinquaginta; numerus reliquorum fauciorum ad illum quafi fefquialter. Trium fere horarum difficutate omnemreuoliitionem ale® perardui huius certaminis contigit demum diffiniri. Porro exhacvrbe olim armorumvfu& bonarum arcium cognitione pr®ftantiffimi viri non pauci prodierunt: inter quos Guilhelmus £nche»rtius S.R.Eclefi® Cardinalis,creatus ab Adriano fexto, Gtegorius Macropedius,eruditarum linguarum peritus3&' non pauci ali). Pi dorautem ,quod vi fenda ipfius declarant, vereprzftans 8c in arte mirus Hieronymus Bufchius, de quo Dominicus Lampfonius,eiu* arrisalprimegnarusicacecinit." _ Quidfibi vult Hieronyme Bofebi Jjpiceres ?tibi diris auari lUe oculus tuus attonitus ?quid Credtderimpatuijfe rccejfut Pallor in ore evelut lemuresfi Tartareafy domos, tua quando Spectra Erebi volitantia coram Quidquid habetfimis itnut Auerni Tampotuit benipingere dextra. Vrbs h®c in fide HifpaniaramRegis perftitit vfque ad annum M.DC.XXX. quo ipfis Calendis Maij Friderlcus Hernicus Naflbuius prxrer amnium fere opinionum validiffimum exercitum vrbi admouit,ftatimque caftra fua breui tempore ita communiuir ,vt omnibus H;(panicis copi)s expugnari non potuerint,Henrico Bergenfi Comite obfeffisopem ferre fruftraconantej Ex omnibus certe omnium ciliisacuniobfedionibusvixvlla me &opertos difficilior, &c nouis inuentis mirabilior commemoratur, Ciues pulueris nitratidefedu & murisiamab hofte perfoffis tandem eiufdem anni 17,die Septembris deditionem fecerunt. Se in Preuinciarum Vnitarun? Belgij didienem concefterunt» n ll-M lijl |IP GOVDA, dedant 'JJafam amnem ~ Ovvidunznomen fmt tJL o[flipys - 7-Die nzeicwe Slups flupten der Staflt g,fljK^aflai r.& p.iJCoot^ofls Capefle afpeflroflen- IO* Ons fleue 'Vrouwen Cap. ajpeflroflfl ll .S.Farflefl Capefle. fl- S.Jacofls .Capefle. /3 -S.flKgnupjiiAs Capefle afpeflroflen ip .Ien^falems Capefle*. /3, JvCmre Froeflers Cflofler, afpefl- 1fl \Rpcpuflers cfljlrer affjcAroflen 17- S.CvCarpriten Cfljier ajpeflroflen. ig.Die arme ‘Fratresip. Cefle Iroeflers defler iSii fletScfloc 2-0. S- Catenne Cflfler. 2. 1 ,eten CLofter. 2.2-.S. JeCa ChDajflalenen Cflfler. 2-3-S. Clara cCoJh . TLpflNonn.cn opotQoufle. JVu Deprojen- 2. S.Coflatze Sroeflers .DVii c lfl- Jflfleefb 2.6~. DoeflForirflen 27-»S Catflannen Jfla/lfluy*- 2.8- ST-psfletten (jaftflups. 2-p. Onfer Vrouwen (joflflups. Jo. De Oufle J\Dannen- 3/ .r t£et Verlaetflen naer t’Veen - 32..Oen ‘Jflanenpraey ofl fle ouerflracht 35-DeVflfcflmarcfltpp VaU ^cF’ 34. De HLurfmarcflt. ) ttV&'iB*J3ianrS!3i,i duffl »ecIiMm Gouda„uSas=rprod.c,, &ra me„P^^^-^^PSSi^^ cum Anglia non pannum,fed Lanam Coreum quoq; hircinum in vfum mal-DS cxuitatibusconcinriaba^,& Germanis ac Hnpan didiciflcm. Adjfida habet tam priuara yeftium praeparabat priufquam Coiomenfes iliam ar magnificam Ecclcfiam,qu* vnica in alibi exhibeat Hollandia.Magnitudine enim Metropolitanam Colonien em cc eJ,_iP' fura excedit,cunctis olim ante conflagrationem propter amplitudinem &ornatum admirationi crat,habcbat altaria quinquaginta duo. Campanariam habet turrim altitudine ,&.pulchritudine prsclaram ;in qua Campanarum harmonia pro temporum feftorumq; mutatione,vana modulatione editur. Hanc autem cam confpicuam &lam Ecdcfiam,iam fecundum rabidus dcformauit Vulcanus ,Anno nimirum H^ ncendio.quod Opido cum Ecclefiaerat communc.Ecanno (alutis 15y2.fulm.ne tafta/ola penjc,locis circumquaque vicinis plane illadis. Poft hoc autem poftremum incendium, folis Opidanorum impenfis, &oblatione annua (qus dedicationis die, dominica poft decollacioms SIoanms penditur) ,pnftino nitori &magnitudini reditura ,incus elegantiffimis, prasftantiffimisquc feneftris vitreis depidis excellens ,quales vix alibi confpiciuntur fimiles, quas quidem fcncftras Opidam ,functo etiam sftatc,qux m picturas &ftatuas immaniter feuir,annua reftauratione conferuan cIn foro triangulari Ecdefias Parochiali viemo admodum amplo,vbi ter annuatim celebres habentur nundinaepnfulans &emica domus eft, quadrato ad normam fedo lapide eleganter codruda, cui amplius 111 circumferentia locus relinquitur, habetq; hxc praetoria fua fic luridicendo &fenatus confudis habendis,diftinda ornata triclinia, vt pulchriori ordine conditui nonpoftent.Sab ipfa ci uica domo (afeenditur enim ad eamper Gradus lapideos eleganticircuferentia ornatos,vbi edida &plebifcita publicantur,) in pofterion parte macellum eft publicum ,elegantiffimis fornicibus ornatum,in anteriori armamentarium.Inde concamerata planicies ftrata,quae lapideis columnis fuftentatur,pra;corio annexa,in qua fpedante plebe,fupplicia de codemnatis fumuntur.Habuit preterca haecvrbs ante motus hofce publicos &Caluinifticam rabiem, monaftena virorum quatuor, &fex VifsinuStuXenodochium nunc edam habet vnum ampliflimum ,hofpitalia quatuor,& alias pietatis officinas,in quibus viris &foeminis aecace &fenio confectis, pueris etiam expofititijs ,charitatis &mifericordiae opera prsftantur;!cem,oratoria elegantia fex. Et Leproforium cum Ecclefia extra moenia. Haec autem monafteria &oratoria, anorum pietate excitata &fundata ,nunc partim folo adaequata,partim direpta in priuatos vfus conuerfa,ruinofa fuflt &deferta Caluiniftica furia. Quemadmodum &arx Principis, quae ad ifalae ripam probe munita fuit,vnica tantum turri relicta,in qua ComitumHollandiae pnuilegia conferuantur, qua: certo deledu fingulis annis a deputato per Magiftratumcommiffario,afllgnatoin hoc annuo fexcentorum fiqrenorurriftipendio,difcutiuntur,& reuidencur,nefttu intereant. HabebacpraecereaGouda catechifticas fcholas,in quibus iuuentus ad pietatem gratis erudiebatur.Sed &iftepietaiis officinae,fimul cum omni pietate per Caluinifticam rabiemfunt euerfe. Tanta infuper aeris falubritate Goudani fruuntur.vt rarti pcftis grauentur concagio,cui quidem rei, aquae perpetuo fluxu,atque refluxu remeantes,non mediocriter coductmc.Fluuijs etiam duobus decorantur, lfala nimirum,& eo,qui vrbi cognominis eft Gouda.Quorum alter lunae motibus &Oceaniaeftu agitatur ialter,vbi moenia primum latis &peramplis foftis muniuit,ad mare vfque,placidiflmio tractu expanatur, ac variam negociatoribus commoditate praebet. Magno etiam ciuium quxftu,cereuifia Goudx conficitur,qua Hollandicumfolum neq; colore, neque fapore alibi pradlantiorem propinat.Ad bellorum deniq; violentiam propulfandam ,&obfidionem auercendam fitu &opere finnk commendatur.cum maioribus machinis nullas ad eam detur aecceflus, nifi temporibus hyberms, & netum quidem fine magno periculo, in duobus tantum aggeribus, quibus munitiffima fingulis propugnacula iamdudum obijeiuntur. Quin &cataractarum folutione ,viginti quatuor horarum tempore,vicinos agros latos inundare poteft. Quoaccedit, quod foueis maximae profunditatis, Sc latitudinis cingatur,quae ab expugnationis metu eam liberant.In his autem foueis,iuftae magnitudinis glebx ex imo afeendere,atque in fuperficie natare videntur. De quarum conditione plura in indice. \ amorfortia» IIOIUORTIA nomen aciaium amore forti vel vnanimitate fortita ,Dioecefeos VItraie&enfis vrbis inclyta,qu° tempore &cz quibus conditajfit,Chrfcmicanonmeminerunt,antiquam tamen effc ex eo conflat, quod .~.„i iood.fub Henrico II. Imperatore,& Ausfrido Comite Tryfterbandofum Domi' Riebtenfium Epifcopo in Annalibus fiat mentio.Paruum initio oppidulum fuiffe,ex an- 'Iuet,poftea vero rebus florentibus noua ciuitate veteri circundata ,vehementer eft 'xtrax bolum Sc commodam,amoenumquefititm habet. Nam ab Ortu &Meridie^ agros, omni ra montes,ericetum, fyluas caeduas,ac laltus habet; ASeptentrione vevno ab vrbe miliari alluuntur. Ex hoc mari per Amifiitm fluuuim nauigabismurorumambitu,duplici folia &vallo intermedio cingitur, potius,quamnatnramunita:Ciues autfuo cenfu viuunt, aut agriculturam,lanificium &mercaturam exercent: IuS 5vecl)f appellatur.Henricus Epifcopus Vltraiedenf.anno izj^.coneeffit ,Guilielmus poftea EpD ieuaius vfurparent Amorfortii", quale erat Vltraiectinis. Nundinas habet toto Belgio ceieopusillis anno 1331. donauit. Laudantur Amorfortii inHiftorijsatemperantia,prudentia, ‘incipes,fortitudine bellxca,liberalitate in pauperes,&ergaexules,caeterolque exteros hofpitaixus tam in conuiuijs,quiminveftibus,fuppelle<5tilibufque, apud Amorfortios eftexofus: N_ac parce epulari,ac vcitiri.Cyua.nta vero fub ipia iirnp1icitato remin agencaru mlateat pili denna, cum ahjs tcmporibus,tum maxime in Geufiacis tumultibus claruit. Pietas &religio, hic femper maximoin pretio fuit ,fidemq; quamfemelaS.Nifilkbrordo,Bonifacio,Frederico, alijfque huius dioecefeos Apoftolis acceperuntincola-,hancvfque in prsentem diem farsam tectam con{eriiarunt?&t adhuc clam flib metu Tyrannidis conieruant.Auxit,promouitq5 pL ciuitate religione M.Gcrardus de Groot,qui circa annum 13731 ifub VrbanoVI.PapaDauentriae,Suollis,Camp;- TI ae, Am!telrodami,&in vicinis circumquaq; locis concionabatur,& coenobia multa erigebat. II — - rentij Radevvynopera circa idem tempus tria Monafteria,in hac ciuitate funt aedificata, quibus lublequentibus 2lia tria addita funt.Efl: &in vrbisEcclefia primariaS. Georgio Iaera,Collegium Canonicorum anno 1337.fundatum.SaceIlum quoq; S. Virginis in omnibus vicinis regionibus ttotiffimum. ab innumeris peregrinis rrequentatur,ob maxima au^ Deus ibidem per flamam B.Marix,anno X444- Mommandienlisyinaquainuentam,quotidie miracula operatur.Fidelitatem erga luos Principes ... poribus &cafibus exhibuerunt:Vltraiectehles enim faepius fiios Epifcopos reiecerunt, quos / lioeraliter exceperunt,&in luas fedes reftituerunSic Affueram Culeburganum anno 1436' Diepholdiumanno i448.abijldem contra foedus ante iz. annos initum(quoIeEpifcop Vvalramum de Moers Archiepifcopum Coiomenlem &Monafterienlem defenlbros iurauerant) pullu; D.Iacobo de Gaesbeec,reftituerut.In captiuitate hac D.de Gaesbeec Epilcopo coactus da,qudmfortunam Diaecefis Amorfortijs acceptam ferre debet.Senfit"& horumfidelit DueisjSenht etiam eo magis Henricus Palatinus anno 15Z8.ab Amorfortijs in ciuitate \ manureductus.Maiorem etiam obedientiam &fidelitatem in Amorfortijs reperir Philippus Ca &1579.qua tempeftate nec Princeps Auriacus,nec Hollandi, nec Gslri, nec Vltraiectenles prius &obedientiafuaeMaieftarisauerterepotuerunt,quam< fuperaflent,vrbem vincere,animos autem necfic quidem fuperare potuerunt. tarunt. Dominam IacobamBauaramHollandi£Comiri{l'am,proprijsexpenfiscontraDominum fteinio &Gorcomioiuuerunt,vnde aBauara publicis literis gratiarum actionem merUerunt,Efotiandorum.vires Iseperepiel!,.- runt,Gelronim violentiam fqpius fregerunt:Vltraieclum quaterarmis occupauerunnPhilippi Burgunaix Ducis exercirarn bis (tefle Meiero bb.nJ.Anji.Flan.la luis moenibusfugarunt: Hacfortitudine Amorfortij eam libi famam conciliarunt, vt mmti e vicinis Principibus illorum foedera &amicitiamambirent,ipfiq; in mulrisProuincijsvedtigaliu immunitatem ootinerent. z-j.ni NCilbelmus Bauarus Holland.Comes inito foedere Amorfortijs per omnesluas Proumcias donauit: DAv^ramus LiCdenrodius,D.Cafparos Culenburganus,&D.IoannesEgmondanus, Amorfortijs magnaquoque pripiiegia in luis dniombdjcanailerunt.In pauperes etiam tanta eft Am©rfortiorumliberalitas,vt hac in re ne maximis quidem duitatibus pro quadrate .d.uarum cedanc.Duo funt in vrbe gerotrophea,in quorumaltero plus quam do.lenes tamviri quam mulieres honeuifimie aluntur, praeterea anno 1447.inftitui coepit dilpenlatio eleemofynarum in pauperes,qui priuatis in «dibus per vrbem naoitant ,e*pau- latim ad tantam opulenriamperuenic,vt nunc plus quam 66.homines inopes exillaluftententur.Inbgne quoq, &magmiicum orphanotrophium circa annum ij-ji. erectum eft,vbi pupilli pauperiores aluntur. Duo ad haec vrbs habet Nolovomia, vi.uj>iO pelte iaborantibus,a!terum pro quibufuisciuicis,quorum res domieftanguftior, quam vtfeipfosin morbo lunv.uta.ie po.-.!,. Xenodochium quoque ha’bet,quo peregrinis pauperibus exitinere licitum eftdiuerti.Circa annum 1568. initium -zmt±erui nariumS.Spiritus,in quo tenuioris fortuna: ciuium filij &filice vna cum pietate legere &feribere gratis ctocenrm .ntue nonnunquamplus quam 600.puerireperiuntur.Ex eodemhoc feminario pauperiores quoque eliguntur,qunn puu.1ca.11Oi. ^ cinam mittuntur ,maliculi ad telarum quoddamlinearumgeriUs texendum,puellas,vero ad nendum :ex quo ex^cmo unguii lingulis feptimanis domumadierunt,vnde viuere poiTunt.Dominicis infuper diebus pane 4. libraram donantur,prxter iei.es, calopodia,&alia emolumenta,qu^ quotannis iniilosdiftribuuntur;atqueita a. mendicitate prohibentur,^don^c a.amp.rd. nemrt aetatem,quae leruirio vel grauiori opificio eft idonea.Adminiftranturbsc omnia gratis aSacerdoaous ,nuptis ac mnnp tis viris ac fceminis ditioribus,& Catholicis,aquibus hsc omniainftituta faat.Et vt nihil delit,feminarium me ,Lantur,m quo reatus fli’dioibrumnumerusalatur,quovb&:ioraliquando ftudiolbrumhominumfitinhacRep.proueriiUS .quivw maj£*n.e ingenio excellant.Prodierunt enim ex hoc oppido noti pauci Regum^Imperatorum Oratores5Meaici,Iurif Pmdentes, ab,que ibuftres viriin omni lmguarum,arrium,& fcientiarum genere exerdtatifiimi.Ex hoc oppido prodi, t1®itus aP!Lls 3 nis ConftantinoDolitaimiSjfub inuictiflimo Caefare Maximiliano !I. Legatus. Natus eft hic DodorStephanusLauraeus, domus AuAria^te furamus,fub eodem Maximiliano Medicus.Haecpatria eft clariiumi atque ornatiffimi viri oanms onexi), qmp^* n'.s^M!^,dones>arcaaiqueSenacusBeIgijR.eg'sHiipaniaLinPhilippi II. oliiL alii virijiuuenes.&adclefcenres in diuclls nCulcatibusacqueartibus diueriis ricuIisinPgnin, aihiiXRxilchriftianafm^lasexpcfta11 rar.Qgianj prudentes verBiiiRcp.adtniniliranda viros proluscrir,inrcra|iosEeftiscft l-orlin.coviiare Patens Petrus eftrennSjquTpancis abhinc annis moirens.maximnnifui cinibnsdeiiderinnrteliqnic. fc». lliimancarnetlezium, &Tlreodorum Geininns peperit nulli pietate Tecundos. Demqaea.oantaetgaexnlesAperegnnosA- ntociottloriHrildnioerfuerirliolpitalitas, teitaatnt veteres Annales.Hancexperti fnntEpticopt &emes Vitraiectenliu diueids rTmnoribnsLruls ladtiolis lubdids.ve! conduiintseiecti.Hanc etiam experti luntnoftro tempore tonus Holiandi^Catlroiicia rnSex.Lqni&Amorfomanttanquamadtuttffi.numalVluntccnfngientesdbtdenrontnthumanttatelun excep ..donec v-dss Lcoiifederaris rebellibus dde &obediencia exueretur. De rebus Amorfortijs fcnplernnt prster Annales pubncos.Si piiuatos.loaanes Vcldeaner, GeratdusNeomagus, Meieras.Ochetus.Lyftuus.Henncusoommelius, LambertusHortenfius,&alij. scirca annumDomini WnodeHaitenaiS.Vlrr: '" amplificarum.E^ frumenti genere ferriliffimos,ab Occafu ro vberrima pafcua,qus amaris Oceani brachio ,> lem omnigenx merces in vrbem importantur.Vrbs ipfafirmo faris arte tamen p"”-” —* — municipale,que fcopusanno IZ9 bres,quarum du religione,fidelit litate. Et merito: didicerunt ab ai .urimum in hac pis, AmoRfor- Huius &fucceIforis eiusFlo- ;temporibus & ,ab Epifcopo loanneDieftenfi quodnoftris adhuc temporibus, -'..(vtfcribirloannes Gallus :Amorfortii diuerfistem- Amorfortii femper benigne ac .ab Vltraiebtenfibus repudiatum :fic umfiaum contra Concilium Ballleenie '"" irn ,vrbe capra vna cum eft cedere NCicoduro Fladio,& Abcouarem Dauid Nothus Philippi Burgudise nlem vnde eiebhis erat, armata .tholicus Hilpan.Rexan. 1578. Amorfortios abde Catholica, obIelTamvrbem;machinis bellicis, &fummis viribus porta loio aequata. Egregiam quoq; laiidem lemper ex bello repor- 0^~'"deArckel, in capiendo Ilei- ImmlfflasilSi MBBwte 1 AMOKFOAXIA Vioccejis zHrraiecrenfiS' Oj dum amoenitate (ocijo(ijue tilitate admodum injijne— \cms Qonuent r Den l&iSqeijecfjr 'Vrouvten i i O^seruanten iLuesdden ZVTPHANNIVM. VTPHANNIVM, Geldrix ducatus frequens,&aquis munitum oppidum ad dextram Ifiulx,propagati aRheno fluuij, qui Rheni etiam oftium conftituit ,&a quibufdam,Plmio,& Mela, Fleuodici exiftimatur. Quorum hic,Rhenum ad dexeram &finiffram fpargi,atque ad dextram Fleuo, vocari feribit. Zutphannium autem ,apaludibus nomen habet (quas vSqien, inferiorum Germanorum vulgus appellant) vmim ex praecipuis Geldnci ducatus oppidis. Cum enim is ,ad viginti duas habeat vrbes moenibus circumdatas,earum quatuor primas obtinent. Nouiomagusnimirum, Ruremunda, Arnhem flue Arnhemium,Aquilina, Tacito .Arenatum,&hxc,in qua modo verfamur,Zutphannium ciuitas, fi quxpiam hoc territorio a]ia,populofa ac diues,fitu,& arte firma quam Berckelfluuius perfluit, &Mulse ibidem mifcetur,(ciqui miiliario abeft Dousburgo,Canonicorum Collegio infignis. In quo Stprxpofitus eft, atque Dc- Canusjquorum ille, quondam Abbatis,hic vero,Prioris, quando Canonici viuebant canonice,vices obibat. \oi inter exteros quoque prxftantes dignitate viros Ioannes Vorthufius vixit Prxpofitus, Dauentrienfis, vir egregie doctus,&mirus antiquitatis indagator, qui pulcherrimum illud opus, Phoenix inferiptum ,in lucem edidit. Prodiit hic itidem Gerhardus ille,celeberrimus Gymnafij Agrippinenfis profefTor,facrarum legum uoctor,Orator ScPoeta percelebris,qui erudi tiffimis lucubrationibus,pofteritati nomen fibi illuflre reddidi t.Lombardi namquefententiarum libros,commentariis illuftrauit. Deinterion animi virium rcformacione.de afcenfione fpirituali,eIegantifiimacomrnentaria. Sermones etiam coram populo habitos, hterarum monumentis commifit. Ecclefia fumma,dedicata eftD. Walburgi,elegans, fumpcuofa,peruetmtx ftructurx& artificii. Et quidem obfcura;vtfolent prima fundatione.dumtempla excitarentur.acB.eligio Chriftiana.pietafque exordium fumerent.Putarunt enim maiores noftr^oratoria obfcura ,deprecatis teruorem promouere,eiufdem Ecclcfiarum forma in Italia fe paffim exhibet. Comitatus mfuper dignitatem,Zutphannium obtinet,aquo RexHifpamarum Philippus,cum exteris quoque dignitatum elogiis, titulum obtinet.Is autem hac ratione, ad Geldrix Comitatum,nunc vero Ducatum peruenit. Nam ,anno Chrifti millefimo.trecentefimo,vicefimo fexto,ob Reinaldi Comitis magnifice getia, abs Ludouicolmperatore,Francofurti ad Moenum,in Comitiis Romani Imperii,in Ducatum eft eueetus .Vicharaus eius nominis certius Geldrix Comes,Anno Chrifti miUefimo,viceIimo quinto,filiam habui tvnicam,Aiheida, qux afubditispoflobitum patris recepta, Octhoni Naflouico nupfit,quo ille matrimonio,in Comitum eft feriemrecepcusfisex Alheilda,filium habuit Gerhardum, qui ipfiin Comitatufucceftit. Mortua Aiheida, duxit alteram vxorem Sophiam.filiam Vichmanni Comicis Zutphannienfis,exquaGerlacum habuir,qui auo in Comitatu Zutphannienfifuceeffit. Et idem,cum mafculeam prolem non relinqueret, hinc inde vfi que ad noftra tepora, Comitatus Zutphannienfis penes Geldros remanfit,radone matrmionij Otthonisl. &filix Gerlaci Comitis Zntphannienfis.circa annum Domini M.LXXXII.fub hoc Otthone,Gddri mfigniafortiuntur,Leonemflauum,in Scuto coeruleo,qux etiamnum recinent. Mortuus eft anno imperij quadragefimo fexto,&fepultusZutphanix in Ecclefia collegiata. Huius autem Comitatus fines, adWeftphalos vfque protendebatur,& faltum Zutphannienfem, ac huius vicinos cractus verifimile eft Sicambros.tempore Iulij Cxfaris,occupafIe.Nam,quia Comitum illorum fines etiam Wcftphaiiam atti ngebanr, plurimique feriptores Comitatum illum in vVeftphalia pofuerunt, credi poteft,hinc errorem illum puilulafife.-Quod quidam Sicambros(qui reuera Geldrii) Weftphalos vocitent ,forte ign orantes ,quod i!ia pars Sicambrorum cifrhenanis hodie fit coniuncta.Comitatui porro Zutphanmco affignatx fiint vrbes &prxfetturx ordine fequenri :Dusburgum,Durecum,Lochem,Groil,Bredeuorde,Brockhorfi:, bx quidem vrbes, prxfe&urx autem ex, qux nomen ab his vrbibusfortiuntur, atque his rurfum prxeft lumraus vnus prxfcclus.quem lingua vernacula Zurphanienfis Comitatus DrofTarium appellitant,quin &huic parti adfcribiturvrbsTsherembergenfis,&ipfa Comitatus nomineinfignis.Zutphanniumin fpiritualibus paruit Epifcopo Vltraieftenfi,nunc vero,poft notiorum Epifcopatuum in Belgio conftitutionem ,fubefi: Epifcopo Dauentrienfi,qui Traiectenfem Archiepifcopum recognofcit. 1 6 lyqCit.Il Das ‘R.oiuQeC Der aiejen torti Das HerlncHj Haus Die ‘Ereedcs Heren Die StacSs l0nfer VraWen i. Das D-HatHaus 3. Das 'WeinHaus vim. 4.Das (jreuen Haas 5. Das Sjtitt-af 6.Das JiCers Hzus rS' V J'm japprapHig OPP«ii IirufgyUK^s^iiigisgB - BOLSVARDIA. /& isvakdia vnico miliari aSnecaverfus Septetribnale diftat,aLeouardia vero tribus, hanc eVetuftam,&a multis annis ftiilTe celebre,faris praKeraliaargumenta &indiciaatteftatur hoc, od vna cum egregiis maxime q; inclytis ciuitatibusemporialibus foedere illo c6tincatur,quod isa Germanicam,vulgo indigetant. Quocirca in comitioru confeffibus &aliis conuentibas cihuiusparrise primo poft Leouaraiam ccnietur ioco,& fecundam obtinuit dignitate, Ager ca eam planus. paicua habens laeta,pau!o cenlior Snecano.lplum oppidu vallo firmo foffi.que ofnndis bene munitum eft.HuiusCiucs &incolat amultis annis magnam exercuere mercatura ud exteras &maxime orientales ciustates.inque regnis Septetrional.bus, nauibus onerariis eo cti,quasipli,ltiis impenfis fumptibusque inter fefe communicatis,sblquca!ioru fereopidauoadiumenro inftruunc &adornant, cbmmodiratem illis ad hoc fuppeduate portu Maccumefi, qui vmco du-.at luauu.liuqu&pecuniofi liinr vt plurimum &locupletes. Ciuitatis ftattis hadtenus bene confti tutus fuit. Na prxeer Religione nmeuiocrirAfyrfecferunt rernpora)florentem, &iuftitram fit fatis cultam adminiftratarr.q; etia pauperum ibidem cura haberurdd/gens, erectis &collinitis in eum finem tribus aedibus amplis, ijfdemq; bene dotatis annuis proueanbus.Qjapropier nemo :n eo habita ns,meri<Iica.to viuere,atq; oftiatim victu quarrere facile permittitur.Non procul ab hacV omciius pagus eft 'ortu Cypriam VonisfidStapert clarus, qui V.Iur.D.& Poeta Laureatus carminibus quibuida editis celebiis,Spir$ ibide adi ;flor Camera; Impt rialiSjcb jt non multis abhinc annis.Paulo longius vnius vix miliaris interuallo, a ciuitateabeft.pagus Hinne crd,naralis locds foaiiis aRoerda,nobilitate, eruditioncq; clari. Hic V.I.D.etia CameraImperialis aliquot annos nomine Regis Hifp.adfeflor fuit.Sed defiderio patrias dutfus.vt neceffariis fuis,adeoq; &toti patria: confilio,& ope in lufce rerum motibus praefto effct,an-eannos paucos lfti officio valedicens,in Frifiam redijt,vbi nunclenatorio numere fingitur,in numeru confiiiariotumRegiorum polivaria difcrimiiia.pro Regia maieftate &dulciffima patria tolerata, magno fuo merito ad Iailis. Ortu hanc patriam illuftrauit Safrridus RodoSphus Sterchiburgius.qui accuraram gentis Frifiae historiam collegit. Penus Iacobi Thaborita Mathematicus &Geometer infignis ,qui hiftoriam etiam Frifiae patrio fertnone collegit. Ab anno Domini ySiiqno Christi fidem Prouincia rcceprt,vlque ad annum iy21.EcFrancilcusAduorter.fius Triumpho vir eruditus. fcriptispublicts clarus. STAVRIA. STavria ,duobus aSloteno miiliaribtts in ipfolittore maris Auftraiis in longum prouedaiacet, ad orientalem partem amariauerlam,qua terram fpedtatagrofque,valium habens &fofiam,fedca non magni momenti,necadauerreuos koftiies infultus latis firma;Agerfinitimus planus eft,minime altus ,foflis multis &paludibus intercilus. Emporm blim fuit, opibus &auctoritate florens, An& Germanicae membrum. Et licet ante annos multos rerum Commutatione finfta, omnem aiiiferit Iplendorem antiquum,' tamen fruitur adhuc apud exteros ,praeferam in Gallia &maritimis Germanis orientalis duitatibus ptiuiiegiis multis. Magnamfui11 eeius vrbis amplitudinem ,praeter alia indicia &documenta euidenter oftenduntliterarum inftrumenta,qurepublici's etiamnumeius continentur archiuis. Pallorem habuit temporibus prifciS. Odolphum ,cuius adhuc hodie .veinerabiiis eft apud Frifios &facrofancfa memoria ,cum ob fingularem vitae Sanctimoniam & Propheticum Spiritum.quo praeditus fuit, tum vel max<m£,ob indefeflum ftudium, ac labores eius in propaganda aflerendaqs Chriftiana religione. CumB.Fridericiis Rudbodi Regis Fifiotum ex filio Adelgildo pronepos octauus VlttaiectinorurtiEpilcopus circa annum Domini 8i~. vilitatum in Frifiam profectus fuae diasceiifubiedtam, compendet Arianam haerelim lenlim in ea puliulafcere,Vltraiectoadie accerfitumStaurienli pbefecirEcclefiac ad extirpandam hatrefim praedidia. Ifthoc. munere fumma cum laude fungens, moriafteriuminfigneextrui fecit iuxta Fleuum fluuium,cuius nunc nullae extanc reliquiae,quae quidem obtutibus humanis conlpici polTunt,faio no tantum ipfum monafterii folum ,fed &omnem late circumjacentem agrum fluctibus fuis furentibus iam nultos annos operiente. Abbaseuis loci intentum futurum con(picatus, cum luis religiofisSrauriamconceflir,aedificato ccenobio in fubufbio,& inde rutius, propter maris aeftu.adprspofituraHimlum,monialibus,qu£eibi erant alio traductis. Hodie ciuiras nitui magnificum habet, prster arcem validam portui mans imminemc,cuius fundamenta iecit Georgius Scheuckius aTautenbmg, gubernator Frifia nomine Carbli vflrop.Anno 1511. flagrante adhuc bello Geidrico.vtBurgundi haberent oportunitate traijcendi eo militem, &cstera bello necefiaria,ex vicinis Holisndis ciuitatibus.Sfaurienfes fuerunt Petrus PcEtinusjNanno Philolophus, praiceptor Rudbodi-Epilcopi Vltraicdteniis,eduis fibris fa.Tioli,& Andfeas Cornelij, qui octo libris res gellas Frifiotum populari fermone complexus eft. HARLINGA. Ariinga ,longo aczteris maritimis ipacio, Septentrionem vetius ad Fauces Auftraiis matis fita eft ,nori piocul a .Framcheria,a qua vnico tantum miliari diftat,in tradlu fertili, habente agros infignes,non tintum alendis pecorious faginandilque proper palcuorum vbertatem ,verum etiam legetibus ferendis aptos, tritici in primis hordeiq; &legum,nun feraces. Suntenim mediocriter tiles quali protuberantes le de alti, &plani qiidam,fed ita tamen,vt iparlim multis in locis colliculi quidam aracEii. & uenf. Arcem habet in(ignetn Gl vaiKie contra hoftdes inftiitus munitam,vna cum por.u ( num feregre- gio natiiganribus peropportuno,non tantum propter amplitudinem &capacitatem,verum etiam propter ipfum loci ii tum Nam venientibus ex regnis lepcentrionalibusFrifia,' &^»ermanias orientalis maritimis ciuitacibus poftquam luperarunt,& islonga iacfatiohe feffis. Qpapropter plu- ;landria frequentes confluxerunt.Quoru igenter incumberent ,oppidum vtheeius extendendis proceres :nmultis aliorum menter auctum eft ciperent cogitare &c fhonfimim fr.eque'nria,opibus &idifidorum fplendorepta, vr de porocerijs eius extendend 3c agere. Fuit icmplum parochiale extra valli foflxque ambitum,vna cum Sacetdotum &n orte porrxarceranturab ingtellu opidi. Nuncvero tennint ita funt promoti& cxceniijVciilisomnibas,''vnaciiii) multis agris adiacenribus adfumptis3incraque vaJtim coiicIuUs 3og* am arsoma^usiie fadam. HINDELOPIA. TT IsDBioptA, non IongeaStauria,promontorijmft3r, in mareprotend_in:r,non fronte tantaro=fcd latenbus enam tl maria»s fludibus obicda%rumdem?ue mh ftatipmexpofiia.C^QCfica vix atgre ab interitu defenditur,aggermus firmisdatis acaltis,ad arce ndam aquarum rabiem,cjpidulumque cumaaiaceiiie^g;o comra eatu;,. .mpetus. ESB SRk^ j*J 'J&. m$£ SUM aHK 35T*£* E2SS£ rm—"lif Hiw^p nuis . ” Bii STAViUA, VU0aStauen ‘Trifiiz Op. in Strido manraudrn l.5;nzz 7u£rSec nomen (itum >. £^twj mTrjjia Tocdms/fn^ tcutomccc Op. ORIGINES VRBIS ET COMITATVS TREMONIENSIS. $ ilcSaenRom.lmperijComttatus.tttfyinmedituUioipfiaspojitaVrbsTremonienJis eurum ditionum albo recenfentsir ,aut fmi iniermedio.Romdnorum Imperatore. m E£ %Agnofctint Dominum. Hac quondam dTortmannis, Saenorumpopulis Tortmannia:poftern temporibus Tremonia,'vulgari ante dialecto UtUnfcf appellata eft. rp&j In lio autem Cajare confiat Sueuos ,potentijsimam gentem bafce olim. qua nunc VVefiphalia vetufeie Saxonia dicunturprouinei&s, longe Ute/fl hahztaffe: Vbfe eutter.tetrans Rhenanispopulisproxime 'vicinosfiatuit.qui etiam quodab hifce Sueuis complures annos exagitati,bellopremebantur, Rhenum tranfire locoefl re coactiJunt.Iuxta TeuBerosporro RruBeri elimat anclor eft Tacitus) occurrebant,quibuspulfis,Ckamanni &Angriuarij fodes eorum gccapatieru.nl .Bructeri igitur primum('VtpoteSueuorumpars)inde Chammanni BruBeris vitra Lippiampnlfit,hanc Wesi phaliapartem olim tenuerunt,cuiusappellationis Veftigia ,qua locn qutbujdam tmprejjerunt etiamnumfuperfunt :quafingula alibi demonftrare inprodiuieH . Aterum ex Cajareperjpicuum euadit,Sueuorum eamgentempagis dzftributamfuiffe, vndefacile colligere eft, nullas hic eo tempore Vrhes habitatus, fedpromifcuam nationem per tribus dz- }Unctam,pago$fuos(hoceH)Territoria &lunfdiciionespafr:—-* — /-"77------ i_j. ... A...... r* _... r/• ».•v» .»/r_ .. ... 4ucqs Heluatam in quatitor diftinBam Pagos memc niam nominat,quiflpofteru temporibus Comitatus „„ firaq3&Dominia IuriJdiHunibus feparata,liquido centefiantur :neq?ambiguum Tortmannorumfamiliam eorum quocfo numero recenfitam .Annales enim veterumef, quA extant, monu- °*rant>e°C*vhipofteavrbs Tremonienfis exiruBa eft,duosolimpagos,Veteremfcilicet &Nonum extiiiffe,qui imperium antiquiffimi caftn Tortmannorum mtermedujsquerentur . utvero tempus quando Carolus Magnus hafce omnes Saxonicasprouinciasfubegiffet ,Ius Municipij accipere,paulatimcf in oppidum coalefcere ccepiffe .is enim perjpectafoli 'vbenafe fituscf nvugarzprAsiantia, Colonicis huc deduxitfedem hicfibiAulacf Regia domicilium firmauit.Exqua'vetustatu memoria in agro fuburbanofertilifimo quidem locopofita latifundia, (quorumpoffejftoper Comites olim in Senatu translata efi^onmhoff^ iattit/ &curtesfeu vilU ifU ampliffima per vicinos agros ditionescf circumieBa 3tdcf)£f}0fCll nuncupantur, quA C J^iuoq^ l pAmh ie,nt01Umf*nnUOS HiRegiam conferretenebantur. Porro vtreligionem Carolus in nuper afe conftitutam Remp. introduceret, Collegium hic Canonicorum erexerit, mneria conftruere. 'vrbis translata sf (r (f , tc fmosannosfarta teBavtcuncf c&nferuaffet,attamen obfrequentesHunorum,atf effrenagentis Normannica incurfiones, (quibus rudimenta noua vrbis atterebatur)adeo quoqr diuspoJJe/Jioneijracta aiminutaq3funt, 'Vtftationemfuampriftinam tueri viteritas nonpetuerit. Gjuocirca D.AnnoArchiprAfuiCdlonienfis(quem tempore Henricorum Tertij Sparti Imp. aarmo(a utis M.LVprafuife confiat)fortem labafcentis Collegij commiferatus ,Cfeliam Agrippinam, vtpote adtutioremlocum translulit. Diuaf Virgini adGradus inpofterum deuouii: que etiam prater annales Colonienfium,membrana quadam ,per quam 'veteres, ex ArchiuoReip.deprompta,liquido conteftantur.Sic emm autorferipii eius antiquiffimi ,(qui fe vrbis Ama- Tiuenjemj'uijjeprojitetur)iuJfu Magiftratus inpublicas quondam tabulasredegit.P oftquam^iw^^per venerabilem rirum S. Annonem Archicpifcopum Colonieniem Canonici S» 'odi, qui ibidem per magnificum Caroium Pipini filium fuerant inft ituti &dotari,ad Ecclefiam S. Mariae ad Gradus Coloniam fune translati 3ea videlicet de cauu^q.na lv 1^anonici tunc temporis,inprsfenti loco non poterant pacem vel quietem habere propter praedonum &raptorum imidias &continuum ihepitum bellorum, nondum enim tunc temporis locus iRe per fofiam fatis munitus exticerat ,&c. Quadocumentofunt,quod ipfe D. Carolus ,non autemalter quijpiam ex fiiccef oribus RegibuJ, vrbis CoSegfq$ huiusprimordia iecerit,at ep Annonem Epifcopumgrauari miuria,auem indignejuccedentibus temporibus, citra legitimam cauJdm,iSe tranftuLiffe ,ciuiumf liberos eo praftdio non Ieuipojterorum cum tacluranudaffe .caufabantur.Caterum translatisftmul agrorum decimu (quarum nomine certa etiamnum denariorum prafiantiores aTremrnienfibui quodannis Collegi 6 perfluuntur)nefraudem religioni intuliffe Archiepifcopis diceretur,quofdam eCollegis vita morumef innocentia maximepracelentes ibidem.conftituit,ade?nf hactenus Diuo Panthaleonij icram,reliquis D. Reinoldi Martyris Colonia huc (ciuiumdsuotepetitioni acqu refeens )integre tr anslatu,eiufdemfpatrocinio inpoferum infigniuit .Equidem &fucc efforesfui memorantur prijeu temporibusfrequenter huc commeaffe, cumf Decanoheirem Ecclefiafticam feduloprecuraffe.Extat iuxta adem Reinoldinam prope Sacellum D.Margantha (quodArchispifccporum religionipecuhariter mferuiffe afferitur) locus, qui oflG* vetuftifforfan ajyli memoria, etiamnum appellat ur,prope huncfedem fxiffe,eundemfantiquitus, hac de caufa:fapenumerofsequentaffeproditum. Sed,cum vnica demum &primaria D.Reinoldi ades tanta hominum multitudini intra &extra vrhisconfepta huc confluenti nonfujficeret, effectum efi ,jumptibuspiorumhominum, [inter quosprater Imp. &Comites nomuiUorum enobilibus Borchmannorumfamilifiprafertim de Randenradt,Swansbolie,Dobbe,Suderman,d Berfvvord,Swarte-,de VJ'ichede,aivff(fprognatorum conspicua adhucpajfim liberalitasplurimum eluxit,)vt breui temporisjpatio,piares erigerentur,populique,vndify concurrentis deuotionifatisfieret .Deme:ie Henrictisde Vimeburch Archiepifccpus Colonienfts,confenfu quocfo Lubberti Decani, <& Conuentus S. Maria de Gradibus,nec non HermanniDecani Tremonienfis[vt verba literarum anno -aiutii M.CCXXXII.confignatarum perhibent)quo Paratiarumpartitio intra &extra moeniafieret,eademcfl firma ratacf inpoflerum permaneret, authoritatemfuam interpofuit .Ergb terna moX frhnadieBafnnt,namadesfeu Sacellum D. Martmi Imp. hic commorantium,feu hisfuccedentium Comitumpeculiare ,longe ante temporibus praceffit :quod(ingularibus etiam Serueram &Cerocenfuahumfves vocant)alijffc Cafarum olim beneficijs locupletatum, primas ,tum ah antiquitate,tum dveterifiruclura genere, imo Regijpalatij vicinitate,facile merebitUri Nc autem inftituta nobis breuitaspatitur,augufltffimum nobilium Virginum, D. Francifcoatque Dominico srteta olim maximisfumptibus MonaHeria ,aliaseff aerasper vrbem vijsndas ades, &Nofocomia,Xenodochiatf cb oculospenere,cumamplitudinefisa, maiorumfummam liberalitatem cumfingulari demtionepi&tateq* eontunBam,fatisfup erf conteftsntuf: imo etiam incita - q fleros reges introduBusfit. Non ambiguum vero eft c cnon VVidelzindo ,ahjfiff qui antea eas tenuerant Do?ninis,beneficij iterum nomine,dCarolefere attributas,pieras% tamenetiamfibi,pofterisf dfe Regibus referuaffe.Id enimprater aha. Curtes ,feu villa ifta ampliffima (quasfupra memorauir/ius) atq agri.Aula quondam regia,cumfiluispropinquisypaffimcf per vicinas ditiones circumieBisffatisfuperfl demonstrant. Argumento que fuit, Comesfeu Vicarius hic olim Regius, qui ixn Basfibi habensprifea nobilitatis quafdamfamihas,veteri appellatione, Borchmannos, ideft,CafteUanos dictos,vniuerfam Rempubl.adminiftrabat. Has autem Regesfingularibus beneficis perornarunt,ePatrimoniofiiofundos Siluatflfeuforeftifuburbmiamplijfimi Ius, poffeffiommcfl liberaliter contribuentes,quad tam longatemporumferie, ad earumfamiliarumpefieros hucufq ice tranfmiferuntiqui Regiofundiq? nomine, etiamnum ea iuxtaprifea confuetudinispraf:riptumpojfid etes,Vafa!li inde Imperii,feu rectiuspatrio Hiemate, antiquius appellatrets Cumvero hareditaria Weslphalicarum ditionumpoffe(Jio,in pofteritate Caroli,adArnulphum vfq3Cafarefnpermanfiffet, ab eius morte, Otto Saxonum Dux,gener ipfius ,vfurpare illud Ires coepit,ab eoefl deinceps adHenncum Aucupem,etusq, pofieros translatum e fi. Horum atate Huni,gens barbara ,Germaniamgrauitsrpopulatifiunt ,facra &prophana impie temerantes, quA dtnicfe Henricus,posiqudanno• folatis D.CCCCXX.adImperiqgubernacula adfeitus effet,fortiter repreffit, virefif eorum, nefe iterum laceffereper Imperium auderent, prerfasfregit atq, cantudit.Sub Ottone vero primo huiusfilio &fiucceffore,cum Imp.bellofraterno implicitus effet, Huniiterum nouisper Germaniam excurficnibus graffantes ,VVeclphaltam quoque gramter dzxexarunt :quos Imperatoris exercitus Tortmanniam vfque [vbi tentoriafixerant )fuhito confecutus,adinternecionem conciditstrepitationecf vel maxima cpptdtanos liberau.it .Hacfirages annoIo. CCCCXXXVI.edita eft, eoq3loci,vbi exercitus con[ederant, telorum cuffides aliaque veteris armaturagenera,quandoque erutafunt. Et extat adlatus Septentrionalevrbisfecundum mceniafons quidam limpidus, D. Iohannis diBus,culus lacunafiue colluuies Hanorum aquaxio,hoc esi,vulgari idiomate SffdtVMtl !4)r£ncfC hactenusappellatur. Annoettam/eq^$nte,cum Henricus Imperatoris frater exfoedere Eberhardo Palatino &Gisberto Lotharingia Duceinitio,contra Ottonem Imperatorem germanumfuumfratremjufciperet,is,vt rebus fetis cofuleret,mox ob[edit Tremoniam(TortmanniVVitichIndus vocat)qua tuncprafidio fratrisoccupabatur, Ciues autemfubitainopinatafohfidionsconsiemat, &fortuna Tancmarinonim frit. tremmoitit.ac perpaucos,qui Rhenum!ignari hoftemtamfropinquum)temere traiecerant, miro illum Stratagemate circumuenere, viShriamd,plani insperatam.erepti ipfipericulis, reporta. runt.Ah eo tempore.Tremcnia infide Cafaris conslans permcmfit. Nam&idem hic Otto cumFrancofarti adMcenum.Natalitia Chnfiifefta celehraffet.ihi^inteUigeret foedus ajiiio genere% contrafe iBumftcet igiturPafcha Aquif granicelebraturus erat .tamenmutatafententia.Coloniam namgto defeendit, indecf Tortmanniam\puodDroomanniapudRegionem deprauate feriptutn efjvtpoteadtutioremabhoftilibtit infidijs locum profechu efl. Cumf Pafchales ibiferias.cumAuUfuaproceribmriteperigijfet, militem ibi contra Lndolphum &Ccnradum Sueuorum Ducesconfcripftt,eoopeditionemef indefufeepit. Nthslpoflea memorabile de rebus Tremonenflum extat,adAenricumvj.\uefecundum ,qui Cum -uxore .ua Cunigtinda ,celebres htC Imperij conuentus,atque Comitiaperegit :in quibus Padibornenfis-Ecclells!, Antifies Meinuvercusfuam ipjius matrem,capitis apud Bafarem Imperiiq, ordines ream peregife legitur, quodfi. hofuo Theodoro [quem charam admodumfratri Mun-jvorcofeiuerat) atroci quadam crudelitate,necemprocurarat. Hanc tamen ,, cum preces omnium procerum (indignante etmrnuel fummeipfc EpifcopoJ-tandem &uixagri capitali fupplicio liberajfent. Imperator mitwrempxnamfecutut,bonis omnibus exuit,tafpojfejftmt Ecdefia Fadibornenfis aiiecit. perpetttoq. deueuit. Quemadmodumvero regnante hos Cafare &fuccedentibtu duobus nonparum effioruit Tremonienfis ReSpubl. Sic ab Hennco 1V. cladem non exiguam ptrpeffa efl ,poHJfimum tum an: MLXXIIISaxonum tlerique iroceres.obfummam eius tyrannidem res ntuas moliri,ab eoq, deficere cogerentur. Annonistamen Archieptfccp, Colomenfis authontateapud Cafitremdeniq. tffecl»mefl,vt tquorfubditisfieret, eiufaue ingratiamtandem iterum redierint. Ab jojcmporequietafere Vgeg^yggdonecPrtdericuAParbaroffa^HenrtcumLeoMrnetsst^DcminUmtab H^rrrTr.n. t-).'. -V jr . d/* /t* M.7 r,-*. e~> .,*• “~ar ae-at-f rtmr VTZo -i"*** *- <-1 anna 'UA ,_e trsnauiUitateaueperfruebxtur.Monfiraturadhuc in vrbe locus, vbi.fubinde Imp prrtribunaliprafediffe.deque Iure interrogant,bus reflondifle dicitur. S!uod &Chroniam Epifiofc; MenaBeri^udirertuverbcsattefiatur.C<npereaSttumComitesdeAltena)pofterutemporibus,deMarcacognominati,eXAfcanioruPrincipuvetuftifmaIItrpe,Senusducentos,i!lufiriores lello Seri Dumauibus vrbs Tremonienfis,vicinitatis ergo, alternapac, difidiis^fipenumeri volutabatur.Engelbertus enim de Marea agros primum ipjorumpopulari, commeatum excludere itin*raa, ciebit reddere infefia :velob id quoque ferocior quodm affinitatem Engclberti dc Valckcnbcrch Archiepifcopi Colomenffquem &ip[«mciuilas mfcnfum habuit )nuper ccx. ceferat EtuflmLtetemporibusmemoranda tUa Bragcs in loco Wolffs Kamp,feu Wulucrich,hodie diao,adpnmumadurbem Upidem, edita efi,cx^ qua, Comes Engelkertus contra Saxon, i &wem(dpEpifcopes Ofnaburgenfem,& Padibornenfem.non intrutmam tamen viBoriam reportauit.Cectdere tn eo confiBu multi expnmarta VVeflpnahs. nobilitate.qum &'e Regum Sco . tia 3li?7h’Vtjn dcmjCPevr,i.ini hominis incuria igni temere cufioditM.&infiraminaprolapfits.vniHtrfamferefatali incendio eenfumpfit Stantibus emm inforo ,per quaestor vrbufmtupatuit proffieBus, §edhUii 2o Sedhuic moxciuium,calamitati Imp clementerprcfpexere,Confifiorium dirimendisfer Impettum litibus huc transferentts,annucs ^^Sma^rTiiataalT bem'fubleuando cimum inopiam)nouis ipfe idifictis exornantes,vnde breui temporis curriculo abjumptaflammu tuorum epi • _ *?* >'t. r,^ ?$V)°J.* reddita,ornatius etiam, quam ante incendiumfuera M,pHulatim reftitutafunt. Quoetiam eo tutiores ab hofiihbus ineurficnibu* cperu incumberent ,prtnciptbus JlaliU- uere.prAjertim cumMarcanu Comitibus,quipropt ereaad annum vfque 1*544- abomni iniuria ceffiauerunt. Tumvero nouas controuerfiarum ^dolphifilius bello iterum incurfionibufque eos tnfefiare occoepit, Cu,vtrefifierent,hofiilefyue^ Godfndi Comttu Arnfiurgenfistranficre, tum- Bifquefic viribus,imperium eiu*,tentatajquefiioius inuafienes elujere. Quare mtelUBa, Comes itionispercupidus ,infidiis remgerere tentauit ,hac ratione vt chcrmaliqu.t tnfoffi* iuJtaLmuraUvrblnoauabdereuquicancelsadSepcntrionem.qudeluuicsdifccrn^^ aditum placerent. Sedproditio h&c mirifice ,atque adannales referunt -diuimtus deteBa,perque excubitorem ArisftnitupatefaBa e fi cuius nomine annmerfariA chm preces afenatu mslttuu atque hactenuscum fummaomnium deuctione quotannis liberataReipublicA ergo.obferuatA atque celebratefunt. Simultatibus vero hudcmquefublatis ,aratffimodeincepsfcedercEngelurtUA TremonienftbusiUngitur,ReipublicA eorum defenfionem recipieni.cuius etiamfoederis in Saxoniameminit Cranqtus, euidentmfquc te fanturUtera maiori Comitisfigilio Annofalutis* 1z64r.confignat&,Senatuiq3tradita .Idipfumfoedus anno 1576. renouatum eft :qttandnpofl aliquot menfes VVilhelmus Comes de Monte,Duxitem Iu*tacenfis,Q> Comes Cleuenjis Tremomamabfelfuri,cum nonparuafisorum manu in caBris ante urbe conficerentur.Sedobfidio hac interuentu prmeipum nonnullorum oluta eft, Comite tamen montispecufiia,cui mhiabat.quamque metu obfidionis aciuibus extorquere speraverat,planefraftxto. Poft biennium vero, Tidencus Dominus ae Dmxlachen, eComtum Markenl.umfamilia, ojir irrequieto animo,coniunBis(ibi nonnullis aliis Comitibus &Barrcnibus,perfceaales, hoftilitatem oppidanis denunciat,qua illi contempta,cumque iperto marte rem ille gererepetisnon effet adproditionem confugit ,occulatis nimirum in {oeno, quodplauBris mvehem adueBum esi nonnullis militibus,qui diurnis adportam Excubiis imprcuijo iuguiatis, aditum reliqua extra muros cohorticlam abdit£,patefacerent. Sed udem quoque in facinereper Excubitores deprehenfi.moxpoenas (cum aliis, mvroe proditionuconjciis )inforo ambutatis ceruicibus, luerunt.Cuius etiam anniuerfaria DeovrndicigratiarumaBiones olimpub.ics. infitut&, in hoaiernum rvfq 3tepus concelebrantur.Atgrauiorejoslea annofalutis M.CCC.LXXXVIII. multorumpotentifsimorum Principum obfidione vrbs Tremonienfis iterumpremitur, cuiusprimarius auto r&DuxFridcricus deSaluerde Jrchiepifcopus Colonienfis extitit .Electores enim reliquique alicuius nominis Principes,tum ob VVenceslai Imp.ignaviam, quodcunquefibi lib:t:<mfuit,licere quoque in animum induxerant. Is igitur,ne non negotium reBl fuccederet infocietatem bellifecum traxerat quoque Archiepifcopum Moguntinum &Trtuerenfim ,Epifcopes item Ratilponenfem, Bamberenfem ,Padibornerfem ,atque Ojnaburvenkm Bauari& item Ducem,nec non Eridencum Comitem Palatinum Rheni: Duces quoque Iulia &Montis cum nonparua aliorum Comitum &Baronummanis,quibus fe etiam %ontrafoedera iampridem confitutafociatterat Engelbertus Comes Markenfis, quem &comitabantur Henricus Fpifcopus Monafierienfis, OttoDux Bronfvvicenfis ,Cttc Comesde Tecklenborg,Otto Comesd.e Retberge, Otto Comes HolfatU &de Schauvvenborg.Domini item de Stenuorde,Solmis, &Burchgrauius in Sfonberg,cum nonnullisalijs Baronibus.rati pro certo,tamamplu--undique contraBis copijs anemine refifii pojfe, neque difficile nunc futurum,infeftamvtrique, &nunc ab Imperatoie neglectam defertamque vrbem,funditus excindere, tantaquepetentiafacilepoffie edomari. Cafira igitur in conffieBu vrbis 'vndiquefigere^uias obfidere,Ciuesfne intermiffio ne,coifiBibus laceffiere ,tormentisq 3ignitis distexareoccoeperunt. Sedillifipendiario militi&pr&terfuorum prAfidiafatis antea infiruBi,hojiiumimpreffionesparuifacere yimo etiam eruptionibus quotidianis in hofticaierra ,cafirifqueprAdas agere,hofemque muris abcedere coegerunt. Nihilominus in obfidionepertinaces Principes ,per annum integrum,&nowm menfes, ereBis hinc inde ,quA commeatus impcrtaripoterant.pYAtenturis &munitionibus,penuria tandem Ciues addeditionem cogere nitebantur .Quamin rem cumantea qucque abundeprofpeBum effiet ,&hi conatus in caufiam ierunt. Xdrpacis igiturmentionem deuentum efl,quA cumfruftrafApius ,interuentu nonnullorumPrincipum tentata effiet, tandem dquarundam 'vicinarum 'vrbium Legatu.perfuaderifibictuespajfifunt,-vt conditiones nonnullas exciperent, &tranquillitatis publica ergo,partem aliquam bellicorumfurrptuum^idelicet quatuordecim milliu florenorumperfoluerent .Quardere UterApublicA ereBa,documentaque confignatafunt, atque ita ab obfidione diuturna tandem difceffium .ledquA totfruftra admoti* machinis enecti non potuit Refpubl.hacpofteruditae temporibus cum colligerefefe debuiffiet. Ciuili difcordia,atque inteftini* odijspene tota concidtffiet. Nam\editione excitata,ciues Magifiratum officijs deturbant,in carceres confiunt, ex 'vinculis caufas dicere compeluut. Sua enim incuria peculium Reipubl .diminutum,Ararium exbaufium.telonia 'vrbis r veBigaliaq 3oppignerata & difiraBadicere, imo adredhibitionem compellere. Senatus "vero licet culpam hanc in bella retroaBa,obfidionemq? nuperperpeffiam, fiurnptusq 3immenfespropterea erogatos referet,atq^ TribunalCAfaruprouocaret, tame excufatio hac neutiqua audita eft,adeb -vt viriumfingule defuisfacultatibus denique conferre,omnefque as alienumfoluere coaclifint. Quin &eo deuentumeffivt in MagiBratum(quihaBenu*ab ipfis Reipubl.incunabili* eNobilibus tantumfamilqs legi confueuerat ,in eum deinceps exfex quoque Tribubusfinguios cooptari oporteret :quodannoprimumfaluts* M.CCCC.permiffium,denique atque vfu receptum annales tefiantur hac ratione difeordia motufque ciuiles tandemfopiti,pacisf publice ergo pa- Bumconuentum efi,vt acceptA illatAque miuriAperpetua obliuione delerentur. Vulnus tamenhoc Reipubl.infiiBum,lentam multorum annorum medelam vixfufeepit, donecper- (beBo ciuespericuloparibus cum Senatu opiimatibusd votisaduigilandum effie decreuerunt.ne Reffiublica detrimentum caperet. Itaque vt ah externa quoqueviolentia tutioresfieret* t.••... C-./? . . .1...r*_JiCS. Z. .i..**.* .r. A**.***** 4.*, 1.1** m~... —;-/v \ Comitespatrocinium vrbis in rebus difficilioribusacceptis eo nominemutuo tribus millibusfiorenisjfufcipiunt. Quibusfe quoquefilius eiusAdolphu* in Cone.Conftantienfi:Ducatustitulo infignitus .Annovidelicet M. CCCC. XIX. maiore etiam quamparens beneuolentiaffionteobftringit,Poft quinquennium veroperdurantibus in longum fraternis inter Adol- ,-Lr r. .. JL ^.1 JJ. rr V.rT.J::, LlC. ^:L . . r.,„Jr„_ vt Teodorus de Moerfe Archiciifcopu*Coiortiefis te?nporalem quandamfui tutelam defenfionemfyfirespoftularetfufciperet,quodtabula eius anno M.CCCCXXIV. confignatA &fubfcriptA luculenter contefiantut.Hifce quoque Gerhardus de Mareaannofiubfequente[emet obftrinxit.vt tanto validis eorumprafidio contrafratrem Adolphumcommuniretur ,eiuscfi potenti& reffieret. Sed longum nimisforeperfequi foedera iftaomnia atque amicitias toties renouatas ,quA deinceps inter Adolphum, item Iohannem Adolphifilium Ducem Cleuenfem,& Comitemde Marca,eiufqnefucceffiorem &filium quoque lohannem.denique cum illuftriffimo Principe &DominoD.VVilhelmo eiufque parente lohanne DucibusIulia. Cie - uorum, Mentis,Comitibus de Marea ,adLacncftra vjque tempora interceffierunt, quibus omnibusprospeBum eft,vtfirmapax Reipubl.conciliaretur,fimultatum materiesfufiollatur.commercia vitro citroq, effient libera.denicfc Ius ipfium Aquitassfi inter fubditosftam amulta annorumferie,nullis dijfidf interrupta viguerint. Sed de origine atque incrementis ve~ teris ReipublicA Tortmannorum hAc breuiterfintfatis. Nunctribus quoque verbisdemonfirandum efi;quantis ohmhanc Rorrt.lmp.pnuilegf communiuerint, &quomodo integrumtotiusvrbis &Comitatus lus maiorum temporibus adSenatumpopulumqueTremonienfemfcelicitcrdeuolutumfit .Intrr vero bemficia ct Regibus quondam accepta,hoc nonin minimisponendum.QuodomnesJententiarerum controuerfarum,de quibus dubitabatur,apudSenatumeius vrbis requirendA effient inter Rhenum &VI eferam.de omnibusfvt habentftatutiverba) duitatibus TeutoniAquAfuntin RomanoImperio ex iftaparte AIpium,*<fpc.Similiter quod aD.Imperatore hanclibertatem impetrauerant,ne veladmandatum ipfius velalterius cuiufquamPrincipis,externum militem recipere,autforas adprAiiandu meuoeari,autfequi vilius militiam cogerenturffied munitionumfuarum defenfioni incumteretantum relinquerentur. Quoditem ab omnibus veBigetlibus,telonf.exoBiombusterra mariefc liberi vndecunaueptr Romanum Imperium effient,neveaquoquam adexterna tudicia inuitiextra territoriumfisum compellerentur,tam ab antiquitus recepta confiuetudine,quam EridericiquoqueSecundi Ludovvicijtem &CarolilV.authoritate &diplomate abundeprospeBum efi.H&c autem aliatfe multa.quA longum efi fet enumerare conceffia illispriuilegia,quAquealias Jalubriter apud ipfos conflitutafuerunt,tantam apud,exteros conciliarunt illisdignitatem,vtnouafuaoppida municipiaque adReipubl.eorum normam componere exoptauerint.Vticonfiat Annonemquendam ordinis Teutonici,olimperLiuoniam Magiftrum,in recens afe armis domitafubaBaque Curonia,oppidum confiruxiffie,nouamque Tremoniam,vulgari idiomate Dorpte, hodte etiamnumappellatam.vocaffie. Quodcum ad confuetudines &pUbifcita vrbis Tremonienfis conformare cuperets mifia Legatione,earum exemplar aSenatufacile impetrauit,vtin ipfis literis jiatutdrum quA extant,formula,annofalutis M.CCLXXV.adeumtranfmijfis,vtdere e fi. Porro etficomitatus vrbis &ditionis Tremonienfis aJola Regum beneficentia antiquituspenderet,tamenpaulatim cum adomo Saxonica Imperij dignitas translata effiet ,Cafaresq, raro in Wefiphalia verfarentur,hAreditarius effie ccepit, earatione ,vt Comitumfucce ffioresfeudi eum nomineab Imp.liberum acciperent. Hiigitur medietatem lurisfui demum in Senatum tran - fitulere,quod luculenter demonftrant literaaConrado Comite auno M.CCCXLUI. Senatui tradita, quibus alienationem amaioribusfuis quondam faBam, fubcertis legibus ratam habet,atque confirmat. Partito igitur &Aquabili iure Comes &Senatus luAfdiBionemdeinceps bnga annorumferie,exercuerunt,donec loannes Steckius,adquem totali lurt exfamilia Lindehorflana Comitatusdemumdeuolutus erat,alteram quoq3medietatem cumgladij nuncomnimodapoieftate.nec non Iure poffiejfionibusefi fuis vniuerfis ,exempto in Senatum libere transferret. Quamtranslationem MaximilianusImperatorannofalutis M.loIV.Regiofuo diplomate ratam habetatque confirmat, integrum deinceps ComitatumProconfit- Vibus &Senatui cum BVRGGRAVIATVeius.nec non Iure vniuerfiopermittens ,liberiq^ Feudi nomine, contribuens. Et cum ab antiquitus recepta confuetudine, biniconfiules, complicatis manibus,ofculumgenA ImperatorisprAbentesiyt veteres Membrans tefiantur) comitatus lurafiderent accipere,tamen hic mos deinceps in defuetudinem abijt. Quemadmodum anno M.IoXX.Carolus V.Rom.lmp. Hilbrandode Nigris cognomento S.Narzen, folita iuramentaprAfianti,demanu Comitatum hunctradidit. Et Carolifucceffiores DD. Imper• hic Lamherto illo DetmarodBerfvvordt,paretinimirumfilioque vetufia appellatione de Apriarea cognominatis,eundem quoquefub conceptaverborumformula.tradidere^ Senatus igitur,hac rationeper vrbem &Comitatemvniuerjum abfolutapotefiate vtitur,ffuitur,qui dirimentis quotidianis &tamanilibus quatti criminalibus controuerfiis ,PrAterem Vrbanum ab antiquitus recepta confuetudine,praficere[olet. Cuius tazn*n decreta* fiin dubium vocentur,finalibus ipfius SenatusJententqs terminari oporteat-/. VSATVM Vlb^eftP¥i*P°ft Motufterium opulentiffima,amplilIimaque ,vtquardecem populofisfit di- Hp£ig|2|4 conrra arfficlls-Pllm:EUa ^arione caftrum, &vnam earum munitionum fuiffe perhibent ,quas Widekindus ekmagnUm ^gmta^msbellum gerens, aliquoties detectas ScconuuiTas reparant ,qualesetiam i7„ Urg cb arger r nt- Veruma!ljex Cronicis Golonienllbus &fimul exannalibus ciuitatis Lippts referunt, MJgvWTSoift/ortiffiipum propugnaculum fuilTe,fub Dominio Colonienfis Epifcopi.Dagoberthm enimhoc iVrVUme ^Pu§nafe^eb J ellan%ue Saxombus,idem dediffe S. Epifcopo Curuberto,qui eius filium Sigebertum in- ^ | 17rat.Verum de 1fta donatione nihil referunt annales veiEcberti velCorbienfilMonachi ,velCrantzij.vel '.oleuingij. Hine communi aliorum fent&ina perhibetur Sufatum ad ius Colonienfis Epiicopi venilTe ,quum VHenrICUSLe0 PrlUaretUrSaXonia-Dequo pauiipoft latius. *P4 fita;&alH,ad ripam tippi^Di^atfimAnsarSb exrcn^eref C ^K Ut Ducatus.^n§ar^ae ?cum tam^n hax vrbs vitra Lippiam flumen fic vavr reflatur Crantim in fi «An§? le exrcnfere Peribant.Verum vt olim Angaria regnum(quia interdum etiam regnum dictum le extenderit Amm'iiarf~ n**Ca^‘ >non ac^r*Pan?^1^urgi>verumetiam vitra Vifargim fe extendit.Ita fieri etiam poteft,vt vitra Lippiam ««eMent ^ngnuaris Ducatus5cums caput fuerit in ea parte Sufatum. ™ Hmvrbem excrenerit-* T°j*corui** ^°nfeniupernibetur,Suiatum praifeduram quondam fuilfe.quas quotidiana acceffione,in tantam paula» femneraccelferir equeSufan appellationem natam,quod ob loci fimrque opportunitatem, xdificiorum aliquid in caftrum ipfum a}/ ore^eAurasminL^ 1lncreiaienI:o’S uiatum,quafi €in jUftffS/ fit cognominatum.'Complures pagosvicinos libi fubditos occupat, beri filftinea nr A^r Prf’4U°SP°pUan nuncEngua^lpte rgurt»m/indigetant,quod grauamina &onera-,fquibus ciues immunesfunt ac lis, ’frnmpnranfn! ’krm Pa!Pln (Weftphalia: lyiuis, &pecorum pafcuis, quam aruisfitktior,circa Sufatum tamen atque Hammo- ‘n1Yi’ .nnr^fh a -f?}laor°Salinarum etiam fcecunditate commendatur. Vicinus namque vrbi PailendorfF,pagus Salinis celebris, iocisnprpfCar.-fiik- lmi a’scopiam >quotidianocenfu fuppeditar, vnde non Sufatenfium modo, fed &vicinorum ,remotioribus pafllra tarmem ciuium Ue“r“r'ParPmvero falinarum domini .patntijs ,vt plurimum-ortifamil^s.vrbisfunttiues.Vrbsipfamolasfex.ad comria nrFa; a1(1 . ' ~UI?1 a"e^c!u:basaqua,qua circumagitanmr ,detrahenda: facultas, exteris eft omnis praeafa,cum aquae in lpfa vrbe fcatu- ~.g •' ‘icum Canonicorum Collegium,D.Patroclo,qui &vrbis patronus eft tutelaris,facmm.In eo hoc tempore Prapofitus -J V1ce e j li0rnlnls Godefridus Gropperus Agnppinas,Iureconfukus,Mcrropolitana; Colonienfis Eceleliae Presbyter Canonicus, °£“ eruditione,magnifquelegitionibuspercelebris.kiarris etiam ftudfisanimo,manuque fortis. * •a'- US ac '?!rlispriuilcgijs &immunitatibus Sulatienlesgaudentiinterquae id comprimis memorabile ,quodprs ceteris Weftphalix r‘ DPJls’non oum mproprio:verum etiam vicini Principis fundo,cuiuscuque generis feras venandiius obtineant.Vtitur praeterea vrbs inia mero ac mixtoimperio. &fuh Tilnfi-riffl mi Plinnrnm Ti*u;o r^nirnm A/fv-vt-st-or-./k «i»-*-» AL; ;/* ._*• .. \r f^tkiu^uiv. i. nukiiu yuLui jnciiiicuui i-cuncm oiiAcma; auccrapiouincijs pulium,omni exueratfeudidignitate.Tum &Sufatum coipit parere Ecclefi® Colomenfuvfque ad tempora, anni M. CCCC, k.'<luando wUiatienies amicitiam Adolphi Cliuenfis Ducis affccTtanmt.quod fe dicerent ab Archiepifcopd in antiquis libertatibus arcta» ri. itaque ad Ducem Cliuenfem defecerun^cui faluis immunitatibusanriquis,facramentutn fidelitatis pneftiterunt multis interim nuncijs acutens hinc,atque inde miffis ad DUcem,vtabftincret aliena ditionetad vrbem3vt ad cor rediret, agnolcens (quem debebat )Coionien- ‘em rCi ^pifeopunidominum.in temporalibus &fipititualibus :iedcum toro triennio, his atque alijsvijs nihil proficeretur,ad armaperuentum e.. loannes Cliuenfis Adolpfti filius,tum filiusfamilias ,cum valido prsfidio vrbem tuendam ingreditur ,lalutatulque aciuibus >. ,incep satque defenforfoienniiureiurando inauguratus eft.Tum validas colligens copias ditionem Cliuenfem ingreditur,vrbem Xandtef,™ ot>"“one cingens,qu* media exparte,GoIonienfis erat dominii,quani cum vi ccepiffet,inde redq tSufatum ,palliis eftjfe ibi oblideri. heodpiKusautem Archiepilcopuscomparatiscopiisad obfidionem fe parans,mult<Js libi confcEderatos conciliat.Monafterienlem.Hilaum Soceniun^oc aaos Gomites^Venerac etiam illi auxilio N^ilhelmiss Landgrauius Turingise ,Dux Saxonis^teragmina fiia dicens duo miii ia quingentos ex Bohemis,homines armis iam diu innatos ,&qui fine exemplo crudeliter de&uirent. Hi in iplo itinere, Ioannem de rioya Comitem Osnaburgi ,aciuibus vinctum ,folis comminationibus,aleptennali &tam ardta captiuitace,in qua le virproceruserigere nonpolfetjin lubhme relaxarunt. Solus R.odolphus Traiectenfis Epifcopus,& Bernardus Lippiae Comes, partes loannis tutati lunt. Adol- ©aroarum tonitrua.5 eacumea non terrerent ciues,apparatis magnamultitudine Icalis ,ftatuit varijs limul locis inuadere murum. Erat ea fcaiarum multitudo &id roboris, vt in vna tres,aut quatuorin quaque ftarent ,&afeendeirent. Cppidaniaduerfus ea mile runt lapides Sc trabesiled omnium erat validilTimum defenfionis genus.Sartagiaes in inuris difponebant permteruaila.lubiecto igne, pultes in aquis bulliente feruore milcebant.-hunc liquerem capacibus vafis,feruefcenrem fudere inarmatos,Icalis incumbentes.Exuperabat ea vis omne genus formentorum,iri ipfis fuis armis ardore excruciati luffocabantur.Tormenti genus incomparabiie.Tali tum modo defenfi muri, periere er ftaadentious piurimi ,quipro fiic aebito primi venerant ad arma. Nam Bohemi facile cellere indigenis honorem, vt militiapradati,primi ellent in periculis. Archiepileopus eo accepto incommodoioppugnationem deleruit.Ex hoc tempore, Sulatum in iure Ducis Cliuenfis permanet. Hascpartim ex Saxonia Crantzigpartim ex Colorfienfi Chronographo,partim ex manulcriptis,excerpi!mus. Ea autem qaz fequuntur, •ex codice manuicriptoin Bibliotheca Dominicanorum Sularen,annotauimus,cui titulus,Mappa MundiMagiftn Iacobide Sufato ,&c. InN^ eftphalia etiam inquit,eft Sulatum,nobilis illa ciuitas ,aritiqua &prsclara.pulchetnma &ditillima mter cieteras VCeftphalis ci- •aitates,abundans:,opulenta,& populola ,in campoplano ,inter agros vberrimos lita, muro dupliei,profundilque follis circumdata,turres triginta,lex principales,altas,firmas,ac pro defenuone diti* duitatis,!! opusellct, interiori muro annexas pergyrumhabet ,Sc bene munitasJiabet,inquam,&decem portas ad diuerfas regiones exitum ptKbentes.Sunt ibi plures Ecclefia:,pulcha: Sandorumlaudibus.fumptibus gloriolis conlummar®,inter quas magnaell famola Ecclefia ,mirae magnitudinis ,turri maximaealtitudinis, gloriofi martyris S. Patrocli, didas ciuitatis gloriofi patroni. Ibi collegium Clericorumdie noduqueDomino famulantium. Ibi religioforum lanctimonalium pulchra Snonafteria,qUiE circa Dei cultum diurnis nodurnilque horis,diuims obfequi|s,dcnotiiiime mlanditate occupantur. Eratenimhac ciuitas oppidum olim inclytum regni Angarorum,&: poftea caput Ducatus Weftphalise ,ad Duces Brunfuicenfes deuolutum ,fedab Henrico •Leonis,DuceBmnfuieenfi deperditum propter crimen laefie Maieftaris.impoiltum eidem per Fridericum I.Imperarorem.Anno XIV. fol Imperii ab ipfo patienter in poenam receptum,&ab Arehiepifcope Colonienfi Reinoldo eum toto DucatuNGeftphalire vfque ad lagittas iadumin Rhenum gratiose datum,&fic infeudatur.quia pnedidus Archiepifcopus;pra;dido Friderico in obfidionem ciuitatis Medioiarienlis ,in qua fraudulenter didus HenricusLeo receilerit. fidele praebuit auxihum ,&conftanter. Infuper &Philippuslucceflor Reinoldi dFriderico Imperatore iam dido ,pretio quinquaginta marcarum puri argenti &femitio corporali forriflimo &multiplici comparauit, €bi fuifque fuccefioribus aPontificali dignitate perpetualiterincorporauit,voluitque libi de confilio Ducatum hunc emere pretio tantille i®@ria$,<2udmin beneficia accipere propter maiorem fibi firmitatem.Hadenus ille. 2) liSin |pM wm?fiYtiiii mmm fJ.hu*Uiai»!&; Kw«H WJ j* yBk? . l " arnsbergvm. ESTPHALIA, regio formofa ac nobilis,in ter Vifurgim &Rhenum fluuios fita,in Hafliam fere excurrit,&ad Septentrionem Frifijs fe fociat ,multis &varijs Comitatibus ,&illuftrium,nobiliumque dynaiftijs,dominijsque diftinguitur,qua multa Roleuingius, &poft eum Hammelmannus, diuerfis de Weftphaha tradadbus commemorant.Inter ea quoq; Comitatus eft antiquitate ,au<ftoritate,muldsq; commoditatibus canteris praeftas,Arenfpurgicus,cuius pofleffores 6t Comites,maximeFridericus, tefteGooelino &Crantzio Weftphahae feComites fcribebant.Sunt,qui Angerfperg,haudfecus,quamArnfperg legunt atque pronuntianqquafiibi Angaria Ducatus inceperit. Quod tamen cum hiftoriarum veritate minus conuenire videtur,cum Ducatus ifte,abhocComitatu,feparatudominium fempcrfuerit.Colonienfe enim Chronicon ,Angariae Ducatum prope Heruordiam ,ibiq; primariam totius Saxonia: Arcem &munitiffimu propugnaculu conftituit. Crantzius lib. V.Saxonia cap.zj.commemorat,quomodo Luderus Comes deStoppelberch,& Arnfperg filiam Comitis de Northern duxerit,cum qua eft iftumnon folum Comitatu confecutus ,fed edam Brunfuicenfem &Luneburgenfem Comitatus,quos mater praedi&a: filia adduxerat in dotem Comiti de Northe. Fuit enim Luderi vxoris mater Gertrudis Ecberti Marchioms Saxonis filia ,qua confenfu imperatoris Flenrici Illl.ifta dominia viro dotis loco, attulerat.Itaque in Weftphalia habuit fine dubio partem Comitatus de Arnfperg ,cuius fibi vendicaui tti tulu,& multa iam etiam cofecutus erat mSaxonia dominia Luderus,quibus hoc acceflit, quod Henricus V.ei attribuerit magni Ducis fine mafculo harede morientis,Ducatum, ad Vifurgim ,propterea, quod ei nauauerat operam contra patrem Henricum- ILI. Et quia tunc omnium Saxonia Principii hareditateconfequebatur, fine dubio etiam hoc confecutus eft deinceps, q? adhuc reiiquumerat Saxonibus Heroibus inWeftphalia ex iftisdominijs,qua paruerant olim Wedekindo&eiusfilijs. Et non eft dubium,quod non paruas polfeffiones vel dominia habuerit in Weftphalia ,quia prater id,quod ex Saxonum Principum hareditate habuit,fuit ei quadam pars Comitatus, de Arnfperg cuius titulum geflit: quem Comitatu ampliftimumfuilTe vel ex eo conftat.quodFredericus Comes de Arnfperg,quife Weftphalia Comitem fcripfit,& tunc viuente Ludero partem Comitatus tenuit ibidem,potuerit fuo tempore omnes fere reliquos Weftphalos fubigere,Colonienfem,Monafterienfem,& Paderbornenfcm Epifcopos,atque alios: Et quemadmodum cum Ludero aliquado op- 'pugnauit,& vicit Henricum V.'itarurfum idem Imperator eius opera vfus eft, contra Saxones :Hiftoria tamen non referunt,an aliquid amplius prater iftum Comitatum vel potius eius partem ab Arnfperg habuerit ,poftquam auderet fe feribere Comitem Weftphalia,quiaOtconisBauaria Ducis &Saxonia filia fuit Friderici mater. Luderus fadtus Imperator,non habui tmafculam prolem,fed Gertrudem filiam collocauit Hehrico SupetbiO Baiiaria Duci,huius auus maternus erat Magnus DuxSaxonia.cuius Ducatu acceperat Luderus, ben eficio Henrici Vi quem tamen pofteaoppugnauit. Et ita Henricus Bauarus cognomento fuperbus,redit ad maternam hareditatem,quia Luderus imperator,ei in dotem attribuit totam Saxomam,fub qua etiam erat pars illa Weftphaliae comprehenfa.Ex hoc natus eft Henricus Leo, parens omnium Ducum Brunfuicenfium &Luneburgenfium,quicumdiuomniapraeclare tam in Saxonia,quamWeftphalia gdfifTet, excidit tandem gratia Caelaris Friderici Barbaroftae ;aquo fex fententia Principum per publicum decretum Goflariae omni honore,ducatu,&beneficijs ab Imperio habitis ,exutus eft *atque deinde dominia,vrbes,ditionesque fuae, ad diuerfos Imperij Principes peruenere. Arnfpurgicus autem Comitatus,quando ad Epifcopatum Colonienfem deuenferic, norivnaeft hiftoricorum fentecia.Crantiusin Metropoli fcribit.lib.6.Qjod cum multis de caufis. Anno 1164. Henricum Comice ibidem obfedifienc Epifcopi Colonienfis,Paderbornenfis& Monafterienfis, atque Henricus Saxoniae Dux,qui fuit Leo, eiedlusque Comes tandem fit Caftro,verum ita receptus mgrana na,vc poft obitum fuum,c6fignaret Ecclefiae Colon ienfi Comitatum iatque ab eo temporeputac Crantzius ColonieufesArchiprxfules, cotana illam dicionem, antiquiffimae illius nobilitatis tenui fle. .. ' ColonicnfeChronicon,aliterConaitacusad Epifcopatum acceflionem refert,ex hiftorijs Epifcoporu Colonieiailurn, qusmanufcnpta:hancitacommemoranc :Conone ArchiepifcopoTreuirenfi, Colonienfem Ecclefiam gubernante, acceftit eidem Coiontenfi Ecclefia: nobilis pofiellio, videlicet Comitatus de Arnfperg, cum vniuerfis caftris, terris, dominijs,iuribus& pertinendis fuis,hoc modo:Godefridus fiquidena vltimus Comes de Arnfperg,habens vitorem nobilem de domoComitum Cliuenfium,cuna ambo lpfiad femlemperueniflent xrate,5cliberos non haberent, idem quoq; Comes ftatum Colonienfis Ecclefiae,in partibus Ducacus Weftphalia:,concuflione guerrarum,ac atroci bellorum &iniuriarum mcurfu,tempore vitae fuae muitocies perturbaftet ,tandem,fanas mentis coufilio, fuae conditionis tempora recenfens,&improuidegefta, meliore commutatione fatagens reformare, idem ipfe,prarfatafuaconiugeCom’ti{Tafimiliter annuente,contulit donatione perpetua inter viuos,di£lum Comitatum de Arnfperg Ecclefix Co!onienfi,cum caftris,forcalitijs,terris St dominiis,hominibus minifteriaiibus 8t vaiallis, St cum omni patrimonio &attinendis di<£!i Comitatus: Quorum quidem nonnulla de caftris,opidis,atq; iurifdiftionibus eiufdem Comitatus, aiitea ad ius Colonienfis Ecclefiae iure di 1videlicet dominij percinenda, ab eadem Ecclefia in feudo poflidebat. Et vt huiufmodi donatio profatiComitatus pro firmiori fubfifteret ftabilitate,ipfeComes ceftit perfonaliter dicio Comitatui adhuc viues, dimittensrealirer pofleffionem caftrorum, terrarum& omnium bonorumipfi Comitatui pertinendum Colonie nfi Eeclefias fupra ditia:, Recipiens pro conamutacione ceffioms huiufmodi, certa alia bona Ecclefiam ad asftimacionem redituu atq; prouentuu ipfius Comitatus,videlicet, nobile caftruBrule,cum fuis pertinendis,&nonnullis aliis prouendbusatq; redditibus certis ,ad vita: dudum ei dem Comitatui alfignans ,retentis duncaxat praefata: Comitifl* quibufdam caftellis & bonis, pro fuo dotalitio.m dnfto Comitatu pro ipfius vitae duftu. Idem quoq; Comes ,paucis poftea fuperftes annis vita difceftlt,donatione quidem profati Comitacus,ipfius obitu confirmata.Hac,ex manuferipta Epifcoporum Colonienfi hiftoria excerpi! mus. _* Atemporeiftiusdonacionis,ComitatusArnfpergieus, penes Ecclefiam Colonienfem permanfic, cuiuspraecipuum opiJam Arnfpergum,adRuramficum,arcem editiore monteadiumftam habet ,gratam 8t commodam Epifcoporum relidendam,vt quae rncunda fimul &vdlia venationis exercicia,pifcium iceqa copiam, expraeterlabente Rura praebeat. 22 DANIA. ANI A, terra continentis extrema in Ardtos extenfa,quas habet folidi& continui tradus partes, eas, magna vndarum interruptio, onl V3ria freti reflexioris obliquitate difcriminat,Ducatum Holfatenfem ,Thiecmarfenfem ,Slefuicenfem,Scaniam, Hollandiara, giam,& Iutiam prouincias habet, &infulasmira amoenitateprsftantes non paucas. Regio titulodecoratur. SCANIA, magnitudine &opibus,facilefuperat reliquas regni prouincias. Ali; nuncuparunt hanc Dani* partem Scandinauiam,- pro Schondania,id eft, amoena Dania,Ali; Scaniam,atque alij Sconingiam. Multis igitur afcriptoribus compellatur nominibus Scondia,Scondermarchia, Scondania, id eft,am*na Dania. Plinius aliquo loco Scandiam &alio Scandinauiam nominauit :fed manfit illi vfitatius Scondiar nomen, quod pulchritudinem fignificat,quoniam coeli beneficio,telluris obfequio, portuum &emporiorum commo. ditate,tnaritimis opibus.lacuum &fluminum pifcatione,venatione nobilium ferarum, inexhauftis diuerfi generis metalli venis ,oppidorum frequentia.civilibus inftitutis,nulli cedit beata: regioni.Atque ita quidem de Scania fcribit Daniel Cellarius,audor fpeculi Germania?, qui vnico eloquio, fub hac Dani* parte,etiamBieechingiam cum Hollandiacomprshendit, fed nos de Scania feparatim.Ea regno Sueti* continens eft. £t nequaquam vt Crantzius aliorum relatu deceptus refert ,vndique aquis cinda,latitudo duodecim ,longitudo ododecim eft milliarium. Media eft inter Bleeckingam prouinciam &Hailandiam, quarum illa, ad Auftrum,harc ad Boream clauditurieft autem regio Dani*pulcherrima, armata viris,opulenta /rugibus,diues mercibus, Ecclefhs ple” na,pafsim arcibus nobilium ,curijs,prs dijs,& monafterijs ornata.Metropolis in ea eft Londa, fiue Lundia ab Ellebogen tribus milliaribusdiftans, acorum circumquaque iacentium fecunditate fortunata. Vbi traiedusexCronenburgo in Scaniam, Arx eft regia,excelfo mmonte,Helfingborch ,&iuxta’oppidum eiufdem nominis,inde tribus milliaribus in meridiem,alia eft ad mare Arx,landeskroon, ex qua ad Malmogiam; qu* &Ellebogen dicirur,duo funt millia, na. Eft ea infigne emporium ,&pr*cipuatotii)sScani*ciuicaspropternundinas&frequentesnegotiationes. Hinc, duobus ad Auftrummilliaribus eft Falfterby,vicus,ob Halecum capturam celeberrimas, ad quem certo anni tempore ,ex diuerfis Germani* Daniatque ciuitatibus mercatoresconuenire folent.Fuit h*c Halecum captura,olim circa Rugiam,& in littorePomeranico, fed peccatis populi crefcentibus ,inde in littus aquilonaremigrauit ad iam didum vicum Falfterby. Verum paucos ante annos,captura etiam illa rarior eft fada,& fenfim in Maftrandiam,qu* in primo aditu Noruegi*ciuitaseft,declinauit, vbi hedie,& in locis occidentaIibus,max!mo emolumento capiuntur.Eft Scania ferax omnis generis frumenti,gens bellicofa. Nam ea.vbi bellum cum £uecisgerendum prima ceuIitnitan:a,adarmavocatur,vndeferocibrc*teris.]ncerpr*fe£hiras,quasHeret, vocant, maiores Sueti*quefinitim* funt Gsd:ngheret,& Froften.Ex quibus Dani*pr*feduns,duobusitineribus,fedadmodum difficilibusinSuetiam perueniri poteft. HALLANDIA.a parte aquilonari,Scani* eft proxima ,qu*Noruegiam verfiis Boream,ab ortu,Suetiam attingit.Initium ,vbi Sca ni* continua ab itnmenio promontorio fumens,quod Hailandr Aafs,naut* vero Kollen nuncupant,& fecundu littorale tradum vfq ;ad Elfeburgum, Sueticam arcem extenditur. Ad ortum, eam Sueti* partem attingit,qu* VVeftergotia dicitur magna agrorum fertilitate pr*dita. Hinc vrbibus, arcibus, templis,nobilium habitationibus, pr*di;s, &pagis pafsim exculta. Scd.quibufdam in locis proximo belloSuetico nonnihil deformata. Ciuitates maritim* funt, Hollandt Aas Lahelm,Helmftede,Falckenburgum,VValbisrg'um,fexto inde milliari Elfeburgum.regni Sueti* Arx.InlittoreHollandi*, innumer* funtinful*atquefcopuli, fine nomine, quorum feries fe late circa Noruegi* littera, &promontoria extendic,Frumentis &pifeibus abundat,cigni,grues,anferesanatefque fviueftres* qu* magnis agminibus *ftiuo tempore eo commigrant, ad maris littus,&in lacubus,ingeniofo &fubtili aucupio capiuntur. Et, cum in hac regione pafsirn nemora funt,ac fy!u*,in quibus 'upi,cerui,caprioli,vulpesacleporesabundant,hinc multum oper* venationibus pafsim impenditur. Quin &boum &e quorum numerofa agmina in Germaniam quotannis emittit. BLEKINGIA, tertia Scani* prouincia, ad Auftrum porrigitur ,non procul ab ea Sueti* parte,vbi Colmariana ciuitas,cum arce fita eft. Germaniam refpicit,& has habet ciuitares,vel ad mare,vel ad unum aliquem maris fitas.Trelleborgaro,Ifted iam,Santhamer,Ahufium,SeIsburgum,Elleholmiam,&Rottenbytqu* ad fines Sueti* fita eft.lnco!*,vt plurimum cum Germanis maxime vero cum Lubecenfibus &Roftochienfibus ,frequentes negotiationes ex“rcent,agroscolunt,fed potifsimum pafcuis gaudent.De his iam commerueritis tribus Dani* prouincijs, bene fcribit Crantzius, quod fimul iund*, fpaciura conficiantduplo amplius.qaam vicina,quam ftatim ingrediemur, Zelandia. NOBlLISSFMVS totius Europ* finus,vuigoOr SundtScaniam aZelandia difpefcit.Ita per excellentiam hoc Danicum fretum vocatur, alioqui °eneratim Sundt.quoduis fretum defignat. In hoc autem finu pro mercibus yltrocitroqueexportandis,rurfumqueinaeheadis,a!ibuetranfinittendis reddent eft ratio.Quifecus faxir,capita!eefto,& bona,quantuIacunquefubtradta,regiofifcocedant.Hacergo velificantes,dorfuro maris fecanres,quocunq; foluerint, has fauces intrare, debicumq; portorium,velis dedudlif,regio qu*ftori pendere tenentur,quibus tranfmifsis,mox alij onuftiores, ratione reddituri cateruaum appellant. In hoc igitur fretu Dani* Rex.omnss quafi Europeos negotiatores domarepoteft. Vidimus noftns temporibus.Anno 1587. quando nobilem & aureum hunefinum Rex claudens, Hollandos atque Zelandos mirifice anxios reddidit, quorum fexcent* naues ibidem detent* funt ,ob illatam iniuriam Regio legato CaioRanzon io viro nobili,quem Rex cum literis &mand3to Brugiam ad Ducem Parmenfem eiufdem anni lanuario Menfe ablegarat :Vbj inreditureb. feliciter adHs,& catena aurea cum effigie Ducis Parmenfisdonatus,a Statuum militibus ,tertio aBruxella milliari captus, Bergam ad Zoomam,indeRegijs referatis literis,&erepta catena aurea; 17. lanuarij Hagam Comitis in Hollandiatn deducitur. Et ita tandem grauioris periculi metu drmittitur.Ad tantam vindicandam iniuriam.Dani* Rex fisum hunc claudit ,&fexcentasStatuum naues in eo reti net, donec muldfsm perfoluerent triginta millium imperialium dalerorum.Ex quibus CaioRanzouio,obcaptiuitatisperpeffas iniurias,decem millia Rex gratiose donauit. & PORRO, etfi omnes naues intet Scaniam, &zelandiam, per nobilifsimirm hoc fretum nauigare foleant,tamen frequenter accidit ,vr minora naui-jia quibus ab infulis &locis vadofis minus eft periculi,ex Holfatia& Lubeco,vicinifquereg.onibus foluentes.per Balticum marenauigationesfuas inftituant ita tamen,vt in oppido Niburgconfueta vedfigalia Regi Dani* perfoluant. ZELANDIA, inter reliquas regni Dani* Infulas,maximafequitur,cuius!ongitudoxvj. latitudo xiij, eft milliarium. Habet ciuitates xiij. Arces Regias feprem.Parrochias propemodum feptinger.tas, Traiedfus in hanc Infulam multi,breuifsimus ex HelfinburgoScani*,cui ex oppofito Zelandia exhibet Arcem vere Regiam Coronebvrgvm munitifsimam &inexpugnabilem,Friderici Regis opus.Cuius peculiarem deferiptionem damus. Infula h*c rura habet pinguia &fertiI:fsima,abfqueftercoracionefegetes omnis generis proferens. Saxonis hiftorici patria. Vrbium in mediterraeis pr*cipua,RosTCHiL- dia eft, ficaRoe,id eft,Reye,& fonteadmirando appellata,qui editiore loco litus, perennes vndarum fcatebras euomit. Huius etiam vrbis accuratam deferiptionem dabimus, anobilifsimo viro Regio Cancellario D. Nicolao Kaas nobis pr*fentatam, peculiari volumine,quod defola Dania meditamur. Ha e. Ma,Regni Metropolis,a portu mercatorio,& nautico confefiu commodifsimo nomen trahens, Academia inclyta ,Regiam hanc infulam exornat :Verfiis aquilonem Helsingora eft,vrbs litteralis. Sequitur deinde Arx omnium roagnificentifsima,quam rex Friderieus fecundus villa diruta, loco omnium amcenifsimo lingulari apparatu condidit,eamque de fuo nomine Fridericebvrgvm nuncupauit- Fi oNI aproxima eft,Infula aliquanto minor Zelandia, fed fertilitate felicior. Copiofo enim frumentorum prouentu ita abundat, vtad remotifsimas regionis ea quotannis pafsim emittat,pr*fertim filiginem &hordium.Quemadmodum etiam annuatimnumerofos boum &equorum greges GermanisfuppeditafQui littorainhabitant,pr*ter agriculturam, pifcationibus etiam incumbunt, vnde haud contemnenda rei domeftic* compendia fibi comparant. Necde funt, ob multas per totam Inlulam fyluas,ceruorum,capreolorum, leporum atque vulpium venationes. In eiusquafi meditullio, Metropoliseft OttOnia vulgo Oucufe&e/ Vrbs Epifcopalis ab Ottone primo,multorum teftimonijs *dificata, circa ea tempora ,quandoHeraldum Regem ad fidem Chriftianam fufepiendam impuliflet, eiufque filium Suetonem efacro fonte fufeepiffet. Harc vrbs.emperium eft Infui* prsftans, in quocircafeftumEpiphani* infu!anorum,acpr*cipue nobilium frequens conuentus,fic vt Chiloni; in Holfatia celebrari folet. Circum Ottoniam veluti centrum, *quali prope diftantia, relicu* ciuitates in maris lirtore,ica funt condit*,vt portuum fitufqueoportunitate, negotiationes fuas nonfoium in mari Baltico,verum etiam per Suetiam, Norueg am,Rufsiaro, Belgium,atque Germaniam late exercere foleant.Nomina earum h*c funtjNiburg, Sieinburch, Faborch, Aflens, Bogens, Middelfart, Keitemynde.Regias Arces Fioniaquatucr habet Neuburgum,Hagenfchouvv, Hinfgagel,Efcheburg,Et curiam Rugardt.Pagos complures, &Nobilium pr*- dia nonpauca. Eft enimhac infula ob coeli amoenitate.&iugera fru<5tuofa;Nobilibus viris gratiftima. Sunt etiam qu*da in hac infula loca, bellicispr*lijs noftra memoria nobilitata.Eft enim mons quidam Ofchenberg neu procul ab arce Hagenfchouvv,in quo Regis Chriftiani terti; aufpicio Ioannes Ranzouius Eques Auratus dux belli, ingenti pr*lio deuicit Ch-iftophorum Comitem Oldenburgenfero, Anno Chrifti 1535-che x;.Iuni;,quo in conflidiu duo Comites, alter Hageafis,aIter Tecklenburgenfis inrerernptifunr,quorum cadauera poftea loco pugn* effoffa, Orronium delata, &in templo S. Canutifunt fepulta. Circa idem etiam tempus in monte Faufcheburg.qui miiliario diftat ab oppido Afcens,aliquot rufticorum millia c*fa funt atque profliga ta.Plures Fioni*adia- centinfol* minores numero 3^.omnes fere habitat* Sc cult*,quarum fangelandia maxima. Has autem omnesob huius loci angtxftiam ,in Indice breui narratione oeeferibimus. . . ... Ivt1aoccidua pars Dani*,quam Ptolom*usCherfonefum Cimbricam appellitar,inter duo maria longe in Boream, quemadmorrodum Italia in auftru porrigitur. Ab Albi flumine ad Aquilonem,odfu3ginta prooe mili laribus Germanicis ad oppidu Schagenn porredia,mulras ampias,& infignes regiones conprzhsndit,latitudo eius,vbi maxima,nempe circa Akbsrgum xx.milliaria habet. Ea autem duplicem conftituunt Meridionalem &Sep:entrienalem,in Me- Zs L1raiejtus esc ochanen m DVbrwyiam efl miGarium 8lUCVS iCANZOVtVS, TRJDEfLTCI ir. Dama? Rxgis lus confliarnrs, tam vtruisque Ducatus Sleflricenfls blfatix, quam JJithiriarlorum Gubernator Scc.Trudt .ingulare prxlidiu. Sic patriam epusq^ jioshra exornaLat. == Jpromontorium ‘JrTornfnis pd ondutis 2icitrhertzk£r^ b"< Se^elflrorp .Tfdr/im rerbercg7SL (hrijrophoro fif£s, vdi tumultuantium conias fuperawt—5-* wrch Opp loco7cui .C- adjijnatum 7Jeditioja rus ricarp multitudo %g|| xw. 772/zS exercuerati contra Qdrijh'anum (fierem infirjens a^.> ^Sfrucnsbojfbm Strenuo,£?r nolfifiimo dedi duce, JOA-KttETKfiSfpoViO , ^ ^cix^stenshroch ^caesa e/P(ac dfiwata, capto eorum ductore (demente eiauedro., puipwmdea diademate coronat', loflcsficlenspoenas , qOttejimt,£<>, piotdOttq_ \l.Jmp. Hinc inJ?ifu(amj. fiirdolmfidei propaffjarv %d\ CriporjQ 9$*. Jgtij <£” XAI ‘PToZS >1&. is-^sdy %o-o$2 °r&L. 'Vteftenvichj Kurzjs^Pyart oj^fiirfellcnis mons —— .V-r, M Norder Iud E3§a !•» nf f0.9 'TEB1LO -X-CIJ- XW <&}y f fS^BSs Sunalerlo 'qqvT.SBCS'BOB.CS- qO l^jsyari ^^filerjb-anii ^pB&npler J^L,, ~ ( %t-p1angelan *£Wr '* ^ Santhoimer m. -w--"-9s v *>* .rj* ARRO ~\ L.aynusJmus, yue co trunu Cimfris(Ptoton W&- tfvQw° Oj (%^0 J.bAobt Car/tmtq-^RfO y,o*er «'iJxirPit. 'd, oV 0el2rLt ycmgnj cum.—' ‘*°J¥ttylrrtcenbyi~p^ Zirminum iricum, aut Maniae 'J\ecjrmm 7multisJui jsartib- Occidente, Oceano J^crmamco; aSeptentrione fadet, amoenas, jertifes ,.•'popafofas.P^nd HJudyamojiim ad~ Cronendurqum arcem, ores ai injuds,pd Sealandia r: s, cui Cimdrica Cdnpon acfScaeam Ojjjj. Qirnfr i, et nOidymapia .'dduca miernatione,Ulecn .<D mnis intefiejjtumjluc tib, ab ortu, Susdia, ameridk \Prdwejia terminatur.Pf: Suediae uicina, Scdaniam^, 'remsdx. OrfeJpndurjo mSeadzndiam, (ocuji[etjpimam_, ‘BCzfnia, Siue Oopenfafiiia,pdes rejia, Seafandiae aeC iliquot iipidie fudfunt, pt ada.Jeifoccidentalior, d^anjelandia .pnde, ‘Tidnia, quae d\ ipsa- V: ha minor, cui (eVtem et trijinta infulae minores adiacent. £xcJr iimia_ -doreads, proxima, ddedine 'lidnslia, reqio peninfu cajiut,Je r hctendit. Jn Qmdricam dic (fenerofi ac d\lobi/is uiri pfE7\dlfI jiarent > . anorum ' <_A ~aboma 'arca, uei pUrmheke. IFrr^r, \ilgPZiP/, lanaiam, Uleckinjiam jjromncias (am, traieclus ,(fn ejua teolonium Salandla, Talstna, et mim Sstebiou meridiem 'onis artii niionalis luria ex Saxoma adi tu,fits eft Hoifatia qua veteribus,quod areliqua Germania ,per Albim fluidum ad Barcam diuulfa fit atque incercIuf3,Ncrdaibingiaeft dicfa,ac Romani Imperi) Boream verius extrema di no.ac limes lemper fuit. Eamque ob caufam,Imperator Henricus Anceps, limitaneam prarfe£turam,in vrbe Slefuicenfi nonnihil imperi) limites pr*tergrelius,conftituit.Habet aurem lu tia protermino Aulira iiF.idoram fluuium,qii!2ti occiduum decurrit,exitque in mare Britannicum,Frifios dirimens aThietmarfis, limes proinde Dani* atque Holfztiat.Sequens autem Regio, Slefuicenfis Ducatus eft> qu* &lutia auftralis dicitur. Ab Eidora decem &o£to milliarihus, ad Koldingam vfque protenditur. Ametropoii Slefuicenfi,&peruetullo emporio nomen habet,OHm luti* Ducatus appellabatur. Quem Waldemarus Abelis Regis Dani* pronepos,primusin feudum accepit abs EricoRege.circa annum M.CC. Koldingalutiaborealis vel Cimbrica feptenrrionalis diota,Noruegiam verius feexcendens,ad promontorium Cimpr:com,iuxta£chagen, ob lyries ,&vadofum ijsin locis m2restiautis celebre ,ac metuendum oppldum,incuneum.coarftata definit,&: ad decem Germanorum milliariumlpacium in mare excurrit. Sed Iutia,qn* auftrum refpicir,anguftifsima eft prope Siefuicum,vbi Irca fiuuius ab occafu,& Silia abortu 1fimum faciunt Que primo cadofridusRex Danis contra Carolum Magnum,tanquam limitem regni fui excitauit.Poftmodum Thira Regina Dani*,Heraidi regis mater reparauit. Deinde Margarethi Regina Danis,cui nomen inditum Nigr*,mater Canuti Regis,tertio muris ac fofsis amplifsimjs firmari fecit.Et Dennevverckeciasnnuffi vocatur,Verum de mirabili hocDanorum vallo, confule peculiarem de Slefuico.tabuiam. Anglisaxones fedesfuasolim habuerunt inierIutiam&Saxoniam,qu* terra inter Iutlandiam &HoIfatiam,S3xonum in angulo firaeft,&S!ia flumine accppido,ab vna parte clauditur.ab altera vero, finu freti atque vrbisflensburgenfis terminatur.Hi autem Anglii Britannis inuitati tribus longis nauibus.cum copijs auxiliaribus,quas ipfis adiunxerunt 1uts &Saxones/untdelati. Quod illis fadiu facile fuit, cum fine portus optimi in Oceanooccidentali.ex quibus in Britanniam,paucisdiebus,traijcerepotuerunt.Cum autem Britannia ab illisdefenfaefiet,non foluris ftipendiis, perpetuum domicilium & ledes in ea fixerunt. Et Bricannia auouis incolis nomen accepit,quod hodie retinet, quemadmodum &lingua eius gentis, multum habet affinitatis cum Da - rica.Quod plurima vocabula vtriqui genti communia oftendunt.Hac igitur occafione Bricannia ab Anglofaxonibus occupata ,in duo regna Angicrum ,Se Scotorum eft diuifa,vtBeda,Crantzius,& Cimbrorum annales reflantur. Errant igitur csteri.qui Anglos ab Engers in VVeftpha;.ia,aut ab oppido, Ancklen pjtnerani*,ortutn habuiffe fcnbunt.Conftatenim ex Ptolimso, &Cornelio Tacito,Anglos,antiquifsimosefie terrarum feprentrionis ad Oceanum incolas Tacitus enim Angios coniungit Arios,Elifios,Maximos,qui eam eciamnum appellationem retinent snimirum Ar, Aifen, &Mone. Qusfunt vicins infui* fubieft*R.egi Danix,Se Ducatibus Slefuicenfibus, Seda enim recenfet diuifionem Britannis iater Saxones, Anglos ,&lutas. Hxc illuftns &Nobilis vir D.HenricusRanzoukis,tradfatude periodis imperiorum accurate obferuauit. IvtIaporro ab Ifthmo,adDanicum opus paulatim ficlatior,vt feremanus,fiabracbio inceperis, formam reprsfentare videatur. Eft tritici. Uliginis, hordei,& panici ferax,prsfertim qua ad ortum vergit. Nam occidua pars,aqui!oni propior,frumenti minus fettiliseft, led paicuis vbique abundat pinguibus-Hinc aliquot boum &equorum millia,quotannis in Germaniam emittit, Vrbes habet z8.Epifcopatusquatuor.Ripenfem.Arhufienfem, Aalburgenfem, (vrbes funt celebres maritim*)& V-Viburgense,vrbs mediterranea,ob.comitia regia maxime celebris.Kabet &1una Arces Regias zo.Monafteria 14. prater ea.qusrpafsim in duitatibus exiftunt.ARH vsia,emporium eft celebre,ob portum ,quem ingens illud promontorium Helienis efficit, quod ab arce regia KolIoe,per ditionem Mols,vfque ad akifsimum montem Ellemansberch,ad duo milliariafeex:endit,& tam fuo,quam infularum aliquot obieeffi, placidum nautis squor efficit Ab Arhufia aquilonem verfus.quinque milliaribus ingens finusad oppidum Hobrojutiam ingreditur. Ab hoc finu,quinque funt millia riaad AlboRgVm emporium ijs locis,&frequens &celebre. Nam I.unfurdt,maxijns profunditatisfinus^randioresetiam naues, adtpfos Alburgi mu~ ros deducit.Et totam VVensliam areliqua lutia,prxter exiguam continentis portionem diuellic,& paulatim ab Alburgo ad occafum vergens ,adeofe dila- -®tat,vt aliquot infignesinfulascontineatdunt &aliquot oppida,vt Lemvvick,Tifted,Nicoping.prxterea aliquot infignia monafteria.ad iftiusfinus ripas.eondita.Hinc non multum diftar anguftum illud fpacium,quod eft inter Oceanum &linum Lunfcrd,Harbooer vocitant, adeo exiguum &humile ,vt fpirante vehementiusCircio, intumefeenteque Oceano,gu<ftusex*ftuanees,fein finum aliquando effuderint ,&pifces ex la ifugi ne aquarum ,fint mortui. Ab hoc Ifthroo duobus milliaribus ad ortum,eft infula.clim Ottonia,nunc vero Thirholm,aRegina Thira nuncapata.SiniKjquo in infulam hanc aditus pacet Ottofunt vulgo dicitur,cuius in fua Dania Crantziuslib.4.cap.19, meminit.Hinc Boream verfus,traijciturin Infulam Monde quatuor milharia longam sinde in prouinciam Sslling alittore aquilonari,vbi ex Morfoe in Wensliam traiect us eft vnius tnilliaris. Vvens liA,peninfula,triquetra eft quafi,cuius latus breuifsimum ab Alburgo in Schagen,quatuordecim eft milliarium,vbi in conum deanens, paulatim feadfolis ortum aeftiuum inflediit. Hic eft ille Iutix angulus,ob pericula, nautis adeo infamis &formidabilis. Na ingens dorfum &Syrtis longifsime fe inmareprotendit,vt,quituto,& citra periculi metum efTevolunt,nonpropius,duobus milliaribus, ad littus accedant.TaleefromnelutixIittuscccidentale,vt,quiin Noruegiam,vel ex Oceano in Orientem nauigareintendunt, longocircuitu lutiameuitare cogantur. Sunt tamen quatuor omnino, montes in hoc longifsimo littore, ex quibus naurat fuas habent obferuationes,& indicia.Incolxpifcaturam exercent.Cum aute portum,& fidam nauibus ftationem no habeant,nauesfuasex alto venieRtesscor.uocatisin lubfidium focijs&vicinis,exmariinlittuspertrahunt,vfqueeo, quo fiudtus maris tranfcendereeafque leuandotundendoque Ixdere minime pofsint.In ligneis domibus ex tabulis &afferibus conftrudfis,habitanr. Cum vero foium quod incolunt,vndique fit arenofum,quod ventus in quamcunque partem,ceu niuem impellere foleat,fxpe accidit,vt arena eorum domunculas inuoluat,vt mane furgentibus, nifi per fumma tedfa,nullus pateat exittus,quareftudio,ficleuiftrudlura funt compadfs.vt non magno difpendio,ab vnoiiralium locum transferri pofsinr. Ha» luti* regio paisitn compafcua,quo fic,vt ungulis annis,multa pecorum millia longinquas in terras emittat. Nam conftat,quod ex ifta &alijs Dani* prouincijs,quibufdam annis,vitra quinquaginta millia boum in Germaniam fint abadla,de quibus Gottorpix vectigal eft depenfum. Quod CrantziushiftoricusexMela refert,Iutiam incultam frugibus efleffiefane ita, fi Me!* atatem refpexetimus, fi vcrbqualis nucceft, *ftirr,abitur valde excultis a&pagis, oppidis,Nobilium pratdijs, arcibus, monafterijs atque Ecclefijs ita exornata, vt in VVensjia ex rccnteprcDe Hiericgoppidum,quadraginfadu* turriger* Ecclefi^confpici pofsiaN j^^iLjVALI Uii cC Ilii Uitt Z-jGlaii.VUiV.<£, UL ct j^l cCHUiU3eiv_ Ci dUU5 ilici i. ilii ,VjUVLH —• "*” 'Sunc indigctant,defenfioni ,maximis &innumerabilibus vndique conquifitis laxisftnterqac compacta,&fiftucata ingentium arborum robora, compactis atque conclufis ,ac loco fundamenti demerfis,tam valida cft ex ipfo maris fundo eduCta, vt immanes pelagi fluctus, magnis prouolutos p-roceliis, atque ad vai1urri ,murofqaehornfono boatu acfremiraillifos,citra vilius peri culi meti, ai, fuftinere queat. Mirantur exteri fymmetricam &harmoniam firudtune Italicam ,mirantur quotquot hoc caftruni intucnruivqui Danica rura vel maria luftranc.Nam foueis,va!lis ,propugnaculis ,machinifquegrandionbus,coiubris,ferpenrinariis,pluteis,mortariis muralibus, variis &admirandi generis munitionibus, lulphureo mtratoque puluere,& omnis generis commeatu vfqueadeo inftructa, vt vix atia.quod conftanter aixero,fot:us Europce,huic arci comparari debeat. Hocfatentur ingenue quotquot in remocifiimisor- bis region bus,rerum vifu dignarum,curiofi obferuatores fuere,tam exteri, quam Regismaieftatisfubditi Quales inter primos Henricus Ramei,Gerardus Ranzouius,Benedictus &Nicolaus Alefeldii ,omnes remotiflimis peregrinationibus culti. latus magnificis ac plane regiis conclatiibus,cubiculis,porticibus,menianis,adfiuporem ,magnifice exornata,qua; picturis tapetiiqueveftita,in quibus omnes Danis reges acu venufte depicti videntur, fuperne, iculpturis polita &auro obducta refplendent. Tecta cupreis obdufta laminis ,pauimenta diuerfi generis coloribus variata nitent. Muri crefisad normam lapidibus confiant ;foues aquis inftruct:£,eodem Iapidum genere afundo ad fummumvique vtrimque munita; Phegia in hac Arce culina,prout etiam balnearum hvpocauftum,inquo vtenfilia omnia diuefque fupellex tota argentea Media. Arce, area eftampla,& vilu jucundilnma.Nam quoquo verfum oculorum aciem pandas,vel turres prscelfas.vel rectum,fole fpiendente ad inftar auri nitens, vel muros magno ingenio eiegannque ftrudturte artificio, &fenebris confpicuis ornatos porcicus,& regiam familiam,delectamque nobilitatem paffim inambulantem,&aream tam fpaciofam ac latam occupantem videbis. In qua,inftitutis theatris &fcenis ,comoediae exhiberi ,ignes volatiles proiici,fpectacula,ludi,triumphi,decurfiones equeftres,folennia haflarum ludicra infeitui poffunc.Tornecumaca vocant,in quibus cataphracti,haftas vibrare,fimulato &ludicro confiiftu ad exercitia equeftna informari folent. Quin Scfons largus ex-cupro conflatus nitentibus aquis abundans, ares medium occupat, tatis ornamentis iiluftris plane, vt intuentibus fit admirationi,cuius ftrudfura,incredibili fumptu facta. Videntur illic'flaturexreaefufih opere,iufta hominis magnicudine,raro ac nobili artificio facta; ,varias orbis nationes accur are repnefentantes,qua; bombardas, clypeos,arcus,gladios ,&diuerforum generum arma, pronationum diuerfirategeftant, ex quibus dulcem Arcis neceffitaubus aquam, copiola vbercate emittunt. Adarcis mcenia, qua mare &Huenam infulam refpiciunt, videre eft admirandae nobis, &prorius ftu- I' endes magnitudinisfaxum,quod plane nullis viribus humanis loco moueri poiTe videbatur, huciuITu Regis pertractum,cum hac inferiptione: ANNO M. D. LXXX. FRIDERICVS II. DANIT. REX ,GYRAVIT HOC SAX VM APRIMO SVO LOCO, VBIVICISSIM ALIVS SVBROGATVS EST LAPIS, AD HVNC DEVOLVI LOCVM. Hic ZelandiaSchania prominentibus vtrinque promontoriis,ita prope coeunt,vt vix parui milliaris inter fe relinquant maris fpaciurrgquod vocatur, DerOrfunt.Per has anguillas tot ingentia Germanis,Liuoniar, Suetis &Ruffix flumina,in Orientale mare fe cxonerantia,ceu per catara&as,prscipiti curfu,in latum illud inter luriam ,Daniam &Noruegiampelagus exeunt. Adhunc locum omnes naues orientem verfus,& vice vetiam OceanumOccidentalem curium inftituentes,ve!uti ad centrum coire,arcemque ipfam, vti fedem &reildenciam Regiam,velorum depofitione dececer cohoneftare ,&vectigal Regio collectori pendere necefle cft. Et cum in vtroque httorearxpofitafit, hic quidem Coroneburgum ,illic Helfmburgu, Rex,fi quando id ita nccefficas poftulat, fuis in medio collocaris nauibus ,ira has fauces occupare &occludere poceft,vt qualemcunque etiam numerofiilimam cladem,ab ingreffu vel egreffu cohibere poffit.In huc locum fepiflime vno die ducenras,fxpe etiam quadringentas,interdum etiam fexcencas,atque adeo plures &onerarias naues,ex diuerfis Europae partibus coriuenire contingit. Rex in hac Arce gubernatorem haber, Gerardum Ranzauium/Henrici Ranzouiim Ducatibus Sdcfvvici,Holfarix& Thiecmartis vicarii filium, maenis peregrinationibus cultum,qui Germaniam,Grxciam,Pontumquc Euxinum peragrauic ,&v-x Co- Ita nnnooolirana vroe Hierofolymam fe contuli c,tum,per icalia mSe vjafii am in Hnpaniam Alacritum ,oc mLufitaniam OSifiponam profectus,! ccr fuum Lutetiam Parifiorum, &in Angliam conuercit. Inde rurfus iri patrium foium Holfaciam.actumin Damam fe recepit. Hcifingora oppidum arci Coroneburgicx fubiacer mari tam nrooinoua vicinitate iunetum, vt eius procelloii fluctus impetu fuociuium hortos frnftuiatim exedant atque elidant. Nundinis frequentiinmis, &peregrinarum mercium adueetione clarum, in quod multi conuens &magnarij, diuerfis ex locis confluunt. Qno etiam conquifitifiims quaeque res. ISVM |i!aaLlia!iaiUL»i™H»-ir..ii-ii-.:-.ii. -S5SB m\uv'\w INCISVM FRONTISPICIO ARCIS CORONE BVRGENSiS CARMEN. I Nclytus hanc celfam Fridericus condidit Arcem, Nomine quifimul&forte Secundus erat. Rexpius fi iuftus,mitis,robuftus in armis, £hii tamenintutuspratultt arma tcgs. CuiRegina thoro viditfociataiugali, (JVLechelburgiaca nata Sophia domo. Quapariter virtutis amans,(ludiofa mariti, Rionoraconiugifplena decore dedit. Ergo vbi pacatos ageret Rex impiger annos. Struetur# tanta moleperegit opus. . Muniuitcp, Arcem,velut aficis, haudquodin ijht Spemfibi tutela prafdqglocet : Nec vehit antiqu<efiructor Babylonis,ouando lactet vt humana roborafatiamanu ijleluit poenasfa(tus, dum (eptimus annus Cerneret amentemper(imitema,feris. Rex nihil ojlentat Danusfi credit fi optat Prafidto tui umfilius ejfe Dei. Scit bene ,nifaueat Numen,quod robora nulla Ceichalybe,aut durofacta Adamante tuuent. Ergo dat Afrorum,terrafanaris fcreator, lnquo[femflo Rex Fndxricm habet. Vroffer vt ille diu,fifabalesfericj Nepotes, Has habitent,firmapace vigente,domos. SIC DE EADEM HAC ARCE RANZOVIANA MYSAE EST,vbi,qua regnofunt conficiatafuh vno. Hacpenetrans,qua nonponere velafilet. Ruraprocellofi diuidit vnda maris. Omnibus hic opus efl merces vtfateantur, fi illas Scanica rura vocant,.necnon Zelandica,qua nunc Subducta redimant pro rationefibi. Sub iuftofieptro,Rex Fridericus habet. Hic in vtrogpfita e(l infimi littoreponti, c_Hrx,Regi qua nilgratiusejfepotefi. TRominafiqu#ras,h#c Helles,ilia Corona Nomen habens,Domino efi vtragfidafio , Nauis enim non vlla marifi credit Eoo AL FAmaefi lufHnumfiruxijfein rupibus Arcem , Rara quifuerat Cafar virtute Secundus: Ex hac Europam atqueAfiam telluris fi aquor Raucifonum mediofieclabat lumine Cafar Inue£1aspelagopuppes,terrafep repofias: Condidit hancArcem regni Fridericus in ora. Virtutihic nulliRex fipietate Secundus. Rex amathanc Arcem,Regni fiperfecla Coronam, Preuenit hinc auri efi argenti tantus sceruus. Huncregni vt neruum dicere iure queas. Adirentur reges aun.argentiffodinas , Jfiuas ipfis tribuit dextera larga Dei. Nonminor efi, quem de multorum mercibus amplis Prouentum Danist RexFredericus habet, VD. Ejfe dedit nomenfedvirtus inclyta Regis Xerxisfilendorem,Cr«fiquoq. £vicerat aurum. Deficit hae velut,exfecula Rex altus vtrina £ Ardloum,occiduumqffretum,hinc fir Scania longe Nec nonfertilibus,Zelandia cernitur aruis. Ius Regis cogitpuppes hic (jjlere curfum, AEra dare,inde ratisfelici nauigat aura. TOPOGRAPHIA INSVLA HVAENAE IN CELEBRI PORTHMO REGNI DANI AE, QVEM VVLGO OERSVNT VOCANT ,SITAE, IN QV AARX VE.AK1BVR.GVM DICTA, QJ AMPL VRIMIS, VJRIA£XACTAQV ERATIONE ELABORATIS Machinis Aftronofmcis referta ,in fummsillius (ciendae honorem 8c inftaurationem aTYCHONE BRAHE,nobili Dano,Domino dcKnudsdrup,circa Annum M.D. LXXX. exaedificata eft„ VIVS infula; medium vbi Arx ipfa confiftic,eleuationem Poli quinquaginta quinq,-, vel quinquaginta quatuorcu dimidiograduu obtinet, &ab occafu remouetur partibusj/. fere. Habet autem in circuitu 8<6o.pafius maiores, quorum quilibet >. pedum affumitur ,vnde duo quafl miliaria germanica mediocria mambitu adaquat. Qux, cum in celeberrimo totius regni freto,per quod quam plurima; naues ab Orientali in Occidentali mare,&vice verfaiucundoprofpcftutranfeunt, conft; tuatur, qutedam etiam praecipua huius regni oppida in propinquo circuitu confpicic.-In Selandia,Hafniam Regni Metropolim Academia Regia mercaturaque celebrem, verfus Libanorum diftanrem tribus miliaribus. Helfingora,vbi naues praetereuntes foluunt vediga- ^ia, Se Arx Croneburgum dicla, magnifice aRegc Friderico Secundo nouiter extrufta eft, verfus circium duobus miliaribus remouetur. Totidem etiam Helfmburgum in ipfum fepten trionem,idque in Scanite lictore diftar.in quo etiam Landskronia,vnicofaltem miliari diffica,verfus Eurum patet. Lunda, qux licet maritima non fir.tamen huic fpecia cur verfus Mefieurum in diftanna 4. miliarium. Malmogia vero Vpophtenicem refpicir, remota miliaribus quinis. Has ciuitaces infula in circuitu videt, &viciffim ab his,cum fit admodum alea, profpedatur.Licet vero non admodum magna fit, nulla tamen eius pars ociofa&ftenlis exiftir, eftque ferax frugum, &iumentis abundae, alit damas, lepores, cuniculos &perdices in magnacopia,& pifcaturte circumundique apprime opportuna eft.SyluuIam habet ex corylis, vbi nulla nucum vermiculis vnquam infeda vifa eft, vt neque glires haec tempora patitur.Olim quatuor Arcibus infignis erat,cum Huenelltegigantifiae(cx qua haec Infula nomen accepiuccreditur)pofteri,incer quos Hugo& Grunhiida apudGermanos in Athletarum hiftoria celebres, memorancur,illam inhabitarent.Nomina arcium adhuc recefentur:Syndeburga,qua verfus meridionale littus fita erat,quemadmodum Nordburga oppofita partes, circa Boream obtinebat. Karheadia vero ortu hyemalem.veluti Hamera teftiuum refpiciebac.Harum quatuor Arcium fundamenta adhuc confpiciuntur, fed rudera nulla funtrefidua. Licet vero Infula haec admodum alce inter marinam falfedinem exurgat, tamen nuu!os& fontes aqua; duicis.nonpaucoshabet.Eftque inter alios fons, qui nuila vnquam hyberni frigoris vehementia congelatur,quod alias in his Regionibus eft clariftimum. ORTHOGRAPHIA ARCIS VRANIENBVRG, IN INSVLA PORTHMI DANICI HV1NA ,OPT. ET POTENTISS. REGIS FRIDERICI SECVNDI DECRETO ,ASTRONOMIAE INSTAVRANDAE GRATIA ATYCHONE Brahe D.deKnudfdrupextedificat^. Explicatiopartium exteriorumpraecipua domus. Alanua Orientalis ex Ionico &Dorico opere compofica. B.Coenaculum hibernum F. Lapis fundamen- 'talis quem pofuit Magnificus Dn. Carolus Danzams Legatus Gallicus. G. &H. Feneftrs celis fubcerraneai.C.Camerapro hofpitibus.Suncque verfus occafum duaefimiles. M. Mufatum rotundum cum Bibliotheca &dobo magno aurichalcico,cuius diamiter 6. pedum eft.K. Cauea auiaria cui fimilis refpondec verfus occafum.L.Laboratoriuni chymieum fubterraneum &rotundum concinens 16. varias fornaces arti Spagyric^ deftinacas.I.Foramen per quod dimittuntur Carbones pro laboribus Pyronomicis.Z. Cella fubterranea pro reponendis lignis ad comburendum hybernotempore.X.Coquina. D.Camera Regis Rubea.* Camera fiana odogonalis. E. Camera Regime caerulea. His tribus refpondct verfus occafum Coenaculum maius zftiuum viridi cofo re exornatum ,vnde naues omnes ex vtroque mari occidentali &orientali per frecum illud vitro cicroque fttquentiflime comeantesiucundoprofpedu videri poliunt. X.Feneftrcefupenoris contignationis.O, Obferuatormi-n maius meridionale,fexinfignes& maiores machinas Aftronomicas continens. P. Globus volubilis cui imponitur inftruinencum inter obferuandum diftantias ftellarum ,cui fimilis verfus occafum refpondet. Q. Ambitus odogonalis 111 quo fitus eft globus predidus. N. Obferuatoriu minus meridionale armillas squatorias maenas concinens.VV.Defcenfus in Laboratorium &afcenfiis mObferuatorium. R. Obferuatorium maius SeDten trionalecuatuor magnis inftrumentis Aftronemicis refertum.S.Obferuatorium minus Septentrionale alias Armillas JEquatorias magnas capiens.T. Alius globus verfacilis imponendis inftrumentis 1nfer- uiens. 27 ,:>\ '.- <,in».’i»mm,,,irj^ M///////M ^.^U-j.iuuuTTuiTiC. elaboratis infiaurati .p, circa J^fTemplum ._D. ^lr?c /p-# Vraniburgu c. Ujpcim ct ha (litatio artrflcu, aftronomica insfrumeta conflcientiu D.Sul terrama qu$c&Jb~n&ura, Terna organa ashronomica concinis JL ^rcdium oeconomm$ desfinaiu. t. fajus 40. rushcot^ daSirationes continens- G. Torum rudiciafe ‘li.Sr(uu(a corc- (orum. I.^4-uicolctru aucupium. iFG.-iucupm Jalconurrt-O. 'pograpJiia InixcI® Hirenae xn celabri -thmo Regni Damas, cprem Vulgo Oer-' Lt uocanr.Rfiigiata Colonis iS8<5~- s-aiai icns,cui etiam verfus Occafum fimilis refpondet. V. Locasin quo ficus eft globus ille magnus, t. Suprema Camera oftosonalis proxime infra cufpidcm domus ,ex qua vndiq; pacet profpedus habens in circuitu ambiri! quem Galenam vocant fupra tectum, yy. Struaurre octogonalesin quibus imagines excitae Anni partes reterentesconfipiciuntur,& per artificium Hydaticum,quandoluber,gyrantuFjaquafque lingula: ternas /urfum attollunt. /3/3. Sex camini in vnumdefinenres verfus Auftrum»& alii iex verfus Boream, mquibus omnescamini tonus domus diftindim concurrant, N. Locus in Horologio (enante horas per campanamqua: fuperius pendet inj.A.Pe^alusoftendens vndefpirent venti,qui dum circumuoluitur infra tabularum fupremse Octogon - excamerx fTer indicem volubilem.omnes ventos,prour quotidie flant,indicat; vnaque horxfub eodem tabulato patent per alium indicem ex eodem centro reuolutum.Atque harc efl exterior domus delineatio quaiispa- "tec ab Oriente a(picientibus,quibus omnia eodem modo refpondet ab occidentaliparte, quemadmodum Meridionalis &Septentrionalis facies etiam fibi ipfis in omnibus affimilantur. ichnographi£explicatio. AIanua Orientalis.COccidentalislanua.S.Tranfitus quatuor ad angulum rectum concurrentes.B.Fonsaii Aquarium volubilem rorans qui aquas hinc indeeiacularur.D. Coenaculum hybernum.E.F.G.camerx pro hofpicibus.L.Gradus maiores per quos afeenditur in fupenorem contignationem. R.Coqnina.I. Poenu.K, Puteus profundus40. vlnarum artificio Hydatico feruiens,& aquas perSyfiphones momnes Cameras totius domus diftribuens.M.Ambitus pro lignis reponendis.O.Gradusmpoenufubcerraneum ducrntes.S Circuitus fuu pra Laboratoriumjvbi in quafdam fornaces carbones deficiuntur. P.Gradus minores ducentes in Laboratorioih Obferuatorium. R* Cauea auiaria verfus occidentem. Q-Alia cauea auiaria verfus o'rcum,in quibus aues libere in parilis arboribus hinc inde volantes cantitant T. Bibliotheca. VV.Globus ille magnus aurichalcius,4. Camini. V.Men/x.Y.le&i,N. loci fecreti. Sunt autem omnia in hac tota difrnbutione/e inuicem refpicientia &xqualia,itavt quatuor CamerX, eiufdemfmtmagnicudinis, itidem &turres vcrinqueadhxrentes cum fuis ambitibus,' Porticus etiam &acria decuriarim conclauia xquabilicer dirimentia, eandem inuicem magnitudinem feruanr. Omnia vero quas tum inlchnographia,tum lnOrtographia confpiciuntur proportionem magnitudinis eam habent, cuius Bafis quadrata mtelligitur in quolibet latere eile pedum 56. Delineationis totius capacitatis explicatio. ADomusprxeipua in ipfo meditullio totius capacitatis extrutta ,&per quartior lacera arquale quadratum *efficientia in4.mundi plagas exaetiffime vergens,ita vt dux turriculae Meridiem &Septcn trionem,ambae verovalux Ortum& Occafum exquifice refpiciant. E. Porca Orientalis opere ruftico& Iuicanocompofita.D.Porra Occidentalis eodem opere elaborata. Habent autem has dux portX fuperius duos canes maiores Anglicosexeubatorescum fua domuncula, vt vndique aduenientes latratu mdicent.B. Officina Typographica maioris domus Idxam in parua forma referens.C. Domuncula pro feruis,etiam maiorem domum,quo ad frotifpiciareprxfentans &fubterraneum habes carcerem.F Exterior valli facies G. Interior valli forma cu fua planitie,vbi duo coniunctim fpaciari poffunt.N. Quatuor vix verfus ambas portas &vtramque domunculam ducentes,in 4.mundi plagas adamuffim excurrentes. O. Quatuorianux hortorum. M. Vmbracuia amoenitatis gratia in hortis conftru&a.L.Horti herbarum &florum H.Horti arborum varii generis numero crecentaru.L Ludus quem^tfftntafelvocant.K-Ludus globorum quem Qvoflftffd vocant.Atque hxc eft totius capacitatis generalis defcriptio.Habet autem valli ambitus figuram quadratam,cuius lingula latera continent pedes 300. Altitudo vero ipfius valli ab imo fundamento eft pedum 18.Craffitudo ciufdem infima eft pedum 14. fuprema vero vbi ambulatur, pedum 9. Domus ipfa in medio fi ta,qux etiam exacte quadrata eft, habet in fingulis lateribus pedes jo.Alcicudo muri 40. Turres vero rotundi aMeridie &Septentrione annexi habent 20. in diametro,quibus ambitus exterius adhxrentes addunt pedes 9. Porticus ab Oriente &Occiaete inferius quadrati habent 14-pedes in quolibet latere, Tota altitudo domusaterrx fuperficie vfque ad Pegafum fupremum eft pedum 70. Domus etiam tota, quaquauerfum patet.hypogxa habet xdificia, quorum profunditaseft pedum duodecim ,hxc vero fubterranea cum fint,non hic reprxfencantur. I HAFNIAAFN IA,Dani* Metropolis, vrbs in Zclandia maritima, in planitie fita,ab ortu brumali aa meridiem vfque ad occafum brumalem vbique mari alluitur ,adiacente ad meridiem infula, Amagger, quas porcum incredibili commoditate celebrem pnebet. hxcurrir enim ad orientem in Balthicum mare ad ftadia quatuor,vadofis &perpetuis arenis impetum maris f*pe vehementiflimum retundens; quo fit, vt inter didam Iniuiam Amagger, &agrum Hafnienfem orientalem ad quingentos palliis tuta concedatur flatio nauibus. Admirabilis &hic confpicitur natura; prouidentia, qu*particu- aresqua.dam nationes ab initio regiis nauibus ,regnique cuftodibusfidiffimasdelignauit ad ipium littus, ne longius in mare excurrendum toties edet nautis ;Eftque ioicns,rurnbus &*dificiis contiguas videre naues.vaftiftimis molibus, maximis cum ,.r,nlunt cales ftationes,& in omnibus totius Europae portubus non facile numerabiles. Loni.u omu** e,, m.larii vmus &dimidii verfus meridiem, latitudo fex ,interdum quatuor ftadiorum. temama eif(yt omnes maris BalthicOpercnne promptuarium Hafnienfibus datum; ab Hollandis frequenter eolitur,quos mediocri propofita libertate,euocauit Chnftianus fecundus:Hi ftrenmftime agrxcultur* operaiinauances ocumento fueruut Danis, vnaiores vfuras ex folo ipforum peti polle, improbus fx accedat la- or.l.at,qua proxime Ciuitatem refpicit, quadraginta quinque paflibus, infula paruula intercedente ,in qua •arx piae regia, &annqua vifitur,iungiturque infula h*c ciuitati duobus pontibus ita conftrudis, vt nauibus mgrcim egrcuiimq; concedere poflinc.Vifuntur in hac quoque infula Armamecarium Regium;StQu*ftur* donu. mter has infulas alternante fluxu, refiuxuque maris,quamuis incerto atempeftatibus (praefertim ab occafukumali fl 3nribus)exciraio, cuftoditur porcus, &expurgatur infigni natur* artificio. ASeptentrione ad occalm brumalem,palud ibus Scftagms vndique cingitur, pr*terquam quodfoffis &vallo latiflimo &altiffirno eam locus natura, &hominum mduftria vndique videatur munitiffimus. Eftque circuitus vrbis ab hac pardanc circularis, recta linea terminatus amari,qui circuitus,quatuoradfummum ftadiis deferibitur. Hias autem vrbis tenuia fuere initia,Nam Abfalon Huide,Archiepifcopus Lundenfis &Epifcopus RoefshiidfflliSjVir nobilitate generis,fapientia.animi magnitudine,patri* amore,atque in rebus gerendis foelicitace &fuffifrupr*ftans,munitionemquandamineainfula,inquanunceft Arx magnis fumptibusextruda ,fieri curait,cui appellationem defuo nomine,Axelhues,indidit,vt eo melius aduerfuspyratas, locus ille defendi poflsiuiTit etiam iis in locis, vbi hoc tempore fplendida *dificia fungcafulas quafdam pifca torum poni:Eftqj locuspofrea Kiobmans Haffen,id eft,portus Mercatorum vocatus. Quod negationes ,cum apyratis vrgeren» tugiirecepcum haberent.Hiftori*h*c accidifle perhibent circa annum Chrifti M.C.LXV. Piiiiileg’avrbipnmaaIacoboEpifcopo Rofshildenfi data funt,anno M. CC.LIV. idibus Martii,&poftmodumi) Inguaro Epifcopo confirmata ,Anno M. CC. LXXXII. Qu* aucta Regum diplomate Erici, Anno M.CCC.XIX. Voidamari M.CCC.XLI.& Erici Pomerani,anno M.CCCC.XXII.confirmata funt. Iumunicipale,quopler*que Regni Danici Vrbes vtuntur.a Chriltophoro Bauaro,anno Chnfti M.CCCG. XLIlobtinuit. Apeeadem h*c priuilgia, quibus alia acceflerungdiuerfi deinde Reges confirmarunt.Vt Chriftiernus,eius nomis primus,anno 1455. loannes,anno 145,2.Chnftianus certius,anno 1536. &Fridencus fecundus ,anno fa- IutiSijj9- lier pr*cipua regni ornamenta,merito cenfenda eft Academia,cuius inftituend* facultatem Rex Ericus Poratanusa Martino V. Pontifice primus impetrauit.Quam cum ille ob diuturna bella,quibus magno Regni incoimodo implicabatur, perficere non pofiet, ChriftiernusOldenburgicus, qui primus in nobiliflimam fa= milim fuam Regium axioma inuexigtandem anno Chrifti i478.permiflu Sixti Romani Pontificis, Impetratifqiub eo Academi* Bononienfis priuilegiis, ad optatum finem deduxit. Apue hinc quidem Iacobi Middendorpii error apparet, qui fecundo de Academiis Orbis Chriftiani libro, Haffisnfem hanc Academiam,primo per Fridericum tertium Dani* Regem, circa annum Domini ij39.eredaoie aChriftiano Regeinftauratamfcribit. Cum Fridencus aliquis tertius Dani* Rex nunquam in rerum nacmfueritj&Fridericus primus ante annum Chrifti 1593. in fata concefferit. Panamaucem Academi* eredionem,fundatoris filius loannes P.ex cofirmauit,& Scholam, noua fundationdtabiliuiganno i498 Chriftianus vero tertius anno i>39. eam Profefforum &lectionum numeroadauxit, 'additi! quoque redditibus certis, quibus viginti ftudiofi alerentur. Tandem autem Fridericus fecundus ,anno Chrifi 1569-Iulii 22.maximo tum feruente bello ,cum vicino Sueci* Rege,& ProfefforungSalaria munificentifliDie atrxig& fuperionbus redditibus,quibns vigin ti illi ftudiofi aliti funt,annuas obuentiones.anno i)6g.addiditt nde oduaginca alii iiberaiiter fuitentari queant. Ita vt cen cumftudiofi illic. Regia munificentia,nunc viuat Panarium Vrbis templum S. Mari*facrumeft.In eofacrantur &coronatur Dani*Reges,Canonicorum Collpurnolimfuic.Aliud eft Spiritus fandi.TernumS.Nicolai mari vicinius. Quartum in Arce, Quintum, S. Pegquod hoc anno1386.magnis impenfarum fumptibusa Friacrico fecundo reftauracur ,vt ia eo uermamcaiationis homines facros conuentus habeant. / fpeclfttlum hoc plane 11 dotrtis decertantes. R? 28 mmm mm AWMKMmlr,t (ftl «tftt iiKlililtUtiU «^aftBBHl *fl|iljli WWi ;4 'f fli "tim :’ ,\' -A-v-./ !3WHIWHIKm ITZOHOA T/Srm tifjimc -yCoIJmuc Op. p«i ® Wmwm 5^.:- vi S^PIv FLENSB VRG VM. ,LESWICENSIS Ducatus oli mSaxonis Marchionatus,vnum ex tribus lutis epifcopatibus continet, Cimbrica: Cherfonefi pars,poft praecipuam Slefvvicenfem vrbem 5FLENSBVRGVM oppidum ,ad maris orientem refpicientis littus cum portu multam nauium capace,oftentat. Originem, nomenqueaFlenone,Viro nobili,fortique milite habere,annales perhibent, qui prope littus maris Balthici habitans, eo ipfoiii loco, vbi nunc fitum cftFlensburgum ,cafasquafdam pifcatorias ,libi tributarias habuit. Adhas poftea tam vicirii,quam exteri.loci commoditate addudti ,no folum confluxerunt ibiq; 'S fuam fedem collocarunt, verum eciam ex pifcationis quseftu, &paulo poft.nauigationis cdmmodis, aduenarum congreffu &frequentia adaudi ,formam &titulum oppidi acquifiucrunqvtfic Elensburgum,quafiFienonisburgum,nomenobtinuerit,circaannumChriflii2oo.Paul6pofl: huic nouooppido,Waldeiliarus Dux lucis, ius municipale cum quibufdampriuilegiis conccffit, &Angulari diplomate cofirmauippqfi natalem Domitii 1284. Quod ius,& qux priuiIegia.progrelTu temporis partim aDanis, partim alutis ScHolfacis Ducibus adauda &confirmata fune. Oppidum hocinrcr montes excelfos,iittori maris orientalis adiacec,in quodeiusportus fe extendit.tanta commodi cate, profundi tate,&fecuritate,vt Anguli fere emes ex domibusfuis naues mercibus implere, &eafderh rurfus exonerare poflinr, vt non immerito Crantzius id oppidum terra mariq;rebus gerendis opportunum feribat. Amceniffimo, Stfaluberrimoinlocotedificatum eft,nec non punffimis fcatet fontibus,abundantiaq; omniumrerum affluit, qua: ad omnes neceflirates pertinear, dides habet magnificas &(plendide exftfudas.Ad htec Parochias aliquot magnifice sdificatas,quarum omnium. S.ioanriis parochia eft vetufiifiirna,efiq; longitudo eiuspafluum 2341. fita fub eleuatione polari y51grad.30.mim Arcem habet fatis pulchram in monte collocatam ,eiufdem nommis,yfbi imminentem,& omnium oculisexpofitam.Verfus meridiem habetGymnafium,a Ludolpho Naaman Minorita fundaium.Sepultaeif in hocbpidoWalderhari II. Regis Dania: filia, cuius fepuichrali lapidi htec etiam hodie inferipta legutur:Sophia,Marchiomfla de Brandenburch,filia quondam Regis Waldemari Il.hic fepulta eft cum prole fua. Vamari hsc ciuicas experta eft fortunam in bellis, qua=gefta fiunt interReges Danis,&comites Holfati^ 3propter Ducatum Slefvvicenfem.aliquoties tam aRegibus Danis quam comitibus Holfatis obfefta ,nonnunquam expugnata &(poliata efLScribit in fua Saxonia Crantzius lib.xo.ca.25.Ericus R.ex DanisFlenshurg opidu ab HenricoCorhite,ob damna iHata Danis,pignoris loco accepit ,donec certa pecuniaria fumma perfolueretur. Rex accepto oppidoqufik profundiffimo cingi foflato,quod hodie quoque cerniturtmurum fuftolli,& vicinum montemfofiatis ambiri,vc facile appareret,quid manimo geftarct.Comes didam pecuniarum fummam circa finem anni depromere paratus, reftitutionem opidipopofcerejfed Rexauerfatuj, nullas aures pratbuit,femper caufas texens ex cautis,cur no oportcrcc.Facile enimtergiuerfatur,qui potentia antecellit. Idem libuO.cap.50. Addiphus,comes de SchouvvenburghHenricoHolfato mortuo, cumin prandium impuberum ducum cum alijs ftrenuis viris vocaretur ex Ducatu Lunenourgenfi ,eDioecefi Bremenfi ex Weftphalia, octingentis collectis militibus,aperto Martetufis ,fugat isque Danis,nocfu Flensburgh opidum amari ingreffus, perueni tin conucncum fratrum,& inde reliquum oppidum facile fui iuris effecit ,&tum in Holfacia: minorum Ducum poreftatem redijt.Demdein obudionc quadam,vc Crantzius lib 16.cap.40.refert, Henncus DuxSlefvviccnfis,& comes Hoiiante, lancea cuiufdaril interemptus eft, pofl cuius mortem ab Adolpho fratre Henrici ,vna. cum arce deinceps fu perata eft. Et hoc modocurri pofiea Adolphus bello inter Regem Danis ,ac proceres regni cc ipfumcorapoiico, Ducatum Slefvvicenfem ritu (blenni infeuddm accepifler,verus Dominus Ciuicatis ac Arcis factus,quo fine haerede morcuo.ad Chri ftianum I.Oldenburgenfem Regem Danis deuoluta eft,qui erat narus ex fororc Adolphi. Er iam ahno Chrifti 1584.oppidum,vna cum arce, fub dominio Sereniffimi Regis Danite Friderici II. Chriftiani abnepotis florer.Sed ortu nobili tauit Flemburgum pneftatiilinfi nominis caelator, fculpcor, &pi&or, Melchior Lorichius,qui magnis remotiffin. arum nationum peregrinationibus cultus, Graeciam ,Itaia m,Galliam,Belgium peragrauit, vt eius artis peritos excellcncesque imicaretur,&videret artifices, ad quorum imitationem tam accurato indicio fe contulit,vr publica ipfius opera,&elegafitiffima edypa,magiftns fuis,Itah$, exterisq; nationibus nunefint admirationi. In primis autem ,Soli manniTurearum Imperatoris, Selymi filij,6c Ifmaelis Perfarum Regis Legati effigies,quasm ats Conftantinopoli fCulpfit.Quin & Fknsburgenfi huic patrite ornamento etiam exftintThomasille Finchms, Geometricis artibusdc feri pcis clarus. SVIcVM. v LESVICVM, Cimbrica quondam totius Metropolis, ampliflimum, &ex commerciorum frequentia oppulentiftimum oppidum :fed nunc pro fatali eius cafu, non ea magnmccntia confpiciendum :litum in ipfo Iftmo Cimbrica Cherfoncfi, vbi inter C‘UO mana,Oceanum fhlicet Germanicum &mare £oum,fiue Balthicum, minima eft cerree in L^rv-apc-do ,qus etiam iufti milliarij germanici longitudinem non excedit. -Nam umen xhrena^ftii Oceani, vique ad Hallingftedepagum3rcfluit?aquo Slefvvicum oppidum,ad Silam,fmum Maris Balthici, haud plus vnico miliari diftac. Crantzrus,& qui Saxonum confcripsere hiftorias, aliam Slefvvico aopellacionem attribuunt, ,,T,j, qU?met , lam"Un?, apud Danos &Frifios vfus renncre videtur. Hi enim fua lingua hoc oppidum Hedebui vel vt anj, Heiaeba nuncupant, eb quod aquadam Danite Reffina cuiHeths nomen, dicant primitus elTe conditum. Appellacioms Hedebui veftigium, in occidencali liftore ad Sliam etiamnum fupereft. Ecclefia nimirum,qus vecus Hedebui nomen retinet. Quod fi etiam Danum,vel Phrvficum Colonum,germames linguae ignarum, iturum Slefvvicum, aut inde redeuntem interroges, quonam l'e conferar, aut vnde veniat, non Slefvvicum, fed Hedebui,refpondebit. Inuemoeciam in annalibus CaroliMao-ni, aquodam anonymo Monacho confcripcis ,Slefvvicum prifeis temporibus, Slieftorffnuncupacum fuiffe. °Moderna aurem oppidi nuncupatio,ex Saxonici idiomatis proprietate originem habet. Saxonibus enim &Cimbris,Wic oppidum dicmir,pofitum ad linum aliquem vel maris,vel fluuij(vt latius deducetur in indice.) Cum autem hoc oppidum in finii maris Balthici politum fit, isque antiquus Siis traHus fuerit ,quod alueus eregione oppidi ,fe lmiftrorfum flectendo, finum effecerit :Qui cnamnum (®ie QBtcf) ab incolis nominatur. Hinc ©Uefsvicf/ &Slefvvici,eft orta nuncupacio. Eft autem peropportuno ad negotiationem ficu,portum habens ad exercenda commercia, commodiffimum. Ohmenim exBelgio,Bricannia,Gallijs,& Hifpamjs, ad oftiaEgdors fluuij nauibus merces cranfportabantur, quas, per Threanam fluuium, Hollingftadium fubue&s/acili negotio Sclefv vicum, ac inde,per mare Eoum, in Danis, Noruegis,Suecisque regna,necnon Liuoniam,Ruffiam,Boruffiam,aliafque Germanice Prouincias, quas mareBakhicum alluitgmportari poterant. Ambitus Slefvvici,dum Vrbs amplior fuit, idque hodie adhuc ,mcercifa &interrupta vallorum &aggerum rudera monftrant, fi principium ab occidentali latere Siis fumatur, apud fuperftitem Ecclefiam, cui Heddebui nomen manet,vbi Slia linum,occidentalem plagam verfus, efficit, quem vulgofEte SBtcf) vocant. Videntur ibi vallum, fofisque vrbis fuperftites,atque adhuc fatis integrat. Qusdam piis etiam lignei pontis ,per quem tranfitus fupra linum fuit, compendiofa via, qua Ecklenfordiam,Chi!oniumque itunante paucos annos apparebant. Huic loco mons altus imminet,Oldenburgi nomen habens, arboribus, fruticibus, &fpinisvndequaqueconfitus, vt propter denfitatem, afcenfusfic difficilis, in cuius fummitate Arxpofita fuit munitiffima,clauis Ifthmi Cimbrici. Ea etfi omnino nunc diruta fit, vt nihil reliquiarum fuperfit, manent tamen tres foffs profundae, quibus olim fortalicium illud circundarum fuic. Eam arcem, cum vrbe fuoiecfa, cum Henricus primus Imperator MarchioniSaxomsfedem confhtuiftet, illo mortuo,Dam obfederunt,expugnaueruntque. Vifunrur edam adhuc loca,& caftrorum veftigia. Ingre fiam quoque linus iftius obftruxeruntDani, vt nulla iufts magnitudinis nauis ingredi queat, fed armentis, equis,curribufque vadum fit. Acea Vrbis parte,qus Aquilonem refpicit, agger fuit,in orientale littus Siis, vbi nunc Slefvvicum oppidum eft. Tum temporis enim Slia tam alte,vt nunc Gottorpium,Arcem verfus, non afeendit.Neque Gottorpium adhuc qs remponbus conditum erat. Heque etiam hij, qui nunc Gottorpium ducunt, aggeres erant. Sed erat pars illa Aquilonaris tota paluftris &faltuofa, vti adhuc lacus Buftorpianus, &,qui Calidium alluit,ter iSrrchfeot dictus, nemusque &laltus(^Jokn) nuncupati demonftrant, ira, vt tranfitus Slefvvicum, per illumaggerem faltem pateret ,Efletque natura loci is craftus munitiflimus. In eius aggeris medio loco editiore, propugnaculum erat,caftrum D.Georgij. Quo in loco,DuxAdolphus denuo,noftro tempore domum sdificauit, cuius fundamenta, fuperiori anno, fub terris inuenca/uerunt/atis operose muris exftruda. Aggeris edam vna pars fub aquis manet,qua: Fauonio Zephiroque ventis, aquas abigendbus,adhuc cernitur, &ab eis loci gnaris ,tamen non fine periculo ceu vadum aliquando tranfitur. Cinxit deinde aliud vallum ,vrbemSlefvvicum a Siis orientali ripa incipiens. Vallum illud continuatum fuit feptentrionem verfus, atque colli munimentum impofitum,quodadhuc exrat, &in delubrum verfumS.Michaeli dicatum eft,prope forum vrbis equinum. Videtur &valli aliqua pars ,qusintercifa,in orientem porrigebatur verfus fon tem,e quo canalibus aquas in oppidum deriuantur,vulgo,(fer ppm&onr) Indeque haud longe,in lacum Shas, qui dlocv dicitur,vallum illud defije. Antiquus hxc Slefvvici ambitus fuit partim arte, partim natura loci munitus.Sed vt&prsfenti eius oppidi litu &conditione agamus, Danicis docemur hiftoriis,primum Templum Deo vero &sterno conditum &dedicatum fuiffe Slefvvici, ab Erico Rege Danis fratre Heraldi, quem S. Anfcarius ad Chrifti fidem verbi diuinifedula,& fideli praedicatione conuertit, anno ChriftiD. CCC. XLVIII. Quo numero annorum, abhocnoftro tempore, anni M. D. LXXXIII. fubducfo relinquuntur D. CC. XXXV. anni, ante quos hsc patria Chnfto Saluatori noftro nomen dedit. Verum fequentes reges non diu in ea fide perfeuerarunt,vt in Indice latius deducemus. Circa annum, anato ChriftoM. LXIV.SlaufciuitatemSIefvvick capiunt, expugnant, depopulantur,funditus extinguunt, &Religionem Chriftianam peffundant. Ceffante autem iam Slauica perfecutione ,auctus eft Slefvvici cultus diuinus,pleraque monafteria &templa sdiftcata. Reftaurata eft imprimis CathedrahsEcclefia, stque opibus &redditibus audta. Exftrucfum eft etiam ab Anglis, prope forum EccleftaS.Spiritus, quod adiun- 31 Cxum 5CLI <c_o te i®e» $• Mj Wmmri mm mmmmm HgS it ii» # a:im sp “ iPHii -smil mS5S5s Mni — B mi ?lfli Iwp pIUI Hi ipn v?. • Sil mmm § IWi ,2SKSS3^e«®SPU-~ pniH fBgPT* MM assi mtii* Mi^njRI Ppf mlfiOH» y&K: m&m fef-i --P 1~ 'SrC £""a wter gffjSriSffar ~“--iT ___ FI. V Vi'WA* fc-,4 B«SE '' ^ifflfil liitanmimmiuiiiuial Kl sa ~•.... ^N>^x>^s\\SS\\\\A\'--PvAvN\\\ '\\'\\'.\\\\sv\>\\\\ >N\' Wx•''> VA; k- Gottorpia 'Tortibus aflottis babet arx.Jflottorpa nomen, Tiotfiitici dudum epam tenuere duces. pmJhudet bone nec non munire bibomt/jolvbus, Scejje ibi cjuoI'r ?rinceps inebrus efleJo!et. Slefuigum, fianicies inter Scotos-Jjieffatur etfinrbs Quae beet exipua eJ},aquom binaflecat £'tdberfonejl Cimbrorum dicitur esTrus Cion p-ocubaCfrena flumine uebfero.. 'Tyanorum ,Jrruxit epiod ppoiepridus opus Sfesmjum porro nos illam flemus mfle , JQuoflbaris aflmruum esi tflflcatajnum, <j£mfiCafiit ponfam,prtu.pl excepit amico Omnis,enas merces,pas mars vnda uebit GCs ea decrevit sic vt non Mupvrbis Seftantum ovvifldL nomen habere peat. £x Generosi ac^obifis f& ^aW®0^- Cio. IO. -1XXX IV. Qolomtc-0 Cum friuifc£°S?sareo- AIDons lapideus ( 3.Ozsirum D. (jeorpij, vulqo -Vi? Jurgetis ^urcf CJ/etus de(itfnim;D\r unc, Drao CSfichzeli dicatum—>. D- Cccfcfia Catdedrads.£• £pseopt domus . F. CTurns S. Spiritus, aedificata anepotiatonbus^J&njl G. Curia, 3L. SKflninsula, ‘JtrColrn qermamee dicta J.JvTonaslerium dicatar# deo nofiuum uircjinum—•» KL -‘Hac incipit munimentum Cjorfridi C)anorum Jn nomen qermamee oftmenr,'T' enneiterc/C- 'Ductum af orientali InfansJinu >vscpie ad~Occidentalem Oceanum^ LeSSiiv mm Wgggl dum habuit ciufdem nominis Xenodochium.Erat etiam EcclefiaD.Nicolai.cx auftrahCathearalis tccicfic fa tere qua? adiundum habuit monafterium ordinis D.Auguftini, orientem verfus. Ea asdificia funditus diruta, & foloAquata funt,vt nulla eorum veftigiafuperfmt.Extat&Xenodochium &Sacellum S.Georgij ad pagum eius nominis fupra montem. Aquilonem verfus,fed &illud totum mnihilum eft redadum,vno cum laceilo, extantibus pauciflimis ruderibus. Supra eundem montempenes viam qua Flensburgum itur. Sacellum eft D.Michaelis A.rchan°di,forma rotunda,vbi plerifque in locis, antiqua infidelium delubra cernuntur. Supereft autem integrum monafterium nobilium virginum monialium in pemnfula Slefvvici (£ofm) dida. Templum in eadem peninfula, primum pro mercatoria domo ab Anglis exftrudum ,St fequenti tempore in Ecclefiam facratum, plane dirutum iacet. .,_^,-. Ea nunc eft olim opulentiflTimK& amplimmae Vrbis deploranda tacies,li ad illam priftinam magnificentiam diuini cultus, &opulentiftimorum commerciorum referatur. Sednihil mirum. Vtenim hominibus vita? fua?, fic imperiis,regnis,atque Rebufpub.fui funt fatales termini. Durat tamen adhuc, &mediocri ftatu conferuatur Cathedralis Ecclefia Slefvvicenfis .Fundatus eft Epifcopatus Slefvvici ab Ottone primo, anno Domini D. CCCC. XLVI. Ac poftea aDamae Regibus varus redditibus audus. Epifcopos habuit vfque ad hunc annum Chnfti M. D. LXXXIV.quadragintaquatuor,qui ibidem magnaex parte humati quiefeunt. Non procul aSlefvvicenfi oppido, GOTTORPIAArx fita eft, nomen aGothis obtinens,qui hic olim caftra habuerunt,veterum Ducum Slefvvicenfiumfedes; nunc Adolphi ,ex Oldenburgenfi familia primi eius nominis dominio, vnacum oppidulo fubieda eft, qui arcem firmiflimis propugnaculis ac muris munire,aedificiifque nouis ac ponte lapideo ornare coepit, Telonium hic celebre,vbi compertum,fertilibus annis ex Dania 50000, boum, in Germaniam abada,vedigal foluifie. SEGEBERGA OLSATTJE Ducatum anemoribus fyluifque appellationem forti tum,&nuncupatum,quafi in lignis nemoribufque fatum; loci conditionem, &admirabilem lignoru abundantiam confidcranti.nouum non erit.Regio eft plana,qux raris extollitur motibus. Rquem inter duos, pnecipuum exhibet,is minime rarus, fitu eftperiucundo, <Sc belli togatque ornamentis, quibus anobiliffimo viro, Henrico Ranzouio decoratur, admodum celebris,inter Lubecam &Hamburgiim ,farnofas Hanfeatici foederis vrbes.ita vt Hamburgo feptem,Lubeca vero quatuor miliaribus di Aer. Arcem tam antiquitate,quam primo fundatore illuftrem, fibi impofitam,St ad eius radices opidum adiuncium habet.Quod quidem caftrum, prifcis temporibus Aelberch,nunc vero Segeburgum nuncupatum ,Lotharii eius nominisfecundi,Augufti opera,mclarefcere coepit. Is enim Wagriam. Sci tuorum Cymbnae Cherfonefi regionem,Canuto,Slefuicenfium Duci in Feudum concefllt ,eumque Wandaloru,& Obotritomm Regem creauiqqui paulo poft aMagno,Nicolai Regis Danis patrui fui filio, interemptus eft,extimulante impiiAima matre,ambitioni inflammata,ad parricidium filium. HicCanutus, in Regia Lotharii imperatoris aula, enutritus, &iam Obotritoru Rexappellatus,peropportuna fitus commoditate illettus,tumultuario opere, montem Aelberch.in quopoftmodumArxSegeberga collocata eA,munire ccepit,Cuius qttide infticuci munitienifq; praefe&us,nocturno tepore aLatrone captus eft:Ado!pho I.HoIfatACoinite,vt multorum fufpicio eft, conniuente, .eo, quod crefcentem Canuti potentiam ,inuifam iufpeclamque haberet; Canuto autem,paulo poft trucidato,Wandalofuna,Obotritorum,& Wagrinenfium dominium,PnbiIkus,cuni fratre Nicloto,ex RegumObotritorum familia hxreditatis titulo,per vini obtinuerunt.Lotharius interim Imperator,Canuti mortem grani ter ferens,aS.Vicelino presbytero, &in Bardvvich, celebri blimSaxdriix vrbej verbi diuini pnecone,reiigionis ergo,admonitus, traieclo flumine Albi,&confcriptis, eo loci ,Nordalbingis (Holfati &Dietmarfi funqqui Nordalbingi dicuntur ,quia ad Albis fluuii ripam, in Borea fitifunt )montem Ae!berch,iam fecundo occupatum,Anno falutis M.C.XXXIV.pratftdio firmauit,qui vt fecuram huic loco tutelam,magifque certam defenfionem prsberet,Religionis etiam, ftudium, firmiffimum politiarum vinculum inftituco ftfo coniunxit.Hincmoriafteriumad montis radicem excitari curauit. Quemadmodum expriuilegio,eidcm MonSfterioaLothario Imperatore concefib,perfpicipoteft,cuius quidem verba fic habent: In nomine Domini Dei &Saluatoris noftrilefuChrifti,Lotharius,diuina; ordinationis cleroentia,Rbman<> pcuccuL-iuuc paganorum muiruuauus ,oaui ummjiama ~ burg,ab antiquis Ae!berch,& ante caftrum fecimus Ecclefiam ad honor em Dei &virginis Mariae &B.Ioannis Euangeliftz pro fide Catholica ibi propaganda ,ordinationem vero fupradi&s Ecclefias commifimus fideli noitrofoatn Vicclino viro religiofo &bona: conuerlationis ,cuius vitam in bonis operibus pronatam cognoui mus,fuifque fucceflbribus,quos lanior pars elegerit fratrum.Adpromotionem vero ipfiusEcclefiae &adlufter, rationem fratrum Deo ibi leruientium concedimus,pro remedio aniras noftr$,& di lecta: coniugis rioflrs R«ghzem,omnem terram quEeeftin occidentali parte caftri, videlicet,aCaftro vfque ad fiuuium Trauena:, ex vtraque parte vis, cum fylua in meridiolani plaga adiacente cum fexpagis,&c.Et,vths£c omnia rata &inconuuifapermaneantumpreffione Sigilli noftri lignari praecepimus. Data anno incarnationis Dominicsii37. 16, Kal.April. Anno vero regni noftri 12. Imperii V.Acfum Bardevvich in Chnfti nomine Idiciter. Arnen. Pribiftaus autem, quipoftCanuti mortem in Obotritarum dominiumfefe ingeflerat, acerrimus Chnftianae religionis hoftis, mortuo Caefare &Henrico Bauaris Duce,Imperatoris genero,cum Alberto MarcnioneBrandeburgeft,de Saxonis Ducatu contendente, principibufque Germanis aliis bellis occupatis, hac tauoccafione vtens,Caftrum Segebergenfe in patellarem fuam redigere tentauit. Sed cum eifec valide munitum ,&ftuntari praefidio,rebufque neceftariis mftructum,expugnare nonpotuit, quare,re infecta, difcedere coadtus fuit, Mdnafterium autem cum fuburbio, &caetefis proxime adiacentibus pagis,incendio vaftauit, jk Holfadam depopulatus eft.Tandem hoc Pribiflao etiam defundo, Adolphus fecundus Holfatis Comes ,vv' agriam ob damnum, clademque perpellam ;iibi fubiecit ,flolfatiaeque Comicatui,qucm Lothari us, Biliiigorum extiii&a familia, Scnavvenburgenfibus concefferat,coniunxit,monafteriumque alio in loco reftaurari curauit. Sub quonim iurifdidione ,arx vna cumopidotantjfper permanfit,donec Adolphus V.ex hae familia vltimus ,fine haerede di fcederet,& SchavvenburgenleSjius fuam, Comitatum HolfatiaeChriftiano primo Dama: Regi ,ex sorore A- dolphi V.& vltimi nato venderent,& proseres acftatus huiusComitatus illum in fuum Pmcipe eligerent,cuius ilLoc Qommus.roHQuam aucciu a“*0^ .cbergenfc crefeere quidem coepit ,aliquoties tamen ,euril Arx oblideretur,concrematum,&penitus euerfum hit.Quemadmodum etiam anno M.D.XXXIV.a Lubecenfibus Chnltiano III. bellum inferentibus.ac arcem r- CFptc* rlifoedere cogerentur hoc opidum inc.enc.io deiormatum tu. do* aanc obfidione cmgennous, cum re intecta dilceaeFe cogerentur nocop A^rnmini DCC.T.X. nriimancemorimum ruit mre mune,pdu au ~-v -, lloamie^Gerhardo fraEribus ComiElbus Holfatia, Stormari^.Wagriai, &Sehavvenburgcnnum, qu.mcol.s 110-n-* c&oc‘“fuu nif„rinne,conceffe-unc Qua: donatio non folum ad hunc vfque diem inmoiata per- «on-lc^^^caD. Auguiliuiiin quo' ARX ^SILGEBERGA, ijuondai emat. Cuius icone, Sicuti er aticn^C editee, JVoRltj?. Vir. D.J^EAT^Ic^ hCofjatiie, er ^Dutmarjiae Vicarius, loLjairut j\e^ionem, eot q ,jucr nunfe ante,Junt X amcz m'DucatiC, Sfejui, •Decus, opus Hoc nojh., adauxit. jeTslffiSlBB 00 1 rTXXXlV.Theodoricusexboc Monaftemonachinon indodi3illi familia ornamento fuere Isarn.anno ^^ ^^^^^ Ioannis II. filius rio eledus eft Epifcopus Lubecmfis. quiin hac arce ab Harruico Keaerentlanionob ^P ^ithuncin modum hiftonSepereft. Qui quidem,quali aftu adarcem peruenent,& hancC° hibenc: .. r•n-vrr-psinRecrebercfenfeopidumconuocauit, vfcum HaftuicusReuenc!atiiuS,nob)hs ^^^^nfan^uinea:abAdolpho cSmue iliacum,vindicarcnc,& cum iUisdeIibetarer5quonampaaoftuprumnl <f5 .pomjtem eru&affec, Comes bocrcfcifecns, illum m vnus illorum minas ac verba atroao, a.iquanio :^_, ^,jheri ieffit. Hartuicus cum ciereris ftaapprehendit, ftngum,(que guttas tnbussvc par erat,cauma <•_=> «„p.r Vornicr ner faheuinem fratris mei, quem Raufi,me mortem eius & inaiiaro ftillaiia i.^ujfhagmeiimanii^t nobilem Ciwbniro &Hollaniai decet,vittarum, &ooftincitato””uof=ftinanter fefubduxic. Elapfo auecmaliquotannorumfpaco, Hartuicus tandem temousoDortunum fenadhm fpcrans.quo ioiuriam hanc vindicaret ;cum fetet Comitem venatione dciedan, lumdue venatorem cum cane vena.oriom fyluam,indagandorum ceruorumeaufa.emittere folcre, .pfe ve. ^Sremobreruat,eiqueinnemotcvc(lesdeirahens,nudumarb0naligau,cAfumpt,sveftibns,equo&cane venatorio comiratus, folus ad Arcem fe conferens,aianiroribus, mane hora rertiamadateintromitntur.exlflfmahtibus eum efie venatorem, ille reda ad cubiculum Comius tendens,cum pulfailet, anuam.ac apuero intr^iffiiScirettComitemhis verbis alloquitur. Vides ac noltl qui fim !Commendate Deo, morteemmp,ab,s fa inora,ipfumqUeftatimcum puero trnctdauit.eodemqne venatoriohabitu difccdens citra impedimentum, ad fuos reuerfuseft.Ita qui iuftus eft Deus atrocibus pccnis.etia in hacvita punire folec. Cumautem Hartuicus Holfatite finibus cogeretur difcedere ,Romam profeftus.abfolutionem aPontifice Ioanne XXII.impetraui t, Sc tamen illi poenitentia iniun<2a,vt bona fua in vfum pauperum diftribueret. Ex quibus refectorium Coenobii Itzohoienfis nobilium virginum extrui curauit ,Comitis autem puer filius ipfiusfuiffe dicitur ex Hartuici filianatus-Id ex Epitaphio,in atde Sacra Segebergenfi conflare putatur,quod habet,AnnoDomini M.CCC.XV. Occifus eft Comes Adolphus cumfilio fuo &hic fepulcus. In eadem iftaEcclefia multi etiam nobiles humati quiefcunt,preefertim Walftorpii,quorum infignia ibidem appenfa confpiciuntur,inter hos GerhardusWalftorpius cui Henricus Ranzouius in columna templi monumentum ex marmore Godlandico heri curaui t, in quo ipfius efficies,habitu armati equitis,ac antefignum crucis decumbentis cernitur, cum hacinfcriptione: Henricus Ranzouius Domini Ioannis Ranzouij equiti aurati filius, huius arci praefeaus,auo fuo materno Gerhardo Walftorpio expia matris fute poflulatione,pofuit, Anno ChriftitpSz. Sita eft hate arx Stopidulum Segcbergenfe inter Hamburgum.Lubecam &Chilomum.ita tamen, vt Hamburgo per feptem, Lubeca per quatuor,Chilonio per fex miliaria diftet, lub eleuatione poli,gradus 54. nun,3o. VSEiVi Oppid vicenfe,fitum in ditione AdoTphi.tanqua Ducis SlefvvicS- rorum negociationibus celebrem. Huhcpoftum maris cuparus efficit, qui Hufem opp.aIluit,Vnde facile riauieario n, Angliam &Scotiam infntui poteft, quibus ex locis varii 'ur,quK deinde Flensburgum (quinque cantum miliaribus -i ----id—icaii jin orientalem transferuntur-, ;,plateis,Iongitudine>ampIirudine,aevbertatefoji •-Eum duitatis iusbabuir, nec muro,vallouc, c. eo quod Dictmarfi nondum efferte lubadi,atque abHolfatia: ,ne incolae, arrepta occafione, deficerent, feque Dietacinfulas,quemadmodumEiderftedehresacScrandenfes,adrebcIlir,..atque mhGCoppidojObficiimloci.refugium ac munitioncra haberent. NuiicaucDiet- Febfuldi SxiX'klice aTf? fU uaaiS - IUS Ciukf’S’certis conditionibus ac legibus,anno M.D.LXXXII. feDruanijaigAlX.a Duce Adolpho obtinuit,qmpulcherrima Arce oppidum edam ipfum decenter ornauit. TTVfenumillufinspdrs efi quotacunque ducatus, ifei»hucufe tamen ius municipale Mebat n°meen Slejvvich traxit ab vrbefuum, Ouamuu optaretfiepepararefibi. Hojatiscp Duci iam dudumparet Adolpho, 2ssn ades muro,fofisis,valleue licebat Aquo turis habstprincipe.quicqutd habet. Cingere, ne contrafumentarmaducem Namlicet egregiofitfoelix incola portu NecfeDithmarfisadiungeret,effera quorum Hujenjis,tutofoluere vt inde queat: Vita eheu bellifax furiofafuit. Mercibusatqjfitis-Hollahdoipofstt& Anglos Hisvero vittis efiexoratus Adolphiss, Vifere,&exoticas indereferre domum: EtiusHufeno municipalededit, micet haud cedat Flensburgo, quofui crebro illic &magnisextruxitfumptibusarcem, Tranjportare folet,vendere qmfiatuit: Qua nonvlla quidempulchrior efepeteG. Riteper Hejpenum queat vt marewrren,necnofi Longiusamotos viferepofiit agros: Exno'bi'li,&feraiigufto D.Heh.Ranzodij 'MuCxo icS-l XfiM Indc diuicum^auehuntur,& fic ex Oceano occiden W&NM ^SSl Hoc autemoppidurn.ecfi domibus,rli,,! Fjensburgo vix cedatjhadcnus tamen nullu auc foiTis.cmdum fui ac Slef vvici Ducibus, &ipforum confiliariis metueretur, rnarfis coniungerent,vicinofquc populos enem commouerent, E<*&^AbERSiEBU opp.SiefvvicenfisEjucatus,aWaIdemaroi)iice Tutix,anhoChriftiM.CC.XCl!.ius |j PriulkSiacmicaconfequitur. Arce quondamin colle munitafuit, quam Ioanes Holfatis Dux Jg |j| "olo sequauit.&rurfus, non procul ab oppido, fereinpeninfulanouam aidificarc coepit, nomi- M) W£% |j||^eipfiusHansburgam nuncupatam,vna cum Ecclefia marmore auroque ornata. Sed eo morte pracuento anno falutisM. D. LXXX.Fredericus fecundus RexDanisearh,iure iucceffionis adeptus,perfecit,cuius imperio etiamnum gaudet. Hfl &hic catlicdralis, in qua Rumpoldus Dux Slefi^.eb aCserareSigifmundO miffus,ad-certas componendas lites inter Danis RegeEricum &FiolFatia: Comites,Slefvvicenfis Ducatus caufa exortas ,pefte in hac legatione extin&us, honorifico ab Erico Dama: Reop fepultus eiLhabet etiam Xcnodochiunynipfo opidi ingreflb,<3c Scholamab ipfo Duce Ioanne sdificatam ,& copiolis dotatam redditibus.Infuper Sc portum tudffimum Fioniam in oceanum orientalem vergentem,que fertiles in vicinia agri condecorant. Abuce VValdemaro primum Haderjlebia nomen., lutia cui quondamparuit, vrbis habet. - Arx hicfiruttafuit vicino in colleJoannes . Quam dux illufiris diruit Hdlfatie. Diruit, ac arcem vicino in iittorecespit Sumptibushaudpantisitdificarenomrn. Hansburgumdicuntfimulvt civm minine notum. Anis quisfueritconditor,e(je queat. Struxitin hoc templumJpeckfutnmarmore &auie% Sincero verbimotus amore Dei. Atnuncture tenet Fnderkus ideMnefecundus RexDaniaamusfmaperenmsmt. Et,quia Dux moriens multa imperfecta reliquit. Rexhares opibusperficit ifiafisis. AEdespraterea Cathedralism vrbe videtur. In qua Rumpoldifmi monumentaducis. Gymnafiumquofi dux magne cum laude ioannes Extraxit,curamrelligionis habens. Attribuitreditus opulentoprincipe dignos. Namfluita inprecio duxit hebendaftbi. infitper &tutum marisHaderjlebia portum Ececundos agros,pafcua leta tenet. Ranzouianis Mufis fuppeditantibiis^ mem w.w!«5^ i' i; .2jl_ f:««*» ^iggpfi memM wmm sSjisK' ^iMppwwiiiBB :|;iiii»tilHiMiiM ;llisl:ris viri ^egoi guLej in Ducatu Sltfuictnfi, ucrfus Fzomam, Ojrp. ^i-rce r 3{egm munitu, ftiejorma cjuaddata aream, excidet, cetitru et tjumcpiajintajiaPus (ongam ,et totidem jire (atam. JS85- Cdonizjdjnpj,' HAMBVRGVM IMBRICAChcrlonefiis,extima Germania: pars,verfus Septen trione,Iutiam,cum adiacentibiis inulis .Hollatiam,Stormariam,V Vagariam,Diethniarfiam,Slefuicenfem Ducatum,vna eadtmque appellatione,quondam coprehendit. Sed tempore Caroli magni.Septentrionalior portio, luriae; Anterior verb,quie nunc Hofiatia.Nordalbingiasnome induit.que Scipla.quatuor partibus &appellationibus effdiftificta,Hohaiia,Diethnr>arfia,VVagaria,8c Stormaria.Quarum poftrema inter A!bim,Storam,Sc Schwaiani Ilumina.adTrauenam vique,fe!e ex redit,atque hanc,Haniburgum,vrbs, opere,fitu, mercatura. Se opibus potens, decenter exornat. Quo tempore ea primum conftrudla fit, hiftoriae non perhibent,quae primam eius orsginem.ad VVendos, gentem mndelen’,, referunt.Nominis etiam ratio,afcriptoribus,in diuersu trahitur. Alii,a'bs loue Hamone, cuius idola Carolus magnus (uftulerit, Hammonis Burgum,nuncupatam allerunt. Verum hacfenrentiam Crantziuslib.ibniuametropoji emendicatam ex Romana hiftoria fabulam,nuncupar,aliam nominis caufam,asque veram commemorans,ab Hama,infigniSaxonum pugile, cum enim Saxones, crebris colluctationibus congredi cum Danis, varia pugnarent fortuna,contentio tandem ad duellum peruenit. Fidebant DaniStarcatero,mon!iro!ae magnitudinis.Se roboris homini,SeSaxones,pugilem priferebant Hamam, aeque inter fuosilluftrem,cui,vt duellum nonrecularer, tantum feauri congefturospollicentur,vt molem corporis fui (uperarer. Hama ,fiducia virium aggcelfus hoftem,pugno petitum,ita impulit,vt terra adegerit nutabundum.Sed vbideietlus ,vires collegit,fefeengens, ad gladiu decurrit,non iam lu£tatnine,!ed ferro ,rem peradfcurus.Nam toto adnifus corpore,g!adium diftrinxit in aduerfarium ,nec illum fefellit impetus: medium enim Hamaecaput diffidit. Atq; is infignis exitus tribuiffe putatur loco nomen, in quo peraciafuit pugna,vt,ab eo vido,Hama diceretur,vnde poftea de propinquo ere&a vrbs.Hamburgum nuncuparetur.Alii,quiGambriuios,Taciti Holfatenfes conftituunt,vtAlthamerus Sc Peucerus in Tacirum,ij,exsGambriuio, Hamburgum,exigua mutatione,faciunt.Sed Beeanus nofter,aliud commentum ,fubtili coniedtura,de nominis origine nobis obtrudit in fuaSaxonica ,quod anobis refertur in indice. Verior igitur ratio nominis hasceritjlnter flumina Aliter &Billen,fylua oiimextitit.cuiHatn nomen ('quam pofledit olim nobilis familia de Ham )ad quam veteres Saxones, ante Caroli Magni tempora,arcem xdificantes.a vicina fylua,eam Hammeburgum nuncuparunt. Vnde,non Hamburgum ,led Hamrncburgurn,prirr.a‘8c vera vrbis appellatio.Quod etiamnum.maius vrbis figillum,antiqua inftrumenta,litteras,8e priuilegia, aperte confirmant. Ita fiquidem ,iiters,Ludouici primi Aquiigrani datx,habent.Stacuimus vnanimi confenfu Ecclefiaftico ,vitima in Regione Saxonica trans Albiani ,in loco njincupato,Gammaburgk,cum vniuerlaNordalbingorum Ecclefia,proprii vigoris coftituerefedem. Bulla etiam NicolaiPontilicis,temporeLudouidlecundi,metnmitcaftelliHammaburgi, 8cNordaibingqmmfedem nuncupat. , Cumautem Carolus MagnusSaxones ad fidem Chrifti conuertiflet,in Notdalbingiam defcendens,Hammotnisburgu,cum adiacentibus regionibus occupauit, delubra, 8e vanagentilium fimulachra euertit, huiufque vrbis pomeria extendit. Qnjn Se primariamin ea conftruxerat Ecclefia,in qua,totius Septentrionalis, Se transAlbinaeGermanias,metropolitanamledem collocaret.Namprima fundatione, rionfuit ,qua nuncelt,Hamburgum,amplitudine,quando vnicus tantum collis,in quo S. Petri Parochialis,& altera collegiata Ecclefia,asdificiis,occupatus fiiit.Is locus autem,in quo aliae funt modoparochiae,quseS.Catharinas,Se quasD. Nicolai nomine innotefeunt ,aquarum aeftum fentiii.-EtS. IacobiEcclefia,cu vallo, quod vocant Gentiliu,extramceniorufeptafuit,nuc,vt ex iis, quasfuperfunt, indiciis coftat, vrbis ambitu continetur.; Vrbs,nunc potens eft,fitu Se opere valde munita, ciuesampliflimas negotiationes,terra marique remote exercent. Poftquam fidem Chrifto primum hxc vrbs dedilTet,Carolus magnus,excitata in ea arce ,praefebtum cum prasfidio conftituit Vthonem. Et tamen Sigardi ,Angarii Se VVeftphalix Ducis fucceflbres,& praefertim.Albiori,Sigardi abnepos, Se VVidikindifucceflor, qui cum Carolo magno ,SaxonicaiftabeIia geffit,Holfatiam,Sc vicinaHamburgo loca tenuit,donec Caroli magni fuccelTores, mutuis contentionibus &diflidiisfepararentur ,tuncrurfusDucum profapiaad vrbis polleflianem rediitjtum Sc Epifcopus,Sc Duces,feparatas in ea domos habuerunt. Donec Otro CxfarJHermarvnumBillihgjadducalem honoremeueheret,eumqueducatuLuneburgenfi,cum vltimaSaxoniaad Albis confinia donaret. Deinde Lotharius Cx(ar,cuius coniuxfuit MagnivltimiSaxoniasDucis filia ex Billingorum familia Adolpho Schauvvenburgico Comiti, Hoifatias comitatum permifit.Et abeo tempore,Holfatias Comites Harnburgumtenuerunt,nouis tedifieijs mirifice exornarunt ,Sc in Cathedraiivibis fax Ecclefia, Ioannis fecundi^fp.Adolphi,i38o.26.Ianuarii.Quin 8e Holfadas Duces Sc Schauvvehburgici Comites ,domicilia Sc telonia adHuc quasdam HamBurgipoffident.Qtto nam modoautemadlibertatem,quam6dofniitur,dcuenerit,hiftorianim monumenta, paffim declaranti _ Hollatorum annales tradunt,qubd,cum VValdemarus II. Rex Daniae,Hamburgenfiurn vrbem ad deditione coegiflec, illam dedent Adelberto Comiti de OrUmunt,AdolpbiHolfati* Comitis fratri vterino,qui cumiiiam necvi,neciure obtinere ac defendere pollet, Hamburgen- Regi inter onemanno n8a.Hic Adoiphasanno xiSp.comitaturFridericum Barbarolfam in Palxftinam,dedit Priuilegia Hamburgenfibus^ne quis arceni intra iepte milliariaad vrbem £edificet;vt immunes avectigalibus,Sc belli oneribus fint in Hollatia ,Scc. Eodem.anno Hernicus Leo ex Angiia redit Sc Bardeuicum euertit;Stadam Sc Hamburgum recepit. Adolphus ex Palxftina reuerfus Hamburgum Sc Lubecam denuo cepit ,auxilio Bernardi Vrfi Ducis Saxonix. Sed paucis poft, VVoldemarus Dux Slefuicenfis, Hamburgum Sc Lubecam, aufpiciis Daniae Regis,Canuti fexti occupat, 8c poftea cepit Adolphum.quirenuncians fuoiuri.in patria Schayvehburgk obijc.HamburgxAlbertus Comes ab Orlamunt aRege -rsefe&userat,qui deficientibus aDanoHoliatis ,Sc VVoiaemaro Rege,Henricccomite Suerinenficaptb,iusfuum in vrbe ijoo.marcisargcvSenatui vendidit. Hoclibertatis Hamburgenfiumlblidx fundamentumfuit. Poftea eriim nullum iurameritum fidelitatis Ducibus Hollatiae prseftiterunt.Hucufque Chycrsus. ;ir-r jv'r ' *-•-:sHambUr2enfis Cafus, Sc perpellas, diuerfbtehipore,calamitates,hiftorixcommemorant.Nam;anno sio.V Vandau,uue vfl r?0<r ViDIS bem reltauodi- tan coBlututiiJ io'i ii. . -; •*. i* n..iT> " ftinRafuit.Ab occidua quidem parte mari Britanriico ,vbiBremenlis tunc illi incorporata Ecclefia; Ameridie,Aibifiumme;Ab oriente,! ani riuo; Sc ab aquilone,mariDanico,ScEgdora flumine. -•.•,.,r. v Grauemdeinde afflibtionem, aNormandis, aMare per Albim afeendentibus in morte Ludouici Imperatoris, vrbs Hamburgenlis pertulit, vi_ATincpr^orirrhalneornm nrincine. Idem.aCritone Lubecxvrbis tundatore.Hoc aDariis feuienezbus rtuiffima VVandalorum irruptione.pautur,(ub imperio Henrici IV.Prrefule Alberto primo,Anno Chrifti M. LXVI. ’* _.../» «Lt-tti•rT•.ri FFa&aTnetiam eft temporum fucceflu,vt Arehiepifcopatus honor,qui prima fundatione Hamburgi feniper Fuit;Brema transferretur ,vnde ;“eft crebra inter Ecclefias Hamburgenfem &c Bremenfem concertatio, de dignitatis primatiLqeemittendisadauenaspr-”’— ' neis.Sc comprbuinciaiibus Epifcopis.Vitima Archiepifcopi Hamburgenfis,quando foliis adhuc Metropohta erat ,legatio . nata buincias SuiTraga- —.--C3. XX. Epilcoporum radremotas aquiFonarerprouincias,ad vniuerfum Danis, Suedis^ScNoruegia regnum. Ad Orcades,Islandiam ,&: Groeniadiarn infulas; F-hiiic tam freoulnsin vrbem Hamburgenfem ab iis tentata feuitia, qui apietate Chriftiana defecerant.cum fcirent,idmc,pnmos ad .e verbi ^aiiuimyftas, prodire. Quoties enim furor impiusinflammatus Chriftianitatis odio fieuiebat in Chrifticolasjprimi erant Hamburgenfes ad fhpp!icia,fiuea Danis,fiue aVVandalis,feuitia intentaretur. ....• .„' :.c ^;-I anfcai:co fffidei-e,primo ordine fub Lubeca,locietans capite continetur HaburgucuRoltochio, VVi(mana,Straiiuda,Luneburgo.£x rumfex vrbium arbitritii, conuentus vel totius Hanfe,vel aliquarfi, prout res exigic,ciuitatum prrecipuarum indicantur, cbnfcnbuntarq;. ^UNonVfthicdcmum Hamburgenfis negligenda eereuifla:qus,quiaf^pida ScprsflarisprfSaxonia Sc alibi palfim commendatur; 3$ MiflHHin mmmmm Mb"l-klisrliiS^vVWfflfeffe i MliilitfflrffTlfli9 '§BSm mmsm. wmm RHM yg!g2^ fmw mmmm mmmii mWmWxmBgmm: ,'SSCT5SfrnCTgsi ShsE&i*; wg»wis uBSaKaiffil SE® •^.ii’ Miis mmBaBBS* Jacobi c r ofocomia 3^2^NoruaSia inter csccra opida vel vrbes ,quas multas habet, Berga eft cb mercatorum frequentiam,variarumq; mercium copiofam conuecluramj Emporium celeberrimum,nomen habens agermamca di£tione,^er^w,quod vel abfccnderc,vel conferuare fignificat ,nam is locus nautis ,tempeftates in procelfo mari perpellis, ni i : ^ t" :* i A-p W^Wr conJ-eraarc iigmhcat ,nam is locus naucis ,tempeltates in procello mari pcrpeuis, l\%7ys faspe tutum portum optatamque falutem praebuit. Fit autem ad hunc porcum freqUentior aditus per SinumCarmefunt,qui per tortuofas fauces ,rupibus vtrinque inrnmKpnnK^c i ! i1-inrn rlii-Uc rrvDi~ir> ad Insa interiora ner aliflUOt liliiiaria incumbentibus, inaequali latitudinisfpacio, adloea interiora per aliquot miliaria ingrediens,in extremitate ob lingularem fui profunditatem,occafionem dedit5vc 1UrtonnnirluiYi /v/lifiru rPflir "\Tcjm 9OH 1C ^lu^ivumu^jUi V/Auvauuuw yuini^uiaiwiuiui —/ eo,quo nunc eft loco ,hocoppidum aedificaretur. Nam2oo.laftarumhaues,vei etiam grandiores,line periculo perfinumproueclae, ad Bergam penetrare, acproxime adipfas prope cafas mercatorum vel anchoras iacere, aut faxis funes alligare poffunt. Diftat autem Berga aSchagen (quod opidum eft in extrema verfus Boream ora, lutis nautis longe notiflimum) miliaribus propemodum 8o. habet diem longiffimam 20.breuifl.lmam 4. horarum,ciues &incola; param germani funt,parcim Noruagici,qui- ,, Aa." fl oAmlvfrn A«nnro or*Pl/^IV1 t*PfT1 Upf^lrv hjHHC rep-iis nesociis ac iurifdiftiomianiiimepraseiqeitiDi ieaes npncopaiis lunuita. iviuruuau» uituuyun) reliquos eius regrti prsfules,fummam obtinet authoritatem: ./Edificia vrnis elegantiorat ei diuino cultui,vel priuatis incolarum vfibus deftiilata ab Ofterlingis,vt vocant,flue Hanfeaticis mercatoribus potiflimum conftru- <fta funr, reliquas habitationes leui flrudura confiftunt ,parietes ex ligno compacti, tecia virenti cefpite conftrata. Germanorum ac Hanfeatics focietatis mercatores fqua; 72. compleditur vrbes) relidenda ampliflima eft,& ad mercaturam maxime accommodata.fiam ea vniuerfumlatus ac marginem prorfus (quem vulgo vocant) longiflimo tractu amplexa eft :domicilia fua ,apxgarten vocant ,coniunaim habent. Pro diuenitatevrbium ®ionum,vndeprofe£ti funqdiuerfa habent hypocaufta,ita,vt Lubecemes, Dantifeam Colomenfes.Brunfuicenfes ,Hamburgenfes ,fuas quifque proprias habeant &feparatas ad portum ftubas "ermanice boden,ad quas vrbium fuarum,vnde oriundi naues adueftis mercibus exonerant ,aut auehendis replennatque in Germaniam remittunt. Caufa inftituendi hoc in loco Emporium &mercatorum focietatem,hsc fuit ,auod cum regnum Noruagise ampliflimum (quod nempe ad 250. miliaria m-oream extenditur) hominibus ,vrbibus, pagis atq; areibUs progrelfu temporis, mirum in mo-um augefeeret &excoleretur effeta; permultarum rerum qua; humanisvfibus mferuire folent.mfi aliunde importarentur, magna inopia pertimefcenda.prsfertim in frumento ac terne frugibus ,qua; ob raritatem radiorum folarmm, obUquiffime ibi in terram cadentium.ad fuam maturitatem peruenire nequeunt,reges huic malo fuccurrerc volentes falubri confilio,vicinos ex vrbibus Germanismercatores,fecuritatibus.prmilegijsque au hoc U- berahterpropofitis &conceffis,euocandos in regnum atque inudandos efte cenfueruut; &hanc vrbemtanquam oportunitate portusxommodiffimam, mercatorum communefedem &reuaentiame ev-• Vtque tranquillitas iufticiain hacfocietateeo eflet durabilior,Cunam,quam Cunctor vccantcertisftatuts atque le-ibus ordinauerunqqua!es Cunctor vel euris in hac Europa;parte quatuor exiftunt. Brugis mFlandria antiquiffima,fecunda Londini in Anglia ,tertia Neogardis mMolcouia ,quarta vero mhac vroe Berga*dequaha;cinftituta eft narratio, frequentantur. Exbocregum Noruagicorum mftituto,hoc commodi confecutum eft,vt omnium rerumsprscipuefrumentorum omnis generis copia ,annuatim ad hanc v.bem ex variis regionibus &vrbibus deportaretur,qus deinceps per mercatores ibidem relidentes ,mdiuerfa rmaUoca ve?venditione, vel permutatione incolis aduehitur atque diftribuitur. His rationibus no folum per totam Noruamamannona plurimumfubleuatur,verum etiam vrbibus mantimisqmo toti Germamsmuit:s modis commodatur,dum ex Noruagiamultis ijsque grandibus nambus pifces aridi macop’ainuehuntur,vnde plurimi in Hanfeaticis vrbibus ciues fuas augere opes &fornmas foient, Vt aute rebdentiu numerus aliqua ratione coarcftaremr,neq;h2ecfociecas omnibus,fineducriminesque pateret. ce“tos ludos ad deterrendos delicatiores inftimerunnquos Gtmt?n(pil\ocafttpn quinus aut virgis caduntur, autlil c<Saficdiii^ChinEur,ve!rubirer nauis aquis iifltnerfi,perfunS trahuntur,Vclfcetidofomi tcmccnfojauc fnr10 terro excitato in corbe fufpenduntur.Hi ludi quamsnonparu mcmilitatisprffifeteranc,tamen in^entosWead lautioris fortuna homines deterrendos,nulld eft dubium.Quod adBergenfe amnet tmporium, fani nuUfl eo iri tota Noruagiacelebnus eft vel antiquius. Exomnibus eius regni proumepsae cmitatib us, • L' . •ja-reciorarC pellium, prscipue vero induratoru pifeium, eo aut per mare maioribus ratibus 5au quicqaiae.t p.eCi °na^ia-ikdef-rmr aut ocr equos eo vehitur. Pifces frequentiores, alnfaN per lacus ac fluuios capus Par(*‘ sonoram laudatiflima captura eft in Ianua- '1 _^tVnctnnereftouo indurentur. Kam qui ciemcnuonuuo .V ), aum frious m? q“^oi pdum ;quod Helkflunder vocant,Rocharum fpeciem pra fe ferens, nei funt vt eM>°“CIV“^(ob magnitudinem difl'ecant, ac crafliores partes reliquis tclongitudme Ct el j.pcdum.Hos pd S alcem faporem in debcijs habentur. Eft &pellmmibi precior.uiores &pinguiores Raffzppe_ j* ^cmmexercetul-jnon foldm in mari aperto, fed etiam in finibus ac fiflimarum mercatura ccxwD«s.C p‘P£ft Indigcn2 Nldrofiam ,inhabitantes, pifces ijs locis coemlacubus,quorum aqua maxima cp- .BergCnfes Nidrofiam ,ac certis anni temporibus cum ciuipto, aaaigii>B«rgmn fetam .Uud.qaod inttr NoruagUm eft, &Gronbus fuas exe. .ent ..e^o.tac, .<ra caftru Warthus ,quod in extremis Noruagia finibas adSeptentrio- LmefeideeSdmdUria^osreffi, akj adColmigrafFEmporrum,alij adK.lkevetfu, Orientem ciK»l>.o. montorium S. Nicolai fiturn nauigant,vbi cum Rufo per ducenta miliaria eo venientibus ,negotiantur. Merees.ijs in locis funt pelles vari] generis*fasuum5cera, linum ,&c. Horum fagacitatem imitati Bergenfies, fuas quifdam naues lingulis annis eo mittunt adCaftrum Warrhus,vbi &pifcantur,& ab incolis eius regionis exiguo precio pifces coemunt, quosBergam deuehunt :fednon Ceflaht etiam hodie alite nationeshuc nauigado penetrare. Nam 5 1 Galli &Scoti extrema Noruagias littora niuofis fcopulis fubiecl:a,circumnauigand.Ojfinum Warthufienfem ingreffi ,partim ipfi hamis pifcantnr ,partim ab incolis pifces emunt, quibus fuas implent naues. Nonnulli per eandem linum qui paulatim feiatiffinae extendit, ad Euronotum defle - denteSiaWarchusKildinum verfus 28. miliaribus indediftans,& inde ad Malmos, quodaWarthus 40.abeft miliaribus. Eli autem Malmos Emporium,ad quod Ruffi &alienationes certis anni temporibus adeomutandas merces cohuenire folent.inhoc autem fmu, infula eft fuper quam Warthus cft extrucla vt circumnauigari poffit. Hanc arcem Sereniffimus Rex Danix FridericusII. impofitopraefidio ac tormentis bellicis adueftis ita firmauit ivt nauibus aliquot eo miliis tocum illud Septentrionale pelagus apraedonum incurfu, ac vi facile defendere tutarique pollk,ob id nauta; arcis pra;fe<fio,nomine regis, vedigal numerant.Hcecobiter propter recentes ad illa loca nauigationes Bergenfium, inferenda duxi. Supradidum eft,Bergam communevelud horreum effe totius Noruagiaz, cuius praecipua opulentia in pifcationibus &pecoribus confiftic.-Nara frugum illa tellusnon adeoferax eliqux cibis &potibus fufficianc, fed tollas ante fruges mercatores inuehunt mifcendis potibus ,&mixtum iam potum &exco&um permutant pifeibus aridis,quos ingenti copia emittit Noruagia. Cum circa annum 1280. ortafuiflet inter Regem &mercatores controuerfia, ob quaedam non feruata prmilegia,& portus pallim obliderentur amercatoribus ne quid mueheretur,tanta repete extitic annona; caritas ,vt rex fiatim ad pace refpexerit,ac perpelfa damna mercatoribus rettituerir. Sunt enim mercatores fuorum prmilegioru veteruq; eonfuetudmu tenaciflimi. Cu annoL^o.pius minus, quidam Olauus milesgermanos mercatores Berga: nouis grauaminibus molelfaret, neq; modu, poft fadtas ad Regem querelas,huic rei adhiberet, eumvnacum Epifcopo Bergenfi, fua authoritate tumultum fedaturo,oeciderunt.Stepe hoc opidum quod aedificia lignea fine, incendijs deformatum ,faspea praedonibus direptum fuic.Nam circa annum Chrifti 1548- piratae; quos Vitalianos vocabant, Bergam occupantes^ &Anglorum Germariorumque &ciuium bona fine diferimine diripuerunt,&eiedlis ex opido omnibus incolis in Germaniam auxeerut, qua violentia in pofteru moti Mercatores ,aliquot grandia tormema|aeneafibi compararunt, quibus ad auertenda eiufmodi pericula vti confueuerun,c. STO CHOLMIA. OCHOLMIA,quam complures Holmiam, Rutheni Stecolnam, Germani Srockholmnixcupant, (fic didta quod extrudfca fit in peninfu ia quam Holm vulgo vocanq) in fin uMeller fita eft, ' 'q:, ieius eft amplitudinis, vt aliquot infulas comple£tatur,quarum praecipua altera Timolioe altera Suartefce dicitur, vtraquecaftro &sdificijs ornata. Eft autem Stockholm totiusregni Suetise ob celebre Emporium Sc frequentem mercatum, ledemque regiam cpidum praecipuum ac loci natura munitiffimum, quod in hoc finu alioquin profundiffimo ira locatu fit, vt excepto extbus,quosilii fcheren vocant. Iri primis huius aditus faucibus caftrumeft,ab altera parte tignis in 'fundum feftuca adactis ac iublicis firmatis ita ingreffus arctatur,vt in,vel extra nauigaturi,tormetis adeam rem dilpoficis,facile cohiberi poffint. Totus autem ille tractus anguftioris finus ad Stockholm vfque 3. miliaribus in longum extenditur,poftea finus paulatim ita Ce dilatat,vt nonnullis in locis ad to.miliaria extendatur. Huic Emporio per-* magnam ad negotiationes exercendas oportunitatem fuppeditat didtus finus ,qui cum longe lareq; veluti per brachia fe extendat, multoique ex diuerfis regni locis fiuuios recipiar, ad quorum littora arces &infignia aliquot opidafuntfita,pcrfac-le fit,vt nauigiis merces vitro citroq; vehi tranfportarique poffint: ad boream iacet metropolis in Vplandia Ypsholm fedes Archiepifcopi acprimatis Suetise, poft hanc paucis miliaribus eft Orofia ,vbi fedes eft Epifcopaiis, in eodem lictoris tractu ad occidentem iacet Arboga, deinceps Toriyila arx, eregione Stockhoim occafum verfiis, eft alia Epifcopaiis ciuitas, Stregnis, aqua non procul iacet arx Gripsholm.Hae fimt duitates &arces, quae ad littus didti finus VVelleradiacent,ad quas perfacile, qmcquid mercium ex Germania aliifqueregionibusScockholmiam aduehitur,nauigiis deportari, viciffimque Suetic® merces mde retro deferri poffint. Merces autem praecipuae quae eo ex duitatibus maritimis deferri fblenr, haefunt, Pannus Anglicus &Germanicus,fal,lupu!us,vina,cereuifia,triticum,fru(ftus arborei, lintea nobiliora, purpura,byffus, variaque ex auro argenroque confedtaad fpleudorem ornamenta, item diuerfafupeiiectiliaad vfus doroefticos deftinata.Ex Stcckholmia vicifiLn hae merces ex variis regni locis, eo connectis, in Germaniam atque alia loca mittuntur,ferrum,®s,chalybs,euprum, piffces varii generis,pelles mardeilae,fabellinae,aliaeque plures minus nobilesftaeuum, butyrum, cafei,equi, Scc. Ex hac mercium commutatione Scockhoi mienfes ciues res fortunafque fuas foierrer augeri atque ftabilire folent. Eft iuxta oppidum arx regia adeo bene munita ,vt vel tormentorum ingetium ictibus miiiime fiibrui, aut vi aliqua capipofte videatur. Cum Stockholmia ab antiquiffima memoria fedes regia praecipua fit habita, folent hicReges, pro veteri geris iaftituto, diademate infigniri. Habuere Suecii multis retro feculis ex fua gente reges vfque ad tempora reginas Margareth® VValdemari tertii filiae, quae circaannum i3£o.Dani®,Noruegi® acSueri®,fubaCto Alberto Rege Suetico, trium regnorum compos, pacifice regnatur ad annum 1376. Huius regina temporibus Primates Se Proceres trium regnorum boreaiium, Heimfhdij^quod Hollaindi® oppidum in Sueti® finibus fitum eft)conuentis, vnanimi conierifu ftatuerunt,vt tribus regnis boreabbus vnus exinpoftemm pi-reficerecur, vcpax atque vniointeripfosranto effet firmior atque ftabilior. Cum igitur mortusregin® Ericus Pomeranias Dux fuccefsifier.concordi omnium procerum concilio atque fuffragio Rex trium regnorum eligitur. Anno falutis iqii.hifce conditionibus infertis, vt Rex Suecos in regno arcibus pr®ficerer. Se vt regium cenfum cum pr®fens adefiet totum, abiens dimidium acciperet. Pofthunc Chriftophorus Bauarus, vnanimi procerum voto electus, trium regnorum gubernacula per annos «j.fufcepit Yfque ad annum 1448. circa qu® temporaChriftianus primus dudta Chriftophori regis vidua in coniugem. Anno 1461 ab EpifcopoVpialenfiprocerum vnanimi confenfu, Stockholmi®Rex ialutatur confecraturque, fed annis iepte elanfis, Carolum Canuti, quemar.rea elegerant, repetiuerunt. Mortuo Chriftiano acfuccedenteiili loanne filio, cum Sueci® proceres ex genteSueticaStenonem regno prsriciffent, &C ob id Ioannes bellum Snecis quafirecedentibusapadiris initis, faceret,Stockholmiam circaannum Chriftiiqpy.pofitis ab vna parte in monte Bruck caftris,&,ab altera parte claffe circumdudtaarcti ffima preffit obfidione Nouemb.die,Anno falutis 14517. 110 1499-feria tertia pentecoi; ^. eique de more gentis.Vexillum regni Suecias traditur. Sed Sueci, non poft mulca tempora articulos quofdam in prioribus padtisconuentifque non feruatos allegantes ,prorfusie aloannis imperio auerterunt. Stenonem fecuti gubernatorem ,quo mortuo ,in locum eius Suantonem fufrecerunt :vnde poftea grauiflimum eft bellum exortum, vt tandem loanne nouos in Dania contrahente exercitus.Anno 1303. Chriftiana loannis Regis vxor ac Ernefti Ducis Saxoni®electoris fi.‘ia,in arce Stockpo tandem interceffione quorundam,libera, ad regem coniugem perducta eft. Cum igitur loanne rege Anno Chrifti 1513.in fata concedente,filius eius Cbriftiernus II. regnum bello repeciturus,multisfubadis opidis, adinteriora regni Sueci® progreffus Stockholmiam,fa’£fca aliquamdiu obfidione, certifque cum hofte tandem pactionibus initis, oecupaftet, miierabilis clades raroque audita calamitas in hocopido primatibus ac proceribus regni accidit ,Chfiftiernus enim lam in Regejn Stoickoimi® fufceprus,ac voti iui campos fa£his,fiuequod vlturus eflet, qusnon recleinmaioresfuosSuccosdefignafiearbitrabaaggreifus :Vincenrebellio- nibus hoc terribili exeplo, quos aurexcitatas aduerfus maiores fuos, aut oriturasfuipicabamr, finem effetimpofiturus in me- .reiinanit cenemauiter eum hac csdein Deum peccaffc,ideoque in poenam mcidifie conftat.Natn poftea,non folum retiffimum excidft Rex Chriftiernus, cui deinceps Guftauus Erichfon, Suecus nobilis,popularium inorum ,abLubecenlmm iubnixusauxilio.in regno fucceffit.cuiuspoftsri ihud hodie poffidenr. STETINVM. merania nomen accepit aPomefano Vidunti ,primi Borufiiorum regis filio, dicit enim Erafmus Stella: Vidunti filij.quiin Boruffia remanfere,tres mmirum ex matreBoruffia nati, terram fecundam capita diuifilFe Pomefamam, &qui ex hisjerateprteceilebat, forte eam occupafle terra portionem, qua: Hulmigerite propinquior eft, tumaGermanis habitatam,aquibus Boruffij magis formida- >ant.Sed quoniam Pomefanus ftrenuus videretur; manu ac animo feroci,multi- -udinisque admodumftudiofus,hanc magis tutari eum poffie confidit ,ex ipfoque hanc portionem deinceps Pomefamam didam fuifle. Hodie vero voce nonnihil variata,Pomerania dicitur; Lemonij quos Tacitus recenfeqRugijsnpvimi, &Oceani accola:, Pomeram* cultores fuifle videntur. Sub his vero &Rugiam rec£nfentur, &Wagrij, Polabi, Obotriti, Rifimi,'Circipaiii;cundiq; Wandali.Vfi funt ante fufceptum Chriftianifmd lingua Vandalica;& apri mis cultoribus lingua pacria,hoc eft, Vandaliea ,ha:c Regio Pomerzi dicta fuir, ab indigenis habitata &proprijsdominisgubernaca;alienis autem nunquam fubiedaeft. Diuiditurau. tenlin fupenorem &inferiorem Pomeraniarraquarumhsecin Orientem vergens,VandaliamCaflubiamque ,illa' Stetinenfem Batthienfemque feu Woigaftenfem Ducatus ,ac Rugienfem Infulam complectitur. Oppidis egregijs exculta ,infigniora tamen qushabetdacentinlittore maris,pauca qutedam mediterranea,quorum pracipuum eft Sterihum,feuSedinurn,aSedinis popuiis,vtcreditur,denominatum,cis Viadrum,Vetus aprifcis merito dictum: quod conditoris nomen, &tempus extrudionis,a nemine adhuc accurate perueftigatum fit (Quanquam tamen Iobftenus eius ortum in annum Chrilti centefim.um vigcfimum quartum vitra millefimum rcferat.)Situs,commerciorum,&victus opportunitate, morumque elegantia, nulli maritimarum duitatum cedens;pifciumlcdiflimOrum vari igeneris ,& pretij exigui mexhauftum, prompcumque viuarium. Pratorum quoque ac lignorum cteduorum adeo ferax,vc parem haud facile, fuperiorem vero aliam vix vfquam reperias vrbem.Luxuriat ager fuburbanus finitimus prouentuum egregiorum frudibus,quorum magnavis quotannisin tranfmarina regna 5c diciones defertur. Quin etiam iure exonerandi merces,&adueditiarum rerum omnium, vel retinendarum, vel exportandarum pra ca:teris,immunitatc rara atque perueteri gaudet. Habet modoin ea fedem continua ferie amaioribusacceptamllluftriffimus Princeps, D. loannes Fridericus ScecincnfiumjPomeranorum, Caffuborum, &VandalorumDux,Princeps Rugis, Comes Gtitzcouia?,& Leopyrgenlium ac Butouicnfium terrarum Dominus.In Pomcranis, Stetini, Cafluborum,& Vandalorum DucumGenealogia nuper in Saxonia edita,ita legitur: Wratiflaus primus, alias Bertiflaus vel Wertiflaus, cumfratre Ratiboro.in diuifione cum reliquis fratribus fada,citeriorem Pomeraniam,Germani3e finitimam,vbi Stetirium,& caput gentis &lifiime familie fedes,2Bolga(f/v8gDttn/ citra, &vitra fluuium pene vfque ad Colbergam accepit.Primus ex hac illuftri familia Religionem Chriflianam fufeepie, &cum ambobusfilijs baptizatus, aS. Ottone Epifcopo Bambergenfi,& Comite Antechfino, Apoftolo Pomeranorum, Epifcopatum Iulini, alias Wollin, & templum S. lacobi in Stecino ,fratris Ratibori auxilio fundauit circa annum Chrifti M. D. XXIV. Eft Stetinum iuris ac foederis Hanfeacici.ad illud foderatis membrumpertinens, quod Lubecam,to* tius Hanfe caput primo rclpicit. Eius longitudo eft graduum triginta feptem.minutorum fex. Latitudo graduum quinquaginta trium,minutorum fex &viginti. 41 •^ />/////6 I' SSW :,?,]> ..J2£'~rs WSZi ;*«I| -j:.;L i»f4»»<-; »*j 2 ^ imai- 1w!_iiU?B-,\' vi* IBWRBj /; Wmim n.liMWlBfe mT Sww» mflpst i •'\V» JpQyRiV^ “i .^'|- i fcMsaWj! wmM p»iiiti®.4{ mmm 'laBBSii^rpBgjjSjjjji: HPilllliS .riA, •_.••• :,.',•£) pw®i a\\\\yv>v2^ Utoiaml j:^a§:-: imnuiiuw; Sflpgj VV RATISLAVIA RATISLAVIA Sdefiae Metropolis adOdra:& Olauae fluuiorum confluere fita efl, aWratiflao Bohemo,tefte Cranzio in fua Vandalia condita, &ab eodem fle dida. Vnde&in illius honorem Vrbs in fuis mfignibus 1iceram W» *gerit,quemadmodum hos Imperator Carolus V.infuis Priuilegijs Vrbi datis P| confirmat. Ptolematusin his oris Budorgin litam tuiffe exiftimat, ideoque opinantur aliqui ex ruinis illius creuiffie Wranflauiam. Parua huius vrbis initia fuiffe an. Chrifti nongentef. fexagef. quinto, ex eo euidens efl, quod in Auftrali ripa Odras tantu tres vel quatuor domus turrita, quarum veftigia adhuc fuperfurtt, in quibus haud dubie Duces Quadorum habitarunt, exftitetint. . Anno millefimo quinquagefimoociauo, CafimirusRexPolonixfedemEpifcopiSilefiorum, quas fub initium Religionis Chri.ftianre Smograeounc exiguo pago, deinde Bitinitein terra Brigenfi fuerat, Wranflauiam tranftulit, &Infulam Vrbi vicinam, quamOdrafluuiuscircumlabitur, Epilcopo&Sacerdotum Collegio attribuit. ...__.. ., Paulo poft &ibidem Arx confli tuta &munita fuit contra incurfiones hoftium, quasadhucnodiefnO dieMe^Surq/ appellatur. .., Paruit circa hxc tempora cum reliqua Silefia Polonis, donec tandem tota haec Prouincia anno rtiiilefimo cenrefimo fexagefimo tertio,a Boleflao Chrifpo, Wladiflai fili js ex tranfaefione aufpiciis Fridefici Imperatoris facta concederetur, quorum primus Boleflaus Procerus Wratiflauieiiuum &Lignicenfium princeps fadtus efl. . .A* .tt Boleflao fucceflic Henrieus Barbatus Beatat Hedvvigis coniux .Huic fucceffit nlius Henrieus II. 1iuS diffus,cuius tempore cum Tartari vaflata Polonia inSilefiam irrupiflent, anno millefimo du^enteiimO mimmaiiJjVUi rniiupuumuciai j**_ runtarcemque tutati funr. Caefis autem Tartaris ad Lignicium pilis Princeps in conflictu periit, cuius cadaueradSandtilacobisdesfacrasWratiflauiasfepultumeft. .. Henrico Pio fucceffit Henrieus III. fiiius,fub quo anno millefimo ducenteflmo fexagefimo, \\ ratislauia nouis ardificsjs exftructa efl &murus interior qui adhuc hodie exta£,& antiquus cantatis murus dicitur, coeptus aedificari,&deinde trimeftrem Boleflai Calui obfidionemfuflinuit;Anno veto millefimo ducenteflmo fexagefimo primo, Ciuitasiure Magdeburgenfi donata efl, &cum illius ncuae Vrbis Dux admodum ftudiofus effiet ,multis eam immunitatibus &priuilegijs ornauit, mquibus praedicat, quod poft foium Deum per fideles &chariffimos ciues fuos Wratiflauienfes pariter &per terrigenas, vt verba fonanr.Wratiflauienfes Ducatum Wratifiauienfem, &dominiumfuerit confecutus. Vndccumad Vrbem paffim exGermania ciues Germani confluerent ,aedificiis quoque pluribus aufta &lificata f 'Sub huius Henrici Ill.fiiio Henrico IV. qui Probus didusfuit ,anno millefimo ducenteflmo fexagefimo fextotota Vrbis gubernatio Ciuibus commiffafuinAnno vero millefimo ducenteflmo feptuagefimo fecudo Vrbs incendio vfq5adeo deformata fuit,Vt nihil pratterqua murus interior captus,* pauese aedes ex cocio lapide exftrucla: reliqua; fuerint. Dux autem vrbis inftaurationem luuit, dato pnuilegio, vt murus coeptus abfolueretur, &propter incendiorum pericula aedificia ex lapidibus exftruerem turiQuadriennio poft iterum vrbs penitus confkgrauit: Sacrae autem Crucis Collegium idem Princeps anno millefimo ducenteflmo ocluagefimo exftruxit. -A Defundo Henrico Probo fine prole mafcula, fucceffit eidem Henrieus V. Dux Legmcenlis, quipoit fe reliquit fuccefforem filium Hcnricum VI. Is Wratiflauiam perpriuilegium, anno millefimo crcccn* tefimo vndecimOiConftituit Metropolim omnium fuarum vrbium. Cum autem idem Henrieus Vide confliio Wratiflauienflum fe &Ducatum fidei Ioannis Regis Bohcmraepermififlctj ipfoque defundo Wratifiauia anno millefimo trecentefimo trigefimo fcprimo mfidem eiusdem Regis fe contuliflet,Rex Vrbem Angulari fauore profecutus efl, &multas ei prarclaras immunitates eonceftit. __ Cumq; anno millef. trecentefimo quadragefimo fecundo, feptimo die Septembris, &biennio poft pene tota iterum conflagrafiet regia liberalitate adeam formam VrbiS quatnuncexftat, ordine fingulan plateis difpofitis ,conftituca &sdificata efl, ob quam formam prae cattens Germanis vrbibus cele- Carolusautem IV.Caffiar Ioannis Regis filius &fucceffor, Vrbi magnam parterrt qus mvltenon ripa Olx flunii fita efl, adieciqeamque templo Sancis Dorothes dicato ornauit,tandem ipfe quoque anno millefimo trecentefimo quadragefimoodauo Wranflauiam venir, &quia pi ac aram epru enua Senatus opi nionemihabebar, totius territorii Wratiflauienfis perfecturam flli commifit, &Pr'man°s viros Confuiares fe ad Coronationem Romamfcqui voluit Wenceflaus fali us nimia fuain^mefimo ucs liberalitate &indulgentia,Emnulta!1c]ui decimo oclauo die lLdii,annomUlcfinloquadrin^elucfi^no decimo o&auo.contfa renatoresexcitatusfmt.caulam dedit, qua de caufa &hodie dies ille pro nefai.o habetur. Simfmundus vero Cefar frater Wenceilai qui biennio poft Wratiflauiam venit,turbas has fexto Maricdu pubi ice fumpto duobus &viginti fedmoms audofibus fupplicio ,compcfcuic ac tii,in fuoconfpedupubiice fumpto duobus &viginti leamoms auctoriuai, .uFp..^ ,ac ne deinceps plebs querela; caufam haberet, Ariftocraticum flatum Reipub.icat ita contcmpcrauit D«. r-*moera- 42 mmm - WmSMm hmmm m&mm Wpms*& —— b wmm\ shg?mmmmmW . BK y^HSHKHBHHHBBaMHM^SRABHBi i^si 51S-jffirricTrt . 5* z, -ytlbmehrsgajse 57S-Catharine. . 5^CCeu+marcht . 3" 5Txeringhcmcien. _ ?6S-MeriuJ/byiale 57Olifchethirr . 58Olifchegafse . 59'Chriftophorue. L5oT'afcbenthor f6l lordermuhbn. '6rz. ‘itafi-erhaus . i$ 'K&ufhau? . i6-Wagz— » /7- Ttfchmarckts 18-Sdltzrrnjk^ tgSeltzbauden . zo-lLofimvcht . 'Z.lJAMe beiny rae zz-S '£>orotheei . Z3- S-nterenimus z^.- Creutz-hoff- z5-lCL.eiebnsrit . s-Llarsu . 341 4‘llncentius ^rzS-Mafien ther. J4-5 ‘ZeughaHs _ |i44 ZumtCQeifb . j 4-5"' 5’Clemens . JOCew/lat . §4-7 Ciegelthor . S48 S-'hcf~nharim . j|49 1- inflas der Ole --u- .1 _ .» .t 5JMittebnuhle , 64.JAcdtz-muhle - 65Schleiffmuhle 56 Dretfrnubte- 67 'Kinter muhle. 68Paeyr muhle- **Ti x" 3gvorS-Jltuifitio 89 hejrehms po Meufeteieh pi 'Sturzhaus- +17 S'-Maria 69 25 urger leerder 70 Schefwerdet. 71 WatckmuHe . rErretur Caftrum etiam in quoProfe&us habitaret ai Odero mocraria,vt Oligarchiae metas mH„C]mexDnEapuisfamiIiis, quatuor vero ex plebeis, qui honefta ripMn*cUficauit,&inScn«^^^ eodem anno,d.to Praeni,aop^ciaexercercne, o„lar &fpeculum moral.rat.s humans Via, lubarque uilegio ornauit,auiH eam nominauit. fplendidum quod mter alus ’jQpo^Hufsito ob Conftantienfis Concilii fententiam o- Rebus ad hunc mo-.um co jfbuienfes quoque hifce ir.aiis impliciti fefe aduerfus eos aliquot mhibus fufpeftiarmamtefrenc^^Wranflaui_en^s^^^S_^^ ex Carcere ad RegnumHungar-Svocatu Sc annis cotis viribus f-Wratlnaum filium eius Regem Bohemis magnas de Silefia contentiones orca Cafimirum Poloni > .vfbcm recepiflent, Cafimirus &Wladiflaus vrbem tres menfes fuiflenc)&Wrati vbivero anno millefimo quadringentefimo fepcuagefimo nono, pax in- ^R^rS^&e^an^ionc Macch.o Silefia obtigiffet, vrbem UIc multis Pnuilegiis C°wSTuTdeindeRexHungari^& BohemiofaausVrbi Ius Emporii, dequocum Matthia etiam oriusconuenerat, diplomate dato concefsic .Dehinc Ferd.nandus Regnum Bohemio adeptus anno miUefimo quingentefimo vigefi mofeptimo Wratifkuiam primum mgreffus eft ,&bis deinde eam m- Sfit Cumquehac vrbe mirifice delegaretur,Angularibus eam verbis publice prasd.cau.t &magnis affecit beneficiis .Dignitatem Magiftratus Angularem in modum amplificauit ;eamque illntribuit,quo m nobilitatis commendatione primasobtinet,atque fua intercefsione apud Carolum V. effecit, vt multis ac maenis virtutum praemiis, dato Pnuilegio, Anno Millefimo ducentefimo tngefimo eam orna- Anno millefimo quingentefimo fexagefimo tertio Diuus Maximilianus ,viuo patre, in hanc vrbem venit qua: de fententia Cadaris Ferdinandi patris in illius verba iurauit. Quam ille animo propenfo in hancvrbem fuerit,&quantopere commodis illius ftuduerit, in recenti memoria eft. Quodeodem anirno &voluntate Sacratiffimi Imperatoris Rudolphus II. erga edm affodiis fic anno fepcuagefimo feptimo,quando eam vidit, &hactenus multis modis abunde declarauic ,&quodin pofterum quoque eam pro innata clementia fit deciaraturus,fpem Ciuitasfirmifsimam concepit. ^Si quis Vrbishuius ficum,fplendoremedificioriim,turrium atque templorum urudluram,atque conuenienccm platearum ordinem intueatur, item &foli circa Vrbemfertilitatem,mercaturam, &rerum omniumabundantiam, quoin hac prouincia circa Vrbem nafcuntur, &cx diuerfis parcibus Orbis m Vrbemaduehuncur confideret,cum f.ocipuis eam Germania Giuitatibus certare dixerit, &paucas aut nullas ei proferendas cenfebit. Quavero in hominum focietate fumma funt ornamenta, in hac vrbe funtprocipue. Ariftocratia enim plena eft dignitatis, &Senatui eximia reuerentia plebs obtemperat. Le<^e's autem non advilius partis aut factionis commoditatem lato,fed ad honeftatem, iuftitio conferuadonem,& aqualem ciuium confociationem directa. Et Senatus eft vigilans, &acer in legum defenfione,in exercendis indiciis, in difciplinoconferuatione,in puniendis deli£tis,& in tuenda pace.Sed &de lure quoque in hac Vrbe aScabinis ,&eorum affefforibus quibufeunque in hac prouincia confulencibus refpohdetur. Sunt &omnis generis artes vi to vtiles in Ciuitate. Proflantia Ciuitas hoc proferc ingema.quo in bene iftic conftitutis Scholis liberalibus artibus erudi - untur, &adres magnas tra&andas proparantur. Ne Schoc omitcatur.fucculenca in hac Vrbe coquitur Cereuifia ,quo vulgo 0dj*ffs dicitur, &bonu probet nutrimentum, vnde Sc omnibus aliis huius prouincio Cereuifiis profertur,&apud vicinas gentes in magnohabetur pretio. Longicudo huius vrbis eft triginta quatuor graduum ,Sc totidem minutorum ,Latitudo graduum ji.minutorum io. MONACHIV M. srONACHlVMin fuperiore Germania Vindelicis, qua: iam Boiaria fiue Bauaria vocatur,metropoiis ad Ifaram ,rapidiffitflum amnem ,ex faltu Schirario ,Alpium fcilicet Penninarum gremio in Danubium __J profluentem fita, inter vr’bes,qua: Ducales Principum regijs clarent, amplitudine ,elegantia ,mundi" tie excellit atque enitet.de cuius origine qui (criplere, (ententijs inter fe dilcrepant, Cnronicorum enim IBj Noribergenfium ccnfarcir.ator fub Otthone I. qui Imperij adminiftrationem anno D. CCCC.LXil. jjppj inijt Henricum ducem Brunfuicenfem ,cum Bauarias partem ex materna haereditate aa le deuolutamin ree Veringenfl degens, poffideret, iuxtarMonachorum villam, ponte fa£to,nouaque trans Iiaram amnem ia munita, oppidulo principium dedifle ;Erneftum vero Henrici filium permittente^propter heroica bat , ouinque nummum pondo quotannis dependeret. Hisaufpicijs hanc vrbem emerfiffe, &C in magnam popufi frequentiam,$dificiorumque crebritatem coaluiffe ,ille affirmat. Verumenim vero ferius huius vrbis primordia Auentiaus pomt,qui Henricum Saxonum Boiorumquedynaftam, ex peregrinatione Hierofolyraitanafuppiicandicaufainftituta, reuerfum ,cum Collegii nbuum epidum condidifle ,quod Monachium appellaueric. Monachi, qui panus vinis dextra manu ipeciem pra: fe iurantisferarffiniftra veto librum reneat,infignibus donatum aflerit. Sed cum ad '/eringios (vicus nane et. ad quintum infra Monachium lapidem) dSalinis, quas ad radices ad Alpium Noricarum cum maximi commodi prouentu etiam nunc vigent, via {alaria &praetoria tenderetur, ibique pons &emporium falis eflet.Henricumex improuiio Venngios oppreffiffe, pontem refcidiffie, falis mercimonium ,pontemque &vedtigal Monachium recens extru&um opidum tranftulifle: Albertum vero Frifmgenlem Epifcopum multiplicibus apud reuerfum ex Italia Csfarem querelis &accu{atiombus tantum effeci fle,vt cum citatus ille minime fe fifteret,aliorumque etiam criminum reus ageretur.kfae Maieftaus condemnatus ,&vtroq; Ducam exutus fuerit,quorum hunc ex decreto Senatus Ctefar in fidem Otthonis Comitis inWitelfpach &Scheuren figmferi „K, .ni•... r> fimum Ducem Guilielmum eius nominis quintum, infigne fui ordinis decus,quivtramquc mode Bananarripacatiffime pruaen tiffimeque gubernat, propagetur. Vrbis huius tam externus quam internus fiuusmultis opportunitatibus eft amcemffimus, ere lemperariffimo faluberrimusjnter Oenum &Lycum amncs.illum orientem,hunc occidentalem,vtmmque vnms diei itinere diftantem,Hera medius intsrlabitur,ab oriente VCafferburgum,ab occidente Augnftam,a{eptentn0neFrifingam, ameridie vero cum pulcherrimis &diuerfis pfteium delicatiffimomm^neribusabundantes kcus.tum vana quafi demduftna atque arte ad amoenitatem confita nemora paffim circumquaque h^et.numerofis dmerfammferarum^cipuevero ceruorumcatematim dfleurrentium gregibus referta. Montes Tirolenfes tanquam prx foribus meridiem verfusmpictt.Hortos fobunwnos orienti foli expofitos limpidiffimiriuu^ amne dedudi murmure gtanffimo prseterlabentes ngant.mirificeque recreant. Nouusipfius Ducis iuxta nonum ca^um hortus, praeter artificioium fontem &dpmum aeffiuam pulcherrimis pictunsacftatuis ornatam hocfingulare fc»iiet,qu0d vixvfquam alibi reperiri fit,vtcrepufculo appetente vefpernno,magnu5 certiorum grex interdum centum au“p>uriam,iub ipfas propemodum feneftras fponte accedat,vnae figi ftermque aut arcu aut Sclopeto queat, oualifcunque eotam maximi adiubefeat. Iamfiinipfam vrbem ingrediamur, ibi videre eft, quam latae, quam nitidae plateae, ouamfupcrbis &elegantibus (plendelcant aedificijs, quantam denique vtihtatem,quantamque voluptatem canales ex Ifaras alueo triplici diuertigm mtrodudi ciuibus adferant.Templa hic varia, fed duo turribus altiflimis praecaetens eminent, quae 8C parocfox collegiatsfunt,D.Petri &Deiparae Virginis,in quo Maufeolum Bauariae Ducum,vbi &Ludouicus IV.huius nominis Imoerator fepultus eft,vifitur,turres vero huius templi bmae columnarum inftareademlatitudine,eademq;altitudine ad CCC. XXUI pedes aflitrgunt. Organum eiufdem templi maius ,totum compactum eft fiftulis ligneis exbuxo tornahbus.tantae quidem capacitatis vt vix vfpiam tanta confpiciantur ex plumbo vel ftanno fufiles. Monafteria haec vrbs celebriora.qute praecipue vke-nt tria habet ,vnurn Francifcanorum ,Auguftinianorum alterum ,tertium vero D.Jacobo conlecratum,quod momalium eftduo item minora coenobia virginum,ordinis DiuiFrancfici,Francifcanis vicina. Ccemateria duo feorfim duabus parochijs d’ftmata facellum quoqueluum habent, quorum vni coniunctumeftNofocomium, tertium luburbanum Saluatori dicarum rmper exftrudtum eftnouum. Eft &S. Spiritus aedes cui Xenodochiumcontiguum Inter afoificianoua quibus vrbs indiesma- o;sac mamsilluftratur, praxiouum eft templum Diuo Michaeli Archangelo dicandum,vna cum integris ijlque ampliffimis sedi- ?is quas Patribus Societatisjefu Dux Guilie!musafundamentisextruit,ijs icholx coniun<ftaerunr,adinftituendamiuuenturtii qineex diuerfis nationibus huc magno fe confluxu recipit ,raagnificentiffimte. Aliud aedificium nouum, vt nouo caftro natorem fpkndorem commoditatemque adferat,iuxta interiorem hortum,quem varis variarum elegandarum delicis exormncconftruitur, cui vicina Bibliotheca eft XI. circiter millibus voluminum (quorum non exigua pars diuertarum linguarum nufcnpta funt'feorfim Se fcitiffime compadtorum refertiilima.theatro peramplo 8e amoeno dftincta. Infra vero theatrum !"/n. ::o: «,^ni’mpnrnrniri aroue imamnum. aure Roma Sc aliunde magno »recon?eftre funt.ditiffiho- ftatuanum eft anriquiffimorum monumentorum atque imaginum, qua: Roma Se aliunde magno tere congefte funt,ditiffi mumC-ftronouo per anfrafium adhaeret atrium omni elegantiarum ac deliciarum genere, quasvel natura, vel hominum ars fubuies Se ad miraculum ftupendas habet infttmftiffimum ,in quod quotiefeunque quis vel cunohffimus ingrediatur, quod nouum admiretur inuenit, vfqueadeb vaga ibi rerum lupeilex atque varietas confpicitur. In cuna Ducali veteri aluntur tigride* vrfc Ivnces &hoc quidem tempore duodecim Ifeones, quorum femelkcatulosxrequenterpanunt.In eadem Cuna memora- u-u mLni roboris monumentum Chnftophorus Duxrhythmis Germamcisad marginem affcnpns pofmr.Molendinaaquatira non folum extra.fed etiam incra vrbemmulraac varia,multisac variis rerum opifici, s(eruiunt. Fontem Princeps Ferdinandus maiorem vrbisamomitatem publica voluptati antepalatium Inum canaubuseauct.quem ameismagmamficiftanus.qua- SoTe ementa refetennbus,qu*exilientis,&galeamm cniFatumque equitem portantis^qmfimuiachgmarcumftent exornat: .,'o, K;cinoretiofunt,aliundeintroducuntur,vtinftitutanuperofficina vitriaria,& textura ArrfiHa nui aoud anas eentes mviu, (X.n-c ^~r .,... 4‘F,.Lmr ;nnrimis vini aduefiiui/alis, &reifrumentarij mercatu.Conficiuntur autem hic merces plunhololertca. Forum nobilita up.if entiatantaeft, vt octodecim millia familiarum recenfeatur, nec ommse ause maiuerlas promncias exportantur, a. /i -.4j%.,. ne* recepi queant,quin in horreis multi &in angulis habitare cogantur magnis angufcfeadeoquidcm.vtquatuot aut quinque -.4? T.Li IN LAVDE CrVTTAT~:MONACHIE:A\TCELMI .STOCKX.lt EQVTTTS JCOSITETRASTLCHON. ^jrLjJnce curritis Jncincbam mpilCus vrCem, ywice fomnci metropolimque Soli, jndlgitata. quidemOfonacdi die nomine claret, ‘PandicuCins SMonacCus $yniColon cft% Coci rrr n-r. tjr- Circumit -vndiuqcjo ratiger pomoeria tractu ISAJR.A, qui paflimjupcus In vrCeJCuit. jlfimis manat J-aCreJ^actis J~ontiCus vncCa DrCis et ornatce gratia nufCa deejt . Sed'decus accumulat,noua qugmodojubricaJurgit It, quce rifa fuit,non videatur ea . m lll . H 11 i» k ji mi mm aa&agir Serenissimo PRINCIPIACDOMINO ^jj|Jll| .D. GWILHELMO JSBfiSiCOMrTI PAL.RHENI VTRIVA(^A\ARLTdvci doio svo CLEMENTISs: IN HVMILLIMI OBSEQVTI svtmonvm: geong:hoeenaglivs D. ' ATtamen exornat mage prejiantifvna ,dluis Iroxime,quam virtus, DVX GVILIELME tua . Quin etiam pqfuere fluis Cic numina Sedes “Pallas, ui-tCantiades,‘Pienujque cCorus . ‘HeCligio.ptetafque fides, -Astrcea moratur jCic, venerandorum docta caternapatrum . Jdejperus vt rutilans prejutget in cetCereJlelRs , Sidera confimili nulla nitore micant . Sic vrCs Ccec alias fuperat fplendore, veludus Qiia princeps habitat.Teutonis ora,tuus JLjfigiauit eam Solers jdocfncigCns,vndd DrCis adaupejcit gloria, nomen,Conor . <Mnno doni. ci3. o.lxxxvi . nonnunquam reperiantur familia,quibus vnumtantum hypocauftum fuppetat. Celebriorem hanc vrbem &frequentiorem facit.quod ex diuerfis vndique nationibus diuerfihuc nobiles &artifices benignitate Principum illecti confluant. Multi hic CorniteSjtnulti Barones,&maiorum gentium nobiles agunt.lus dicitur tribus tribunalibus,Prouinciali,aulico,&ciuili iiue vrbano.Jriaulico conceiium habent Comires,BaronessNobiles&Jureconfulti.Jn ciuili Senatores,quorum qui interioris confilij funt duodecim,plerumque ex patricijs lenioribus ,qui vero exterioris, XXIV, partim ex iunioribus patricijs, partim ex plebeijs cooptantur.Criminaleius Praetor,quem vtplurimum antiqua nobilitatis efle oportet,in curia Senatoria,cuius conuexaamplitudoIpedtatu digna eft,adminiftrat. Patritius ordo hic nobilior eft,quam alibi,cui hoc 'recepta confuetudine folenne eft,vtquotannis Dominico die, qui Epiphaniam iequitur, vniuerfus, fiue coelibes,iiue coriiugati fint vna cum vxoribus ac liberis,quibus per aetatem conuenit ac per valetudinem integrumcfl,in regiam &ad quatuorpraecipuas Vrbisporras,fiue plateae niue coopertaefintjfiue non, trahiscircumuehantur, poftridie vero, in curia lenatoria vna cum aulicis choreas ducant. &Principibus fumptuofum epulum praebeant. Corporis Chriftifefto tam regifico apparatu aclpiendidohiciupplicatio adornatur,quamvix credibile eft apud'vllamgentemfieri,itavtcumtriumphalibusveterum pompis propemodum conferri poflit. Reprsfenrantur Enim &veteris &ncui Teflamenti hiftoriae ,qua; res fiue terra flue mari geftas,tradunt,fpectaculis &figuris. qua; magno lumptu,magnoqueartificio concinantur, ad res ipfas accommodatiffimis. Veftes,cumis,phalerae,nauigia,aliaque machins & ornamenta ijs deftinara,cum magni fint prerij.diligenter afleruantur.Nundinae hic binahabentur,vnaepoft Epiphaniam,alterae ad DiuiJjacbbifeftum,quarum has celebriores leddit hominum &equorum in ftadio curfus.Haec de hacvrbe, cx plurimis quae memoratu dignafinr,pauca coiiedafiifficiant. POSONIVM fDC <S 695 «5 9v €£. GbiliffimaHungarixvrbsPresbiirgum eft, fiuePofl> nium, velvtLazius rerum Viennenfiumlibro fecundo, ex ferinijs eiusdemvrbis docet, Pifbnium aPifone quodamvidelicet, cuius operaTiberius Pannones fubegit, aquo Sc-vicinuslactis Peifodis denominationem habereexiftimatur. Cuius&Plinius libro tertio,capite 29. in Norici vicinia,poft fiiperioris Pannonias municipiorum enu= merati one mentionem facit.Quem lacum in hancvique astatem,decimoa Vienna Hunganamverfus milliario, aliud aSidunis Germanica natione nomen accepiife cernimus, quade re eius loci homines Neufid leriee appellant .Sidunorumvero Ptolemaeus in oppoiita Pannonias ripa inter Marcomannos&Chotuaros obiter meminit, vt ratio etiam iit aPifone forte,perinde vt proximum oppidum,(quod Piionh um,&barbare Pofoniumvocant) hunc denominatum lacum fuifle, quod&monumentain vicinia reperta demonftrant. Fuit autemLu* cius Pifo Pannonise Prasfedfcus ,&: cuius opera Auguftum &Tiberium Pannones &Noricos iiibegifle Florus ex Liuio, &Cornelius Tacitus lib-a-autores fant. VICTORIAE AVG. NN. ET LEG. IAD. P. I. ANTONINI: P. MARCVS D. SEXTIANVS EPHESO PP. DD. DEDICANTE EGNATIO VICTORE LEG. AVG. C. PR. PR. E. C. L. PISONE. Sunt Antonini,St libri Notitiarum,quibus Flexum,Poibnium eft? Spigelio autem Vienna Auftriasvrbs primaria, Latini recentioresPo^ Ionium,Orto Friimgenfls &GermaniPresburch vocant,8c Aldenbur* gum,vbi Lexta flumen Pannoniam iuperiorem ab inferiore diuidens, cum Iftro miicetur. Hungarice ibi loqui incipiunt, mixtus tamen eft fermo, &fluit ij populi bilingues, Germanice &Hungariceloquum tur. Vrbs vetus Sc elegans,quse vt iitu, ita aere quo fruitur Isto &: amoe* nofaluhrique, multas Pannonias vrbes longe excellit :montes habet vineis amoeniflimis confltos, qui &magnam lignorum copiam probent, vbi Sol Bacchum minus colere &obferuare poteil. Adfuburbium inprecelib montis vertice, arcem habet validam, que, vt legi* timum magiftratum hanc vrbem obferuare docet, ita eandem ab hoftibus defenderepoteft. Subter inclyto illabente Danubio, loca compafcua funt,horti,viuaria,vbi ouium greges,cerni, damule,& multa ferarum ge* nera, magnaamoenitate confpiciuntur. 44 — ssSSlBlS: iWMHawltgX faemSShg HRobb MBSiBwtflij gjaMipg|| SERAVALLI, yuam Vu curauerat onid celedris. Cum nos P.M. curantem aj tonem, ojien huic nostroJuisJumgtibinjen Xfnrvrrvs OrflER-OiCYAti MjsnmriL s. vir nodilis, et amjjlijimis legati •onirt dasedenter/, vdi igsumJecundo negotia (gregorg xm leocintus; dum 'votis comamur, delatos anodis Honores respuentem hacjaltem memoria, vefinuitum,proficui voluimus, vt virtutem etiam noj?ent, jui non viderunt, videdunt autem, et, <u non norunt, si ddeus O. M.jreregri. nantem animam non tam cito aed ceteris deatoz^fedes, reuocei-^__y VICENTI A: ICENTI A,ampla&magnifica Marchise Tarwfinaevrbs ,fita iuxta edices collis ,duobus amnibus diuifajde cuius originc,nonmulta ac fingulariahiftoriarum monumenta perhibent, praeter quam apud Paliarinum. Qui in Commentarijs refert aliquovradiciiife.,Vicentiam,hunc locum di£tum,ob gentis incolx victoriam,cxfis hoftibus,aut acc»tumvicis, qui prius hic exifti tere,quorum habitatores vnum in locum colle<fti,ciuitatem hac pimum effecerint.Ita Paliarinus. At,quia nullum auctorem certum profert,addent his,vel dement fidem,legentes. Vicentiam Tacitus memorat, item Antoninus in Itinerario, Plinius iniu- —t— ——-4 per,& Ptolomaeus in Venetia. Trogus,a Gallis conditam fcriplit cumAerona,Mediolano, ac aliis vrbibus.Leander autem primos eius auctores Thufcos exiftimat,his vero eiechs ,aGallis inftauiatam, vel au£tam.Nonnulli Yeicctiamdicendamcontendere marmoris cuiufdam argumento, in quo haec rnlcriptio fit reperta: SEX.ATTILIVS M. E. SERANVS PROCONiS.E X.SEN ATI CONSVLTO INTER ^.TESTINOS ETVEICETINOS FINES Terminos qv eStatvi Ivssit. Ita Barbarus in Plinianis caftigationibus refert,addens,eum fua memoria lapidem inuentum.Alia tamen haee res auctoritate nonconftat ,neque quifquam luculentus fcriptor,Veicetiam, fed omnes conftanter Vtcentiam nec etiam,vti nuuc vulgus indoctum,Vincentiam,dixere.Eft autemaedificata peroptime,ac pen iis op i omata,infer quae Prxtoriumfori magniftcentiftimum,coenobiumqueD-Coronae oa^mmib ^ ica ui,* ius fano facratiffima fpina conferuatur,ex corona Seruatons Chrifti,quam huc ex *Colimt tius vrbis Epifcopus ,ex ordine Prxdicatorum,attulit:ciu abs D. Ludouico Francix ege u hanc fpinam Vicentini praecipue ,deferturque quotannis per vrbem, cummaami ’naujo-a 'etiam pernobilem habetbibliothecam. Porro aquis Vicentia bene inftructa cft ,duobus emm amnibusnar - bjlibusdiuidimr,non tamenxqualibuspartibuSjBachilionenimirum&Rerone, quiexvicmis^ionubusm pu vrbe Bachilioni iungitur. ^Eliano,Ereterius inanimalium hiftoriadifti*, quem optimastotius uato^^^u ^ habere perhibet. Bachilio quoque Teffmam amnemexcipit ,ita Phmo dic u• .frumenti vini ceterarumomnium advitam Vtilium copia ,propter fummam agri amxniffimi V>^,auarum fronde rumquefrugum maxime fertilis cft. Tanta cumin ipfavrbe ,tummagr^moromm bombycesaluntur,frequentia eftyvt fummamhabeant adnurationem. nutriti qux mora ni°ra producumnonitaeft robuftum ,ac illud quod vermes magn*,promptiffin£ ad li. eunt.Vberrimum hinc quxftum Yac perpetuo in re facienda defudant. teras,militiam,mercaturam;laute admochimvmut,hone eq ,PPThufdsGaluhabuereGal. Ciuitas hxc, exiliis XII.Hetrufc6rum cis Appenninum_,vnaeft,quam temt,0ra,vaftatamenim,&direfoederaque cum alijs populis ,vti fereDaru tc ’“Reptam/incendio cremauit. Deinde variam fortunae quifraude vrbem mgreffus,anno M. CC. ^^^ ^ ab Ludouico X II, Francix Rege aleam fubijt ,vfque adannmu, _nQminis hoftcSj nulla ratio fupererat,Maximiliano Cxcopi^yterao^uonumdefe df ,XVUG.N.annum calamitatibus vexati funt.Nam,qma Ui. ne delerta videDatur,pauiaLin»aU^-his Aulus Cxcina Imperatoris Nati hic viri iiluftres plurimi ,quorum ^Iterri DDffortunatus &Foelix Martyres,qui Vitelli) Legatus,& B. ex ordine Prxdicatorum,qui ccncionifub Imperatore Majannhaai^Mu Chriftumviam compulit ,prxeipueque Veronenfes ,vt bus ardentiffimis plurimos Italix P°PU° .f-morUm annales perhibent, ac etiam in hbnshominum TaureliuS Sarayna memorate itemqae illomm^ra ^f<xiaIitate> ^ctiam iUuftrim-nordmisPradlcatommlcgimr. --j(,., inu.&Bartholomseus itcmmonach V//SJ/J.Y/S/, KiVii! nsjftnjfa itfSVgawSwi AES^l iktortS! 40 SVvrnza SJ eoneidiS-Tx 4, <t&fyraUl vi£ntg ra.s^-^bnafk 42. Porra da puGBd rio.drda oralia 43 SPritr 'iflcCledare & 44 Srradd £SPriv S6.FriricaJhji 4/ Srra. ddHi]<orrdeTaGeP S7-BemrCuCi- 43Srradari SlDmemco S&PortaPuflerh 47 S/Dcmemco S9 StraddcGr 45 Srrada drjemrana fcrnjc dePaflerh 4?Strada tGaiyeCo 6o.Perta£s. 5CSrrada £S.Vtcenza BarroComeo /; Parra £SLuria liSBarrdomco aSLuca &sFrancaro. : _7 S- Corana 2.3 S„\fana eU -inydl zq SrraJa dirinejeli 50 pCoftind de forto 3/Js •pdaria de^ejraria uSmula dcljjalmae/ia ^5 Cjiardlh eMonp orchi ' j4 Vercarta 3S Puiz-za dei (Doma eo 'Jlcmo 37 S,Antonio j8 VercoTiado zq SJlierccllo ana a 63 Ca misericordia 6+ Seldironimo 6/ S-Jdarco 66 SrraJa defla ccnwrrnte 6r J> Conuertiee S8 JPprra di S- Croce 6$ SrraJa di S(dasie 70 S-Bwsio 71 S^Maria diCarmini 72. Strada deCCarmino 7jSerado, defla forradi S-Peflce 74 Cantarina 7f Strada di Sij^ocflo 76 Strada diS-Mdria nona 77 S.JVfaria nona . 72 Srrada deflCorjto di xpo 7? Coryto .ditepe qo -S-Croce S3Cyeardmo ciri acu §4 Porra de CafleC $f S.Biumd %6 SCNicoflt - §7 S--Marfinc g2 Strada cfle na aVerona 8'p S. Pe(ice po. SLazaro <pi JLasaretto 62. Lapide madina Berra yjf 2ZsGjriina deCmonre^) "" V^) M, s% i \ ?kCiris 'Douejija [ajii ARIMINVM. ^^VMPlinio,Flaminis,fine Romandiolzop.Rimine,incolis hodic.vt Leander, &alii icribunt>Ramelen Germanis, vtSimierus tradit. Cato,acomicibus Herculis condi tam ,ac etiam ab eo cognominatam ait :ad quem locum Annius, Ar,vel Ari cognomen eile Herculis /Egyptii notat,eiufque gentis lingua pariter &HebrsaAramaeaque denotare leonem. Iminum vero cede 7almutifta Samtiele, Diuoqne Hieronymo in vocabulo Himenus, ipfi numerat feftinates, nimirum ad expeditionem contra Tyrannos Italis Sic Annius.x\lii, nomen ab Arimino amne, quoalluitur ,volunt defumptum. Nonnulli, abarmano populi Romani,quodhic iuide dicunt,vbi abello reuerfi Duces, Romamque redeuntes, arma deponere iolebant. Sed pofterius hoc,omnino Leandro non placet.Siquidem,vitra Rubiconem arma relinquebamur. Strabo, Ariminum,vti,& Raueniiam,vmbrorumopida fuifte,quondam,lnnu!quepoft,iis eiectis Populi Romani Colonias effectas icnbit, quod etiam confirmat Liuius, Ariminum,quq tempore &Beneuentum, coloniam deductam perhibens. Id Prolemxi Lagi Regis dEgyptii temporibus,Pub.Sepronio, Ap. Claudio CofTCCLXXXILante natu Chriftu, annis conugrflc,auctor eft Eufebius.Quidam hanc vrbem,ab Octauio Augufto conditam,in ligni errore prodidere,fati lique declararunt Lituum fehaud vidifle ,cum eo mloco ,quem paulo ante retulimus ,vbi Coloniam Ariminum deductam fcripfit,ducentis amplius annis ante natum 0£tauium,tum aliis permultis ,vbi honorificam vrbis mentionem faci t,maximequc Arimienfes inter eas XXII. referens Colonias,quae bello Punico altero fuis fublidiis, imperium populi Romaniadiuuarurit. Plurimum la ne mignis operibus ab Octauio exornatum,Ariminum haudquaquam obfcurum eft: &praeter caerera,pontem hiceximium.quiin hodiernum vfque diem, in amne Arimino, de quo mox dicemus,permanet rlcemque arcum facit.Vbi ipfa in planitie lita imminentibus ameridie collibus amoenis,& vitium, olearum, ficuum, aliarumque fructiferarum arborum,quibus conueftiti funt,vberracefcecundiftimis:ab exortu &occafu, latiffime fe capi pandunt admodumfrumentarii. Septentrionale latus alluit Adna. Rerum omnium ad vitam vtilium copia mirifice abundat, aedilicia complura habet memorabilia,cum primis infignem arcum triumphalem ab Oftauio Augufto fadu, ad porta mquae orientem,&Pifaurum fpectac,his infcriptum literis: Cof. SEPTIMO Deiignat.Odtauo M. V.celeberrimeis Italiae vicis confilio Senat.pop. Ita haec aliidefcriptahabent.fedincifa funt hoc modo: CO S.SEPT IM, Defignac octauum. V.celeberrimeis Italis vicis Confilio Senatus, Po. Ta.C.S. Vs.Nileis. Deiu alio loco haec leguntur. Lnp.Csfar Diui Iul.Fi. Auguftus Pont.Max.Cof.XniTrib.Pot.XXVII.P.P. Murumdedit Curante L. Turno fecundo Aproniani Prsf. vrbis F.Acteio. V.C.Corrcdt.Flam.Sc Piceni. Super eft etiam pars Theatri ex latere cofto, admareverfus.fumma: antiquitatis. Multae quoque paftim vetufrsinfcriptioncs leguntur ,vnde vrbis antiquitas apparet. Palatia infuper quadam fumptuofa funt, maiori ex parte anobili Malateftaruni gente condita. Qus &D.Francifci conftruxit puriffimo marmore incruftatum ,in quo facella duo ,in quibus ftatua marmoreae,vr non lapideas fornias, fed humanos vultus exiftimes.opus conferendum antiquitati. Fonfque fplendidhfitnus mforo*duiccs ac nitidas proiiciens aquas. Iihoc edamforo oftenduntur bmi lapides, quoin lococoncionem dicitur habuiffe Csfar.cum exereitum vidorem aGalliis reduceret. Item monumentum Antonii Patauini ,vbi dicitur &iofe concinnatus fuifte, &multos ad Chnfti religionem conuerdfle. Ariminu in ditione Romanorum fuifte ,quamdi tuli orum ftetit imperium,&Exarchis etiam paruiffe,dein lisfublatis, in potcftatem Longobardorum redactum,illifq; item debellans ad Italia: Reges,denique ad Imperatores Germanos,&Malateftas, vti Caefarum Vicarios deuenifie ,ex hiftoriis colligitur ,Ariminum ortu ingenia illuftrauere plurima,nominarim Gregorius ex Fratribus Fremit anis ,item Petrus Sclacobus fratres Petroleonii,cu gjraecis.tum latinis literis eruditiftimi. Sed &praeterea, qui Ariminenfes fuere Viri illuftres longum hercle foret recenfere. Recentioribus temporibus inter doftos huius antiqua vrbis famam ac auctoritatem egregie tuentes,eft Petrus Meltins,vir eruditus,& curiofus.Iacent hicfacrataD. Gaudendi quondam Vrbis EpuTopi oTadtemqueD.Vidtoris martyris,D.innocentiaeVirginis,D. Theodori martyris, Diusque Martin* eius filiae» item D. Arduini confefForis in Abbatia Gaudentiana. IN PALATIO ARIMINENSI TALIS INSCRIPTIO LEGIT VR. Ariminum aComitibus Herculis conditum,Cato de originibus . Lucum Afaponius bonus ciuis deducit Coloniam Ariminum. •^Ariminum induo de viginti Rom.Colorumfibjidio imperiipop.Rom.sictit . LSempronius Conftl.oram Italia legens, Ariminumperuenit. Catus Gafar militibuspramifis,multis advehiculum tuncHs, nondum illucescente die, Arm.occupat, inter clamores ditiore A.ducmitates Ariminum kIII. vir* inpradam cancellum. Autulhu Cafar, quo vrbsfacilius adiretur, Anmmotenus Flaminiam . Vefbafianusdr Titus CafArimini inuenire M.Aponum &L.TertalamCXXX VII.vixtjje. 'Ariminum i Gothis obJefMer Behfarmm &Harfetem Duces iuftimmi liberatum. Concilium cui B.Hieronymus interfuit, Arimini celebratur. In Ariminenfiagro,in villa Gallery,locutu» eft Gallusgallinaceus, C.Cxfar Aug.F.Cof.vius omnes Ariminiflraxit . iSsUtl Myplipi aiHMii .r - : 'mmmmk Ariminvm va; LIDVM ET MVNI ROMANDi OLAE OPP. ONONIA , arripla, perantiqua ,& honeftiffima Romanula,feu Romandiolar,vt vulgus nuncupat, vrbs, Felfina quondam aquodam Gentis DuceEeifino, Catone Sempronioq, teftibus denominata. Quam quidem appellationem,vniuerfo.etiam tractui,vt Cato tradit, inter Rauennam &Ariminum, vt Sempronius,vfq; ad Rubiconem,quod verifimilius videtur,gens ipfa dedit. Appofita eft Radicibus Apennini ,ffimilia in via, vt ameridie Appenninus imminear,ab exortu, amnis Sapina nc,aSeptentrione,fertilis &amoena planities ;ab occafu flumen Rhenus, torrente Apofa,per mediam vrbeai labence. Primum,arnbitu exiguo fuir,nimirum>vt pri* lea ferebant fecula 5quadere fcripiitDionyiius Harlicarnaflieus ;etenim, duabus omninoportis,exuum,ingrefliimque pratbebat, vna,ad orientem &Rauennam conuerfa,qua:Rauennalis; altera, verfus occidentem ,adMutinam ,qua; Stiera dicebatur. Et,quoniam ad huius tetatis rationem,arda erat Vrbs.in portis tantum duabus opportunitacis quantum erat fatis,habebat. Deinde,fub Gratiano Imperat. totidem quot prius erant.adieda; Fun t. Yna nimirum, vbi hoc tempore CruxStracaftilioniS,altefa, vbi Crux findoruni efhA t,poftTheodofianam calamitatem,cum aD.Petronio inftaurarecunporta; ijoucm fadar.vefvt ali jdixere, XII.vbi eciamnum turres quatdam humiles cernuntur ,vulgus Tarrifottos riuncupar. Ad extremum,hanc mformam,qua nunc eft ampliorem redada ciuitas,porcas accepit XII. audaqueadeo elt, vt annis fuperionhus cum metiretur, ambitu moeniorum interno palf millia V. in longum bina millia, dempto quadrante,in lacum amplius mille palf tempore DiuiMamoli in ter,&Galerianam colligere patucric.Specem habet onerata; nauisfin longum,quam ex tranfucrfo,patentiot, vno capite proram,altero piropim referens, medium turre Afinellorum celliifima,mali inftar,& turre Garifenda inflexa,fcali modo obtinente,cum multis pnrtereaturribus/unes tanquam exprimennbus.ffidificijs magnificis arquefumptuolis, cum diurna; rei,tum ciuium vtilitati deferuientibus nitet, quorum &multitudo &fplendor tantus, vc mehercle paucas Europa; tetius vrbes huic comparari pofibcenfeam. Compertum id nuper.cum hic CaroloV. Imperatori Auguftalis dabatur corbna.Siquide, hofpitium abunde commodum tot principibus,famili&qj item Pontificali Ciementis VII.cuna fummaomnium admiratione prasbitum.In terpraicipua faha primum D. Petri eft ,Epifcopi fedes.in quo Cardinales antiftitesque ac eruditi viri quamplurimi iacent,nominatim Baffianus Archidiaconus. In foro dein amplilTima D.Perromj vrbis patroni aides, cuius affifficationi finem eundem fore,qui &mundi erit,ego cenfeo. Templum hinc eft D. Dominici ,in quo ipfius Diui oifascandidi marmoris tymbo,excellenti opere perfedo,iacent:capuc vero facrum.in tholo quodam ditiffimo monftratur ,pr&tereaque vna ex preciofiifirnis fpinis de aculeata Scruatoris Chrifti corona, cum Biblijs abEfdra propheta in album corium deferiptis. Hocquoque templo fiti funt celeberrimi iurccoftfulcijitem Oracofes prxftantiiumi,gra;cisque iuxta ,ac latmis literis pereruditi, alijque plurimi excellentes viri.quos omnes teferre,nimis longum foret. Iplo mCoenobio ampliffimo ,quo fere CXX. faens deuod habitant monachi, prster alia, nec ignobilia opera.celebris bibliotheca eft,cui nullam vfq; aliam praferri ,aut etiam comparari poffe.reor.Fofitea D.Erancifci arces eft nobilis, mirabili artificio conftru&a ,vbi permulti quoque docli homines fepuitifunt. Coenobium amplius centum monachi cenent.In pulchra Eremitarum £ede,Saccllum eft fplendidillimum iloaimeSecundo Bentiuolosdificatum, opus me hercle,regium, Denique,magnificum eft coenobium D.Saluatorjs,inter Italia; totius egregiaopera numerandum. Aha prarterharc tcmpia,monafteriaque funt multa,vtpoteD.Stephani, vbi totfacratss reliquia monftrancur aD. Petronio hucdelaca?, vt res admirationis plena fit»; quae grana breuitatis ,vna cum eleganti fano D. ioannis Montani* in quo Canonici Regulares facris operantur,&Carolus Ruinus celeberrimus lureconfulcus cftfitus5pra>termitto.Quoddi quis ampliorem Sacrarum domuum huius vrbis commemorationem requirat »abunde illi primus hiftoria Bononienfisliber Leandrifatisfa ciet, Ex alijs nobilibus operibus* quin Curia Senatus,inter pracipua totius Europa adificia poni nlento poffit ,haud dubitatur,fi rnodo elegantiam ,&litudinem fpectemus,nonprerium,quoniam excodolatere tota conftat. Priuatjeitem dornusornatiffimte,fumptuofilfimaqiie permulta funt, quas in hiltoria Bononienfi Leander deferibit, neque paucas omnino hic pollenius referre. Turres vrbs plurimas habet,in ter cateras illam cum Europa totius altiffimis commemorandam Afinellorum.Adiacet vrbs Appcnini pedi ,montibus nimirum ab auftro imminentibus, quam partem olea, vites ,ficus5pomi,pyri,aliaq; frudifera arbores vndique conueftiunt. Reliquis lateribus amoeni campi,longe»! ateque fternuncur,tritici,hordei,faba,caterarumquefrUgum fertiles. Sed &linum, &canabem,& lians vcruftq; genas,&fcordium, aliaque ad humana vita neceftkatem opportuna, ferunt,acpratereaperbellos arborum ordines cumvitibus habenr,vc cum ex campeftribus,tum ecollinis fundis omnia vini genera Ieganturjvidelicetjapianum,trebianum, dulce,aufterum,vehemes,medium,acutum,album,heluolumq,% Abundantetiam nioris arboribus,quarum fronde, vermiculi fericum generantes,enutriuntunNecdefun£ herbidaprata hoc agro,denfaque lylaa ,eum lignatione ,tum venatu opportuna,pracerea,nec fontes calidarum ac frigidarum aquarum medicati aliaque fimilia Bononienfis habet ager, vnde non difficulter vrbis abundantiam opulencxamque colligere eft,ob quam merito Bononia craffa,vulgo,nuncupatur. Magnitudo autem vrbis,adium fplendor,hinc affiimanpoteft: Anno quippeM.D.XXIX.ClemensPontifexcum XV. Cardinalibus eb venir,pauioque poft etiam Carolus VJmp. maximo regulorum coetu comitatus,maximisq; copijs,corons auguftalis accipienda gratia,quo tempore principes,& Rerumpub. totius fere Chriftiani or- bis legati hucconfluxere.Pontifici vnacum Augufto mcuna Senatus, hofpitium prabitum :compertaque tum vrbis amplitudoitot Cardinalibus, Prmcipibus,regulis, militibus alijsque mortalibus commode exceptis, 49 >gg •niwJwjjfT/, P»gi r.'••r' mimmi '9miane»mm rswibb: BONONTA ALMA 5TYDIORMATER