Dilucidarium Augustini Niphi Suesssani Philosophi solertissimi : metaphysicarum disputationum in Aristotelis decem & quatuor libros metaphysicorum

"uilla lA 1nd Jh qo rco 4 um [?* 5 : MMNERLIIDI 1-0 a NT STET CEERI E: Lp zATITT e C. * n " " à « s Y 41 - ; n "S ? i DV A í :: " LE 1 y e , - j E i " / " ^ ^ m Y ; * - Y / » - ») * 1 F - , , , ' , 1 M LI " * | 1 - " Tl E 4 v , ) . 5 - " LI , 4 * ? r LI ; * * adi " * / [wt ? * Y "n " L] LI à L ! r H & 1 " $ * 3 A : H L] * i H 4 i ^7 í v 1 » ! " ; ^ P ; 'ü ^ 1 AU i tá | 1 ^ ] * LI LI ^ '] LI "s *" . " : d M E 2 L L x . J : ^ L " "* : " , U B E - * id » , , ^ 1 i 4 " F 2 d LI v " X D a ' * mg emm ta to app err ire i AVGVSTINI NIPHI Medicis Philofophi Sueffani c PXpolitiones., JEN A RISI QU ELTPDSCLTBRBOS METAPHYSICE S. " Quz omnía ingenio ac doctrina peritifsimi utriufque lingua: uito.denuo funt dilieentifsime recognita , acertoribus poft primam ei; tionem reputregata , INDEXQVE DENVO ADIECTYVYS EST. i9 C V M priuilegiis Summi Pontificis noftri Pauli Tevtij , Wiustrifsimi Senatus Veneti, ac Excellentifiimi Regni Neapolis Proregis . VOEOCN EC UPS, cud FJieronymum Scotum. - / NI DiROSV DE. ha T lopueb ofiu Y * h ce pov. * óugdgd yersus 4 1OPER Lut LAU We de By. r MEL ^ p u » A * rore cn ym f v ap ERR ER p . 2 : Y" INBÉEX ELORSM- OV AE 1N HOC FOLFPMINE C O. M SYPER META. ARIST. CONTINENTVR. PORCIO SECVND A. "m9" Apr. 1. Caufarum —. jn modos. diuifio multiplex.Et anti- quorü fententie de materiali rerü prin cipio. fo. 24. Cap.z-Antiquorum opiniones de prin cipio & caufa cffe zj| cuua. 6134 3 - WP Cap.3. Pithagorico rum opinio de principijs rerum. £44 Cap.4. Sententie aflerentium vniuerfum vnum eft aliqua item ex recitatis opinionibus repetun- tur. 50 Cap.5. De platonis Sapientia & omnium f.58.opi- nionum dererum principijs epilogus. PORCIO TERTIA. Cap. 1. Contra illos Qui vnum principium omni, & corporeum ponunt , & contra eos qui plura . principia & corporea pofuerunt f.71 Cap.;. De opinione Anaxagore , £.78 Cap. 5. Opiniones prof equitur illorum,qui prater fenfibilia alia entia ponebant: Pithagorici item " arguunturrerum principijs innaturaliter vten- Res EN tes. 74 : € Cap. 4. Aduerfus Idearum affertores,& quomodo naturales rerum caufa vififuntinquirere | £3 LIBER SECVNDVS. fum in infinitum oftendit E ^ Cap.3. Varij veritatis auditores defcribütur '" & qui nam effe debeant veritatis auditores ve- pioftendt ^ | fagi eu multz genere caufarum effe procef LIBER TERTIVS. Ap-1. Caufa dubitationis exponitur. fo.135 C Cap. 2. Varie dubitationis adhanc fcientiá attinentes proponuntur f.136 Cap. 3. Quaftiones de caufarum , principiarum & (ubftantiarü cognitione examinantur frat Cap. 4.De vniuerfalibus queftiones,&prima num vniuerfale quicquam fit preter fingularia £163 Cap.s. Num principia fint eadem numero velfpe- cie:& an corruptibilium , & incorruptibilium fint eadem principia necne £167 Cap.6. An ens vt vnum fubftátie rerum fint. £174 Cap. 7. Num numerus , & magnitudo fubftantie fint,vel ne. f.179 Cap.9.De ideis Quaftiones. fo.183 Cap.9.Num principia potentia fint vel alio modo & num fingularia vel vniuerfalia. - fa8$ LIBER QVARTVS. Ap. 1. Primum philofophum confiderare C ensinquantü ens,& primas caufas.fo.187 Cap.r. Tractatus de principijs quod ad phi- lolophum fpectat principiorum fpeculatio f.205 Cap.it.Contra eos difputatur , qui contingere di- cuntidem effe & non effe f. zn Cap.3. Contra protagoram opinantem omne qd nobis apparet verum effe. f.34. Cap. 4.Aduerfus eos, qui in eam fententiam.qua- lis ex caufa inciderunt. qui item cótraria (imul éidemineflenonpofsintoftendi — ^ £247 Cap. s.Incontradictionenon effemedium. £252 Cap. 6. Aduerfus eos, qui omnia falfa, vel omnia J vera effe dicebant : & contra illos ; qui omnia quiefcere aut moueri dicebant £257 LIBER QVINTVS. Ap. 1. De principio dm £260 ( Cap.2. De caufa materiali, Materiz. Cau- falitasin fola formz receptione confiftit quam recipitipfam limitando £264. Cap.:. DE ELEMENTO. f.271 Cap.5. DE NATVRA. fi | Cap.6. DE VNO. f. Cap.7. DE ENTE. » Cap.8. DE SVBSTANTIA. f.293 Cap. g.De eodem diuerfo,differenti,fimili, & dif- fimili. f£.295 DE DIVERS A. £297. Differentia. f.297 Similia. £298 Difsimilia. f.298 Cap. ro. De oppofito contrarijs, diuerfis & cif- dem fpecie f.293 De diuerfa fpecie. f.300 Cap. t. De priori & pofteriori £.;ot Cap. 2. De potentia,& impotentia f.305 Cap. 13. De quanto fu Cap.14. De quali f£.33 Cap. 15. Deadaliquid £316 Cap. 16. De Tribus modis perfe&ti. f.322 Cap. 17. Determinis. £324 Cap.18. De fecundum quod £.26 Cap. 19. De difpofitione £327 Cap. 22. De priuatione f£.329 Cap.24. De exaliquo - | É.32 Cap. 25. De parte f Cap.26.Dcetoto . £334 Cap.28.Degenere £357 Cap.29. De falfo f. 339 Cap.3o. De Accidente £34 LIBER SEXTVS. | C Ap. 1. Entium caufz queruntur £343 Cap. z. De ente vero & falfo 1.339 LIBER. SEPTIMVS. Ap.1. fübftantia quot dicaturmodis,& que proprie fubftantia fit £373 Cap. 3. De quodquid eft fübftantiarum f.383 Cap.4.Dubitata quadam circa copulatorum dif- finitiones,& eorüq; ex aditione dicuntur:fübftà tiarüd;primo & fimpliciteraliorum vero fecun dum quid diffinitionem effe £393 Cap.5. Quomodo & in quibus quod quid efl idem fitcum co cuius eft & contra fophita ^ £599 Cap. 6. Entium alia natura, alia arte;alia cafu : om- nia veroab aliquo;ex aliquo & aliad fierif.408 Cap.7.formam non fieri fed compofitum — £419 Cap. 8. non darialiquam formam à fingularibus fe paratam EXP Cap. 9. Cur non nulla ab arte & à cafu fiant quz. dam vero minime | ^ fa24 Cap.10. Quod oía ab vniuoco generantur Í,426 Cap. i.Formam non generari non tantum in füb- ftantia rerü cffe,fedin ceteris pdicamentis £435 Cap. 12. num partium rationesin totus ratione po nantur,& an partestoto fünt priores £433 Cap. 1;.Quzná partes ponantur in defi tioncf, 445, es 14. Qomodo cx partibus diffinitionibus vni. qct peas ( ! £447: Cap. 15. Quod vniuerfália fübftátiz non fint n Cap. 16. Quz inconuenientia fequantur aduerfi us dicentes Ideaseffe fubftantias & feparatas & ex i gencre & differentia £454 . 7 Áingularium definitiones non eflej& Idco necidearum £456 Cap. 18. potentías & partes effe qua fübflantis vj , detur - TT .. £458 Cap. 19. Ens& vnum non effe rerum fübftantias fol. | : 459 Cap. 20. Quod vere fübftantia fit eamque non cle zentum noncompofitum fed principium cffe fol. 2 460. E J- NS Dope " LIBER OCTAVVs. Cap. 6. De materiali principio,eodem ac di . uero agéted; etiam,& quo pacto ad qua rentem caufam per omnia caufarum genera re fpondendum e £474. Cap. 7. Declaratur.non omnia contraria vicisfim fieri.necomnium effe materiam , & quomodo cuiufq; materia ad contraria fe habeant £477 (Ce paco fübftitie numeri funt £473 LIBER NONVS. Cap.5. potentiarum diuifio per rationes & irrationales .487. Cap. 4. Arguitcontra negantes potentiarum nifr cum res fitin a&u, ! £489 Cap. s. Arguit afferentes omnia posfibilia £493 Cap. 6.Qua nam potentiz precedant,vel actum lübfequantur & quomodo ad a&ü reducantur fol. 494 Cap. 1. Pars fecunda deactu f.49 Cap.2. Quando nam aliquidin potentia ad a&ü eft dicendum fit,& quomodo non £499 Cap.4-oftendit quodatus eft prior potentia fub Itantia f.«o8 Cap.6.Quo pacto defignationes geometric actu inueniatur $08 Cap, 7. ex ventale;actum potentia przftantiorem elicoftendi , Lr £509 C Ap. 1. In quo proponuntur dicenda £483 LIBER DVODECIMVS. tere oftendit fs Cap.1. Diuiditur fubftantia in fenfibile & ill fempiternam,& corruptibilé & de fenfibilis fub ftantie principijs zB £37 - Cap.3. Qd' nec materia nec forma generatur.Quo modoitem non male fenferint Plat.de formis, adquod nequaquam cogimur £526 Cap.4.Quomodo fenfibilium principia, eadem di ci poflunt, vel non eadem | f.542 QE 1. De fübftantia fpeculationem effe opor. i PARS "SECVNDA. Cap. primum. Subflantiam aliquám immobilem fempiternam femperque a&u exiftentem dari oportere item actum potétia prioré effeoften- ditur | f. 550 N d$, pm T ^ ARISTOTELIS STAGIRITAE ! MET .FCPHYSICORPM - LIBER PHUSEOM - V9; CVM AVGVSTINI NIPHI MEDICIS PHILOSOPHI SVESSANI EXPOSITIONE. . MNES HOMINES natura [cire appetunt . XPOSITORES --« omncs, & qui inter ?I?cos , & quiinter La- unos clariores fuerunt, Ariftotelem tradiderunt in prafenti libro , qui eft defcientia rerá , que funt px (i Quam , ideft trans corpora;entiaq, naturalia, primo przmittere prooemium , in quo multis rationi- bus enititurauditores huius fermonis traheread expe tendum harum rerum , quz in hoc fermone continen tur,ftudium: Denecefsitate vero huius procemij vnde emerferit,multas rationes afsignare confüeuimus . Pri mo;,quia bomines putauerüt hanc fcientiam ciuilibus hominibus non conuenire, quoniam apud omnes gen tes vifa eft vtilis, ac propria facerdotibus , vt poftea Ariftoteles ipfe dicet. Deinde quia , vt Plato inquit in Gorgia nimium ftudium in hac ipfa fcientia videtur impedire homines ab actionibus , itaut videatur po- tius hominibus impedimento ad agendum ; quàm iu- uamento. Tertio;quia (vt Ariftoteles dicit in Politi: cis)monftrum non eft nutriendum in rebus publicisy quoniam furripità re publica aliquod bonü;quod po- teft effe vtile ciuibus,& actionibus ciuilibus non con- fert : Metáphyficus, qui folum viuit in cótemplando; aut eft monftrum; aut fimile monftro, cum fit ab om-: nibus actionibus ciuilibus vacans : igitur non eftin re publica feruandus. Propter hec & alia plurima M eta- phyficaab omnibus eft abiecta. Ariftoteles ergo prz mittit procemium, in quo nititur trahere homines ad [os ftudium Metaphyfice : quoniam videbatur abieGa, : & primo quidem ex huius fcientiz diguitatz oftendés hanc fcientiam dignifsimam cffe, & hac multipliciter oftendit;primo quidem ex huius fcientia Roximta aps petibilitate,que ratio potcft refolui ad artem priorifti cam hoc pacto , Scientia quam maxime homines ap- - petunt , dignifsima videtur ; hanc fcientiam homines omnes maxime appetunt : ergo hzc fcientia dignifsi- - maeft. Minoremi argumentatur per cnthymema fic, Omneshomines natura fcireappetunt;ergo maximá: fcientiam maxime fcire appetunt. Locus topicus eft fi cut fimpliciter ad fimpliciter ;& magis ad magis ; & maximum ad maximum. Tunc vltrajHac fcientia eft maxima fcientia , ergo hanc omnes maximeappetunt fcire. Huiufinodi proccffum Ariftoteles intendit. de quo primo ponit antecedés enthymematis , per quod concludit maximam fcientiam maxime appeti,cum di : &it (omnes homines natura fcireappetüt ) deindé pro bat minorem videlicet quód metaphyfic a fitmaxima cientiajibi (quoniam autem fcientiam haric ) & ficha bebitur prima ratio ad. probandam dignifsimam effe. - Ícientiam hanc ex huius fcientize appetibilitate; hoc pa&o textusifte refolui poteft ad artemi priorifticam. Ex hacrefolutione patet caufajquare Ariftoteles pro- pofuit illam propofitionem , omnes homines natura fcire appetunt.'Thomasautem expofitor-doctifsimus PD. Tbe. non multum differenter ab ijs, qua: diximus;afferit Ari ftotelem propofuiflcillampropofitionem, Omnes ho mincs natura fcire appetunt, vt oftendatáppetitum ad hanc fcientiam non cffe vanum, vt plurimi exiftimaue runt propter rationes przta&tas , cum naturale defide rium ( quod cft ad eam habendam ) vanum effe non: pofsit. Alexanderautem Aphrodifius in fia huiusli-. Alex.exgó. bri enarratione, vt mihi videtur , Ariftotelem propo-- fuifle hanc propofitionem autumat, vt oftendat fcien- tiam atque contemplationem przferendam effeactio, nibus.nam omnes homines ob naturá; & nó ob'alium. fuperiorem finem fcireappetunt,aguntautem omnes propter alium finem. cuius rei argumentum eft, quo- niam & ipfe virtutumactiones,qur ómnium maxime fiia fponte videntur expetendz ad aliud. quiddam re-- ferri videntur,quoniam expctuntur , vt affe&us, qui- bus fumus obnoxij;corrigantur;atque caftigentur.:cu: | iusrei fignum affert ex eo,quia alij; qui vacant affecti bus,virtutum actionibus nequaquam indigent. prafe renda igitur fcientia;atque contemplatio eft actioni... busjquoniam fcireappetimus natura, & nonob alium: | ppet finem, agereautem fecüdum virtutes propter alium: finemyideft ut homines in affe&ibus ME d T X Secunda v5, busfünt obnoxij. Prztetea non contentus hac nefola Alexander;alia rationeprobat contemplationé effe nabiliorem atione. namfi duo (vt inquit) in ca demreuerfenturquorumalterrem tantum intelligat, quonam modo agenda fit y altcr efficiat; agatque;qui intelligit tantum quomodo agenda fit honoratior ; a-- genteatq; efficiente honoratior eft. R em ctiam hanc; Alexander probat exaliojquia architecti arti cibusp- feruptur,& principes miniftris ; nec ob aliud; nifi quia. archite&tiintelligunt quomodo agenda rcs eft; artifi... ces exequuntur vtarchitc&ti prcipiunt Ergo intelli: gentes praferendi funtagentibus:& ita cognitioactio ni; Alexander ergo exhis autumat propofitionem ill pofitam effe, vt oftendat fcicntiam efie praferendam. actioni, vt ipfum intelligere, & fcireipfiagere cfficé- req;. Cur vero fuit neceflarium oftendere fcientiam: Collire ex pofí eflepraferendam actioni , Alexander afferit vt often. */**- dat hanc fcientiam quz fapientia dicitur, efle om. ninm.nobilisimam , cum fit principiorum cognitio, funt igiturtresexpofitiones. Prima quidem cít.A— riftotelem pofüifle hanc propofitionem ad concla- dendum hanc fcientiam effe maxime appetibilem.. Suefl.füper Metaph. A ioiad Hae. agritudie NETT, VIPEmplificatia proponis: Arie fieielis. Dubitationes pre prima eii. - rimentum eft ex multis fingularibus commemoratis,. decunda. Yetiee Quarta. Quinta. Sexta dubita » i19. r] Solutiones, Qua Mies. & | M:E TAI? primo priorum , cum docuit fyllogizare ex obliquis. Quoautem ad verba attinet cum Ariftoteles dixiffet (hacagritudine, ) vt Alexander exponit intellexit pro tali;atq; cófimili morbo,non.n.duo homines poflunt cadem numero zgritudinelaborare, & cum docuiffet artem & experimentum in iuuamentis,non iuuamen- tistantum,fed etiam in morbis ars per fimile difcurrit. :Sed circa hzc fünt dubitationes;prima quia tücin ge- neratione artis ex experimento committeretur falla- cia confequentis.deducitur argumentum , quia expe- ars vcro in omnibus fimilibus.fedà pluribus ad omnia locus deceptionis eft à confequente.Secunda dubita. tio cít,in quo genere caufe ars generatur ab experimé to,non enim experimentum efle poteftartis efficiens vniuocum , cum experimentum fit cognitio alterius Ípeciciab arte: neq; equiuocum;quia experimentum praftantius effet ipía arte : Praterea fecundü Alexan- -drumars & experimentum funt idem, igiturars non fitab experimentis . Tertia , videturintextu non effe bene dictüarté fieriab experimento,quoniam quem- admodum experimentum non fit , nifi ex pluribus me morijs, fic arsnon fit nifi ex pluribus experimentis. Quarta ab experimentis generantur principia artis, vt patet in fine.2.PofL.igitur non ars,non.n.artis princi- piafuntipfaars. Quintaabincerto nó generatur cer tum, Ars elt certa vt patet.6.Etbicorum , experimen- tum vero fallax,ut Hippocrates inquit. Vltimo dubita- tur , quia non videtur fcientiam fieri ex experimentis, vt Ariftoteles dicitin textu;primo quia fcientia de füb flantijs feparatis,e(t (cientia,& tamen non poteft gene rari ex experimentis,cum non cadit fub fenfu . deinde quia doctrinaqux habetura doctore, cft (cientia, quc tamen non acquiritur per experimentum . | Pro folu- tione multa diximusin dilucidario, nunc breuibus dici mus cum Alexandro,non recedendo ab ijs , quz ibi di ximus,tam artem d fcientiam generari poffein nobis, vel perinuentionem noftram, aut per inuéta aliorum, aut per difciplinam,quam auditu babemus ab ore do- &orum. Alexander igiturafferit Ariftotelem-locutü efle dearte,& fcientia, que noflra inucntioneaddilcü tur.nam quz per inuenta aliorum , uel per difciplinam, dictar pollos difcere notis nobis terminis , ordi ne, & traditione, & lumine naturali intellectus agentis, vt primo Pofteriorum declarauimus. Secundo dicen- dum fecundum Alexandrum, nec fcientiam contern- platiuam,quz habetur inuétiope, nec que habetur di- fciplinaa doctoretradita, ex experimentis generariin nobis.patet quia cxperimentum eft principium artis, quz cft cognitio in operabilibus;at (cientia cótempla- ria non cft cognitio in operabilibus. CIAie ex cxperi- mentis fieri nópotcrit. Tertio dici potet omnéfcien- tiam, quz fitin nobis;generari in nobis , aut difciplina tradita a doGore;aut ex inuentis aliorum,aut exinuen tionibus nollris.nunquam tamen ex experimentis . & fiinucniretur aut Auerrocs;aut Ariftoteles,aut Alexá- der diccre , fcientiam fieri ex experimentis, experimé tum acceperunt pro inuento.. nam quod in operatio- . nibus experimentum dicitur , in contemplationibus vocatur inuentio, vel inuentum. Solutiones dubitatio num patentin dilucidario, prima quidem,quia non va let confequentia , nam licet a pluribus ad omnia fimi- . *liaaliquando committatur fallacia confequentis,tamé cum nondum fit reperta inftantia,confequentia eft nc H.Y S. I: C 'AE ceffaria , vt dicitur in topicis. deinde deletur fecunda, quoniam experimentum eft caufa effectrix artis vna cum ipfius intellectus lumine, & quidem vniuoca:qin tam experimentum, cognitio principiorum artis cft cognitio quia, hoc eft quia funt vera : & fic non opor- tet experimentariam cognitionem przftantiorem effe arte,vel cognitione principiorüartis , illud etiam dcle- tur,quodaddebatur,nam ars totalis fit cx experimen- tis, partialisuero idem cum experimento , folum diffe rens propteramplum & magis amplum. Tertia quoq; diluitur, quoniam licetars totalisnon proficifcatur ex vno experimento j ars tamen particularis, quz cft ac- commodata vni gencri operationti, poteft fieriin no- bis ex uno experimento, uel effe idem vni experimen- to.modo illudamplificetur ad: omnia fimilia : vt dixi- musintextu. Quarta ctiam deletürquia ex experimen tis fieri videtur vniuerfa ars,nam ex cxperimentis gene ratur cognitio primorum principiorum, ex cognitio- ne primorum principiorum generantur cognitiones conclufionum per manus dedu&as vfq; ad vltimas.& fic generabitur vniuerfa ars,quz nihilaliud eft;quá co gnitioomnim principiorum ,& conclufionü.Quin- ta quoq; aboletur,quoniam licet experimentum fit fal lax , inquantum eftin pluribus, tamen inquantum eft in pluribus, nulla dum occurréteinflantia, cft certum, Hippocratesigitur loquitur prima ratione. Sexta vero diluta eft, quoniam nec fcientia fübftantiarum diuina rum generatur ex experimentis , necalia quzuis con- templaria,vt diximus, fed per inuenta propria, aut pro genitorum..| Sedadhuc diccsnullusinuenit, nifi per fenfum,vt primo pofteriorum patuit,fübftantiz fepa- ratz non cadunt fub fenfu , igitur adhuc ftatargumen tum;dicendum fubftaritias feparatas cadere fub fenfu, quialicet non cadant füb fenfibus in propria forma;ca dunttamen fub fenfibus in BiSinctisctibus .nam caderefub fenfibus eflepotelt perfe, vt color, aut per partes,vtmons aureus.autin fuo remiflo, vt optime fa num in js que funt remiffefana , & intenfe calidum in ijs, quefant remiffe calida.autin fuo fimili , vt Niphus pontifexin Nicolao pontifice , velin fuo contrario, vt vacuum velin fuis fuppofitis,, vt vniuerfale vel in fuis propriis effectibus , vt fübftantiz feparatz & alijs mo- dis, fuübftantiz igiturfeparatz cadunt füb fenfibusin fuis proprijs effectibus, & fic diluitur argumentum, in dilucidario vero multo plura difputauimus;quz fub fi lentio nune pretermittimus. - Ad operandum igitur experientia ab arte nibil differre uidetur nifi quia expertos quidem magis proficere uidemus fine experientia vationem babentibus, — ^ "Thomas Ariftotelem hic com parareartéad expe rmentum autumat per modum prxeminentiz , & propterea afferit Ariftotelem duo facere, quia pri- : ;;. Abe mo comparationem fecundum preeminentiam a£ fert;quantum ad operationem , deinde quo ad co. gnitionem.quam expofitionem Latini omnes fectá tur, Sed curbuiufmodi comparationem faccre co. gatur Ariítoteles , nullus expofitorum declarauit. Pripia,nfacie Ariftoteles hec ficere coactus vide- tur,quia cum afsignaflet differentiam , quz erat , q» ars cognitio fit de fingularibus fimilibus vniuer(a- lis vniuerfaliter, experimentum autem vniuerfalis, , non vniuerfaliter, cogitur declarare cóparationem vt habeatur & conuenientia,& differétia.Caufa au- Obietlie. Multiplex ct — dere fu fefe " Ore. "MxTTUOV 4 gendum fiet 1 dum. A E Nifi quia eom Ax xai. Seb etiam. ' De praemint? — artificem. ! —— — ———— —nnr— or M À— LIBER tem quia nihil perfe&e cognofcitur,nifi cí cogno- fcitur fecundum omnem rónem,qua cognofci po- teft: cum EATUR ars & experimentum cognofci pof fint, quo differunt, & quo comparahtur,cum Ari- ftoteles ea expofucrit quo differunt, relinquetur ea effe declaranda,quo comparantur. Melius autédi- cerem Ariftotelem comparaffe artem,quz perinué tionem habeturad experimentum,nunc compara- Teartem, quz habetur per doctrináad experimcn- operandi, & dicit ( nifi qui E/- quad boys; ni accidit ay geomrad ya, bominem o7," tum, & Alexander Aphrodifius vir doGtifsimus ex Jjsqua dicit,caufam huius comparationis afsignare videtur.afferit.n. per hzc verba Ariftotelem iá often dere cognitionem, contemplationemq; actioni cf- fe preferendam , & fapientiam,qua proprieintelli- Eurtin cognitione confiftere , eti actionibus pre- are. Ad hecigituroftendenda primo tangit com- parationem fecundum prxzeminentiam quantü ad operationem, & dicit (ad operandum igitur expe- tientia ab arte nihil differre uidetur ) hoc eft , cá ars venitin operationem,tollitur ea differétia,qua erat inter experientiam,& artem per vniuerfaliter,et nó vniuerfaliter cognofcere . quoniam tunc ficuti expe rientia circa fingularia veriatur, Sicquoq; ars.dein- de addit comparationem quantum ad efficaciam | à expertos quidem ma- gis proficere videmus)Singularibus,circa qu: ope- rantur(fine experientia rationem).i. rationalem ar- tem(habentibus)& fic quàuis ars & experientia non Ilierant, quantum ad modum operandi,tamé dif- ferunt quantum ad efficaciam operandi, Quo vero ac uerba attinet, verbum Coperandum) grzce eft TO*TTEV,& nonnullidicuntlatine agendum, non- nulli &ciendum , & quia. verbum operari commn- ne eft vtriquejideo, vt fermo extenderetur ad utr(- que; nos diximus operandum. expertus.n.tam in agendo ,d in faciendo certius Operatur quàm arti- fexfine experientia, & loquitur de habentibus ratio nemyideftartem rationalem ,non deijs,quiartem per experimenta nacti funt;fed deiis,qui artem a do &ore didicerunt. Verbum autem ( nifi quia) grace eíLaA Aoi quod licetpofsit exponi (fed etiam) ta- men(vttranftulimus)ficfonat. Caufa autem , quoniam experientia quidem fingulari eft cognitio. Ars uero uniuerfalium, operationes autem, c generationes omnes circa fIngularia funt.non.n. qui miede- tur bominem fanat;nifi fecundum accidens, fed Calliam uel Socratem, uel ceterorum aliquent [ic diorum , cui accidit ominem effe. | Cum dixiffetexpertoscertius, ac efficacius opera riartificibus inexpertis,nunc caufam afsignat, & di- Cit: (caufa autem , quoniam experientia fingulariü eft cognitio , ars vere vniuerfalium ) ideft caufa eft, quoniam experientia eft vniuerfalis Cognitio fingu- larium,non vniuerfaliter ,arsautem elicogtino fin Bülarium vniverfalis vniuerfaliter » Vt füperius dixi- mus.Quód autem experientia fit cognitio circa fin- gularia, probat& textus refoluitur ad artem priori- Hucam fic, Experientia eft circa operationes , & ge. AELAUODCS, Operationesautem & generationes fint circa fingularia : Igitur experientia eft circa fingula ria , dehac ratione accipit maiorem,& dicit(opera Uoncs autem , & generationes omnes circa fingula tia funt) Vbi patet illam particulam ( autem) cá fit PRIM VS. 9 -aduerfatiuajindicare effe preintelligendam mino- rem;quz femper more grzco przintelligitur. dein € probat exemplo , & dicit ( non.n.qui medetur, ominem fanat;nifi fecundum accidens, fed Callii, vel Socratem , vel ceterorum aliquem fic di&orü) fed aliquem ex ijs,qui aliquo nomine proprio fic dicuntur(cui accidit hominem effe) Sed dubitares, quia nulli hominum fic di&orum accidit hominem €fle,cum homo infit per fe vnicuique ceterorum ho minum,qui ficappellantur. Refpondent, cp quan-- uis effehominem per feinfit Socrati, tamen curato Dubit at ie * $ elutie, per accidens conuenit, qim accidit Socratiinquant - curatur effc hominem. Hzec expofitio füftineri po- tell;tamen poffunt hzc , quz hic dicit, perregulam foluendi fyllogifmos peccantes per fallaciam acci- dentis : qua talis & prima eft, fi aliquod przdicatur per fe de aliquo fübie&o;non oportet , vt przdice- tur per fe de predicato illius fübie&i, & propterea hic fyllogifmus peccat perlocum ab accidente, So- crates elt per fe homo,Socrates eft per fe animaljigi tur animal eft per fe homo.eft.n.hic fallacia accidé- tis,eodem modo non fequitur Socrates per fe fana- tur uel curatur, Socrates perfe eft homo , igitur ho- mo per fe curatur uel fanatur . eft.n.fallacia ut dixi- mus accidentis,& hoc dicit Ariftoteles (fed Calliam ucl Socraté&ucl ceterorum aliquem fic di&orü , cui accidit horem effe),i.de quo hó eft per fe predicatü. qm non oportet fi aliquod pdicatur per fe de aliquo fubie&o;ut per fe pdicetur de pdicato illius fubie&i, Confutatio ; Alia folutie et regule. Prima reg. & fic licet fanari pra-dicet per fe de Callia, non opor - tet, vt pradicetur p fe dehoie, qui per fe predicat de Callia.dixit.n.hoiem accidere Calliz prout accidés facitlocum Sophifticum , nam quod eft fubftantia nulliaccidit. Secunda zegula quz poniturfecundo elenchorum,non oportet quod de accidente dicitur, derecuius eftaccidens,vt verum efle dicatur, & pro- pterea cum queritur, vtrum nofti, quod volo te inter rogare;refponfio cauillaturic,nàm fi dicis,non, Ar. gumentabor, fed volo te interrogare te effehominé, igitur non noftite effe hominem, fi dixerisita,argu- mentabor,fed volo interrogare,quod nonnofti, igi turnofti quod non nofti. Soluitur quia non opozZt quod deaccidente dicitur, vt de fübic&o illius dica-- tur, vcl dere,cuiusillud eft accidens dicatur. & ideo licet nofcere dicatur de hocaccidente quod velle te interrogare;nó propterea fequitur, vt dicatur dere, quz eftid;qd nó nofti . fimiliter de partencgatiua, quoniam non oportet quodaccidenti non ineft;rei nonineffe. Tertia regula etiam eft,Non oportet qd dicitur de fübie&o, dici de accidéte, propterea non fequitur , tu cognofcis Corifcum , Coriícus eft tibi abfconfusin aula;ergo cognofcistibiabfconfum in aula, quia licet cognofci dicatur de Corifco ,non oportet,vt dicatur de abfcófo tibi in aula: quod eft Corifco accidens,verum de his in Elenchis ,nücue ro fatis fit foluere cauillum per primam reguli , per quam patet intelle&us textiis, Si igitur fine experimento quit vationem babeat, cz uni uerfale quidem cognofcat , fingulare autem , quod in boc eJoignoret, perfepe in curatione peccabit . nam fingulare magis in curationem cadit, Ex ijs infert caufam , quare artifex inexpertus in curandis zgrotis perfepe errat,eft.n.caufa, quia,cü Seciida regule. In curaiienem cadit Bcea wi TOv CUrabile, Excerptum ex diclis, : » Wxenplum. eraty Intellizere. De praemi- - gentia. artificis ad expertum 10 M. E T A D ars fit vniuerfzlium;experientia fingularium,fi ali- quis rationalem artem habeat fine experientia;erit | quidem perfectus quantum ad hoc , quod eft uni- uerfale ipfum cognofcere,fed quia ignorat fingula- re;cum ab experimento va cetperfepe in &grotorü curationibus peccabit: quippe cum curatio magis ad fingulare quam ad uniuerfále attineat , nam ad fingulare per fejad vniuerfale autem per accidés cu ràátio attinere videatur,dicit(Si igitur fine experimé to quis rationem).i. rationalem artem habcat; ut- puta a doctoribus ( & vniuerfale quidé cognofcat) etiam à doctoribus ipfis, & non per fuas inuctio- nes experimentarias(Singulare autem).f.vel medi- camentum, vel complexionem, vel morbum , vel. tale id genus ( quod in hoc eft) .i.huic conueniens ignoret ( perfepein curatione peccabit) qj» enim agnorauerit reubarbarum vnicumque de gente hac efle venenum, vel damnofum propter gentisillius naturam , licetfciat reubarbarum omnibus chole- ricis ( qui cholerica febrz xgrotant)cóuenire;quia ignorat naturalem: complexionem, qua eft in hoc genere hominum (in curatione peccabit:perfepe, nam fingulare mágis)quam vniuerfale(in cüratio- .nem cadit)cum fingulare per fe,vniuerfalé per acci densincurationem cadat,utdictum eft, - . Sedtdmen ez fcire cz intelligere magis avte quam ex- perumento efse arbitramur, et artifices fapientiores e[fc opi manurstang fapiétia omnes fequente fecundu fcire inagis. ». Cumafsignaffet przeminentiam. experiméti ad artem , nunccontra exponit preeminentiam artis Ad experimentum, &(vt dixi)loquitur de arte tota- li,quz habetur per do&rinam. Hzc.n.ars totàlis ac cipit principia vniuerfalia toti arti , & omnibus rc- gulisartis ex experimentis do&torum, qui prius ar- tem habuerunt per propriajautaliorum experimé- ta, & dicit (& tamen & fcire, & intelligeremagis arte quam experimento effe arbitramur,& artifices fapientiores cfle opinamur ) fubaudi expertis; dein de reddit rationem & dicit, 2o ne/(ro éidlefo iiA - oy ako AovBot (oy là moet y ideft ( tanquam fapien- fly omnes fequenté fecundum fcire magis ) i. vt Argyropylus inquit, ex eo quia fapientia in cogno fcendo magis cunctis.Lhominibus accommodatur hoc eft quia fapientes funt,qui in vnoquoque gene re cognofcendi magis cognofcüt,verbi caufain me dendo qui magis cognofcunt , fapientiores funt:in militia qui magis cogriofcunt, fapientiores funt:in agriculturaqui magis cognofcüt , fapiétiores funt. Sicq; in cxteris cognofcendi generibus, & quia arti ficesin aliquo genere magis cognofcunt,quam ex- pertiin codem genere , igitur artificesfapientiorcs funt, & cum dixit ( fecundum fcire magis ) vfus eft fcirepro cognofcere . Ergo dicit (tanquam fapiétia omnesíequente) ideftomnibus hominibus compe tente(fecundum fcire magis) .i. quibus magis fcire competit. Vnde & Alexander dicit, prefatus artifi- €cs,& fapientes expertis , proptercognitionem prz ferri, ex communi opinione confirmauit, Quoniá cognofcentes fapientes appellare omnibus eft con- fuetum;& ita magiscognofcentes magis fapicntcs funt,& ficfcirepro cognofcere accepit-Hzc quo ad uerborum conflitutionem.. Quo uero ad fenfim triayut notauit;Expofitor accepit, in quibus ars pre H Y S. Y: € ^AE- minet experimento & quantum ad fcire, quod màá- gisperartem quam per experimentum conftat , & quantum ad obuiandum.i.opponendum, quod in difputationibus accidit. Nam artifex poteft obuia- re.1.opponere ijs omnibus, qui contra artem dicüt, non autem expertus , verum hoc verbum obuiare, grece émoüfen dicitur , & interpretantur alij intelli- gere;& tunc fecunda praeeminentia crit quantü ad intelligere,& eft verum, nam artifex excedit expcr- ;tum;quantum ad intelligendum principia,cft enim intelle&us principiorum, qui magis fpcétat ad arté in tranflationibus tamen Expofitores interpretan- turobuiarejquod non conuenit ficuti intelligere. Tertia preeminentia eft quo ad fapientiam , nam artifices funt expertis Deos in vnoquoq; ge- nere.Sed quorfum hec Alexander putat,ut often datcognitionem a&ioni praftare, & fapientiá,que nonin actione, fed in cognitione intelligitur confi tere , etiam cognitione pra ftabiliorem effe . Quse res vera eft, fed vnde in prefenti textu. colligi pof- fit;poftea dicetur. | ! Hoc autem c , quia illi quidem caufam fciunt , bi uero non. Nà experti quidem ipfum fciunt quia;fed propter quid nefciunt,illi autem propter quid;ez cayfam cognofcunt. Cum dixiffet artifices effe expertis fapientiores probat hoc: primo ; & dicit(hoc autem ),f.attifices 'effe fapientiores expertis(eft, quia illi quidem),f.ar tifices, (caufam fciunt,hi uero)jf.experti(non)fciüt (caufam.uerbi caufa Expertus probet frigida , & hu -muda febricitantibus , quia fic in. pluribus reperit, Artifex vero , Quia omnis cura eft per coritrarium. & afsignat caufam,& dicit (nam experti quidem ip fum fciunt quia, fed propter quid nefciuntjilli aüt) artifices(propter quid & caufam cognofcunt) Et locutus eft;vt diximus,deartifice perfecto fecundá artem totalem , qui videlicetà do&oribusartem di. dicit, vt Alexander dixit, perfectam quo ad regu- las;& ad rationes regularum. Sed dices ars totalis Beneratur ex experimentis, igitur.non poteft habe-- rede aliquo maiorem fcientiam, quàm expertus: Antccedens patet,quia omnis ars fua principiaacci pit per experimenta;autà fejautà do&oribus inuen ta. Propter hoc argumentum quidam intelligunt, quando artifex nouit propter quid de ijs de quibus expertus nouit quia,nam tunc cftfapientiorj& ma gis fcientificus.Sed non recte dicuntjnam Arittote- lesIoquitur vniuerfaliter, vult enim artifice omni experto 1n quocunqne fapientiorem cflequoniam artifex per caufam,expertus per fenfus, & memoria plurium. Propterca diccns Ariftotelem locutü ffe de arte totali, que difciturab aliisjin qua f uppo nitur omnia principia effe uera per traditionem ab alijs expofitam.Infuper & in qua regulas operandi, & regularum rationé veras cfle fupponitur per do- &rinam ab alio ,. Dicoigitur artificem non effe fa- pientiorem experto, quantum ad cognitioné prin- apiorum , fed quátum ad cognitionem opcrabiliü .ex illis principiis: nam expertus illa operatur ex co gnitione quia, artifex autem ex cognitione propter quid.Dat.n,expertus frigidam aquam ijs,qui febri. citant fcbre cholerica , & artifex fimiliter, ille, quia fic reperit ex fenfibus plurium fingularium, hic ve- ro,quia omnis cura fit per contrarium hoc att prin cipium, Exemplum E Dubitatia et — tratextum — Faciendorum To oouti [^14 Fa CTorum., Cornofcentit Pidlora Scientia. Verum oyy igitur, Forma ronis , (faciunt quidem, ficut & quada - quz faciunt prout dfi praecipiunt gnofcente,fic miniftri faciu L EB I5& cipium,;& alia omnia,cx quibus fit ars, accepit a do &ore;vel ex fuperiore artifice qui fehabet vt do&or. Vnde c? Architecos circa fingula bonorabiliores , cz magis fcire artificibus putamus , cz fapientiores,quoniam caufas faciendorum fciunt.AMli uero ficut e» quedam inani Watorum faciunt quidem, non cognofcentia autcm faciunt, ignis exurit. verum inanimata quidem natuva quadam ho- vum fingula faciunt, fcd artifices,propter confuctudinem. Cum accepiffet, & probaffet artifices effe fapien- tioresipfis expertis, nuncidem declarat argumento fumpto a fimilijhoc pacto, Sicut artifex princeps ad fubminiftros;itaartifex fimpliciter ad expertos : fed architeus , qui artifex princeps: eft, fapientior cft omnibus artificibusqui ei fübminiftrant igiturarti- fcx fimpliciter fapientior eft experto . Maior patet. Minor autem probatur, quia architectus , & artifex fimpliciter caufarn;atque propter quid fciüt, experti autem & fübminiftri non . Dicit ( Vnde & Archite- &os ) qui artifices principes funt;(circa fingula)que ipfi profpe&ant ( honorabiliores,& magis fcire , ar- tificibus)qui fübminiftri funt , (putamus , & fapien- tiores) hac eft minor.deinde probat hác minoré, & dicit(qi caufas faciendorum),i.earum rerum que faciendze funt ( fciunt, illi vero )/f. qui fübminiftrát m inanimatorum) (non cognofcétia autem faciunt)ca , quz dfi precipiunt (Vt ignis exu rit)domum hoftis, vt ordinat incenforqui tamé nec finem,nec id quod facit cognofcit, fed dirigiturà co nt;que principesartifices . precipiunt,nontamen cognofcunt caufas.Et nequis . credat interinanimata,& fubminiftros effe omnino fimilitudinem,afsignat differentiam,& dicit(Verum ' inanimatà quidem natura quadam)iriftinctug; natu- D:fferttia na- T£ C confue | Iudipis, m | roatq; militaris;cui illa fübminiftrat (cit caufam Verborum con *r'átto, Architecige, . ng wwmi "cm "Ur fet Á E di Higunt fübniiniftrosad agendum a, rali(horum fingula faciunt, fed artifices) qui dicütur fübmini(lri(propter confuetudinem)hoc eft propter aliquem habitum acquifitum ex confüctudine,quz, licet naturz vim habeat , quatenus ad vnum determi nateinclinat;tü differtà natura; prout ad vtru mlibet fcd m humanam cognitionem inclinare poteft, non autem natura ipfa . Quod autem principes artifices fciant caufam, fübminiftri non,Expofitor fuis exem plis expofüit.nos exemplo Ariftotelis primo Ethico rum.nam ars frenorum faciendorum facit frenü füb hac velilla forma, & ignorat caufam , equeftris ue. ;vti puta quia equus eft ore durus, vel ore mollis , przte.. rea aromatarius cle&uaria fic vel aliter efficit,et igno rat caufam, medicus vero, cui aromatarius fubmini- ftrat;caufam fcit.Infuper chirurgus fic,velillo modo fuit;aut incidit, aut vrit& ique caufam , Medicus Vero,cui miniftrat,fcit caufam ,. Et tnnc ex pi patet minor. Sicigitur patet quid intellieendum fit perar- chite&tos,quos grzci yx Svo appellant; funt.n. qui finem rerum efficiendarum precognofcentes, di Perquzefiné con fequi pofsint.Infuper patet quid intellieédum fit per T fubminiftros;quos «ipao vocant, funt.n.illi, qui tinem corum; quz agunt, non przcognofcentes, di. nigunturad agendum ab iis,qui finem prefciunt, i 1 s "Quare - ut prátici fapientiores fint. fed quatenus ipfl Au - Fationem babent cy caufas eognofcunt. PRIM V S. IH Exijsconcludit propter quid artifices funt fapien- tiores,& dicit (quarc)artifices(non fünt fapientiores vt practici).i.in agendo periti, utputa.i.quia funt ope ratui ; hoc eft a&tiui uel fa&iui (fed quatenuus ipfi ra tionem habent, & caufas cognofcunt)& fortaffe hoc concludit de archite&is , afferens eos fapientiores elle non quia operatiui; fed quia rationem habent, & caufam cognofcunt. hzc igitur funt verba, ex quibus Alexander colligit cognitionem atq; fapié- tiam actioni preftare.Nam ; cum ex confuetudine hominum monftratum fit cos effe fapientes appel-- landos,qui caufas cognofcunt,relinquetur fapientiá, quz primas caufas demonftrat, effe maxime fapien- uiam . Et, cum oftenfum fit eam cognitionem, que caufas nouit praferendam effe ci, quz non caufas no- uit iurerelinquetur , Metaphyficam , qux fapi entia eft,que docet primas caufas, effe preferendam a&io- nibus,quz caufas nó norunt rerum efficiendarum : & contemplantes ageütibus, atq; operátibusin quibuf- Prima expo. Secunda. Que Alex. cung; actionibus verfentur. Et hec deductioficfor- Ferm«dedw- mari poteft, Artifices honorabiliores funt jsjqui agüt . quia cognofcunt caufas: igitur qui maximas caufas co gnofcüt , ijs preferendi maxime funt,qui nullatenus caufas norunt. Argumentü valet, quia propter quod vnumquodque tale; iHud magis;fed fapientia cogno Ícit maximas caufas , vt patebit : igituractionibus ma xime pra ferenda eft. Hoc pa&o ex iis,quz Alcxáder inquit;colligitur huiufmodiintentum. Et omnino fignum fciétis etiam eft po[Je docere , e boc magis artem experimento fcientiam effe exiftimamus . pof fünt.n.illibi autem. non poffunt docere. ORE Cum probaffet per primam rónem artifices effe fa pletitiores, atquefcientiores, nüc idem probat per fe cundam rationem, & (ic componitur. Quicunque poffurit alios docere funt Ícientiores,atque fapiétio- res is,qui nó poffunt. patet , quia de fignis cp aliquis fitíciés,& magis fciés,& magis fapiens eftpoffealte- rum docere. Artifices poffunt alios docere experti nó.Igiturartifices funt magis fcientes, atq; fapientio res.deratione afsignat probationem maioris,& dicit (Etemninofignum fcientis etiam eft pofle doce) "fialios,deindeaffert conclufionem ; & dicit ( & ob oc magis artem experimento fcientiam effe cxifti.. mamus)deinde ponit minorem, & dicit ( poffunt.n. illi docere), f.artifices (hiautem non pofluntdocere) &lionis, t Forma rone. experti. Hac defyllogifmo. Sed dubitatur circa fi.., Dulitato, | gnum,quia multi multa ciunt, & tamen non poffunt alios docere. Similiter barbarus multa fcit qui nópo- teitdocereRomanuim ;« Vno modo dici poteftfignü effe bifariam;aut quod cóuertitur cum eo , cuius eítfi- gnum;& hocpacto poffealterum docere nó eft fignü Ícientis; qim ftat aliquem fcire.qui non poteftaliá do- cere, & fic tolluntur arguméta, Aut quod eftin minus G id,cuius eft enum :& ic hoc fignü probat id,cuius eftfignum effej& non é'cóuerfo ,& hac ratione poffe alterum docere eft enum fcientis »quia fequitur ; hic poteft alterum docere, igitur eft (ciens ; & hoc fufficit Ariftoteli nam ficuti (ignum calidi eft poffe caleface- reficfignum fcientis eitpoffedocere.. Secundoque rir propter quid fciens dicitur quis, cum poteft alte- rum docere, Kefpondent ex maxima libri meteoro- rum quart,quia perfe&um eft. quod poteft alterü ge- nerare tale, quale ipfür eftj& cum fcics pofsitfacere Solutio, Secunda.4. 133 | MMXE- T.A P talem;qualis ipfe eft : Teitur fignum eft cp pofiit géne- . raretalem,qualis ipfe eft; quare fignum fciétis erit pof Dubitatione: gontra pro pofi fionem. Vt patet . 2. lib . de anima tex. cof, 34. Texts comen- pg ultimi, Forma ronis. fealium docere. Sed contra propofitionem, in qua fignum collocatur,eft dubitatio quia Deus eft perfe- &us,& alium Deum facerenon poteft Primo de Coe- lo.Infuper intelligentia eft. perfecta , & taménon po- teft generare intelligentiá fibi (imilem fpecie . Tertio lapis,quiin duritie eft perfectus ynon poteftlapidé fibi fimilem generare... Quarto animalortum cx putri ma teria perfectum eft , & tamen non poteft griare fibi fi- mile, vt dicitur de generationeanimalium .' Tüniorcs confundunt propriam vocem, ideo dicere poffümus, primofignumnon effe conuertibile, quia licet omne, " quodpoteftfibi fimile generare;fit perfectum; tamen non oportet contra , vt perfe&um omne pofiit fibi fi- mile generare. Secundo dici poteft;ypropofitioné ef- feintelligendam in iis, que accipiunt effe per genera tionem vniuocam. & ita non nifi inanimalibus perfe-- Cis,& non orbatis, nec fpontina generatione genitis; Illud vero,quod ex lib. 4 meteororum adducitur, non eft ad propofitum , nam verba Ariftotclis-hec funt (omnia.n.quz poffunt facere füum opus;vcre funt;vt oculus fi videt, qui autem nó poteft;quiuoce;tt mor tuusaut lapideus)& dercliqua , vbi patet Ariftotelem locutum effe deoperatione,quz propriajac peculiaris cftalicui ,nonautem de generatione .- A fferit.n.nihil effe perfectum & verein rerum natura; nifi pofsit exi- rein propriam operationem;ob quam eftin rerum nià tura,quare non de generatione, fed operatione locu- tuscft: & ficnoneftadpropofitum. — 7 Amplius autem fenfu nüllum fatpientiam effe ponimus nam licet ipfi fint proprijfiime cognitiones fingularium, ta- men de nllo propter quid dicunt;ut propter quid ignis efl ca lidus fcd folum quia calidus qi. eed ; : - : Idem, quod fupra probat tertia ratione ctiáàifigno fumpta. eft enimars magis ij experientia accedens ad fcientiam; atque fapientiam . quoni&: nullus fenfus eft fapientiajpropterca, quia de nullo dicit propter quid: & cum experientia non dicat propter quid;arsántem ficyigitur ars magis acceditad fapientiam;& poteft fi gem fic componi ;. Sifenfus nó dicit propter: quid; non eft fapientia : igitur pperlocuma confequentiain ipfo,cognitio, quz dicit propter quid , eft (apiétia:fed ars dicit propter quid; nó autem experiétia. igitur. ars eft (apientia , & non experientia eft fapientia De ra- . tioneprimoadffert ea; in quibus continetur confequen tiainipfo;& dicit (Ampliusautem fenfuum nullum po nimus efle (apientiam . ná licetipfu, fcilicet fenfus fint | (proprijfsimz cogbitiones fingularium;tamé denullo pubitatio. Solutio, propter qvid dicunt. ut)fubaudinon dicunt(ptopter quidignis cft calidus ) quód per tactusipfos fentimus (fed folum)dicunt, (quia calidusceft ) In quibushabe- tur.confequétiainipfo,fi fenfüsnó dicit propter quid nó eft fapiétia;tunc fupplendum eftreliquü,igitur co- gnitio,quz dicit propter quid,cft (apicntia ; fed ars di citpropter quid, nonautem expericntia;igitur ars eft fapientia ; & non experiétia eft fapientia , & fic debet vniuerfa,ratio perfici .. Sed diceres locus a confequé tiarin ipfo nof cft neceffarius,vt patet. 2, Topicorum, quia nó fequitur , fibomo eft; apimal eft;igitur fi ho-: mo nó eft,aniialnó eft.nonergorecte adducitur in necelfaríjsjac demonftratiuis; Dicendum, gylicetlo cus nó fitneceflarius;tamen eftprobabilis, & fic po- LH .Y- 8. PAGE IAE «teft adduciin demonftratiuis via figni ad confirman «dum demonftrata : non autém ad demonftrandum fimpliciter ignota. Eum igitur uerifimile quidem efljqui primus preter co- mures fenfus artem quanuis inuenerit, bominibus fuiffe «d- irationi,non folum propter utilitatem inuentorum, fed fi- €uti fapientei, ev" alijs precellentem. '.. Cumcomparaffetartem ad experientiam , nüc,vt Expofitor dicit , comparatartem fpeculatiuam acti. uz , vbiprimo Ariftotelem demóftrare autumat fpe- culatiuam magis fapientiam effe quá actiuam . refol- uit autem Expofitor-hoc qd' Ariftoteles dicit adarté priorifticamfic,Omnis fciétia vel cognitio, quá quis habens mercturnomen fapientis ; atq; inter homines maiore venerationc, honoreq; habetur,eft magisfa- pientia : fed fcientia contemplaria eft cognitio , quá quis habens meretur nomé fapientis , atq; inter homi nesmaiore veneratione, honoreque habetur: igitur fcientia cótemplaria cft magis fapientia à fciétia acti ux, MinoremAriftotelem probare dicüt, quia quili- betinuentorartis habeturin admiratione, quia ha- betcognitionem caufz vltra cómunes hominum fen fus. Etlicethecexpofitio pofsit ftare;tii cum difficul tatc verbis Ariftotelis videtur conuenire. Mclius cr- go cum Alexandro vidctur effe dicendum; hc ver- ba-co pertinere, vtappareat cognitionem rem effe ad miratione,& honore dignam . nam, cum prxdemon ftratum fit contemplationem przftare a&ionibus,có fequens erat declarare contemplationem effe hono- re dignam;remq; effe hominibus admirationi , mo- do quo fapientes cztcris preftant.Demonftrat auté Ariftoteles hoc, vt Alexander autumat,qm inuento- res alicuius rei preter vtilefemper hominibus füerüt admirationi , vt fapientes;ceterife que excellentiores; nec ob aliud; nifi ob exccllentiáin fapientiajque refi detinipueniédis rebus longe magis, quá in quibuf- . uis alijs . Propter hoc hofes Saturnü,qui triticumin . uenit,& Martem;qui bella, aliofque huius generisho ministanquam Deos coluerüt. & hoc Ariftoteles di- eic ( Primum igitur uerifimile quidem eft, eum , qui prseter cóes fenfüs),i.fupra communia hominum in genia (artem quáuis inueperit, hominibusfuiffe ad mirationi,nó folum propter effe vtile aliquod itué torum).i.nófolum propter vtilitaté, quae ex inuétis proficifcitur(fed)fubaudi eft verifimile eutii homini bus fuiffeadmirationi (ficuti fapiétem ) qinin nullo magis cernitur fapiétia; quam circa rerum inuétion es, qm ex illis acquirütur caufze rerum, quz tractantur in artejnec folum ficuti fapi&tem,fed ficuti(ab alijs etiam differentem)ideft,fed icuti antecellenté czteris,Qua.- rojfi rerum inuentoribus honor offertur propter fapié uam, quen inuentionibus refidet., ipfà fapientia erit omnibus honorcjatque admiratione prafcrenda. Ü Ynfüper pluribusvepertis artibus , e alijs quidem ad ne ecfJaria , alijs uero ad uite oble&amentum exiflentibus fem per tales fapienüores illis arbitramur propter id , quod bo- Yum fcientie ad ufum non fant . nam ommbus talibus rebus tam partis , que neque ad uoluptatem ;neque ad necefsitaté fcientiarum funt, veperte funt , ez'-inijs locis, ubi primo otio indulferunt , ueluti circa egyptum mathematice artes brinum fubfliterunt.. Ylic enim geus facerdotum in fcholis degere permiffaef, o os ; Cum ^ Vérifimile | £1«05 t Congeni es baile, rentern dac Covr& TÀV eXMGy | Antecellentem. ceteris, E Refolutio 44. artem, 2. Expofitit. quod contépla tio res fit di- gna bonore 4$. que admiratit Sei | DL 3 P ] : Ratio expofi ^ tionts . Vis rationi - Artflot. ———— C— IHR— I»feper dc as tem. Hors &vró eorsi illorum , . Ná o*ty unde, Otio indulfc. rit € yoha- Txy, uocabát, | fihole emerft- runt fcholiz ee Tunt, Velut; d, pro pter, : T oi fcbolis de &tre. L3 X0 fiy, h oli? ere ua- £A in otio ua 9g4re, L i Y B. lH 4 * | mon[Irauit , l Se B dod Arift. ( . tatem) fed folum LIBER -" Cum demonftraffet contemplatiuos effe femper honorabiles;atq; hominibus admiration; , nüc ex vfü ominum loquentium probat eos efle fapientiores: quare & dicit (Infüp pluribus rcpettis artibus, & aliis quidem ad neceffaria) ideft pre necefsitate vitz, vt funt mechanicze,vel vt funt pa oralisagricultura, venatoria, mercatura, & aliz, vt patet Primo Politicorum (alijs vero ad vite oble&a mentum exiftentibus) vt Gymnaftica;Mufica,& id ge nus funttran(lationes vero,quz dicuntad introdu&tio nem fallüt:ná dueryoyj ce eft vitz oblcctamentii, ideo que Expofitor inquit,non funt ad ppofitü (fem per?tamen (tales) ideft contemplarios ( fapientiores arbitramur illis), f. qui artes prius repertas habent, vcl illisa& uis.ergo ex vfu loquentium patet cótempla tuos efle fapientiores alijs quibufuis artibus dictará affe&is, velaliis in quibufcunq; a&ionibus traditis : & alsignat cám quare, & dicit (propterid, cy horum),f. contemplatiuorum ( fcientis ad fig non funt) vitz, nec ad voluptatem , fed propteripfum fcire duntaxat. Ex vfu igitur & ratione P onftrauit ad fapientiam,quz eft platio,& expofuit quomodo fa - .4Tumq; rerum inquifitio atq; con- templatio hominibus contigerit, quoniam nó nifiin— Uetis prius artibus, quarum aliz funt pro necefsitate, aliz pro volu Ptate-Quód aüt contemplatrices non ad vfum,fed ad Íciendum fuerintin. hominibus inuentz, probatà figno,& imu] oftendit ca;(ine quibus fapien tia hominibus ineffe pon poteft,vt Alexan. annotauit, & dicit (nam omnibus talibus rebus iam partis)fübau di quz fünt ad Vitam neceffariz: (hz fcientiarum reper tz funtqua. neq; perfectifsima contem pientaa ; nobilifsimar propter fcire .: Deindead amplifica » exponit locum generatim vbi primo obortz funt ; & quz fcientiarum primz,& dicit (&in iis locis) fcilicet primo (vbi primo otio indulferunt) ideft vbi primo íchole emerferunt, deinde Ípeciatim exponit locum & que fcientia: primo y'& dicit (veluti S RE P omatbematics artes primum fubftitc- (illic enim gens facerdotum in fcholi$ degere) LR | s timum permiffa eft. intelli. 5CUi5 Jorte per gentem fo cerdotim hebrzos qui apud oV. : *Syptum primo erga facra fcholizarunt.Quo vero ad VcTO3 attinet, attentione d; 1 litioum me commutaff uonem huius rej antantiquus interprés, dix Ícholizabant »fiue fcholizauerunt di oluptate;alternaque requiein- (orn n effectrices quzfiuerunt, sed. qua Ut Martes; Alekinder non expofuit, Tuniores di.- cunt huiufmodi artcs effe, quz docent ludere, quod quarum ali repertz funt « funt ad voluptatem neq; ad necefsi- PRIMYV;. 33 abfitjnam ludos deteflatur Ariftoteles in.3. Ethicorii, Rectius puto huiufmodi artes cffe gymnafticam , mu- ficam;pingendiartem, literasin quibus fc ermones fa- ceti habentur,vt comcedici,tragici, & vrbani:de qui- bus.8.Politicorum . Sed dices ; non videtur voluptas finis alicuius artis , non igitur finis harum artium vo- luptaseft tatuendus. Ad hocrecte Alexander refpó det, harum artium finem per fc actionem, Volüpta- tem vero,vt actioni affeclam atq; comitem. Demum Alexander vltra ea , quz Ariftoteles dicit; narrat ma- thematicas difciplinas initium habuifle ab experiétia. Vt docentagyptii facerdotes , qui cum effent otiofi, - per coeleftes obferuationcs primum experientiam na- &i , artem deinde confecere , fcilicet Aftronomiam. Sic & Geometria initio inuenta cftà terrz partitione, & propterea concludit. vt hz artes ab otiofis inuen- te funtfic ipfarum vfum otium requirere. Et cum di xerit Alexander has artes initium habuiffe ab expe- rientia, intellexit per experientiam inuentionem fen fualem in memoria féruatam . Quo modo Ptole- meus inuenit motum ftellarum fixarum per inuenta Hipparchi. Verum in ethicis que fit avtis ez fcientie differentia, cz aliorum genere fimilium dictum c&. , Quoniam (vt Alexander inquit ) pro fcientia vfus eft artis nomine , vt fübaudi pro fapientia aliquando arte,& fcientia, relegat nos adlibros de moribus ,& dicit (verum in ethicis) fcilicet 10.6.moralium Nico- machiorü (quz fit artis & fcictiz differentia (& quz) aliorum ) habituum (generefimilium ) vt fünt intel le&us,& prudentia ( dictum eft )ibi enim vt Alexan- derinquitquinque numero effe dicit habitus,quibus anima verax effe dicitur ea veritate,quz in oratione, atq; compofitione verfatur,dico vcritate,qua in óra- tione;atque compofitione verfatur. nam & Íentiédo anima verax effe dicitur, fed de fenfu non eft nuüncfer mo. Sunt autem habitushi » I5, prudentia, fcientia, apientia , & intelle&us, quorum düo ad intelle&um pracucum ideftoperarium attinent , ars videlicet & prudentia, tresautem ad intelle&um contemplariü: videlicet Ícientia;fapientia,& intelle&tus . Defist au- tem Alexanderomnes hos habitus ex ijs, quz ibi Ari- otelesait, & primoartem quam habitum effe dicit €um ratione effe&iuum , vel fa &iuum : & propterea verfatur circa factibilia,dirigitq; in operationem,qu:e €ft atio tranfiens ;quzq; & factio, & effetio dici fo- let. Deinde definit Ícientiam, quam habitum effe d; cit demonftratiaum,demonftratiuum autem habitü, QUi ex prioribus & medio vacantibus ;& conclufione notioribus colligitur, vel fcientiam cffe cxiftimationé de vniuerfalibusatq; neceflarijs , aut cognitioné, qua cognofcitur caufa , ob quam res eft» illus effe caufa, nec ré aliter fe habere poffe. deinde definit prudenti, quam habitum agendi cum vera ratione in 1js,quas ho mini bona, vel mala funt , & in copf; ultatione cadunt. aut prudentiam effe virtute partis opinatricis animz, Intelle&um vero virtutem anima ; qua cognofcimus demonftrabilium indemonftrabi uam deniq; effe intelle&um, tura funt nobilifsima ; vt fünt fubftantia feparatz. Sed cuius gratia fermonem nunc facimus boc eft , quia denominatam fzpientiam circa primas caufas , cz principia Suell.füper Mctaph. h Sectinda Dulitatio. De inuentiont avitum apud epp De aftronomia De geometria. " Quod otium requiratur ad artes. Expo eius qd Alex. dixit. Versum ger ov v quidé igi- ter. De babitibus. Quid ar;. Quid fcittia, Quid prudétia wid intelle .. A. Quid fapietia, Primaexpofi- tic. Secunda. Qua Alcx. Gradus ear eognitioni , d fibi nomen fa- pientie compa rarunt. 14 M; EBE-T- A.P existimant omties : quave , üt prius eft dictum,Expertus qui-. dem quemcunque fenfum babentibus fapientior efJc uidetur: artifex autem expertis , architectus manu. artifice , cy con- templatiue actiuis magis . Quod igitur fapientia cv circa quafdam caufas , e» principia fcientia fit manifeftum est... Sed quid velit nunc facerenon elt exploratum . Ex- pofitor afferit Ariftotelem velle nunc oftenderejfapic- tiam effe circa caufas. Alij vero Ariftotelem Metaphy ficam,quz nominata eft fapientia, verfari circa caufas atque principia : cui expofitioni Alexander videtur af- fentire cum dicit, Ariftotclem velle oftendere e&, qux proprijfsime ac maximc fcientia effeintelligitur, quá & fimpliciter fapientiam appellamus, vidcri homini- bus verfari in primis caufis , primisq; principijs . & nó intelligit nifi de Metaphyfica. Poftea in exponendo textu Alexander aliter dicere videtur , Ariftotelem vi- delicet velle duo declarare, & fpeculatrices artes d acti uas effe nobiliores , & fapientiam effe primorum prin cipiorum cognitricem : vbi non aftringit fe Mctaphy fice,cum defapientia communiter loquatur: & fic vi: detur redire ad expofitionem primam Dicit ergo Ari ftoteles ( fed cuius gratia fermonem nunc facimus ).i.. cuius gratia demóflratum eft artem expericntie prz- ftare cognitione caufz , & eas effe nobiliores, quz ver fanturin cognitione caufz,refpondct & dicit (hoc eft, quia denominatam fapientiam ) ideft quia eam fcien-- tiam , quam omnes fapientiam vocant(omncs exifti- mant) verfari (circa primas caufas, & ) prima (princi- pia) vbi nó fpecificat quz fcientia fit hzc , quia poftea Ípecificabit Ariftoteles : quod, vt Alexander fupplet, demontlratum eft, cum oftenderctur femper nomen fapientiz inijs magis vfurpari , qui magis valent cogni tione. Deindcexijs deducit ordinem inijs,qus fibino men fapientiz vendicarunt.vt Alexander cxponit,& di cit iquoniam (vt prius ditum efD)expertus quidéqué- cunq; fenfum habentibus fapientior effe videtur? nó quia eft cognitio p caufam , fed quia iam cognitio quz dam eft rationabilis , comprehenfio enim vniuerfilis licet non vniuerfaliter,rationabilis tamen eft , F'itenim mediante difcurfu a pluribus ad vnum vniuerfále,licet non vniuerfaliter . At fenfus cognitio eft fine ratione ' (Artizxautem experti , fübaudi fapientior eft) quoniá Dsbitatio . artifex caufam cognofcit,expertiautem non & (archi- te&us) fcilicet inter artifices cft fapientior (manuarti- fice) qui opus conficit,quoniam(vt dictumsfÜcaufam cognofcitmanu veroartifex nó cognofcit ( &)fübauz di inter artes atq; fcientias ( contem platiuze actiuisma gis nomen fapientiz vfurpauerunt ) quia non ad vfum, fed fciendi gratia capeffuntur. Hxc de ordine earum cognitionum , que fibi nomen fapientize compararüt. Nunc epilogat,& dicit, (quódigitur fapientia & circa quafdam caufas,& principia ) quzedam (fcientia fit,ma nifeftum eft) ex dictis. Sed vnde hoc manifeftum fit, .. non éftexploratum . Alexander innuit , hoc cfle , quia fapientioreft, qui confiderat magis caufasatque prin cipia. & quia hoc eft demonftratum;ideo patet fapien tiam efle cófiderationem circa principia;atque caufas. "Tenetautem hzc: confequeritiaa concretis denomina ' duisi; in comparatiuo adabílra&ta in pofitiuo : ficuti fequitur , albius eft quod in niue eft magis quale, igitur albedo eft que in niue eft qualitas:fic quoque feque- tur , fapientior eft, qui magis caufas , atque principia puajpini ee ed eft confideratio principio- rum,&caufarum... ^ ^ rst EP IL S, l. Gb WAE Quoniam autem. fcientiam banc quevimus , circa quales caufas , eo qualia principia fapientia fcientia fit , boc utiq; confiderandum esl. Si itaque accipiat aliquis exislimationes, quas de fapiente babemus , exboc manifestum fiet magis.Pri mum itaque fapientem fcire omnia maxime ficut decetacci- pimus , non per fingula fcientiam corum babentem. ^" Cum deduxiffetex confefsionc omnium fapictiam efle cognitionem principiorum & caufarum & caufa Cap, 2. Modiu d nult jdm Per fing PER NS 1 j H Kar xa ril atque principia multifariam intelligantur, merito, vt figulare Alexander exponit , primum nunc quazrit, quarü cau- farum , atq; principiorum fit fapientia,de qua nobis fu turus cft fermo. & fic , vt Alexander innuit, de Meta- phyfica;de qua nobis futurus cft fermo , eft hec qua- ftio. vnde dicit(quoniam autem fcientiam hanc quz- rimus) hanc fcilicet appellatam fapientiam,de qua di- Cum eft confefsione omnium ipfam verfari circa cau- fs, atque principia, propterea dicit (hocconfideran- dum cft)nobis(vtiq; circa quales caufas,& qualia prin cipia) appellata (fapientia fcientia fit) & demonftrabit eam verfari in primis caufis, primisá; principiis. Nec eoloco; vbi demonflrabitappellatam fapientiam ver fari circa primas caufas , atque prima principia , hoc, vt indubitatum, fed vt demonftrandum oftendet. Oc cafione huius, vt Alexander fubfcribit, caufarum par titionem exequitur docens ca dici quadrupliciter,com memoratque priorum placita de caufis, vt fiquidab illis re&e fueritinuentum , id fequamur , fin minus,ali quid przterca inueftigemus . propterea concludit Ale xander oportere ex hac fcientia primorum principio-- rum atque caufazum cognitionem petere. Hac au- tem funt primz, & quz propriifsime fubftantiz effe intelligantur, hz nanque fübftantiarü principia funt, fubftantiz vero ceterarum rerum, vbi patet apud Ale xandrum, Ariftotelem MS eifdem primas caufas , & prima principia accepiffe, quoniam afferit hec efle pri mas& propriifsime fubftantias , quoniam funt caufze omnium : Alij autem prima principia retulerunt ad communifsima principia , quz funt Ens , & cetera om nia quz ipfum Ens fequuntur, primas autem caufas retulitad primas rerum fübftantias. Deinde exponit modum , quo vult accedere atque procedere ad hanc inquifitionem ; & dicit (fi igituraccipiat aliquis exifti.- mationes,quas) ex communi hominum confénfü(ha-- bemus de fapientc;ex hoc) ideft ex hac acceptione exi ftimationü ( manifcftum fiet magis ) fubaudi id quod quzrimus fcilicet circa qual;a principia, qualesd; cau fas appellata fapientia verfetur. Huiüs ordinis cau- fam afsignat Alexander, quoniam confüeuit in cun-- &isfemper Ariftoteles aliqua demóftraturus pro prin CipiJs vti communibus , & naturalibus mortalium opi nionibus , afleuerans cognitionem atque fcientiz ap- petitum hominibus effe naturalem , & quód fcientie principia nobis fint a natura tributa; hec enim fünt communes hominum conceptiones. Idem quoque fetuauit in naturali auditu in quztione de loco, infu- per & cum de tempore difputaret, & , vt breuibus fit dicere, in cun&is fere queitionibus hac via procefsit. Ad hunc igitur.modum hoc. in loco inueftigans in quibus nam principijs verfetur fapientia, quid fit mu-- nus fapientis,& omnino quid fapiens , przmittit com-- fmnunes fententias , & naturales , quas habemus de fa- pientibus , vt inquirentes ,fümamus atque ponamus apte atque conuenientet ijs ; confentanea. —Dein- deex- Pro ur diui it cAS,U alia feit. , Quid prr) cipia c e Alex. CZ ordini d | | | | Prinum. Ofinto Alexs, - Ko Alexz. Dicimus ad uttbum addi- tum ejt : Sapiens m3. qw. m Saprentiale ad fapietiama per dinens. Quid fabau- diédu i textu. Certioremg - «nei Eca pe. ev. Exatloregn. Exquifitiore, Expo Alexan, Etiam d ai, LIBER de exponitea,que cómuni fententia de f: api&te,fapien tiaq; ipfa referuntur,quorum primum affert, & dicit (primum itaq; ) carum exiftimationum;quae prepo- nende funt,accipimus (Sapientem fcire omnia maxi me vt dccet) & Alexander exponit omnia fcire com-- muniter, & vniuerfaliter., qm fic comprehenfim pót de cunis difputare, nó vt qui per fingulas fcientias, autartes fapiens fit;nam qui tali do&rina valen 51j nó lam fapientes , fed artifices, & eius de quo difputanr, Ícientes effe putátur. & hoc dicit ( nó per fingula fcié tiam eorum).f;'oium (habentem) Expofuit aüt Ale-- xander(vt decet) ideft;quoad &eri poteft,qi fieri nó potefl,vt oia fapiésaliterd,vt di&um eft;fciat. Ex ijs igitur,quz Alexander dicibpatet (apientem oía cófi- erarein vniuerfali;hoc eft per pdicata,qua tranfcen dunt determinata Kenéra fabilium Ícientiarum, atq; pdicamentorü , vtíi cófideraucrimus ipfum hominé, vtens,vt vnum,vt a&u,vt fübftantia ;& vtcetera hu iusgeneris,non aüt in particulari,atq; in fpecialijyhoc eftperprzdicata propria, quz funt cótracta ad genus determinatum alicuiuspredicamenti ; atque alicuius fciétie.differétiamg; determinatam contrahente ge- nus predicamenti,atq; genus fciétiz. Vt fi cófideretur omo, vtanimalrationale mortalej& quo ad pafsio.. nesquz ex hisfluunt. nam fic fapiens , vt Alexander inquit effet ois artifex , omnis quoq; fciens, Sapiétia eterzque artes, patet,quia confideraret omnes rcs omnium fcientia. cidario. & fic patet Ariftotelem per fingula fcientia omnium in fpeciali intellexiffe, quo in modo artes, atque fcientiz res fuas confiderant. Xem Poflea ea difficilia cognofcere potenter , que neque leuia bomini cognofcere funt , bunc fapientem , dicimus. Sentire enim omnium commute eft , quare facile, cz non fapiens. — Nuncafsignatfecundam exiftimationem,quá ho mineshütde fapiente,& dicit (poftea hunc fapienté) fübaudi dicimus (ca difficilia potentem cognofcere, quz neq; leuia) ideft vulgata, vt exponit Alexander (homini cognofcere fünt. ) Sic igitur fapiens (cire pu tatur excellentia & difficilia, & que non facile cogno fÍcuntur.nam qui vulgata & facilia Íciunt;ij non pu- tantur effe fapientes . Deinde teftimonio fenfus hoc probat;& fübaudiendum eft (quo fit, vt fenfus nó a pelletur fapientianec fentientes, quia fentiunt, fapié tcs) hocfübintelle&o,, cám affert,& dicit( Sentirc.n. omnium) f hominum , ram fapientum G vulgarium ( commune efljquare facile, & non fapiens )1ideftad fapiétiam ptinenserit.Fiec de fecüda exiftimatione, Adhuc certiorem . | | Afsignat tertiam exiftimationem hominum defa.. piente & dicit ( adhuc ) fübaudi e communi hoium exiftimatione dicimus fapienté (certiorem) .i.vt Ale xander exponit,qui exacte curiofed; de fingulis intel.. ligibilibusapit, nec fallitur . &intelligit Alexander,p 1ngula intelligibilia ja , qua: fuz profefsion; conue- Diunt.nam fapiens dehis habet maiorem certitudiné, quam alij communiter habent de fuis, Aut intelligit fà piétiam effecertifaimam quoad cius prima principia, quz funt fibi , & cateris fcientijs communes dignita- US, vt pofterius dicemus . Etm un I4gls doccatem caufas fapic enm effe circa fien WS UID ) PRIMVS r$ Nuncafsignat quartam homitium exiftimationem Citingentium de fapiente, & dicit (& magis docétem cás) hunc füb- ir pcd audi (fapientiorem cffe circa omnem fcientiam) puta ^7' mus;i.qui in reddendis caufis doctrinam prebet,is ma gis appellatur fapiens, d qui aliter docent.Hec Alexá. Et fcientiarum etiam eam , que fui caufa efl, cy fciendi gratia eligibilis eft , magis fapientia effet , quam que «ft coritingentium gratia. Aísignat quinti exiftimationé, & dicit (& fciétiarü eti eam, fui cá eft , & fciédi gía cligibiliseft) dicim? fubaudi (magis fapictiam effe d ) [cientiá (quz eft gfa. contingentiü)ji.corü(vt Alexá.inquit)(q extrinfecus accidüt) cuiufmodi fünt eajq funt vitz neceffaria,& p delectatione tuenta,& caetera huius generis,huiufmo- di.n.fcientiz vltraipfum fcire amplificanturad aliud, vtfunt omnes practice fcientia. Sola autem fapientia cft propter fcire, & ob aliud nihil . TptÉT gh Et principaliorem fübminiftrante magis fapientiam effe Non enim precepta füfcipere oportet fapientem fd precipe Ye : neque bunc alteri oportet obedire, fed buic minus fapiens tem. Talesigitur exiflimationes , ez tot babemus de fapiete tia , € fapientibus . Afsignat fextam exiftimationem,que eft, vt fapiés fit principalis,& tand princeps habendus,& dicit(&) fubaudi inter fcientias (principaliorem) nos dicimus (effe magis fapientiam fubminiftráte) vno modo po- teft exponi , vt Alex.per principalioré Ícientiam , quae cognofcit res principatuum , & perfübminiftrantem: cam , quz nouit res fübiectas. Alio modo poteftex- - poni per principaliorem inter fcientias,, cà quz archi- te&tonica eft,& per fübminiftrantem eam, qui manu. operatur jpratióe architeti: vt Tho.exponit. & Vtro-. que modo bene exponitur.ná ex vtraq; expónehabet, cp fapiés fit principalior;atq; vt princeps hfüdus.Quód. atit fapiés fit principalior,& vt prin ceps hfdus,probat primo,& dicit (nO.n.przcepta füfcipere Oportctfapié tem, fedcipere) ,i.fed dare precepta.deinde probat fecundo, & dicit (neq;)oportet( hüc).f.fapienté ( alte. ri obedire)Sed oportethuic (minus fapienté obedire) -Lobedire.Ex his poteft accipi fexta exiftimatio vide- licet;quod fapiens fit principalis & tand princepsSilter fcienteshüdus,primo,quia pcepta dat, fecüdo quia 5. cepta dat. Hc , vt mihi videtur, eft breuis Alexandri expó.tunc epilogat,& dicit (tales igitur cxiftimatióes, & tot habemus de fapientia, & fapiétibus)vtputa qj fa- piens fit, qui omnia cognofcit vt decet, & difhciliaeque funt non vulgata, certioreque modo & per caufas, fui gratia eti & nó propter aliud , interq; cos;qui fciüt,vt. priceps fuper habit*,Hec quafi defcriptio fapiétis héat. Ex ijs autem id quidem ; quod eft omni fcire , buic maxi« me nece[farium eft incffc , qui uniuerfalem fcientiam babet. fle enim nouit q. omnia fübiecta . : Cü ArifL.eas fex exiftimatióes aftruxiffet de fapia, fapienteq; ipfo,velut communibus fentétijs cóceffas, nunc tentat eas fingulas huic fcientia attribuere, fci. tiq; huicqui vniucrfalé (citi hét.f.ipfi metaphyfico, qui vniuerfalem (cientiam hét,& primas;ac vniuerfales cás coguofcit.demonftrans per hzc,vt Alex.inquit,de cói hominum confenfu appellatam fapientiam (qua metaphyfica eft) in primis caufis » primisq; principiis verfari. Maxime.n.& communiter ac vniuerfaliter is omnium rerá fcientii hét , qui nouit prima principia. Suefl.füper Metaph. H «6 MITECED SCUP- Jg Y S I QUAE Nam quemadmodá qui nouit principia quarüdá reríi, is quádáillarü cognitioné vniucrfalé hét,fic qui nouit oium rerum principiais otum rerü vniuerfalé quandá obtinet cogaitioné:Quarecx ijs,d dixit, & ex his,q di- cet,fit fyllogifmus hoc pa&o.Qui nouit oía, & diffici- lia,& certi & p cám,& fui gra, & vt princeps, € apis: metaphyficus eft hmói:igit eft (apiés.in pütiigit textu gpbat minoré difcurrédo p oía & dicit ( ex ijs aüt) f. fex exiftimationib? (id quidem,quod eft ofa fcirc)qd fuit prima exiftimatio (huic maxime necelfariü elt ineffe, qui vniuerfalé fciétid hét)ji.qui fcit primas cás,& pría principia,& hic eft metaphyficus,de quo nobis futur? eft fermo.Deinde pbat hoc,& fyllogifm? eft;Qui fcit primas cás,& prima principia, fcit quodámó oia : meta phyfic'qui vniuerfalé fcientiá hétfcit primas cás, atq; prima pricipia:igit fcit quodámó oía. Dc fyllo accipit maioré& dicit (ifte.n.),f.quicáq; fcit prias cás,& pria principia (nouit ofa fubiecta),i.o€s res, d cótinent füb ' oibus fubie&isofum fcientiarü . Probataüt hác Alex. qi quéadmodiü qui nouit principia aliquarü rerü,no-- uit aliquasres,igit qui nouit prima principia,& vniuer falia oium rerü quodámó nouit oés res. minoré vero fuppofuit.Hzc elt vna Alexá.expó in anteriore textu: Aliter it exponédum,vtipfe exponit in proprio textu, vt velith:zc omnia attribuere ei,qui vem fciétiá ht, f metaphyfico. eft.n.metaphyfica maxime omniü vis fciétia,qm dc entibus hétur,qua entia funt. Ens.n.c- &tis rebus cxiftétib? eft cóc.igit metaphyficus erit, qui maximeomni( vl'em fcientiá hét.vf dicit(exijs aüt) -f.fex exiftimatióib? (1d quidé).i.illa quidé cxiftimatio (4 eft ofa fcirejhuic),f.metaphyfice (maxime neceffa riü eft ineffe,qui vem fciétid hét),f.d eft de entibus, à entia funt,& deijs,d entia confequunt, qua entia funt. jpbat,& fylis eritQuicüq; vem fcientiam hét( nouit quodámo ofa fübiecta) metaphyvficus vfem fcientiam hét: igitur metaphyfic? nouit quodámó ota fübiecta. Derónetágitminoré,& dicit (ilte.n.),f.quicunq; vni- üerfaléfciétiam hét (nouit quodámodo omnia fübie. €) hac eft maior.Prima ergo expó Alexádri p vfem fcientiamintellexit, d eft de primis ofum rerum prin. cipiis, & caufis.Secunda vero, d eft de cómunifsimis oifibecrisa pdicatis. vtraq; expó placet. Alexander tii profequitur primá expofitionem in fequentibus, Fere diit cz' ca funtbominibus difficillima ad cognofcédii, que funt maxime uniuerfalia.nd à fenfibus funtremotiffima; Nuncattribuit fecundam exiftimationem appella . tz fapiétiz,& pót hoc quod dicit, exponi duobus mo dis.primo iuxta primam expóné Alex.füperioris tex- tus,per quá Alex.voluit Arift.intellexifle per vniucra lé fcienni&d eft de primis caufis, primifq; prncini s. ná hzc vniuerfalifsima funt vniucrfaliter caufandi,cit orum,d fiunt,caufz;atq; principia funt, & fic legatur (fere aüt & ca funt hoibus difficillima ad cognofcen- düq funt maxime vniuerfalia) d cognofcere appella tam fapientiá ex confenfu ofum acceperat.quo fit , vt vere dicatur appellatam fapientia (q metaphyfica eft) verfari circa diecillima, qm verfat circa maxime vni uerfalia,q funt hominibus difficillima . & poteft hoc, quod dixitic ad artem priorifticam refolui, Maxime vniuerfalia funt difficillima cognitu: appellata fapien tia,d metaphyfica cfbverfatur circa maxime vniuerfa lia : igitur appellata fapientia , d metaphyfica eft,ver- fatur circa difficillima cognitu. De ratione afsignauit maiorem,& dicit (fere aüt & eajfünt máxime vniuer- falia,que fünt hoibus difficillima ad cognofcédum) & iuxta híc expónem ttelligit p maxime vniuerfalia, primas cás,primaq; principia , d funt maxime vniuer falia in caufando : Addatur minor, fed appellata fa. piétia,q metaphyfica efl, verfat circa maxime vniuer falia,vt dicti elbjin caufando:cóclufio addat, ergo ap pellata fapiétia, d metaphyfica eft verfatur circa difli cillima . Maiorem probat,& dicit (nà) fubaudi maxi me vntuerfàlia,vt dictü eftjin cíndo (fünt a fenfibus remotifsima) vt fyllogifmus fit, quecüq; funtà fenfi bus remotifSima , funt difficillima ad cognofcendá: maxime vniuerfalia;f.i cándo funtà fenfib? remotifsi ma:ergo funt difficillima . Ecce qüo de pfyllogifmo folü accepit minoré.& iuxta hác expóné nulla qó eft in verbis Arift. Et hec expó videt Alex.n£'pbás maxi me vniuerfalia effe fenfibus lógifsime, dicit,fiquide enti fimplicifsimaiquazq; & prima lógifsime abfunt à fenfibus:& fic innuit primas cás,primad; principia, q funt entiü fimplicifsima,& prima. Iuxta quá expó- né cófiderás verbi (hoibus)dicit , addidit aüt(horb?) ad differétiá naturz. Ná prime cág,primaq; principia, q vIifsima funt in cándo,fünt hoibus difficillima , fed nature notiora.expfsit hác expóné Alex.&t cómento. n.vtlegéti qóné quá ibi mouet,patet. Afr pót itelligi iuxta fecundá expóné fuperioris tex. vt intelligamus p . - c - - " - - - H *o-w vlilsima cajq tráfcendüt oia fcíarü gia, d pradicatióe: vlifsima funt.& fic intelligunt expofitores o€s latini; Cü dices hec vP'ifsima effe hoib? difficillima ad cogno. fcédüdcüq; ipfi dixerit, Arift.loquit cófiderádo vHif-- fima,quo funt ptes effétiales min? vhum,vt fic.n.funt nobis diflicillima , & maximea fenfib? remota , quo vero funt totajin quibus cótinent minus vila,fünt no bis cognitu facilia;atq; fenfib? pxima . Min? at vfia, quo fünt tota ádáindiftin&a;funt nobis facilia, fenfi busi; nfis pxima.quo vero fünt partesin vlibus cóté tg funt nobis diflicilia cognitu fenfibusá; remotior. Scientiarum uero certifiime funt.que maxime primorum funt ,nam que funt ex paucioribus, nonne certiores funt ijs, que ex additione dicuntur ? ut avitbmetica , geometria. .. Tertia exiftimatio fuit,vt fapientia de cófenfu om tium effet certior de ijs, quz fui fuz profefsionis , d qu«uis fcientia particularis fit de fuis , nunc oftendit hoc competere,metaphyficz , quz appellata fapiétia eft , & fyllogizat fic,Scientiv , que maxime primorü funt;certifsimz funt,& longe certiores de ijs,quz fue profefsioni conueniunt, d rclique quz non funt pri-- morum,fint de fuis : Metaphyfica , quz appellata fa- pientia ef;yprimorum maxime eft;Ieitur longe magis certior eft dc ijs , qua fuz profefsioni conueniunt, d czterz fcientiz, que non funt primorum,de fuis , De ratione afsignat maiorem, & dicit (fcientiarum vero ) fubaudi he (certifsimz funt, que maxime primorum fünt) Hzc eft maior,cüius probationem fubfcribit& dicit (nàm quz funt ex pauciotibus , nonne certiores funt iis,quz ex additione dicuntur? ) certum eft quod fic (vt arithmetica; qux ex paucioribus eft;certior eft (geometria) d ad arithmeticá per additioné fe habet, Addatur minor, fed d primorü fcía cft , ex pauciorib? eft:igit fcíad primorü efb,certior eft ceteris d dür per additionéad ipfam appellatá fapienti3, Quo vero ad verba attinet in trá(lationib? veteribus textus hic legit affirmatiue;hoc pacto (n q funt ex paucioribus cer- - tiores funt ijs ; quz ex additione dir) In grzcis vero codicibus Verbum nibus . ———— Vis f4lionis Alexandri, Qu»? Als. morumptincipioru Solutio, à LIBIEIRE codicibus legitur negatiue per particulam oix, fed nos interrogatiue tranftulimus.Quo vero modo geometria fc habet per additionem adarithmeti cá, Expofitorde- clarauit,& Alex. quia gcometria confidcrat puncü & lincá & cetera d hüt fitü. Vnitasaüt & numerus, dequi- bus agit arithmeticus , nullühüt fità. Alex.& itelligitappellatam fapiétiam Vel aliter exponit effe certifsimam, quia eft primorum principiorum.i.de primis , quz funt communia & prima axiomata, probatautem hoc , quia fciétia qua eft effe&us primorum axiomatum, dignita-- tumq; certifsima eft. Nam fi do&rina: quz ex primis ha bentur,cateris funt exaCtiores (ciétia , quz eft de hmói primis, exa&ior erit alijs , quz funt depofterioribus . gj aüt que ex primis exactiorcs fantjijs que ex paucioribus patet.Ex paucioribus autem exponit, vtquz funt princi Pijspropiores,vt dictü eftin libris potter. Idcirco.n. p- priisimas & potifsimum demrones e propofitionibus medio vacantib 25 effe dixit, queà us,& primis proficifcü tur,proximeab iis, qux per has demonftrant : Quare, fi fcíze, que funt ex primis prin entiz, quz füht ex Principiis, que fun fünt certiores;nó tá Ita certi tia appellata 'fit certifsima,l6geq; certior jjsfcié cipiis,funt certifiimz,& fci tprimis proxima, simz,vt prime, fit;vt fapié : quz eft deprimis principiis cóibus oibus, tiis,quz funt de poftc rioribus principijs.Nam hz ad illi ex additione dár. Eft ergo visrónis Alex nibus certior eft, qu primis erit certior oibus Ícientijsqua mis : fed Metaphyfica appellata fapia Sifcía qua eft ex primis,cetcrisom v füntnon ex primis, etiam fcia de nó funt dellis pri eft deprimis axio matibus dignitatibus; » €rgo certifsima. differt aüt ali- quam fcientiá effe de pri eflepóttand deconfi mis, & ex primis , qm de primis deratis,at ex primis non;nifitand per quz fit. Mouet Alexan.bic qónem qiio cognitio pri rius eft di&um,Siin his& m,& cárum difficillima eft vt fape- per hzc cognitio p demóftra tionem expeditior nobis eft? vtin pra'fenti tex. habet. Kefpondet & innuit de principiis hác difünctionem, gj int bifariam principia;alia cognofcendi, & hzc princi- pia funt quafi fnize,atq; or ide per quas cxte- ra demonttrantur;& dehis eft verum cipiorum in expedito nobis cft , & ho Arift.decognitione principiorum in funt principia effendi,qua funt princ nus Ens,& horum cognitio eft nobis xXp cognitio prin- c pacto loquitur pti tex. Alia vero Ipia Entis , quate difficillima , & nó nobis expedita, & dehis locutus eft Arift.füperius,cü di xit,hanc appellatam fapientiam effc difficilimorá. Sed adhuc quz res/fiita eft, qo hac principia fciantur principia effendi dár.R efpondet, hac effendi. etiá pe demfonem fciri;& quoadan ef lia funt eorum propria attributa , Nád Ínke quoq; funt principia , Sed contra qua principia ; & quoadqua- emronishorum adhuc, qin cum omnis demfo ex primis habeatur, fict vr aliqua his ha- beantur priora.R efpondet his,quo demóftra non effeabfürdum alid effe priora, audi nó demonftratio quia, per d cognofc fint ; necdemóftratio pofteriorum pafsio etur per pafsiones priores, nec demonftr - Stidque fit per medium, quod eft def clillius definitio. Verum de his in lib.pofter. fatis dif- us Ad propofitum prima p bilia funt, quz fimpliciter fecü. dum effenon erunt priora Sed contra adhuc ,Namfi demío eft cognitio per cám , tunc aliqua c Caufa quy proinde prior hishaberetur omnem demonftrationem per caufam ef flent horum efpondet;nó ci, quia füb- ütur hecan ni, quz ha- ltratio propter Criptio pafsionis, rincipia primasq; . ratcaufas.ergo per caufas docet. nam logica cófiderat PRIM V S. 17 caufas fcimus effe per demonftrationem quia,quz non eft per caufam. Scimus etiam de eis pofteriora attribu tad funt veluti pafsioncs;per priora . nam inter attribu ta corum eft aliquis ordo.Scimus.n.deü & o€m fübfta- tiam feparatam elfe volitiuü per hoc , quia omnes fort intclledtiuz . & alia eodem modo. Infuper fcimus pri- masattributionesquz funt quafi carum pafsiones,, per defcriptionem earum, vt effe intellectuales, quia funt fe paratzàmateria . Namintelle&tuale eft ens fcparatum àmateria , defcriptioautem pafsionis eft propter quid eius , quia per cam de fubiecto demonftratur propter quid . Hactenus dehis. | Eft infuper doctrinalis , que caufarum e& fbeculatrix ma gis. Hi náque docent , qui caufas circa fingula dicunt. Declarat quartam exiftimationem ineffe metaphyfi C: . erat.n.quarta,cp qui effet dotrinalis per caufas có fiderans,effet fapiens,nüc demóftrat hanc exiftimatio- nemineffemetaphyficz,& dicit (eft infuper).fzmeta- phyfica (do&rinalis )& fübaudiilla( quz caufarum cft Ípeculatrix magis)& hoc exponit Alexandertrifariam. Primo,gy Metaphyfica appellata fapictia fit caufarum fpeculatrix magis;i.magis reddens cás eorum;quz do- cet. Secüdo qp fit caufarum fpeculatrix magis,nonin reddendis caufis eorum,que confiderat,fed in contem plandis caufis per quasfciunt , qui ciunt. Tertio )pfit fpeculatrix caufarum magis, & in contemplandis cau- Íis,per quas fciétiz generátur, & in aptitudinead reddé dum caufas eorum, qu: cófiderat. Nam fcientia que caufas confiderat magis, magis cft apta docere, atque per caufas procedere. Nec valet argumentum confide caufas,quz tamen ea, quz confideratj)non per caufas docet. Infüper nec valet, docet quz confiderat per caufas, ergo cófiderat caufas . nam mathematicus do cet per caufas , & tamé nó cófiderat caufas , At meta- phyficus cótemplatur caufas ma gis , à cateri artifices, & cftaptus magts eaque cófiderat;per caufas docere. propterea dicit (eft infuper) metaphyfica fübaudi ma gis doGtrinalis d cetera ( quz caufarü eft fpeculatrix magis ) à ceeterz.ná cófiderat Oa genera caufarüm,& In VDOqUOG; genere primas caufas. Probat hoc, 8851 logifmus fic refoluitur ad artem, Quicüg; fingula eene ra caufarum cófiderát & in cis primas caufas , primaq; principia;hi docent.i.fünt apti magis docereea, qua confiderant per illas caufas. hanc maiorem affert, & di cit (hi náq; qui caufas circa fin gula dicüt;i.qui contem plátur circa fingula caufasi.omnia genera caufaríi re.. rum,& in vnoquog; primas caufas cófiderant (hido- c&).i.funt apti docere magis p illas caufas fiderát.Subaudiéda eft minor, Sed metap Ef cognofcere ez fcire fui gratia maxime ine fcientie, que eft de maxime fcibili , Nam qui [cire propter fe defide- rat ,ipfan maxime fcientiam maxime defiderat : talis autem eflque efl de maxime fabili . Maxime autem fabilia priua funt, ez caufe . nam propter bec, ez cx bis alia cognofcutis tur , fed non becper fübictia . Quintam exiftimationem nunc attribuit ipfi meta- phyfica,& fyllogizat fic,fciétiz, quz cft de maxime Sueff.fuper Metaph. B. 5. - Expofitiones Alexadr tres. Solutio dubita tionis . Dubit «tio. Selutia « 18 M*E TZA;P fcibilipmaxime ineft cognofcere & fcire fui gra, Meta phyfica eft fciétia,quz eft de maxime fcibili:igitur me taphyíice ineft maxime ipfum cognofcere & fcire fui gratia. De hoc fyllogifmo afsignat maiorem , & dicit (& fcientie,que eft de maxime fcibili, maxime ineft) ipfum (cognofcere,& fcire fui gratia ) Sed videtur,qp cxterzg propofitiones , quz ponuntur in textu, fruftra ponantur,quia nec ad fyllogifmum, nec ad profyllogi zandü,vt patet fciéti artem analyticam.Dicendum,qp quzdam eorum ponunt pro folutione tacitz queftio nis,quzdamautem pro expóne terminorum.Pro folu - tione quidem tacitz quxftionis , quia conclufum eft per fyllogifinum proximü metaphyfica ineffe ipfum Ícire propter fe,poffet obiter circa illius fyllogifmi ma iorem quzri , vtrum qui defiderat fcire propter fede fiderat fcientiam , qux eft de maxime fcibili , vt,f.va- leat hec confequentia , defiderat fcire propter fo,cr- go fcientiam , qu: eft de maxime fcibili . nam , cum fit dictum in maiore propofitione fyllogifmi , fciétia, quz eftde maxime fcibili,ineffe ipfum fcire fui gratia, quzri poffet , vtrü qui defiderat ipfum fcire fui gratia, . defideret fcientiam , quz eft de maxime fcibili. Iftud -n.licet videatur extra propofitum , tamen eft vtile fal tem obiter. R.efpódet qp fic & fyllogizat fic , Maxime | fcientia eft de maxime fcibili , qui fcire propter fe de: fideratipfam maxime fciétiam, maxime defiderat igi tur qui fcire propter fe defiderat , fciétiam defiderat: quz eft de maxime fcibili. De ratione primo afsignat minoré& dicit, Nam qui fcire propter fe defiderat, ipfam maxime fcientiam maxime defiderat. Hzc eft minor. deinde afsignat maiorem,& dicit ( Talis aüt) ideft,fed maxime fcientia (cft, quz eft de maxime fci bili.) fubaudi conclufionem . igitur qui propter fe fci re defiderat;fcientiá defiderat,qua eft de maxime fci ' bili.Et fic circa maiorem per hzcfoluere videt qóné, pubitatio, opumá " Solutio. quz obiter occurrit , Pro expofitione vero termino- rü,exponit quid fit maxime fcibile , & dicit (maxime autem fcibilia prima funt, & caufte) & pót intelligi p prima & caufas,vpiuer(ales fentétias,& omnibus fcié tiis communes , de quibus agiturin metaphyfica, & pótintelligi prima pricipia & caufas primas & vniuer falcsin caufando,& hzc expofitio eft Alexádri. Dein de Ariftoteles afsignat caufam,& dicitjnam (propter hzc) .f, prima pricipia,& vniuerfales caufas(& ex his; alia cognofcütur ) faltem cognitione proie quid in vniuerfali ( fed nó hzc per fubiecta).i.fed non illa pri ma per pofteriora. Sed diccs,non videtur verum alia omnia cognofci p illa prima in caufando, qm illa funt poftremo nobis cognita,fimiliter qp tridgulus habeat tres,nó cognofcitur per illa , nec aliqua alia cóclufio, . velin mathematicis vel naturalibus. Dicédum per illa prima cognofci oia , quz rebus attribuuntur co- gnitione propter quid. fedi vpiuerfali:qm ficuti funt orum caufz in vniuerfali,fic faciat oia attributa rebus cognofci cognitione propter quid iri vniuerfali . ipfa tamé per alia cognofci nó pit.f.cognitione pp quid, fed fi cognofcütur fol cognofcütur cognitióe quia. Ex his fequitur aliqua coguofci per aliqua, p que nó pit demóoftrari. Nam ofa accidétia müdi cngnofcü- tur incfle fuis fübicctis ppter primas caufas.Primaq; principia,per que non poffunt demonftrari, Et ratio. eft, quia per illa cognofcütur vniuerfali . * 9. . 4E Principalifama etiam fcientiarum; et que magis princeps: di d fibfc eruiens, ed ét, que cogno[cit Cuius caufa fint agen HvL $5.3L (0. 2AH Á da fingula . Hoc autem eft bonum uniufcuiufque , omiitio ue- ro id, quod efL optimum in uniuerfà natura . Demum oftendit metaphyfice ineffe fextam exi- ftimationem,f.c fit princeps ceterarum: & fyllogif- mus eit , Scientia , que cognofcit caufam, cvius gra- tiaaguntur fingula, eft ceterarum princeps: meta- phyfica eftfcientia, quz cognofcit caufam, cuius gra tia fingula aguntur: ergo eft vt princeps ceterarum. De fyllogifmo afsignat maiorem, & dicit(etiam ea) fcilicet fcientiarum (que cognofcit ) caufam ( cuius caufa funt agenda fingula , eft principalifsima fcien- tiarum) (& eaque magis princeps eft,q fubferuiés) Haec eft maior,minor vero fuübaudienda. minor pro- fyllogizatur fic, Bonum cuiufque, quod eft optimü in vniuerfa natura , eftcuius caufa ond aguntur: metaphyfica cófiderat bonum cuiufq; , quod eft in vniuerfa natura optimum : igitur metaphyfica con- fiderat cuius caufa . De profyllogifmo tangit maio- rem,& dicit (hoc autem) fcilicet cuius caufa (cft bo- ni vniufcuiufq; , omnino vero id cft, quod omnino eft optimum in vniuerfa natura) eft ergo maior , Bo num cuiufq;,quod omnino ellid;quod cft optimum in vniuerfa natura(efthoc)fcilicet cuius caufa omnia aguntur , hzc fuit maior profyllogifmi , eftautéhoc Deus;qui fingulorum,;& totius naturz finis eft. Nam cuncta , quz aguntur, tandem funt dei gratia, vt eo participent aliqua magis , & aliqua minus, vt Alc- xander monftrat. Exomnibusigitur , que dicta funt , in eandem cadit fcien tiam quefitum nomen . oportet enim banc primorum prin ciplorum , e caufarum effe contemplatricem . etenim c7 ipa fim bonum ez culus gratia una caufarum eft . Nunc ex ijs, quz dixit, colligitconclufionem fyllo gifmi. Eratenim fyllogifmus , Qu: omnia nouit , & difficilia,& certius,& propter caufam , & fciendi gra- tia,& eft interomncs fcientias, vt princeps fapientia eft : metaphyfica omnia novit, & difcilia,& certius, & propter caufam,& fciendi gratia, & cfe inter fcien- tias vt princeps.Ex his concludit conclufionem huius fyllogifmi,& dicit (ex omnibus igitur) iis, fcilicet fex exiftimationibus (quz dicta funt) & pbata funtinel- fe metaphyfice,patet fübaudi quoniam (noméqua- fitum ) de metaphyfica, dc qua quefitum eft,vtrum effet fapientia (in eandem cadit fcientiam) in quam cadit nomen fapientiz . quafidicat , patet metaphyfi cam effe fapientiam . & hec conclufio fyllogifmi eft, cuius primo acccpit maiorem , cum probauit fcien-- tiam,cui competütíex exiftimationes , effe fapientid. deinde accepit minorem,cum probauit metaphyficz competere illasfex exiftimationes. nunc vero attulit cóclufionem,& repetit fyllogifmi minoré, non qui-- dem repctendo omnes exiftimationes competere me taphyficasfed folum vnam,per quá principaliter fcié tia appellatur fapientia , & dicit(oportet enim hanc) fcilicet metaphyficam (primorum principiorum & ) pnimarum(caufarum eflecontemplatricem) cuius ra tionem affert,vt Alexáder exponit,& dicit (etenim & bonum & cuiusgratia vna)atq; cadem (caufarum cft) modo bonum eít primum principiüi;atq; prima cau . fa,& confideratà metaphyfica , quia ab ca confidera tur cuius EE metaphyfica cft fapientia. Vc aliter poflunt exponi verba hec( etenim & bonu & reliqua vt velit per hec obiicere vetereribus, c fin Maior, Vziutrfa TXGM, Omni tole LIBER finéfüftulerunte numero caufarum . propterea quia finis eft vltimü, contra hos dicit(ctenim & bonü & cu ius gratia cft vna) de numero ( caufarü)Vel tertio pof funt exponi contra Platonem;qui dicebat bonum ip- fum non effe cuius gratia, fed ideam,fiue formam.có- tra quem dicit ( etenim & bonum , & cuius gratia eft Naloan us TP? caufarum) ideft coincidunt.in idem genus caufz. fidajo, —— QUO vero ad verba attinet in codice Alexandri lege aturfüummum bonum, & cuius gratia : &ita clarius Icgitur. Nam bonum poteft effe fummum,& nó fum- mum & cum fuerit fümmum, erit prima caufa ,vcl lege batur ipfüm bonum &idem efl cum noftrotextu. É i * F 1 : | ERG enin Quod autem non effcttrix , palam ex Primis philofophan Facilia 7 oo tibus, Nam propter admirari bomines € nunc, et primo coe- expaucora, Perunt pbilofopbari, a principio quidem ex dubitabilibus fa- Stelases roa. cilia admirantes, deinde paulatim fic procedentes, c» de ma- ue loribus dubitauerunt,ut ez de lune pafsionibus,c7 de ijs,que Fabularum. ceca Solem , cz flellas, ez de uniuerfali gencratione: qui ue autos. — ^ YO dubitat cz admiratur, ignorare uidetur ? Quapropter cz Philopspgs fabularum amator Philofopbus quodammodo eft. fabula nà- gota. que ex mirabilibus constat , Quare , fl ad ignorantiam fugi dam philofopbati funt, palam, quoniam propter fcire, udi fecuti funt,cy non caufa alicuius ufus. Cum declaraffet Metaphyficam efle fapientiá, nüc vult demonftrare Metaphyficam non effe a&iuam,nec cfíc&tiuam. & hoc proponit , & dicit, ( cp autem nó cffe Crix)ji.cp autem nec actina,nec cffectiua fit Metaphyfi ca, (palam ex Primis Pilofophantibus.)in quibus ver- E bis tangit conclufionem , & vim argumenti , per quod Dwoitatio. patebitconclufio. Sed diceshoc demonftrare videtur fuperfluum, qih;fi probatum eft Metaphyficam effe fa- prentiam,erit apertum Metaphyficam non effe effe&ti- uam;neq; actiuam,quoniam fapiétia nec a&iua eft , nec cffe&tiua. Fortaffe Ariftotcles probat huiufmodi con- clufionem non ad do&trinz necefsitatem,fed ad do&ri- nce amplificationem . aut fortafle hoc fecit,quia prudé- tes etiam apud plures dicuntur fapientes, qui & actiui funt. Ad remouendum omnem fcrupulum probatnüc . Metaphyficam non effea&iuam, necfa&iuam.& pri- mo probat huiufmodi conclufion m rationem, quá icam, Nulla fcien Solutio. dicitur, nec aua eft;nec fa&iua. Minor profyllogiza- tur, in quacunque facultate artifex fugit ignoranti ficu p^ itignorantiam ficuti &iné Igitur in Metaphyfica ;quephi E Pe übitat ) deindeibi ( quapropter &) infert vnum quafi fophari enim nihilaliud eft quàm caufam inquirererei, modo,poftea cxponit qualis fit admirans, ibi ( qui vero PRIMVS 19 Quid adnii- quz eftin noftra admiratione. & per (admirari) vt Ale rar. xander inquitjintelligit non intelligere, & cupereintel- ligere. & dixit ( & nunc, & primo)quia tam ad prafens tempus,quàm ad initiü femper emergit aliquis effe&us, cuius caufa ignoratur.deinde addit differentiam inter ip fum admirari,quod fuit ab initio, & ipfum admirari,q cfítprocedentetépore, & demonítrat modum,quo phi lofophati funt,& dicit(a principio quidem admirátes) ea (cx dubitabilibus, quz facilia funt) & obuia;propte- rea quia videbantur vt Alexander inquit;preter rationé fieri. verbi caufa,cur ele&rü paleas ad fe trahat,Cur ma gnes ferrum,aut quid fit arcus coeleftis,aut omnino qui bus ex rebus nubes concrefcat , vndetonitrua edantur, & qüo fiát fulgurationes & alia huius generis facilia ab initio addubitata funt.deinde exponit ipfum admirari, quod procedentetempore emerfit,& dicit (deinde) ex cognitione eorum,quz facilia funt,atque manifefta(fic paulatim procedentes) ad inquifitionem occultorü( & de maioribus)ac difficilioribus ( dubitarunt)& afsignat exempla in mathematicis, volens perhzc exempla idé & eundem modü effe philofophandiin rcbus metaphy ficis.& dicit(vt & de Lune pafsionibus,& deijs.f.pafsio nibus(que funt circa foléj& ftellas)& intelligit perlunz pafsiones,vt Alexan der inquit;ipfius defe&us , & accre tioncs,atque decrementa & perpafsiones quz funt cir- ca Solem,intelligit Solis defe&us,& ortus, & occafüs & motus,& magnitudinem : & per pafsiones qua funt cir caftellasintelligit,numerum,magnitudiné, motus;atq; ordinem . Dubitauerunt ( & de vniuerfi generatione) nam alij mundum non effe genitum dicebant, Alij vero genitum,verum Democritus à cafu fa&um effe afferit, Anaxagoras veroamente, Empedocles ab odio , vel amore. Per hunc etiam modum metaphyfici funt phi lofophati. nam videntes folem & ftellas moueriab ortu inoccafum redeundoin occafum , & femperin ortum, ign nquirere caufam , & fic inuenerunt deü,atq; fü ftantias diuinas, Deinde exponit qualis fit admirás, & dicit (qui vero dubitat),f. de caufa, (& admiratur)ef fe&um( 18norare videtur)fed (ubaudi cupiensfcire.Po $4pieté diit ftea ex dictis excerpfit corollarium ; & dicit ( quapro- pedi és is pter & fabularum amator,philofophus quodammasdo rd oia [apes eft: )id eft quodammodo poeta.cuiusrationéafsignet tia/equitur nió (nam & fabula)de quaagitpoeta(eft ex mirabilibus)& «lev 2r4- indagatio de qua eft philofophus , eft ex mirabilibus: "4 1^. ergo philofophus, & poeta cóueniunt quantum ad ef- fe xadmirabilibus,, & ita videntur coincidere aliquo modoinidem,Jicet fit magna differentia.vt patet .Nà philofophus verfatur circa mirabilia ad inquirendam Veritatem , pocta vero circa fabulofa,quz continét ve- ritatem , ad dele&tandum . dixit autem hac , quoniam qui primo philofophati funt per modü fabulofum phi lofophati funt, veritatemq; tradiderunt in fabulis . vt Linus ;& Mufzus,qui volentes indicare terramceffe re rum principium, dixerunt Demogorgonem effe om- Lune, folis,e» fiellarum effe- us. * nium principium, volentes vero indicarejenem vcl ae rem effe omnium rerum principium , dixerunt Iouem omnium patrem, fic quoque & alij aliter . Demum re- colligit conclufionem, & vim rationis,& dicit(quare,fi adign orantiam fugiendam)homines nc, & ab initio (philofophati funt, palam, quoniam propter fcire,ftu- dium fecuti funt,& non caufa alicuius vfus ) & vüilitatis gratia. ergo Metaphyfica nec eft aGtiua, nec effe&iua, fed omnino contemplatiua, Philofophia no men à Pitbazo ra initi [um »[it:qui 1 fa- a. fed phi- lofo pw nomi nare uoluit, ! exero T ! facilitatem pi | ' gritram otium vequiem ? Qu «ftio, Solutio. Praxis opuse alterins poten iie ab iutelle- [7n Optima dubi- fat 9. - Solutio . 26 META? Teflatur 4utem e boc id , quod accidit . nam fere cunctis exislentibus,que funt necefaviorum , cz ad facilitatem cz ad uoluptatem buiufinodi prudentia queri cepit. Perjpicuum igitur , quoniam propter nullam aliam. necefsitatem ipfam querimus. Expofitores Latini Ariftotclem nuncillud idé pro- barea figno afferunt . Alexander,cui affentio, illud idé probare ex hiftoria,quz accidit circa inuentores, autu mat. Vnde Ariftoteles dicit ( teftatur autem & hoc) fcilicet Metaphyficam non effe actiuam, nec factiuam (id quod acadit ),f.circa inuentores , vt per hiftoriam habetur (nam) (vt inquit) (feré cun&is exiftentibus, quz funt ) dé numero(neceffariorum ) ad vitam, ( & ) . etiam (ad facilitatem fcilicet vite, &(etiam ad volupta tem ) vt mufica & gymnaftica , qu» nó queruntur ,p- pterfe (huiufmodi prudentia) quz (vt Alexander in- quit) metaphyfica contemplatio eft ( queri cepit. ) propterea concludit ( perfpicuum igitur, quoniá pro- pter nullam aliam necefsitatem ipfam quxrimus)fed fo lum propterfe ipfam. Sed occurres huicquoniátunc Naturalis philofophia non effet contemplatiua , qmm queritur, vt Auerrocs dicit propteraliud,vtputa pro- pter Metaphyficam cótemplationem, que alitid quip- piam elta Naturali philofophia. Dicendum aliquid quzri propter aliud bifariam effejaut propter aliud qd eitalterius generis ab actibus intellectiuis: & fic illa £4- cultas, quz queritur propter aliud hoc pacto, nó erit contemplatiua.aut propter aliud,quod eft ctiam perti nens ad actii intellectus , & fic queritur philofophia Naturalis propter metaphyficam.non enim Metaphy fica elt actus alterius potentiz ab intelle&u. Immo & naturalis philofophia , & prima philofophia vtraque eft a&us pertinés ad intelle&um . Recte igitur ex his, qu: Ariftoteles dixit, deduci poteft omnem facultaté, quz non eft pro neceffarijs ad vitam, nec propter vo- luptatem comparandamy;effe contemplatiuam , nam Gvt Alexander inquit) omnes cflectrices artes aliquid huiufmodi querunt, Querunt enim efficiuntque ali qua vel necclfarijs, vt mechanicz , vel ex vtilibus ,vt fermocinales , vel ex ijs, que faciuntad vite facilita tem atque delectationem : vt comicz, & tragic , & hiftsonice artes. Sed adhuc occurres,quoniam ex his fermocinales effent contemplariz, quoniam non ordin&tur ad a&um alterius potentiz ab intelle&tu: & t per verba Alexádri , fermocinales non funt có-. templariz , quoniam funt propter introductionem, Dicendum fermocinales e(le contemplarias,quia, vt di&um eft, nó ordinantur ad alium actum , à ad ip- fam cótemplationem. & ipfz etiam fünta&us intel- le&us : Quód fi Alexáder & alij ponant fermocina- les inter efferices , loquuntur fecundum cóem opi nionem , vt etiam nos füperius locuti fumus; reta- mé vcra contemplariz fünt.fed de his in dilucidario. Aut dici poteft fermocinales effe pra&icas,quoniam arant etiam ad a&us voluntatis tam clicitos , quàm imperatos , & fortaffe fic de cis Alexander & Arifto | teles locuti funt. Sed,ut dicimus lomo liber efl qui fui ipflusgvatia fl, cr noi alterius , fic bec fola fcientiarum libera eft : fola nanque bac fuimet caufa eft. 2. Nunc tertio Ariftoteles vuleprobare Metaphyfi cam effeliberam,& fequitur hoc ex jpxime dictis . eft enim dicum atque probatum metaphyficam effé HoOYSS TeéGIDAE fui gratia, Ex hoc fyllogizabimus. Omnis fcientia, quz füi gratia eft,& non alterius,eft libera: Metaphy fica fui gratia eft,& non alterius : igitur eftlibera.Ma iorem probat per fimile , & dicit(Sed, vt dicimus,ho mo liber eftqui fuiipfius gratia eft, & non alterius, fic hac fola fcientiarum libera eft: ) cuius rationem afsi-- gnat,& dicit (fola nanque hzc fuimet caufa eft ) ergo fola eftlibera.. Quo vero ad verbaattinet, efthomo liber,& efthomo feruus : homoliber eft, qui nonalte rius caufa eft, fcd fuiipfius , vt puta fibi acquirens, & fibi operans . homo vero feruus, vt Primo Politicorü habetur;cft, qui cum homo fit, alterius eft:qualis qui ob ingenii ruditatem non ad rerum cognitionem,lcd adferuiendumi eft aptus . hic propter dominum ope- ratur, & quicquid acquirit domino acquirit. Sed occurres,quia non videtur verum , banc folam Ícientiam liberám effe: nam czterz fpeculatiuz om- ncs liberz funt,omnefquefuiipfarum gratia.Dicendü quicquid velint alij, duplex dici liberum , autà fubic- Cione,& fic omnes fpeculatiuz funt liborz , omnes quoque fui gratia; aut ab ordinein fuperiorem finem, & fic hecfola eft libera ; quaniam hac fola cft fui gra tia,cxterz vero , licet fint libere à fubiectione , no tf funt liberz ab ordinejqui eft ad fuperiorem finem.& hoc pa&o intelligit Ariftoteles illas duas exclufiuas, quarum prima eft , hzc fola fcientiarum eftlibera . & fecunda,fola hec fuimet caufa eft. qrh haec fola eft (ibi finis,& ad nullum füperiorem finem ordinatur, . Quapropter ez iufle ipfius po[Jcféio mon humana putatur, multipliciter enim bominum natura ferua eft. Nunc quarto Ariftoteles vult probare Metaphyfi- cam non cfle humanam poffefsionem,& proponit có clufionem,& dicit(quapropter) fcilicet quia cftlibera fola,& fola fui gratia ( & iufte ipfius poffefsio non hu- mana putatur)vt dixit Socrates,qui dixithominénon oportere fapereimmortaliacum fit ipfe mortalis. Ari ftotelesigitur non folum ex dictishoc approbat , fed Lib er «c ] uns quis d tur, nouam rationem affert,quz fic ad arté refoluitur, Nul la fcientia fimpliciter libera eft poflcfs;o cius , qui cft multifariam fernus;Metaphyfica eft (Cientia fimplici- terlibera., igitur Metaphyfica non cft poffeísio cius, qui eft multipliciter feruus. "Tunc fübaccipio . Omnis homo eft multipliciter feruus : Metaphyficanon eft poflefsio eius,qui eft multifariam feruus.igitur in fecü da figurametaphyfica non eft hominis poífeísio . Vel ficnulla fcientia fimpliciter libera cft poffefsio homi- nismultifariam ferui : Metaphyfica cít (cientia fimpli citer libera : igitur non eft poffc(sio hominis miultifa- riam ferui. Deratione hac tangit minorem füb accepti fyllogifmi, & dicit (multipliciter enim hominum natu. rafcruaeft) sed Ariftoteles non videtur fibi conftás, quoniam.ro.Ethicorum reprehendit Socratem,qui di cebat hominem non debere plus fapered mortalia,cü fitipfe mortalis : nunc vero dicit Metaphyficam non effe humanam poflefsionem, & fic videtur velle eam nonattinere ad hominem. Dicendum Ariftotelem - 1. Rhetoricorum dixiffejillud haberi, vt poffefsionem, quo homopotcftlibere vti : modo Metaphyfica non omn'shomo poteft libere vti,quoniá oportct, vt prius acquiratur : ad eius autem acquifitionem homo nóffa ciletranfit, cum plerunque impediatur propter caren^^ tiambonorum,quz funt neceflaria ad vitam , Cum hís tamen ftat Metaphyficam attineread hominem , qfíü, ———— 9 oo Oe EMDPELP Iu ILL luel Vos ace ^ Ere rborum.. - 1 i ] Probabile, "kot. werifimi le. : [pfortunatos . d'or TUX Gs, ndizuos inui. » Eos qui. füber.. fus TOU Tt óTTOUs jm. perfectos, Eo5 qui excel- lont, | Qua Th. cundum Simonidem Deus vtiq; LIBÉR. vt Ariftotelesinquit, nion oportet vt quidá prxcipiit, quihoniofit,hüc humana fapere,& mortalia,qui mor talis, fed aliquid fupra querere. Quare laudat Socraté inquantum dicebat Priniam Philofophiam non effc humanam poffefsionem,eum vero vituperat,inquan-- tum voluit nullo pa&o primam philofophiam attine- readhominem : nam homo debet femper aliquid fu- pra querere. Quare hzc ftant, Prima philofophia nó eft humana poffefsio;& Prima Philofophia attinetad hominem. prima patet, quia homo vti non poteft ea, quandocungq; voluerit, Secunda etiam;quia eft illius fi nis,& perfectio. . ] . Qtiare fecundum Simonideim Deus utid folus bunc babet bonorem. hominem uero non dignuin non querere fcientiam, que eft fecundum ipfum. R.emouet hic Ariftoteles crrorem Simonidis : & pri ino concludit illum per carmen eius, & dicit(quare fe- folushunchabet ho- norem)ideft folus habet hanc fcientiam hon orabilem qux Metaphyfica dicitur,& non homo (hominem ve ronon dignum non querere)fubaudi dicés(fcientiam, quz eft fecundum ipfum)ideft fcientiam,quze elt fecü- dum ipfum homin , vt fcientiam humanam,quz do- cet agere,& inuenire neceffaria vitz . & fic vult,vtdiui nà fcientia & non ho uenire ea, propter fuam excellentiam conueniat Deo mini.Humana vero,quz docet agere, velin- que funt vitz neceffaria,conueniat homini Us. Quo vero ad verba attinet;gracus codex habet particulam , non, dicit enim ( non dignum nó quxre- re )& fic le&io:clara eft: verba autem illa ( homi. nem vero non dignum ) & reliqua poffunt referri ad. Ariftotelem. | Sed fi aliquid poete dicunt, es diuinum aptum eft in uidere € inboc maxime probabile eft contingere , cz infortunatos omnia effe cos qui fuperflui. SRM Cum narraffet errorem Simonidis,nüc adiügit ea, quz fequütur ad id, quod poete dix erüt.& dicit (Sed fi aliquid)fübaudi ueri ( poete dicüt,& diuiná aptum. eftinuidere)ideftin Deo cadat inuidátia , fequütur ex his duo: quorum primum affert,& dicit(& in hoc)id.. eft& in rehac fcilicet in fapientia ( maxime probabile eft cótingere)ideft maxime probabile erit, vtinuideat Deus,nam inuidia eft debonis,& excelfis : & cum fa.- pientes cunctis excellát, maxime probabile erit De& inuidere fapientibus . deinde affert (ecundum ,&di- cit ( & ) fübaudi maxime probabile erit ( infortuna— tosomnium effecos , fcilicet (apientes, qui fuperflui ) ideftqui excellunt (vt Albtonder expofuit) in ipfa fa pientiaquoniam propter fapientiam venirent in inui diam Dei,& fic effent infelices. Sed nec diuinum inuidum e[Jé conuenit, fed fecundum pros uerbium,Multa mentiuntur poete. .. lis expofitis nunc reprobat opinionem Simoni. 5 , oftendensillud effe idjin quo conftituebatur eius €rror, & ita licet vera dixerint,tamen declarat nó effe Pcr veram rationem probata , & dicit(fed ncc diuini inuidum effe conuenit)Nam inuidentia, vttellatur di unus Plato, procul eft à choro diuino. Propterea ad. iit Ariftoteles (fed fecundum prouerbium; Multa mé üünturpoetz)ex quarum rerum numero (vt Alexan- der Inquit) hec eft vna, Expofitor Thomas hic p- "a4 PRIMVS 21 batin Deo non cadere inuidentiam ex definitione in- uidiz,que datur ab Arift». Rhetoricorum . Eft enim inuidia dolor de profperitate alterius, propter exifti- mationem , qua inuidus-putat vt ex illa proprij boni diminutio accidat. Tuncargumentatur , In Deo non cadit dolor,nectriftitia,cum nulli malo fübijci pofsit: igitur nec inuidia. Infüper propter bonum cuiufcun-. que alterius diuinum bonum minui non poteft , quia , exipfius bonitatetanquam cx indeficienti fonte om- nia bona fcaturiunt . Quare in Deo inuidentia cadere non poteft. Sed occurres in Deo caditira;ergo om- | nesaffectus.non.n.videtur magis ratio deuno, quam de ceteris, quare&inuidia. Dicendum primo , Nul lum affe&um inefle Deo per eafdem caufas , per quas . infunt hominibus . hominibus enim infunt affe&us. propter motü fanguinis & fpirituum , & propter mo-- tü appetitusfenfitiui : propter has caufas Deo nullus affe&us ineffe potcft.Dicendá fecundo affe&us quof- dam effequi (ec&idum omnem rationem fünt mali,vt inuidia, odium, defperatio, & alij huius gencris , & ht, nullo pa&o poffunt Dcoin cffe,nec attribui . Alios ue ro effe, qui comparati re&z rationi , poffunt habcre rationem boni, Vtamor;ira,gaudium , mifericordia, & id genus . & hi poffuntattribui Dco. Ira enimvt p- Nec et proprie bi affecius. in deo fuut. fed po tius fcdm fimi : litudinis effe- £luum «liqui tAtioncm. ficifciturà ratione,eft bona,& amor ctiam,& fub hoc. modo poffunt attribui Deo , non autem vt affe&us, qui funt motus appetitus fenfitiui. Tunc diluta cft que ftio.Non enim eft fimilede vno.& de cateris. quoniá aliqui funtqui omni ex parte funt mali , aliqui autem vno modo mali;alio modo laudabjles. Neque tali aliam bonorabiliorem exiflimare oportet . NÀ que diuinifsima eft, bonorabilifsima eft . bec autem fola dupli: citer talis efl.ea namque maxime fcientiarum diuina efl;quam utique Deus babet , c que diuinorum e[e, fiqua eft t folaauté ifla bec utraque fortita efl. Nam et Deus omnibus ;principii- ue quoddam e[Je uidetur ,e' buiufinodi aut folus , aut maxime Deus babet bac igitur omnes neceffarie funt magis ; dignior uero nulla. Nuncquinto probat Metaphyficam effe cun&ta- Disina $c tac 3 De«. rum honorabilifsimam, & primo proponit conclufio nem,& dicit(neque tali) f. Metaphyfica ( aliam hólo rabiliorem exiftimare oportet ) eft igitur conclufio: Metaphyfica eft omnium honorabilifsima : deinde probat hanc conclufionem, & refoluitur textusad ar. tem priorifticam hoc pa&o, Omnis fcientia,quz diui niísima eft,honorabilifsima eft : Metaphyfica eft fcien tia diuinifsima : igitur Metaphyfica elt honorabilifsi- ma,de rationeprimo ponit maiorem,& dicit(nam fa baudi fciétia (quz diuinifsima efthonorabilifsima cft) deinde afsignat minorem mifcendo illius probationé & dicit(hec autem),f-Metaphyf(icarfola du pliciter eft talis),f-diuinifsima.Vbi voluit haberehanc minorem f.cp metaphyfica fit diuinitsima, & mifcuit probatio. nem,quzíit componitur. Scientia dupliciterdiuina eft diuinifsima: Metaphyfica eft dupliciter diuina:igi tur diuinifsima , Quod "i dupliciter diuipa;probat, & componitur fyllogifmus fic (ca namque maxime fcié tiarum diuina eft, quam utique Deus habet, & quz diuinorum cft, fi qua) fcientia(eft)qux fubaudi diui-- norum eft.i.Ea namque fcientia dupliciter diuina eft, quam Deus vtiquehabet, & quz eft de rebus diuinis, hec eft maior. Deinde ponit minorem, & dicit ( fola Probatio. Alius yllogif- Thi. autem ifta), .Metaphyfica (hec vtraque fortita cfl,i.: Dubitatio pul-- cbr a de diuina intelleclione. Solutio, 22 fed metaphyfica eft (cientia,quam folam Deus habet, & quz fola eft de rebus diuinis : & hanc exponit, & dicit(ná & Deus omnibus caufa, & principi quod- dam elfe videtur)de quo eft Metaphyfica , & fic ha- betur fecunda pars,f.qp metaphyfica fola fit de rebus diuinis(& huiufmodi) Metaphyficam(aut folus , aut maxime Deus habet)tunc infert principalem cóclu- fionem , & dicit ( hac igitur omnes neceffarie funt magis,dignior vero nulla. ) Quo vero ad verba atti- net dixit(aut folus)quia folus Deus fecundum perfe &am comprchenfionem metaphyficam habet. dixit vero(aut maxime)quoniá,vt Expofitorinquit, Dcus metaphyficam habet, vt pollefsionem,hominesauté non vt poflefsionem , fed vt quippiam ab ipfo Deo mutuo conceffum. Velaliter, Deus Metaphyficam habet maxime , quia habet metaphyficam 1ntuitiuá, quoniam per fui effentiam feipfum intelligit , & fic intelligit Deum cognitione,que eft ipfe Deus;faltem obiectiue, homines ucro mctaphyficam habent ab- ftra&iuam , quia Deum cognofcunt in rebus natu- ralibus,quz funt Dei effectus , & fic intelligunt Deü cognitione,quz eft ipfi Dei effectus de quibus in Di Jucidario. 2. metaphy.cft autem táto maior cognitio Dei,quam habet de fe, cognitione hominum, quam habent de Deo, quanto cognitio intuitiua efthono- rabilior cognitione eiufdem abftra&iua. Sed oc- curres,quia non videtur Deum metaphyficam folá habere.nam tunc folum feipfum intelligeret,& nihil aliud preter Deum,& fic non cognofceret rcs natu rales , nec res mathematicas.. De rehac diximusin "Theologicis,nunc vero dicamus , Deum folum feip fum intelligere , vt obiectum,cztera vero nó vt obie &a, nec primaria,nec fecüdaria,nec terminatiua, nec . motiua;fed vt coadunata obie&o,vna enim eft ratio Alia confidera LIM intelligendi,qua Deus & fe,& omnia alia intelligit.f. diuina effentia,fiquidem, vt proprium obiectü , alia autem nó vt obicctajfed,vt coadunata proprio obie- &o.Vna quoque eft terminatio,qua Deus terminati- ue fe,& alia intelligit fiquidem vt obic&um , cxtera vt coadunata obiecto . $i enim Deus intelligeret cx- tera przter fe,vt obiecta fiue motiua, fiue terminati- usifiue primaria, fiuefecundaria , Deus pro intelle- &ioneindigerct aliquo, velaliquibus preterfe. Pro- batur, quoniam femper intelligens aliquid vt obie- &um,indiget illo obie&o vel vttermino, vel vt mo- uente : quoniam licet pofsit illud. intelligere eadem intelle&ione,non tamen eadem terminationc.Igitur faltem fecundariz,vt terminante eo indigebit, jppria videlicet terminatione , qua eft ad illud , quod abfit dicere de Dco. Intelligit autem Deus feipfum t vt obiestum,czteraautem vt coadunata proprio obic- Go ex plenitudine fuz intelle&ionis , que necfunt obiecta primaria,nec fecundaria,nec mouentia , noc tcrminantia.Nam eft vna intellectio,& una termina tio,qua Deus intelligitfe vt obiectum , & alia vt coa- dunata obiecto . Ex hocfequitur,non ualerejhoc 1n- telligiturjigitur eftobie&ü potentie intelligentis,vel hocindiget vt obie&o , fed benefequitur vt fitobie- &ü,vcl obie&o jpprio coadunatü,qm vnaintellectio ne,& una terminatione intelligitur, & hoc fatis ef. | Sed dices tunc,Deus non intelligeret creaturas in tuitiue , quoniam non intclligerct intellectione, & terminatione quz funt ad illas in fe. Dicendum per interemptionem confequentic. Quoniam licet Deus ME TA P-H Y. S I GAB non intelligat creaturas intellectionc & terminatio- ne, quz funt adillas fcorfüm ab effentia , tamen funt ad illas vt coadunatas cum proprio obiecto diuini in telle&us,& fic Deus casintelligitintuitiuefedut coa dunatas proprio obiecto,veluti dixit etiam in conclu fione (omnes alias fcientias effe maxime neccffarias nullam tamen hac digniorem caufa autem,quia om ncs aliz funt propteraliquá vtilitatem ,cum omnes vel ordinentur ad acquifitionem neceffariorum , vt acquifitiuasvel ad beneagendum, vt morales,aut or dinanturadaltiorem finem , vt naturales , & mathe- maticz,veladintroductionem,vtfermocinales: hzc folaad nullum altiorem finem ordinatur.Ideo nulla eft hac honorabilior , Ex his colligit Alexander hanc fcientiam merito effe appelládam Theologiam,quo niam fola eftfcientia de2co. — PT Oportet tamen. ift ipfa nobis ordinem contituere aliquo modo in contrarium earum questionum que à principio funt. nam incipitant quidem , ut ditum eft, omnes ab ipfo admirari, fl ita fe babent , quemadmodum. admirabilium tautomata no dum [peculantibus caufam , aut circa Solis conuer[iones , aut diametriincommenfarabilitatem. Miri enim e[Je uidetur oni- nibus , fiquid non minimorum non menfieretur ; oportet auté in contrarium , c7' ad dignius fecundunr prouerbium profi- cere,quemadmodum c3 in bis cum didicerint, nibil enim ma- gis ita mirabitur uir geometricus,quam fi fiat diameter com- menfurabilis . cy we igitur natura fit quefit.e fcientie dicunt et, cz que fit intentio , qua oportet que[lonem , totamque doctrinam a/Jequi. | Expofitor afferit Ariftotelem in prafenti textu afi gnareterminum,in quem ducit hzc fcientia.Sed cur. hoc faciat,recentioresafferunt Ariftotelem hoc face- readinducendum auditores ad amorem huius fcien tiz via vtilitatis. Nam cum induxiffet auditores ad amorem huiusícientiz via dignitatis, nunc pro com plemento procemij inducit auditores adamorem hu ius via vtilitatis hoc autem adimplet Ariftoteles de- clarando finem , ad quem hac fcientia ducit;afferens hancfcientiam ducere philofophantes ad cótrarium eius, quod füitab initio. Nam in principio fuit admi- ratio effectuum , & ignoratio caufz;in fine huius fcié tiz erit certitudo efle&uum, & fciétia caufarum,quz funtcontraria. Sedhzc expofitio nóbene dicit:qm Arilloteles , vtconftruendo verba videbitur,non de- monftrathancfcientiam ducere ad contrarium cius, quodab initio , quo ad admirationem & ignorantià, & quo ad fcientiam &certitudinem,fed tantum quo ad admirationem.Quoniam, vt Alexander inquit,an tecognitionem homines admirabantur,fi res poflent Íicfe habere, na&i vero caufarum cognitionem admi rabantur, fi poffent non fic fehabere.Propterea dica mus cum Alexandro. Ariftotelem velle oftédereter minum huiusfcientiz , vt ipfi volunt , verum termi- nus,quem demonftrat;eftadmiratio , non quidé eo rum;quz philofophantes ab initio admirabantur,fed oppofitorum. Nam,vt di&um eft;ante cognitionem homincsadmirabantur/fi res poffent(ic fe haberc;na &ti uero cognitionem ad mirabantur, fi poffentnó fic fe habcre.Hac igitur fcientia ducitad adisissticiens non quidem eorum , que erátab initio admirabilia, fed oppofi torum.Cur vero hoc faciat, Alexander nó cxponit. Tamen dici potefthoc Ariftotelem feciffe in fine procemii , vt ofléderet hanc fcientiam hoc ha- bere. pofuem- Qua Ale. Intentio y mos fimt LITER bere commune cumalijs fcientijs. N4 omnis alia fcic- i tia ducit adadmirationem,non quidem eorum,quz ab initio admirabilia erant, fed oppofitorum. Verum ad- miratio, ad quam ducithzc fcientia , tanto maior ad- miratione eft, ad quam ducunt caterz fcientiz, quáto res diuinz admirabiliores funt rebus czteris , dicit (Oportettameniin ipfa ordinem ) viam atquerationé (conítituere aliquo modoin contrarium earum quz- ftionum, quza principio funt)& hoc exponit , & dicit (nam incipiunt quidem, vt dictum eftjomnes ab ipfo admirari ) quod admirari eft (fiita fe habent)& in finé admirantur , fi nonita fe habent. Et fic initium cftab admiratione, & finis, eftin admiratione;non quidem corundem,fed oppofitorum . Etaffert exempla,& di- cit(quemadmodum tautomata)funt de numero (ad- mirabilium nondum fpeculantibus caufam ) caufa ve TO cognita funt admirabilia , fi non ita fe habent. Per tautomata vero nop intelligit cafualia , vt Expofitor putat,fed pegmata, vt Alexander exponit. Suntauté prgmata , vt Ariftoteles fcribitin mechanicis quzdá corpora;arte cófectayquz» per fejac fponte moueri vi- dentur, vtille Archimedis machinz;quas pro bello có ftruebat.Ille enim per fe acf; ponte moueri videban- tur . Multa uero huius generis iunt ab artificibus pro delectandis populis : quz vulgus ignorata caufa putat efe miracula. Deinde affert fecundum exemplum, & dicit(aut)vt (circa folis conuerfiones) in quibus fol vi etur ftare;propter quod & folftitia dicütur, hzc igno tacaufa mirabilia videntur,fi ita fe habent;cognita ve To caufa,videntur mirabilia, fi non ita fehabent.Dcin eaffert tertium £xemplum;& dicit(aut)circa(diame ui incómenfurabilitatem)Eft enim admirabile, fi dia meter quadrati noa debet commenfurari lateri. Cu- ius caufam affert , & dicit ( mirüm enim effe videtur omnibus)dum ignorant caufam(fiquid non minimo rum).i.fiquid eorum, quz non funtindiuifibilia (non tinda pars. menfuretur)fuo diuifibili. Quare cum diameter & la- tus fint diuifibiliamirum videbituriis omnibus, qui caufam ignorant;fi non debeant commenfürari. Quo vero ad verba attinet, Alexander legebat hzc verba hoc pacto(mirum enim effc videtur omnibus, fiquid minimo non menfüretur) vbi exponens dicit Arifto- telem hoc dixiffe propter diametrum. Nam cum itin lineis aliquid minimum ,vtin numeris eft vnitas,mira bilevidetur nonomnes lineas.minimo menfurari, ef- feque interfe nonomnes commenfurabiles: fiquidé habent aliquam cómunem menfi uram.Sed,vt Alexan derinquit, id non eft verum.omnes enim numeri mé furantur vno,linez vero non omnes vno menfuran- tur,quia nulla eft minima linea PETS proinde non om- nes linez funt commenfurabiles, ez nanque magnitu dines commenfurabiles funt,quz eadem menfura mé furantur. Deinde oftédit quomodo terminetur hzc fcientia in admirationem,non quidem eorundéquo- rum erat admiratio ab initio, fed oppofitorum,& di- &itCoportetautem)in metaphyfica(in contrarium).i. In àcmirationem de contrarijs ( & ad dignius).i. & ad digniorem admirationem (fecundum prouerbiü pro- cereita dicoin metaphyficis quzeftionibus(quem.- admodum & in his). (ttautomatibus folftitijs , & dia. metro(cum)philofophantes(didicerint ) caufam; Ná admiratio ab initio erat , f; res poffunt fic fe habere, agnita caufa, admiratio erat fi res poffunt nó ficfe ha ere. Cuius caufam affert, & dicit(nihil enim ita ad.- PRIMV S. 23 mirabitur magis vir geometrícus ) fübaudi abinitio, cum admirabatur,fi diameter non pofsit lateri com- menfurari(quàm)agnita caufaadmirabitur( fi fiaovel fieri pofsit (diameter commenfurabilis) lateri . Igitur metaphyfica terminaturin admirationem. Demum epilogat,& dicit(quz igitur natura fit qufitze fcien- ti)ji.metaphyfice,quam nunc querimus, quoniá eft " libera , contemplatiua , honorabilifsima , & id genus (di&um eft,&)ctiam di&um eft(que fit)fcopus;id eft intentio finis; ac principale propofitum (qua)videli- cet intentione ( oportet quzftionem ) .i.metaphyficá inquifitionem(totáq; doctrinam affequi)vt peruenia mus ad illum finem . Dictum cft.n.finem effe cogni- tionem primi principij,quz cft prima omnium rerum caufa.. Sed videtur gj metaphyfica non fit fibi finis, vthic, & fuperius eft habitum,quoniam finis eft frui- tio Dei,at fruitio eft a&us voluntatis.Igitur metaphy fica non erit quaffita proptcr fe;fed propter actum al- terius potentiz ab intelle&tuquoniam propter fruitio nem,quz eftactus voluntatis. Pro folutione annota- tione dignum Ariftotelem voluiffe voluptatem efle perfectionem operationis adeo operationi copulatà, vt dubium fit vtrum fit operatio propter voluptatem an contra voluptas propter operationem . Qua ratio- nefit, vt voluptas non fit actus alicuius virtutis , fed perfectio a&us cuiufcunque virtutis cognitiuz eo mo do,vtinquit quo pulchritudo eft a&us floris iuuétz. Tunc diceret Ariftoteles Metaphyficam non ordina ri ad aliuma&um , quá fit contemplatio Dei , quia li- cet cum illo fit connexa voluptas, vt perfectio, nóta men,vt a&us diuerfusà contemplatione.cum vero di cebatur Metaphyficam ordinari ad fruitionem illius actus,licethoc verum fit catholice fentiendo, fortaffe quatenus metaphyficus eftamans , Ariftoteles tamé loquitur de metaphyfico, quatenus eft contemplans, &nem enim metaphyficz Ariftoteles pofuitin fola có templatione,cui annexa eft fümma voluptas, vt perfe cio& fic nihil deeft pro perfe&ione. Non enim vo- luptas attinet ad voluntatem,fed cft de gencreopera- tonis , cuius eft perfe&io. Non igitur ordinatur Me- taphyficaad fruitionem , vtin finem ,non tamen eft negandum quin fruitioquz efta&us naturalis vol ptatis circa finem,confeguatur neceffario finem me- taphyfici.Eft enim fruitio nihil aliud, quá velle perfi- fterein huiufmodi contemplatione voluptate fum ma perfecta: hocautem nó finis metaphyfid eit, nec aliquid finis , cum finistotusfine hocaé&u fit perfe- &us, fed eft confequens ad acquifitionem finis adeo €i connexus,vtalter fine altero haberi non pofsit.ver bi caufa, qui intuetur pulchrum,finem habet,quia ha betintuitum voluptate perfe&um.Velle autem per- manerein intuitu pulchri fumma voluptate perfe&o non eft finis videptis,fed confequens finem . beneta- men dici poteftfinem volentis effe fummi boni frui- tionem. Quoniam homo quzcunque vultvellede- bet,vt fummo bono fruatur, quemadmodum finis amantis eft frui pulchro.Tamen multum refert dice- re finem videntis,& finem amantis,fic quoquerefert dicere, finem eorum,qui Deum amant , & finem eo- rum , qui Deum contemplantur. Nam finis amantiü non eft aliud d fruitio,finis vero intelligentium eft có templatio fummi entis voluptate fumma perfecta,ve rum frui fummo bono nó cft finis intellcétionisfum mi entis, nec contrajfed frui eft cófequens necefsitate Q5 de beatitu- dine,c de fae ti4 Dei, Solutio. Fruitio quid. A.qui primaris cau[ari , Qc. 24 naturead contemplationem, Seddices, vtrum homo . contéplatur vt fruat , vel fruitur, vt cótempletur. Arifto teles relinquit queftionem de voluptateindefinitam.1o. Ethic. Tamé dici potelt;hecadeo effe connexa, vt vnü haberefinealterofitimpofsibile,fit enim ex intelleGio ne voluptifica fummi entis, & cx fruitione illius vnus actus vnitate cónexionis , qui efttota hominis beatitu-- do,quiatam vt eftamás, d vt eft cognofcens.Sed dices, - cum ifte a&us beatificus fit voluntatis, &intelle&tus cu jus eft principaliter , Dicendum eum effe vtriufque ex cquo. eft enim ille a&us operatio vtriufque qué prin- cipaliter. Sed dices, illeactus nó poteft effe voluntatis, nifi moueatur ab intelle&u igitur intelle&us concurrit vtcaufa mouens. igitur principalius ; Dicendum quód concurrit;vt caufa de qua non, tamen voluntas, vt na- tura quzdam eft principalis caufa illius a&tus.fed adhuc dices, vnius effectus non poflunt effe duz caufz fecun-- dum eundem ordinem, Dicendum hoc effe verü de effe Gu vno vnitate fimiplicitatis non autem de effe&u vno vnitate connexionis,qualis efthominis beatitudo. PORTIO SECVNDA, DE PRINCIPIIS, acrerum caufis ex antiquorum fententiis . Caput Primum Caufarum in modos diuifio multiplex,e» antiquos — orum fanentie de materiali verum principio. | "VONIAM autem manifeftum efl;yg, earum caufa- rum , que a principio funt, oporteat fumere fciétiam. ^ (TRc enin fcire dicimus unumquodque cum primam cáufam cógnofcere putamus)caufe uero quadrupliciter dici- - tur , quarum unam quidem caufam dicimus effe fübflantiam,, «7 quod quid erat effe . educitur enim ipfum quare primum dd rationem ultimam Caufa autem ez principium ipfum qua yc primum. TER Y | Completo procemio , nüc accedit ad narrationem, vbi primo proponit numerum caufarum pro veritate, & verba fufpenfiue legantur vfque ibi ( quarum unam quidem.) & proponendo numerum caufarum , pár- tim ex dictis concludendo,partim etiam cx alia ratione adiuncta fupplendo,dicit(quoniam autem manifeftum eft)ex ijs, quz diximus (cp earum caufarum,quz a prin- «pio funt oporteat fumere fcientiam ) & intelligit per caufas,quza principio funt (vt Alexander exponit)pri- mas caufas, hoc füit dictum; fupplendo vero ex 1js ; quze dixit lib.pofter.Et ex ijs, quz dixit lib.phyficorum , di- cit(tunc enim fcire dicimus vnumquodque,cum primá caufam cognofcere putamus)& exponit Alexáder, pri-- mam caufam cognofcere earum videlicet rerum. quae habent caufas priores, & pofteriores , non enim omniü rerum fcientiam habemus pcr caulas, quoniá non fcien tiam primz cafe & dico primam ;quoniam qui;vt Ale xander inquit;aliqua cognofcit nona primis caufis, fed abijs qua cohzrentes funt,fiue proxime aliquibus,qua rum funt alie priores caufz , is non cognofcitipfas cau- fas,quz proxime funtreidcqua quaritur. Deindeco- accipit aliud ex naturalibus pertritum,& dicit( caufz ue ro quadrupliciter dicuntur , hic terminatur fufpenfio: & debetlegi (quarum ) quod grece cft ày , pro harum, hocpacto harum quatuor enumeratarum (vnam quidé dicimus effefubftantiam)& appellat fubftantia , for- mam,vt exponit Alexander,necimmerito, cüres quz- que per formam fitid, quod eft (& quod quid erat effe) & per quod quid erat effe definitionem,atque rationem fignificat,que formam explicat, & dixit(fubftantiam) MeOECCTA AS Ba D. Yo. S Q2CSEAT refpiciendo ad metaphyficum, qui confiderat formam vt fubftantiam,dixit vero(quod quid erat effe)refpicié- do ad logicum, qui confiderat formam;vt fignificatur perdefinitionem.Etquoniam eiufdem rci definitz plu res funt quandoque definitiones, plures quoque cauíx formales ,1deo docet omnes caufas formales reducere ad vltimá.Et dicit(reducitur enim ipfum quare primi) ideft ipfa prima definitio (ad ultimam rationem ) ideft ad vltimam definiüonem (caufa autem & principii eft ipfum quare primum) ideft, fed caufa & principium eft ipa prima definitiojigitur caufa,& principium reduci- turad vltimam definitionem. Etintclligit per caufam, & principium caufam formalem,& dixit(ulimo) quo niam reddita definitione, que fignificat caufam forma lem vltimam, non vltra quaerimus quare .f. quafi nacti lam fimus cognitionem eius caufz,vt Alexander expo nit,de qua nobis erat quzftio. Percunctati enim quare ignis calefaciat ; poftquam edo&i fumus , cy effe ipfius ignis fit cffe calidum . & calefa&iuum:non amplius que rimus;quare calefaciat.Iam enim habemus,quod qu rebamus. Rurfus fi quis,quarat quare nix eft vifus di- fcretiua,etiam fi refponfumacceperit, quoniam eft al- ba,non tamen defiftetab inquifitione quare. R equiret enim quare album difcernit vifum. At qui accepto ali- quo rcíponfio;quarit etiam num quare,profectois nó- dum caufam accepit : Poftquam vcro didicit, quoniá hoc eftipfiusalbi definitio atque effe, cft enim ratio & de&nitio albi difcretiuum vifus, non vltra querit cau- fam,quarealbum difgregat vifum . Siquidem poft hu- iufmodi definitionem nihil eft neceffe quérere quare resfic fe habet. Vel fortaffe dixit (ad rationé vltimam) quoniam ad quzítionem quare;nonnullz etiam refpó fionesreddi poffunt,que nondum rationem,& defini- tionem contineant , Quia vero caufam formalem do- cerenequeunt, ille ; qui querit quare;a querendo nó defiftet: donec caufam formalem;quam continet de- finitio , afsignauerit.Erit igitur fyllogifmus, Quarepri mum reducitur ad rationem vltimam : Caufa auté ,.& principium fcilicet formale eftipfum: quare primum: Igiturreducituradrationem vltimam. .Aliter poteft legi;& fortaffe facilius, dixit.n.caufam accipi uno mo- do pro fübftantia;& ipfo quod quid erat eífe;ideft pro forma , quz fignificatur per dc&nitionem,ftatim pro- bat; & dicit ( reducitur enimipfum quare primum ad rationem vltimam)qua fignificat fübflantiam , & qd quid eratefle. non reduccretur autem ipfum primum quare ad fubftantiam & ipfum quod quid erat efle, id- eft ad difinitionem que fignificat fubftantiam , nifi fubftantia effet caufa & principium.Quarebene dictü cfítvno modo accipi caufam pro fübftantia,& qd' quid erat effe ideftpro forma . Et quia dixeratipfum quare primum v]timo ad definitionem redigi, ideo quomo- do vltimum eft primum & caufa,explicat,& dicit(cau fa autem & principium eft ipfum primum)& fic cft pri mum in natura,vltimum veroin refponfione . Nà qd in quzflionequare vltimo refpondeturjid propric cau fa eft.quodautem fic eft prima caufa , id caufa cft co-- rum;quze funt caufz fic, quod igitur vltimo refponde turin quxftione.Quaro, prima caufa eftin natura hu- iufmodi caufarum . Multiplicantur hic ab Alexandro alie expofitiones;fed hz fatis. Nunc vero fatis fit habe reformam effe caufam , quia datur in refponfione ad eos,qui interrogant de aliquo per quare, Et quia quis. i poflet dicere formam propter hoc effc vltimum,cum vltime ] l | | LIBER vkimoperipfam refpondetur , ideo folucns dixit effe vItimamin refponfione, & primam in natura . propte rea dicit ipfum autem quarc ? ideft ipfa caufa forma lis eft primum , & eft caufa & principium , ideft vlti- mum : quatenus refpondeturin vltimo. Alteram uero materiam cz fibicctum. Nunc explicat.caufam materialem fecundo loco, & dicit alteram vero materiam ; & fubiectum t & dixit 4 fübie&um ? vt Alexander inquit , quoniam la- tius patet quam materia , cum divinorum fübie&tum non fit materia. Diuina enim corpora conftant ex fu- biecto & forma , non autem ex materia . "Tertian autem unde principium motus. Nunc explicat caufam efficientem , & dicit | Ter- tiam autem? caufam dicimus effe vnde eft principium motus, & poteftintelliei vnde pro quz , vt dicamus tertiam efle, quz eftprincipium motus, & poteftin- cd vnde pro aqua, vt dicamus itertiam autem caufam dicimus 1 vnde 1 ideft aqua eft principium - ideft primapars motus, Ethoc dixit, quoniam in mo tibus qui non habent aliquo modo primam partem, non proprie eft dare caufam efficientem . .. Quartam uero caufam buic oppofitam , ez quod eft cu- 145 caufa , ez" ipfum. bonum. Finis enim generationis om- Wis atque motus boc eft, c7 licet fufficienter de bisconfide- vatum fit in ijs , que de natura : tamen accipimus c7 nobis friores ad entium perferutationem. uenientes ,cy de uerita- te philofopbantes. Palam eniin. quia illi. dicunt principia quedam ez caufas , Facta narratione caufz efficientis nunc docet cau fam finalem , & Expofitor afferit Ariftotelem finalem caufam hic declarare per tres defcriptiones , quarum prima eft, quatenus confideratur vt eft terminus mo. tus , & finis. Ethanc afferit , & dicit. Quartam autem caufam ) fübaudi dicimus cff. eihuic; fcilicet efficienti ioppofitam non fimpliciter quidem, fed ea oppofi- tone, quz eft inter principium, & finem. Secunda vero eft, quatenus confideratur , vt primumin inten- tione, & hanc affert , & dicit 1&quod eft cuius cau- fa Tertia autem eft, quatenus confideratur vt appc- tibile perfe quippiam . Eft enim, vt dicitur primo Ethi- corum finis bonum, quod omnia appetunt, & haric afferit, & dicit & quod bonum? Alexander autem quafi his affentiens dicit Ariftotclem afsignaffe atque expofuiffe , primum fcilicet quód caufa &inalis fitoppo fita efficienti , & dicit 4 finis enim generationis omnis, atque motus hoc eft? Quare fiilla eft principium, hec autem finis , merito dicuntur opponi. Et dixiti ge- Derationis & motus t- nam generationis finis eft for. ma ipfà , quz rei pars eft : motusautem finis eft rei ge Deratz , qui eft aliquid quafitum extra rem ^ c$ge- neratur,. T: 5 * Deinde profequendo primo quafi fe excu fans , dicit 4 & licet füfficienter dehis confideratum fit 2DII5 ; quz de natura - propter quod non effet nobis de illis agendum 4tamen ?- vt Alexander inquit , inquifi.- turus in qua potifsimum caufa verfetur fapientia , cum caufe plurifariam dicantur optima rationeprimum in . 'ententias priorum inquirit , & quam , aut quas caufas qui(que attulerit , exponit : & dicit faccipiemus & 1 H à PRIM V S. €os, qui funt f nobis priores , ad entium perfcrutatio- nem venientes & de veritate philofophantes ) cuius ra tionem affert , & dicit f palam enim quia illi dicüt prin cipia quxdam , & caufas - non ergo erit ab ratione opi nioncsillorum percurrere, vt pcítea patebit. Adferentibus igitur erit aliquid utilitatis doctrine prefen t. Namaut aliud quoddam caufe genus inuenieimus , aut ijs , que nunc dicte funt magis credemus. Quia propofuit percurrere opiniones antiquorum decaufis , nunc eorum opinionem profequendo, cau- fam fimul affert , cur illorum opinio non ab re per- currenda fit , Et dicit 4 accedentibus igitur 1 nobis fübaudi ad antiquorum opiniones 4 aliquid vtile erit - fubaudi & nobis 4 & do&rinz prafenti qua: nunc eft innoflris manibus. Nam ex narratione opinionum eorum 4autaliud quoddam caufe genus inucniemus) ficuti ex opinione Platonis genus caufe exemplaris laut? fi nullum aliud genus caufz inuenerimus ise quatuor caufis 1 quz nunc dicta funt, magis crede- must Quo vero ad verbaattinetin grecis codicibus, quos nos interpretamur, vnam tantum fcripturam in- uenimus , quz fic eft. émA8ryZy , Con T1 dZe59v Tii pstodio Ti vUv , & ad verbum 4 adferentibus igitur, erit aliquid vtilitatis do&rinz,que nunc eft? & tunc cft fenfus figitur adferentibus ? fcilicet nobis eorüm opi niones , quz funt de caufis 4 erit aliquid vtilitatis do- &rinz , quz nunc eft) ideft fcientiz , quam prz ma- nibus habemus, inquantum explicata partitionem ea- rum , inquiremus in qua potifsimum caufa verfetur fapientia , quam nunc pra: manibus habemus. Ale- xander vero videtur exponere fic 4 adferentibus igi- tur r fcilicet illis veteribus opiniones , quas habentde caufis 1 erit aliquid vtilitatis do&rinz , quz nunc id. eft ad confirmationem memoratarum caufarum, igi- ,turpermethodum fiue do&rinam intelligit do&riná, quam commemorauit de caufis , huic enim vtile erit primum venire in fententiasaptiquorum . Prima vero expofitio per methodum, quz nunc , metaphyficam intelligit . Quz expofitio mihi placet , quia i. ná autaliud quoddam caufz genus inueniemus t fi forte que a veteribus dicta funt;füb hac diuifione cadere nó videbuntur 4 aut ijs ? fcilicet caufis ique nuncdicun- tur - idet nunc numeratz funt 4 magis credemust Ícilicet fi quz tradiderunt ; non excedunt numerum caufarum a nobis traditum. Antiquus interpres , cu- iusinterpretationes legit Expofitor , fic habet f füper- uenientibus igitur erit aliquid prius methodo , que nunc E & Expofitor - bbs icit, nobis igitur , qui eisfuperuepimus , confiderare fübdit eorum opinio- nes 1erit aliquid prius j ideft aliquod preambulum imethodo , que nunc ? fcilicet a nobis queritur. Vt puta ipfi metaphyfica: , quam nunc quxrimus. Boetius vero habet 1 accedentibus igitur ad opus fcientiz prz opere viz , que nunc eft , aliquid erit & tu intelligas accedentibus 1 fcilicet opinionibus veterum de caufis ad opus fcientiz, idcft ad fciendum fcibilia in metaphyfica iprz operc ideft vtile f viz, quz nunc eft? ideft vtile do&rinz , qux ad prafens eft de caufis 1aliquid erit) vel 4 accedentibus igi- tur j fcilicet nobis 4 ad opus fcientiz ) ideft ad fcien- dum fcibilia modum , narrare fubaudi veterum: opiniones de caufis eritaliquid prz opere ideft vtile Sueff.fuper Metaph. C ks Superuenienti H$ . €meA30y 1 Accedentibu:, Adferentibus, - -unpam Opiniones v4 vie de materia li caufa. 216 $vie quz nunc ideft doctrine decaufis. Eftaliale- &io fic 1 füperuenientibus igitur , que nunc eft , erit aliquid vitz opus via? & legenda eftfic fecundum Ex- pofitoré , nobis figitur füperuenientibus? ei 4 que nunc cft via ideft in prfenti methodo, & arte, con- fideranda erithorum opinio 1 quafi aliquid vite opus? ideft neceflarium , ficut opera , que füntad vitz con- feruationem , vt intelligatur quafi quedam metapho- ra vti inloquendo per vitz: opus , quodlibet neceffa- riumaccipiens. Hz funtomnes lectiones, quas re- perimus. Qui meo iudicio vanz funt, nam grzca lectio noflri codicis plana eft, quam Alexander fequi- tur : vt quafi dicat, cum accepiffet non efle inutile re- ferre veterum opiniones de caufis, hic profequendo vtitur nota profecutionis [igitur F vel ergo dicens 1igi tur adferentibus ) fcilicet illis vel nobis opiniones dc caufis 4 erit aliquid vtilitatis? ideft commodi 1 do- &rinz qux nunc? ideft prafenti tractatui , in quo agi mus de caufis: vel ipi metaphyficz , que nunc per- tra&atur ànobis. Et fic multiplicare totlectiones eft ex imperitia grecorum rolalus & ex depraua- tionibus tranflatorum. Non enim mibi dubium eft Expofitorem tanti fuiffeingenij , vt omncs textus ctiá corruptos potuife interpretari , Primum itaque Pbilofopbantium plurimi fola ea , que in materie [pecie funtputauerunt principia effe omnium. Nam ex quo funt omnia entia , e ex quo fiunt primo , e in quod corrumpuntur ultimum , fabflantia quidem permanente , in paffiomibus uero mutata , id elementum,idque principium e[Je entium. dicunt. Expofitor fic autumat, vt Ariftotelesid profequa- tur , quod propofuerat, propofuerat enim narrare opi- niones , quas veteres habuerunt de caufis,nunc eas nar rat, & profequitur , & talem , vt Expofitor inquit, or- dinem feruat , quia prius explicat quid illi fenferint de materiali ipfa caufa , deinde quid fenferint de rerum generatione , quz res exhoc primofequitur. Mclius autem cum Alexandro dicendum eft, quód hic velit Arifloteles afsignare caufam , cur fententiz veterum de ciufis hocin loco fintenumerandz , videtur enim non efle conueniens,quoniam veterum opiniones funt de principijs, & caufis rerum naturalium , ícilicet ge- nerabilium , & corruptibilium & nos quaerimus prin- cipia & caufas entiuminquantum funt entia ;ficenim attinet ad metaphyficum confiderare de principijs, & caufis , ergo non videntur fententize corum adproó- pofitum. Ariftoteles vult reddere caufam , cur fcn- tentiz veterum de caufis hoc in loco commemorandze fint, & afferit hoc effead propofitum , quia putabant hzc principia & caufas , quz funt rerum naturalium, e(le cadem cum principiis,& caufis entium in co quod entia, quoniam veteres non cognouerunt alia entia prater res naturales : & fic nec alia principia przeter- quàm rerum naturalium. Quare folam caufam mate- rialem veteresafferuiffe declarat , quz fit rerum natu- ralium principium & caufa , & entium fimpliciter quo entiafünt. Ethoc proponit pro cóclufione veterum, & dicit i primum itaque PRX eR LHideft eo- rum itaque; primo philofophati funt 4 plurimi fola ea) fcilicet principia 4 quin materie fpecie funt , putaue- runt principia effe omnium j fcilicet eadem videlicet rerum naturalium, & entium fimpliciter. Etitaco- M ET A P.H Y' S L9C' AE rum fententiz hic narrandz funt , non quidem quo funt rerum naturalium , fed quo funt fimpliciter en- tium principia. Deinde narrat fyllogifmos , quibus hencopinionem probarunt & licet Alexander reducat omncs ífyllogifmosin vnum , nostamen feorfum com- ponentes , primum fic conficimus, Omne id, exquo primo entia funt, eft materia : omne principium & cau fa eft ex quo entia funt :igituromnc principium & cau fa eft materia. Quare per conuerfionem vniuerfalis propofitionisin exclufiuam folum materia eft princi- pium , & caufa entium fimpliciter. De fyllogifmotan git maiorem , & dicit 4 nam ex quo fünt omnia entia, id fcilicet 4 elementum , idque principium efle en- tium dicunt? heceft maior . illud autem f quein ma- terix fpecie funt vt Alexander inquit, dictum cft pro eo, quz funt in hac fpecieprincipiorum materialium, & cum dixiffet 1 cx quo funt omnia entia) intelligit tanquam ex parte eflentiali ficuti ex ferro eft cultellus. Deinde affert fecundum fyllogifmum & fic componi- tur, Omne id, ex quo cuncta entia fiunt, tanquam ex primo principio omnibus, qux fiunt, prxcxiften- ti, cft materia: Omne principium, & caufa eft id , ex quo tanquam ex primo principio omnibus quz fiunt pracxiftenti , funt: Igitur omne principium , & om- nis caufà eft materia. Quarceper conuerfionem fola materia eft principium & caufa entium fimpliciter. De hóc fyllogifmo iterum tangit maiorem, & dicit 4 & ex quo fiunt primo , id elementum , idque principium effe entium - fimpliciter 4 dicunt 1? Hzc eft maior, dif- fcrt autem hzc ratio à priore, ficut differt efle ex ali- quo tanquam exparte , & fieri exaliquo tanquam ex principio preexiftenti. Statenim aliquid effe ex ali- quo , tanquam ex principio przexiftenti , ex quo nihil efttanquam ex parte. Omnis enim caufa eft, ex quo aliquid fit , tanquam ex principio praexiftenti , non ta men omnis caufa eft ex qua aliquid fit tanquam ex par te. Quare hecratio fecunda differta prima. Dein- de affert tertium fvllogifmum;qui fic componitur, Om neillud ,in quod tanquamin vltimum entia corrum- puntur, eft materia: Omne principium, & omnis cau fa eftid , in quod entia tanquam in vltimunt corrum- puntur:Igitur omne principium , & omnis caufa cft materia. Quare per conuerfionem fola materia cít principium & caufa. Deratione affert maiorem , & dicit 4 & in quod corrumpuntur vltimum , id clemen- tum , idque principium efleentium dicunt - Quartum fyllogifmum affert , qui fic componitur , Omne illud - quodtamin generatione quàm in corruptione perma net, eft materia, Omne principium , & omnis caufa tam 1n generatione quàm in corruptione permanet, quoniam oportet principia femper manere , fcilicet tam in generatione quàmin corruptione : Igiturom- neprincipium , & omnis caufa eft materia , quare fo— lummateria eft principium , & caufa. De fyllogifmo tangit maiorem , & dicit f fubftantia quidem perma nentejin pafsionibus vero P ideftin formis 4 mutata ideftomneillud cuius fubítantia permanet tam in ge- neratione quàm in corruptione cít 4 elementum idque effe omnium entium dicunt hec eft maior. Verba igitur Ariftotelis per artem prioriflicam refolui pof- funtin quatuor fyllogifmos , ex quibus relinquitur fo- lam materiam efle elementum, & principium entium fimpliciter. Quare cum apud veteres eadem fint re- rum naturalium principia. & entium fimpliciter, quo- niam | ] 70H? TéC Mf4, egregari. "Vy Kety0 uto X. D//erezata. (- Aliaexpo. Yertiaeyy;, wéowmueemy c SEE * elt ex ptione LI BR. "Tranfit nunc ad opiniones eorum;qui dixerunt plu ra efle rerum materialia principia,Et primo narrat opi nionem Empedoclis Agrigentint , quam obfcure tra- dit, & dicit;cü prioresphilofophi ipfo Empedocle ali iguemalii aquam, alij aerem principium effe pon cbát iEmpedocles vero quatuor ? fcilicet clementa ponit jadiungens ad ca? fcilicet triadquae di&a funt , terram quartum j- Ergo materialia prima omnium principia pofuit quatuor.Dcindeaffert rationem, quam Empe- docles afsignabat, & exponit modum,quo res fiunt ex illisquatuor, & corrumpuntu: inilla quatuor.Quantü ad primam partem,Syllogifmus fic componitur,Que femper manent, & non fiunt exinuice nec ex priori busfunt prima rerum materialia principia : huic addit minorem,& dicit. [Hac enim.f.quatuor elemétalper- manere femper, & non fieri 1 .f ex inuicem, neé ex alijs prioribus 1 dicit] fubaudi igitur funt prima omnium materialia principia.Deinde exponit modum, quo res fiunt ex illis quatuor, & corrumpuntur in illa quatuor; & dicit fed velt ideft etiam $multitudine;atque pauci tate cures fcgregari & in vnum,& ex vno R.cferendo fingula fingulis veluti-f& in vnumtad ipm icongregari,& ex vno j adipfum 4 fegregari -& tunc voluit demonftrare quoná' modoin mixtis fiat genera t0,& corruptio ab ipfa multitudine, & paucitate. Ná generatio, quz apud Empedoclem nihilaliud eft quàm mixtio elementorum , & in vnum coitus, qui ab athici tia efficitur,tranfitum habet ex multitudinein paucita- tem ideftin vnitatem . Corruptio vero , quz difcretio eft; que fità difcordia,difiun&tio eft horum ex vno,id- It ex paucitate in multa , & fic oportet fupponercin talibus gen erationibus;atquecorruptionibus mixtorü elementa feruare fuas naturas. Ergo verba fic copulan da funt, fed multitudine fegregari ex vno fcilicet cum mixta corrumpuntur atque paucitate con gregari in Vnum,cum mixta generantur, Náin generatione mix- ti itur ex multitudinein paucitatem,&in vnum.In cor- ruptione vero itur ex vno paucitatequeipfajin multitu- dinem,qua intelligenda funt degeneratione,& corru- particulari cuiufque mixti , non autem in gene- ratione,& corruptione vniverfali totius mundi, vt po- ftca dicemus.Nam in corruptione vniuerfali müdi itur de multitudinein paucitatem, & vnum.In generatio- ne vero de paucitate, & de vnoin multitudinem. Hec eft vna expofitio.. Vel fortaflenon de generatione, & corruptione mixtorum loquitur, quarü authores funt difcordia & amicitia,fed de generatione,& corruptio- neclementorum,& dicit fhzc enim ? fcilicet lementa quatuor permanere femper,& non fieri dicit] fcilicet generatione,& corruptione fiplr di&is fed vel multi tudiner jf. partium fatq; paucitate) f. partiü icongre gari, atq; fegregari & in vnum atq; ex vnot- nam cum in aliqua mixtura , pluresin vnum copulatz fünti gnis partes,tunc congregatur & generatur ignis.Cum ve- ro pauciores ex vno aliquo fiuntignis partes; videlicet aut ex terra aut exaqua;aut cx aere, corruptio,& fegre Satio tfítignis in mixto, Sed fecunda expofitio eftpau- lulum obícura,itqueviolenta, Tertio exponi poteft quod mixta nec generentur, nec corrumpantur,fed ex multitudine dicuntur congregariin vnum, & ex pauci tate diferceari ex vno: Quz expofitio valde confonat Vetbisnam illudparticipium evyxenópya & SJjxelo- bisit pro infinito legenda funt vidclicet procógrega- 5, & fegregari, Quafi innuat mixta non effe dicenda PRIM VS. 33 generari vel corrumpi , fed congregari vel fegregari. Hz tres expofitionesfunt Alexandri,quarum prima et vltima melius mihi placent.Sed eg.» aliter exponerem, quód cum Ariftotelesafsignaflet rationem, qua Empe docles tradiderit quatuor elementa effe rcrum natura lium principia materialia, afsignat modum,quo mixta generantur ex illis elementis, innuens duo alia princt- pia cx parteagentis fcilicet litem,& amicitiam,& dicit ifed vel mulutudine congregari & in vnum ) 4. fed di- citmixta fieri congregatione ex multitudinein vnum, hoc eft amicitia,que nihilaliud eft quàm congregatio multorum in vnü atque paucitate fcgregatio ex vno; Nam lis eftfegregatio per paucitatem ex vno. Ergo in nuit mixta fieri amicitia, corrumpi vero ite,Quare vl- tra quatuor clcmenta dedit intelligcrealia dua princi- pia ex parteagentis,fimulque expofuit modum quo ex clementis fit generatio , & corruptio,Quo vero ad fyl logifmü Empedoclis attinet, Maior cftinfufliciés , quo niam principia funt, quz femper manent,& non fiunt ex alterutris, & omniaque fiunt, fiunt exipfis,quiaigt tur Empedocles pretermifit tertiam conditionem in nuaioreyideo eft infuficiens.Deinde dato qj ipfe fubin- tellexerit, Minor erit falfa , Tum quia elementa fiunt cx alterutris ,' Tum etiam quianonomnia, quz fiunt, ex elementis funt. cum elementum fiat ex elemen- to,non tamen t$nquam ex materia , que fuübijcitur generationi. Anaxagoras autem Claxomenius , qui etate quidé prior efl boc , operibus uero posterior , infinita principia dixit e[Jc. Pene enim fimilaria omnia , ut aquam uel ignem fic genera- ricorrutipiue congregatione duntaxat , fegregationeue di- cit. Aliter uero neque generari, neque corrumpi , fed perma- nere perpetua. : Nunc afsignat opinionem Anaxagorze , qui patria fuit Clazomenius, difciplina vero difcipulus Anaxime nis,& dicit fAnaxagorasautem Clazomeniu $; te quidem prior eft hoci (allicet Empedoclefoperibus vero pofterior , infinita principia dixit effe verbum toperibus Fgreceteyom dicitur,Quod Alexander ex- ponens.1.fententijs expofuit, quas habuit de rébus na- turalibus.Non quidem qp prorfus opinionem Emge- doclis Anaxagore lententiz praeferat, vt prudentio- rem,plenioremque,nam alicubi Ariftoteles przpofuit fententiam Anaxagorz opinioni Empedoclis;fed quia putat Anaxagorz opinionem pofteriorem efle,& ma- gis fuccin&am : quoniam melius eftfinita quàm infini ta ponere,, f quidem per finita tueri cadem E mpedo- cles poteft, ficut Anaxagoras per infinita. Ergo afferit Anaxagoram effe operibus pofteriorem propter ele- mentorum infinitatem cü fit dignius finita principia, & pauciora accipere,quod fecit Empedocles.Hiec.n. praefatus fübiungit 4 infinita principia dixit effe fedin progreffu opinionem Anaxagorz przponit fentétize Empedoclis,nam docebit opinionem Anaxagorz có- uenire cum fententia Platonis,qui dicit vnum & infini tum principium.Copuenitfortaffe quoad infinitatem nonautem quoad vnitaté,& fic rc&e in progreffufen- tentia Anaxagorz praeponitur opinioni Empedoclis. Expofitor vero ait Anaxa goram effe operibus pofte- riorem , quia pofterius philofophariinceperit, Sed hzc Expofitio non conuenit eiquod fübrungit 4 infi- nita dixit effe prncipia:propterea cum prima Alexá- dri expofitione currendum eft, Deinde vultExpofi- qui xta Propria expo. Anaxagora. Tho. expo. ' Refutatio, - Ed tor, vt Ariftoteles colligat duo, quorum vnum eftil-- lud, in quo differunt Anaxagoras , & Empedocles, & cít,cp Empedocles voluerit folum quatuor fimilaria clementa eflererum principia. At Anaxagoras non fo lum quatuor eleméta,quorum vnumquodque eft fi- milare,fed etiam omnia fimilaria, vt carnem,os,me- dullam,& ceteraid genus, & hoc exponens applicat verbis Ariftotelis,cum dicitfpené enim fimilaria om nia fubaudi Anaxagoras ponit principia fjvtaquam & 1gnem; fubaudi ponit Empedocles.Ergo nontan- tum quatuor elementa, fed omnia fimilaria Anaxa- goras ponit rerum naturaliü principia . Hoc eft pri- mum,& eft differentia, Secundum vero cft conuenié- tiajnam Anaxagoras vult rerum naturali generatio- nem,& corruptionem fieri congregatione fimilariü, & fcgregatione fimilarium »& hoc fübdit Ariftoteles 1fic generari,corrumpive congregatione duntaxat, fegregationeve dicit] Anaxagoras partium fimilariü vt Empedocles congregatione, atque fegregatione quatuor elementorü (imilarium1Aliter vero neq; ge- nerari,neque corrumpi P fcilicet mixta dicit ffed? di- cit fimilaria principia f effeperpetua y ^ Sed hec ex- pofitio eft violenta , quoniá proximam partem refert ad mixta,vltimá vero ad ipfa principia , & fic non re- &efieretaduerfatio. Melius ergo exponanius cum Alexandro,& dicamus quod poftquam Ariftoteles có parauitopinionem Anaxagorz ad illam Empedoclis, vult exponere modum quo generantur corpora fimi laria videlicet elementa quatuor , & caetera id genus, & dicit pene cnim fimilaria corpora fcilicet f om- nia vtaquam,& ignem t & cetera pené omnia id gc- nus 1ficgenerari, corrumpive congregatione dunta- xat fegregationeve dicit: vt; Empedocles dixit fieri mixta & corrumpi congregatione , fegregationeve. Nam ignis fit ex fuis-fimilaribus , aqua ex fuis, & fic vnumquodque fimilare ex propriis partibus minimis fimilaribus. Deinde fübiungens aduerfatiuam de eif-- dem fimilaribus dicit Aliter vero ) fimilariaipfà cor porajnequegenerarij dicit 4 neq; corrumpi, fed per- manere perpetua - Ad hunc ergo modum Anaxago- ram dixiffe ait hec fimilaria, quz infinita funt, genera ri$iz interire : generari quidem complurium fimilium concretionejinterire difcretione. Quó vero modo ge nerentur difsimilaria & corrumpantur, non expofuit hic, qmin libro de generatione & corruptione expo- fuit,dixit enim difsimilare corpus generari fimilari(i, quz funt diuerfarum ration econgregatione, Interi- re vero eorundem fegregatione. Animal cnim fit ag- gregatione carnis , ofsis, nerui, & ceterorum talium, quz differunt fpecie, fed vnumquodque fimilare eft. Corrumpitur vero eorundem fegregatione. & dixit Ípené omnia fimilaria? quia non oía pofuit effe prin- cipia. Non enim quatuor elementa,quz fimilaria ef- fcpatet fenfus argumento,principia cffe dixit, fed fimi laria,quz funt quedam mixturz, Exijs igitur folam quifpiam caufam intelliget que in ma- terie fpecie dicitur, Cum narraffet has opiniones de principijs,conclu- dit quod genus Spes voluerunt intelligere in fuis opinionibus philofophi & afferit eos voluiffe intelli- gere per principium , genus principii materialis,& di- cit íexijs igitur - opinionibus.f. quz. narratz funt de piincipijs jSolam quifpiam intelliget.caufam , quz in PENEUUIPCG qpegmerm s reca AE materiz fpecie dicitur] ^ Sed videtur cp Ariftoteles non recte concludat hoc , quoniam meminit Empe- doclis,& Anaxagorc,qui caufas quoque efliciétes po fuerunt.Dicendum g idcirco meminerit, vt declara- ret, quibus caufis materialibus ifti vfi fuerint preter priores. nam licct ifti vfi fuerint efticientibus , non tamen eis vfi funt , nifi verbotenus , nonintclligentes proprie rationem caufz efficientis. Sic Alexander vi- detur interpretari. C'APITVLVMSECVNDVM ANTI- quorü opiniones de principio & caufa effc&iua. ROCEDENTIBYVS dutem fic , res ipfa uiam fe- cit,ipfofque querere coegit. S1 enim quam maxime om- nis corruptio, cy generatio ex aliquo,ut ex uno;uel etia pluribus efl, propter quid boc accidat , etiam qua caufa . Non. enin [abiectum ipfum facit mutare fe. Dico autem ueluti neq; lignum , neque es caufa e&,ut utrunque ipforum mutetur.ne- que lignum quidem lecticam , es uero flatuam facit. Sed aliud quippiam mutationis eft proprium. Hoc autem querere est al terum principium quevere,tanquam nos dicamus unde prin- cipium motus. Cum narraflet opiniones de caufa materiali , nunc docetvndepoft caufam materialem procefferint ad inuefügationem efücientis : & eft y fübie&umaliqua indigeat caufa, vt mutetur in ca,in que tranfit.propte rca dicitjprocedentibus autem fic)Hcilicet in inuentio nem caufr materialis, vt procefferunt 4 res ipfa viam je un p BAS fic procedentes fquarere coe- git j fcilicet vlterius ad inueltigationem caufe eflicié- tis: quafi dicat , cp antiqui ipfrà feipfis procefferüt ad inuentionem caufie materialis,nihil habentes,quo mo uerenturad inuentionem illius. At pro inuétione cau fze efficientis habent, vnde moucantur , nam habent rem ipfam,qux mouet eos ad inuentionem caufz ef-- ficientis. Sed quidintelligat per rem ipfam,quz coe gitcos vlterius querere,non eft perfpicuum, Expofi- tór,per rem ipfamyntclligit ipfam rci euidentem natu ram;fed hoc eft declarare ignotum perignotius,nam adhuc ignorare contingit quid eft rei euidens natura? Alij intellexerunt per rem ipfam,veritatem rei,quam querebant. Etiterum cft hoc exponere ignotum per ignotifsimum,quoniam ignotifsimum cft , quid veri- tasfit rei, quam quaerimus, — Alexander vero vide- turintelligere per rem ipfam , proloquium diuulga- tum videlicet,cy fübiectum aliqua indigeat caufa , vt mutetur 1n cajin quz tranfit. Hoc enim proloquium facit, vt veniamus ad caufam eflicientem,& propterea ait] procedentibusautem fic vt procefferunt in co- gnitionem caufz matetialis ad quam procefferunt a fe,& non cempulfi ab aliquo proloquio rcs ipfa )- id- e(t proloquium,ipfüm per fe verum viam fecitHinue- ftigationis fipfofque quzrere coegit] ex hoc enim cp fubie&um aliqua indigeat caufa,vt muteturin ca , in que tranfit. Coegitquarere,quz caufa fitex qua mu tatur,& cüm non pofsit effeipfummet fübiecum,erit igitur caufa externa que efhiciens vocatur. Hzc vide tur Alexandri expofitio. Ego veroaliter exponeré, &antelligerem vno modo per rem ipfam, materiam ipfam;alio modo ipfummet efüiciens,vbi intelligimus perrem ipfam,materiam : Senfus erit procedentibus autem fic F fcilicet víquein materiam,& peruenienti- bus ad ipfam materiam $res ipfa] idcft materia ipfa,ad ; quam 4 «.l addit, ris. LIBER quam peruenerunt , qu£ eft, vt non mutetur a fe,fed aliunde viam fecit ideft preparauit in caufam effi- cientem 1ipfofque quarere cocgit]- fcilicet caufam agentem . Materia enim ipfa preparauitviam inquá- tum fcimus materiam non a fe mutari,fed aliunde, p- uenientes igitur in materiam , qux non fe ipífam mu- tat, fed aliunde mutatur, hzc materia quz talis eft , vc aliunde mutetur, parauit viam in cognitionem eius,é quo mutatur,quod eft effectrix caufa.Si vero perrem ipfam intelligimus caufam efficientem, erit fenfus ,p- cedentibus autem fic )- fcilicet víquead inuentionem materiz res ipfa? ideft effe&rix ipfa caufa , que elt vt mutet materiam 1viam fecit 1 ideft parauitfipfofque cotgit querere - & inueftigare,vt perueniamus in cau fie efficientis cognitionem.Natura enim eff ciétisque eft,yt mutet materiam, ducit nos in cognitionem gene ris efficientis caufie.Eft autem magis confonum mihi vt perrem ipfam intelligamus naturam materiz,qm, vtinaufcultatorijs dicitur, tranfmutatio materiz du- citin notitiam agentis : Cuius expofitionis certitudi- nem demonftrant verba, qua: fubditíSi enim quia ma Ximme omnis corruptio, & eeneratio ex aliquokfcilicet fubiecto 1vt ex vno ve] etiam? vt exfpluribus, eft? co git fubaudi nos querere 4 propter quid hocaccidat? ideft pr opter quid tanquam propter materiam acci- dat, cogit enim fcire materiam quz eft id;propter qd accidit, Etiam coget quereréfqua caufa)cilicet exter na accidat. Si enim generatio cogit nos fcire matcriá, €tiam generatio , & materia cogit nos fcire,qua caufa generationem fufcipiat, tanquá efliciéte ordine quo- dam,Nam generatio cogit nos inueftigare materiam, Ipfa vero naturz materiz cogit inuefligare cfüicienté caufamdNon enim fübie&um ipfum facit mutare fc] igitur cum hzc fiteius natura,cogitnos quzrere agé- tem,Quód autem natura materiz fit, vt nonafemu- tetur,exponit exemplis,& dicitídico autem veluti ne- quelignum F quod eft materia ; &fubiectum lectice inequetes, quod elt materia & fübiectü ftatu icau- a eft vt Vtrunqueipforum mutetur? Cuius rationem affert,& dicitfneque lignum quidem le&icam,zs ve- ro ftatuam facit , fed aliud quippiam mutationis cft proprium; ideft Propria caufa fcilicet aut ftatuz aut le&tice. Tunc fyllogizemus fic, Proprium principium mutationis quzrere eft alterum principium quzrere, Natura materiz facit nos quzrere proprium princi- pium mutationisjigitur natura materia facit nos que rere alterum mutationis principium . De fyllogifmo primo deducit minorem f. rimo. cilicet quód natura mate- rie faciat nosquarerealterum mutationis principi, Deinde f ubdit maiorem , & dicit hoc autem 1 ideft principium proprium 4 quzrere, eft alterum princi- pium querercEHac fuit maiorquam exponit;& dicit itanquam nos dicamus Falterum principium , ideft vnde principium motus) Eftigitur fyllogifmus:Pro prium principium mutationis quzrere;eft alterü prin cpium quzrere fed per declarata natura materig fa. Otnos quxrcre proprium mutationis principium,igi tur natura materiz facit nos quzrere alterum muta- Donss principium, quod dicere poffumus princi pium, vnde motus.igitur resipfa.i.natura materig cogit nos querere alterum principium mutationis, d materià, Qui ieitur buiufiodi doGvinam profi i principio teti- &tre , unum ue fübi | : : culiatem onde effe dixere illam fibimet dif ^ PRIMVS 35 Cum dixiffet quomodo ex ipfa materia philofophi compulfi funt venire ad caufam effi cientem,nüc vult narrare,qui vencrunt cx natura ipfius materiz ad cau fam efficientem,& qui nonj& primo redit ad eos,qui fola caufa, & principio materiali vfi funt , & cxponit quomodo eos neglexerunt omnino effe&ricem cau- fam , & dicit 1 Qui igitur huiufmodi do&rinam]que fcilicet eft de materia [tetigere a principio prorfus, vnumque fubiectum effe dixere? vt Thales, & Ana- ximenes 4 nullam fibimet difficultatem fecerunt) ci licet,qua ducantur in effe&tricé cauf: am,& dixit pror- fus àprincipio - vt Thaletem , & Anaximenem defi- gnaret,Nam hi foli materiali principio vfi funt,null& . difficultatem habentes inter fe, qua cogerentur fateri agentem. caufam , Ná Empedocles , & Anaxagoras, de quibus mentionem fecit, aliquid deprincipio cffi- ciente attigiffe videntur , vt ipfein proceffu doccbit, & dixit fnullam difficultaté fibimet fecerunt Pqua.f. compellerentur fateri agentem caufam , qi fuorum dictorumabfürditatem ignoraucrunt neque przeter caufam materialem aliud principium inueftigabant, velut ipfa non fatis effet. Putabant enim oia cuenire necefsitate materiz, & non propter caufam agentem, quz mutaretfubic&tum,& materiam.Ifti.n. volunt qj proprium principium mutationis quzrere non fit al- terum à materia principium quzrere,qm fola materia fuijpfius naturz necefsitate fit principrum mutatio- nis.Patet igitur qüo fyllogifmus afsignatus Thaleti, & Anaximeni nullam diflicultatem fecit , qua coge- rentur fateri agenté caufam. Sed quidam eorum, qui unum 1 dicht quaft a queftione bac fuperati, unumipfum immobile effe dicunt, totamque naturá, non folum generatione , corruptioneue ( boc enim uetuflum. quoque escul omnes confentiunt) fed alia quoque mutatione omni: atquebocipforumpropriumeft. —— Nunc oftendit alios philofophos, quibus non con tingitintelligere caufam efficient£ , afferens hos effe, qui dicuntomnia effe vnü & immobile: nam cü mo tum fuübtrahant fruftra qu:zrunt caufam motus. Hi funt qui fuperantur ab indu&to fyllogifmo, fed fugit eum dicentes nullum effe omnino motü . Nam e fet,omnino cogerentur fateri caufam agentem:& di-- cit 1 Sed quidam eoráü,qui vnum dicunt quafi aquz- ftionc hác ) fciliceta fyllogifmo praexpofito 1 fupe- rati,vnü ipfum immobile effc dicunt? & fic fübtrahüt motü, itaque vii fyllogifmo preindu&o fugiuntin fubtra&ioné motus, & cü dixit 4 quidam eorum,defi gnauit Xenophané , Parmenidéj& Meliffum . Tfti.n. vniuerfum vni ftatuebant quos idco ait vi&os fuiffe hac quzftionequia ignorantes illius fyllogifmi folu- tionétollebant arebus motum . qn conccflo motu, non poterant ipfiafferere ens vnum effe, & cü dixiffet ivnumipfum immobile effe dicunt addit Ítotamque naturamj quia ipfis tota natura vnum efie videbatur, & immobilis. Cum enim quifpiam dicere pofsit ab furdum effe,vt tota natura fitimmobilis : ideo adiicit totam naturam effe immobilem,& non folum ipfum Ens. ne videlicet ad eam confugiat quifpiam aflerens effe mobilem. & quia rurfus poffes dicere,totam na- turam efle immobilé vacantia gencrationis & corru- ptionis, non tamen vacantia motus atque cuiuflibet mutationis, ideo fübdit;dicototam naturam effeim- mobilem 1 non folum generatione corruptionevc E 1Conflitues runt. Cerrutio. doga. Mots localis Forfitan " gg «c. 36 : ideft nó folum vacantia generationis, corruptionifve 1ihocenim vetuftum quoque eft , cui omnes confen- tiunt Omnes enimaflerunt totam naturam effc inge nitam & incorruptibilem 1 Sed ? vniuerfam naturam dicunt immobilem effefalia quoq; mutationi omni] Quare dicunt ens effe vnum & immobile & naturam etiam vacantia omnis mutationis.Generatio.n.& cor ruptio, & alix mutationes & fi non funt motus , fiunt 'tidumaliqua mouentur : Et ne putes hanc opinioné effe communem veterum Philofophorü, fübdit fatq; hocipforum propri eft-1ideft & hzc opinio eft pro- pria ipfis,fcilicet Xenophani, Parmenidi , & Meliffo, & non aliorum opinio.Aut fortafle hec vltima verba funt epilogus,quafi dicat; hac igitur eft ipforum pro-- pria opinio.& dixit;propria opinio, qiin hacopinio neab alijs differebant primis naturalibus , qui faltem motürarefactionis & condenfationis in entibus con- ccdebant, & ita ex vno principio materiali plura gene rabant,licet güationem,& corruptionem nó ponerét effe fimpliciter,fed fecundum quid, vt dictum eft. Nulli igitur eorum, qui unum uniuerfum ipfum ponunt,bu iufiodi caufam intelligere conuenit , nifi for[itan Parmenidi, C buic intantum, inquantum non folum unam , fed etiá duas quodammodo caufas ef] ponit. Cum declaraffet nulli eorum , qui ponunt ipfum vniuerfum elfe vnum tantum,poffe intelligere caufam effectricem motus,nunc excludit Parmenidem,& di- cit nullt igitur eorum;qui vnü vniuerfum ipfum po- nunt ,huiufmodi caufam?.f.agentem,que eft princi-- pium vnde motus 1 intelligere conuenit, nifi forfitan Parmenidi & exponit qüo, &dicit 4 & huic? fcilicet Parmenidi conuenit poncre caufam;queg eft principiü agens 1 intantum , inquantum non folum vnam fed . etiam duas quodammodo caufas ponit - De Parmeni de & eius opinione meminit 'Thcophraftus in primo libro derebus naturalibus ad hunc modum. Parmeni des auté Eleata, qui huic fcilicet Xenophani fuccefsit, vtraque via ingreflus eft , Statuit enim vniuerfum effe fempiternum & generationem rerum tueri conatur, non qp fimilé de vtroque fententiam habeat fed re ve- r$ vnum effe ratus,idemque ingenitum, & globofum ad tuendam generationem, ex opinione vulgi rerum apparentrum duo principia facitignem,& terram, al- terum vt materiá;alterü vt caufam & efficiens , Quá obrem Arift.dixit [nifi Parmenidi idq; quatenus duas caufas ftatuebat]- non qua ens voum diceb at effe, fed qua plura faltem £m apparentiam. Parmenides enim etfi ponit vnum fecundum rationem,ponittamen plu ra £m fenfum,quareinquantum plura ponebat , decc- bateum ponereplures caufas ; quarum vna effet mo- uens,altcra materia & mota:quia ficut multitudinem f£m fenfüm ponebat;ita oportebat ponere motum fe- cundum fenfum,narm ex vno fübie&o non pót intelli gimultitudo conftitutajnifi per aliquem modü motus. Hi 4uté ntagis dicere po[funt,qui plura faciunt. ut calidum € frigidum,aut ignem et terram. ná igne ut motiuam babéte na turam,aqua uera,e7" terra,c7 talibus € contrario, utütur. Hic tertio oftendit eos,qui concefferunt fyllogifmü dictum,concludentem qp natura materie faciat quz- rere alterum mutationis principium,quod dici potcft rincipium vnde motus;,& eos effe affirmat;qui plura faciunt.f.entia & plura principia,nam facientes plura 1 NMECEDCAODPOHUESS IÍCCOAE entia & plura principia pit alterü exiftimare vt agens, alterü vtfübiectü,& mám;& dicit4hi aüt magis dicere poffuntqui plura faciuntzideft qui prater caufam ma terialé efficientem quoq; afferunt: vt Anaxagoras,& Empedocles , qui manifefto preter caufam materialé ponunt efficientem: Empedocles quidem amicitiam & difcordid, Anaxagoras vero menté impermiftam. Sicigitur vna expó eft, vt intelligat eos,qui manifefte pofuerunt plura principia , ná fi manifefto pofuerunt plura principia,dicere poterunt alterü effe vt materi, alterum,vt agens, Cum.n.Empedocles pofuerit prins cipiarerum quatuor elementa,;& amicitiam & difcor- diam,potuit dicere quatuor elementa effe in ghe ma- terizamicitiam & difcordiam in genere agétis caufa. Similiter cá Anaxagoras pofuerit infinitas partes fimi lares principium, & mentem ctiam principium , po- tuit dicere fimilares partes effe materiam, mentem ve ro cám mouenté. Vel aliter intelligi pót, vtnonloqua tur de ijs,quibus manifefto plura principia effe placet, fed deijs, quibus nó manifefte plura principia effe pla cet,fed per quandam dedu&ionem ex ijs quz dicunt. nam licet ifti non manifefto plura principia ponant, fed obfcure,tamen plura ponunt& fic poffuntalterü vtagens;alterü vt materiá ponere, & dicit fhi auté ma gis dicere poffunt?alterü vt matcriam,alterü vt agens iquiplura ponunt .f.principia , licet latenter plura principia fateantur 1 vcluti ? qui calidum & frigidü, autignem & terramy principia ponunt fnamHicct nó explicet quid eorum,quz ponunt, fi materia , quidue agens , tti 1 igne vtmotiuam habente naturam , aqua vero & terra,& talibus vtuntur é contrario ?- videlicet habentibus naturam materie & moti . Et ficlicetnon manifelto alterum,vtagens,alterü vt materiá ponant, tái poffunt altero vt agente, altero vt materia vti quate nus plura principia ponunt aliquo modo. Dixit auté 1& talibus) aerem fignificans,aut mixta ex humore. Poft bos autem , taliaque principia , ut non fufficientia ad generandum entium naturam ,vurfis ab ipfa ueritate com- pulft, ut diximus, fequens principium que[iuere. Nam ut entia alia bene;recteque fefe babeant,alia fiant, necignem forta[Je, nec terram, nec aliud quicquam talium uerifimile efl eff cau- fam : autillos uerifimile efl id ipfum avbitrari , nec cafui ipfl fortuneue tantam rem 4 camittere bene fe babet. Quid velit Arift.facere in prefenti textu,nó eft mihi exploratü,nam Expofitor,cui multum effe tribuendá arbitror,velle videtur,cp Ariftoteles pofuerit opiones, que fuerunt de caufa effe&tina, quo effe&rix caufa cft principii motus,nunc vero uelit ponere opiniones de caufaquz eft principium boni, vel mali in rebus ipfis. Poltin profequenda fua expóne ; exponens quid ipfe velit per caufam boni, vel mali videtur velle , q» nunc Arift . velit poRus opiniones de caufa boni , vel mali; quee eft caufa finalis.Et fic iuxta hzc quz dicitin profe cutione expónis;ponit nunc Arift. opiniones de caufa finali,ná caufa finalis eft boni, vcl mali caufa eft;Pri? auté pofuit aNSICUE de caufa cffectiua, d cft effectrix caufajquo cft motus principii. At caufa finalis eft cau fa boni;vel mali in rebus,quo eft caufa ordinis parti, & difpofitionum partiü;& figurarü. Alexá.vero vult qp cum Arift.afsignaffet opiniones;q funt de caufis ef- fectiuis materialibus,atq; corporeis, nüc velit afsigna- ré opiones de caufa effectiua , d eft cá bonf,& ordinis. Ná effeGtrix caufa,d cft materialis,& corporea nó fatis eft ad [3 m 'epris expo, . Licet non füb róne LIBER eft ad rerum naturam! generandam. Quare oportet inquireré caufam effectricem,quz fit caufa ordinis par uum;& figurarü, & difpofitionum , quibus res veniát in fuos fines,gratia quorum ordo,& difpofitio, & nu- ft eiufmodi, per quz vide- caufam effe&iuam particu- merus , & figura partium e turinnuere effe duplicem larem,que materialis,atq; corporea eft,& primá vni- uerfalemq; , in qua eft prouidentia:, d difponit res in fuos fines, ergo cü dixiffet opiniones de efüciente pri mo modo,nunc vult , vt ponat opinionesquz funt de efficiente f: ecundo modo. Ego vero puto Ariftotelé velle nuncnarrare opiniones de caufa finali quz eft caufa boni,vel mali,vt Expofitor inquit,nó tá opinio nes, quas explicat, applicat ad certü genus caufv,fed indiftin&e vult eas effe de caufa quz eft caufa boni, vel mali non diftinguens de caufa finali , vcl effectrice am .Ideo dicit Pofthos aüt? .i, poftvetufti- 1 mos 1 talia; principia?.i, terialia 1 vt non fufficientia turam j-.f. quo ad oia .f. qu difpofitiones , numeri Arurfus ab ipfa veritat principium quzfiuer cundü executionem & poft talia principia ma adgenerandum entiü na- »pofituram,ordinem,& figurá c compulf, , vt diximus;fequés eti. finalem caufam, qua cítfe vltima, in intétione vero prima. qua cft finalis caufa , vel effe&rix lec qua eft caufa boni vel nali : quod confiftit In ordine,& difpofitione;& numero,& figu- ra partiü. Kes.n.naturales ordinem feruant , & confe: «utione quadá gignuntur.Tllorum vero nullá effe po- 1cft ordinis caufa, quareo ortet narrare opiniones , d funt deprin cipio, quod d caufa ordinis.Dixit autem fequens principium 1 nam finalis caufa fequitur agé tem caufam licet prima in intentione fit,dixit-4 ab ip- fa veritate compulfi F intelligens peripfam veritatem totum illud , quod eftin vnaquaquere naturali.f.de ordine,de figura;de difpofitione,de numero , de ma- gnitudine ;de fitu partium . Ná ipfa veritate, quz eft inrequoadomnia hec compulfi,qm non poffunt hec «ileab aliqua caufa materiali corporca ,fed folum ab €ajin qua prouidentia eft.compulfi itaque hac verita te 1 quzfiuere fequens principi .i.caufam finalem, quefierunthanc caufam profe&o,quia premiffa prin cipianon fufüciebantad generandü naturam rerü, in qua inuenitur difpofitio, & ordo ; quibus bene fe ha- bct. Et reddit ratione, & dicit 4 Nam vt entium alia be ne recteque fe habeant 1. f, quo ad fa&um efle 4 alia bene; .f.recteq; fiant 1 quo ad Gcri inec ignem for- tafTejnecterránecaliud quicquitalium 1.aquam vel acrem 1 verifimile eft effe caufam;aut verifimile eftil- los j.-philofophosqui talia materialia principia po- fuerunt 1 id ipfum J.f.g fint caufa iexftimaffe - Nàá hec corpora , cum agant fm naturá propriarum for marum,d folum ad vnü eft determinata, non poffunt caufa effe tantze varietatis videlicet in ordine, & difpo fitione, & figura , & fituj& numero , & magnitudine partiü. Ignis.n.calefacit , & tendit furfum. Aqua vero refrigerat,& tendit deorfum.Predi&z auté vtilitates; & bonedifpofitiones rerü inordine,& reliquispofcüt caufam non determinatam ad vnum : quz eft alterius rationisab his corporeis caufis. Fortaffe dicet quif- piam hec principia materialia , & Corporea effe cau- fas rerum quo ad effe & fieri fimpliciter, quo tamen adalia, quz faciuntjvt res fintbonz, vel malz , caufa caufa : fed füb róne eft cafüs,vel fortuna . Contra obijcit,& dicit 4 nec ca- ' oad partium fübftantias, QI 3PRRIMYS. 37 fuiipfi fortunzve tantam rem ?- quz eft affecta difpo fiüioneboni , vel mali 4 committere benc fe habett Nam quz cafui fortunzve committuntur, raro eue- niunt.at hec boni vel malidifpofitio femper vel ple- runque euenit. Teitur non efta cafü,vel fortuna. Qua reoportetinuefügare aliud principium preter eaque dicta funt. | Itaque quidam cum mentem midi caufam , ac uniuer[i or- dinis e[Je,perindeque natute,ac animalibus inc[Jc dixerit, in» ter priores illos uana dicentes,quafi fobrius babitus eft. Defcendit nunc fpeciatim ad opiniones, que funt deprincipio exiftente fupra materialia , & corporea principia, & primo affert opinionem, deinde fpecifi- catauthores , dicit ergo primo 4 Itaque quidam cum dixerit menté effe caufam mundi ac etiam effef£cau- fam vniuerfi ordinis,perindeque ineffej- caufam 4 na- turz ac afalibus? Dixit.n. intellectum effein tota na- tura ficut eft in aralibus . N ficutin aialibus eft caufa afalis,& totius ordinis que in partibus animalis eft,fic eft caufa vniuerfi ordinis, atq; naturz: qux oium rerü naturaliü eft. Sic igitur ifte cum dixerit menté effe cau fam mundi, ac vniüerfi ordinis,qui eft in rebus müdi, menté illam itaafferitineffe natura totius vniuerfi;fi- cuti ineft aralibus ipfis fuus propriusintellectus. Qua reopinio hzcponit mentem effe animam mundi, at- que vniuerfe naturz;ficutintelle&us eft aia aíalium:f. quz funt afaliaintelle&iua . Etità ficut intelle&us in aialibus caufa eft ipfius animalis,& ordinis;ac difpofi- tionis partium, fic mens ipfa erit caufa mundi, & vni- ueríi ordinis , ac totius naturz.Hic qui menté fic cau- fam ponit müdi;ac vniuerfi ordinis, totiufquenaturz iinter priores illos I .f. philofophos-f vana dicentes? & non vera principiaattingentesifobrius habitus eftt quafi folus rationem füerit fecutus. Ceteri.n.placita fua temere tradiderunt,cum huiufmodi caufam prz- terirent.Sed addidit 4 ac animalibus F quoniam in ani malibus mente praeditis mens eft principium & caufa corum;quzab ipfis re&e fiunt. | "Anaxagora itaq; manifefle rationes fermones bos agire fcimus fed Hermotimus Clazomenius priu dicitur prius cae fam dixiffe dicédi caufam habuit . Em Nunc fpecificat authores, & dicit f Anaxagoram itaq; manifeftefermoneshos ? qui funt de mente , gp. fit mundi anima,& prima rerü caufa ftetigiffe fcimust- Quare Anaxagoras primusinhanccaufam manifefto veniffe videtur. Deinde fpecificat alium philofophü, qui prius inhanc caufam venit, licet nó fit palam ficut Anaxagoras,& dicit 4 fed Hermotimus Clazomenius prius 1 fcilicet quam Anaxagoras 4 dicendi caufam habuit - habuit.n.Hermotimus caufam cur fic de hu iufmodi caufa fit dicendü, prius d illá habuerit Anaxa. Qd fi Hermotimus prius à Anaxagoras habuerit cau- fam dicendi, ctiam eiufmodi caufze prius mentionem fecifle videtur : quod Alexan. teftatur. Non tamen ita palam ficut Anaxagoras, | Hi igitur , qui fic opinantur , caufam benc fe babendi en tia, fimul principium effe pofuerunt atque talem caufam, que principium effe motus. '. Exiis,que dixit cócludit,vt Alexider autumat, idé effe caufam apud hofce benefc habendi, & principii, vnde motus. Qr caufam recte mouendi,& cfliciendi, non aüt caufam eflicienditin& mouendi principium. Sueff.fuper Metaph. D Amor tags $206. Cupido. ecu gua, Cupiditas . Defideriz. In rebus. 9udiv, E 2441M4E T A P effe ponebant. Sed volueruntidem effe principium, quod mouet , ac efficit; & quod bene, recteque mo- uet, & efficit . Talem dixerunt effe mentem: quz ea- dem mouendi, efficiendique principium cfb,& bene; re&cá; mouendi,dicit 4 Igitur hi , qui ficopinantur, caufam bene fe habendi entia, fimul principium effe pofuerunt , atq; talem caufam,d principium eft, vnde motus.? Tgitur fecundum opinionem iftorum eadem eft c effendi, & bene rc&ted; eflendi,cadé caufa mo- uendi , & benere&ted; mouendi , eadem eft caufa ef- ficiendi & bene recteq; efliciendi:& hiec eft més. Per quz colligi poteft, prater caufam,quam materialem ponunt,non effe danda agentia particularia, & moué tia fpecifica,qih omne,quod fit fecundum horum opi nion£a fola mente proficifcitur.Et fic negant agentia particularia. Qr volunt eandem caufam effe mouen di,& bá mouendi: efliciendi,& bene rected; cfliciédi. Primum autem Heffodum id ipfum quefiuiffe quifpian: fi fhicabitur , cz fiquis alius e& , qui amorem , aut. Ciipidinem. in rebus uti principium pofuit . quemadmodum quoque Par * ' L , ' € 0b menides cfl . E£.n.bicgenerationem extruens uniuerfi primu quidem ait amorem Deorum prouidife cunctis. Cum expofüuiffet cos , qui mentem pofuerunt cffe principium: bene fe habendi , nunc exponit cos , qui principium bene fe habendi pofuerunt effe amorem; aut defideriü pulchri, quod idem eft: Nam amor eft defiderium fruendi pulchro , vel generandi pulchrü ex pulchro,vel producédi pulchrü ex quocung; pót. Quam expofitioné fequit Expofitor, cum ait Arifto. hic afferre opinioné corum;qui pofuerunt amoréefie primum principium.f.bene fe habendi.Mclius autem fm Alexan.exponerem , cp cum Ariftoteles demon- ftraffet Anaxagoram tetigiffe principium benefe lia bendi, & ante eum Hermotimü Clazomenium , nc oftenditante hos , alios fuiffe;qui principium bene fe habendi:tetigerunt , & funtqui pofuerunt amorem effe principium bene fe habendi. Hi.n.funt qui ante Anaxagoram,& Hermotimum tetigerüt principium bene fe habendi,& dicit Primum aütj.f.ante Anaxa gorí,& Hermotimü fHefiodü id ipfi Um E princi bene fe habédi 4 dfiuiffe fufpicabit y nec folü Hefio- dus ante hos principii. benefe habédi fiuit, fed eti 1fiquis alius eft,qui amoré , aut cupidinéin rebus vti principium pofuit - omnis talis tetigit principium be nefehabédiante Anaxa.& Hermotimum . Dixit aüt ifüfpicabitur? qm qui dicunt amoréeffe principium in rebus, vel rerum , nonin aperto dicuntamoré efle principium rerum bene fe habendi. Nam amor eft principiá pulchri.£generandi ex pulchro;autex quo- cunq; pót,non tii eft per fe notum omnibus pulchrü effeid,quod bene fehabet;Et pptereamó eft in aper- to,vtamorfitprincipium bene fe habendi.Quo vero ad verba attinet apud grzcos reperit (pz per o me- gaj& £go pero micron, per o mega fignificat amoré cupidineum , qui cupido cft, & hüc voluerüt effe prin cipium bene fe habendi, qm hic amor eft defiderium generádi pulchrü ex pulchro, vel pulchrü ex quocüg; pót:& cp de eiufmodi amore loquatur;apparet ; quia fubdit,vel émvudau 3.cupidiné, vel cupiditatem, vel defideriü.Per o micron vero fignificatamorem,q eft in boná parté: qui eft defiderium fruendee pulchritu dinis. p vifum trn: vel perintelle&ionem,dli amore | . defideramus videreomne pulchrü vt ccelü , & casera HY SI Qr AMET! J id genus;Delioc nóintelligirArifto. qihicamor nó eftdefideriü generádi pulchrü DO EE ex quo- cüq; pót,fed fruédi.Et cum dixiflet1& fiquis alius eft? Exponit quis fuerit hic alius,q voluit amoré efleprin cipium bene fe habendi,& ponit carmé& dicitiqué- admodá quoq; Parmenides eft.Et.n.hic generationé extruens vniuerfi mundi.f.totiusfprimü quidem ait amorem Deorü puidiffe cunctis F p que dedicintelli ecreamoré effe principium oum rerü , vt bf recteq; fehabeant. Non ergo ab rónefüpicabitur quis Parme nidem ante Anaxagorá,& Hermotinü tetigiffe princi pium bene fe habendi.Sed occurres, quonià Parme- nides pofüit ofa effe vnü ens,& immobile;cui videtur repugnans dicere amoré effe principium rerü quo res: bene fehabent;ac pulchra funt . Qr res non poterfit. effe vnum ens,& immobile, cum res fint plures mul- tis,ac variis pulchritudinibus affe&a;Expofitor recte tollitinconftátiam Parmenidis. Nam Parmenides af-: ferit ofa effevnum effentia,& fubítátia,& fm rem im- mobile.Apparenti vero fenfu, plura,& mobilia.Et c: dixerit Parmenides amoré Deorü effe principiü benc fe habendi in rebus , & vnus tantum fit Deus, ipfe per Deos corpora coeleftia, vel fubftantias feparatas,d coe lcftia corpora mouent intellexit. Sed vtrum p amoré intellexerit fubftátias ipfas coeleftes,d amát principa- liter fe;& fecüdario hzc,d fub luna fiüt,& bri recteq;, ac pulchrefiüt . Au intelligat pamoré ideà, d eft vnus peorüali? ab illis feparatis fubftátiis,poftea differédü. Heflodus uero omnium primum quidem chaos genitum fuiffe. fed deinceps terram latam, ex amorem qui omnia in- mortalia condecorat . Propterea g, oportet in rebus caufam eam e[Jeque resipfas moueat, c7 congreget fed hos quo nà. modo oporteat distribuere circa id , quod cft quis primus fit, liceat poflerius iudicare . v ; Nuncnarratopinioné Hefiodi, vt innuat eos , qui: pofüerunt amoré eflererü principium;pofurffe etiam amorem cffeprincipium benefc habédi,& hoc,vtin- dicet fuifle quofdam, qui ante Anaxagoram , & Har- modium pofuerunt ete principium benefe habendi, .& dicit 4Hefiodus vero] f. pofuit rer omnium , qua gencrant & corrüpuntur ,tria principia fprimü quidé chaos] f:materiale principi 4genitü fuiffe, fed dein— ceps - £m principium 4 terram latá ) exillo.f.chao fa &am,latam vero, vt effet receptaculü capax ofum eo- rum d generant. Eftaüt terra quatenus locus , princi- pium,vtin aufcultatorio lib.quarto tradit.Quare ter- ram latam accepit pro fecundo principio 1 &amoré, qui omniaimmortalia condecorat] .f. pofuit tertium principium. Amor vero dicitur condecorare immor- taliainquantum immortalia propter amorem, quem habent erga mortalia , beneficia mortalibus cóferüt. Nam bencficiü conferre alicui eft cffe&us amoris.Cü igitimmortalia nó conferrent beneficium mortalibus nifi ppamoré, qué immortalia erga mortalia habent, fitvt amor condecoret immortalia ponendo ea ineffe pulchro, & nobili ,fi ergo mortalia in fui fübftátia bo nam difpofitionem obtinent ab ipfis Diis immortali bus , oportet do&rinam hanc benefaciendi amori at- tribuere. Deinde reddit caufam, quare amor conde- coretipfa immortalia , & dicit 4 Propterea cp oportet in rebus]. (.mundi.f cám eam effe, d res ipfas moueat, & congreget-ex illo chaos.f.generando , modo: mo- uere,& cógregare efficit amor. Ergo amor códecorat immorta- —w--—- PPP ENENN Amor dia áfque turpe Hau neue Avin . Ritopinioné corü ; qui LIBÉR immortalia.Sed quid fitamor apudiftos,vtrum fub- ftantie ipfz cocleftes, quz amant ijs mortalibus bene facere, an fitid ea alia ab his fübftantijs feparatis,quie condecoret has fübftantias faciendo , vt bene agant mortalibus,vt Hefiodus videtur velle, non eft explo- ratum. Nec Ariftoteles explicauit. Fortaffeper amo- rem Deum intellexerunt, Nam Deus cft, qui decorat fubftantiasfeparatas,d funt coelorum forma , facien- do illas beneficia cóferre mortalibus:& dixerüt amo- ré códecorareimmortalia,in quantü immortalia mo uent beneficia cóferendo mortalib?, vt amantes Dcü s cui cóplacere enituntur . Ergo amor;quo fubftátiz fe . parate amantDeum facit, vt fübftátiz feparáte bene ficia conferant;& hoc facere appellant decorare. Hec interpretatio noftralicernó fücritad menté corum, tfi eft vera & Peripatetica: Nam Alexander affcrit hos voluiflebonorumcaufam,, qui eft amor, effe in prin ciprjs . Anaxagoras autem bonum caufam facit cffi- «ientem, fiquidem omne 'agens appetitum fequens; facit omne, quod facit, Qm interpretari quid illi vo- . luerint, eft vaticinari; Sed vnumpro explorato acci- . piendá eft fuiffe aliquosante Anaxagorá;& Hermo- timumjqui voluerunteffc e aliquod principium bene- faciendi rebus cipium fadirant, vr Parmenides; & Hefiodus. Dein: de mouet quandam dubitationem, quam poftea dif- . foluere pollicetur, & dicit fed hos? authores iquo nam modo oporteat diftribuere circa id EF: quaefitü iquodeft quisprimus fit? -ipotiorin fententia vtrü ille, qui amorem effe primum principium;anille;qui . dixit mentem iliceat pofterius iudicare - Melius au tem cum Alexandro dicamus , Nam cum omries prz narrati concefferint caüfam eflicienitem ; que.eft cau . fabenefe habédires;tám qui menté,quam quiamo- rem dicunt, quarir quis:primus author faerit huius cauft ; Anaxagorasine ; vtyidetur,an Hermotimus, | &antéhuncHefiodus ; & Parmenides; poftmodum. licebit iudicare,ee dicit-feddiost-qui tétigerünt caü- fam: efliciehtem benc fe haberidi: 4 quo:ham modo. oporteat diltribuere cirexid fiquafitam. de caufa, benefaciendi, vt puta quis primus author fucrit hu iu$ caufz 4 liceat potlerius fudicare. «15606673 054 ,. Quoniait utem ey coltrdtia boni nai d leu ineJe,e;: nou folum ordo. prre et cl itiórdinatio, 123i 252321:212 51 LLGJI E3SEORTT OS quam bona, c7 turpia quáin bo- vensolie dii iilam amarem que cordia introdixiz turunque horum ulvoriguquecaua fi. 0 om RBAOGftosgeg ! Secundü expónem Expofitoris; hic Ariftotdespo. (i; qui pofucrunt principia efétiüa. plura;& contraria.Ego véro cis Alex.dicerem gréum; Ariftoteles hucuía; locutus fit de ijsqui principiisan. Dumeraruntprincipium efficiendi rc&e; & pulchre, dixiffetq; menté effe tale principiü,cü in aralibus,qbus. adeft;/hunc ordinem fortita fit, docetrurfus, iie du-. us Empe.inter principia cfüici£tia poluerit efficiés. principium malorüErgo hic Arift.ponit argumenti Empedoclisquo addu&tus Empedocles inter princi... ia efficientia pofuit principium efücréns malorü;& i Arftprohac Empedocles fententia facit. enthyme-- m3;1n quo accipit duas: ppofitiónes pro atitecedéte;. Y uet 1Qrh auté & contraria bonis t videlicet: mala ^ un.natura videbantur effe) quá propofitionem exem. Qa glo explanat,& dicit& non folü ordo, pulchrümuec? »Vtputailli, quiamorenr rerumprin- - PRIM VS. 739 quz funt bona ffed velt. i.etid 4i ordinatio, atq; tür- pet q.f.funt mala.Eft igit primapropofitio : In natu: ra funt mala,d funtcontraria bonis; Deinde accipitfe cundam propofitionem, & dicit fpluraq; fiiàla à bo- na;& turpia d honefta] Nam funt vitia plura qvirtu- tcs,cum fecederea medioplüribus fit modis quà az cederead mediü . Deindeterminido fü fpenfioné dat cófequens;& dicit 4ficálius quida] i hacrationéEm edocles-famore,atq; difcordiá itroduxit, vtvtrung; fines vtrorumq; caufa fittámor-f.bonorum;difcor dia vero malorá. Reducituraütad arte priorifücá fyllogifinus hic ;hacformá; Cóntrariorum contra riz funt cáz : Malafünt contraria bonis: Igitür malo rü cá contraria eft amori,g eft cá bonórü . Sed difcor dia'eft contraria amori;qui cftcaufa bonosa:Teitür di fcordia eft cá maloríi ; qu: fünit contraria bonis: Syl. logifimus cft conftitutus perillumlocum topicü, Con trariorum contrariz fünt;preteica &inillo,Si alterü contrariorum eft innatura;& alterüm ; Sed iti natura funt bonajquz fnt contraria malis . ! eitürimhatura funt mala:Sed dices ad quid. feruit fecuida propofiz tioq; plura fint mala quá bona;j& turpia quá honefta. Vidctur.n.propofitio- illa füpertacanea ffylloeifiio. Dicendum.cam propofitionem effe additam ad tol- lendam obiectionem. Nam poflctdici bond elle a na. tura,qri:eft perfe intentum, & honcftam fimiliter;ac malum & turpe,cum non fintperfeintenta, funt a ca fovea fortuna. Obiicit ergo Ariftoteles end funt cafu, vel fortuna effe pauca, & vt in paucioribus , qux vero funt mala, vel turpia funt plura,& vt in pluribus, ergo non funta cafü,vcla fortuna.Per hzc quz hic di cuntür,vidétur mala effe; qm perlecum dialecticum $ Sialterü contrariorüm eft m natura, & alterü:Bonüm: Dubitatio, Solutio. & malum fünt contraria :Tgiturfi bonum eftinnatu - ra, malum ctiam eritinnatura. Preterca per illud etià, quod -dicetut.6.huius videlicetbonü & malti funtite rebts ; Verü& falfum funt inmintelle&u; videtur mali efle in rébus; Infuper pillud quod cómuniter dicit; vidctur malumrefi c in natura; nam malá intenditur & Temitttygppe cum maius malum fithomicdiü quam aduiterii;& quod eft qfiq: maius: vel interdi mint In rebus;in/rerumq; natura ipfa:Ex his poffet qutsopi: nari mala cffe innatura ; & ita ficüt dat bonorum cá; itadarida eftinalorum caufa;fed c contrariorum có— uaria fintcaufe,& amorfit:caufa bonorum difcordia' erit caufa malorum: Sed: de hísquaftionibus duo ef-: fenrdifliniénda videlicerverá smalá fitin rebus; & fe-! cundó,vtrümalorum;dáfi untin rebus , fit cá contraria: eid eftbotióram;vel bon ipfum fit cá mali. Quz cá nos difputauerimus i Theologicis;hic breuibtus pu- to: éffe; dicendum: Malüm: bifariam: intelliei poffe, vio modo pro priuxtione finypliciter cuiuslibet bo ni;tamapparentius , quam exiftentis ,tam boni fim- pliciter quá boni fm qd,& fic malü eft fi mpliciterfu- gibile,qualis eft totius entispriuatio. Alio modo malü: accipit pró priüatione determinati boni: & fic mal vni cí;/veleffe pót bonü alicui, vt aque mala eft priua tio fuz formz;d eftbona ieni. Pcenáief malum patié-: u;bonumautem rci publicie:/ Sirnilitet culpa eft ma-: là viuenti,vel debenti viuere feóundumlegem . Boná vero defideráti dele&tationé?Rt hac róne malü reperi turi entib*jatq; in rerü natura ipfa. Per hec adprimá De malo c7 de ca malorum. dubitationé patet;ná malü propriuatione diee - bo". ni é privatio cuiusq; entis. Quod priuatio cüiufcüq; Suefl.fuper Metaph. D^ 49 2v entis, eft fimpliciter nihil. At fi malum accipiatür pro priuatione determinati boni», fic malum eft in rebus, &in natura . Habet.n.determinat(i fübiectum cuiin- eft:vtcoecitas,d habet animal aptum videre: licet non videat. Diluitur vero fecáda qó: cum quazrebat vtrü malum habeat caufam aliam a cá boni . Nam fi malü accipitur prima ratione,cü ipfum nihilfit;nullam pror fus obtinet cám. Atfi malumaccipitur fecunda róne, bonü cítcá malorü aliquando inquátum eftdeficiés, aliqü quo eft per accidens agens. Verbi gratiain natu ralibus corruptio aqua cft. malü aquz;& illius caufa: p accidens eft'virtus ignis agens, quz principaliter inten ditformam füam inducere in materia , p accidens aüt corruptionem aqu. Item in naturalibus monftrofitas eft malum partui , & eius caufa eft virtus feminis vt de ficiens. Similiter in voluntarijs.culpa eft malum,& eius caufa eft voluntas,qux deficita regula rationis.Simili ter pcena eft malum,fed eius cá eft princeps;vel volá- tas lcgumlatorisjintendensbonü reipublice. Quod cé non pót,nec feruari fine poena delinquentium . Quare . malorum otum;que funt in natura.cá eftbonü , aut vt deficiensaut vt agens per accidés,& ficnó oportet po - nerealteram malorum,&altéram bonorum caufam. ' pubitatio. "Kan fiquis fequatur accipiatque ad intellectum , c7 non ad e ; que Empedocles balbutiendo dixit , amorem. quidein bonorum , difcordiam autem malorum caufam e[Jc inuenict. Quare fi quifpiam dixerit Empedoclem modo quodam e: di- cere, cz primum dicere bonum;et malum principia verum ef-- férete fortaffe dixerit : Si quidem bonorum. caufa ontniuni ipfane&boman, ey malorummalm. — 000 Quoniam verba Empedoclis nó clara funt aliquis poffet dicere non effe opinionem Empedoclis, cy alte rumbonorum videlicet amorjalterum malorü videli- et difcordia caufz (int,fed cuiufdam alterius;qué non exprefsit;propterca fubdit. Nam fiquis fequatur Pf. Empedoclem 1 accipiatd; fübaudi ea , quz dicit 4 ad eius intelle&um,& non ad ea , quz balbütiendo dixit, amorem quidem bonorum,difcordiam autem malorü caufam effe inueniet F quafi dicat,fiquis fenfum dicto ri. illius excerpat, nec fimpliciter carmina fequatur; reperieticcirco Empedoclemamorem & difcordiam: inter principia pofuiffe;vt altera bonor(altera malorti cá effet effe&rix . Vocatàutébalbutire: obfcure loquii: Qin fic balbutientes loquuntur. Balbutit ergoyqi Em: Feds locutus de bono; orifit mentionem de ma- lo,etiamquia nondixit bonorumbonum, & malorum malum effe cás,fed bonorum amorem;malortidifcor- diam.Et qih aliqui voluerunt primos, qui dixerüt duo effe principia ;alterü bonorum ; alterum malor(i, fuiffe: de fchola Pythagoricorü,vt Plato fentit;quafi refellen dohoc,quod hi dicunt, fubdit 4 Quarefi quifpiam di- xerit Empedoclem modo quodi, & dicere, & primü -fantealios £ dicerebonum ; & malum principia rerü effe,re&c fortaffe dixerit: S1 quidem] apud Empedo- clé foium bonorum cá eftipfum bonüjvidcdlicet amor: j& malorum malum] .f.difcordia. "rhe Pytha- gorici fuerunt primi . Sic igitur licct Empedocles quo ad verba dixitamorem & difcordiam effe principia ma. lorum, & bonorum ,tamen voluit dicere bonorum bonum, & malorum malum effe principium. Sed.có- trahoc, quod Empedocles dicit , quifpiam occurret, qi non omnium bonorum caufa eftipfum bons nec omnium malorumipfum malum. Nam corruptionis MECCE- T A^p H' Y* S- I^ Cn A8 mundi caufa eft amor, Cum.n.eletmenta ab amore con iunguntur , mundus interit . Generationis vero caufa eft difcordia Nam cum clementa a difcordia feparan tur; mundus generatur .. Sed de hacqueftione aduer fus Empedoclem pofterius diflerendum. Hi igitur,ut diximus, ez ufque ad boc duas caufas tetige- vunt cz materiam , ez unde motus , ut diximus in ijs, que de natura , obfcure tamen , e? non manifc[le , fcd ut in pugna inexercitati faciunt : Etenim illi circieuntes perJepe accom moda£os i&us inferunt . Verum neque illi a. fcientia,neque bi uidentur fcientes dicere , que dicunt . Fere.n.ijs nequaquam uti uidentur , nifl parum .—— Cum narráflet opiniones , nunc vult demonftrare infüflicientiam earum,& primo narrat víque quo ve- nerunt ad caufas , &ad quot;& dicitfHiigitur .i.Em pedocles , Anaxagoras;Hermotimus , item & ex poe- tis Hefiodus , & Parmenides, vt Alexander exponit , &41vt diximus,& vfqueadhoc duas caufastetigerunt, & máteriam; & vnde motus J- .i.& principium efficiés f vtdiximusinijs, quz de natura ) Ibi.n.dictü eft hos philofophos fuiffe; qui de quatuor caufarü generibus péruenerunt ad duo .tantum genera.f. materiam & cf- ficientem . Deinde afsignat modum , quo hi philofo phi peruenerunt adhac caufarum genera;& dicitjOb fcuretàmen; & non manifeftey .f:ad hec duo gencra peruenerunt; Quoniam, vt Expofitorinquit;non ex- primebant;ad quz genera caufarum reducuntur ea, quz peincipia ipfidicunt. Empedocles.n.tantum re- rum principia effe dicebat quatuor clementa, & amo rem;atquedifcordiam,vtrum vero clementa fint ma- teria::& amor; & difcordia caufa:cffe&rix ,non ex- prefsit. Similiter Anaxagoras dicebat fimilaria , atque mentemeffererum principia j fed fitne mens effectrix caufa , fimilaria vero materia; aut e contrario,non ex- plicauit;vcl fortaffe partehac f Obfcure tamen; Inci-- pit narrare opinantium infüfhiciétiam, & eft cp id pau lulumjad quod de principijs peruenerunt,fit obfcure, acamphibologicetraditum. Nam cum plura princi- pia-poftterint; non eft apertum fint:ne omnia in eodé d degna nom trádidere 4 Et.n.illi- .inexerci mre 1S0 OO AMIEISUS 94 wi) 4194 JD Ju. 4i I A 5 ' tati in remilitari 4 circüagitatit .f.ab hoftibus fperfz- hoc — ———— ———— A Ó iss [ H Alexá. rft boc ad cas/4" F.oefficianem- LIBER hoc eft raro &a cafu.Non.n.cá reddunt cás eorum, d tradunt atq; fiunt , vtütur pro medio aliqua caufa ex ijs, quasinuenerunt, Per qui patet eosnon cogno- "uiffe vt caufas ea , qu: pofuerunt caufas, alioqui illis vfi effentin demonftrando,& in reddendis caufis oni nium eorum , qua: fiunt, , Ram c Anaxagoras artificialiter utitur mente ad mune di facturam . Et cum dubitat quam ob caufam ex necefüitate efl , tunc trabit tpfam . Yn ceteris uero queuis magis ut caus ['5corum , que fiunt j mentem , afiignat. Cum dixiffet philofophos perueniffe ad duo gene- ra caufarum , compulfos a Veritate, non ex peritia lo- gice , & afsignaffet caufam , quoniam eis perparum Vrantur in ijs qua fiunt, velin ijs , quorum caufas red ' dunt, nunchoc ita effe oftendit, & primo de Anaxa- Bora , nam Anaxagoras , qui ponit mentem caufam agentem, non vütur métein omnibus | qu fiunt, fed folum in fatura mundi, in fa&uris autem ceterarum rerum magis vtitur alijs caufis d mente, & dicit. Ná & Anaxagoras artificialiter vtitur mente ad mundi fa &uram,& cum dubitat] & quzritiquam ob caufam? mundus 1 exnecefiitate eft F-f-produ&us , & coditus itunctrahitipfam Y f. mentem pro caufa, afferens ex menteipfa f&tá effe 4 Tn ca teris vero )-f.rebus f que V5 magis vt caufas corum quae fiuntafsignant quàm mentem j & fic venerunt.ad mentem , Qp fitagens cá, & tamen non vtuntur mente in omnibus quz fiunt, fed folum in fa&ura mundi. Quare perparum vtun- tur caufis, ad quas peruenerunt. Et fignanter dixit Anaxagoramin fa&tura mundiartificialiter effe víum mente, quoniam ex arte logicz fcimus mundifa&o-- rem non uh efle nifi mentem . Nam per diuifioné, quam didicit inlogica , deuenitad dicendum caufam mundi effe mentem, & diuifio cft talis, Omnequod fit; aut fitab agente incorporco abfoluto a materia, aut ab agente corporeo permixto matcriz : Mundus fieri non pótab agentecorporco materi CÓcreto,qa necab eleméto necab elemétato :IAgit fitagéte incor porco abíoluto a materia.Quare fitab i pía méte.Ana Xagoras erga motus ac]logica ratione midi fa&uram tradit effea mente , Et fic recte Ariftotelcsait Anaxa.. goram vfum effeartificialiter mente ad mundi factu. ram. Anaxagorasergo puenitin artificialiterad.duo genera caufarum, fed ad dicendum mentem effe cau Íam mundi ex arte dixit. Vel fortafle clarius dicere poffumus Anaxagoram vfüm cffe mentead mundi fa E dep ees intelligere » quód Anaxago ras volueritfolam mundi fa&uram ei ifici quoniam cx mente, ceterarum autem dne tionesnó effe artificiales, fed ex caufis naturaliter cau fantibus. Vlterius animaduerte in fcriptura Alexan- drificlegi- Nam & Anaxagoras machina vtitur men tead mundi facturam;perinde atque dirs in fcena poe t? t porro Anaxagoram mente quafi machina vti di Ut; Vt folentin trageediis dii ex machina in auxilium laborantium produci ,fic exponit Alexander, innuit Alexander An axagoram vfum effe mente pro caufa, non quidem pro fola caufa, fed pro suviliari caufa , vel pro füppletoria caufa ; dando intelligere, quód fecundum Anaxagoram fit alia mundi caufa, Ícd mens fitin auxilium illius. Sicut Dij irt fcenisin- troducuntur, vt caufz auxiliares laborantium In fcri Pura vero noftri codicis hzc verba non reperi. Perq PRIM V S. 41 Et Empedocles plus quidem ifto caufis utitur : fed tii nec ufficienter (nec in bis reperit quod fequitur, nec in bis inueni tr, quod coce[Jiam eft. 1n multis.n.apud eum amor quidz di- f&regat.difcordia uero congregat. Nam cum uniuer[im quis dé per difcordia in elementa diflinguitur ,tunc Ignis , atque ceterorum. elementorum unumquodque congregatur.Sed cii per amorem in ipfum. unum iterum congregantur , tunc ip- fe partes ex unoquoque rurfus difzregentur neceffeeft. Cum declaraffet Anaxagoram perparum vfum cf- fe caufis , ad quas peruenit, nunc exponit Empedo- clem vfum effe caufis jin quas peruenit jin pluribus, non tamen in omnibusijs, qua fiunt, & dicit Et Em pedocles magis quidem].i.in pluribus 1 quàm ille?..f: Anaxagoras 1 caufis) quas ponit fvtitur]- dixitin plu ribus, quoniam nonin omnibus fa&tibilibus. Nam clementa funt generabilia , & corruptibilia, &amor, & difcordia fimiliter, quz tamen non fiunt ex hifmet caulis vidclicetex elementis , & ab amore, & difcor- dia. Etficnonin omnibus caufis, quas inuenit, vtitur, fed folumin mixtis ex pluribus : vtin generatione mü di, & ingeneratione cuiufcunque particularis mixti; Sed contra obijcit primojquia non fufficienter,& Ex- pofitorexponit g non füfficienter huiufmodi caufas tradat, quoniam vtiturcis quafi proloquiis per feno tis, quz non font perfenota. Vt inaufcultatoriis eft explicatum , dum.f.füpponebat quafi per fe notá , di- Ícordiam diffinito vno tempore dominari clemen- tis altero vero diffinito determinatioue amorem . . Hec.n.quafi proloquia fupponens mentitur quoniá non funtproloquia. Ego vero dico cp Ariftoteles con tra obiiciat, primo quia non fufficienter. Nam Vt Alexander exponit, non abundeEmpedocles eas cau fas vfurpauir. Quoniam non in omnibus generabili- bus, & corruptibilibus: Sed folum in mixtis , non au. tem in fimplicibus , quz füntamor , & difcordia , & quatuor elementa , & hoc dicit 4 fed tamen nec fuffiz cienter E f.in omnibus, quz fiunt , caufis,quas inue-- Dit, votur , cum foclum in mixtis, & non in fimplici- bus. Secundo obiicit, quoniam 1 nec in iis? Á.gene- rabilibus & corrvptibilibus quorum caufas afsiéslat invenitur P id.f. 5 quod 1 ab eis iconceffum elt F .i, id, quod concedunt in fua pofitione.In fua.n.pofitio nevoluntamorem cffe caufam congregationis,quam appellant generationem : difcordiá vero effe caufam fcgregationis, quam vocant corruptionem. Modo hoc non eft verum , quoniam in aliquibus difcordia per ipfum non magis ícgregationis , d congregationis elt caufa. Similiteramorin quibufdam non magis có- gregationis caufa eft , d fegregationis Quódautem itafit, do&e Alexander exponit;quoniam cum vniucr fum in gencratione máüdi , a difcordia cx vno difsidet, in clementa diuidituráue ac ferungitur, tunc priftine cuiufque clementi partes, quz in corruptione mun- di confu crant ( Sic.n.omnia erant vnum )quzfi- milares funt, in idem congregantur , & concrefcunt. Vtputa partes ienis inignem, & pari ratione aeris in aerem , &ficdefinerlis , qua quidem ratione difcor- dia peripfum non magis fegregationis d cógrcgatio- nis eft caufa , quippe quz difgreget elementa, & con- Sreget partes cuiufque clemétiin vnoquoque elemen to. Rurfüsamorin corruptione mundi, cum eadem Corpora , & elementa concernit, &in vnum cogit;pri mum ipfa diuidit , & in particulas Íecat, difcernitQue; Suefl.fuper Mctaph. D-—5 42 $1 | Neque.n.integra & fingula feparatim exiftentia fiunt id, cuius author eftamor . Nam mutuo cótactuetiam . in difcordia effent in vno fed confunduntur inter fc. Quareamor non magis congregationis, Qj fegregatio- nis caufa eflevidetur "quippe cum incorruptione mü di congreget elementa ipfa , & diuidat partes; vt poí- fint ree permifceriin vnum . Recte ergo dicit Arifto teles 4 nec in his - ..generabilibus , & corruptibilibus - inuenitur, quod conceflum eft? ab eis.f.ideft nec Empedocles eft fibi conftans : cum dicatamorem effe caufam congregationis, qui tamen in corruptione mü di non magis congregationis , quam fcgregationis cau fa fit : & difcordiam caufam fegregationis , quein ge neratione mundi non magis fegregationis, quam con- gregationis caufa eft , dicit 4 In multis enimj puta in omnibus elemétis fapud eum J .i.apud Empedoclem $amor quidem difgregat Jf. partes cuiufque elemen- ti; vt confüfio commodius fiatin corruptione mundi: & ficnon magis congregationis, quam fegregationis caufa eft amor 4 difcordia vero congregat jf. partes cuiufque elementi , vt diftin&tio re&ius fiat in genera- tionemundi:& fic dif. ordia non magis difgregatio- nisquam congregationis caufa cft, & hacc duo,que di xit, exponit, & dicit nam cum vniuerfum quidem; in generationefui | per difcordiam in elementa diftin guitur , tunc ignis, atque ceterorum clementorü vnü- quodq; t in fuis partibus f. fimilaribus fcongregatury- vtelementum.f.cuadat in fuamintegritatem Sedjin corruptione mundi 4 cum per amoremin ipfum vn :fin chaos f congregantur iterum tunc ipfe partes j f. fimilares cuiufque elementi 4 ex vnoquoque;-f.cle- mento 4 rurfus difgregentur , necefle cft] vt vidclicet mifcella fier pofsit fecundum fingulas partes , que re &efit cum quodlibet vnius tanget quodlibet alterius. Empedocles igitur primus preter ueteres diuifam banc caufam attulit , non unum principium motus faciens, fcd tum diuerfa , tum contraria . Preterca primus etiam ea,que qua tuor elementa dicuntur , in f[becie materie fecit . Non tamen ut quatuor , fd ut duobus utitur folis , igne quidem per fe, op palttis autem , ut una natura C7 aere, e terra , cy aqua. 1d autem ipfum ex eius carminibus contemplando quifpiam fu- inet . Hic igitur uti diximus [ic c7 tot principia dixit effc. Recolligit nunc opinionem Empedoclis, vtinnuat qux propria ipfe dixerit preter veteres, etiam vt de- . monítret Empedoclem fufficientius ceteris dixiffe , & refumit duo , quz dixit , brevibus , quorum primü eft, - vt principium vnde motus feceturin duo diuerfa ; & contraria , & dicit 4 Empedocles igitur primus przeter veteres ) .i.fupra captum veterum philofophorü Shác caufam L.1. 4 efficientem diuifam attulit, non vnum & idem 1 principium motus P fcilicet quod eft efficiés 1 faciens , fed tum diuerfa , tum contraria -- videlicet amorem, & difcordiam . Que non tantum funt diuer fe , fed vel contrarie , Hoc eft primum. Secundum yero pin genere caufze materialis fint quatuor elemen ta, & dicit 4 praterea primus etiam ea ,que quatuor - elementa dicuntur, in fpecie materie feaiti- Vel fecü- dum eft, qj primus ipfe dixit ca effe quatuor , que ai- cuntur elementa , vt in fpecie materiz.i.quoniam re- ferunt fpeciem. materiv in rebus componendis , non - tamcnillis vtquatuor,fed vt duobus vfus eft & fic ea; ' qua vt materia funt, primo dixit quatuor effe; dein- ' depro duobus víus eft , quoniam vt Alexander expo- ME TA pP:H Y S.1 CAE nit, Empedocles quatuor-clementis , quibus vfus eft in materiz fpecie nó parem honorem tribuiffe fertur, fedigni tanquam pollentiori & eminentiori cetera op pofuiffe, Vt tria elementa fit vna natura quzdá & qua- fi vnum elementum, ignis vero alterum. Vt patere di- citex ipfius carminibus. Nam Empedocles philofo- phiam carminibus fcripfit dicit 4 non tamcn vt qua- tuor? .f.elementis, ac materiis illis jvtitur; fed vtduo bus folis. Igne quidé perfe] .f.vt vno clem ento,vnad; materia 4 oppofitis autem ? videlicet 4& terra, & aqua, & acre, vt vna natura -.i.vt materia vnius naturz,hoc eft pro altéro elemento . Ergo etiam cx parte materie pofuit quafi duo principia fId autem ipfum ex eius car minibus contemplando fumet quifpiam Inueniet.n. in eius carminibus omnia hec, quz Ariftoteles ciat- tribuit, vel fortaffe per id intelligit hoc vltimum , (ed vtcunquefint , omnia reperiunturin eius carminibus. Expofitor laborat circa verba propter differentiá tran- (lationum , fed in textu noftii codicis nulla eft difficul tas,demum epilogat; & dicit hic igitur] .f-Empedo- cles vti diximusfic , & tot principia dixit effe.) Leucippus autem. e focius ipfius Democritus elementa quidem plenum , ey uacuum e[fe aiunt, ut ens quidem illud;ut non ens uero boc aferentes. Sed borum plenum quidem «c fo lidum ens , uacuum ucro ac rarum , non ens . quapropter c7 id quod et, inquiunt , non magis quam id , quod non ef, effc. quoniam neque uacuum minus quam corpus esl. bec autem. caufas eorum , que [unt , ut materiam c[Jc aiunt. Hic Leucippi & Democriti fentétiam de principiis materialibus commemorat, & duo facit , quia primo eam exponit aperte, deinde:in textibus fequentibus quo difcrepentab aliis, aut cum ipfis confentiant, de- clarat: pro intelle&u veroopinionis fupponédum cft, vt Alcxander ait, Leucippum & Democritum afleruif- fccorpora naturalia omnia componi ex atomis , quz funtindiuifibilia quedam corpora: quz prz fua nimia paruitatejin paruiora nequaquam diuidi poflunt.Quia . vero indiuifibile additum indiuifibili non facit maius, & Ynumquodque corpus paturale cft maius, vel minus refpectualterius ; ad feruandam in corporibus natura libus maioritatem;ac minoritatem intcr atomos,quas plenum appellabant, uacuüm interponcbátin aliquo corporenaturali maius ; inaliquo minus. Igitur omne naturale corpus voluerunt conftitui cx pleno.i.atomis, & ex vacuo nter atomosinterpofito. Quod autem ex atomis vrumquodque naturale corpus conftet, ex eo patet, quoniam vnumquodque totum ex fuis primis partibus refultat. Et cum prima corporü naturalium partes fint atomi , cumin priores minorcs diuidi non pofsint. & corpus naturale vnümquodque fittotum, ht , vt vnumquodque corpus paturaleconflet cx ato- mis , tanquam cx primis partibus, & tanquam cx ple- n0 ; & ex vacuo;quod intei atomos collocatur,vt cor pus naturale refultet ex atomis aliquando maius, non nunquam minus . & etiam , Vt per uacuum interpofi- tum ligeturatomus cum atomo . Id autem quod dece pit tales philofophos, eft;jquoniam licet omne corpus naturale; quo di totum fimilare,conftet atomis,quz Ariftoteles appellat minima naturalia, tamen quo eft totum effentiale , atque difsimilare,vtputa animal,vel firps; autmixtum , id genus oportet conftare ex ma- teria prima ; & forma prima , tanquam ex primis;ac re motilsimis partibus, & exquatuor elementis tanquam ex pro- WxtHAXVOV, — 7 ori godX T? Xtvov TOJj 00 pa Toc. Expo opinionis. Democriti; € Leucippi. ] | | | | NRRRCRRRRRPRRRPPERRRRRTIRINEUNSL MM aEEDEBEMEENEBEN uim AER LIBER €x propinquioribus partibus , & ex partibus fimilia ribus membrorum officialium, tanquam ex partibus adhuc propioribus , & cx membris officialibus tan- quam ex proximis partibus: Iuxta eum ordinem ac rationem ,quos explicauit Ariftoteles inlibris de ftir pibus , & deanimalibus. Ergo decepti funtquoniam licetomne naturale corpus conítet ex atomis , tand ex primis partibus fimilaribus , hoc eft verü quo cor- pus naturale eft totum fimilare: non autem alijs ra- tionibus. Sed redeamus ad opinionem , Democritus igitur & Leucippus cuiufq; corporis naturalis magni- tudinem copftare dixerunt ex atomis , quas plenum Vocabant , quód replerent indiuifibilia fpatia , & ex quibufdam fpatijs vacuis inter atomos interiacenti- Us , qui pori.1.meatus dicuntur tum , vt corporum naturalium aliquod fit maius;aliquod fit minus,tum Vtligeturatomus cum atomo ad vnitatem conftitu- tionis, dicit igitur Ariftoteles 1 Leucippus autem , & fociusipfius Democritus elementa quidem idcft ma terialia principia 4 plenum ? ideft atomos f& vacuüt -i.fpatiola, que pori.i.meatus dicuntur, inter atomos iacentes 1 efle aunt? tum vt naturalium corporum aliquod fit maius j aliquod minus , tim vt atomi li- genturad vnitatem compofitionis 4 vtens quidemil Tud E .f.plenum , quod eft atomus ivt non ens vero. hoc]? f. vacuum, meatus videlicetinteriacens , Etex- plicás quid per illud,quidue per hoc intellexerint füb- dit 1fed horum plenum, ac folidum F-ratomi ipfi iens, vacuum vero? i. fpatiola, meatus videlicetin- teriacentes fnon ens? ex his dedücit duo, quorum primum eft , vtnullum naturale corpus fit magis ple- Dumquam uacuum, qnoniam in vnoquoquetali tot funtatomi, quas vocatplenum , quot meatus; quos: vocat vacuum , vt Alexander exponit, vnde Ariftote les dicit 4 quapropter & id quod eft )-.i.omne corpus maturale non magis inquiunt effe? .i.non magis di- cunthabere Je pleno fquam id, quod non eft i.quà de vacuo 4 quoniam neque ] in aliquo.f.corpore na- turali f vacuum minus elt quam corpus ]- i.quam ple num, corpus.n.vocatplenü . Quia igiturin omni cor pore naturali tot funtatomi, quot meatus , dixerunt | nullum corpusnaturale effe magis plenum quam va- cuum. Deindeinfert fecundum , q» hac.f.vacuum & p'enum folam caufam materialem exiftimabant, qua tenus ex his omne corpus naturale conftareautumát. Eft.n.di&um ab eis omne corpus naturale cóftare ex atomis, quas plenum vocantj& ex mcatibus inter ato mos iacentibus, quos vocantinane, fiue vacuum & dicit f hecaüt t fvacuü ,& plenum 4 caufas eorum, quz fünt , vt materiam effeaiunt ?- hoc eft feciindum : Atque ut illi, qui unum fubiectam fubflantiam faciunt, ce tera ipfius affectibus generant , rarum ac denfum principia affediuum ipforum ponentes , flc quoque bi differentias ipfas ceterorum caufas ejfe dicunt . ^ .., Hic oftendit in quibus, & quot Democritus & I.eu CIppus confentiunt cum aliis quouemodo ab eis di- repent;hoc.n.erat fecundum , vt Alexander annota Uwi5& exponitDemocritum ac Leucippus , cum alijs conéntire,vt Alex. innuit,cp nec; hi , neq; illi vtcbant €ücrentecaufa pro rerum naturalium Beneratione, .Ramilli veteres duabus affectionibus materialis caufz ad generationé rerí iuuabantur, vt qui cetera rarita-- d te& denfitate materiz generabant. hi auté tribus vi-- PRIM V S. |43 delicetfigura;ordine;& fitu;dicit 1Atq; vtilli-.f.vete- res philofophi f qui vnüj .f.principiü materiale videli cet 1fubiectam fubftantiá faciunt? nó vtentes efücien tc caufa 1 csetera )- f. corpora naturalia 4 generant]-.i. generari dicunt 1 ipfius - vnius materiz 4 affe&tibus? f primis,loco efüicientis caufie rarum ac denfum pria cipia affe&uum ipforum P .i.formarum & compofito rum pofteriorum 1 ponentes - non quidem, vt fint cau fe eficientes, fed vice caufarum efficientium. Nam & jpfa ctiam affe&iones materiz funt ffic quoque hi dif- ferentias ipfas) .f. tres videlicet figuram;ordinem , & fitum 4 ceterorum ] quz gencrantur.f; 4 caufas efle di cunt -non efüicientes , fed loco cfficientium . Nam he tres differentia: funt affe&iones materierum,quas po- nunt, ficut rarum & denfum affectiones eius materis, quam veteres pofuerunt. Quareconuenientia eft, q; nec veteres,nec hi vtuntur efliciente caufa pro gene- rationibus rerum , fed affe&ionibus materierum,quas ponunt:(imul cum hac conuenientia patct eorum dif- ferentia; Ná veteres vtuntur duabus materiz affe&io-- nibus,raro videlicetac denfo,hi autem tribus differen tiis ordinejfigura;ac fitu. Quo vero adrem ipfam atti- net veteres,qui pofuerunt unum corpus materiam vi-- delicetaut aerem;aut ignem,aut medium horum , aut aliquod tale, vtebantur raritate, & denfitate,vt primis illius materiz pafsionibus, & ut principiis ceterorum affc&tuum polteriorum, qui generantur.Nam acrqué ponunt materiam, cum rarefitytranfitinignem , cum condenfatur,euadit aqua . Propterea dicit f rarum & denfüm principia affe&uum ipforum FÍ.pofteriorum iponentes? quia czterz formz naturales variatione 3 earum primarum fiütin materia. Similitcrhi tres dif- ferentias afsignatas in atomis,& mcatibus,caufas rerü effe volunt,quatenus váriationibusillarum trium om nia generantur . Alexander narrat inucniri in codici- Dus gracis aliam fcripturam , quz talis cft 4 & vt ma- thematicorum, eodem modo & ift vbi dicit, fi hec fcriptura recte fc habet , Platonem innuere quoniam vtille generationem corporum ex mathematicis fecü: dum difcrimina , & multitudinem triangulorum diffe rentias corporum gignebatjfic & ifti fecundum difti mina figurarum primorum catera ex cis generabant. Has tamen tres ejfe inquiunt figuram,ez ordinem , cz fi- tum po[itioné.differre.n.aiunt id quod e[L, rhysbmo,cz diatbi eC trope folum.borum uero rbyshmus figura cfl diatbige ucro ordo,at troppe fitus pofftio. Nà A quidem ab N figura, ARN autem ab ipfo NA ordine,Z uero abN fitu pofitione. Explicat nunc illatres differentias quibus utuntur Democritus & Leucippus ad generationes rerum di- uerfas loco agentium;& dicit Has tamen 1f. differen tias, quibus vtuntur ad ecnerationes rerum div erfas, locoagentium 4 trcs effe inquiunt 1 videlicet i&figu ram ) fecundum quam aliquod eorum,quz generan- tur, eftangularc , aliquod circulare , aliquod rectum i&ordinem .f. fecundum prius & pofterius 4 & po- fitionem j- fm ante& retro,dextrum & finiftrum fur fum & deorfum.Cuius rationem affert, & dicit 4 differ: re.n.aiunt id,qd eft 1. i.alterü ens ab altero 4 rhythmor i. fluxu Ídiathece t .iiconta&u Í&trope folum? .i.có uerfione;vt fit maior hec,rhythmo,diathece, trope dif fcrt ens ab altero ente ; fed 6 gura cft rhythmus : ordo eft diathece fitus eft tropc. Igitur ens differt ab ente fi- gura;ordine,& fitu, Primo ergo ponit maiorem , cum 44 dicit 4 differre.n.id, quod eft? aiunt rhythmo,diathe- ce,& trope, deinde affert minorem , & dicit horum vero figura eft rhythmus] .de fiuxus quidam puncti vellinez, velfuperficiei $ordo uero contactus - quo vnum contiguum eft alteri;atque dencepicium 4at po fitio eft ftrope )-i.conuerfio; qua partes conuertü- tur fecundum alium , atquc aliii modum.cum.n.caput eft furfum,& pedes deorfum eft unus fitus, vtin homi ne,cum vero contra, eft alius fitus,vtin planta,vbi ca- puteft deorfum .f. radices;pedes.f. rami furfum . ergo fitus eft conuerfio.Quarc ens differtab ente figura, or dine,& pofitione.Quare ficut ill antiqui dupli affectu raro & denfo vtebantur ad generationem omnium po fteriorum affe&uum, fic ifti utuntur tribus differentijs figuraordine,& pofitione. Deinde per exemplain li teris oftenditaliqua differre figura, aliqua ordine;ali- qua pofitione, vt exponatipfam maiorem,& dicitfNá aquidemabn differt figura F prout vtalia figura ell ip fius ajalia ipfius n. f AN autem abipfo NA ordine?ná in AN aliter ordinantur a,& n,& aliterin nafN ab Zt i. ab n greco differt f pofitione F nam inz ponuntur tres linez , vel tres ieu continuz , & iti N ipfo tres alie,nonautem eodem modo ponuntur, idco differüt fitu. Quare Democritus & Leucippus pro diuerfa re- rum generatione non utuntur agente caufafed his tr1 bus materierum , quas ponunt diflerentiis : Sic alij denfo & raro , quz funt prime dilferentiz eius mate-. riz,quam ponunt. De motu uero unde , aut quonam pacto in[it rebus , cz bi ueluti ceteri inertia omiferunt. De duabus igitur caufis,ut dis ximus,coufque a prioribus qu«efitum fuiffe uidetur. Cum narraflet quomodo Leucippus ;& Democri-: tus confentiant , cum alijs, & in quo,nunc exponit de- fecum Democriti & Leucippi,& aliorum,qui ponüt: rarum & den(üm . Vbi accipiendum rebus naturalibus: nontantum inefle generationem,& corruptionem,fed motum videlicet fecundum locum , alterationem , & auctionem,loquens igitur de Leucippo,& Democri- to, qui alternis impulfibus atomos moueri cenfebant,; manci videntur , quia non explicarunt vnde motus na- tifülis proficifceretur.Nam motus , qui fit alternis im. pulfibus,violentus eft, qui motu naturali pollerior eft. Ergo oportuit eos afferre caufam motus naturalis , & violentiquam non afsignarunt. Vndedicit(Demo- tu vero ? (naturali, & violento,quibus atomi mouen: tur, & corpora, quz ex atomis conftant 1 vnde ,aut quonam pacto infit rcbus F.i.atomis , ac corporibus, * que conítant ex atomis 4 & hi Ff. Democritus, & Leu cippus 4 vcluti cateri )..f: qui vtuntur raro , & denío pro caufis generationum 4 inertia omiferunt]- quoniá ne illorum quidem quifpiam caufam reddit motus in corporibus naturalibus.Ergo Democritus, & Leucip - pus ficuti alij funt diminuti. Seddicesatomisinelle motum vi grauitatis;aut leuitatis, quoniam aliz funtle uesalie graues. Contra obijcit Alexander,nam par- tes indiuiduz, ex quibus conftat queque atomus , ex- pertes funt grauitatis,atque lcuitatis.Vt tertio libro de colo demonftrauit. ergo tota atomus. non.n.ex non grauibus,vel ex non leuibus graue, autleue effe poteft. Tunc epilogat , & dicit 4 de duabusigitur cin sea teriali fcilicet & efficiente 4 vt diximus,eoufq; a prio- ribus quafitü fuiffe videtur. F De materiali quidem di &um eft ab omnibus fere,fed de caufa mouente di&ü eíta quibufdam, MCOE T A PH Y SICH CAPVT TERTIVM PITHAGORI- corum opinio de principiis rerum. NT E R autem bos , e ante bos bi , qui Pytbagorici uo« cantur , primi tangentes mathematica , ea auxere , eue tritique in ipfis corum principia, entium omnium principia effe pof uerunt. Narrauit hucufque opiniones philofophorum na- turaliam;qui rerü naturalium principia corporea effe pofüerunt: nunctranfit ad opinionem mathematico- rum;qui rerum naturali principia afferunt effeincor- porea, qui prima etiam principia rerum mathematica rum, prima principia rerum naturalium efle tradunt, & dicit f inter autem hos Ff. Democritum & Leucip um, hoc cft inter tempora Democriti, & Leucippi j& ante hos].f.& ante tempora Democriti, & Leucip pi Í hi,qui Pythagorici vocantur] quafi dicat qui Py- thagorici vocantur , quorum aliqui fuerunt contem- poranei Democrito ac Leucippo, aliqui priores . Aut aliter cum dicit, Inter autem hos, & ante hos non folü de Democrito;& Lcucippo loquitur,fed etiam de cü- Gis connumeratis phyficis,qui partim ante Democri tum & Leucippum, partim cum ipfis floruerunt . Vel potius quoniam ipfe Pythagoras Democrito & Leu- - cippo tate paulo füperior fuit , cuius multi auditores cum his floruerunt , idco dicit f inter autem hos P .f. Leucippum & Democritum.i.inter tempora horum, &referthocad difcipulos pythagorz , qui fuerunt cá Denocrito,& Leucippo contéporanci 1& ante hos ..Leucippum,& Democritum;& refert hocad ipfum. Pythagoram;qui fuit etate paulo fuperiorihi qui Py thagorici vocantur, primi tangentes mathematicag fiue mathemata 4 ea auxere-- Non enim folum mae. themata primi tetigere;fed etiam auxere, ac locuple- tarunt, Expofitor autem legit verbum rpoi25v pro- duxerunt.i.primi introduxerunt mathemata , melius autem legendum eft auxerunt,nam Pythagoriciinue nerunt mathemata,& auxerunt. Dcinde expiicat opi nionem , & caufam opinionis , & dicit 1 enutritiq; in ipfis f. mathematicis,quz primi inuenere;& auxe- re ieorum j- .f. mathematicorum 41 principia] vide- licet numeros;qui principia funt rerum mathematica rum 4 entium omniü principia effe pofuerunt - Quo vero ad Pythagoricos attinet; due fuerunt philofophá uum fe&z, aliaeorum , qui inIonia Graci regione philofophati funt,& illi a Thalete Milefio principium dJumpferunt;vt di&um eft:alia eorum;qui philofopha tifuntin Italia; ca videlicetin regione,quz olim ma- gna Gracia dicebatur,nunc Apulia , & Calabria, quo rum princeps fuit Pythagoras Samiusex Samo gra cic Infula, qui apud Ctotoniatas philofophatus eft:& hi dicuntur aliquando Pytha gorici;aliquando Italici. Et quia horum aliqui füerunt intertempora Demo- criti& Leucippi, aliqui vero ante,ideo J inter autem hos dixit f & antehos p & cum dixit icnutritique in ipfis tetigit caufam,quare ea , quz pofueruntpri- na rerum. mathematicarum principia , eadem ipfa pofüerunt entium omnium principia, caufa eft, quia erant nutritiin ftudiis rerum mathematicarum, quo- niam confüeuerunt homines ad ea,quz nouerüt, om niaquz imquirunt, aut pertraant,reducere:& per ea indicare.Hacratione homines quidam noflrz ztatis tam infcribendo;quam in difputando , quam in con- fabulando omnia reducunt ad metaphyficam,quo.- niam - - FECHA MGR TUTTI uL PT NP Intuey; oeai- TtS intuentes, LIBER niam in eatantum funt nutriti; Hinc nonnullorum Ícribentium in naturali philofophia ; quefita omnia, ad metaphyficam attinengjlij in logica fcribentes fi- militer faciunt. Nam , vtfAriftotcles inquit in Ethicis authoritàte Hefiodi, quas quifpiam nouerit artes , in eis verfatur,& magnam fui temporis partem cófumit. Mathematum vero principia vt poftea dicemus , funt ipfi numeri , & natura primi pcripfos , quoniam alia cx appofitione funt,magnitudines.n.pofitionem prz fumpferunt.Quia igitur numeri mathematum fünt pri- ma principia, hos cofdem entium omnium principia effeautumant. Quoniam autein numeri his priores funt natura; einn meris magis uidebatur eis contemplari fimilitudines multas corum, qu. funt,c» fiunt , quam in igne , cz terra , e aqua fiquidem numerorum affe&us quidem talis c& iuffitia,alius ue Yo talis anima,atque mens alius autem talis tempus,cz cetc- rorum fere quifque [militer. Ynfuper cz affcttus concentuum in numeris intueri, ac vationes: quia itaque cetera quidem nu meris uidebantur [fimilia eTe in omnibus , que funt fecundum naturam , C7 nteri prinii , atque ante omnem natura funt, numerorum elementa , entium omnium cleméta e[fe putavit: totumque coelum concentum ac numerum effe , quando e quecunq; in numeris , € concentibus oflendere poterant , ad et gantes,accommodabant, Va fYrtig, celi affectus , ac partes ez ad uniuerfum totumbec ageres. Hic textus füfpenfiuus eft vfque ibi iNumerorum elementa coptinuatiovero eft; c cum Ariftoteles nar raflet opinionem Pythagoricorum, & caufam cur ita: opinatifint, nuncafsignat rationem eorum.Nam cau. faquam afSignavit , eft prater rem, at nunc afsignat ra: tiones,que fünt ad rem.Quarum prima eft ; Prima fünt principtajin pofterioribus.n,diétum eftidem effe primü ,& principium.Sed numcrus eft natura prior ceteris om nibus que in mathematica, & quein natura funt.Igitur: numeri füntomnium rerum principia , derationetágit minorem cum di&ione füípenfiua 4 quoniam F& dicit iquoniam autem numeri --his.f.rebus mathematicis;& naturalibus 4 nature funt priores -conclufio ponetur, vbitermi nabiturfufpenfio: Alexander quoad ipfa ver- ba attinet , ait, Dictionem commodius fefe habere fi pro 1autem j- fübftitneretur f enim adhnc modum iquoniam enim rebus numeri natura priores funt & reliqua , Qu correptio non multum refert , nümeros vero omni natura; cünctifque rebus naturalibus prio-: res efle rati funt. Pythagorici; qnoniam vt Alexinder füppleui t,nulla respoteft-effe fine numero, fed neque cognofci quidemomuino; At numeri (ine aliiscogno- ci poffunt . Hac rationenumeros omni natura ,cun- &ifque rebus naturalibuspriores eff. erati funt, & fic pa tet minor.. Secunda veroratio fic componitur ;Eaj;in quibusaápparent magis fimilitudines rerum, qu fiunt; aostinmpisinip ra eorum , quz'fiuft.paret , qi femper in principijs eft .omne;quodft, fimilitudinem fui principij : Numeri untca, in quibus videntur effe magisfimilitudines co- rum; quz fiunt, quam. in elementis corporeis: Teitur numeri funt magisomnium principia; quam elementa corporea. Huius logis tangit minorem , & dicit T&in numeris magis vide dines multas eorum;qu:e funt, & fiunt P Ji.tam entium, ue funtin effejquam entium,quz fnt ini fier; Kes.n. ue fintin effe , fiuefint in eri fe mper gerunt fimilitu- imilitudocius, quod fit , gerit batur eis cótemplati (imilitu. IL MPRIBATYV S. 45 dinesfüorum principiorum,femperqueprincipia iritra fchabent fimilitudineseorum;quz efficiunt quam in igne & terra , & aqua? que fünt elementa corporea. Deinde probat minoremintribus gencribus rerum, vt putain voluntarjjs,& in formisnaturalibus; fübftátia— libus , & in accidentibus, & dicit 4 fiquidem nuniero-- rum affectus talis eft iuftitia 1.1. vnus affe&us eorü, qui funtin numeris, eft fimilis iuftitiz ; & periuftitiamin- nuit omnia voluntaria alius autem ?- affe&us;fieori,: qui funt innumeris talis? eft f anima;atque mens. fimilis anim:e atque menti, & per animam atque men- tem intelligit idem & innuitformas naturales4alius au^ tem ) .f. afibaus numerorum 4 talis P eft-f tempus Li. fimilis tempori ,& vtitur tempore proexemplo om- nium accidentium. Etamplificásfermonem ad ómnia voluntaria , & ad omnes fübftantias naturales , & ad omiiia accidentia , fubdit f & caterorum ?-- f: éntium, uc fiunt fimiliter - .f. eft effectus fimilis numeris «& (c perfpicua eft minor. Pro expofitione huius minoris primo exponit Alexander, quomodo in iuftitia fit ali: quis affe&us , qui eft in numeris,afferens in ipfa juftitia efle compenfationem, & equabilitatem,& quiain nu- meris eft compenfatio, & equabilitas : Idco afferit eos dixiffe numerum pariter parem efie iuftitiam. Nume- rus vero pariter par,vt inquit,eft quatuor,quia cum pri mus fit quadratus;in paria diuiditur,& cft par.Eft.n.bis duo.Ergo quatuor eft numerus pariter par.Quinto au tem Ethicorum expofitüm eftab Ariftoteleiuftitiam confiftere in quatuor: de quibus petendum cftin eo loco. ^Przterea, vtaitymentem & animam appella- bant vnum, nam animam pro mente dixit. Sed quia mens ftabilis eft;& vndique fimilis,& principatum ob- tinet; idcirco mentem vnum appellabant vel vnitaté. Quin etiam fübftantiam vnum dicebant, quoniá füb- ftantia primum eft . Opinionem vero vocabant duo, quiain vtranque partem fle&i poteft,& cum dixit 4 ce terorüm fimiliter P intellexit in cxteris rebusnaturali- bus. Quoniam tempeftiuitas eftin feptenátijsconfi- Ítens;Foetus enim humanus feptimo menfe vitalis edi tui & feptimo ztatisanno dentit, & circa annorum al teram feptimanam pubefcit, circa tertiam deniq;;bage bam emittit. Item fol;vt dixerunt ; qui auctor frugum cft; in eoloco fitus eft;yvbi feptimus numerushabetur, qui,vt diximus,tempeftiuitas appellatur : vtputa f upra Mercurium,& infra Venerem , quilocusa terra cft fe- ptimus. Quicquid Ptolemzus in magna conftru&io ne vltimo inuenerit. Ipfe.n. Solem pofuitfi upra Vene- rem; & füb Marte. Antiqui vero; qui Pythagoricos fe Gantur,füb Venere, Preterea quia numerus feptem eo rum;qui in decem continentur , nullum generat, nec abvllogeneraturjiccirco ipfum appellabant Miner- ui, Numcrus.n.binarius efficit quatuor ,terariusno- uem &fex: quaternarius o&to, quinarius decem gene rat,generantur autem quatuor,& fex , & octo , & no- uem,& decem : Septem numerus neque generat qué- piam , néque generatur ab aliquo qualis eft Minenia, - quia nulla matre nata eft;& Virgo perfiftit.Quinque vero appellabant nuptias quia nuptiz funt maris & fcerninz coniun&tiocum autem impar numerusapud iftosfit mas, par vicifsim fcemina , hic primus ex pri- mo numero pari.i.binario, & primo impari.i.terna- nogignitur. Ergo quinarius eftconiütn&tio maris & feerninz , quare rece dixit f & cxterorum fimiliter] quoniam omne;quodeftin natura fecundum eos có- 46 SUM 1 JUdMM SEVT.ASPSHoYOS: DEG SAEJ ftat certo numero: & ficpatetfecundaratio pro Py- thagoricis.-.. Tertia vero ratio componitur hypothe - tice fic... Si concentuum rationesfunt affe&tioncs in- numeris,numeri funt rerum principia:Sed concentuü rationes funt affectiones in. numeris : Igitür-numerr funt rerum principia, Svllogifmus cft hypotheticus apofitione antecedentis ad pofitionem confequentis cuius minorem affert, & dicit-f Infüper etiam affectus concentuum , ac rationes videbatur fubaudi eis 1 in nümezis intueri - Hac fuit pofitio antecederitis; quae fuit minor fyllogifmi. Maiorem pofuitqua fuithypo thetica tota; & non probauit; potcít tamen probari. Quia non videntur rationes concentuum magis con- tineri in numeris, quam ceterarum rerum.Ergo fi nu- meri funt principia con centuum yquia rationes con- centuum continentur in numeris, a pari numeri erunt principia omnium rerum , quia non magisin eis con- tinentur rationes concentuum d caeterarum rerum.Va. leat hec probatio pro eis,quantü valere poteft.Quód: autem concentuum rationes in numeris contineantur, probat Alexander , quia Diapafon in dupla proportio. neconfiftit. Diapente in fexquialtera,diate(laron in fex quitertia : & fic de fingulis concentuum rationibus .: "Tuncrecolligens quafi omnia , que dixit in rationi: bus,dicit-j quia itaque cxtera quidem - qux fiunt 4 nu: meris videntur fimilia effe] dico fin omnibus; qua: funt fecundum naturam - Nam ómnia , qux funt fe. cundum naturam fimilia fünt numeris . Hzc quantum: ad fecundam rationem quam pramifit f & numeri pri; mi, atquc anteomnem naturam funt - quantum ad pri: -mamrationem. Deinde pretermittens tertiam ratio-: nemyinfert conclufionem , & terminat fufpenfiónem;: & dicit f numerorum elementa entium omniuim ele--: menta effe putarunt ) Et intelligit per elementa nume: rorum omnes numeros , quifünt vfque in decem; vt. tria,& quatuor;& fic dealijs,vcl vt Alexander exponit; per elementa numerorumjyintelligit par,& impar & vni: tatem.& quiatu poffes intelligere principia. numerortt: efle folum principia rerum fublunarium , ideo fubdit: Ítotumque caelum concentum;ac. numerum effe J- cu: iusrationem affert,& dicit f quando .& quaeuriquein: numeris ,& concentibus oftenderepoterant; ad coeli: affe&us -- vt fünt motus,& copfigürationes , & Eclipz-; fcs, &id genus fac partes]. f.orbes 1 & ad uniüerfum,, totum ?- vt eft fonusqui vniuerfo ceelo ab cis liarmoz« nicus concenticufque tribuitur &ornatus 1 hac . quz. dicuntur de numeris (accommodabant j- Hoc Alex&: der egregie declarauit ,|Nam cum corpora;quz circa; medium vertuntur, habeant in proportione füa intere, . ualla, & alterum velocius circüacta fonum .efliciant, ; grauem tardiora, celeriora acutum ; qui foni interual... lorum proportionefiant , ex his harmonicum: Íonitü; effici tradebant: cuius concentus, cum numerüm effe; principium di&itarent , merito coeli, & vniuerfinume-. rum principium efle ftatuebát, ideo dixit 4 & ad vniuer; füm. totum hec aggregantes accommodabant j dans: intelligere proportionem numerorum,ex qua refültat. fonusharmonicus coelorum,& proportionem nume-: rorum,ex qua refultat ornatus. Ná Solis exempli cau-: fainterualluma terrain dupla, proportione efleputa ; bant d Eunz,Interuallum autem Veneris in tripla, Mcr; curiiin quadrupla, &in cateris fingulis ineffealiquam. numerorüm proportionem,& motum coli in nume-: ros ficriarbitratifunt., Item & mouer veocifsime,vt. qux maximum habeant interuallum : tardifsime, vt qua minimum: Media vero ; magnitudinis circunfe- rentis. Ex ijs ergo fimilitudinibus rerum, & numero- rum res,& entia ex numeris cóftare,& numeros quof- dam efleaffirmabant. Sic igitur quecunque numeris compofitionibufque harmonicis, cum coeli affectio nibus , partibufque conueniunt;hecilli quafi manife- fta fumentes coelum ex numeris; &in concentum con Ítarc demcftrabant. Et fiquid alicubi deficicbat , illud fupplebant , quo tota fua pertractatio connexa e[Jet. veluti, dico, quia denarius nume vus perfectus effe uidetur , atque omnem. numerorum natura . comprehendere; ea quoque que feruntur in coelo decem quidé inqiuntefJe. Atcum nouem tantum manifcfla fint,ideo deci- mam oppofitam terram faciunt, anticbtbona decimà faciunt. verum de his;alijs in locis exactius eft a nobis diffinitum. J Hicremouetvnum dubium in doctrina Pythago- .ricorum , nam cun in rebus manifeltis aliquid defece rit , cuius defectu illis rebus non poteft numerus ada- ptariquid eft agendü £ Verbi caufa vniuerfum eft per feétum , & numerus denarius eft perfectus, quonà mo do numerus denarius poteft accommodari vniuerfo, cum vniuerfum non conftet nifi nouenario? Conftat enim vniuerfum nouem globis nóbis cxploratis,fepté videliceterrantium ftellarumi,octauo inerrantium,no noipfaterra. Nam & hanc circulariter moucri arbitrá tur circa ignem , quiin ceritro terrz cft,quem Veftam vocant, Eft igitur quefitumjquo nam modo denarius vniucrfo: adaptari poteft? .-. R efpondent , qp id quod deerat;fupplebant ; aciimplereconabaptur;vt fibi to- ta doctrina conffarct ; & dicit f Et fiquid alicubi defi- ciebat (in tebus manifeftis, quod videbatür necef- farium , aut requifitum ad perfe&tionem eius;cui defi cit 1 illud fupplebant; quo tota fua pertra&atio ] ac do&rina 4 connexa cflet acperfe&a ;- Hlud vérbum: jfupplebant - Grzcccft./aeoczA (i01 6 ;: quod'anti-- quus Interpres vertit [ ad vocabarit- Argyropylus ve ro viroptimé;peritus fpercupiebant tamen verti po teft quoad Ícnfüm fupplebant,velimplebant. Verbum: Vero avit Mo ueYw antiquus: Interpres vertit continua tà Ardyropylusconncxa acperfecta,& tranflatio cft dara, Deinde hoc, quod dixit;exponit inexemplo , & dicit 4. Veluti quia denarius numerus perfectus effe vi. deturj- Eft ni primus limescóprchendens omnium nu: mérorum naturam;quppecum alij numeri omnes nó: fint, nifi quedam:epetitió denarij; vhde & Plato víq;: ad denarium» fecitnumerüm;j vt:quartó aufcultátio-! nis Phyfica (ceibit Ariftoteles;oropterea fi ubdit4 atq; omnem numerorum naturam comprchendere p .f.vi.- detur.Quia.igitprsdenariuscftnüimera s perfectus, & vniuerfum eftperfectum ; ideo: eaquoque, quz ferü: turin coelo F.tintoto mufido:f:globos;exquibus vni: uerfum conflat f decem quidem inquiunt effet quoc niamad'nouem globos mániféltosaddunt decimum: immanifeftum ; & dicit fat cum: nouem tantum.ma-- nifefta fint - videlicet feptem errantium flellarü;o&ta- uus ftellarum inerrantiuni;nonusterra;Eft;n.terra; vt di&um €t. us nouis quz circulariter mouetur: circa Veflam coin ftentem;que per ipfos eft ignis;qui eftin centro termo, vbi-animz maleticorum fecundá cos cruciátur 4 Ideo artichthonempfaterram4decimá faguntj: quaridacn-enim terram antichthonem fiue oppoficam terramaddebant;q uamipfiin oppofitum | terrae Suppl ebant "reor eX ov e To percupiebát implebant, Anticbtbona . dvTi x£ovac aduería terra, ———————————— Enarramus €TTEPX oue «dinuenimus colinuamus. Propria expo, LIBER terre noltrz explorate moueridicebant & peraddi- tionemillius terrz antichthonis, complebant nume- rum denarium,quo mundum conftare dicebant.Quia vero res hec hic obfcure eft pertra&tata, ideo fubdit 1 verum dehis, alijs inlocis exactius efta nobis diffi- nitum P .f.in lib.de coclo.Hzc funt quz Arift.narraffe ait Expofitor deopinionePythagoricorum , quantá ad id, quod dixeruntdererum fübftantia.Nam volue runt, vtinquit, omnium rerum fübftantias conftare exnumeris, nihilquealiud effe cuiufque rei fübftantiá jnumerum.Etquoniam rerum fubftantiz conítít nu meris , iccirco omnium rerum principia confequéter declarabit effe numeros;textuquifequetur. Pacc táti Expofitoris dixerim, Ariltoteles probauit in hoc tex- tu tribus rationibus rerum principia effe numeros, & primo propofuit mathematicorum principia effererá omnium principiainnuens numcros effe rerum ma- thematicarum principia, & rerum etiam naturalium, vt Alexander expofuit. Sed cuius gratia bec enarramus eft id , uter ab bis ea, que principia lam e[fe ponunt , acciplamus , cz quo nam mo- dodictas in caufas cadant. Atque uidentur c7 bi numeri prin cipim cori efe que funt, e» ut materia C ut affectus,ba- bitufüe putare Numeri uero elementa effe par atque impar: quorum quidem alterum finitum , alteruim infinitum e8 . Sed unum ipfum ex utrifq; bis efl. Nam ez par efl, ez impar jita- que numerum ex uno constare dicebant , coelum uero totii,ut dictum efl;effe numeros. EAeutor vult Ariftotelem in textibus proximis de clarafle Pythagoricos voluiffe numeros effe rerá füb-- antias,nunc vero narrare eorum opinionem deprin cipis. Quz expofitio refutata eftpacetanti viri in fi— ne proximi textus. Quoniam Ariftoteles primo acce- pit opinionem Pythagoricorum , p numeri fint rerá omnium principia. Deinde adduxit ps hacpofitione tres rauones . Ergo narrauit & probauit opinionem Pythagoricorum de principis, non ergo hic nar- ratopinionem Pythagoricorum de principijs , & fu- perius de fubftantiarerum. ^ Alexander vero expo- nit , cp Ariftoteles hicnosadmoneat ;quoríüm hocin locotam multa dixerit deiftorum opinione,& ait Ari- ftotelesfetam multa dixiffe, vt intelli gatur, ad quod genus caufarum Pythagorici principia referant. Ego Vero pacetantorüm virorum dixerim, cp cum Arifto teles narraffet opinionem Pythagoricorum de rerum principijs tam diffufej& non declaraffet de quibus ge- neribus principiorum Pythagorici fuerint locuti,vtrü deprincipijs , quzfuntin genere materiz;an de prin- cipijs, quz funt inalio genere;nüc declarat Íe ob duo de opinione Pythagoricorum tam diffufe effelocutü. Primo,vt accipiamus, quz funt illa, quz principia po nunt. Deinde;vt fciamus principia, quz pofuerunt, in quibus generibus principiorum fintreponenda , vtrü In genere materizan in genere efficientis caufe | & di Cit 1 fed cuius gratia hec enarramus, eft id J propter duoivt&ab fis ca, quz principia effe ponunt, acci« piamus hoc eft primum 4&? vt accipiamus quo nam modo dictas in caufas cadant ].i.in quibus gene ribus caufarum fint earum videlicet , quz funt expli-- catz, 2. phyficz aufcultationis , vel fortaffe hac su funtvnum, vt Alexander autumat videlicet, vt acci: piamusquo nam modo dictas in caufas cadant, p. tüc oportet,vt fecundum fit interpretatio primi ;Namcü «PRIM VS. 47 ait 1 vt &ab his accipiamus ea, qu principia effepo:. nunt j fübditexpofitionem , & dicit f& : pro.i. vtac cipiamus 1 quo nam modo di&asin caufas cadant? & fic puto legiffe Alexidrum,quod mihi placeret, nifi Ariltoteles vfüsfuiffe duplici copulandi notà, qua nü quam vti confueuit, nifi vbi diuerfa copulat. Deinde explicat in quz genera principiorum cadantcaqu& principia pofüerunt , & dicit f atque videntur & hi numerum principiorum eorum efle putare,quz funt; & vtmatcriam;& vtaffetus habitufue] f. putare.Cir ca quz verba Expofitor dicit; primo hosvoluiffenu merum eflererum principium , vt máteriam ; Deinde bos voluifle affe&us;atque habitusnumerorum , effe affe&us , atquehabitus entiuni naturalium. Intelli-- gés per affe&us accidentia facile mobilia , quequece leriter tranfeunt , vtrubor, qui ex pudoreoritur, & leuis dolor , qui ex leuii&u gignitur, per habitus vero accidentia permanenti , quz difficulter abeunt; vt ca lidumcorporum mixtorum , & nigrum Aethiopum. Verbi gratia affe&us numeri, qui dicitur par;eft habi tus ibis; vcliuftitia ipfa;propter qualitatem diui- fionis, quia huiufmodi numerus equaliter per dimi-- dia vfque ad vnitatem fecatur. Vt i exemplo octona- rij patet , qui in duos quaternarios fcinditur.Quater- narius vero in duos binarios,at binarius in duas vnita tes . Quia igitur iuftitia confiftit in quatuor,vt quinto Ethicorum traditurjideo par quod efthabitus numeri iuftitia ft , veliuftitiz habitus. Simili rationealios nu meri habitus , vel affe&us afferebant effe habitus, aut affe&us rerum naturalium . Hoc eft formas rerum na turalium. Hecexpofitio eft difficilis, quoniam Ari- ftoteles loquitur copulatiue, quafi inmuat eos opina- toseffe mumeros effererum naturalium, tum vt mate ram ,tum etiam, vt affe&us , habitufque. Propte- rea Alexander afferit Ariftotelem his verbis declarare placuifle Pythagoricis numeros effe rerum principii, vtmateriam, & habituum atque affectionum rcrunr naturalium ,vt caufam cfficientem.Nam pro nume- ro differentijs affe&iones & habitus rerum 'generari aiebant rebus, qua ipfis componuntur,Et fic oportet legere fatque videntur & hi numerum principior&n corum efle quz funt )-i. rerum naturalium 4 & vt ma teriam i. in genere principii materialis , putare &]- putare 1 vtaffectus,habitufue? .f. & in genere caufe efficientis: quz.f: affe&us , & habitus efficitinrebus ipfis , & ficuelle videntur numeros effe caufam reri dupliciin genere caufie,& vt materiam , & vt efficien-- tem. Necexpofitioifta eft extranea,nam affe&tus, & habitusfunt caufz cffe&rices , quoniam Vt dicitur.5. phyfice aufcultationis femper exiftimatur fpecies mo: uens.Quarc non abratione expofüitpro affe&tibus, & habitibus effectricem caufam. Verum non eadem ra tione.Numerus enim quo numerus cft;uidetur caufa vt materia , numcrus vero quo eft duplus , fexquiter- tius,vel fexquialter , eft mnedr , vtefficiensaffectuum; atque habituum rcrum. Afpafius vero non recedens ab hac Alexandri expofitione, ait Ariftotelem cum di cit numerum effe parem , intellexiffe numerum fim pliciter; cum vero dixit affe&us , & habitus effe cau fam effc&tricem, per affe&tus,paria , per habitus vero, imparia ettintellexiffe, Vel etiam ait Afphafius nume rorum par Ariftotelem intellexiffe effe materiam , & affectiones : Impar vero habitus. Sed quecunque di- cantur ; bene tolerabilia funt, Cum dixiffet numeros Afpaft expo. Ordo princi- sorum. 48 zN effe reruma principia in duplici genere caufz, exporiit principia numerorum , vt ordinem exponatin prin- cipiis Pythagoricorum,& dicit 4 numeri vero elemen ta) ideft principia videntur cis 4 effe par,atque impar; quz fünt primz numerorum differentiz 1quorum qut dem alterum finitum.f.impar, alterum veroinnitüg videlicet par feft] Quo vero modo par numerus fitin- finitus, Impar autem finitus, Expofitor declarat ex iis; . qua tertio aufcultationis phyfica: dicta funt . Alexan-- der vero pratermifit tanquam clarum ,ac protritum omnibus. Poteft tamen fyllogifmus probans numerü parem habere rationem infiniti hoc pa&o componi; Omne quod femper diuiditurin duo, habetrationem infiniti. Diuifio enim continui tendit in infinitum, quoniam continuum femper diuifibile eftin duo dimi dia . Numerus par nulla alia ratione diuidi poteft, nifi in duo, ergo habet rationem infiniti. Quia vero im- parnumerus non eft diuifibilis in duo , fit vtnumerus imparrationem finiti fubeat , infiniti vero rationem fügiat. Preterea adducitaliam rationem qp numeri imparesordinateau&ti non variant fpeciem numeri. Atpares, fi. ordinate crefcant , fpeciem euarient,& de- nominatiónem , Primam, partem. probat Expofitor fupponendo g; ordinati impares fint vnum , trtaquia. que, feptem ,& nouem , & ficad infinitum . Ordina- ti pares funt duo quatuor, fex , o&o , decem , & fit infinitum. Tunc probatur gp numeri impares ordina teaucti non varient peciem. Nam vnum &triafaciüt ' quatuor , qui eft primus numerus quadratus. Vlterius quatuor & quinque nouéconflituunt, qui feruat ean- dem rationem , quoniam eft etiam numerus quadra- tus infuper nouem & feptem faciunt.xvi.qui eti eft numerus quadratus; & fic dealiis in infinitum , qui femperferuant candem rationéquadrati . At auctio qua fitiri numeris paribus non feruàt eandem fpecié. Quoniam vnum & duo reddunt tria. Tria vero & qua: tuor faciunt féprém .-At feptenarius. numerus alterius fpeciei elt-a ternario. Quoniam ternarius eft nume- rus incompofitus ex numeris, Septenarius vero.com-- pofitus ex numeris. Sed hac funt fuperflua ad expofi-. ti&nem , vt putauit Alexander, qui dixit cetera efle. clara . Cum afsignaffet principia numerorü,quz funt par,& impar,afsignat principium parium;& impari; afferens principium parium,& rmparium effe vnitaté;. & dicit4 fed vnum ipfum j ideft fed vnitas ipfa 4 ex v-. tri(que his eft 1d eft attinet tam ad. parem numerum, quam ad imparem , cuius rationem fubdit Nam &, par eft & impar] & tu intelligas vnitatem efle parem. numerum , & imparem caufaliter,quoniam vnitas eft principium tam paris quam im aris, Tunc concludit. iitaque numerum ex vno contare dicebant: coclum. vero totum;vt dictum elt, effe numeros ideft ex nu- meris effe. Igitur in principiis hic ordo eft, vt vnitas: fit principium paris atq; imparis, Par vero & impar, numeri,at numerus principium eft coeli, Coelum vero: omnium eorum, qua funtfüb colo , Igitur apud Py- thagoricos omnium principium primum eft vnitas,. quod Plato concedit afferens vni effe ante ens in Par-, inenide. Hactenus de prima Pythagoricü pofitione. Alij uero ex. eifdem bis principia deceminquiunt effc ea; que per feriem dicuntur , uidelicet finitum e infinitum.par. c impar ,unum ez: multitudinem , dextrum. c7 finiftvum, marem co fominam ; quiecens ey" motum , C rethum.c7 MqE T AP. H Y.S.1 C AE! cuyuum y lumen ex tenebras y bonum et malum, quadratum, «7 altera partelongius . Cumnarraffet opinionem eorum Pythagoricorti, qui pofüerunt vnitatem primum omnium principiü, vt diximus,nunc vt Alexander autumat, narrat Pytha goricorumopinionem corum, qui decem oppofitio- nes pro principiis pofuerunt, quoniam apudipfos de- narius numerus eft primus perfectus: & ideo eum nu merum accommodauer(t primis omnium rerü prin cipiis, & dicit 4Alii vero ex eifdem his -.f. Pythago-- ricis 4 principia decé inquiunt effe ea , quz per feriem dicuntur ?- ideft dicunt effe decem oppofitiones . Per ea enim quz perferiem dicuntur, oppofitiones intel- ligit, eorum , quz correfpondenter inuicem oppo- nuntur : & ficvolunt prima omnium rerum principia effe decem oppofitiones,& viginti oppofita:qua per ordinem explicat. lmp:rfecta Perfcta Fintum —— infinitum Impar pàt AN Vnum .— multitudo - Dextrum finiftrum Mas |. foemina Quies. motus Curuum rectum Lumen tenebre Bonum malum Quadratum - altera partelongius. Et dicit videlicet &nitum & infinitum ] quz confti- tuunt primam oppofitionem 4par & impar] quz có- ftituuntfecundam vnum & multitudinem? qua ter- tiam 4 dextrum & finiftrum j- que quartam 4 marem. & fceminam ]-quz quintam 4 quiefcens. & motum I: quae fextàám 4 re&tum & curuum j qux feptimam 4 lu- men & tenebras quz octauam [bonum & malumt quz nonam 1quadratum & altera parte longius; que decimam oppofitionem reddunt. Igitur rerum pri- mà principia funt decem oppofitiones , Expofitor ni ütur afsignare caufam,quare hz oppofitiones fint fic ordinatz , vt prima fit finiti & infiniti fecunda vero paris atque imparis; & fic fuo ordinein reliquis.Etait hos pofuifle finiti &infiniti primam oppofitionem;: non per rationem , fed authoritate aliorum Pythago Ticorum,qui prima contraria pofuerunt finitum;& in- finitum. Similiterparis atque imparis pofuerurit fe- cüdam oppofitionem & authoritate priorum, & quia finitum &infinitumattribuuntur pari & impari; ter- K& L?rUAGg- Olliquum, tiam pofuerunt vnius & mültitudinis ; quia par &im- ' par fu nt numerorum principia,qui numeri funt vnum & plura; & quia ex numero conftituitur magnitudo, quatenus numerus pofitionem habet: Ideo quartam oppofitionem fecerunt dextri & finiftri, que pofitio- ncm: babent: & quia naturalia: fupra magnitudines mathematicas addunt virtutes a&iuam , & pafsiuam; ideo quinta oppofitio eft maris , & (ceminz , quorum màs agens, fcemina patiens eft : & quia ex virtute acti ua& pafsiia fequuritur motus , & quies, idco fexta op pofitio erit motus , & quietis: & quia prima differen- tice motus funt re&tum,& circularejideo feptimam op pofitio eritre&i , & curui : & quia non folum ponebát rerum LIBER ferum principia quanti ad a&iones naturales & mo- tus,fed etiam quantum ad actiones animales,quarum prima eft cognitio , ideo o&ctauam oppofitionem po- fueruntluminis & tenebrz. Quia vero fecunda anima lisactio eft appetitio ideo nonam oppofitionem po fueruntboni , & mali : & quia mathematica fuperad- duntur fübftátiis naturalibus, ideo vltimam oppofitionem pofuüerunt quadrati , & cius fi- gurz, qua dicitur altera parte longior . Diciturautem qua- dratum figura quatuor lateri. bus zquabilibus cuiusangu-- liomnes funt re&i. y^ Altera partelongior figura eft, cuiuslicet latera oppo fita fint equalia , non tamen omnia latera omnibus funt equalia., Vt licet latus A, fit zqualelateri C, & la tus B, lateri D: tamen nonomnia latera fünt vequalia alicui horum : &addit Expofitor harum decem op- pofitionum decem oppofita fetenere cum perfecto, . Wtfuntfinitum, impar, vnum , dextrum , mas , quies, circulare fiue curuum ,lumen , bonum, quadratum, decem alia his correfpondentia cum imperfe&o , fed hzc, quz Expofitor ait quantum ad ordinem oppo- fitionum reGe dicit , quantum vero ad caufam ordi-- nis non videtur mihire&e dixiffe. Quoniam vel prio xes oppofitiones voluit effe priores, quia funt caufali-- tate priores , & ordinc naturz , aut priores ordine ad nos,vt quia femper oppofitiones priores fint effe&us nobis notioresoppofitiones vero pofteriores cá no bisignotiores.Velordo oppofitionü eft partim , quo ad nos,& partim quo ad natura. Non eft dicendum q harum oppofitionü ordo fit mixtus, qi tunc effet có fufio,& voluntarius. Non.n.videtur cá neceff aria,cur ddam harü oppónum fintordinatz ordine natur, & €jdam ordine,quo ad nos : nifi velit dicere ordine effe ad placitum : & fic non erit ordo neceffarius.atfi ordo fuerit caufilitatis , prima oppó, d finiti & infiniti cft, erit cá fecunde;q eft paris & imparis, quod falfum eft; ná,vtdictü eft par & impar funt cáz niti &infiniti,vt. 1n expóne eftdi&ü . Item nec fecüdo oppofitio,d pa- ris,& imparis eft cá tertie,& fic dealijs. Nec ordo pót effe quo ad nos, qr femper- oppofitio pofterior erit effe&tus prioris,cuius oppofitum potes videre difcur rendo per oés, Et quia non poteft reddi ci ordinisin talibus oppónibus.Propterca Alexan. & Afpafius enu merauerunt oppofitiones,nullá afferétes ordinis cám. Noluerüt.n.laborare,vbi labor fit fruftra Inf uperop- pofitionesifte decé, quo nam mó fint principia rerü,. vtrü vt materia , an vt eficientes cix , authores huius opinionis non explicarütnec expofuerüt,fint ne he de cé Poi dnes fimul cócurrentes ad vnimquéq; effe&ü, an aiia oppó fit vnius effe&us principiü;alia vcro alte- tius; Et fi o&s fimul, nó explicarüt fint ne principia oía PRIMVS. 49 sque primo,cui ordine quodá & fi altera fit cà alteri", & non oés vnius,non eftexploratum, d oppó fit prin- cipium cuius,& quonam modo vtrum vt effe&rix cá, an vt materia . Propter has difficultates Alexander. & Afpafius valde raptim horum opinionem tetigerunt. Quo quidem pacto ez Alcmeon Crotoniates puta[fe vide tur : 7 aut bic ab illis , autilliab boc fententiam banc fufces perunt. Etenim fuit Alemaon , cum Pythagora etate effet fenex : bic autem fimilem fententiam attulit illis. Dicit.n.ple- Tafque bumanarum rerum duas effe,ipfas inquiens contrarie tates.Non ut illi definitas , fed quafiis : ut album ez nigrum, dulce c amarum , bonum ez malum,magnum ez paruum. Hic itaq; de reliquis indefinite dixit.Pythagorici uero cz quot C que nam [int ipfe contrarictates enuntiarunt, — — Cum afsignaffet fecundá Pythagoricorum pofitio- nem nuncnarratopinioné Alcmzonis Crotoniatz, q conuenit cum pofitione fecunda quátum ad duo; pri mo g vtilliafferuerunt oppónesrerü effe principia re rü naturalium, fic Alemzon oppónes rerum autumat rerum naturaliü effe principia.Secundo gp vtilli oppó nes dixerüt plurts,d effent rerá principia;fic Alcmeon afleruit plures oppónes effe rerum principia. Sed dif- fert qim illi de fecunda pofitione pofuerunt decem tan tum oppofitioncs efle ofum rerum principia, & expo fuerunt d: At Alcmeon indefinitas,qrh totfpeciejquot generationes fpecie funt;tot vero numcro , quotgene rationes numero funt. Ná ois generatio habet fua có- , traria pria interq fit,vtgeneratio albi habet jp prin- cipio oppónem,q eft inter album, & nigrü . Qm fit de nigro in album:& hec generatio huius albi pro princi pio habet oppofitionem huius nigri & huiusalbi : qin. fitex hoc nigro. Atfecunda Pythagoricorum pofitio voluit omnium generationum oppofitiones decem: fufiicere pro principiis. Quod quo nam mó fufficiant, non exprefferunt: vt dictum eft. Dicit Quo quidem. ^": pacto & Alcmzon Crotoniates putaffe videtur - vide licet quantum ad duo : quz explicabit: vt & cp oppofi: tiones rerum fint rerum omnium principia; & gp plu- res oppofitiones fint rerum principia : non vna tanti. Et explicans rationem accepit xaz .i. 4 & ? pro:nagel pro quoniam, quafi dicens , quoniam aut hic ab illis, aut illi ab hoc). Alcmzone ffentétiam hanc fufcepe runt) Et qj vtrüq; effe potuerit, gbat;& dicitfíEtenim fuit Alcmzon,cum Pythagora atate effet fenex]-& fic efle potuit,vt Alcmeon fuam opinioné acceperit a ry, thagoricis,vel vt Pythagorici , qui fuerunt de fecunda opinione , acceperintab Alcmzone. Cum.n.fuiffent contemporanet , vtrunq; effe potuit 4 hic aüt 1 idcft, fed qualitercunque fuerit fhic] .(.Alcmaeon 46imilem fententiam attuht illis P .f. Pythagoricis de fecunda po fitione, quantum ad duo;quz vno contextu explicat, & ait [Dicit.n.- Alcmzon.f.4 plerafque humanarum rerum duas effe? plures f. dualitates iipfas inquiens contrarictates j Igitur his verbis innuit Alemeonem duo dixiffe; & q» oppofitionesfint rcrum principia, & qp ille fint plures,& per humanas res , fenfibiles intel- ligit, quatenus homo verfari poteft circa cognitioné illarum . Diuinz vero res, cum fint fupra captum ho- minis,fupra humanas appellarunt . Cateras vcro om- nés ,quz fib humano captu habentur , quales omnes fublunares,humanas vocarunt. Harum fingulas duali- tates contrariorum dixerunt contrarictates, atque op pofitionesquibus pro principiis vtcbantur rerum na- Sueff.fuper Metaph. Wxpo Alex, Sufutatio. 4o turalium . Deinde affert differentiam;& dicit, Sed hic Alcmzon licet ponat plures oppofitiones pro rerum principijs, tà 4 Non vtilli definitas? .f.numero certo, videlicet decem $fed quafuis] ideft, fed numero incer to;ficutincertus eft numerus fpecierum, que gencran tur : & ficut infinitus eft numerus indiuiduorum fub fpeciebus, quz generantur . Verbi gratia vt album & nigrum; quz oppofitio eft in gencratione nigri; vel al bi idulce &amarum] qux oppofitio eft in generatio- ne dulcis , velamari jbbonum & malum] que oppofi- tio eftin generatione boniaut nali. magnum & par uumj quz oppofitio eftin generatione magni, vel par ui.Et fic confequenter pro numero fpecierum,que ge nerantur. Propterea concludit 1 Hic itaq; de reliquisz -f-oppofitionibus , quz principia funt generationum reliquarum fpecierü findefinite? idcft nullo certo nu- mero idixitificut rcliquz fpecies alix ab his,quas enu merauit,numero incerto , ac indefinito funt 4 Pytha- gorici vero? qui funt.de fecunda pofitione 1& quot & quz nam fint ipf» contrarietates) quibus vtebantur p principijs f enuntiarunt?- quia dixerunt effe numero decem : & expofüerunt quz. Ex hispatet non recte expofuiffe , qui vy ovaue , vertit quafcunq; fortuna contingentes, cp Alcmzon pofüerit quafi inordina- tequafcunque oppofitiones, fiue contrarietates, quz fortuna vel cafü fibi in mentem veniebant, effe rerum principia. Non enim illa fuit bona tranflatio,nec hzc eft recta expofitio .. Alexander vero afferit differen-- tiam inter Pythagoricos, qui funt de fecunda opinio-- ne& Alcmzxonem effe, 9; Pythagorici decem oppo fitiones rerum principia effe affirmauermt,quas deter minarunt, atque explicarunt, Alemzon vero quan- cunque oppofitionem indeterminate principium effe dicebat . Itaque omnis contrarietas apud hunc princi- pium effe poterat. Quz expofitio non placet quia qua fi coincidit cum expofitione proxima. Melius ergo di- cerem qp differentia fit , quoniam Pythagorici volue- runt oppofitiones fub certo, definitod; numero effe rerum principia, & explicarunt quot, & quz. At Alc mxzeon dixit oppofitiones ; quz funt rerum principia ef(squafuis, ideft nullo certo numero definitas , ficut aeibés innen REN certus eft numerus,& idco nec dixit quot , nec d, cum nec dicere pofsit quot fint fpecies , nec quz. Hac eft vera expofitio. Ab his igitur utrifque tantum. fumere licet , q, contraria rerum principia fint ; fed ab alteris , quot, e que fint. Quo, tamen modo reduci po[sint dilucide quidem 4b illis tron est pertractatum . Sed uidentur , ut in materie [pecie elementa collocare . Ex ijs enim ut ex bis , que infunt, conftare fubflan tiam , fictamque eJJe inquiunt . Antiquorum igitur pleraque. nature elementa e[Je dicentium , ex bis fatis quifpiam mene. tem percipere potest . Cum narraffet opiniones Pythagoricorum,& Alc-: mzonis, nunc exillis , que dixit quid liccat colligere, exponit, & dicit jab hisigitur vtrifquej.f. Alcmaone, & his,qui funt de fecunda opinione ftantum fumere li cct, contraria ? fiue oppofitiones , fiue contrarieta- tes dixerisfrerum principia fint] & in hoc conueniunt ambo. Deinde colligit diffcrentiam , & dicit Sed ab alteris - videlicet a Pythagoricis, qui funt de fecunda opinione, licet colligere oppofitiones fquot, & quz fint] quia decem;& expofuerunt que . Deinde tangit primos Pythagoricos ; qui pofuerunt numeros efle re NMEMESCLO OA D H Y SI-GUIAE rum principia,vt Alexáder recte exponit: & dicitfquo tamen modo? numeri.f.quos ponunt rerum principia 1 reduci pofsint j fübaudi in genera caufarü,qu» enu- merata funt fecundo libro phyfice aufcultationis Di lucide quidem ab illis? .f-primis Pythagoricis, qui nu meros pofüerunt 4 non ett pertractatum non enim explicarunt dilucide fint ne numeri principia ; vt ma- teriayan vtefficientes caufz. Explicattamenipfe Ari ftotcles quid fortaffe illi fenferint , & dicit 4 fed viden tur, vtin materi fpecie elementa j qux numeros po- nunt $collocare]- Videntur enim ordinare numeros fc cundum fpeciem caufe materialis... Cuius rationem affert,& dicit 4 exhis enim? numeris.f. (vt ex his,quae infunt, conftare fübftantiam, fictamq; effe inquiunt? dixit, vtex his, que infünt]- quoniam hec cft ratio caufe materialis , materia enim vt quinto huius dice- tur,eft ex qua aliquidfit, cuminfit: quod quidem ad- diturad differentiam priuationis , ex qua dicitur etiam aliquid fieri, nontamen ineft, Eximmufico cnim fit muficum ,non tamen immuficum ineft mufico . meri to ctiam dixit fi&am effefübftantiam] quoniam talis generatio quam pofüuerunt, vt Alexanderinquit,fig- mento fimilis eft , nec vllam habet cum vero ftmilitu dinem. Ex his patet , non recte effe expofitum ab ali- quibus , qui verba Ariftotclis videlicet fdilucide qui. dem ab illis - exponentes per illosintellexerunt eof- dem.f. Alcemzonem, & Pythagoricos de fecunda opi- nione. nam verbum , abillis , refert procul di&os , nó autem proxime nominatos , & propterea Alexander rc&e intellexit per illos Pythagoricos primos, qui nu- meros rerum principia pofüerunt. nam de numeris Ariftoteles dicit hec quz refert. Demum epilogat , &. dicitíex his igitur fatis quifpiam percipere poteft men. tem antiquorum , pluraque elementa natur effe di- centium j- mentem enim quz eft grece duxioia , pro fententia accepit. Elementa vero pro materialibus principiis , vel pro caufis efficientibus intellexit,)nam, vtAlexanderinquit, preter materiam nonnullicau- fam efficientem afferebant,vtretulit. —. CAPVT QVARTVM SENTENTIAE: ; affcrentium vniueríum vnum effe : aliqua item, €x recitatis opinionibus , repetuntur. VNT autem quidam , qui de uniuerfo perinde at, fi unius cffet nature dixerunt,non tii modo codé omnes, qut ratione vecti , aut One cius, quod eft fecundum naturam. Expofitor afferit Ariftotelem velle ponere opinio- nesphilofophorum hic de vniuerfo toto , ficut de vno ente; Ego véro cum viro do&ifsimo Alexandro dico, qp cum Ariftoteles commemoraflet opiniones eorü, qui plura vel materialia, vel plura eleméta.i.plures cau fas pofuerunt ; reditnuncad illos, quiens vnum effe ftatuebant: & quia loqui poffumus de vno vniuerfo, aut quo intelligatur effé vnum principium,vt quidam naturales authores dixere , aut quo vniuerfi natura fit vna,vt Xenophanes , & Parmenides,& Mceliffus arbi. trati funt, nüc loqtur de vniuerfo , quo eius natura eft vna& dicitffuntaüt quidá,q de vniuerfo perinde atq; fi vnius effet naturz dixerüt.igitur loquitur de opinio- neeorü;qui dicunt vniuerfum effe vnius naturz.& nó quaten" vniuerfüm cft vnü principiü : & fic loquit de opinione Xenophanis,Parmenidis,atq; Melifsi.& do-- cet Parmenidis fentétiá de vniuerfo,quo € vm nature, C repa- ————Ó LIBER difcrepare ab opinione Mclifsi , & dicit- non tamen modo eodem omnes ]. .f. opinantur de ipfo vniuerfo quo eft vnius naturz , nam quamuis vterque diceret vniuerfum effe vnius naturz,eos tamen difcrepare ait iautratione re&i , aut ratione eius, quod eft fecun- dum naturam ? Et Expofitor cxponensait pin mo- do, quo differunt , nec bene dixerunt , nec naturali- . ter locuti funt. non naturaliter quidem locuti funt, quia rebus naturalibus motum füftulerunt. Nullus enim naturaliter loquitur, qui tollit a natura motum. Nonbene vero, quoniam per rationes fophifticas po fitionem impofsibilem tulerunt. Sed quia hzc expo fitionon facile verbisaccommodatur ideo cü Alex. dicamts , cp licet Parmenides & Meiffus dicat vni.- uerfum effe vnum, vniufque nature ftamen non co- . dem modoomnes ?- opinantur , dico non eodem mo do 1 aut ratione recti) .i.quia difcrepantin ipfo re&o jaut ratione cius, quod eft fecundum Daturáj.i.quia difcrepant ratione eius,quod eft fecundum naturam. Quod difcrepent ratione rei , patet; quia alter me- lius, alter peius dicebat, & alter altero probabilius er £o difcrepant ratione rc&i . Quód vero ratione eius, quod eftfecundum naturam, patet ctiam, quoniam Parmenides,cum dixit vniuerfum effe vnumsrefpexit adformá, &ideo ipfum finitum afféruit; Nam for- ma eft caufa terminationis. Meliffus vero afferens vni uerfum effe vnum ; refpcxitad materiam ,& ideo ip- fum pofuitinfinitum , quoniam infnitio materiamat tingit : cum eius capacitasfic infinita, 5 Sed fermo de bis nullo todo ad prefentem caufarum confi derationem accommodatur . Non.n.ut Naturalium quidam unum fupponentes ens , ex ipfo uno tanquam ex materia ge- nerant , fed alio modo bi dicunt. illi.n.umuerfum generantes, motum addunt hi uero immobile inquiunt efe. Cum narraffet opinionem eoruin , qui pofüerunt vniuerfum effe vnum nature;& poteft illorum opinio attinere vnarationead cófiderationem de caufis , alia ratione non:Ideo primo oftendit,qua nam ratione nó pertinetad prafentem confiderationem,d cft de cau.- fis aflerens,ideo huius opinionis commemorationem effeinutilem ad prfentem confiderationem, quz eft decaufis,quoniam vniuerfum quod ponunt vnum,ne que principium, neque caufam fic effe pofüerunt , vt qui aquam , aut ignem, aut aerem principium effe di- xerunt; quontam exhoc vno mouendo generabant. fed qui dixerunt vniucrfüm effevnum : sileruckm: fum effeimmobile. dicit f (ed (ermo de his). f.philofo gs qui afferuerunt vniuerfüm cffe vnum; & immobi einullo modo ad prefentem caufarum cófideratio- nem accommodatur $- quoniam illud vnum, quod po nunt non dicunt effe caufam , quoniam nihil eft extra illud, cuiusipfum pofsit effe caufa, etiam füimet caufa efe non poteft, icitur non habetrationem caufz neq; caufati,quare non poteftattineread confiderationem decaufis. Sedhuicoccurres, quoniam quidam natu rales pofuerunt vnum ens, & tamen feruarünt rationc caufe inillo vno, qi exillotanj ex vna materia gene- rabant.Qui.n.pofüeruntvnum aerem effe principium Terum ex aere ofa generabant, fic qui pofuerunt vnà &aquam.ergo pari róne qui ponunt vniueríum effe vnü, poffunt illud vnum intelligere, vt caufam, Refpondet, qp non funt fimilia , primo qm qui ponunt vnum aeré, Ve vnamaquam cíle omnia, volunt omnia effe vnum que fecta afferit omnia effe vnum c PRIM VS. $1 aerem fubftantia, non tamen accidentibus , nam licet ignis & aqua &terra , & alia omnia fint aer fecundum fubftantiam, tamen difcrepantaccidentibus : fecüdo qm naturales illi vni tribuunt motum rarcfactionis, & condenfationis, & fic poterunt zx illo vno ficridiuer- fafecundumaccidentia , per rarcfactionem , & con- denfationem . At qui ponunt vniuerfum effe vnius na turz , afferitomnia effevnum & fecundum fübftan- * tiam , & fecundum accIdentia,quoniam nulla differen tia rerum eft nifi fecundum apparentiam , & fic tolli tur omnino motus, quare non poteftillud vniuerfum habererationem caufe . Neque enim fui ipfius caufa efle poteft, necaliorum , quoniam prater ipfum nihil aliud eft. Soluit igitur, & dicit ínon enim vtnatura- lium quidam vnum fupponentes ens ? vt vclaerem, vel aquam, vel tale aliud , quod omnia funt fecundü fubftantiam , fic fübaudi dicunt ifti, nam qui ponunt vnum fcilicet aut aerem , aut aquam, autaliud tale fex iplo vno $ quod ponunt tanquam ex materia gene- rant fubaudi czteras res naturales mundi, & fic pof- funtferuare rationem caufie & caufati 4 fed alio modo hi dicunt? nam cum velint illud vnum quod ponunt, nihil generare,non poflunt in eo feruare rationem cau fa», nec caufati. Deindeaffert rationem;quare illi poí- funt feruare rationem caufz , & caufati hi vero non, & dicit filli enim vniuerfum generantes?- ideft natura les enim dicentes omnes res gencrari 4 motum addüt?- ci corpori , quo vtuntur pro principio , dicebant enim illud effe mobile rarefa&ione,, atque condenfatione; & fic poterant ex illo vno via rarefa&ionis,vel conden fationis omnia generari, per quem modum dixerunt etiam vniuerfum generari ratione differentia , que in partibus inuenitur.Quare potueruntferuare rationem caufz & caufati fhi vero? fcilicet qui vniuerfüm dicüt effe vnum fimpliciter fecundum fübftantiam, & acci- dentia, illud f immobile dicunt effe ? quoniam neclo cus eft extra ipfum ad quem moreri pofiit , nec rare- fieri neccondenfari , cum non pofs ; | itamplificari inlo cum , qui eft extra ipfum. Et fic necin toto necin par tegenerari, cum omnis generationem comitetur mo tus. Quare non poterant feruare rónem caufz autgsu fati. Ereo fermo horum hac rationenullo modo atti-- netad prafentem confidcrationem, quz eft de caufis. Sunt philofophorum fecte duz;altera corum;qui dicü tur Sophifle,vt Xenophanes,Parmenides,& Mcliffus, Altera naturalium,illi dicuntur Sophifte,quoniam per fyllogifmos Sophifticos concluferunt omnia efe vui ens, & immobile: Hi vero naturales , quod concef. ferint plura mobilia effe , & motum faltem fecundum- accidentia per ca^, quz patent ad fenfum. Hi vero có- ueniunt , & differunt: conueniunt quidem quia vtra- orpus,fiue vnü ens; vtraq; etiam fecta tollitrerü mobilia veram multitu- dinem: differüt v&o primo quia Sophifte afferunt oia efie vnum fubftantia, & accidétibus,nec plura effe pof- fe,nifi apparentia, naturales vero cócefferint plura mo bilia,quia non omnia funt vnum faltem accidentibus. Secundo differunt , quia Sophiftz füftulerunt motum, qm fuftulerunt multitudinem rerum mobilium. Natu- rales vero feruarunt motum,quia concefferunt rerum mobiliá multitudinem. Tertio differüt, p Sophiftz fa ftulerint a rcbus rónem các,& caufati : quia fuftulerüt motü. Naturales vero feruarüt róncs caufze,& caufati, ga feruarunt motum,ex his perfpicuü eft fermonéfo- Sucfl. fuper Mctaph. B 2 De feéhis Pl lofophorum 58 & dignius ineffe,& in cognitione videlicet in fübftan- tia,per definitionem,quam dixerunt fübftantiam effe infinitum , & vnum & numerü , Que expofitio non lacetnam Ariftoteles non dixit eos valde fimplici- tertractaffe de ipfo quod eft refpiciendo ad ea,quz dc finiunt videlicet ens , & fubftantiam, fed quo ad mo- dum,quo deipfo idelktractauerunt. vt Alexander ex ponit , videlicet quia tractauerunt valde ruditer, fu- perficidliter, & fine arte, Deinde fuper illis verbisat- que cui primo competeret definitio dicta exponit Auerroes qp Ariftoteles declaret opinionem eorü de numero , & de entibus, qp videlicet natura entium fit natura numeri , argumento, cp numeri predicétur de entibus,quz opinio eltficut illorum exiftimatio , qui putant duplum & dualitatem effe ideftidem eiufdem nature : Argumento qp duplum fit vniuerfalius, eft & prius dualitate naturaliter. Quod prius naturaliter fit defcribitur , lib.s.huius, quod cum aufertur, aliud, & non econuerío , & cum aliud eft;eritillud . Secüdum igitur hanc expofitionem Ariftotelis adducit ine nem Pythagoricorum dererum fübftantiis,cp fint nu meri,& illorum motiuum videlicet,quia numerus prze dicatur deillis vt quoddam prius, Nam apud eos om ne,quod przdicatur de aliquo , vt quoddam prius eft, - fübftantia illius, & omnino idemilli, vt duplum , qd praedicatur de dualitate, vt quoddam prius, eft idem dualitati & fubftantia eius... Quz expofitio eft veluti infomnium, nam Ariftotelcs nullam mentionem facit de fübftantia rerum, gp fit numerus, fed vt Alexander ifiquitin prefenti parte exponit quid eft illud , quod dixerunt de definitione,vbi nos expofuimus Pythago ricos dixiffe duo de definitionibus & qp omnequodin eftalicui primu fit ab cis dicta definitio,& «y omne, quod ineftalicui primo,fit illus fübftantia.Que Auer roesait,nunquam Ariftoteles fomniauit. Deinde fu- pratertia parte fat non idem fortaffe eft Auerroes vult cj Ariftoteles aduerfetur Pythagoricis cp videli- cet licet dualitas fitduplum,non tamen oportet, vt il- lud quod eft duplum , fit fecundum modum , quo eft duplum,ipfa dualitas .Quoniá cum de aliquo aliqua plura vno predicantur,non eft neceffe vt eodé modo przdicentur de eo, de quoillud vnum przdicatur.ne- que eft neceffe , vt prdicatum demonftret fübftan- tiam eius,de quo predicatur. Hzc expofitio eft vera quantum adid, quod velle videtur fcilicet,cp Ariftote les aduerfetur Pythagoricis,quantum vero adrationé, quam ipfe fingit effe contra eos,non eftvera.Cum ra- tio ,quam fingit, nec fit Ati(totclis,nec fit intelligibi- lis: vt patet confiderantiea , qu Alexander ,& nos fcripfimus. Deinde fuper quarta partefalioquin vnü plura erit exponit gj Ariftoteles velitfic argumenta- ri , Si natura pofterioris non fuerit alia a natura prio- ris: tunc natura vnius, & natura pluris erunt eadem.i. tuncvnius & plurium erit una natura.Et exponit quid velit dicere Ariftoteles.f.cp fi entia effent numeri, quia numerus eft prior entibus , tunc plura effentvnum,& vnum plura, Quantum autem diffonet hzc expofi- tio verbis Ariftotelis & ab eius fententia, omnibus,qui greca verba legunt , perfpicuum cft. Ariftoteles enim, vtdiximus , probat non omne, quod competit alicui primo,effe omnino idem illi , quoniam tunc duplum effet dualitas , & fic dualitas, quz vnus eft numerus; effet omnia illa , quibus duplumineft primum: vt fuit - deductum. Deinde füpcr quinta parte quod & illis ac MEE T X p n y 8 LoUAE cidebat - vult Ariftotelem intelligere cp impofsibile accidens dicentibus entia effe numerum fit ficuti im- pofsibileaccidens opinantibus vnum effe plura, & qp contrariafint vnum , quiafüntinvno. Qua expo- fitio rion eftad propofitum : nec ad verba Ariftotelis nam illud relativum 4 quod ? cum ait quod & illis accidebat ] referat abfurdum premiffum fcilicet qp vnum multa erit, quod quonam modo fequatur , fu- perius fuit expofitum ab Alexádro: & nos retulimus, Deindefuperfexta parte 1 prioribus igitur Auerroes delirat deliramento fuc trapflationis.Nam Ariftote- les epilogat , & Auerroes vult p Ariftoteles velit ofté dere multa alia effe priora fenfibilibus prioritate,qua numerus eft prior. Quod nulla ratione eft audiendü. Nemo mirari debet nos primo narrare veras Arifto- telis expofitiones, deinde falfas Auerroes , & alio- rum : Nam rectum eft iudex fui , & obliqui , vt igitur ceterarum expofitionum obliquitas dilucefcat, iudi-- cauimus prius veras expofitiones cfle pertractandas atque dilucidandas. | j CAPVT QVINTVM DE PLATONIS fapientia, X ompium opinionum de rc- rum principijs epilogus. OST dictas autem philofopbias, Platonis accefsit tra- elatio , qui in plerifque quidem Pythagoricos bos fecus tus, tamen propria quoque nonnulla preter Ytalicorum philofopbiam babuit . Nam ab adolefcentia primum cz cum Cratylo,ez cum Heraclitanis opinionibus uerfatus ( qui qui- dem uniuevfa fenfibilia femper fluere ,c7 de ipfis fcientiam no e[fe cenfcbat ) bec quidem postea ita effe putauit. Accedit nunc ad philofophiamPlatonis,qui fecu- tus Pythagoricos in multis , nonnulla ipfe priuatim przcepit, vt deidcis. Dicit poft di&as autem philo fophias f. Ionicorum & Pythagoricorum, vcl for- taffe melius , dicit f poft di&as autem philofophias?- f. Pythagoricorum Platonis accefsit tractatio : quil Plato 4in plerifque quidem Pythagoricos hos fecu tus jf. quantum ad mathematica g» fint rerum fubftá tiz 1 tamen propria quoquenonnulla prater Italico- rum i1. Pythagoricorum 1 philofophiam habuit Ná vltra numeros, & mathematica , quz pofuerunt Py- thagorici effe rerum fübftantias , arbitratur effe ideàs, & docetquarationePlato ductus ideas afferuerit. Ex pofitor aurem, quiain fuistranflationibus legitur fin multis quidem hos fequens per hos intellexit natura- les , vt Émpedoclem, Anaxagoram , & ceteros tales, & fallitur defe&u tranflationum vt puto.Namin gra cis codicibus legitur iPythagoricos hos - quos Pla- tonem dicitfecutum effe'in multis.Iterum exponens di cit Platonem babuiffe nonnulla preter philofophiam Pythagoricorum,& prater philofophos naturales pre dictos: & iterum hoc eft diticile accommodare ver- bis Ariftotclis, quz fequuntur.Cum enim dixiffet Pla tonem:habere nonnulla prater Italicorum philofo- phiam,explicaturus , cy illa fint idez, docet qua ratio-- ne ductus fit adillas,& accipitab opinionenaturalium quód fenfibilium non fit fcientia & dicit nam ab ado lefcentia primum & cum Cratylo, cum Heraclitanis opinionibus verfatus , qui - -. Cratylus 4 vniuerfalia fenfibilia femper fluere, & deipfis fcientiam non effe cenfebat,hac quidem poftea ita effe putauit? namte- net Plato Cratyli familiaritatem nactus,qui ftudiofus Heracid TEXT. f: Verfatus.Tu)' yevoutvoo. - Faclus amici Conuenient — B— — 4 —ÁÁÓ € MURIS. E RA MRNA | Qua Aur, co- | men, j* TEX. pstilis. par» tícipatio, LIBER Heracliti erat , fenfibilia omnia in fluxu effe, & nihil vnquam confiftere, neceorum fcientiam effe. Quo vero modo ex hac opinione venerit in ideas, declara- biturin progreffu.Nunc vero tantum accipiamus Pla tonem fecutumin multis Pythagoricos,habuiffe que dam propria,ad quz du&us eft,ex iis, quz afferuerunt Cratylus, & Heraditus. Auerroes vero fuper prima parte textus tria dicit , quorum primum eft xp Anaxa goras, Empedocles,& Democritus voluerint mathe matica effe principia entium naturalium , Sccundum qp primi naturales in Italia fuerüt Anaxagoras, & Em- pedoces, & Democritus . "Tertium eft cj Plato feque batur in maiore parte fuz philofophiz cos, qui pone- bant mathematica effe caufas rerum fenfibilium.Qih, vt inquit , Plato dicebat primo formas.i.ideas effe & deinde opinabatur numcrorum , & idearum eandem effe naturam : vtfeptimo huius erit manifeftum. Ter tio afferebat eleméta compofita cffe ex fuperficiebus equilateris , quz funt quinque di&a corpora vltimo libro Euclidis . Quarto dicebat cum natüralibus pri- mam materiam effe , efleque quatuor corpora : Hzc funt tria quz Auerroes afferit in prima textus parte, quorum primum,& fecundum funt aperte falfa:Que nec Ariftotelis,nec Alexander vnquam fomniauit: im mo corum contraria planius dixit fuperius, Tertium vero non cft ad propofitum textus , vt patet per expo fitionem Alexandri , quam diximus. Deinde f uper fe- cunda parte textus 5 nam ab adolefcentia primum & cum Cratylo t expofuit primum,vt dicit ordinem fuc cefsionisab ipfo Democtito afferens primum quod contingit poft Democritum fuiffe opinionem Hercu leorum,qui faciebant dubitare omnes, qui fe dabant ftudijs philofophiz illo temporc, proptereá quia dice bantnullam effe fcientiam, nihilque fciri poffe: Que expofitio eft figmentum , cum cxponat illud quod nó eft in verbis Ariftotelis ;nec in infomnijs cius. Super eadem parteadducit rationem eorum;qui negant fcié tiam: quz fic poteft reduci adartem priorifticá:Scien tia variabilis non eft fcientia:Omnis fcientia eft (cien tia variabilis , igitur nulla fcientia eft fcientia , Maior patet, quoniam fcientia eft neceffaria,& femper . Mi- nor probatur, quoniam cum fcitum eft in tranfmuta- tione , fcientia eftin tranfmutatione : fed (cibilia fan: in tranfmutatione :Teitur fcientia . Quód fcibilia fint in tranfmntatione,patet,, quia fenfibilia funt intranf- mutationc,& omnia fcibilia funt fenfibilia : Igiturom nia fcibilia funt in tranfmutatione. Deindefi uperilla parte 4 hecquidem poftea ita effe putauit? Auerroes ait has opiniones perueniffe ad Ariftotclem , víque nunc. Eterrat errore tranflatoris , qui retulit hzcad Ariftotelem , & non ad Platonem . Plato enim fuit, qui retinuit ca quz dixerunt Heraclitus , & Cratylus: & non Ariftoteles. Cum uero Socrates circa moralia uerfavetur circa autem totam naturam nibil : atque in bis ipfls uniuerfale aueveret, primus; circa definitiones mentem firmaret illum recipiens, propterea quia de uniuerfalibus buiufinodi queflueyat, quafi de alijs definitiones bas factas , ey non de fenfibilium aliquo exiflinauit. Non enim potefl ipfa communis definitio alicuius fenfibilium effe , cum femper mutentur . Sic itaque talia quie dem entium. ideas uocauit , fenfibilia uero circa bec , preter bec,atque fecundum bec diciomnia. Per participatione enim 4 untuocorum e[Jc eifdem nominis ideis eJe ait , particis PRIMVS. 59 pationem uero fecundum nomen mutauit . Namytbagorici quidemdicunt entia effe numerorum. imitatione , Plato uero participatione nomen mutans . Que nam tamen fit partici patio fpecierum;uelimitatio,in communi querere onuferüt. Cum expofüiffet ea vfque qux ductus effet Plato f.qp prticularium fenfibilium fcientia fit relinquéda, nunc adducit Socratem hancob caufam,quvia fenfibi- lium fcientia haberi non pofsit, fe tribuiffe ftudiis mo ralis philofophiz, derelinquendototam fcientiam de natura tanquam impofsibilem: dicit 4 cum vero So- crates Pf. Platonis preceptor, Archelai difcipulus;qui Archelaus auditor fuit Anaxagore Clazomenij 4 cir- ca moralia verfaretur,circa autem totam naturam]-.i. circa vero ftudia rerum naturalium f nihil - fubaudi verfans , propter hancopinionem, quz fuo tempore emerferat videlicet «p non fitde fentibilibus fcientia; voluit aliquid de rerum natura perfcrutari,fed folum eft occupatus in ea philofophiz parte, que pertinet ad mores. Deinde exponitquid Socrates fecitin mo- ralibus , & dicit f atque in his ipfis? moralibus.f.qui- bus erat occupatus 4 vniuerfale quzreret;primufque circa definitiones mentem firmaret ]- Plato .f.4 illum. recipiens i. fequens 1 propterea quia de uniuerfali- bus huiufmodi 1.i.moralibus Socrates primus 4 que- fiuerat - atque de definitionibus 4 exiftimauit defini- nitiones has ) fcilicet que funtrerum fenfibilium effe factas quafi de alijs) fciliceta rebus fenfibilibus 4 & non defenfibilium aliquo t fed de ideis. Dixit (atq; in his ipfis vniuerfale quxreret - quoniam difputans de honeftojin uniuerfàli quzrebat,quid effet honeftá necfumebat hoc honeftum. Dixit etiam 1 primufque circa definitiones mentem firmaret - nam id de quo quzflio erat, antequam quaflio enodaretur , definire conabatur. Sed quomodoSocratem primum de de finitionibus differurffetradit,fi Pythagorici,vt di&um eft,qui huncatate przcefferunt, id ipfum facere tenta runt. Refpondet Alexander, & optime, quiailli, vt teftatus eft molliter , & citra artificium de ipfis difpu- tauerunt. At Socrates primus cepit ex arte definire,& cum diligentia. Dixit infüper definitiones haslf.quao funtrerum fenfibilium 4 efle fa&as quafi dealijs] nam Plato fufcepta do&rina Socratis circa definitiones, & vriiuerfale, quz in moralibus expofuit, transferens fe: ad naturalia putauit definitiones quarundam aliarum naturarum & fieri & effe, nonautem alicuius fenfibi- - lium.Cuiusrationem affert, & dicit 4 non enim poteft ipfa communis definitio alicuius particularis 4 fenfi bilium effe - nec,vt Alexander füppleuit , poteft defi: nitio effe ipfius vniuerfalis quidem , quodin his habe: tur f cum: hec& omnia, quz his infünt etiam vniuer falia 1 femper mutentnr? immo f emper fluere,muta- rijnec vnquam in eadem natura perfiftere dicebat , ac proinde definitionem communem, & vniuerfalem cu iufmodi ez funt, de quibusagimus fenfibiliü alicuius effenon poffe.Nam cum fenfibilia fint inepta ad effe, definitionibus quoque erunt inepta.Expofitorautem: reddit rationem cur nullius particularis fenfibilis,com munis definitio afsignari pofsit ex eo,quia omnis de finitio omni,& femper conuenit , & tu adde, & foli, ut in Topicis exploratum eft.Et fic aliquam immutabi- litatem requirit, cum competat ceris :cumueronul: lum fenfibile fit femper, ei nulla definitio nec commu ni5, n€C propria competere poteft;nec etiam definitio unpigie, Imitatio. DuL;tatio, Solptie Alex&, vM MEM DL c: R^ X d JL n IEMEEECEL LIINC QS 2d dd M 6o SEV MINSET T &P ei poteft foli competere : cü uniuerfalis definitioqua primo competit fpeciei, nulli eius indiuiduo foli com- ctat. Cum dixillet definitiones non effe fenfibilium alicuius, fed factas effe quafi de alijs, exponitconclu- . dendo de quibus alijs definitiones fint fa&z , & dicit i(icitaque talia quidem t quorum.f.definitioncs fa- &z funt ideas entium )-.f. fenfibilium 1 vocauit fen- fibilia vero ipfa putauit fubaudi dici ofa circa hect .f. circa has ideas 4 praterhzc F.i. praeter has ideas jatque fecundum hac i.& fecundum has ideas . Ale Xander dicit fic , illas naturas a fenfibilibus diuerfas, quarum funt definitiones, ideas appellabat ,a quibus fenfibilia& effe , & dici affirmabat. Ergo fecundum Alexandrum fenfibilia funt przter hac .1. prater has ideas, inquantum idcz funt natura fenfibilibus di- ver(.fünt circa hzc,& fecundum hac,quatenus fcn- fibilia funtabideis,& dicuntur nomine idearum atq; illarum participatione .Nam omnes homines dicun- tur participatione & nomine,quo idea hominum di- citur homo. Quarc fenfibilia funt prater heec, quate- nusidez funt naturza fenfibilibus diuerfze, funt circa hzc,quatenus fenfibilia funt ab ideis. Sunt fecundum hzcquatenus fenfibilia nuncupátur nominibus idea- rum & funt participatione earum. Expofitor autem fecit confiderationes circa verba,cur videlicet naturas illas , ideas, & fpecies Plato appellarit ; alferens Plato nem illa vniuerfalia , quz pofuità fenfibilibus fcpara- ta , appellaffe ideas via fimilitudinis , quatenus idee funt exemplaria;ad quorum fimilitudinem fenfibilia cófiftunt.Species vero, quatenus participatione earü fenfibilia funt : nam,vt Porphyrius inquit;participa- tione fpeciei omnes homines funt homo. Vel aliter dicit, Platonem illa vniuerfalia appellaffeideas, quo fenfibilium funt effendi principii. Species vero quo funteorum principium cognofcendi.Et propterea ali terexponens verba 1 circahec,& fecundum ? hzc, di cit;fenfibilia effe propter ideas,vel circa ideas;inquan tum idex funt fenfibilum caufz effendi,fecüdum au tem eas , quo idez funt fenfibilium exemplaria . Quse expofitio optima eft;& conueniens verbis fuz» tranfla conis,quam puto fic repertam effein graeco codice fui . tranflatoris. Verum in noftris codicibus graecis ver- bum fpecies, non legimus, licet legatur alibi,verbum autem, prater hzcjin codicibus tran flatoris eorumte ftium,quos exponit Expofitor non reperitur in no- ftris vero legimus. Deinde fequitur pars illa [perpar- ticipationem enim vbi afsignatcaufam , quare fenfibi lia dicantur fecundum hac.i.fecundum ideas, przfa- tus enim fenfibilia preter hzc , & fecundum hzc dici, .& eft explicatum quonam modo prater hac, quoniá ab ideis diuerfa funt. Nunc vt Alexander inquit,expo nit quomodo fenfibilia funt fecundum hac.i. fecun- dum ideas. & dicit 1 per participatione enim )- plura vniuocorum eiufdé nominis ideis effe j fabaudi ait. Alexander laborat circa expofitionem huius loci vno modo ait Ariftotelem exponere , que fenfibilia funt, quz participatione idearum funt, & que fecundum ideas funt , & addit ea fenfibilia effe fecundum ideas. quz Ívniuocorum ideis; funt , uniuoca enim ideis vniuoca funt , hoc autem eft,quoniam non omnium fenfibilium ideas effe dicebant , nam eorum,quz ad aliquid dicuntur, nullas effe ftatucbaat;nec corü,quz funt preter naturam , neque omnino malorum Ergo vultea fenfibilia effe fecundum. ideasideft participa- HYS I CXAE tioneidear(i , quz funt vniuoca ideis .i. propterideas vt fit idem dicere vniuoca ideis , & vniuoca fimplici- ter. Namque non funt fimpliciter vniuoca, non funt participatione idearum , vt ea, quz funt preter natu ram , & ipfa mala. Alio modo exponit plura pro fen- fibilibus, vt fit fenfus,multa & fenfibilia funt partici- patione earum idearum quibus funt vniuoca , homi- nes enim funt participatione hominis.Equi autem par ticipatióe equi,vt fit fenfus,fenfibilia & vniuoca 1deis habent effe participatione idearum. Aut fenfus effe po teft etiam fecundum Alexandrum, multa effe partici- patione idearum , hiec autem multa funt, qua inter fe funt vniuoca : vthomincsipfi inter fe , & equi ipfiin- ter fe,& canesipfi interfe. Homines enim ipfi, qui funt vniuoci inter fe,participationeidez funt eiufdé, non autem homines & equi , quoniam nó funt vniuo ciinterfe,multa enim & que funt vniuoca inter fe,ha bentefle participatione vniusidee.Non enim fenfibi lia vniuoca effc diceretipfis ideis referés Platonis opi- nionem, cum ille dicat 1deas equiuocas ijs effe, que ad fui exemplarfiunt. Sed quares vtrum idez fint aquiuoce ijs,quz ad fui exemplar efficiuntur. Sufti- net Alexander gp idee non fint zequiuoce iis , que ad fui exéplar efficiuntur,fed vniuoce primo quiain qut busvniuocum Plato vfurpatjin iisipfo communi pro vniuoco vtitur . Deinde quz ad exemplar idez efficiü tur,ea nifi ratione & forma fint idee fimilia,qua nam realia fimilia effepoffunt? cum ideis nihiladfit aliud, nec ipfis quicquam accidat. At qua forma funtfimi- lia,hzc vniuoca certe funt . Quare idee vniuocc funt jjs,quz ad exemplar earum fiant. laborauit igitur Ale xander in expofitione huius loci , quoniam textum grecum habuit mancum . Át nofter textus fic iacet Moll Lube fut oot) don T o Nec T vvv puto à uo vu pa Gio didici . ideft d per participationem enim lura vniuocorutm, qua eiufdé nominis funt,jideas efleait; eft igitur fenfus clarus qp ideo fenfibilia fint fecüdum ideas,quoniam per participationem plura vniuoco- rum, quz fünt eiufdem nominis cum idea , hzc funt, que ideis, effeait. Non enim omnia fenfibilia funt ideis,fed qua funt eiufdem nominis cum idea , utho- minesfuntparticipationeidez quoniam fünt eiufdem nominis cum idea hominis,qua dicitur homo ipfe per elfentiam , fi enim Alexander habuiffetbunc textum nonrecefiffetà fecundafua expofitione. Quid vero fitaliquod per effentiam,quidneparticipare,dicamus aliquid per effentiam diciturquoties cífttotaliter ali- quid, & nihil aliud prater illud: vtfi calor effet calor per fe exiftens;in quo nihil aliud eft quam calor:hic di ceretur calor per effentiam. Quod vero non totaliter eftaliquid , fed habet aliquid aliud adiun&um prater illud;participare dicit. Sicut ignis , qui eft aliquid aliud quàm calor;participare dicitur calore.Sic cü idea ho- minis feparata nihil aliud habeat quàmipfam hominis naturam, per effentiam efthomo: & propterid Plato ideam hominis appellat per fehominem. Socrates ve ro & Plato , quia preter naturam fpeciei humanz ba- bent Principium indiuiduationis,dicuntur participa- re fpecie fecundum Platonem. Deinde declarat vnde Plato acceperit nomen participationis & dicit 4 par- ticipationem vero fecundum nomen mutauit. Nam Dythagorici dicunt entia effe numcrorum imitatione Plato vero participatione F.f.idearum 1 nomen mu- tansjergo Plato accepit nomen participationis a Py- | : agoricis: i m e Peur LII D, QA ve teg ape qr uid fit Ae dia tiam, c7 q^ fit participtf avro audi ?7P0. wu n Eun EE cM G9 p— - - "acuta eat OI I ICA CC I I Itn CEP SICCA III CIC I a Ca I C CAI UI i P a P IF T Ca AD 4a aa al acu ut SU a au ur una aug t t i a ao at Ca ut. LIBEXK thagoricis : nam imitationem a Pythagoricis appella tam Plato mutato vocabulo , participationem dixit. Pythagorici enim , vt Expofitor ait;dicebant hac fen fibilia efle qua(i quafdam numerorum imitationes, quatenus numeri qui perfe pofitionem non habent, accipiendo pofitionem corpora efficiebant . quia ve ro Plato ideas ipfas pofuitimmutabiles; ad hoc,vt de cis fcientiz , ac definitiones haberi pofsint, non con- uenicbat ci in ideis vti nomine imitationis ,loco eius . vfus eft nomine participationis . Ego vero dico Plato nem potuiffe vti nomineimitationis & participatio- nis indifferenter , nam Mount dici fieri , & effe imitatione, & participatione idearurn , imitatio- nc, nam opifex , qui fenfibilia efficit , imitatione pro- prieidezillacondit. Etiam participationeillius fua vniuocai efficit ergo poteft vti vtroque nomine, fed gaudens nominum , & rerum nouitate, imitationem à Pythagoricisappellatammutato vocabulo partici- pationem appellauit : vt huius nominis inuentor di- ceretur. Deinde narratin quibus Plato & Pythagori- ci fuerunt diminuti , & dicit iQusnamtamen fit par ticipatio fpecierumE .i.idearum, qua.f.fenfibilia parti 'cipantideisapud Platonem fvcl] quz nam fit fimita- tior.f.numerorum;qui fenfibilia fiunt numerorü imi- tatione 1 omiferunt quzrerein communi fed bene quzfiuerunt in indiuiduo . nam quonam modo hic ignis fit calidus participatione vel imitatione caloris huius vel illius , quzfiere , fed non quo modo fenfibi lia participent communi fpecie, velimitéturcommu nem fpeciem, expofuerunt. Alexander vero verbum in communi expofuit, quia communiter nec Pytha- goricorum quifquam , nec Plato ipfe quid participa- tio, aut imitatio fit, aut quomodo fiat , declarauerit, fed qua ratione;aut modo fiat , quxzrerein medio có- muniter relinquerunt. Sed occurres, quia a Platone in Parmenide explicatum effe videtur. Prxterea. Py- thagorici dicebant cxteros numeros talcs efle imita- tione primorum , quos proprie eas res effe dicebant, quc deipfis dicerentur, Vt.quia planetz funt quinq;, planete funt quinarius. Verum licet pro parte memi nerint participationis , & imitationis , nullus eorum perfecte expofuit quid nam fit participatio , vel imita tio,& quantum ad hoc Ariftoteles eos effe diminutos expofuit.: . Auerroesin calce commenti quinti circa partem primamprzfentis textus , dicit, Socrates vero fuit primus eorum , qui locuti fücrünt de philofophia morali, Secundo dicit,& nihil addit eis,quz dicta fue runtàb antiquisinphilofophia fpeculatrice. Primum quod dicit,eft falfum,nam ante Socratem ftudiü phi- lofóphiz non erat nifi in moralibus, vt fuperius dictü eft, vbi Ariftoteles Thaletem Milefium ait fuiffe pri- mum eorum , qui moralibus vacabant, fe ftudiis natu ralis philofophiz tribuiffe. Ergo ante Thaletem phi-- lofophic ftudia: non erant , nif in moralibus . Quare & ante Socratem,qui fuit longe pofterior Thalete.Se cundum vero quod dicit,non eftad propofitum.ver- ba textus funtfcirca autem totam naturam nihil mo doper nihil non intelligit qp nihil addiderit eis,d fue- runtinuenta ab antiquis;fed qp circa fcientiam de na- tura nullo modofe tribuerit, propterea quia opinaba- tur fenfibilium fcientiam haberi non pofle ppter mu tabilitatem corum. Deindc Auerroes parte illafatq; In his ipfis vniuerfa]e]-vfqueibi inon.n.potcftipfa có munis definitio non habet textum correfpondenté, EE RN P:R I.M V S. 61 - noftrojideo quz inducit pro expóne funt vana. Expo nit.n.quz non funt Ariftotelis , tangit tfi caufas, qui- bus Plato motus eftad ponendum ideas; quarum pri- . ma eftquia inuenitindividuain vnoquoque genere fe : habere fimili modo , & quia omnia funt fimili modo in fuo genere: igitur cftimpofsibile, vt fintaccidentali - ter,& cum non fintper accidens, generabuntur a cau fis fimilibus : tales funt idez igitur pro generatione tuenda pofueruntideas. Secunda caufa , quia Plato opinatus eft nihil in fenfibilibus effefixum,atqueim-- mutabile, igitur fi de eis erit fcientia,non poteft fcien tia pendereab ipfisnec fcientia)quz dicitur definitio, cum femper fintid tranfmutatione. nec fcientia , qux habetur per demonftrationem, cü demonftratio non fitnifi neceffariorum,& per neceffaria. His rationibus : Plato opinatus eft gp intentiones.i.vniuerfalia, quxin - veniunturin indiuiduis vniufcuiufque fpeciei , eadem fint.i.femper maneant, & g definitionesfint rerum,d funt neceffariz extra animam,quas res extraanimam - vocauit formas,& exemplaria.Formas quidem.i.ideas rerum fenfibilium , Exemplaria vero, quz afpicit re-- rum conditor, ficutartifex afpicit formasrerum arti- ficialium pro ftructura rerum artificialium . Quód au tem conditor debeat pro generatione rerüm refpicé- read ideam eorum , quz generat, velut ad exemplar, probat Auerroes ca ratione , qua vfus eft Plato , quo- niam aliter quodlibet effet a quolibet, & non effet ex femine hominis homo fcmper , neque femper ex fé« mine equi equus , quód qua rationevaleant hz confe quentiz , feptimo libro huius dilucidabitur, nunc ve- ro accipiantur, vt valeant; quantum valere poflunt. Deinde fupra parte illa 4fenfibilia.vero circa hec? Auerroes exponit d circa hec] .i.gp fenfibilia omnia: . definiantur perhanc naturam i.perideas. Nam ver-. bum 7$ fg. , ideft propter hac tranftulit barbarus tur per ideas intelligit. Exponit vero ffecüdum hect .quod fenfibilia inueniantur & fint ineffe perillam naturam fcilicetidearum ficut res,quz fiunt, fiunt ab opilice per fuum exemplar . Deficit autemillud, prz- :terhzc , Ideo hzc expofitio eft manca, & non ; vt nás diximus . Deinde fupra illa partefper participationem enim plura vniuocorum ? vfqueibi infuper prater fenfibilia textus , quem exponit, nullo pa&o conue nit nec cum tranflationibus latinis , nec cum graecis 'Verbis;propterea expofitio Auerrois eft omittéda , cü non fitintelligibilis,necad verba Ariftotelis. Nemo igitur mirari debet Expofitorem egregium Thomam Auerroem omnino pratermififfe , nouit enim eum ni hil fructusaffere expofitionibus Ariftotelis , cum feré femper blaterizetfüper uerbis barbaris , que náquam fomniauit Ariftotelis. Infuper preter fenfibilia c [pecies ,ves mathematicae medias e[Je dixit à fenfibilibus quidem boc differentes , quod perpetue, ac immobiles fint , a fbecicbus autem boc,quod ip- fe quedam complures fimiles [int . [pecies autem ipfa que- que eft una folum . | Cum narraffet opinionem Platonisquam habebat deideis,nuncnarrat opinionem eiufdem,quam fufli- nuit de rebus mathcmaticis,vt de figuris, & numeris, & magnitudinibus, & afferit Platoni placuifle res ma- - thematicas effe medias interideas , & fenfibilia & di- cit (infüper prater fenfibilia , & J- prater fpes.f.ideas Suefl. fuper Metaph. F Cemm. 3 r. interpres, & Auerroes quód fenfibilia omnia definian - Que de Ari T, D NEM . $resmathematicas medias effe dixit: vtrum verc me dias abftra&ione, qua intelle&us abftrahitpriusà po ftcrioribus , vt magnitudines , & numeros ab elemen tis & mixtis, que materie funt fenfibiles an medias natura , vtputa quia funt natura magis feparatze,quàm phyfica corpora, & minus quàm ide : an medias per abnegationem eorum,quz extremis competunt, Ari- fto.non expofuit. fed quia Plato voluit res mathema ticas medias effe, Ariftoteles tantum exponit eas effe medias per abnegationem eorum , quz compettit ex- tremis,& dicit (à fenfibilibus quidem hoc differétes ? quód res mathematicefperpetus;acimmobiles fint fubaudi fenfibilia corruptibilia ac mobilia 4 a fpecie- . bus] ideft ideis differentes f hoc,quodipfz quzdam; fcilicet res mathematicz 4 complures fcilicet nume- ro, ac fingulares | fimiles fint - fübaudi in fpecie: vt plures numero linez fub cadem fpecie lincz, plures fuperficies fub eadem fpecie fuperficiei, plures nume. -ro magnitudines füb eadem fpecie magnitudinis, plu- .res numero trianguli fua eadem fpecie trianguli 1 fpe- Ciesautem - ideft idea 4 queque eft vna folumr ideft na numero fola in fua fpecie. idea enim hominis nó .eft eiufdem fpeciei cum 1dea equi , fed vna fola nume- ro fub fpeciehominis . Illa vero equi , vna fola nume- roin fpecie equi. non enim sidk plures numero dez fub eadem fpecie effe. per quz patet res mathe- .maticas effe medias perabnegationem corum que có- petunt fenfibilibus ,& ideis. Nam resfenfibiles funt .sum mobiles,tum corruptibiles. At res mathematica neque mobiles , neque corruptibiles, fed perpetuze, Praterca idex non funt plures numero fub eadem fpe cie:atres mathematice funt plures numero fub ca- dem fpecie : funt igitur medi perabnegationem eo- rum ,quz competunt fenfibilibus , & ideis , quz funt án extremis, Necplura habemusab Ariftotele . Ale- xander videtur ( pace tanti viri dixerim ) peruertere -'Nerba Ariftotelis . ait enim fecundum Platonem ma- -thematica effe media interideas,& fenfibilia , quz qui ,'demà fenfibilibus difcrepare putat, quód eflent fempi terna, & prorfusimmobilia. Ab ideis autem gp idex énum aliquid numero effent. Mathematica vero in multis hoc eft in fenfibilibus , & fingulàribus , quibus infünt, fimilitudinem declarent. Neque enim ipfa per fefübfiftunt, fed confideratione. Nam ex materiali- busrebus feparata per confiderationem materia & mo tu per quas & cum quibus datum eft ipfis fübfiftere, füperfunt mathematica , que in rebus materialibus, & multis , ac peraccidentia materialia difcrepantibus fi militudinem declarant. Ergo Alexander vult quód mathematicz res differantab ideis, quoniam mathe- maticz res füntin rebus fecundum cflc multz in mul- tis, folum per confiderationem feparatz. Atidez fint ynaquzque fola in fe feparata fecundum effe & non multe in multis fenfibilibus . & iuxta hanc expofitio- nem lege verba 1 ab fpeciebus autem ? idcft ideis füb- audi res mathematicz differentes fant 4 hoc , quód ip- fz quedam complures fimiles fint? fcilicet fecundum effe in rebus fenfibilibus 4 fpecies autem ?- ideft idea 1ipfa quzque eft vna folum - fecundum effein fe fe- parata. Ergo fecundum hanc expofitionem mathc- maticz res differunt a fenfibilibus, quód fenfibilia fint mobilia & corruptibilia : Mathematica perpetua , & immobilia. Nonenim fecundum fe corrumpuntur, íed per accidens corruptione eorum, in quibus funt LAMEE-TSA PUH C Y'STSORAES - fecundum effe" Atfenfibilia funt perfe corruptibilia » corruptione, quz eft ad ipfa, & peripía . Ab ideis ve- ro,quód idez fint in fefeparatz fccundum cffe, At ma thematica in fenfibilibus funt pofita fecundum effe. Hac eftexpofitio Alexandri. Quz meo iudicio , nec eftverbisconfona , nec eft ad mentem Platonis : opi- nioné enim quz eft Ariftotclis Alexander Platoni tri- - buit , propterea fe quafi corrigens Alexander fubdit, -autcerte res ita (e habent quafi dicat quód hec fit opi . nio Ariftotclis, & veritas ipfa. Platotatmen non ita differuit, qui naturas ipfas, & fubftantias per fc ,ac fempiternas effefaciebat, Sedfortafle multa fimilia effe dixit in mathematicis , quafi ipforum quodque non fit vnum numero . Mathematica enim multa nu- mero fünt triangulus , & quadratum,& aliorum quod que, vt fenfibilia feruantia fimilitudinem inter fe fe- cundum definitionem. Atidea queque vna numero eft. & fic fecorrigens venitin noftram expofitionem, quód fecundum Platonem res mathematice fint me- dix interideas & fenfibilia per abnegationem eorum, que competüt extremis videlicet ideis, & fenfibilibus. Vtrum vero fint mediz fecundum magis , ac minus ab ftra&um, vcl medic fecundum fübftantiam & naturá, hic Ariftoteles non curauit explicare, quoniam in his libris tepeexplicabit. Expofitor vero circa expofitio nem opinionis Platonis afferit Platonem dixiffe ma- ;thematica efle perpetua , & immobilia ex ratione fci- entiz mathematicz. quoniam fcientia mathematica ea ratione , qua mathematica fcientia elt, abftrahit a motu, & itaa gencratione,& corruptione . Quare res .mathematice vt mathematice, funt immobiles atque perpetuz. Res vero fenfibiles ex ratione ícientiz natu . ralis, qua fcientia naturalis, complectuntur motum, quoniam naturalis Ícientia cocernit motum. Sed hoc, quod Expofitor dicit , eft verum , fi intellexerit, quód vno caufarum, quibus res mathematicz abftrahunt a motu ,'eft natura fcientiz mathematicz , quz: eft in fuis confiderationibus, nec motum nec fentibilem ma teriam confiderare. Natura vero fcientic , naturalis contra . Atfiintellexerit naturam fcientize mathema- tice eflefolam caufam , qua tes mathematice abftra- hanta motu,non puto effe verum, qi vt ipfemet fub- dit, fola caufa huiusabftra&ionis n , qi Plato putat inomne effein re,qd eftin intelle&u : Et quia in intel le&u res mathematicz effepoflunt non confiderato motu,nec fenfibili ipfa materia : ideo ita mathemati- cas res putauit efle inre fine motu ac materia fcnfibili. Infuper circa expónem eiufdem opinionis Expofitor ait Platonem pofuiffe plura quz numero differunt fub cadem fpecie ad feruandum naturam demonftrationü math ematicarum , quz eft, vt prdicatü con. lufionis infit pluribus fübie&is eiufdem rationis, Nam fi Geo- metra demonftrattriangulá habere tres angulos zqua lesduobusredis, fruftra demonftraret, nifi illud pdi- catum haberetres angulos quales duobus re&is,plu ribus triangulis competeret : & ficut dico de triangu lo, ita dicendum in omnibus aliis figuris. Mathemati ca ergo dicit Plato effe vnum in pluribus , vtferuetur natura demonftrationis. Hoc aüt non acciditin ideis; ná idea feparata non pótferuarinifiin vno indiuidno tin. Non.n.dicitur idea hominis,nifi deidea hominis,q eft vnanumerotantumin fuafpecie. Sed hoc , quod Expofitor ait,cft mihi obfcurum , qn non magis de- monítratio mathematica requirit, vt predicatum có- cluftonis X39 - LIBER clufionis infit pluribus fübie&is eiufdé rationis , quá demonftratio naturalis,vel metaphyfica,quz fieret de aliquaidea, quoniam omnis demonftratio , quo de- monftratio cft, ex vniuerfalibus & ex his, d funt per fe, & de vniuerfalibus,& ex his,quz funt per fe,cóftat. igitur etiam in demonftrationibus,in quibus demon- raretur aliquid de ideis , oportebit feruare rationem vniuerfàlitatis ante di&. Tertio Expofitor nititur afsignarelocum , é quo Plato accepitcaufam fui erro. ris.Eftautemlocusà modointelligendi, cuius propo- fitio eft,ficut resintelligiturjta res cft.tuncex hac pro pofitioneargumentabatur , ficuti res intelligit,ita res eft : fed res mathematicz intelliguntur fine rebus fen ibilibus: Igitur res mathematicz funt finerebus fen- fibilibus. igitur res mathematica funt feparatzfenfi bilibus fimiliter eidem propofitioni addo, fed vniuer- falia intelligüturfine fingularibus:Igitur funt vniuer- falia fine fingularibus.quare idez, & res mathematice feparatz funtab ijs quibus coniunguntur. Expofitor paucis verbis refutat Platonis locum, affcrit.n.alium effeintelligendi modum, alium vero modum effendi. Nam licet quod intelligitur , in re fit oporteat;nón fi- cuti intelligiturjita oportet vt fit. verbi gratiaguftu p-.- cipimus dulcediné pomi fine colore pomi, non tamen dulcedo pomi eft fine colore pomi, quoniam alius eft modus guftandi , & alius eft modus effendi.Sic etiam quanuis intelle&usintelligat mathematica non coin- telligendo fenfibilia & vniuerfalia non cointelligendo fingulariajnon tamen oportet aut mathematica , effe preter fenfibiliajaut vniuerfalia effe fine fingularibus. Scd de abftra&ionis multiplici différétia egimus libro. fecundo phyfice aufcultationis , vbi multiplicem effe abitra&ionem expofuüimus. quantum vero ad fyllo- gifmum attinet;non oportet ita rem effe; ficuti intelli. gitur, vclutinon oportetitarem effe, ficuti fentitur.- Quare argumentum Platonis videtur omnino friuo-. lum. Auerroes vero habebat textum fuum víqueibi 1quoniam autem idez funt ceteris caufet omnino a— lienum a verbis Ariftotelis tam grzcis d latinis, ideo. eius expofitiones fünt omnino nullifaciendz, cum nul lo modo faciantad intelle&tionem verborum Arifto- telis, nec aliquid contineatur, quod fit in fe vtile.Ma- iorenim pars eorum,que fcribit in hoc libro, eft alie- na ab intentione Ariftotelis , cum eius textus nullate- nus conueniant verbis Ariftotelis , nec gracis, necla- tinis tranflationibus. Quoniam autem idee ceteris caufe funt , elementa illa vum omnium entium elementa effe putauit . Igitur ut mate- riam quidem magnum €? paruum ,ut fubfeatiam uero unum principia effe dixit. Ex illis enim participatione unius ideas ias numeros e[fe a[ferit . Cum narraffet opinionem Platonis de ideis & ma-. thematicis,nunc narrat cius opinionem de reri prin- cipiis,& intendit demonftrare magnum & paruum,& vnum effe rerum principia fccundum Platonem, pro- cedit autem inpoftaffumendo fiue in fubaccipiendo, vtens primo hocenthymematejidez funt rerum cau- Ív:igitur caufze & principia idearum , funt caufy & principia omnium entium : & dicit f quoniam autem idec ceteris ) (cilicet rebus omnibus icaufze E & prin- cipia 1 funt elementaillarum ] fcilicet idearum ideft principia & caufe idearum $omnium entium clemen tas ideft principia & caufas ieffe putauit] elementum PHAR I.M V S. 65 enim pro principio , & caufa accepit. tenct autem en thymema vim fuam abillo loco. Quicquid eft caufa & principium caufz , eft caufa & principiufn cavfati. Deinde fübaccipit magnum & paruum , vt materia, vnum vtforma funt idearum principia , & cauíz,pro- pterea concludit | igitur vt materiam quidem magnü & paruum, vt fubftantiam vero t ideft vt formam ve- roivnum principia effe dixit Minorem non expref- fit; fed fübaccipiendam effefüpponit pro explorata in doctrina Platonis. eiustamen probatiónem affert fcd obícuram , quz poteftfic ad artem refolui,ex quibuf- cunque participatione vnius idez fiunt numeri , funt idearum principia vt materia,& vnum,vtforma : Ma gnum & paruü funt ea;ex quibus participatione vnius idez fiunt numeri :Igitur magnum & paruum vt ma teria , vnum vero vt forma;principia ideará funt.hu- ius afsignat minorem, fed obfcuram , & dicit fex illis enim ) ideft ex magno enim & paruo vti ex materia 1participatione vnius - vt forma 1 ideasipfas ) fieri, & icflenumeros afferit ] ergo magnum & paruum , vt materia , vnum vero vt formaidearum principia funt. Et cum dixiflet Plato magnum & paruum,vt materiá effeidearum principia,quoniam, vt Alexander inquit, magnum & paruum Plato ait effe dualitatem indefi- nitam . Cum vero dixiffet 4 exillis enim ? ideft , vt A— lexander exponit; ex magno & paruo coeuntibus, & . in fpecie conftitutis ab vno, & cum dixiffet fparticipa tione vnius) Alexander exponit ideft, quia fumunt ab ipfo vno vtfint fpecies, fiue forme, que & ipfe numeri funt. ideas enim numeros fpecificos effe ait, fed cum formas dixiffet , addidit numeros , nam for- mze,vt numeri idez funt formz enim aliz quoq; funt, quemadmodum etiam numeri . Etfic vult magnum & paruum participatione vnius efle idearum princi- pia, non quidem quo fpecies vel formz funt,fed quo ides numerifpecificifunt. Nam formz Vel fpecies vtnumeriidez funt. Sedexhis, quz Alexander in- quit adhuc nonintellieimus , quomodo ex magno & paruo fiant ide?; d numeri funt participatione vnius. Expofitor vero ait Platoném fi uppofuifle ideas effe nu Imcros , numeros vero fieri párticipatione vnitatise - magno & paruo ideft ex additione & fübtractione, quas vocatmagnum & paruum , quia: igitur numerus fit fübtraGione, vel additione vhitatis, dixit Plato nu meros fieri ex magno & paruo participatione vnius ideft ex additione, & fübtractioneunitatis. Quia ue- ro ideas putauit efle numeros, idco ideas fieri ex ma- gno & paruo participatione unius arbitratus eft. Hc expofitio licetfit colorata tamen mihi eft obfcura, quoniam magnum & paruum Plato pro materia ac- Cepit , unitatem uero pro forma ,. modo additio & fubtractio non funt numerorum materiz , nec uni- tas eft forma numeri , fed potius materia, cum nume- rus fit multitudo ex unitatibus aggregata, ideo nec Alexandri expofitio , nec expofitio hzc uidetur con- fona opinioni Platonis. Propterca fiquis uoluerit intelligere hanc Platonis opinionem , petat declara- tionem à Simplicio primophyficz aufcultationis fu- perillo textu 4 nos quidem enim materiam] & ab Het modoro Platonis focio in ea dictione, quam fcribit de opinionibus Platonis, & à Dercyllidein undeci- mo libro Platonicz philofophiz, &à Porphyrio fu- per eodem textu Ariftotelis primo phylicorum . . Quam declarationem hic pratermittimus , tum quia SuefI.fuper Metaph. Pe 64 in recognitionibus phyficis dilucidauimus , tum e- tiam quia nullum fru&um affert quantum ad veri- Qua Autr. tatem ipfam quam hic quaerimus. Auerroes autem em. 6 . Qua Auf. Cemm. 7, fuper illa parte quoniam auté idez funt ceteris cau- fie Lait fic, fpecies funt caufze aliarum rerum idelt cau fa fcientiz indiuiduorum , non caufa indiuiduorum; ergo Auerroes antecedens enthymematis intelligit quod idec fint caufze fciendi, non autem effendiindi- uidua. Quz expofitio ideo eft remota,quoniam Ari ftoteles de mente Platonis non cócluderet, nifi quód principia idearum effent principia fciendi res, & non principia effendi , cuius oppofitütenet Plato . Sunt.n. idez principia rerü tam effendid fciédiergo & princi pia idearü erüt fitr principia fciendi & effendi rerum. Ypfum tamen unum perinde atque Pythagorici,ut fubitan- tiam e[Je,nec aliud quicquam efe ,quod unum dicitur . Et itent numeros ceteris , ut illicaufas fub&antie effe dicebat. . Hic Expofitor Ariftotelem opinionem Platonis comparare opinioni Pythagoricorütradit,oftendens primo ea in quibusPlato cum Pythagoricis conue- ait, quz duo effe autumat, quorum primum effe in- quit p vnum fitfuübítantia rerum , quoniam non po- teft aliud quicquam effe.faccidens, quod vnum dica tur. Cum igituripfum vnum non pofiit probari de aliquo ente, vtaccidens de fubie&o , fit, vt vnum fit fubítantiarerum , & non accidens. Secundum vero, quod ex primo fequitur , cft quod numeri fint caufze fubftantiz rebus cunctis. Nam cü numerus nihil aliud fit à vnitates colle&z , fit vt numerus fitrcrum fub(tá tia,veluti vnitasipfa . Hzc expofitio videtur Alexan-- dri. tamen aliter dici poteft iuxta fenfum.eorum,que proximo textu explicata funt : vt fint duo , in quibus conueniunt, primum qp vnum ipfum fit vt fubftantia ,vt formarerum. Dictum eft.n.magnum & paruum e(le vt materiam,vnum vero, vtfübftantiam.1i.vt for- mam,dicit fIpfüm tá vnum perinde;atque Pythago- rici, vt fübftantiam effe) .i.vt formam rerü fnec aliud quicquam effe?-à formam.f-fquod vnum diciturHp fum;n.vnum nihil aliud dici poteft à forma : cum ma sium & paruum , nihil aliud dici pofsint à materia. Hoceft primum. Deindetangit fecundum , quod fe- quitur ex hoc primo , & dicit 4Et item numeros cau- fas fübftantize ceteris? (rebus Plato dicebat, vt illit Áf.Pythagorici.Nam caufa fubftantia numerorum eft vnitas : igit vnitas cft caufa fubftantie czteris rebus. Hazcergo duo fünt,in quibus conuenrunt Pythagori: cicumPlatone. Etlicet Plato numeros principia & caufas rerum effe afferat , vt Pythagorici, nontamen eodem modo penitus. nam, vt Alexander inquit; Py thagorici numeros caufas effe dicebant quafi incxifté tesrebus, hoc eft vt materiam , quaft vtique ex ipfis omnia entia confillerent. Plato autem ipfos extra res cxiftere, quarum caufe funt: cum eos velut exempla ria effe traderet . Quod vero dicit4vt illi] non fic eft accipiendum,quafiPlato eadem;atq; Pythagorici ra- tione numeros caufas effe fübftantie confirmaucrit. Sed quia ipfe quoq; vtilli numeros rerum caufas efe dixit. Etfic comparatio non eftquo ad fpeciem cau- fi , fed tantum in ratione caufze. Auerroes autem prz fentem textum vfque ibi [pro in&nito vero: omnino alienum habeta verbis Grecis Ariftotelis,& a tranfla tionibus Latinorum , ideo quantüm ad expofitionem verborum nullam nobis vtilitatem affert, Quantum MET APHYSIC.AE vero ad rem ipfam, dicit duo confideratione digna, quorum: primum eft , quomodo intelligitur qp vnum fit fubftantia , & nihilaliud eft cns , quod dicatur effe vnum. Etrefpondet Platonem intellexiffe vnü quod eft principium numeri, effe fubftitiam , & nihil aliud eftens,de quo dicitur effe vnum alio modo ab vno in numero, Etfic vult vnum quod eft fübftátia de men te Platonis, efle vnum,quod eft principium numeri, & nullum aliud vnum . Non.n.diltinguebat Plato inter vnum,quod c(t principium numeri,quod etiam eft de genere quantitatis , ab vno,quod conuertitur cum en te. Secundum e(t quo nam modo hoc , quod Plato dicit , eft propinquum opinioni Pythagoricorum . Et refpondet afsignans caufam, quoniam Pythagorici fi militer & Plato afferunt corpora conftare cx pun&is, lineis, & fuperficiebus, que funt pártes indiufibiles, & ex numeris , qui etiam conftantex indiuifibilibus. Propterea enumerans abfurda;que vtrifq; conting(üt, dicitPlatoni cótingereomnia illa abfürda , conugüt dicentibus o&s rerum fubftantias effe vnum infinitum & immobile, quoniam nullushorum poteftaffirma- re,qomodo fit cómunicatio.i.generatio , qua com- municatur effe.dicentes quidé oés fübftantias effe vnü ensimmobile non poffunt feruaregenerationem,nec aliquem alium motum, nec dicentes cópofitum cófta re ex indiuifibilibus : ci omne tale fit indiuifibile: qd: fübie&tum effe non poteft ; nec generationis,nec alte- rationis,nec a&tionis;nec pafsionis . Quod autem nul: lum indiuifibilepofsitreciperealiquod horum, pbat Auerroes,qm omne;quod recipit tranfmutationé, cft cópofiti ex materia & forma.Qarefi indiuifibile re. cipit tranfmutationem ; erit compofitum ex materia & forma:oé autem compofitum ex materia;& forma eft diuifibilejigitur indiuifibile erit diuifibile.quod eft. impofsibile,quare & illud,ex quo fequitur;at fequitur ex illo,qp indiuifibile recipiattranfmutationem:igitur impofsibile eft iidiuifibile recipere tráímutationem., Sed vtrum indiuifibile pofsit moueri localiter , fexto phyficeaufcultationis eft exploratü . Infuper vtrum indiuifibile pofsitalterari in libris de generatione & corruptione difputauimus . Vbi ctiá differuimus pof- fitneindiuifibile perfegenerari; an per accidens.Idco ne phyfica transferamusin metaphyficam ; hzc prz- termittenda effe cenfemus. ] Pro infinito uero ut uno j dualitatem ez infiniti ex magno «c paruo feci[Je , boc proprium e& . Ynfuper etiam bic quidem numero preter fenfibilia . Ylli uero numeros effe dicuntres ip fas. Etmatbematica media inter ifla non ponunt . , Cum explicaffet ea, in quibus Plato cum Pythago ricis conueniat , nunc adiicit ea in quibus difcrepat. Quorum primum eft,qm Pythagorici vnum infinitü effe ponebant, & vnam quandám naturam, qu ipfis eratpro fubicéto & materia,eft auté id numerus par, cum fpecie vnum fit par, quod in paria diuiditur.Plato: vero dualitatem faciebat , quam fubiectum effe dice- bat, & infinitum , quia non conftituitur in fpecieper fe, magnum.f.& paruum;ac exceffum,& defe&um.In hisnanqueinfiniti naturam effe pütabat,quz quidem illi erat caufa materialis quanquam magnum non eft idem fpecie atq; paruum, neque exceffus ac defe&us, funt.n.oppofita;ac proindenon funt vnum, dicit fPro infinito vero vtvno P quod Pythagorici ponebant,p vna quadam natura,q erat eis pro fubie&to & materia 1 dralitaté ) .(. Plato faciebat, & exponens quo modo qualitatem, TEXT. 2. "n ——X: (0 Peers Dia, Pytb élicam ipíam nem mon participa: V7. bant. PS e LIBER dualitaté dicit f&? pro.i.quiafinfinitum feciffe ex ma gno & paruo hoc proprium eft?- .f.Platonis. Nam pla to dualitatem faciebat, quam tum fübiectum, tum in- finitum effe dicebat . Infinitum quidem, quoniam nó conftituiturin fpecie perfe. tale vero infinitum Plato ait confifterein magno, & paruoloco materiz, & fu- bie&i . Quod quo nam modo intelligendum fit, quz- ratur a Simplicio primo phyficz aufcultationis,& a re cognitionibus nohis ,quas vltimo confecimus . Hac eft prima differentia. Deinde affignat fecundam diffe rentiam, afferens Platonem numeros prater fenfibilia reliquiffe, nec ipfos rebus fübiecifle vt materiam : nec ipfarum eos fic caufas ftatuiffe . At Pythagoricis pla- cebat numeros effe res ipfas , entiaá; ex numeris con- ftare , cui confentaneum erat, vtres omnes numeros effe faterentur , dicit f Infüper etiam. hic quidem P .f. Plato f numeros prater fenfibilia ? fübaudi effc , dicit 1i1lli E eronc 1numeros effe dicunt res ip- fas - & resipfasconftare ex numeris , Hzec efl fecunda differentia. Deindeafsignattertiam differentiam , & dicit 4 & -.f-Bythagorici f mathematica media inter iftaj ideft interideas,& fenfibilia non ponunt : quo- niam afferunt numeros, & mathematica effe rerum fen fibilium fübftantias . At Plato mathematica inter fen- fibilia , & ideas collocabat. Hzc eft tertia diffcrentia. . Auerrocs vero fuper prima parte textus, intelligit differéiam g» Pythagorici intellexerint duo principia vnum.f.&intinitum,& fic pofuücrunt dualitatéin prin- cipijs , ficut Plato verum differentia eft, quod Pytha- gorici in dualitate , quam ponunt, nullam afsignant contrarictatem . At Platoniciin dualitate voluntcon- trarietatem , quia pofüerunt magnum & paruum,quze funt contraria , & pterea dicit Pythagoricos pofuiffe duo ficut vnitatem , quoniam in dualitate,, quam po- nunt, nulla eftcontrarictas. Atin Platonica dualitate eft contrarictas , idco ponunt Platonici dualitatem,vt dualitatem . Et cum dixiffetyhoc effe proprium, intel- ligit Auerroes efleproprium principiis , que Antiqui pofüerunt efle tria... Nam contrariis femper ponunt Ínbie&um. Pythagorici vero; qui pofuerunt vnum & infinitum rerum principia, & ex dualitate omnia ge nerari , non pofuerunt vni & infinito fübic&um. Que expofitio valeat quantum valerepoteft. Non enim coníona eft verbis Ariftotelis, vt patet confideranti grecaj& tranflata Ariftotelis verba. Deinde füperil- la parte 4 Infuper ctiam hic quidem numeros? errauit Auerroes, quoniam Plato non numeros formas fenfi- bilium afferit,licet dicat formas.i.ideas,& numeros.i. mathematica media.Errorautem eft,quoniam verba textus funt, x2 &T10 piv Too &pibudo qmod (a eor (ag a-Infuper etiam hic quidem numeros przter fenfibi.. lia: Non enim dicit numeros ex fenfibilibus , vt Auer- roes blaterizat . Dicit tamen in defenfionem fui erro riseffe duas fectas quoniam quidam formas & nume ros afferunt effe eiufdem natura, alij vero numerorü ipfam naturam effe aliam a natura idearum,mathema ucad; cffe media inter fenfibilia & ideas , tradiderunt: qua narratio, quantum fitad propofitü tu confidera. LÀ Vntt igitur ey numeros preter res ipfas feciffe,ey nonut agorict,e7 idearum etiam introductio , ob confideratios fuit, que in rationibus fit . Priores enim dialediice parz C5 noncránt., — Explicatis diffenfionibus Platonis cum Pythagori- PRIMVS 65 cis, nunc caufam reddit cur Plato numerosipfos exe- merit a fenfibilibus, & 1deas pofuerit alias quafdá fub- ftantias ac naturasa fenfibilibus : & fic, vt Expofitor inquit,afsignat caufam fecundz differétie : & caufam fuiffeait Alexander dialecticam : quam priores.f.Py- thagorici nondum attigerant , & dicit | Vnum igitur & numeros preter res ipfas feciffe, & non vt Pythago- rici qui.f-vnum & numerosin rebusipfis , vt illarum fubftantias pofuerát 4 & idearum etiam introductio quam Plato fecit fob confiderationem fuit, quz in ra tionibus fit] verbum 1 in rationibus fit] eft, ey oic Aoyoe tac s. Et Byzantius conuertit, in differendo nimirum fuit. Alexander vero in fua lingua exponit in rationum exquifitione , & dialectica... Nam Plato qui confuetus erat ex dialectica vti diuifionibus , & de finitionibus (diale&tici.n.eft vtrunque) venit, vtfepa raret aliqua a fenfibilibus , que fupt numeri & mathe matica , & poneret effe quafdam alias naturas , vtputa ideas preter fenfibilia. Per diuifionem quidem venit in mathematica, quz funt prater fenfibilia, quoniam diuifio eft generum & fpecierum , & non fenfibilium. Quippe cum diuifio fenfibilium fit ipforum refolutio in elementa, & ji» quz non funtfenfibilia:qua putabant numeros efle & mathematica Platonici : & fic per diuifionem venerunt in mathematica . Per de- finitionem-vero venit Platoin vniuerfalia , & ideas. Quoniam definitiones non fenfibilium funt, cum nó fintfingularium , fed vniuerfalium . Itaque his pre- ceptis diale&icis fa&tum ell, vtin contemplationein- telligibilium verfaretur videlicet idearum , & rerum mathematicarum : ad que non peruenerunt Pythago rici ; cuius rationem affert, & dicit [Priores.n.dialecti ce participes non erant 3 Et per priores Pythagoricos intelligit : qui dialeciicz erant ignari. Ex his patet cá fecundz differenti. Auerrocs vcro füperhac parte 1 Vnum igitur & numeros ?- verum textum habens ex ponitfalfo . Nam vult Platonem afferuiffe vnum & nu. meros effe partes rerum fenfibilium, & ion vt dixerüt Pythagorici , quia Plato voluit vnum & numerum ef- fepartes formales rerum fenfibilium , dicit fecüdo Pla tonem veniffe tam ad ideas, à ad mathematica ex peg ritia, quam habebatin arte definiendi . Quoniam res extraanimam fingulares , & fenfibiles funt tranfmuta biles,quarum effenon poffunt definitiones . Cum de- finitiones fint rerum fempiternarum.. Et quia forma apud nos.i.rerum fenfibilium,qua funt apud nos,funt coniunctz cum materijs, iudicauerunt cp natura earü idearum non fit alia a natura numeri. Horum, que Auerroesait , Primum eft falfum, nam Plato non po- nit ideas, nec vnum nec numeros partesrerum fenfi- bilium , nec hoc dicittextus eius , nec nofter. Secundü . vero quod ait , ftare poteft, Nam cum Ariftotelesait $obconfiderationem fuit, qua: in rationibus fit] po- teft intelligi ob peritiam fuit, quz eftin definitionibus in ea partelogicz, quz docet definire , quam parté Plato habebat, Pythagorici vero non . Tertium vero quod concludit, videlicet qp natura idearum fit natu- ra vnius & numerorum, difputabituralias de mente platonis. Dualitatem autem alteram naturam feci[fc , ex eo fuit, quia numeripreter primos apte ex ipfa perinde ac ut ex [i- gillo quodam fiunt ac generantur . .. Cumafsignaflet caufam fecunda differentie, nunc Sueff.füper Metaph. E-3 Que Aner. Comm. $8. Sigillum ex puocy ecaty effigie $e [Document text truncated for crawler view.]