scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

In Psalterium Dauidis israelitarum regis & uatis diuinissimi, Ioan. Baptistae Folengij ... Commentarij ...

Folengo, Giambattista (OSB) (1490-1559)

Full text

pw—UGmUTc p w e d CMM ma, i. Ge If Ne LN * 1 L4 P ;| " E: " » IN PSALTERIVM . DauidisTíraelitarum regis & uatis diui- niffimí, Ioan. Baptiftz Folengij Mantuani Monachi Caffinatis commentarij, fumma fíde,mira luce,erata breuitate, ex ipfa Hebraica ueritate con- / fecti X abfoluti, ». 22 AES au Mae. onum y s un Jt ruit » ISINGRINIVS CHRISTIANO LECTORI £ Eccetibi, Chrifltiane Letovab[olutatandem F O L E N G 11 theologi citra cótrouerfiam CÓ- Jemmatifimi;m omnes Dauidis odas do&tifsimaplaned; diuma cómentaria: in quibus fane fiueva- vam yir eruditionem, [piritüsue ardore flagrantem ammi con[ideres : fine fen [uum candorem e acumen, moy[leriori item verum; abditifsmariluculentam explicationem : [ue etiam aptam con eannamá; ver[uum. et: fententiaru connexionemSpetles : fime fidam denique diuev[(orum interpre tum co llationem,quin (gnon minus appofitas quam iucundas atq; Jue ris G ioefstones, co hortationes,admonitiones (yt teres interim pure ditioni filum, ac benelatinarworeeum proprie- tatem,que Romanam elegantiam illam. Yetevem, grautatemá; "H heologica 7 d ^ri fera tam) diligentius expendas : becinquam.omnia, mfi ummalaude admvatltuf, pr seris, omnem. mihi fidem (qua apud me nihilest antiquius ) abropari "ya mw sdadew frontepaucis tecum agere libuit, yt non omnes doas irai cat ntonit- o5 indo&los atq; irl bodieimuidia eo maleuolentia ergaillum ordinem potius,quam Chrifhant : : ; : m s MEUS á tur,reipfacum ex bocno[lroytum ex aliorum eifdem famis eruditifsimorim.vi p t E eeepiftolis operi prafixis cornofceves. FIu ritur feliciterfruere co valg. Á 2 Mau. ^ 27277. Á., b d Z TA : ' P d 9 Cum rerum ac uocum;ac P falmorumeetiam,quo quifds inveniendus ft locolocupletiféimo Indice, | BASILEAE, PER MICH, f l(ingrinium, 1 5 4 9. * Me E r*I M no ts IRSE Posonkut 2, 222 WM. ree E maar. cn Ye e St HA i Mor Anaftafius Czfenas monachus pio Lectori-— S. -D, ess On telatet.fat fcio, C) briftiane Lector, quanti gratta Co venera erf 4 4 modi egregiis alioqui monumentis conciliet autoris comendatio.Siqui NNI dem pell piura velfalo nomine vulgo comendabantur. Habes Zu I] tur m.omnem IDauidicam poéfzm. à Y O. BAPTISTA Folengio,yiro 4m tnde à puero facris literis erudito Jenes, detrito,comentaria perpetua, qua tibi mulis nominibus debent e[fe quampgratifüma. Quis entm vel felicius, vel Jantlius bafée diuinas odas enarrare poft, quam qui ab ipfafere latte ym his vevfatus fuerit, ac velut enutritus? quia, profandifiima fena mon minus lachrymas, quam mdefeffo ftudio elicere fluduerit? Sub hec Jeriptores qui m [uo theatro perstiterunt, laudem apud pofteros ummortalem tulerunt : at qui fecus, multo rum e Jannas crhonchos experti fuere. Quare non ei qud hictimeas Flengio, quinin propria 'fletevit bare n4,vt 'ü qua alius :illuda lepidum Euripidis difhu,m quemums potius, quam "neum. competat: véifox gj av, cerei uspyu "Lecedit vero ad operis ciumyenuftatem, tum decorem, quod yir ifle omni fuperior laude,no aliter loquitur, 4c yItuit:eo quip- Je e maemo,gsmoribusyt nilil mitius nibil virfus imculpatius fingi py. Quod fr mod, efam quara, ea ef, ytyix flf fot », (Jfmmis Yrrzs &X0YAYL, quo tantum the[au- vum impertiret fiu dufis pec natam annuljet, nl loc yno euitlus ariete ne 'fealz- cet diuinam concitaret tram fi blattis potius, quam C. hristianis hominibus harum vigiliarum copiam facere dignum duceret,tantum abest vt imde vel gloriam,vel no quinis celebritatem aucupari [eraret homo à faftu alienifümus. ( terim quod ad vem attinetyta diélionis flum attemperauit, yt mediocriter eruditi non arceantur &letfione:mulro minus verb dotlioves oratiónzs politiam ac nitorem huic nffrofeli- ci feculo à 2Deo optimo maximo condonati. fein Porro momts eenafutis quis vnquam [atefecerit? Boni quiq, (vt bevo ) faltem udicabunt tantum huicin acris debere Atantuanas, quantum olm.in profanis fto Caron. Optimi vero cenfebunt €o amplius (rif Ecclefiam debere Folengio,quo Dauidis carmina fant Axtaromia tisexcellentiora ac fibi vtiltora. Habes promdefrequentes poraphrafes datas eque ac dilucidas: allegortas yt ptas e folidasta nunc primum excogitatas Di efitones yero cognitt dignifümas, quate vrce obleclare poterunt, f pes ee dilisentius vemin|Bexeris. Ld. hac non paucos moni ac veteris m[humenti locos offe 5, quos yu operaprecium fuat fbinde aitarejita in gratiam lectoris obiter, breuiterd, Jedta- men datde explanat. Uerum illud cumprimis m-yotis habuit vir eximtus vt corru- pus hominum morei mformaret,rem profecto notru exulceratis temporibus oppor tumifümam. Ita vero carpit & mordet, vt nibilminus agere ttideatur : tta yhorbos contrellat yt vbia prafentifümum adhibeat pharmacum: nufquam fere nom abita nens ab acrimoma nn[oua mo pre fe ferens éChrifliani érmanachi pelus.Sed bec €? longe comodiora, re melius deprehendes, quam yt ego pofam, aut velim prafari. Bud tanti addam,hunc vnum de huius memaria, quem cum veteribus theolo- Bi non iniuria conferre pois, Jf reconditam eruditi onem, ata, maximam grauita- tem non ofcitanter expenderis. Ccf]abunt Jam,opinor, ejaAqacem udam blatera- nes, quife demum eruditulos arbitrantur, fiin monachorum matiam fto lidrféme K^" AD LECTOREM EPIST,. debacchentur cium 77 némicam quidem eruditionis habeant. Sed hoc vrcuma, to- lerabile,mificz impudentiam cum 1gmoratione haberent coniunctam, qua dicaci- tátis & maledicentia mater eft c origo. quanquam. hac den&ovdtórum, altas forta[- fe tempefniuius. Tie vero Letlor candida, effectis mterim Orphet uel Pindari profe qus hymnis, lectro odis Janchifrmi JVegis "Dauid fruere potius, cum, qjs Filengj dostifümis bus que tibi t1isd comode magna Jfudoribus confetla funt, e inutlgata: ata, aliad genus piura, qua cu G3 X propediem e nigris cuculis exibunt candidifüma,pra]lolare Neq, enim plus valebit tetra vulgi àxaeisix,quam albi doctorum calculi. — Bene vale, quifquis es acrarum literarum fludiofs. capud (afmmum,anno a(hritenato Ac D.. XZ II loanni Baptifte Folengio Nicodemus frater SEED ] Orignoras frater, longoá rerum vn tam didicisti curfum equo Ja- xrjg wore permzciorem fieri: atque illam tandem no vulgarem cenferi lau- QU dem,que ex note '[peehataa virtutis teflimonio oriri folet. Hocquidem xi[Je volui, no quid deardorementistua quicquam dubitem fed vt NGA » MEAN ^ — AlXDPA M jp. S- femi viris nagletda. Ayárnm quam prona (fic il; pie ym diétione fnt, facilia, arguta, atq adeo fhritizm collefla, vt pibiltamen efideretur copia e leporgs. Quo ftt plerifoue noninfime clafis hominibus laudetur phrafisa nonnulls oYATIOES nitor jvennfeas,copia:ab aiitem cocimna [imilitudinum frequentia, atque apta vo cum proprietas o elegantia. Quid? lucubrationes ifle tua probis ommbus laudan titre ad celum v[ue »xtolluntur.Referunt (annt) Folengij cripta veterum au- torum polit Iem e grautatem : cuntlavt [acra tratlari debent, preclara, Jequen- tiesaperta libera cr, quod pros mirumin modum delectat leftores, ('hviflum vbi que [prrantta.Sed eosillud, "munt, mirandum, quod Ifi mterdum exteram pellem, aut plumam induere contingat,id agit quod aflutifümam agere fulicam mon tgno- vat, qua fetum aquilenegletlum vt füum alit. Addo c 4d quod € nos (o no- sra M [altis hec eadem non minus placent, quam arila nobis necefütudime comuntbs. e ero fenfum candorem,es: (non falfus fum) profunditatem yarama, zyfleriorum dilucidattonem exofculor cium ob plura tum maxime quoniam 4 fra tri pee ore c clest Lytopimor, af fato [prritu prodiere. Certum tu interim, vt femper glorie proprie contemptor f; uifhstuee ma Inarus mediocritatis po femel tuis in com- anentaris te nihil prorfus efe clamitas.Sic enim dete loques im auod am teflaris pfat- no: Scio quid :nmenon ek bonum. Gratia Det fum 4 quod p" qui dat omnibus ce »elle ce ple. Cyole id quidem. lio item loco : Pol]um, inquis, omnia. Sed in quot aut qua alia abvetnum ànmatura dotibustmum à viribus il plane cum fno ar bitrio fratlis, quas cum homme nafet, cum. poA, cvefeere co enutriri cernimus? haud- | NICODEMI AD FRATREM EPIST, baudquas, fed 17.00 qui me confortat. Quare frater optime,ciim minime diffitearis 2Dei gratiam id efficere quad e5,ac perspicuum [st feiblimem illam maiestatem uo dedi gnari citra omne meritum tuum. mflhllare defuper quad tu []argas, quad nobis im- portari, quod hattenus 2Dei ofares ad bona (frugem pellexit, ac Deo tandem plenos fpirituali reaccendit cupidine, te ovo, eo per venerandos piorum parentu noffroru c neres atque offa obteflo V ne opponas elicemyneue irritam factas orna peri 0$, COYá, exere,ac felici facce] ad calcem vfque tam coeptum opus deducere cura. Id qui dem probi appetunt ad olatiuzid "probi quoq ad perdita deplorated, fue vita ve- medium obnixe flagitant. Heus tu murn PN credoyveleo maxime,quod oci in (afmonattusymhil ibi e[Je debet antiqiius quam vt hactn re orbifere vniuerfa, 0n dolum ATmACIS, qui te literts obruunt fiat fatis. C'alejacmumimi admonentiprom p au[culta animo. Patauij Nonis Augufti, X D. XLI Ioan.Baptifta Folengius Nicodemo fratri. S. P. D. qucm T 'tufrater mein nemori bus latitantem interpelas? 2n netam alta TAE feribere opinantur amici Cecum id provfos efl amoris genus, quod "m | ee b. Anci eam videt excellentia, quamne [latam quidem yertutisforma EpseaeesiA 1] Appellaret femidothi. ero enim quid de memeta, fcriptis entia mo va- YÜ hifce 1 Comentarms tum dicotum,ne erret Letlor ad vauim Yfa, clamo: fynceriu sie fcilicet tanttumodo e[je feripto rtnempe cut po [copo Det frt honor, ez Juge ded, veligio:mihil praterea. Quarememin monumentis mlilaliudin primis querere de- ent amici quam amplam erga omnes charitate atque m Deum fidem. Tanti.eru ditionem in oes n oftento.Qua tamen[rname aliqua e[fe iudicant,eatandem eflque mea vtiq, prefe fert, vt tu eam vocasmediocritatem, non grandiora illa So- phodeo (vt aiunt) digna coturno que tH frater alioqui ali charir oculis proprius deme aque pradicas ac de Incognito omnino bofnite qua rudia prorfus, ata, expers m dici pradicaret. Amor enimuero tet me audaculi aliquantilPer jfacit.Derg ego Interea meo me [pitbamo mettens, adeb ex Juperftuis amicoru laudibus non efferor, quimme ejfe Folengiu co item,homine nimiru natum Hyadum tempore, idetrco ab aquistllis no abborrente quas Chrifius in Dauideufg ad amma fua intral]e queri- tuy. Hace[l crux vite ha pro bori delicieid duri cum mida certaministbeatru.for Jan ertrophaum:cuius quidem labores etiam tw mecit experiri Nicodeme.Experi tur e 7 heophilus nofter, cuius ingenium noflra ewo varum atque mjolens femper fenfum fuat vanis-Sed cum edentule fint mbil aliud quàm coaxant : aua quidem renotam amquamvifum viatoribus excitare folita funt. Sed ad propo[itu vedeo. vn tu meas expetlari lucubrationes? En babeant qui expectant : en mostri exilg fe; L^ 3 z PN e) E * u ei SM fé" hus(quo emm alio appellabis nomine hanc vitam? )ennemorum partus,en mee fida confe(io,en quid tandem meus toties dap amundo animus refbonderit. : Cxeantitaquein publicum, poslquam frc vultisac ti me in primis hortarisiNicode me,cuius beneuolentiam tam charam habeo;vt mbilmili cha- YIUs e[fe poft, e feftuius. CAle. . Al haneta, ldib.:Decemb. 2C. D. XL I «3 requirat 317.d Chriftiani animi offici 294. b Chritiani hominis uita quomo doinftituenda — 270.d 278.a .349:€ 361b 419.a | Chrifianiperfectitypus 362.3 Chriftianipectorisfigna 315.2 Chriftianifucatiqui — 1d Chriftiano nil rurpius Q mortis metus 41.b.c Chriftianorü in religione quan- ta ofcitantia 423. b.c Chriftianorum arces Chrifti ho^ ftibus ob cuftodum auaritiam prodita 231.€ Chriftianorum reipublice mem bra diuería 10.b Chriftianorum libertatem caclo^ rum alterationibus fubiectam effe(üummaimpietas ^ 104.b Chriftianorum cumTurcis com paratio 127.d Cibus caleftis d efficax | 225.c Cirtzobfidio — 390.b expugnatio 44.7.4 Citrus arbor quz, & quomodo à Cedro differat 108.C Ciues urbis fanctz defcripti. 140.d ! Clamor in fcripturis cordis eft, non uocis 1z.b Clamoris fignificatio explicata. Clementis v1 pontificis (8o.d maximi mors 394€ Cclumcryfalinum —— 471.d Calum pro aére 24d Cali animati z91.b Cali qui uocentur 2;7.d Calorum defcriptio 63.€ Calorum feruitus ad Chrifti nu tum 2;7.b Colorum ftructura ordinatifsi- ma 6;.b Caelorumnouafacies. — 384.4 Calorü animatorü delicig. 291.c Caleftiü rerü profunditas 275.a Cale£ium rerum memoria dde licata 391T.C Ccaleftiá rerum cognitio quàm neceffaria 362.b Canobiacur à ueteribus inftitu ta.583.C Canobiorum uerus ufus 514..d Cogitationes tetra &timmundz qua 33.C 118. b Cognitio (ui uera, totius falutis ferméfummaeft — ^ 172.d Cognitio nulla neg in calisneg in terris de falute noftra effe po^ teft, nifi Chriftus nos doceat. 79.d - Cognítio rerum quando noxia, 131. d YNDIE C? Collium nominein facris quid intelligendum 303.b Colloquiorum leuitas uitanda 262. Columbz fignificatio 253.b Colübam fimilitudo.2 4.9.c.250.a Comedere fructus uia fuz quid fignet 358.a Cómodi proprij ftudium 295.d 386.d Cóceptus hominum turpitudo fumma 242.4 Concilij uniuerfalis expectatio 1358.C Conciliorü celebrandorii robur & fundamentum 8g.b Concilia & couentus fancti qui, 167.d Concionatoris diuini fapientia 233,d Vide Paftores. Concharum natura 389.C Concordia piorum 272.b Concordia in ecclefía Chrifti d neceffaria.242.3 44.4..C 4.4,5.b Concordiain Chrifto qugrenda 383.C Concordiz cómendatio 24.7.a aquupbcaeurb os ro Conditarum rerum trifaria diui fio.390.a Confeísio quid 22.2 Confeísio auricularis ^ 376.b Cofeísionesauriculares tam cre bra undenatz 282.2 Confeísio fidei quàm neceffaria, z81.b c 215.d 316.3 428.b Confefsio ad falutem fit intrepi- da.290.€ Conícientiz felicitas quae maxi- ma 19.C Conícientiz uulnera 187.C Conícientiae malz tormenta, o.a 133.d. 45o.b Conícientiz putificate fplendo^ ri fol ipfe cedit $4.b Confcientiarum tranquillitas, 304b 47o.b Cófilia Dei infcrutabilia 362.a Cófilia noftra quid ualeant.57.c Confilia impiorum aduerfus ue ros Chrifrtianos 34,0.a.b Confiliarij principum praui de- fcripti 37.a Confolationis neruus ac robur praecipuum 128.b Cofuetudines fancte fupplican- di Dco quatenus in Ecclefia fe- rendx 73.4 Conftantia fidei 268.b Contemplatio rerum conditarü mirabilis 23.C Contemptus Dei & proximi un de nafcatur 307.d Contemptores ueritatis porum interitu gloriantur 312a Contemptores Dei ac Euangelij "Qgrauiterpuniantur — 541a Contentiofos, mundi amantio- res effe,quám Dei, qui pax fum maeft - 121.d Conuenticula impia in Euange^ lijexpugnationem - 290.4 Cóuétus rcligiofifsimi quí.135o.b Cóuerfatio impiorum fugienda 378.d 379.a 430.C Conuerfio ueraad Deii quomo do fiat 344. b Conuicijsnon certandü | 456.b Conuiuía facra olim inftituta,in quibus Deo grati« agebantur. 419.C j Conuiuiorum luxus &impietas Ibid. Cor,animereceptaculum.24.4.€ Cor humanü nunquam fuos fe- dare poteft affectus &Cappeten tias,nifiillis in rebus quz ater» nz funt 178.2 Cor ccleftis originiseffe ^ 9.b Cor quando fanctarum cogita- - tionum domicilium fieri pofsit 67.C Cor purum & immaculati Deo - offerendum 270.b.c 275.d Cor maris pro medio maris. 223.2 Cordisperuerfiindicia ^ 30.d Cordis müdiexcellentia 243.a Cordis puritas quz 245.2 Cordis lztitia quid differat à ter rena 11.d Cordeinquirédus Deus 425.c Cornuin facris quot modis ac- cipiatur 316.d Cornupropotentia — 255.c.d Cornu infcripturis pro robore, uirtute, potentia, gloria, & re- gno denig s2.b Cornuaaltaris 423.C Corporis odoramenta deteftabi lia 39.5 Correctio quàm uarié accipiat, 371.b Correctio diuina quàm faluta- ris 354.d 431.a Corrcctio fraterna quàm nece. faria 295.d Corruptum & integrüi quomo- do fumantur 39.2 Corui nigredo in facris quid 286.d Coruorum pulli quàm mirabili Deiprouidentiaalant — 468.c Coruorum Noétypus — 286.d Coturnices uentorii in Hebrzis allata 325.d 395. b , Creden- Credentium numerus diminu- tus 55.2 Credentiü unitas 3474 Creminm quid 380.C Crudelitatis detetatio — 407.b Crux femper pijs impofita 395.c Crux quám neceffarta homini bus 580.a Crux cur pijs interdum onerofa 296.C 318.3 Crux pijs eft uita,impijs mors 422.b Crucis uia delicata 464.2 Crucis tolerantia 410.b ' Crucis (uauitas & myfterium quod 264.b Crucis myfterium prifcis tempo ribus cultum 25.3 Crucis piorü uera effigies 269.d .305.€ 347.C 419.C Crucis ac períecutionis imago Chriftus 283.2 Crucis & affülictionis fructus 331.d 422b 4iiab Crucis ac aíflictioni finis dolo riofus 27:.c..— Vide Afflictio. Cübile in fcripruris pro feccetio- rib.cordis latebris 10.d. 173.d Cultus diuini € munditiei mo- rum difcrimen 81.a Cultus diuini rudimentüprimü, -lingugcandori acmunditiz a(- fueícere 160.à Cultus diuini famma,amor,nó cruor aur timor 238.b Cupiditatü comparatio ad bel- luas 19.b Curarum nimiarii uanitas decla - rata. 141.a.b.c Cuftos malus faarum rerum,bo nus haudquaquá aliorum effe poterit 29.d Cyniphes quid 394.C Cynomyic quid 525,c so4.c Cy(arz ducisinteritus 340.d Danonis imago 390.C Damones docti 289.d Damonces ad tempus filio Dei preualere uidentur $6.C «moniiacuitas 295.d nequi . tia 96a infidizzo4.c 327.d zmonum uaftum imperiü in orbeterrarü anteacceffum diui ^ niuerbi : 26.a Demonü malorü nomina 360.d —*monum uenatio in animarü perniciem 135. b : * onum uates fnroretemera Sig 1mpotenti perciti, nihil em d tffutire poterant 197.b M caftra defcripra 100.d onü uietoria qualis 165,c I:N D EX, Damarum natura 389.b Damnatorum cruciatus defcri- ptio 255.b.c Dathan interitus 397.€ Dauid an omnes hos pfalmos fcripferit 443.b Dauid cur in pfalmis contraria interdü adferre uideatur 558.b D uid Ceilz urbis defeníor 247.b E Dauid diuina prouidentia pa- ftor factus 320.2 Dauid in multis fuittypus Chri fti uenturi 271.d Dauid cur (cipfum Chrittum uo CCct: 345.a Dauid & (an&i uiti cur aliquan do tam dira hoftibus imprecati fint. 18.b.c Dauidis 8L Mofis mira cóuenien tia 24.b | Dauidis doctrina 260.b Dauidis domus pro Dei familia 131.C Dauidis in lege domini peritia - 242.b s3;;.b Dauidisergalegem Dei ttudiü 416.427.4.28.4.29.4.30. X C, Daiuidis fides quàm firma 251.d 2152.C 419.4 Dauidis iiumilitas 420,2 Dauidis inregem electio. 554a Dauidis imperii jlatum 354.b Dauidis regnü zternü dicit qua tenus definirin Chriftü 301,a Dauidisperfecutiones — 267.c 417.d 419.b 4z1.b 4s4.b exiiü 455.d anguftia inde- ferto Ziph 269.C Dauidis in (pecum Engaddi fu- ga 457.C Dauidis fcelus horrendü. 241.2 ponitentia Ibid. Dauidi facte de Chrifto promif- fiones 35z2.b 356.C Dauidi perpetua feminis (uccef- fio promifía 352.b Dauidi cur ob adulterium, pro- miffiones diuina nó factz fint irritae 354.b Deber demon 359.d Decoctores hzreditatii & bono rü ecclefiafticorü notati 192.d Defectio á fide quàm pernicio(a 310.d Defcctionis ultronez à Deo in- dicium 57.€ Defectiones Aegyptiori à fide 291.4 Delatorum impudentia. 249.b Dentium fignificatio in facris 259.4 Defperatio aliquando homines etiam perfectiffimos occupat 122. b Detrectatio undenafcat. 407.c Detrectantiü ingenia 308.C Detrectarionis deteftatio 379.b Deus nomina omnia, & nullum nomen habet 22.b.c Deus talis nobis eft,qualé uolu- mus nos effe ac credimus 58.2 358.b Deusin fcripturis more huma- nofíenobisaccómodat 54.b Deusabíg fimulachris cultus o^ lim 416.a Deus folus adorandus,&creat rz creatori nó praferéde 570£ Deusubig & in omnib. 45;:K Deus cur in calis habirare dica tur 69.d Deusquare certam fibi (edem in quarogaret prafcripferit 63.c Deus in iudicijs non przuerten dus 108.c Dcus bonorüi omniü copix cor^ nu 122.b 299.C 360.d Deus folus nercimmaculatus ex fe € eft, & dici deber,nos uero per ipfum ^ sod. Deus in cle&oz: cordibus quale fedem habeat 372.b Deus fuisfemper prefens. 305.b Deus perpetuus, indefeffusq; fue . Ecclefix defenfor 231.d Deus uiciffitudine miferiarü & confolationi fuos experiri fo let 115.c Deus perfectiffimos quoquein. terdü ufg ad defperationé ani- mi exagitari finit 207.b Deus (uos igne aduerfitatii exer» cet 34. b.c Deus immutabilis 269.b 355.a 384b Deus quibus placari poffit uir- tutibus 370.6. Deus fua donauult noftra effe 47.d 48.a Deuscur terribilis effedfcriptu ra dicatur 369.d Deus quàm conftans in fuis pro miffionibus 291.d 5272,d— Vi de promiffiones Deus admonet antequá puniat 398.b.c Deus eo propofito mortalis fa- Cis eftyut homo homini aboli^ tam naturclegé innouaret 85.c Deus licet nefarios interdü lo- mines in pios cócitet, cos tame non inultos finit 328.C Deus per demones & angelos malos interdum punit homi- nes 327,d & et Deus obliuionis éur à pijs accu fetur 315. b Deus quarationequzrédus & inueniédus à peccatorib, 459.a Deus femp laudandus quoquo- : uerfum fefors &fortuna uertat - 156.d 352.d. 391.3 4o1.b Deus cur ignis ur&s dicat 387.c Deuszelotypus animarü 568.b Dci bonitas imperfcrutabilis. 395.3, DERE JDeibonitatisdeliniatio — 87.a Dei digitus eft ipfefpiritus fan- (cus 25.d Dei facies pro uifitatione eius . 320.d Dei uox feu uerbii, uis & uirtus . eiusappellatur. 107.d 108.a.b Dei nomen quid 68.b Deinomen fortiffimü 70.4 Dei nomécognofceregd 56o.d Deinomen cur toties in pfalmis inculcatumfidelibus — 288.c Deinomen duabusrationibus extollendum 291.C Deinomen celebrandi defideriü unde nafcatur 291.C Dei facies feu uultus quid 102.c Deifacies uera deillo notio eft . 206.b Deiaures, fapientia & mifericor : dia 115.d Dei uterus quid .409.€ Dei clypeus 343. b Deiuijsinambularegd | 145.d Dei przíentiain omnibus confi .deranda — . 338.d Dei (uper arcam faderis prafen tia 238.4 Dei fedes defcripta s3.b Dei cum Ada pofteris pactum , ternum . - 417. b Dei cum Abrahamo pactii qua- -le 392.C 295.C Deiin di£tinguendis moderan- disq rebus conditis prouiden- tia 314b Dei magnitudo in terris quae 1257.4 : Dei imperium omnibus nume- : risperfectum 395.4 Deipotentiadjimmenía ; 75.b Dei xterna poteftas ex quibus intelligenda 365.C Dei benignitas declarata 5:,a.b Dci ingentia in nos beneficia 154.b 268.c 281.4 288.€ 299.c 201.4 Deiin infíimz fortis homines be .nefidia ^ 280.d z284.b 358.d 386.2 588.a.b.c.d Deibeneuolentiz erga electos fi gna 319.4 I'N iD. UB EEG Dei dona etiá in Ethnicis agnó- fcenda. 43.b Dei abíqg Chrifto nulla cognitio 376a (299.a Deierga inuocantes clementia Dei clementia etiam erga rebcl- les quàm magna 400.a.b Deilonganimitas 209.a 326.d 384.d 385.a «Dei mifericordia quàm multi- plex 530.a 281.b 294.C 295.a Dei mifericordia d abundans 384.a.b.c.d 385.a Deiergaíuosuigilantia 355.a Dei iuftitia qua TLjyiC Dei maieftas acfplendor | 291.d Dei fapientia in creaturis admi randa 388.a.b.c Deicófilium immutabile 269.b 392.C Dei cófilia infcrutabilia, 362.a Dei confiliaimmenía, & quc om nem numerum & cogitatione. excedant 197.d Deiuerbum pro figno &uexillo effe 264.b.c Dei uerbum uerum animz edu- lium : i 81.d Dei uox fortiffima contra Hieri^ continos 110.3 Dei ucrbü rerum códitartü exor- dium atg origo 155.2 Dei uox etfi ínpera & infera om nia perterrefaciat, fuos tamen . occultiffíimum in modiü recreat Deipopulusqualis 8.b (110.b Dei feruus quis 172, b Dei filiorum felicitas defcripta Dei uolütasquomo^ (184.a.b. do exploranda 426.2 Dei furor & ira que 16. Deiiraquámterribilis — 318.c Dei irati figna 327.d Dei, aut Dei nominis inuocatio 41.b Deüinfolehabitarequid 64.d Deü magnificarequid 171.b.c à Deo eiusq; uerbo difcedere q. periculofum 310.d Deo uel tantillum abfentereci- dunt omnia in peius 49.2 de Deo non fuperbé ueltemere loquendum 316.C Deo foli omnis debetur gloria 291.c.d Deo gloria offerrequid | 107.c Dij alteni qui 337.b Dij quiin fcriptura appellentur 107.a 236.b 338.b Dij appellantur principes ac ma giftratus 338.d Dij gentium non adorandi neg; colendi 3709 372,d Deoruni fimulachra deteftintür 372.C 0.637. C Deorumterrenorum explicatio Dextera Dei pro uirtute & porté tiaeius 49.C prouita eterna 47.d promifericordia 18.d Dextera patris Chriftus — 6o.b Dextera Dei quid 230.d. 422.a ad Dextrá patrisfedere — 408.d Dialogorumratio 360.3 . Diabolus mendaciorum pater: 277.C 1 Dialectica tractandarü fcriptu- rari fpiritualis, quieta & pacifi ca eft,non illa contentionü ple» .miffima 32. b Dies calli quid 354.d Dies pro fortunatis uitz (ucce(- fibus infacra fcriptura frequen ter fumi 208.C Dilectionis fraternze cómenda- tio. 313.4 326,C Dilectióis fructus 297.d 298.a Diluuij aque quid portenderint : Diploisueftis 4o08.b —— (110.€ Difcipulorum Chrifti fymbola 31;.a (418.c Difcordig deteftatio 289.a 54,7.a Di(cordia inEcclefia Chrifti à perniciofa 342.1 Difcordiarii fabricatores pluri- mi,pacisuerOoperpauci 128.a Difpenfationis diuinz ordo mi rabilis defcriptus 106.4 Difputationes degratia & arbi- trioimpudentesnotate 3155.d Diffidiü ínter Ecclefie proceres fubditosQg eleganter depictum Diffipatorquis 48.d (2o1.c Diuina nó nifi in uaífa táti numi nis capacia infundi debét 252.c Diuina in improbos feueritas Diuinzpotentizfigna (275.b 371.0.372.3 Diuini in.nosfuroris figna 3551; Diuitig qua cofcientia (a.b.c.d parande - 269.2 Diuitiarum natura 413.2 Diuitiarum ratio quc effe debeat 179.C Diuitiarü ufuslegitimus 415.d Diuitiarum fragilitas. 247.c Diuitii in hoc mundo conditio -380.d 307.c Diuitum defcriptio 159.C Diuitüimpiorüexitus ^ 235.d Doctores falfi quaratione homi nibusimponant 432.c.d Doctorülegis diuinz arrogan- tia & peruerfitasnotata 240.a Doégicrudelitas 245.2 299.b Doégi delatoris affentatoristy in teritug a ^ 146 ^ t : D Dolus leuiter, etiam ciim non fi picamur jin fpiritum clám re- pit 124.d 3. olum in fp 124.2 Doloris deícriptio ..$2,c.d O'oris notae 250.C ns exercituüdefcriptus ^ 15.3 omini tribus 131b omino canendum effe 27.2 omusiniquitatum ^ 4d onec, indeterminati tépus a- pud Hebrzos fignificat 409.a ormire cur Deus interdum ui eatur - 318.d 582.a Dorfum incuruare quid 296.a Draco in ueteri teftamcto quam uaric accipiatur 313.d irituuer(ari quid Esos caftitas 219.C zcclefia magna, ventium multi tudo fignificatur 169.4 Dei Ecclefia quorfum erecta in terris 230.b Ecclefia Chriai 4a s.b Ecclefix definitio 79.€ 80,a Ecclefia bonis ac malis homini- bus mixta 284.C Ecclefía cor unum & anima una in domino 276.d Ecclefiauna tantum quz fponía Chrifti 283.b Ecclefia Dei haereditas 285.c Ecclefia malienátiüi 290.2 317.d Ecclefia (uum fplendoré à Churi- fto accipit 303.d Ecclefia quibus artibus diffipe- tur ab impijs 312.c.d Ecclefia Chrifti quàm miferela- cratahodie — 556 d 5,14] Ecclefia quantopere à Dco dili- gatur 311.C 34.8.c.d Ecclefia Curlunz affimilct 355.b Ecclefia Chrigi quàm ampla 364.C Ecclefía Chrifti quibus fubnixa prafidijs ;70.d Ecclefia qudm improbis homini bus infecta 379.d Ecclefia nzuis quidem afpergit, fed non deletur 379.d Ecclefia Chrifi à gentibus in- ftauranda 382.a Ecclefia Chrigi exquatuor mun di partib.collecta 400.d 401.2 defia ancilla iuftitiz 420,a «clefía arca (an&tig cationig pec ditta fanctorü & malignan- Ecdegac |, 473.a.b tur RES fponío femper lzta.- Fcle ; fiae oftia. ftatus notat 69.c INDEX. Ecclefia fundamenta, uates & patriarcha - 114.d 115.2 Ecclefiz puritatem ac fanctimo niá c turpifftmis fordib.exufci- tatáeffe,miraculüingés zz:.b Ecclefie exultantis geftus elegan ter defcripti 225.d 226.a Ecclefie dominatio & poteftas immenfa 226,b Ecclefiz pulchritudo depicta 228. Ecclefie fundamentum 257.d 348.€ 370.,d quàm firmum 316,C ; Ecclefia puritas 273.d 292.d felicitas 276,c ubertas 276. a.b * (c.d Ecclefiz Chrifti uera bona 274. EcclefigChrifti iurifdictio 275€ Ecclefimale. 286.c Ecclefiz antiftitü munus 286.b Ecclefie iui candor & ornatus 286.C : Ecclefie candor ex Chrifti uul- neribus — 287.a Ecclefiz fpiritualis popa 289.c Ecclefie cofolationes 311.C316.b Ecclefiz uere prooreffus | 316.b Ecclefie nomen cur etiam mali & impii recipiant 317.d Ecclefiz limites 334€ Ecclefie typus — 25o,d 297.C 317.d 334.b 536. 57o,b Ecclefize finus 342.b Ecclefiz dignitas 348.d Ecclefiz Chrifti defcri ptio555.b 364..b.c Ecclefiz reformatio quàm necef: faria 382.b.c Ecclefiz principes 290b Ecclefig miniftri, Dei uirtus,per uerbum 290,€ Ecclefia fideliti cómunio 292.3 Ecclefie muri (anctorü anima 297.d Ecclefix perfecutio 298.d 339.d 444.a Vide afflictio & crux Ecclefiz fabrica quámartificio- fc à Paulo defcripta 420.b.c Ecclefiz caput Chriftus 442.b Ecclefiz cum Chrifto affinitas 444.2 Ecclefiz lucerna 44.2 Ecclefia cocordiaad quid pro- fit 3853.C 420.c 444€ 445.b Ecclefiz fpecies 44.4.4 Ecclefiarum benahodie minu- tiffimi quique magiftratus pro libidine & impune depopulan, tur 151.d 135.c Ecclefiz paftores finefpiritu fan cto fruftra laborabunt 291,d Eclipfis feu defectus dictionum admodum familiaris fcriptura 106.C Effundereiníacris quid 268.c Elatianimi certaindicia 379.b Vide fuperbiam El: ctio 274€ 357.a Electio non ex merito pendet 3544 Electionis ratio 329,C Electi moriuntur ut femper ui- uant 57.d Electi &fan&ciquifint —158.d Electi uiua Dei templa ;7:.b Electorii multitudo femen Dei appellatur 65.2 Electorum premia 274.c.d Electorum Dei conditio 547.a 4.68.a Electorü corpus quidem fed fi- des nequadj lzditur 360.2 Electorum cum Deo teftamen- tum 552.b Electorum dolor in hoc mundo 439.C E Eleemofynze c6mendatio 415.d Elementorü concuffiones qua- reà Deo facte 53d Elifei uifio qd prefe tulerit 4 $8.C Eloquia Dei quanto ftudio pro - fequenda 426.C Emanuelís nomen explicatum 224.d Ephraim fuperbia 323.d De Ephraim tribu cur carne fu- fcipere Chriftus noluerit 329.C Ephraim tribus in Dei tumida: regnum aftectauit 330.2 Ephrataquid 441.d Epifcopi fedes qualis effe debeat 229.b * Epifcoporum munus — 28e. Epiícoporü ac paftoríi Ecclefia: officii 287. 289.d 290,2 463.C Equorumin facris fienificario Erubefcentiz cómoda G18.€ enumerata 90.c.d E(drz exemplum 24.4.b Ethan muficorü princeps 5;,.d. Euangelii pradicare omni crea tura, quid fit 2ai.b Euangelii rerum omnii bona- rum finis & terminus 224..€ Euangeliü quib.reuelandü 352.C Euangelii pure ac abíg; fomnijs przdicandum 290.4 Euangeliü in omné terrarum or bemlatéfpargendum — 297.c Euangelium qua fide ac diligen tia populo pradicandü 425.b Euágelij uerba qualia puris aut impuris appareant 232.C Euangelij iugüleniffimü. 255,b p- 3 ——— nKIEN"V——————mmMM : | | Easgelij uis & excellentia 358.b Euangelij imago per Dauidem expreffa 255. Euagelij falutarisfplédor 359.a Euangelij fuauitas 285.d Euangelij perpetuitas 411.d 412.3 432.d 43312. Euaxdictioexultantis — 298.C Euge uox exultantis Ibid. Euchariftiz fructus 411.b Exafperarein facris quid. 284.c Exequiarü ratio defcripta 140. b Exercitia fpiritualia non parum " prudentiz exigunt 111.C Ezechiz uictoria memorabilis 317.C F Ades pro fauore 392. Facié peccatorü fumereqd 559.a Faciem auertere in facris quid 442d Fames uerbi Dei 26;.b Fames Dei flagellum 393.b 403.c.d - Familia quomodo gubernanda 378.C Familiz integre noftra zetate, pa rentum impietate funditus eX- tincte 73€ Familiaritas cum pijs tantü ho- minibus habenda 430.€ Vide conuerfatio Faftus & (uperbiz defcriptio 41.b Videfuperbiam Fauor diuinus qua ratione con^. ciliandus . 28o.d Fauus uetus teftamentü adum- mbrat 66.b Felicitas hzc inferna, miferia eft 4o.b | Felicitas uera cum falíaifta com paratur g1.C Felicitas uera qua 155.b.c Felicitasimpiorum 306.d 308.4.C | Felicitas uera in quibus cófrttat z46.b 34:.b 343.C.d 344€ Felicitatis toriusfumma — 15 sb Felix ueré quis dici poffit. 255.2 Felicem fuiffe (amma eft infelici^ tas 77. Felices quoídà ideo uideri, quia imptj & (celerati 156.b Fertilitatis caufz 403.d 404.a Fideles qui 4-4. Fidelium animis qua defideria ineffe oporteat 143.A Fides rei chriftiane fümma 69.c Fides animz gloria appellatur | 221,C€ Fides Ecclefiz turri munitiffima rum urbium cóparata — 271. b Fides etíam politicafanctiffime INDEX colenda 379.€ Fides anime cibus faluberrimu 02.C Fides Dauidis quàm conftans 7419.3 Fides portaad iuftitid affequen- dam 422b Fidesuera nunquam eft ociofa 429.2 Fidei perfectiffima definitio 420.C Fidei uere argumentum & indi cium quod 156.C 325b Fidei ftabilitas ac conftantia 24,6.b.d Fídeilex quz 256.b Fidei probatio quàm neceffaria 278.d Fidei lumen unde 2814 | ad Fidei confeffionem quz re- quirantur 281.C Fidei praeconium 285.d Fidei imbecillitatis caufa | 295.b Fidei & dilectióis unitas 297.d Fidei obediétia defcripta 238.a Fidei gradus duo 239.2 Fidei fumma in quibus confiftat 269.b Fidei naufragium ex epifcopo- rum negligentia 315.C Fidei rudimenta in qua Iuda parteorta - 353.4 Fideiuis 374b 384.d 394.b uirtutes 38o.b 428.d Fidei confeffio ad quid profit 391.C Fidei neceffitas 392.b.c.d 396.a Fideilabefactátisimago 397.b Fidei modica exemplum memo rabile 399.3 Fidei neglectus omnium malo- rum caufa - 4oz.b Fideifignadjneceffaria —429.a 430.2 Fidei in aduerfis conftantia d ne ceffaria 455.C Fidei praecipuum argumentum quod $3.d Fideerga Deum ipía quog rerü naturaimmutari poteft — 48.d Fidegratisiuftificamur —268.a 4ot.b.c Fíduciz definitio 97.b Fiduciz inDeum uis 201.d Figurarum & troporum cogni- nitio neceffaria eft ad píalmos 36.C Fiij Deiquidicantur ^ 298a Filij pauperum qui 303.C Filij pro parentum delictis cur punianturinterdià Deo. 551. d 460o.d Filij Adam 35:7. b Filij 4 parentibus oblati in facri ficijs Moloch 399.€ Filiorü defectio explicata 62.a Filiorii in parentes pietas in qui bus confiftat 323.C Finis in pfalmis quomodo intel ligatur 8.c Firmare pro exaltare 394.2 Flagellarum nomine fcriptura quid uelit 307.d Flumina lógo fub terra ferriin- teruallo, & tandé emergere 88.a Fluminum ufus 388.a.b Fadus Deiantiquum cum ho- mine $7. Faderis fumma inter Deum & hominem 94.d 3552.2 Folengius qua fide ac diligentia hac fua commentaria fcripferit 270.d 319.2 358.C Folengius quotannos egerit in cenobio 470.d Folengius deplorat uita fug con ditiones 380.4 Folengius quando hzc fua com mentaria abfoluerit 417.4 quid potifsimum in ijs querat 292.4 Folengijparétes 56;.c patria 398.C 433.d fratres 471.a Folengij in Surrentinis agellisla titantis oratio ardens 147.c.d Folengij deambulationes ama- — nifsimae 935.C Folengijetas ^ 389.2 470.d Foliumin fcripturis quid figni- ficet ;b Fontium ufus 388.a.b Fornicatio in rebus fpirituali- bus 399.d " Fortitudo fumma & dolorisim méfitas in pecore Chrifticon^ iuncta 75.C Fortunz infolentia 404.C Fortunz mutatio 310.3 309.d unde procedat 31b Fortunatorum & diuitum uita ampullofa 177. b Fraterni amoris memorabile exemplum 398.2 Fructusboniarborisqui — 2.2 Fructus fpiritus quid uocet Pat lus 274.c Frugum copia unde 40;.d 404. Fulgura diuina quz 5$ Fulminis natura 387.b.€ Fulminis miraculum in Cafino monte fpectatum $c Fumigationes in facrificijs un^ de 46. Fuminatura egregie depicta 18o.b Func- — ————— — — — CR VERRE sdibensitdii edidi LI — «atur Funeraliii (u Funibus oli - bantur 4.6.A Fures in ecclefiaChrigi quid ten tent ;5& b * uroris diuerfa fionifi catio,17.d mprus notati, 162.c m hareditates metie EPI eA Origo — 345.c Galaad ubi 265.2 Gaudium uerum in quibus con: fiftat 377.b.c Gaudij folidi (edesin corde.4.6.d Gaudij ccleftis & folidi defcri- ptio 137.c Gedeonis ftupendü miraculum. . 303.d Genitriciiimmundities 24.2.2 Gentium rítus impijfsimi deícri. pu^ 4s.b | Gentiü ecclefia quare ampla di- 81.a.b Gentesquz dicantur 3.C entes impura & exleges e mum .do& terra uiuctiü eijciéde.s 2. c Gentes in facris quid 332.a Gentium ad Euangelii uocatio. 275.C 291,3 297.b 304.C 305.a 328. b.c 334. b 346.C 348.d 349.2 370.b si. b 372.2. b 499.b 415.b 42o.b Gerrones futiles à iuftorü cagre gationelongé expellendi. 42.d Gcítus corporis animi indicium 459.d Gigas pro uiro forti & ftrenuo. 154..d Gloria pro diuinorum beneficio rum memoria 114..C Gloriatio (anctorum in quibus rebus confiftat 473.C Glorificatio nominis Dei in qui us confiftat 3o6.b- Gloria folida 15.C Gradus in ecclefia 445.2 Gradus perfectionum 297.d Grzcorii hzreticiin concilijs ui Ci. g.b Grzcorum perfecutio 331.b rati diuinz natura quàm ex^ celens 105.4 Gratiz cuielice dignitas 554.d Gratitudo erga Dei beneficia. 299.C Gratitudo ergaDeum.— 574.c regorii Nouaricfis mOrs.366.c Hia.redina eterna *reditas Dei ecclefia *reditatis diuinz ftatus à qc 'editates ol: i i baupe olim funibus metie 6.a Haraborth Sd apud Hebr, " d 5.4 285.C 266. INDEX, Harmoniz in facris ufus 4.74.d Vide Muficam, Hebrzorum magna impietas, 326.3, b.c.d. & 327 Hebrzorumin Aegypto clamor 336.d Hzreticus in ecclefía magis tole randus quám hypocrita.4.26.a Hareticorü perfuafiones quàm perniciofa 432.C Heman Leuitarü fapientifsimus 349.d Muficom princeps. Ibid. Hermon mons 353.4 445.2 Herodes perturbatus gentiü ty- pus 257.a | Hierufalem catleftis qux 130.d Hieru(alem urbis cur tam crebra mentio 155.c.d Hieru(alem quare regis magni ci uitas appeliata fir 228.d Hierofolyma perturbata [udaco^ rum typus 237.a Hieruíale ecclefi typus 24.4.d Hierufalem deuaftationis narici Aa. 311.3 Hieru(ale deuaftat 555.c 449.2 Hierufale manufacta, & caleftis 348.b Hodie,di&io bifariam explicata Holocauftum quid 279.c (4.d Homo an maior angels — z4.a Homo quanto minor beatis fpi- ritibus 214.4 Homo qualis a28.c Homo quicquid fibi arrogaue- rit,id totum diuinohonori de- tractum zftimet 89.a Homo in deligendo bono facile c«cutit 4.a Homo ipfe humilis quomodo Deumexaltaredicatur — 41: b Homo gmiferüfitanimal 16.b Homo interior quis 210.d Hominisuiaquzdicatur — ib Hominis códitio defcri pta.74.b Hominis primi cafus miferri- mus quotidie deflendus 145.d Hominis feritas deícripta 254. a.b.c Hominis anima pracftátía.265.d Hominisortusduplex — 245.d 24.4.2 Hominis Chriftiani in hoc mun do officium 417.C Hominis nobilitas Ibid. Hominismiferia 256.3 585.c.d & fragilitas 292.b 465.d 4.66. Homini uita cur data 17.b Homini nil maius ij ipfe Deus, sib Homines dij appellantur media. tore diuino fpiritu 14.c Homines ad perfcrutida Dei iu^ dicia prorfus hebetes 29.4 Homines eó longiore interuallo à Deo diftát, qua utciniore fpa cio uitijs infiftunt -89.b Hominum perfectifsimorii mos 93.a.b Hominum labes ac morbi uarij deícripti .98.b Hominum genus infelici(simii, . 139.C Hominum inconftantia & falla; cia defcripta 159.b Hominum períuafiones uento- fac defcripta 195.2 Hominü genus omnequomodo populus Dei uocatü 237.d Hominum uanitates 2168.C Hominum mutabilitas — 42:.a Honores ftudio & anxietatequg fiti,nó honores, fed mera curz & profana negocia appellari de bent 3:o:.b Honores ambiendi mos corru- ptifsimus 378.a Honoribus cur cumulent impij. Z68:d- Hora nulla,nullus locus à demo num laqueis tutus 116.C Hoftiz omnes fanguinariz um- bra fuere (anguinis in cruceob lati | 45.b Hoftiarumratio 4o4.d 4os.a Hoftes Euangelij cur piis felicio resin hoc mundo,;oc.d 307.2 Hoftes Chrifti qui 408.d in Hoftes fuoscur fan&i interd tam grauíter inuehantur 431.d Hoftium Chriftiaudacia ;1:2.d Humanz nature conditio.;01.d Humanarü traditionum uilitas. 337.d Humilium preces exaudit Deus, 382.d Humilitas fo!a legis diuinz fen- fum affequitur | 6$.c Humilitatis defcríptio os.d Hyadum fydus 372.4 Hypocrita cur peccator in pfal- mis dictus 9.C 23 "- Hypocrita hzretico multó dete» rior 426.3 Hypocritarum defcriptio. 2o5.d 206.4 239.c.d 268.b 4o1. b 426.C Hypocritam turba copiofa 252.d ypocritarum fuperbia 43:6.c Hypocritas deteftat Deus 326.c 343.b Hyffopi herbz defcriptio 24:.b I Iacob cur [íraélis nomen adce- ptus 59z.b ; 5 3 | | in Iacob tribusomnes originem duxerunt EMI Idololatria finisimpietatis 528.d Idololatria Hebrzorum | 35 7.b Jdololatriauera — 337.c 416.c Idololatriz peccatum quàm la- tc fefe extendat 372.C Idololatriz deteftatio — 3570.2 372.C 397.d Idoloz cultus unde ad nos trá(- latus 416.b Idumzorum origo 340.C Iccur quid in facris 308.a feduthun inftrumentum muficü 320.4 feiunia precationibus femper có iuncta 407.d fe(uscur dictus Chriftus 53o6.b Ignis carbones pro fulgetris ac fulminibus $5.4 Ignis occultus de calo lapfusho locaufta quondam abfumcebat, 68.d Ignis caleftis defcriptio | 237.a Ignis ,p pfecutione.278.d.279.b Ignis fpiritus fanctitypus 291.c 324.b Ihadi&io quid Hebrzis 238.b Imagines deorü rudiorü funt do cumenta 416.b -— [mber quid in facris fignificet. 285.b Ímperantibus qua fcitu neceffa- ria 330.b Impatorís officii. 79.c.411.c.d Imperfectiones noftra quz 39.c Impietas nulla tam execrabilis, quin per Chriftum pofsit ablui 343.2 Impietatis radix pracipua,ad có fideranda Dei opera nom appli care aninium 105.c.d Impieratisfimulachrum — 3o.c Impietatis gradus qui 239.C Impietatiscaptiuitas ^ 407.b Impijhominis defcriptio | 1.a.b 401.4 | Impi (i dilata à Deo poena, exal- tentur ficut Cedri Libani,feren di íant zquo animo 108.€ Impij frequéter in (cripturis ma- rizítuanticomparati — 225.4 Impij fzpenumero cadunt in la- queií,quépo(uerütpijs 267.d Impijin hacetiam uita puniun- tur à Deo 171b Impij quibus artibus pios tradu cant, & inuiíos reddant alijs. i71b Impij uitz exitum non confide- rant 3097.C Impij quzcunq; expetunt, affe- quuntur,fed n3 fine magno ma ] :(NZDS EXE, 'lo.325.d 326.a Impij puniti à Deo deteriores fiunt 316.b Impijnó temere damnádi 226.c Impij admoniti ac caftigati inter dumrefipifcunt 341. b Impiorum animz & mores de- fcripti 13b. 252.d 255.3 Impion: potétia & fucceffus.5o.b Impiorü infidiz depictg 31.a.b.c Impiorum fuccefsibus inuidere, eft tales fucceflus etiam (uos cf- fe uelle 176.d Impiorum ftudia frequenter pa- leis comparata 2.C Impiorum conatus 248.4 Impiom pana grauiísima,209.b 271.3 283.C 289.a.b 296.a.b.d 205.C 328.C 362.C 367.C Impiorum contra Chriftü confi lia.272.€ 273.3 340.4 Impiorum conatibus nó refiftit Deus,(ed ad tépustantü 275.a Impiorum calumnia 293.C Impiom natura acingenii.296.b 316.b 416.3 454.c.d Impiorü in hoc mundo felicitas 235.b.c.d 259.b 506.d 307.a.c 308.c.d 309.d Impion interitus crudelis.209.b 309.d 340.c.d 341.3 Impiorüin ecclefiam Chrifti cru delitas 267.d 5312.4 347.b Impiorum confilia cedlitus difsi pantur 318.b Impiorum concordia ad fuppri/ mendospiosdfirma ^ 54o.b Impiorumira toleranda ad tem; pus 362.056; Impiorum felicitatepij etiam of fenduntur 365.2 ImpiorüdeDeoiudiciü 365.c Imprudentia cft, (i nos conftan- - tiores & folidioresin fide futu- ros fperemusquam ipfi uiri per, fectifsimi fuerint, Dauid &Pe- trus 11;.b Inanimatz res cur Deum lauda redicantur 374.€ Inclyti qui «9b Incredulitatis malum quàm am plum 325.a.b Induereinfacris quid — 364.a Infantium & lactentiüi argumen tum mirabile 22,d 25.2 Infelix qui 4o.b 41.b Inferni fignificatio in facris 17.b 347.b 350.a 366.c Inferi qui 17.b Inferorum cruciatus 417.C Infidelitatis fumma indiciü qd. $7.€ Infidelitatis contra Deum note, 38o.d Infirmitatis proprie confidera- tio quid efficiat 9t.C Ingenia praeclara quomodo ho- die perdantur 87.d 184.€ Ingratitudo mundi erga immen fa Deibeneficia 169.a.b 297.a 307.d 324.2 337.b 352.4 369.a 374-C 384.d 392. b 405.d Ingratitudo mundi erga Euan- elium 291.b Ingratitudo Iudzoriü quàm ma gn3.326.a Ingratitudo fons omniii pecca- torum ; 360.d Ingratitudo patrum erga Deum 395.d Ingratitudinis uitium explicatü 166.C Ingratitudinis deteftatio 418.2 Inimici mentiuntur quà poten- tiam aduerfantium imminuát, 277.€ Inimici quatenus odio habendi, 435.2 Iniquitasífummaquz — z4*d Iniquitatis filij qui dicantur, 354-4 Iniquitatis nomineomnia fimul peccata complectuntur 40o2.b Innocentis definitio 88.a Innocentia femper in terris male habita 190.b 248.d 272.C Innocétia cordis dei fedes, 3350.b Inopiaproafflictione — 350.c Infignia omnia quibus in dei ec- clefía inter ceteros confpicui (u mus,feruituté magis,quàm im^ perium aut dominium porten- dunt 107.b Infultatio uictis plerung; acer- bior quàm ipía mors 38.4 Intellectus uis una, non plures, 28.b ; Intercefsionis Chrifti umbra. 398.3 Interitus & exitus pro negociis actionibusq; uitz humana. 129.C.d Inueterafcere quid 18.2 Inuidiz deteftatio 367.b Ínuidienatura — 414.3 458.b Iuuocare gro adorare 331.C Ioannes Baptifta quo pacto lu^ cerna ardens 237.4 Ioannis Ludouici Gonzagz fa^ ctum praclarum enarratum. 74.4 Ioblibriquisautorfuit — s;.b Iob magis credendum quàm Pli nio uel eius deoAriftoteli 159.d Iordanis reciprocatio miraculo fa.415.d Iofeph j :| E 4 | Iofeph quanta à Deo acceperit eneüncia — - t E Tofeph typus Chrifti 1 : ; b 393.b.c Yofeph.in fratres pietas — 56;.b lofephi hiftoria 393.b.c ra laudabilis quando in zelum. €Xit — 10,c Ire & excande(centize motus in €o quaredicatur 54. b IÍrz diuinz uehementia 318.C 344.2 Ite diuine placate indicia, 344..a fmaélitarum crudelitas 304.d ímaélitarum origo 340.C I(rael Hebrzis quid 392.b I(ra£lis (an&titas 416.d Ifraclirz,non omnes ueri Iírali» t2*.87.b Iíraélitz quomodo per 2yrii ta- bernaculià Deo diftinéti 555.a Iíraélitag; magna impietas.529.c Iter ad coclef em zi Aid patris quale fit, Iudas Ifcariota perfidioforü ty. pus 4o;.c Iudas Ifcariota num uxorem ha buerit 4.06.b Tudz (celus exacitatum 24,5.b.c Iudz Ifcariotis auaritia | 299. b efperatio 320.d.354.a.567.b Iudefiliz in Ícripturis pori ani mz dicuntur 230.d Iudz (era penitentia 367.b Iudzi cur Chriftum fint perfecu 11.293,C Iudei quanto pereà Deo dilecti 317.c.d Iudeorum ufurz 43.C udzorum mos antiquus circa DUPt3S.G4.C [ftem inconnj- uls $eb Iudxorü Populus nationibus terrori erat, niiceo nil abiectius in toto Orbe 7;,a TIudzorüritus altare Circumeun dihoftiarum corona 98.d Iudeorum factificandi mos an- tiquus 102,C Tudzorü obftetricibus cuiufmo i domorü zdifi cia data, 140.c udzorum mos legem fuam con uoluendi in obo T'a$ Quid portendar udzorum reliquiedurz 2:8.a udzorum con(fietudo in uicto Hs 2864 olim omnibus pRorum crudelitas 295.C io orum Pres rdisio 5g8.d IÍ"06. Iudzg,t fam [3] . LJ Li 05 doceas fa captiuitas quid *üdcorum reiectig ; i ds INDEX, 334-b 57o.b Iudzorum fefta & celebritates 336.a . : Iudeorum erga Deum ingrati- tudo 292.d 325.C 357.d Iudeorum in feruandis promií- fisleuitas 338.b Iudzorum in captiuitate Baby- lonica querela 355.C Iudeorum przrogatiua ac di- gnitas . 420.b 470.b.c Iudex quomodo exoculet 43.d Iudicis integritas quz effe de- beat 26.c Iudicis iufti defcriptio 267.a 353.b ; Iudicischriftiani partes ac uirtu US 282.2 A418.C Iudicis impij ac corruptiimago 339.2 Iudicis incorrupti defcriptio 339.a is Ele Iudicesnoftricmuitaxati — ; s.d Iudices noftrzztatisad Deum comparati 48.b Iudices iufti dij in terris quodá- modo cenfendi 185.d Iudicum arrogantia & peruerfi. tas notata 240.2 Iudicum iniquitas 248.d Iudicum integritas & peruerfi- tas qua 258.b.c.d Iudicium prolege 392.b Iudicii &iufüitiaquid ^ 55:.d Iudiciii Dei quàm iuftum acin- tegrum 282.b 317.a.c Iudiciü iuftum dquo expectan- dum 48.b Iudicium diuiniü contra impios 2474.b z521.c.d Iudicij humani peruerfitas 318.c Iudicij iniufti fententia Deo co.- gnita 318.d Tudicio excelío in rebus diuinis fecernendis opus eft 167.C Iudiciahomini £j uana. 439.a.b Iudicia diuinz iuftitiz quz 425. Iudicia diuina tacite pratolan- da 178.c IudiciorumDei inzqualitas ac- cufatur 209.a Iudiciorum prauitatis origo 258.c.d Iugumgrauiffimiquod ^ ;d Iuramentii quatenus permiffum 43.C Iuramentum monachorü qua- tenus pium 271.C Iuramenti ufus 442.d Iurandi apud Hebrxos modus 62.b z71.d 555.a Iurare Deo quid A71,C Iuftificationisratio pulcherrime declarata 125.4 ' Iuftitiaà malis caufidicis uenun datur 339.4 Iuttitia Dei pro ipfo Deo 14. b Iuftitia noftra folus Chriftus, 4o0.d Iuftitia gratuita — 345b 555.c Iuftitia uera exfide 545.a 555.c Iuftitia ett qua Deoui-. (464.a uitur per fidem 235.b Iuftitia quando muta |. z58.b.c Iuftitia uirtutum omnium perfe €tío.149.a & cumulus 150.C Iuftitia iudicio coiungéda.; 66.b Iuftitiz definitiones elegantiísi- m. 85.d 85.a Tuftttiz: &zequitatis conferuatio in quibus confiftar 353.b Iuftitiz diuine iudicia que.425.a Iuftitiz facrificiü deícriptü 11.a Iuftitiz fructus 365b Iuftitiz ftatera 268.d Iiftitiz officium 345.C Iuftitiz plantatio 303.b Iuftitiz porta 422.b Iuftitiam omnium uirtutii fum. mam effe 8;.d Iuftitiam à Deo datam, noftram effe dicimus ob fidei integrita- tem 48.a Iuftitiam unà cum innocentia [a ceram fzpe à tribunalibus difce Iuftitiarij 459.c (dere.99.d Iuftü qué (cripturauocet. 155.b Iuftus quado apud Dei proprià iuftitiam iactarefoleat 47.d Iuftus quare inops appellet, 41,c Iuftus & reus quis 150,C Iuftus per Dei gratiam quomo- do audacter diuino iudicio a- lioqui feuero ac terribili fefe o£- ferat 97.a Iufto nullus locus fiue in folitu- dine fiuein multitudine tutus, 116.3 Iufti hominis ,pprietates 441.2 Iuftorum uia que z.d Iuftorum lztítía deuindi&a ma lorum qualis 259.d 260.a Iuftoe gaüdiü triüphus, 283.C Labia Pro fermone in fcriptu- ris.216.d 9 Laboris fienificatio qua 25o.b Lachrymz fanctz qua uirtute preditz fint ^ 195. b.c Lachrymarii & gemituü qui effe Cus 255.c Lacus fignificatio in fcriptura, 1:2.4 L«ctitia uera in quibus confiftat, 377 b.c A 4 Lztitic oleum pro fpiritu fancto 218.b N Laus uera quz éd Laus qua Deus dele&tat in qui- bus confiftat 299.C Laus & gloriatio felicifsima que 214.C Laudis facrificium 239b Laudis (acrificia Deo gratiffima 297.a.b Laudis diuinz cogitatio quos fructus adferat 270.b Laudibusin ecclefia femper cele^ brandus Deus dator bonorum omniü 2909.a 395.d 446.b án Laudibus Dei celebrandis or do 239.d Tempus ——466.b Laudandus Deus nó obiter, fed . puro corde 273.d 465.2 Lex quid intelligatur 1. Lex uarijs nominibus appellata, 65.b Lexnature 386. Lex Deiquid 375.d Lex Dei gd reuera doceat 454..d Lei Dei quàm preciofa — 456.d Lex uetus 384€ 'Lexnoua data per Chriftii.375.c Lex uita in Chrifto 4o1.d Legis natura 427.d Legis diuine cómendatio, 42 4.. ^ab.c Certitudo 269b Ter- - rores 285.C Legis diuinz ufus 384€ Legis priícae omnia,umbra fue- runtcorü qu« poftea uiris fan- . &tisacciderunt 45.C Legis diuinz meditatio à neceí- faria 452.€.d 455.2 434.a.b Legis diuina defertores qui iudi candi 438.d Legis reiectio .. 409.d Leges de promulgandis Dei be- neficijs fancita 323. b Legum munitiones 35;.b Legum & mandatorii Dei obfer uatio jneceffaria 586.3. 456.d ex Legü diuinarü exercitatione, quzbonaproueniant 42 $.a,b Leonum natura 389.C Leuiathan 31;.d 290.c Libanus mons | 36;.b Liber uiuentium quid | 296.c.d Liberalitasin rebus fpiritualibus Deo gratifsima 428.2 Liberalitatis erga pauperes com — mendatio 413.d 414a Liberatio uera & fola, à uitiorü laqueis abfoini 138.d Liberationem à malis efle in ad- uerfis patientiam 162.4 Liberos habere, an donum Dei pracipuum 142b INDE? Liberorüfacunditatisratio ex^ plicata 144 b.c.d 145a Libertas fancta in quibus confi- ftat 428.d LibertasChriftià negocijs huius mundi 35o.b Liberum arbitrium.390.d.592.a Liberum arbitria homini quate nus datum 327.4 Libidinoforum nequitia often- fzc.24,0.a Lignum proarbore 1a Liliü tetimonij quid 265.c.35 nd Lingua curà Deo hominib.con cella — 160.b Lingua effrenis nullii non mali in orbem inuexit 19z.b 245.d Lingua quanto ftudio frenáda. 456.b Linguz peruerfz: mala innume- 132.256.d 257a Linguz difpartitz cur diícipulis pradicaturis apparuerint. 291.C Linguarü cognitio quàm nece(- faria theologo 434.4 Literarum ftudia qualia efle de- beant —42.C Liuoris natura 414.2 Liuorisdeteftatio 334.a 367.b Locus íanéctus, pro Dei habita- culo — 284.b Locum nullum tam aptum effe ad decorandü Dei cultü, quim. cor 99.b Locuftarum ingens multitudo, 394.d Locuftarum natura 407.C Longanimitatis Dei memorabi leexemplum 326.d Loquacitatis & mendaciorü de teftatio 455.b — Vide Lingua. Lumbosnutarequid 296.2 Luminis appellatione quid figni fícetur 1. 1cd Luminís diuiniinuifibilis pleni tudo,renebrz & caligo — £4.d Lung motus,eiustQ ratio 289.b.c Lunz curfus quomodo ab He- brzis diftinctus 389.b Luxueraquz 334.d 100.b Luxuriz peftis 315.d 326.a Luxuriz prna | 397b. M - MiAdianitz Iudzis q infenfi. 340.d Madianitarü crudelitas 304.d Magiftratus j neceffarius.279.a Magiftratus quomodo ambien- dus.578.a Magiftratuum electio quomo- do inftituenda 379.C Magiftratusofficinm — — 4o.d 379.6 411.6d 414.d 418.€ - Magiftratus boni cómendatio. 461.d Magiftratuum correctio z50.b Magiftratuum dignitates — s.d Magiftratuiü in regendisfubditis faftus & ofcitantia notat.5 7 s.d Magiftratuum contemptus per^ ditionis fignum 404b Maledicentiz uirus quàm dete- ftandum 272.b 379.b Malus quis fit in müdo, propter fíimulationes uix à perfpicacifsi mis ingenijs deprehédi poteft. 28.a Mali fic moriunt utfemper mor tui fint 38. Mali nó temere damnandi.526.c Malorum omniü caput atg ori- go unde 105.d Malignantes ex fanguine non ex Deo nati 45.2 Manaffes tribus 265.4 Mandata diuinain quibus con- fiftant 412.C.d Mane fcu matutinü tempus fre- quensinfcripturis — 12.d 15.a 334-d 358.d 460.a Manna quid 325.C 305. b Maníueti quidicantur — 157.a Maníuetudo pro uirium defectu — 358.2 Máfuetudo deo gratiffima.;s18.d | Manus Dominiin fcripturis qd fignificet 4440.d Manuum fignificatio in fcriptu^ ris.98.C Manuum ablutio ac puritas gd in facris 308.d Maria cur de tribu Iuda 329.6 DU et. Marinz tempeftatis defcriptio. —' Marisutilitas 4oz.d (405.4 | Marispericula 390.b 40s.a.b - Maris miraculofaaíalia 402.d Melprorerüabundantia 358.6 — Mel noui teftamentii adumbrat Melchifedechrex & fa- — (66b cerdos 409. .y- 9 r Melchifedech Chrifti typus.Ib.d Memoriz uis una, non diucrf2. Mendaciü quid.i5.c14.d G8. - Mendactj fons 1774 Mendacij deteftatio.526.c 4.5 5.b Mendacioruminter homineso^ — mnia plena ;5;.D .Méshominis uera domus.140.€ Mens humana quando Dco de dicetur 11144 Mentis Marisrubridefcriptio — 155.d 4oo.d Marisrubri miraculum — 524.4 Maris rubri typus 277.4 Martyres celebrati 363 — pee Mentis conceptus à Deo forma, ri.24.4..b Mentis benigna ar rurfus ferine indicium 49.b Mentis bona quamobrem czte- TIS preftanriora 165. b entis Chriftianze fublimitas & períectio quz effe debea 62.b entis humanz ftupor — 55,.d entis tranquillitas & pax de- Ícripta 12.4 Menía Chrifti in qua pij conui- uantur 419.d Menfz fignificatio in fcripturis $6.a 295.d ercenariorum in ecclefia Chri fti defcriptio 290,C Mercuriales ftatuae 289.d erita noftra, dona Dci effc, 123.2 Meritorum noftrorum uanitas, 353. 354a llitis boni dotes Militis Chriftiani armat 461.3 Milites noftri temporis notant, 52€ 60.4 Miniftros dei quid deceat. 79.c Videpattores, Mirabilia quz uocitet fcri ptura, 25.b 27.a Miracula in Aegypto edita, 324. 2 325.3.b.c.d 552.d 394.b Miracula Dei uirtute facta din- tegra 275.C Mifericordia &ueritas inter Dei Opera,maxima 92.C Miericordia Dei quám diuesac ampla 270.a 468.b Mifericordia diuina piorum lau | dibus femper extollenda 351.d Mifericordiz dininz finis. 2170.à ifericord lá cur tà exacte à no-- bis requirat Deus 07. Mizraim pro Aegypto cur fuma tur 328.3 Moab peruerfitas Moabitz gensfordida ^6;.b Moabitarum origo 340.C Oabitarum impietas & in [u- daos odium Ibid.d Moabitarum libido 398.d enia & ualla fortifsima quz, 132,a Maroris defcriptio 38o.c.d ollities animi quorundam no tata ^ Moloch gentilium deus C BE .399 ron ^1 defuncti qua fráde co» Snentuc 9nacha A 263.2 Mona Bequid deceat 273.d »:6,d uita qualis,249,c,d 59.c.d ura, 429.b INDEX, Monachoriü in cógregatione & capitulo confuetudo —— 282.b Monachorü folitudines | 284.c Monachorumin canendis píal- mis oícitantia 34.7.4 Monachorü in diuerfa monafte ria migratiGesperniciofr 407.d Monocerotis defcri ptio 562z.d Mons domini 287.b.c Mons fanctus 7.b 4:.b Monsfanctificationis — 5:8.b Mons Sion 329.d Montis nomine quidin facris in telligendum.275.a 278.c 303.b Montes, terra, flumina, &c. cur Deum laudare dicantur.; 74.€ Monumenta fuperba turpem im mortalitatem oftendunt 140.c Mordacitas Chriftianis prohibi ta.4.56.b Mors poena peccati 401.C Mors ab omnibus curis nos libe rat.5so.b Mors piorü à falutaris 307.C Mortis umbra $5.c 215.3 350.b Mortis imperium 4j latum, $5,b 385.b Mortis metus 457.2 Mortem formidauit etiam Chri ftus lege natura 35o.d Mortales omes & turpiter & cre bro in peccatalabi 126.b Mortalium uariz uiuendi ratio- nes defcripta 93.d Mortui uocem filij Dei audient, 83 ab Mortuori perfufiones meretri- cix magis d Chriftianzm —6;c Morum portenta enarrant. 5o.a Mos eligendi antiftites deteftan dus 9;.c Moslugendiantiquus — 114.c Mos in templis deplorádus ino- leuit 101.2 Mofisoratio proimpijs —398.a Mofes quantoperea deo doctus Ibid. Mofes ueri paftoris typus 326.d Mofis fides 394.b Mofis fides non femper perfecta 399.4 Mofis incredulitas grauiter pu- nita Ibid.b Mofis in Aegypto miracula diui na uirtute facta 314.b Mofis feueritas 397.d Mofis cum deo colloquii 28.a Mofis comminatio in Deutero- nomio explicata 165.a.b Muliebris ambitióis exemplum, 304..d Mulierum per Campaniam fan- ctitas 43;,d Mundus corde quis $8.3 Mundus tanti quz fua funt am^ plectitur 340.4 Mundi creatio qualis 387.€ Mundiamor homines à Dco a- uocat 291,C Mundi in rebus diuinis czcitas, 295.d 369.C 386.d Mundi curz ac moleftizm 269.c Müditribunalia quomodo cor- rupta 190.b Mundi interitus 384.a Munerumuisimproba — 45.d Murus inexpugnabilis Dei po- tentía 15.d Muri fignificatio quàm laté pa- teat in fcripturis 2;1.b Muri,piavanimaz typus 244.d Mufica uis diuina in canendis hymnis & palmis 150.b Mufice in templis ufus apud Iu^ daos 289.C.d 536.a 361.d 374€ 473b 474.d Muficis inftrumentis pfalmi de- cantati —— ;o0z.b Muficz fructus 429.C Miufici comparatio 1.d Mutuiratio qua 43.c.d Myfteria 398,C Nai inftrumenti mufici defi- nitio 150.C Nathan prophet orauitas in increpando Danide 241.4 Natio nullatam remota quz nó audierit uoces rerü códitarum, fuo moreloquentiii & predicá- tium conditoris uirtutes 64.2 Naturarum diuer(arum una pet fona in Chrifto o6.d Naufragiü in obfidione Cirtz, 390.b Nauigationis pericula. 405.a,b Nauigationis utilitas 390.2 Nauticaars admirabilis 4os.b Nephthalim tribus unde nome accipiat 29o.b Nequitia quid 308.b Nicez direptio 462.2 Noé diluuium 387.d Nomen Deiquid 2;b ;4&d 247.C Nominediiuenirequid 42;.b Nomina métita,&ab infimo in- erorübarathroeuocata 45.c Nominü Iudzorü commutatio miferrima 45.b Norma ad intelligendas fcriptu. ras uniuerfalis propofita,196.b Nouihominis exercitia 434.C Noxinícripturaquid — 354.d Nox cótemplationi ac precatio- ni aptifsima 321,2 430,b.44 s.c Olei natura ac uirtutes N otis ufus acfructus — 389.C fNo&isdiuifio ^. 357.b Noctis apud Hebrzos uigilie .quatuor | 459. € Noctis gloria 65.d Nubium definitio 107.d 587.b Numinis uis 400.d Ny&icorax auis 381,2 Ohilationesuoluntarie 434.c Obligatióes pro improbis actio nibus 136.d Ob:rectationis deteftatio 272.b Obrrectatorü nomen é libro ui- tz expunctum 24.6.c.d Ocij deteftatio 362.b Odium piorum in impios quate nusprobandum 591:.b 45;.b 456.C Onagri natura 388.b Onocrorali auisdefcriptio 380.d Operafidei qneceflaria — 4o1.b 429.4 Operanoftra quamuis bona in re fpiritus intertexere, peccatii turpifsimum 97.C Operum iuftitia quàm friuola, 125.b " Operünoftrog infirmitas.396.a Operü quantumuis bonorii con fuerudini plus tribuetes quàm uerz in Deü fiduciz, miferé er- rant 72.d Operationü noftrarum audacia equoeffrenicoparata — 70.4 Operationes no(trz ideo bon, quiaá gratia habent quod bo- nz funt SOM Opprefforii pro Euangelio exi- . tus defcribitur 305.d Opus pro mercede 407.b Orandi compendiofifsimaratio 28o.b 577.a Oratio qualis effe debeat 24.7.d 38o.b 458.a Orario ad Deum fiat mente pu- ra 280.C Orationes que àdomino exau- diantur 274.4 418.b Oratio fpei ftimuluseft — 120.c Oratio fpei auxilio denudata,im pia eft 120.C Oratio fine fide manca & inuti- lis.4.65.b j Oratio fanctorum quàm efficax, 376.b ! Orationis fiue precationis uis, 161.C 280.b 4os.d Onions quod initium effe de- beat 9o.b Oratiócs noftrz cur hodie deo non exaudiantur 376.b.c Orationibuscur ieiunía debeant ' Otomanni crudelitas INDE XX, effe coniuncta 407.d Orbis rerrarum totus ad eterna uitzcimmenfitatem collatus,an guítifsimusanguluseft — 81.b Oreb Madianitarum factionis dux 340.d Organorii in templis ufus. 289.c 348.b ^ Vide Muficam. Orphani fignificatio in fcriptu- ris 32.4 284.2 Ortushominum turpitudo fum ma 242.4 Oshominibus cur àDeo datum 300.4 Oris formandi uim à Deo effe. 24.4..b Ofculandi pedes fummi pontifi cis mos unde 304.d Ofianna quid 413a Ofsium fignificatio quz in ícri- pturis 119. 162.4 4.62.4 Ouium cóparatio ualde elegans 84.2 à Ouíum curtamcrebrain fcriptu ris mentio 322, b.c Patma cur uictoric figni. 365.2 ' Palmznatura —-— Ibid. Panis doloris quid 14.1,d Panis uite Chriftus 325.C Panis necefsitas 388.d Parabola quid 323.3 Paradifi defcriptio 284.d Parentum in filios affectus.5 56,c 400.3 406.d Parentií munus ac officii. 465.c Partitiones in rebus facris defi- niendis quatenus admittendz, 297.d Paífer prudenti typus — 381.a Pafferisad hominem compara- tio exquifita CETEDO Pafferum duoriü facrificiü quale, 242.b Paftoris ueri officium — 27;.b 290.d 330.a 356.c.d Paftoris ueri effigies 326.d Paftores ecclefiz, reges fpiritus. 287.4 : Paftores falfi 290.C 342.d 425. b Paftorü cura & induftria defcri- pta 84.b.c Paftorü bonorü uirtutes | 290.C Paftori ecclefia negligétia d per niciofa ^ 305.b 315.C€ 322.€ Pater ccleftis per Chrifti omnia fapientifsime condidit ^ &o.b Patris & filtj confentiens uolun- tas 287.b Patrü peccata cur puniantur in pofteris 406,d Patres antiqui cur prafentis uit£. - adeo amites fuerint. 16.d 17.2 Patrini antiquorii in rebus diui nis córempladis celfitudo.69.b Patientia piorum 272.b Patientize exemplum 245.C Paulus agnus ex lupo effectus, 26.C Paulus étribu Beniamin 290.b Pauperis in (cripturis fignifica- tio 32.3 Pauperes qui 26.d 27.b Pauperü defideria defcripta; z.d Paupen patientia no inanis.28.C Pauperieshomini beneinftituto honefta mater, mendicitas ue- - ro nouerca oo.d Paupertas uera 185.4 Paupertas pro contemptu 314..€ Pax piorum in medio períecutio num 318.2 Pax fpiritualís quàm neceffaria hominibus Ibid. Pax confcientiarii 304b 345.2 Pax piorum qualis 44o0.b Pacis fínis &terminus gloriofif- fimus 132. b Pacis diuinz ratio duplex 17:.d Pacis totius orbis fumma quz effe debeat Pacisdefinitio elegans — 179.b Pacis cuftodia principibus data 305. b Pacisamator Chriftus — 304.3 Pacis cómendatio 444. b.c 445.b Pacem nó nifi maxima ui animi 177.3 .— TOV NES UTNDUEENPES] , ^" — SpA sec Pata. caa "a ; TEE — ÉRRRRRRRRS ab hominibus apprehendi pof. fe.160.d Peccatoris defcriptio 1.b Eius pana 24.0.b.c Peccatoris laetitia que effe debeat 242.C à Peccatorem fe fateri nó fatis eft, nifi peccatacorrigat & emédet 123.d Peccatores quatenus exaudiant à Deo 275.4 Peccatorum habitatio nz 3560.d Peccatorü in hoc müdo felicitas uertetin damnationem | 362.€ Peccatum maximum 67;.b Peccati epitheta 44.d Peccatiprnamorseft —— 7;.b 401.C 402.b Peccati labes 191.C Peccati fordes ineuitabilis 24.2.2 Peccati captiuitas grauifsima. 343.C Peccato exclufo nihil mali nom ne uocari debet 156.d Pecca^ "ETE 3443 Peccatorüetiam in hac uita pa^ B^ tinguit Péccataquzletalig ^^ 39.d Peccata à Deo tegi dicütur, cim T0snontegimus 123.c.d ccc2t2 quantopere extimefcen, da.26;.d Peccataaliorum tegenda potius quàm reuelanda 295.d *ccatorii dominiü deprecandü €ccatorum in homine (67.b multitudo zftimata €ccatorü gratuita eft remiísio, 384..d Pcctoris erca Deum exercitatio quz effe debeat 27.b ecorü carnificinam nihil ad (a- crifícia facere 242.b Pedicularis morbus 394..C Pelicani auis defcriptio ^ 480.d Pellis pro carne Ibid.c Penuric caufa 403.c.d Perfectio hominis que 222z.d l'erfectionis fummg indiciü,nos nihilaliud nifi ftruma ac luem peccati effe confiteri 124.d erfectionís fumma 177.b Perfectorü uita qualis 299.d Perfídorum mores . asi.b Perfidize poena 406.b Perfidiá omnes locos occupare. Perfidioforühominüde. (;5.d " fcriptio 268. Perfidioforum pana cruentifsi- ma ib Perfidioforü typus Iudas 405.C Periculum magni exiftimari de- bet;in celebranda Dei erga ele- es memoria non feduló uer- fari 112,c ericulo nihil uicinius dpericu- Ium non timere 91.3 criurinm inter oris uaria pecca ta maximum 88.C £riurt] genus quod periculofií- fimum, ' E—- z271.6d Perfarum fapientes Chri ado- fant 50;.a Perfecutio piis d neceffaria.296.c erfecutio piorum 339.d Perfecutionis atrocitas ad defpe rationem fere compellit pios ia terdum 169.C Perfecutionis horror fidem ex- 293.b Perfecutionis defcriptio. 457.d erfecutiones piorum 292.d erfecutionü tempus in fcriptu- :15 zftui meridiano aut frigidis Ec radijs comparatum. 29.b sronrionü Immanitas quádo : 145a improbis exitiofa. Perfecutig num j hri 235,3 3s... 1420 Chriftus 199.c.d I-N D E X. Perfecutionum frequentia terret etiam pios 318.4 Perfecutionü acerbitas pijs etia mouet indignationem 550.a.b Perfecutionü horrenda monftra defcripta 4.8.b Perfonarü in palmis crebra mu^ tatio 359.C€ Perfonari cur tam crebra in pro plietis mutatio 375.b Perturbationes unde nafcantur. 280.b - Peruerfitatis noftra fumma, ti- moris diuini abfentia 40.C Períuafio falfa quae 3o.b Peftis hominü & iumentorü me morabilis 327.d 328.a Petra fignificatio in: (cripturis, 266.b ;z4.b Petrx contracte miraculi. 324. b Petrilapfus 334.4 Pharaonis defperatio 319.b Interitus Ibid.& 289.a Phariixorum nita .24.7.b Philofophorum iuftitia 3.a Philofophorum fcholz notatz, 87.d Philofophorum harefes 87.C Phinees quàm iuftozelo fcorta- torem occiderit | 358,d 599.2 Phlegethontis,Aernz;aliorumt ignium comparatio ad defpera torum aíftum 73.b Phyfiognomi potifsimi ex ocu- lis iudicant, & maxime fuper- bos s8.c Pietatis uis 34.7.2 Pifcium marinoriü magnitudo, - 39o0.b Pij cüm regnát, populus uclitno litad Deum conuertitur | zo.b Pri eó minus feiuftos arbitrátur, quó magis iuftitia à deo donan tur 125.3 Prjámalorüimperututi | 518,2 359.b.c.d $60.a.b.c Pij Dei iudícia reprehendere in- terdum uidentur. 214.d 5i $a Pij quatenusodio homines pro fequuntur 431.d. 455.d Piorumad impios cóparatio ar- guta 20.d Piorum querela 35.2 Piorum imprecationes quarenóo paruipendenda 14.6.C Piorum execrationibus atg di- ris fubrjcipericulofum — zoo.c Piorum lapfus 209.2 Piorum exercitatio ad perfectio nem qua 252.d Piorumpremia z74.c 289.c 384..b : Piorum confiliafalutaria 285,c Piorum irrifiones X opprobria. 294.4 a Piorii poenis licet acerbis nund fatiantur impij 296.b Piorum uita laudatifsíma 259.d. Piomcüdeo expoftulatióes515.a Piorü inafflictionibus cofolatio 320.C 328.4 373.4 384.C 393.4 394-1 395b 397.4 408.4 419.d 4.20.d 421.a 429.b 439.d 455.C Piorum períecutiones tam diras cur Deus permittat 320.C Piorum ad ueram religione am- plectendam ftudium ardenti(si mum 3 431.d ^ Piorum in hoc mundo dolores, 439.C j Pios cur córemni patiatur deus; 296,C Pijs totius orbis confufio & fluz étuatio in tranquillitatem cedit Plagarü omni miferri (179.a ma, clamare ad Deum, & non exaudiri 61.3 Plantz infructiferz in tecto fu- perbiz enatzc defcriptio 146.d Pluuia in facris quid fignificet, : 285.b PluuizfruCus — 504.3 588.c Panitentia ad afequendam bea. titudinem neceffaria 56.a Prnitentia uera quz188.c.18 s.b Panitentiz forma 17.C Ponitétig luctus depicti,124.b.c Pornitentíz defcriptio 242.C Panitétiz exéplii,245.b.c.244.a Penitentiá agentes peccatores non afpernatur Deus 4o1.b Pollicitationes diuinz 248.b Pomorü cuftodiz ratio 330.d Ponerepro dare 277.b Pontificis pedes cur exofculent, Populi qui dicantur.5.c Go4.d Porte in facris fienificatio, 27.d 242.0 348.C 377.d Portz mortis quae 27.€ Portz Sion Ibid.d Portarum tabernaculi typus, 42.b.c Portenta Pofteritatis relinquendar 145.b.c . Porentum immanitas defcripta, 38.c.d Potentum confilia contra ueri- tatem d irrita 466.C Potentia impiorum quàm one- rofa ecclefia 317.a Potétie diuina figna.285.b.315.d Poteftas corum peruería, qui ex aliorum fübie&ioneatg humi, litate folummodo grandes ap- Parerecontendunt — 57á& 392.b atio, 4 | | | I Praceptorum Dei fumma 412.d Predeftinatio — —. 296.d Przdeftinatio in Dei amore fita. 329«€, Prafesautprincepsquis — 5.€ Prafalis ueri ac falfi defcriptio, 356.d : i Prateriti temporis pro prafenti . ^ apud Hebraos acceptio quam frequens 418.a Precatio qua rationead Deü fie ri debeat 280o.b Precatio ex cordeimmundo pro fecta,quàm perniciofa Ibtd.c Precationis feruidz ad Deü uis. & efficacia 161.C Precationes immunda qur 48.2 Precationes quz exaudiantur. 174.4 Precationes piorü quàm effica" ces 376b Videoratio. Priapus deus 398.d Primates cur praecipui hoftes ue ritatis 272.4 Primogenitorum prarogatiua, 354.C Principisofficium — 3.€ 379.€ 411.c.d a "T principis boni uirtutes 418.€ Piincipis bonilaus 85.d 461.d Principes nobilifsimia mortaliü memoria adeó elapfi, ut nung eos fuiffe iures 108.d Principes dij terreni — 298.d Principes cur drjin facris appel- lati : 338.d 339.€ Principes cur hodie à fubditis contemnantut 404 Principuminfüitutio 425.b Principum & aulicorum mores deícripti 0003€ Principum eft, attentis auribus audire fubditos 298.d Principum noftratium mores F2 xantur 24,5.b 298.d Principum facilitas 299.2 Principum leuitas Ibid.b Principum bonorum defcriptio Principü mores inciuiles taxan-- tur — 404b Principum fauor momentaneus 421.4 Probitatis ftudia maxime remu- necantür 209.b Probom uita qualis.24.6.d.255.a "Proboriü uita periculofa. 247.c Proborum fermo, Dei fermo eft, ;sid Proditionis pena - 406.b Proditorum mores S ingenia. 205.€.d. 254.a.b Profunditas ,p affli&ióe289.a,b INDEX Promifsiones factz de Chrifto, 351v.d 352b 574a Promi(sionesà Deo facte cer- te 2910 344€ 352.2.b 355.2 356.b 392.C.d 395.€ 40.€ 429 b 439:d Promifsióes diuinas cur fcripru ra toties inculcet 395.b Propheta falfi defcriptio. 432.c Prophetz cur fubinde repetant, hzc dicit Dominus 289.a Propheta falfiin íuo nomine ue niunt 4325.b Prophetarum uerba quomodo accipienda ;.b Prophetarii mos fententias eaí- dem nónunquam repetere, ad maiorem uím orationis mani- feftandam 76.4 Propherarumíanctitas ^ 291.b Propitíatorij ueterís teftameni myfteria 282.d Propitiatorij typus 375.4 Prouerbium quid 323.4 Prouidentia Dei gubernant om nía zorb 301.c. 335. b 557a Prouidentiz diuinz ratio occul^ tifsima-- 0 278.b Prouidentiz diuinz figna 511.c 389.b 468.b Prouidentiz diuingimago.581.c Prudentiz commendatio 530.c Signa 411.2 Pfalmusferme nullus in quo fpei mentiononinferatur — 11:5.a Pfalmi cantici, antiqui quid uo carint ue 48.b Pfalmi Solomoni adícripti quo- modo cenfendi 3b Píalmorü concinnitudo pulchre - obferuata | 71.2 P(almorum interpretatio qu; re quirat 260.a,b Pfallendi inecclefisratio 261.c Pfalmorum infcriptiones quàm difficulter interdum intelligant 267.b P(almoriü inecclefiaufus 289.d in Píalmorumlibro temporum nullaratio obferuatur — 271.b Plmorum fubiectum & inter- pres Chriftus 405.C P(lmorü cantiones Deo gratif- fimz 4:9.c — VideMuficam. Pfalmorü (criptores qui 441.b Pfalmos omnes à Dauide cópo- fitos effe ;.b Plmosalijs de Chrifto eiusqy membris enarrari ^ 201.b Pfalterij uerfionum obfcuritates 319.2 Puellarum apud ueteres chori, 289.d Puellarii ornatus fuperfluustae - — xatur 462b Puerorü exemplum inter miram — — darerum maximarumexempla —— adductum 23.2 00 Puerisin Chrifti fcholam intro^ — du&is nihil minus ij Chriftus proponitur 99.4 Pugna multóatrocior qua cum uitijs &cupiditatibus conflicta tur,quàm corporis 100€ Pugnacum mundofinis 251.€ Pupillorü nomine fcriptura qd intelligat 251,€ 284.4 Puritatis robur quod 96. : Q. Quyies perfecta in hocmundo nunquam fperanda, 27.€ Ranib quid 3493 — Rancorisfimilitudoapta 40.4 Rapinz nomine quid in facris intelligendum i69. Rationis humanzquzftio 11.b.—— Rectores animarum &uitzalio rum quieffedebeant | 245.€.- Redemptionis beneficiü quàm — amplum z81.b 558.d — Regnü qua rationcadminiftran - dum 279. Regnum Chriftizterhum 555.2. — Regnum Dei pax & ttanquilli^ tas 285.b E Regnü Chrifti innouat, 4o04.d Regnandilibido 304b Regnandilibido qnám pernicio fa.390.b | Reipublicae malé ordinata de - fcriptio ;79d Religio uera in quibus confiftat 1 8o.a zt, b 544.d 1 Religio noftra quo hodie deuc^ | nerit 143. Religio eorum qui timoris afte^ - &u ducuntur 3:6. b Religionis fumma & perfcétio 200.d Religionis fimulatz exépla peísi : ma 48.d * Religionis falfa perfuafio quám$ perniciofa 416. Religionis neglectus Dei iram concitat 323: Religionis cótemptores quibu — artibus pijs infidientur gin Religionem inanimorü unionf | & tranquillitatefitam — 25844 Religionis reformatio quom do inftituenda 3764. Religionis contemptus etiam 4^ pud Chriftianos 41; b* Remediü pracfentaneü in angu - ftij$ acerbioribus gb ^ Y Rene | ——————————— e—— —"-— Hp" MW vm ——————v———————— Lu ————— NENE-—---—---—-—---—-—-—-—---—-————————————.———————————————— — V —MÀ : d : Renes qua fienificatione in (a- cris accipiantur 308. z0.d 46.b o7.b | Requiefcere quid 42.b erii cadleftiü notioni quidam In terris pre(criptus finis &mo dus,amori uero nullus | .4595.a erum conditarum magnitudi ne € pulchritudine, quafi pro- portione quadam códitoris ex cellentiaconfideratur ^ G;.c Rerii ordo &fucceffio in fructu .ramundipulcherríma — 65.d Rerum füblimii notitia no cun- €tis eequé expofita & obuia. 232.b Refpublica felix quz dicat. 9o.a es prorfus latentes in rebus fa cris interprerandis omittendze : funt 126.d Rifus proborum qualis 246.C Ritus in ecclefia qua ratione ob feruandi 391.d Refurrectio Chrifti 287.d Refipi(centia impiorum Deodá grata 3 41.C Refurrectio Chrifti ab angelis nunciata 286.C Refucrectionis Chrifti myfteriii 288.d Refurrectionis Chrifti utilitas, 283.3 284.a Rex magnus qualis 236.b Regis boni cómendatio 461.d Regis officium 379.C Regum potentifsimorum fami-- li funditus excífar 108.d Regum adoratio unde 304.c.d €gum tremores doloribus mu lieris parturientis eleganter có (parari 229.c.d Keges & Príncipes crudelifsime ab affentatoribus falii 3176.a Reges, principes & magiftratus omnes fuum integrum munus non obire 133.b Reges fpiritus qui 287.a €ges terre quidicantur — 5.c Regibus duo neceffaria 33o0.b osuoluntariumquid 284.b Roris typus 304.4 S Aba regio Arabiz 305.2 Sabbati uera Obíeruatio — 362,a 361.b ! Saccus, genus ueftis lugubris, ' Tt4..C Sacerdotum uita fitinculpatifsi, s 282.a 5; dotum ambitio auaritia, ^ 341.d 1 2995 479.b Leuitas, € ^ cer L4 , hn doti & monachorum uita INDEX, fumptuofifsimataxatur. 216.d Sacerdotum ueftes quid adum- brent - 442.d Sacerdotü officiaqua ——443.c Sacerdotüluxus &libido 445.d Sacerdotiü Chrifti quale 409.d Sacrificij ueri & diuini defcri- ptio 258.d z4o.d 245.a Sacrificiapueriliaqua —— 258.c Sacrificiaueraquz —— z44.b.c Sacrifícia quz Deo gratifsima 297.a 343.b Sacrificia matutina Suefpertina 456.a Sacrificiorii & rituum ueterum magnus aceruus breui fumma concluíus 198.c Sacrificiorum ueteris teftamenti myfteria 279.C Sacrificiorum lexabolita 257.d 279.b Sacrificiorum acerui atq; oneris quz (umma 238.C Sacrificioritaceruos in unü cor- culum &illud quidem fractum contufumtüg defijffe per Chri- ftum 2424.c Sacrificiorum ratio que 257.c.d 4o4.d 405.2 . Sacrificandi ritus apud [udaos 42;.d | Sacrificiorum omnit ueteris te- ftamenti typus 425.d Sagittz pro fideiuerbis — 2:7.d Salomon noui teftamenti 302,c Salomonis regni amplitudo 3o4.b. eiustypus 304..C Salutis noftre uis ac fumma 68,c Salutisífpesunicaquz ^ 146a Salutis fumma ratio in quibus uerfetur 353.d Samuelis fanctitas 376b Sanctificatio nominis Dei in quibus confiftat 3o6.b San&itas popularis de(cripta 115.C , Sanctimonia malé fuafa pericu lofe fibi abblandirur 93.b Ssanctimonig falfa perfuafio qua tumobfithominibus — 566.b Sanctitas quot modis in facris accipiatur 345.d Sanctitatis male fuafz natura quz 8z.d Sanctitatis locus 270. Sanctuarium quid 209.b 340.d 341.2 Sanctus fat doctus eft 30.C Sancti Deo, & Deus fanctis ha- reditas 45.d Sancti uiri cur ínterdum tam ar denter in fuos hoftes inuehan- tur 45ríd Sanctorum conditio, 44.d Sanctorumfelicitas quz. 202.b. Sancti qui nocencur 218.C Sanclorum res gefta 254..d Sanctorü digniras 345.d Sanctos non fui, fed eloriz diui nz caufa uindictam efflagita- £C.-.3 1d : Sanguinariusquis — — 14a Sanguinis fignificatio in fcriptu ris 245.d Sapientia mundi quàm ftulta a- gud Deum ^ 362.b Sapientia piorum ftultitia iudi- dicaturinhocmundo 259.d Sapientia munus propriü quod 232.b Sapiétiz uerz defcriptio 404.d 412,C Sataniurgiorum pater — 294.c Saturariconfilijs quid — 358.a Saturnus deus à oétibus fancti- fimé cultus |.399.€ Saul uictor Mufica excipitur 286.a : Saulis leuitas 245.b Saulis in generum crudelitas un de 255.€ 454b Scabellum pedum Dei quid 276.a Scandalum Hebrzis pro calum: nia & opprobrio 240.2 Schola Chriftíanorum Alexan- 'dri* 291:.a Scientia plenitudo, charitas eft 54.d E. Scortationis porna 398.d Scribarum & facerdotum apud Iudxos conditio defcribitur 77.b . Scriptura diuina imperitis mu- lierculis & paruulis fapictiam fuppeditat — — : 65.C Scripturarum uirtus in quo po^ fita 232.b Sculptiliü adoratores iufto Dei iudicio damnantur 372.C Scutum pro fiducia 20.d Seculum feculi quid 72,3 205,b Seculifuturiumbra oftt(a. 96.c Seculi noftri ob cognitam uerita rem felicitas 4.00.C Seditionum pernicies — z89.a pana 397.C Seditioforum hominum mores 398.b confilia 27i. b Selah quid notet 28.a Selah dictio explicata — 225.b.c Selmon mons 287.a Senectus uiuida 384. b Senectutisincommoda — 558,a 263.C Senectutem quid decear,quid. * INDEX, i Seneintemperato nihil turpius 300.4 ; Senilis prudentia 5oo.a !gna* uia 363.b probitas ^ Fbid. Senum ftudia 361.2 I6:0332.C Sion mons defcriptus 228.d 445.a Sion monsin fcriptura pro Ec- clefia 230.d 4€ non 40;.C MOS lofa 415.d Spiritus feruoresatqj ignes eX» —— l Senex bene moratus, mundify^ Siniftra proira - ig d — plicati —— -— | dus 4o5.€ Sinus, prointeriorianimz par^ Spíritusuarijmotus — 249.b. : Spiritus unitas in facris quid 284b Spiritus fancti dona SC officia 285.b.c 391.a 460.c - Spiritus fanctinecefsitas 291.d — Seniores uigintiquatuor quiin Sion,Hierufalem eftinfcripturis — Spiritus fancti uis EA | Apocalypfi - aii.b 236.b 243.2 362.d ET 4 Seprenarius numerus pro inde- Sionmonsfpeculationum ple- — Spiritus fancti ignis quàm effi- finitoin fcripturis ;6.b . nifísimus az6gCc Cax 371 z Septenarijnumeriperfectio.;32, Sion monsfideiimago — 275.c Spirituum beatorum caftra quz. €. 440.4 Sitis animae 3 69.d 100.d Sepuichra, diuitum domus effe perpetuas 233.d Solatia piorum in cruce . 429,b Vide piorum conífolatio Spirituum malorum poteftati, — nullafuper terram comparan — Sepulchrorü momentanea cor- Solis ardorem inícripturíspro da — 13446 — ruptela cum futura uita mini- — aduerfirateaccipi 229.4 Starequidin facris 1008. mé conferenda 47.b Solis & lunz curfus 389.b Sratuzfanctorum,rudiorum do / Ín fepulchris habitarequi dican — Solem prz ceteris carlifyderibus — qumenta 416.4 tur 284.b.c maieftatem Deiatteftari 64.c — Statuarum uanitas 416.€ Sermo nequam quid 271. Solitarij qui 284.c Sterilitatis caufa 403.08. Seruitus nerain quibus poti(si- Solitudinis [aus 358.c Studia & labores omnesuani, | mumrebusconfitat ^ 414. 5388.b . quibus diuinam gratiam pro^ — | b.c.d Solitudines cur piorum hominü | mereri íperamus 170:d 2. | Serui Dei qui nuncupandi fint refugía | 314.d Subprepofitio, proin 280.4 — | 298. Somno fimiliseftuitahumana ^ Subditorum peccata quomodo i Seruorü Deidifferentia 298.3 318.c corrigenda 2953]. Seruos Dei quid deceat 379.c Soporpromorteacceptus 7.c Superbia dodiofa apud Deum. Sfortiadum familia interitus 348.2 Signa dining beneuolentie 315. inc — quainfigni prediti,ui uerbi Def. — 4. 448.3. przfentie — 371d Spesquid — 44b —confringendi 108.6 7 Silentium pro patientia 267.c Spes,orationiscaleareft 12o0.c Superborum conditio defcripta — Silicernij defcriptio 120,d Spesignauaeft,nififeruidaora- ^ 4o.c $1. Silo reprobata ob peccata popu li. 328.d Similirudines cur in facris literis tam frequentes 286.d Similitudinü utilitas —' 286.d Simpliciores hodie à recto perfe ctionis curfu non retardari,mi raculo fimile 100.a Simplicitas Deo femper gratiísi^ ma 345.b.c Speicommoda &laudescelebra — 439b - 2 Simulachrorum fuperftitiofa a- — te — 186.b Superftitionum genera uariaro — doratio 416.b.c.d Spiritualia carnali uocabulo de^ — tata so.b Simulationis & hypocrifeos pe- ftis deícripta o7.d 98.a Spiritualiirerum meditatio qua — c. uideOratio E Simulatoresodit Deus — ;45.b — liseffedebeat 433.C Synagogaquando inceperit & Simulatorum & hypocritarum ' Spiritus arbor defcripta 1c quando defierit 389. ftudia defcripta 35.od — Spiritusfinis eftrerum caleftiü T E Simulatorum numerus infini- 9. "T Abernaculi uerum — 35 Qdoc tus - 292.d Spiritus copiain diuinis odis Tabernaculorum fetum | 423.4. — Simulrasfemperplurimü Eccle- — 44.c 357.4 336.3 Cur inftiturumt fix obfuit 5o.d . Spiritusinftructiobellicacontra — 356.c Simultatisincómoda — 418.€ — uitia 6o.d Tanis Aegypti oppidum Dei mí Sina: mons 287.d Spiritusodoramentaque 86.c raculis clarum 321494 — Sinai montis concufsio miracu^ Spiritus ebrietas qus $6,d Tareph quid 411,4 Sordidum atq;impurum nil ma Spes uirtutum omnium neceffa, rium condimentum tione incaleícat &inflammetur 120.C Spes in afflictionibus pijs no ab- tjcienda 4oo.b Spes infolo Deo firma acquieta 421,b : Spei definitio 19.2 Spei telum ualidii aduerfus mun di aduerfitates 149.C liniari 71.d 364.d 379.b 426.c 145b ni : gis in terris, quámiuftitia no- — Superbiz & faftusexitus atqje^ Siccitatis nomine quidintelligé — ftra,fitantüimodo noftra s7.b ^ uentusqui 176.b | dum 284.cd Specusinludaaquatuormilia — Superbiz defcriptio acecx l Signum Cain datum in malum — hominumcapientes - 255,d Superbictypus 390.6 — Superbi omnes & potentia ali Superbos in omnis generis erro res proruere 175d —. Superborü finis & exitus 307.d Superborünatura,moresac in^ — genia 316. d406.a Superftitio exitialisreligioniseft — lueg 4074 Superftitionis deteftatio | 291.€ Superftitiones unde emerferint Supplicationii uis & uirtus $4* Tempe^ Tempeftas pro potentia diuina 237.2 Templum Gnctum et Ecclefia fi delium 110.b Templi conflaeratio per Antio- chum 311.d Templi nouiffimi fub Chrifto ae- ifícandí defcriptio 230.b empla cur edifícata 391.C Templa Dei uera 279.d Templorü ufus legitimus z95.c 257.d Templorum infignis apparatus 289.C dc Templis Chriftianorum uati^ cinium 312.d Tempus gratiarii feu miferendi quando -— -a25.a Temporü mutationes in lingua hebrca frequentifsimz 79.b 418.2 Tendicularum & laqueorum ge nerauaria 95.4 enebrari in facris acceptio di- uería 415.b Tentatio grauifsima quz ed Tentatio maxima piorii,dum fe^ licitatem impiorum intuentur .307.b 308.c.d entationes à dzmone diuerfis artibus exerceri 6.C Tentationum utilitas 2728.d Tentationum malleus, tenaciísi^ ma carnis forceps 48.c Tenratori libentius feruimus quam ipfe nobis imperet aut dominetur 67.b Terra myftica 282.C Terra fignificatio elepás 264.a Teriz operationes 275.d -mpeítatisfionificatio 249.d CITCD2 fectari G' ambire falla - cifsimum 9.C Teftamentii quid fignificet 5;, d. 95.2 :3o.b 552a 555. Teftamentum inter Dcum & ho mines 352.4 Teftamentum Deizternum qua le 39;d eftamentum nouum quid prz- ftet ueterí 237.C abor mons 353.4 Thalmudicori de diuifione ma- r1s Opiniones g.b Theophili Folengij henderad fyl- labum a 12.b Thorah lex ie — atfis Cilicie quondam metr o olia defcriptio 229.d *: Apoftoli in prgdicando "angelio qid; Tibi pro fo Tu asd Timor domini ad quid profit IN.DE:x-X 143,3 412.b.c.d Tituli palmorum explicatu diffi cillimi 74.d Tonitruidiuínidefcriptio 5;.b Topazij zemmz natura 436.d Tormentorum & infernilocain dicata 41.C Tormentorum genera horribi- lia defcripta 24.C Tradi in manus diiquid 52.3 Traditionii humanarum uilitas Tráquillitas animi in G3 7.d quibus confiftat 311,a Tribum Iofeph currepudiarit dominus 329.C Trinitatiseffigies 255.3 480.d Trinitatis myfterium 282.C Trinitatem totam rer omnium quz conditz funt,creatricem extitifle 151.d Terrarum fetuitus ad Chrigi nu tum 25^7.b Triftitizz defcriptio 242.C Triumphus Chrifti fpeciofifsi- mus 287.c.d 288,.a.b Triumphus fidelium 287.C Triumphathodie eriam Deus in Chrifto 288.b Triumphantiii ceremonic 287.C Tumuli patentis comparatio ele gans 35a Turcz fuperbia 390.C Turcarum in Chriftianos feue- ritas 474.2 Turtur quot modis accipiatur Tyranniunde 551.d (314..c Tyranni imperium quàm graue 2/79.3.299.b336.d.358.d 340b Tyrannorum interitus crudelis 339.C V V Annitas quid 428.2 Vaía pro inftrumentis muficis 3o2.b Vatis prudentia in explicida fce leratorum uita 41,2 Venetorü malleus Turca. ; .90.C Ventorum officium 387.b Verbum Dei cur affidué audien- dum 454.b Verbi Dei contemptus omnium malorum origo «o1.C Veritas Dei quid 359.d Veritatis apud Chriftianos con- temptus d magnus 423.b Verfionum pfíalterij mira uaric- tas & obícuritas 319.2 Vertex pro intellectu 22,2 Veftimentorum luxus taxatur 4.62. b Veftis nuptialis quz 220.C Via ad falutem quám fcrupulo(a 2944d 321.d 5322, Vicifsitudinis reri caufe 321. b Victimarü ratio defcripta 102.a Victimzantiquz, umbrg & ima gines fuere tantum 198.a Victimarum carnificinam lanijs potius quàm uiris iuftis conue nire 122.C Victimarum &facrificiorum no mina diuerfaexplicata 198,b Victimarü uim ingentem nulli ufui Deo fuiffe 238.C Victoríari in bello quz ratio ef- fe debeat s6,a.b.d Vidua fignificatio in fcripturis 32.2 Viduarii pater Deus 284.a Viduarü mifera conditio 365.b Vigilareproobfíeruare — 581.a Vincula quidIudeiuocét — 4.a Vinea domini quid 334b Vini modice fumpti utilitas 388.C Vifio diuina quz 243.4 Vifitationis fignificat duplex in fcripturis z6ib. Vita ucra eft quz futuram appc^ tt 3104.3 Vita etfi ob nullam noftri ratio- nem,attamen ut eloria Dei emí neat,inftituta eft 114.4 Vita alioqui defiderabilis & iu- cunda, nimis in longi protra- hi uidetur cacleftía cótemplan- tibus 14.6.b Vita curá Deo hominibus data 4os.b Vita longzua magnumDei do- num 361,2 Vitalongzua quam ob caufam pijs expetenda 417.d Vitcautorem non cognofcentes uita indigni | 28.b Vita uía quae 47.b.c Vite humanz defcriptio ' 2o,d 82.2 157.C 192.C 269.C 275.b 292.C 318,C 356.b 357.b 558.a 380.C 383.b 384.a A40o7,c 461, b Vitz imitatione altifsimi regis nato fimiles euadere, res c(t no parui momenti 106,2 Vite humanz inftitutionesnon temeré X populariter abomni^ bus ufurpanda 232.b Virtus pro uia Dei quz nosad ipfum ducat $9.2 Virtus humana labilis & infir ma 104..d Virtutis actiones omnes à Deo effe 24444 Virtutis honos ac przmium 303. b ; Virtutis nomine in facris quid » intelligendum 474.C Virtütumgradus 342.€ Vitiorü monftra nobis ex igna- | uiaemergere 205.d | Vituli, labiorum typusin facrift^ cis 245a li Vituli cultu ac ueneratione quid | adumbratum 397.d Viuendum ea rationc cft in ter- ris,ut bona noftra omniain ca liseffe & credamus & iudice- mus 52b | Vlrio quomodo expetéda 262.b Vltio diuinaiuftifflma ^ z64.d 27;.b 295.d Vlrio Dei in hoftes fuz Ecclefie 340.C d 341.a.b Vide,impio rum interitus, Vitionisdiuinzfignum . 4.b Vltionis diuinc crudelitas.271.a Vltionis diuinz exemplum me- morabile 326.3 397.C Vmbra mortis quid 350.b Vmbrarum tempus defcriptum 82b Vmbraculorumfeftum — 3536.2 Vnctio in conuiuijs ueterum ;88.d Vnátio capitis inieiunijs 408.a VnéZtioacerdorum 44.4.d Vnguentorum abufus 388,d 17.61€. 40. C.4. deriuari, 76.C.s.tam,pro tantum. dio. 339.4.24.uniuerfi, Pag.o. A.uerfu 6.qua,pro quia, immeníus.- 24. D.6.ícd,pro non. 78.C.20. Campenfi. 281, B.2 4. uerba. 332.C.25.irritauerüt., 359.B.19.incognita. 364. D.24.mul- D.o,agnofcunt, 411,A.:5 funt, 414.B,15,cómodü &«c, 91.D.iz. à carnis, 118. À. 2. Scyllam. 3 53. À.24.anteambuloncs, tis,imo, 39s. D.12,laudandü, 492 I N DE X Vnicornis fimilitudo perquám elegans |o 79. b Vocatio in tebus facrís neglecta 275. Vnitas fidelium 286.b Vocatio non negligenda 354.4 Vocatio miniftrorü Ecclefia fit legitima 423.b Vocati, non omnes ueri uocati 87.b Voluntas Dei unde exploranda 426.4 Voluntatis uis una,nó duz.28.b Voluptatis poena 397.b.c Votumfíolennequod — 258.d Votum praecipuum 25s.b Voti nomen in fcripturis cum Deilaude femper coniunctum 239.2 Vota fubita & immeditata, peri- culofa 239.4 Vota ultronea 248.b Vota monaftica quatenus pia 271.C 319.C Vora cum diuinis laudibus con^ iuncta 275.d Vota in baptiímo Deo facta fer- uanda : 319.C Vota qualia Deusá fuis requi- rat 319.C Vororumratio pulchre explica- INDICIS FINIS, 43. B. 7.adeo. ta 80b.c 259.3 k Vox magna fatis in ca nendo,fíà magno & forti pectore profici | fcarur 151. Vocis acerbitas in difputádo a^ nimü parum tranquillum indi cat 122.4 Vocis fignificatio qua Vrbsqueoptimeégdifícata 151.€ Vric innocentia generoía.241.a & mors Ibid. Víurz pernicies 305.€ V(urz deteftatio 4313.c.d Víuram à Chriftiano homine e- uulfam uult Deus 43.C Vulgi temeritas notata. 219,4 Vulgi infipientia & ftoliditas 314b Vulgimoresacftudiü 347.b.€ -— Vulpium natura ;71b Z "Z Abuló tribus ín Galilea. 290. b. Vndenoméhabeat Ibid, 3 Zeb Madianitarü factionis dux 34.0.d Zelusquid 295.d znbazd oc 218.d | ge^ y " arre MR EO 1 rm, t à zclotypia quomodo differat —— 331.d Zelotypia quid 331.€ Ziphaorum proditio ERRATA SIC CASTIGAABIS, 17.C.21, reipfa, 20.C.18. confumetur. 25. D.uerf.ult. [bid.15. pro mitas,lege femitas. 26.C.15.ufquam. 28.D 45.À14. fuperuacaneos, 5;.D.9.ictz nubes. 79.C.9. Decoremillum, 80.C.11.auertit. 33 4.B.11.me 147.6 3 M 2o cus cu EB raga rei m P it ira a « b "m d INDEX PSALMORVM, INDEX PSALMORVHM, IN quo primus numerus pfaloum, fecundus. Yerü folium indicat. D domin& cüm tribularer clama | ui, pfal no. foloc Ad tedomíneleuauíanimá mei, 25.90 Adte domine clamabo,Deus meus ne fileasàme. 28.104. - Adteleuaui oculos meos quíhabitas in ccelís, 123,132 Afferte domíno filij Dei, afferte domi noftlíosarietum, 29,106 Attendite popule meus legem meam, inclínate aurem ueftram, 78.322 Auditehzcomnesgentes;auríbus per cípite omnes, 49.231 785EATVYSuírquinon abijcín confi lio ímpíorum, Ll eatur uir quíín tellíeit fuper eczenum G& pauperem, 414201 Deatusuír quítímet dominum,ín man- datís eius cupit nímís, 112,412 Deatí quorum remifI (unt íníquítates, 22,123 Beati ímmaculatí ín uía, quíambulatín lege domíní, 119.424. Beatí omnes quítíment domínum, quí ambulantín uíjs efus, 128.143 Benedic anima mea domino, & omnía queínttamefuntnomíni fancto eíus. 103,384. Benedicanima mea diio, domine Deus meus magnífícatus es. 3044386 enedicamdomínum ín omnitem pore Íemper laus eius ín ore meo [ 344156 Denedictus diis Deus meus, quí docet manus meas Ac. 1442460 Benedixifti die terram tuam, 85.343 Bonum eft confiteri diio, & pfallerenos míní tuo altifsime, 92.361 TCANTATE domíno cantícá nouit, cantate domíno omnísterra, — oc. 69 Cantate domíno cantici nouum ,quía mírabílía fecit 98.573 antate domíno cantícum nouum,laus etus ín Ecclefía fan&orum, 149.473 clíenarrant gloríaDei, 19.63 wnitebor tibi domíne ín toto corde C P 9.25 [6] í » Li — » su Mtébor tibi dieíntoto corde meo, onfilio iuftori &c. i40 Confitebor tíbí domine íntoto corde meo,quoníam audiftí omnía uerba o^ rís mel. 58.450 Cófitemíní diio quonii bonus ,quonía in feculum míferícordía eius. 1:9,.420 Cofitemíni dio quoníà bonus, quoni ínfeculum míferícordíaeíus, 156.447 Conífitemíni domíno,&ínuocate nome eíus, 305,391 Conítitemíni dio quoníábonus.5o6.595 Cófitemíni dro quonià bonus, 307.400 Confítebímur tíbí Deus,confítebímur &inuocabimusnomentuü, ^ 75431 Conferua me domine quonía íntefpe^ rau. 16,44. Credídipropter jdlocutus fum.uc, 419 Cuümínuocartexaudíuítne&c, — 4.8 - «q DEprofundísclamauí&c. ^ :50.147 Deus Deus meus refpice ín me, quare me derelíquifti? 22.74. Deusauribus noftrís audíuímus,patres noftri narrauerunt nobís. AA 21E Deus nofterrefugitü & uírtus, 46,222 Deus deorü dnslocutus eft, $0238 Deusínnominetuofaluü&c. 54.247 Deus repulíítí nos , & deftruxifti nos, íratus es, 60,265 DeusDeus meusad te deluce& c,c;.26o Deus mifereatur noftrí & benedícatno bís, 67.280 Deusínadíutoríi meütintéde, ^ 70,298 Deus íudícíi tuumregída, & (uftítíam tuam filío regis, 72302 Deus ueneruntgentes ín haeredítatem tuam, : 79330 Deusftetíitíinfrnagogadeorü. ^ $:,;8 Deus quís fimilís tíbí, ne taceas, 83.339 Deus ultioni domínus , Deus ultíoná libere egit, | 94464. Deuslaudem meá netacuerís, 109,405 Dilígàte dnefortítudo mea. 18.51 Dilexí,quoníam exaudíet domínus uo- cem orationís mea. 116,418 Dixi cuftodíam uías meas, utnon delín quam ínlíngua mea, - 39.192 Dixit ínfipies in corde fuo,no eftDeus, u$ 0 Dixit íníuftus ut delinquatín femetíp^ fo. 3672 Díxítínfipiensíncordefuo, ^^ 53247 Dixit dominus domíno meo, fedeá de xtrís meís, 110,4.8 $ j 1 i 1 n" INDEX PSALMORVM, Domínus regítme,& níhil mihí deerit, 23.84. x Domínus íllumínatio mea,&falus mea, 27.109 3 Domínus regnauit , decorem índutus eft. 93565. Dominus regnauít,exultet terra,lzten^ cur ínfulae multae, 97.371 Domínus regriauit írafcantur populí, 99.374- ! Domíníeftterra € plenitudo eíus, 24.87 Domíne quíd multiplicati funt quitríbu lant me, 36 Domíneneín furoretuoarguasme,c.16 Domíne Deus meusíntefperaui, 748 DomíneDeus nofter quàm admírabíle eftnomen tuum, 8.22 Domínequís ínhabitabít ín tabernacu^ lotuo. 19.42. Domíneín uírtutetualetabit rex. 21.70 Domiíne ne ín furore tuo arguas me, 38.186 Domíne Deus falutís mez, ín díe clama uí&noctecoramte, — 88.349 Domine refugíü factus es nobis, 90.557 Domíne exaudi oratíonem meam,&cla mor meus ad te ueníat, 102.380 Domínenon eft exaltatum cor meum, neg elati funt oculi meí, DLIA9 Domineprobaftime, & cognouiftí me, 139.451 Dneclamauíadte,exaudime, — 141.455 Domine exaudi oratíonem meam;aurt^ bus percípe obfecratíone mei, 143.458 qEccsquàmbonum& quamiucun^ dum,fratres habítare ín unum, 15.444. Eccenuncbenedíciíte dominum omnes feruídomíní, 134-448 Erípemedeínímícís meis, Deus meus, & ab ínfurgentibus in me libera me, $9.260 Eripe medieabhomíne malo. 140.454. Erudctauit cor meum uerbum bonum, 45415 | Exaltabo tedomíne,quoníam fufcepifti me. 3o4ll Exaltabo te Deus meus rex, & benedicá nomínituo 1454462 Exaltate fuftí ín domíno,nam rectos de^ cetlaudatío, 3j.1$0 Exaudídomíneiuftítíam meam, 17.47 Exaudí Deus oratíoné meam, & ne de fpexerís deprecationem meam, 55.248 Exaudí Deus oratíonem meam cum de recor, 644271 Exaudi Deus deprecationem meam,ín/ tendeorationi mez, 61,266 Exaudíatte dominus ín díe tribulatío^ " DÍS, 20.67 Expectans expectauí domíni, & íntene dít míhí. 40,195 Exultate Deo adíutorí noftro, iubilate Deolacob, 81.339 Exurgat Deus & difsipent ínímici eius, 68.282 qTEFVNDAMENTA eíusinmontibus fanctís, 87.548 Inclínadomíneautetuam & exaudime, 86.345 In conuertendo domínus captíuítatem Sion. 126,137 In domíno cofído,quomodo dícítís aní^ ma mea. 11,35 In exítu Ifrael de Aegypto. 14.415 Intedomínefperaui, non confundar ín . eternum, 31.114. Inte domíne fperauí, non confundar in eternum, 71,298 Tubilate Deoomnís terra; pfalmum dící te Deo, 66.376 - Iubílate Deo omnís terra, feruíte domí^ no ín lztítía, 100.377 TIudiíca domíne nocentes me, expugna ímpugnantes me. 354165. - Iudíca me domíne, quoníam egoín ín^ - nocentíameaínoreffusfum. ^ 26.97 Iudíca me Deus, & diíícerne caufam 1mmeam, 43.209 qLAETATYS fumíinhís qua dícta funt míhí, 122,30 Lauda aníma mea domínü, laudabo do^ e mínum ín uita mea. 14.0.46$ Laudate domínü omnes gentes,laudate eum omnes populí 117,420 Laudatedomínum, quoníam bonus e pfalmus. 147.467 Laudate domínt& de coelís, laudate eunt ín excelíís. 148.479 Laudate domínumiin fanctís eius, lauda te eum ín fírmamento uírtutís eíus. 150.474. Laudate nomen domini , laudate fervf domínum, 135.445 Laudate puerí domini, laudate nomen domín WE a . - eA en iliis dit mo aeo FI DT. aC p Aic Dosncici i hou ge Ci s duds rein vip arci M i ES D CT esr —— E » n Pa. MIN n E s euo i ai oin e RR ERE IN PSALMVM IL COMMENT. 3 A fusroboris? quam faciem? quam uím eíllam fane (ne de ílla dícam,quam philofow phíín díftributigam ; commutatiuamq; partírí folent, perexieua plane, fiad noc fram confer as)quaín fídejacmandatorum cuftodía fedem habeat, Nectamen i lamalteram ídcírco perexiguam díxí;quod nonalíquíd eam effearbítrer:fed quia umana cum fit. ifta eft diuina, Quam obrem quantum resdíuinz fuperemínent humanis, tantum & íuftítía, & iuftusille, quem modo celebramus, przeftatíuftie tze;tuftoGilli; quem phílofophitantummodolaudant; & agnoícunt. Quam tae men íuftítíam humanam ;adeó exacte feruarí uult noftra hzc,utquí illamuíola: uerit feuíolatam expoftulet, Porró cauendüne ín hoc;ut ín fimili usparum do (ifemultuin torqueant, cumlegunt uíam tuftorum hic dici à propheta, & iter impíorum,nonuíam,Eadem quippedictio efttum Gracis,tum Hebrzis, atque idem fignificat, fiue uíam.fiue iter, fiue etíam uíuendí modum & genus diíxerís, od quidem optimeintellexíffeuifus eft paraphraftes, quíait: Agnofcit enim omínus modum uíuendíiuftorum ,& gratus eft illi, Sed uitae genus illorum, quí Deumnon habent pra oculísinteríbit, - PSALMYVS II, PS VARE fremueruntoentes,& populi meditati funt inania; . AX Hic quzrifoletà nonnullis s&«5 guntquorundam títulos alijs magis quàm Dauid ínfcribí .Egoením E ibufdam haud infimze clafsís autoribus alíquantífper affentíar,fa mpofiítos, CQ uód fi reclaz cutusínitíum, Domiínerez fugíum fadtusesnobís;ubí ín titulo legimus, Oratío Moyfihomínis Dei, Re fecundumlíteram debere ín- r. Moyfes enimaffumptus ex aquis ínterpretatur, Ouocírca cuí potius huíufce rationístítulum,acpfalmit con mptus,puríficatüsue;atqueob Quareneín hís,quaeaut níhilautparumcon llízentíam, nímíus fim,íllud de pfalmorum au egoríus , Superflu, mü fità fpíríru (anco ponere uolui, eoani- eríntilludamplecter, € prouero a»xam,modo ex fapientíum numero fint, P(almus igiturífte Dauídireuelatus de Chrift gentes contexendas exponitperfez quarum quídem atrocítatem przfentíensín fpiritu tantus uates, admis Ie tumulti eum concítantíü audacíam, quíd pfo Deífilio glorífícato futue rum fit pracínítatq; ait; Quare fremuerüt gentes,& populí medítati funtínaniaz Hebr, Vt quíd tumultuatz funt gentes? quod quídem exprefsius aperuít paras phraftes, Quz. inquit, dementía fecít exteras natíones ínter fe confpírare, & Iu« daícam factionem rem ftultam anímo conciperecQuíd, oro,ftultíus unquam ex e poterant, quàm uelle extinguere autorem uit 'Eradamus, ín uíunt, ined cterraufuentíum, Lícetením pleraq; qua a díuo Híeronymo per tuturi, a DObis per Precteritum leguntur,dubíum fcnfum reddereuídeantu r,intelligens A 3 i IOAÀAN, BÁAPTISTAE FOLENTGII — € tiztamenhnihilobeft utrum legas;fremüerunt;an frement; modo uím,íntetitío4 nemáfpirítus uatícínantísattendas, Gentes ením mílítes Komani funt:populí uero quí meditati funtínanía, Iudae, nímírum talielogio ín fcrípturís fere omníe busantíquísap ellatí, Laudate, ínquít, Domíntü omnes gentes, laudate eum oz mnes populi." tquíd igitur Romaní milítes tumultuati untín CHR ISTV MZ quautílítate: Certe abíqgrationeimpofsibilía conati funt, Opprímendus neerat xexregü, & domínus domínantíti,ab uno uix cogníton terris Catfare: Sed hzc tam ímpía;imptfsími tyrannificart]s cocedamus:uosappello Iudei, Quantauos ! infania dementatos dícam ?uos;ínquam;quí Deí populus;qui filiuscharífsimus —' atqj; díle&tusappellariuultis,uttam uana;tam ínfulía;tam rílu dígnamoliríaudea —' 1íse V osuítam morícogítís ? Vos,nemündus uniuerfus poftíllum abeat;cui coe Íum;cuitellus,cuíparet mare; & ipfiobedtunt daemones;aterne prouídentía fre num ponerctentatís? V ana omníno funthac;atqírrídenda, V erum quiddeple bemíferríma;acomníü uilífstma,cutus proprium eft dífsidía cere;Ioquor? Ad(titerunt reges terrae, S principes conuencruntin unum, aduer: fus domini, & aduerfus Chríftum eíus, - - Reges terre; duofünt Herodes, Alterením ctpueros interímt iuberet, puer XESVAM Ínterímereeftarbítratus, Alterum uero legímusin 1 s $ v nccem Pilato. confenfifse,Porró príncipesin unttquiconuenerunt, fuerüit Annas, Caíphas, & czterí facerdotti príncípes;ac fcribze, quí confpírauerant,utfiquís 1E SV M pro*- fiteretur,efynagogaíllanefaríaexpelleretur, Hí ígítur omnes adftíterunt,hoceft non-füubíta, cítocs tranfeuntíaillorum fuere confilía; fed díu ín malítía perdurane - tesnouasQp ín dies medítati infidíastandem conueneruntinunum,ut IE SV M - dolotenerent, & occíderent, Prímam ením fuam íníuríam ín patrem,cuiusfilítt /D amantíísímum tam díretrucídarunt,machínati funtzín filium poftea,Idcirco prí? mum aiítconuení(feillosínuntüaduerfus Domínüpoftmodüaduerfus C H R 14 | sTv M eíus,Putásneótuquilegís etíamnt perfecutionesín C H R 1$ T V M US defijffecINon defunt;crede míhi;in noftraetíam xtate, Herodes, non Pilatí, non principes, non facerdotes,non gentes,non Iudzí quíjlícetparum ínter eoscon ueníat, utpote mutuís inter feodi]s; contentíoníb,(imultatibus, difsídijs,atrocífa fimísty pexfecutíonibus ferocientes,ínhoctamenunum conueníunt;utfuís ma^ lis morib.acturpiuíta, c H R L$ T V. ín fimplicí&anímísextinguant, Nullus fo. custutus, nulláuehomíniü conditio, neín ipfis quídem abditifsímís antrís & clau ftrís;tam latens efl; quó non penetret labes hacc execrabilísatepodíofa,, Sed quid | ínquitípírítuse | ; -Dirumpamus uincufa eorum, & prorjciamus à nobis iugum ipforu | Diapfalmaeft, & paufa fpiritus , ubífubíta introducitur perfona, Dauídením cumex doloreeorum quae ín uítzeaütorém impr, erant facturitum exconfidera^ —— tíonemiferríma futurorü temporum cómotus;acpeneextrafefactus, parum fub. - ftitít:poftmodü uero àfpirítu experrectus, ín hzecuerbaflebiliter prorupít; O fi^. deles;ózternze Hierufalem mei confortés,dírumpamus uincula eorum: neeoríf. perfidi confentíamus:nead turpifsímoseorum mores;quíbusnos quíbufdant ueluti nodísacpedícísirretirecotendunt, afpícíamus, Audiíeratenim uatesolímt patríbusfuiffe coelitus díctum, Recédíteatabernaculíshomínum ímpiorum; nolítetangere quaead eos pertínent,neínuoluamíntín peccatís eorum, Proijcía^. musánobís íugum ipforü:nam qua dícuntficíte, quzeautem faciunt, facere no* lite, Perículofifstmütane;atqg adeógrauífsímumíugi zenusímmínet fimplícíurmt cerüícibuscam íllos quídem homínes,à quibus eórum falus acuita pendere de? bet,cernuntímpíeufuereomníatpílla quzefuauífsimo C H R Is Triugocont?^ — ría fünt.edocere,fetpuí quadam ím pudentíísímaad eaobferuandaadftríngí,que — nemínímo quidem dígítulotangereipfidígnantur, Verum nonmelatet, hun? TET tertio soc * e LLL AER Ur PTREEN ÁN PSALMVM IL COMMENT, 4 A tertitipfalmiuer uerbailla fuiffe] musuíncula eo fumalíter ànónullisíntellíci, Voluntením, & optime quídem, . udzorum, mutua feferabíe cohortantiii;ac dicentí&, Dirumpas ribid eft. patrís, & eíusfilj cH R 1s TI I1ES Vfiuec H RISTIE & eiusdífcipulorum,utfentít Ambrofius,quíbusnos uíncire cu piunt. Víncula inim acíugum per indignationem fanctifsími D'eí Euangelii etíamnü uocant Udzí;quo tamen nihil liberíus;atq; ad affequendam aeternam felícitatem expedi tius inuenírípoteft, Abiiciamu Sjínquíunt;à nobís pollicítatíones illas fuas aeterz niregni, Quid: íllas, íllas terrífícas gehennz minas, quíbus nos ín fuam dítíone feuui;fzu pauore, & íllo quídem uano, iurare uolüt,f; pernamus,Scíndamusillo rum rationes;leges, iura, domíníum,àceruícibus noftrís excutíamus: contrarif quippefuntoperíbusnoftrís,Síc em loquífolent;aíc Auguftínus;hi,qui c H R I« ST rfugünoláütfibi ímponi; Ecquís;oro;faftus,modeftie;crucisq: ímperít ferat , Quihabitatin ccelis irridebit eos,& Dominus fubfannabitillos, ^ ^ ,,: Quod Dauid, ceterít prophet Dominium aliquando fedentem.alíquando flantem faciunt,item ambulantem,fubfannantem, ín iraloquentem,& íd genus alia fictio perfonzeft, & anthro opathia, qua humani affectus Deoattríbuunz tur; quo dí&apenítiusanimoin ideant, Quapropter cum Dei legímus aliquos , irridere,uthíc, illos ipfos ftatim ímpofsíbilia, rítu& dígna conarí intelligimus, .umtpínfurore;autira loquítur.illor&audacíam confradum irí. ac prorfusobz tundenda effe demonftrat, V Iteríus, loqui in Deo;idem effe quod cere, cogní- uo corum quz dedíuina potentía,effeG aeterno , acuno.ín perfonís díuínís coce pímus,nosadmonet crede, e. Confideremus;quefo;d pulchraantíthefirem nar retpropheta, lllí;aít,cum tumultu conuolant. perftrepát, ínfremüt: Deuscontrá quíetus;& in celis;ubínulla potefteffe animi perturbatío,aut egrítudo.fedetTlli - anxíelo uütur,confulunt.ftatuunt;confpirant:Deus autem rídet,fubfannatue : B ilos.utitble pugilaliquisfortís;fieum tenellus puer fternereadnítatur, Tuncloquetur ad eos ín ira fua, & ín furore fuo conturbabit €os, tquandoloquet ad eos ín ira! Tüc fane quando fuosírritos fuiffe conatus, ac uana.cofirmato CHR I STI regno, & ftudía & cófilía cognofcent, Quado fub£ ta,cum non fperabítur,ueníet contrítio,ut ait Efaías,etcomínuentur ficut contea riturlagenafigulí cotrítione perualída, Quandoillosad xquítatís normam iufti tizetp feueritatem líbrare ceeperit, Quando fpfum minitantem,atcgíllam tam hor - ribilem.íuftifsimam tamen, fententíam pronunciíantem au dient, Itemaledi&iín 'Snemzeternum. Putásne parum pauebüt:ruod,oro.fignü alíud, autargumen ' tum magis euídep; diuinzeultíonis;nedum írz,ab imptjs expectandüerít? Quís maior à Deo furor, quàm fetam írreuocabilíter detrudíad crucíatus , uel ob id uz num miferrímos,quía eternos!Sed & eadem nuncmanetfeuerítas, atcpírze díuí« nz fienum, & impetus, illos, quos modo maxímo cum dolorecernímus moliri neício quz contra fupremiiudicís legem, & ínftituta:falfa edocere, noua induce Yeabrogarefolíta,& eadem quídem fancia, ac antiquís patribusadmodum pro« sta*urere;infantre, & putídos quofdam per uulgusínterfpergere mores, & ríz tus, Neceft quod quís híc ftatím dametmehunchuíus;autíllum illíus fec ín- imulare, V nfuerfalis ením eft fpírítus fententía;nec qua à me homuncíone ad priuatos homínes retorquerí debeat, Tuncaait, loqueturad eos. Quos eos? Bos, inquam.quos fpírítus contra Domini infremíturos,atq; eíus uíneam deuaftatus Tosprzfenfi.non tantum ficís,aut contís,quantum malís moribus. ferítate.tyran, aIG6;acturpifsima omníum uíta, & doctrína, Ad eos ením qui eiufmodifaringe - nt, cufufcungg conditionís,cuiufcuncy fecto, cufufcundj uel nomínís,ucl gra« 38 extíterínt decretum hoc pertínet, "illum conftittis fümrcx beo fuper Sion montem fanctum CIUS predica ns praceptum eius, | A4 »" a IOAN, BAPTISTAE FOLENGII ^ c Notndaeftemphafis, Egoautem conftitutus fum rex abeo, Egoípfe, quem & olím tam índignabundi contempfiftís,& quem turpífsímo imortís genere conde | mnaftis, Ego,cuíusleges & pracepta nuper cum clamaftís,dírumpamus uíncue la eoruni, dífcíndereattentaftís, Egoílle;contra quem tamatrocíter repugnaftis; dícentes; nolumus hunc regnate fuper nos, conftítutus fum rex à Deo patre, Haud quídem regnü míhí, utí plerígsagunt mortales, arrogauí, fedconftitutus — fum,nonáme,uerumab eo,rex, Quambeneprofecto res ípía fuccefsít, A uobis — contemptus,defpectus;alteed tandem crucíaffixus, ac morteomniü ignomínío: d fifsímaaffectus,conflítutus fum rexuníuerforum, fuper Síonmontemfanctum — eíus, qua eft ecclefia fidelium, cuius umbra fuit prííca lla Híerufalem. Porro Sie. on multís ínlocís memínít Dauid, utpotefedís Deípraecípuae, equa díuína das bantrefponía: eo ením facerdotíü, ac regnit a Deo ordinatum erat, Ibí templi; — ibi rítus facrí,ceremoníz, & cuncta ílla; quaín terrís tunc fanctaappellabantur, | acqua díuínam praefentíam, fauorem prae fe ferre, atqj teftari poterant, Enime ueroín Síon fuper Dauídfolium Chríitum feffurum,quo íilludíniudicíocorro4 boraret,utínquít E(aías, € íuftitía, non armís carnalibus, neq;ad tempus, fed ín fempiternum, apud omnes celebreerat, Ettunc quidem hzec omnía per cunctas - nátíones deSíon íactabantur,ex qualegemalíamab illa,quae Mofi olím datafue« ratín Sínamonte, emanaturam ultintabarit Tag Chrifti homínísregnumin Iu - daaprímum, & ín Síon príncípium habuit, fídelium alíoquí NE RE adum* brante, quz ueríus fpeculatríx gloríze magni Deídíci poteft, quàmilla umbrari | plena, Atquíhocín regno Deifilius d ES patrís gloríam, non fuam, erat - praidícaturus;»proptereaait, praedicans praeceptum eíus: quod perínde intelligo; | acíi dícat: Bgoafícítusrex,ac à patre conftitutus, nonalíud docui, quàm quo D míhíillecomifitqui mífit;& conftítuit;non ením íníuffusacceffi,fed uocatus,fed | míffus,fed coftítutus, Qui, rogo;altud praedícarem,quàm quod íufsítillequí me -. conftituit, & mífít?Itadomínus 15 sv s cumíncarnehacerumnofaeffetpatet nzíufsionishaudímmemor, idem ipfum dífcipulísiamiam ad laborem praedica tionísaccínctismandauít,Ite,ínquít,docentesferuare eos quecunq; praecepi uo* bis, Sed qualetandem íd fuít praceptum:qualís íufsío,quo parumaltíusuim fpf^- rítusíndagemus:cEa fane,quod omníbus per Chriftum promulgandum erat,f bípatrem díxiffe, Filíusmeus estu,ego hodíesenuíte, Hoccerte tanquaá firmíl^- fimum decretum;nedum quídem ab ipfo Dei Elio díuulgandum erat, fed iacta uog referendi: quod fanequídem exactífsíme poftea per quatuor íllosdíuínos fLribas factáfuit, Proíndefires optime expendat, níhil aliud ad nosueníens Dé | filiusín mandatís àpatreaccepíffeuifus eft, quàm ut cunctís fe dei filii perfigna uítzty fanctítatem, & doctrínam effe demonftraret: quod quidem eft, eundem ipfum effezeternamuítam,ac pacem, Nam tam altí myfterij notíone habere,fum^ ma cíft;ac diffinitio ternz beatitudinis, Hac eft;ínquít,uíta eterna;ut cognofant— tefolum Deum werum, & quem mififlí 1 sv X Chriftum, Vitaítagy aeterni | hoceítmundifalus eft cognofcere Chriftum effe filum Dei, quíd níiZMortemo^ | .». amnínoprohacconfefsione, & illam atrocífsíma libenter oppetere , nedum fur? | rem fic effe, Ecquod ígítur alíud przeceptumà patrebabuit Chriftus, quam Uf. mundo exponeretfe Deífilíá effe, hoceft, eternam uítam gratísper ipfum mo^ | talibus apportatam t Quocírcafeà patrefilfíum uocatum, quod ídem aíunt effe | quod geníti, declarans Chriftus, uítam zeternam feapportaffe declarauit : quo | idem Íane ef; quod íllud,dequoloquítur uates,uel per uatem Ípírítus, ín hocle coFilius meus;ínquít;estu,egohodiegenuite;hoc eftteín hac etiam zrtate,acU' tz ftatu admodum ínfelící naíci, & apparereuolui: ucl, utfentit Auguftinus; gnificare hodíe,te fempíterna generatione;ac íneffabili modo;genui filíum per?' mnía míhí perfimílem, etufdem fubftantíz, eiufdem potentíze, naturze,uírtuti? deítatís&:haec ením ínterrís docuít Chríftus,hac pater ípfe, quíufqgmodo "P. ratult — " ro eu » in ifi IN PSALMYM IL COMMENT, s À óperatur;unicum fuo fpírítu mírismodis,acobfcurifsimis rationibus fuis inftile larenon ceffàt,O beatum íllum, cuítam fublímís arrhafpírítus ín carnehac more tali contingit, - | | Poftulaàine & dabo tibi gentes hereditatem tuam, & poffeffionem tuam termínos terra, 1 Icpater filium,quó petaG;/monere íntroducitur,nenon fciamus quam arden ter humanígenerís fitíret redemptionem, Mutaením íam olím ín antíqua ílla aa fate erantomnía, ac furda:nec quifu&aduerteretlanguor ínueniebatur : intana tum fane unuíqui(q; ín malorum ftuporeobduruerat,atqueamílfo fenfu no erat quíuulnerafentíret, Morbo enim ignorato quis opem poftulat Admonendas ipítur ís erat, qui & noftras culpas agnofceret, atque ipfis íam mortiferís ex dius unoufu& confuetudíne factís,proprío fanguíne,& nece mederetur,Poftulà,inz "ox paterad filium, Tuncením filíus uifus eft poftulare, cum carnemaífumens ictus efthomo: etením ipfefecundum quod homo ínterpellatpro nobís, medía tor factus;hoftia ac facerdos, Poftulauit, quando paternzeíufsionís dícto parens, totdíras paffus eft contumcelías, fputa, clauos, acmortem tandem, haud ipfi, fed. nobís debitam , Hoc certémodo «terna cum Chrifto 1 E sv poftulanda efthzez redítas:neque unquam alíter à uírís í[lís, quíbus níhilín uíta antíquíus eft, quàm ut duríter uíuant, beatamQ bzeredítatem uite íncomodiís,non delicijs,ac nímía Carnis curaadeant;acta fuir. Quíd fibi Ícítur hícuult paterc hoc fane, Poftulaó fia li:fi enim popofcerísthocefticarnem alfumpferís,mortémueobierísyuclutí he« redítarío furetuos, tibíomnesorbís fubdam nationes, FIzredítabis ením oríenz tem, partest5 occíduas:merídíanas ítem plagas, ací pfum gelidum Aquí 'onem, atqgultíma terre pofsídebis, Atnunc;utait Apoftolus, necdum uidemus omnía B Deifilio parere, Quid ergo: nóomnesobediunteuangelío, Obedient profecto, acuelítnolituniuerfus eí fubijcietur orbís tum,cum dominus ad iudicandum ue nerit cum fenatoribusterrz, R'egcs eosin uirga ferrea, & tanquam uas figuli confringes eos. . Hebr.fic:Contereseos inuir gaferrea.que quidem lítera magis intentione fpís ritus uidetur exprimere: cy ( legas,reges, Cui & adftipulatur paraphraftes.ut fit fenfus: Afper erísacdurus aduerfarijs : qui firebellareuoluerint. fceptrotuz íu- ftitieinflexibili, ac (eu etitatís; perínde illos conteres, atcp foleta figulo uas cocti conteri, Eíufmodi ferme fimilítudíne ufum effe Hieremiam legímus.qui confraz aguncula coram fenioribus,dixiffe fertur uicedomíni;Populum iftum, & ur bem iftam confrineam.ficuthocuas confringitur, quod repararínon poteft, Síc Chriftih offes;fic rebelles fidei.fic crucis ofores;folentcommínui,ut ín eternunz reftituí nequeant, Nulla enim res adeo d príftina remota cft Íntegrítate, quàm fi uas uíperfríngas uitreum;autuafculum aliquod éterra coctum, baculo conteras ferreo, Quod quídem alio ín pfalmo uas perditum appellat uates, Factus fum, inquit ficutuasperdítum,Etenim quz fimilítudoaptior unquamápropherta ex«. cogitari potuítquàm quà impío,ínfidelí, fuperbóue, acambitiofo,in díeira: ufqs. €oconterendo, utne ueftígii quídem eusullum amplíusà quoquam cernípofz fit, uas fíouli comparare uoluit, quod potenti uirgaalíquacterro confringatur ? Quis ünquam uafeulí eiufmodi minutias una coire and iterum fomníabit? quís tam pertríta reftítuet fragmentatquís,qu zfo, illosad priftínos reponethonores? «damatas fedesead tam ardentiambitionequarfitos gradus ?ad fftumcad tyran- Didem? Atquíut maxime; comínutum integrari queat, femel tamen aeternís Penísaddi&i, hoclongius à reparationeabfunt, quo díutius dant poenas, &Chas quidem Íntermínabiles, Síquidéapud ínferos nulla poteft effe, aut pietas.autre: D. o: 9l ceciderit, ait, lignumaut ad Auftrum,aut ad Aquilonem, íbi erit, des ciendum, iram;fyrorem, víndictam, yuirgam ferream, & multaalía id ge IOANBAPTISJSIAE FOLERNSEI c nus hebraifmum frequentem effe ínfcripturís:uix enímalíter res díuinz abhue .— manalíngua exprimi poffunt, Etnuncreecs intelligite, erudímini qui iudicatis terram. | '" Confideranda femper eft ín humanísrebus, fiue dulces, ftue amara fint, tum Deibonitas, tumíuftítia, Supra ením nos fpírítus peramanter admonuít,neim. proborum perfidízefacíles przbéamusaures; atqueíllorum malítíam probemus; cum inquit, Dirumpamus uíncula corum, Modo eofdem nos hortatur,ut intelli gamus;erudíamurgy,íd eft; utzequí fimus fudícij ac confilij; necnon ín hís quaa nobís agenda funt, doctrína uerbi Deí prauía ínftruamur, Qua maíoríam po^ teft effe cum íuftitíz , qua nos ex peccatoribus iuftos efficít, non ímputans pecca^ tà, tum bonitatis demonftratío, per quam zeternorum bonorumad haredítatem — ratísínuitamur, & quodammodo ucl ínuiti trahimur 7 Aítergo, Etnunc:quafi dicat, Simulatq; reges addifcere potuíftís, uàm dírz maneant Chrifti hoftes calamítates ,íam uel ero fapite, Me ením nc rege,nemarore contabefcae - tís,ne coóqueramíní,non parü uobís praftarearbítremini, qu odillípareatísaquo uerus eft íntelle&usac eruditio , Caeteree quíppe erudítiones ab hoc folo uim ha* - bent,& pracíidiü:ímo uanze funt;ac prophane;abfcg huíus uel opeuelgratia.Pul chre& illud eloffz:Iam cotríto luto,íam ínnouati eftís;íam fortes eftísregereuos, Seruíte D'omínoin tímore, & exultate ei cum tremore. Sicficinquáeftotereges,ac prefides,utuos tame effehomínesagnofcatís, Tunc | ením prínceps,rex, aut praes (cum prafidem díco, aut príncípem,eum dícoquí | nontantum rempublícam alíquam cíufum gubernat,quantum qui anímas) Doe - mínoferuít,díctotp paretín tímore,cumadeo dilígenter;atqg eaautorítatefuos cu D tat utfetamen ín coelis oculatífsímum habere fudícem cogitet, INang ex tali aníé maduerfionequídam orírifoletín tudícandis alijstímor, quo quodam uelutí fre? noretractus iudex, xgrítudínesillas omnes anímíquib,corrumpí folentíiudicia, 1 expuítà pectore, atcp abfefeabigít, Quotus ením quífcy eft; uel ex religíofioribus ^. quídemuírís, quiín promuleandis fententijs, & íudicijs, autín exequendis pro^ — muleatis, feu etíam ín inferendís poenís, metum huncmoderatum prz oculís ha . beat? Putantením nonnulli, dignitates, atcp officiaipfa;no mínífteríaín dignítati 1 bus & officijs a Deo expeti; à probari, Ex quo faneerrore uix ferédo,nafcítur ple R rund; uanítas quedam aními aclzetítia;pro adepto magíftratu , eoufque geflíens, utnullumalium fructum ínillo fuo,utuocant;gradu capereuelle uídeant, quam quod à fubíectís fub hafta quodámodo tranfeatur, cum obutj fiunt, Rídícula pla - nercs eft, atcy ab anímis ingenuis prorfus exibilanda, INon tibí ait grecum illud epigramma, óafelle;fed quiadeam uehis, Quarehuiufmodí parumurbaní hor - mínesáfpirituadmonentur,ut Domíno in timore feruíant:quod fitameexultan* - : tandum fitcum tremoreexultent, V erum netímoris, feruitutisqp nomine audíto (ufpicareturaliquís ,feruítutem eiufcemodí coactam expeti, acrequírí;moxadé dit;Exultate ei:feu;utalij legunt, deeo, benignifsimo vídelícet patre, no deueft? — dígnítate et honore. Iterum ueró;nelatítía atq exultatíoín geftículationem & t€ merítatemíret,ex qua leuítasanimiprocediít,in tremoreínquit,SoletenímincoD* | fideratum gaudium neglectum parere, Itacpfenfuserít, O uosreges ,O uosíudf ces, ó uos quirefpublícas, quí ciues, quíaliorum anímas regítis, aciudicatis, uos Deo fubditos effeperpendite . illum cum timore colíte; detanto rege, non deu£* |. ftromagífiratuacgradu gaudete, contremiícentes taméfemperne iníudicijsue — ftrís,neín poenís abreís expofcendis,neín ímpertjs, ín moríbus;in uítajin dodtr* naíllum offendatís, Atqui híc andemuídesmetum cum exultatione permiftum: exqua renobiliísíma quaedam pars fideí;ueleaín prímís przecipua exoritur , curn quis defe, fuisty bonísacuírtute pauídus;timet Dei mínas, flagratp illa quazaDó i legeaberrantibus ínflígi folent;ueretur:fed rurfum de faluteob promifsionesh? mane IN.PSALMVRM Il COMMENT E d & matiopenerifacas al, illo, quifolus ínattendendís promífsionib, uerax eft acfta« ilis)fecurus perftat& in Domino etíam atc etíam gloríatur acgaudet, ibpreendite difciplinam,ne quando íraícatur domínus,& pereatís € uiaíufta, Primum enim,nein Pri multís morer. dis poffelegí:aututn uolunt Hebrzi particulam hanc tribusmoz mic quim peesdorstepuréaut ofculaminifii Sedma- imí imautimur, cufus tamen ís fenfus efto: Ape : &etísquín potíusuelutí munimentum quoddamaduer fus ea omnía;que uobís í gendísrebusobeffe offunt fufcipite.Erudimini ine rficie quidem, fed ftmmo dío, ardenti&p cura, atqjanímo x[uémadmodum íllíus monítís & correctíoníbus uofmetalioqui rez bellesfubíueetis : perínded tenacíterhütutmodi apprehendite difciplinz;ac tee nete;atcp hi iol quipugno tenent alíquíd, neeffluat, Illud ucro, adoratepure, ficíntelligi potfearbitror.quód ipfe Deusoptímusmaximus,folus uerc adoran« dus;abhominecolí debear pure& fynceré, hocefünullo nofiro ín eius obfequío, permifto proprío aut *orejaut cómodo. Nullum ením fucum.nullam hypocri fim;nullam cruftam admiíttít purifsima illa fimplicitas, Proinde maximoperenoz bís pertimefcendum erit, ne nos quíaliquid uiderí uulgó uolumus, dum abfag uiufmodi difciplinze,at e Deoautcredímus,aut crederefingimus,duos, tertizelectionís is erít fenfus: Filíum Deí, díte;fufcipíte, fremite, ne fiquando írafcatur, pereatís de uíaíufta, B hocefbneexcecati non uídeatís;& ficín pecca« toueftro moríamíni, Ouod quídem obueníet, Cum exarferít ín breui ira eius, " Ideft; cum fübító,cumnon peratur.repentina fuperuenerit deimprouifo cala mítas, Illud enim,nepercatís deuía íufta » pretendere iftuc uidetur, ne (cílicetde. mundo extermínandi, Ín zeí | uia iufla;yrectaufgendi ratíoa turitínerasunum, quo ad miferrímam alteram illam inferorüiproperamus mor batcpinfperata futura efthora:nam nonuídeo quídíam long in hacbreuifsimo vo dící. x queat, quam ex Girzcís unus umbra: fomníum appelz landaeffe cenfuít, Heb habent;modíci, cuíus díctionisís erít fenfus; Ne moz mferetís quid magnam: V afa quídem eftís fictilia uix ufuf oobnoxiía,Tuncueró,feró licet fentíetís quàm illí quidem elíces fuerínt ac beatí,quí totam Ípem fui, fiducíamt& ín Deo, nóín huíusmunz "Iauore aceratía collocauerínt, Sed quid opusuerbís t quíd multis moneo, ut uicregiex anímo feruiatíscquando ís eft,ut plane beati (int, quícungsípfum re: Semadorant& ín e. o confidunt, Satfit igiturhocunum monuiffe,& iterum aq "terum ínculcaffe Beati omnes quíconfíduntín eo, PSALMVS Dauid cun fügeretà facie Abfalon, — yy, SEEA OMINE quid multiplicati funtqui tribulant me: ES 1v almusiftereuelatusfuít Dauidi,cumá faciefii fui Abfalon,utin egnortt libro fecundo legítur, fefe fuga fubtraheret, Tunc ením ín T ens fpiritu illi utiumbras, acpratudio, domini 15 SV mors,perfecutio, ii : demum étumulo refurrectio oftenfa fuit, Ex qua quídemuifione & fpectacus ,.— | "oShanc irabílem compofuítodam,qua rum ipfi, quí multaá proptío filio; Iu«* at. IOÁN, BAPTISTÁE FOLENGII J C dxeís,Afuo populo eft paffus:tum uel maxímeuerifsimet Deifilío, qui eadem; ^ atrocíorajín terrísáfuís pertulit,conueníentifsimeaptatur, Proptereacum Chrie.— ftus ipfeautloquí;aut, quod hominíspropríum efi, patíalíquíd ín pfalmísíntro^. ducítur,hiomnesloquunt, patiunturdgp, quotquotad eíus uenerádum corpusat* | tínent, quorti ipfecaputeft; necfecus quídem fit, fiuefit Dauid quíloquítur,aut patitur;fiueanímaal fa.fiuetotaecclefia, Chriftus ením tum eft;utumbrzeratio,8€ | ueritas conueníat, quí € loquitur, & patitur, cum aít, Domínequid multiplicat fantquitribulantmerQuam multi funt, clamat Chríflus, quí meaffligunt, Quo. tamen meo meríto? Quo,malüm, quorundam progreffa eftferítas, utuel demet$ proprijsalumnis unum fecum trahantcontra me: Síccínefilios enutríuiz Síccine - uirostam díros ,tam omnis humanitatis expertes aluí , quiaduerfum metandem ínfurgerent:Quis hicnon fleatperículum anímzequzefe hoftium cuneis;atq; hís fortíísimís, círcunfeptiuidens,clamare cogítur, Heu quàm multi funthoftes qui. me infectantur: V ídetfane mifera hominis codítío,tauros hincpingues,illinc ca ' nesmultoscírcum feftare à dextrís, afiniftrís, ab omntundequagylarere falutem | fuama mundo, carnea fenfibus,à peruerfís hominibus impeti, € non uociferaé bítur.quám magnusillorum numerus eft, qui ex cópofito, factoqpimpetu ín m hoceft, ínrem tam debilem atqínfirmam infureunte? Aiunt enim à fpiritu fancto- edocti;tentatíones à daemone díuerfis artibus exerceri, Autenimà fronrecum f& rireafferunt,cum fpem felícís exitus in rebus maxime nefarijs pollicetur, & fuggt rít;aut à tergo, quando ob memoríam male anteactz uítzc oblectat, feu nimium | terretíncautos, A dextrís etíam abartefua no ceffat perfidus, nobísadblandíens acuím atq; opem ad afTequendasuírtutes, quo nos ad cenodoxíam ímpellat,ad« dens, A finiftrístandem nosímpetít, cumabiecta fimulatione, nobís & czefim & punctim comínusaperto iam marte uim infert manifeftam, h p Mlltidicuntanimzmez, non eftfalusilliin Deo eius, Grauifsimaomníum hac eft tentatío , cum animae alioquí nímíum per fepz 1 uidz,obijcítur ab hofte, non eft falus tibia Deotuo, Te, inquit, cóntemptuí ha^ bet, non teaudít, Quod quídemaccídit, cum Deusanímas pene uidetur noníó lum deferuitle, fed & illis aduerfarí tum, cum nímium díu ,ut fibíuidetur, fub. aduerfitatum pondere laborare apparent, Heu quam dura tunc eftuíra, quái 8 intolerabilis, quàm odíofa, Nullacerteomniii inuenituraduerfitascum haccótit | paranda, nemors quidem ipfa, V erüm tu hoftium derifionem aduerte, cum | Deotuoatrocífsimumillud ín cruceímproperíum audí; Confídítín Deo, líberet | eumnuncfi uult, Vah (lle Deus, quem híctanti facit, & ín quem fperare feíacti É tat, non fertopem, quarenon eft falus illi in Deo eius, Nemo certé homo eft, quí. in diuturnis tentationibus aliquando nó fathifceret, plane& defperaret, nifi mo* | fides prefto effet, quze queribundzillíadmírationi, quaanímafefea nímitt mul^ üs circunuentam conqueritur, refponderet, i Tuautem driefufceptor meus es, oloría mea, & exaltans caput met, - Hicab Hebrzis felah ínterponitur,nota nimirum exaltandze uocís, feu aníml. | ad ea quedicenda funt;íntendendí, Atq; eft;quafiíd dícat afflictus:Impetat orbí$ | uníuerfus;urgeat,Iedat,uulneret;acín mecuncta fua,fiue fupera,fiueínferafinb agmína moueat,quíd timebo: Quíd meillís obijceretrepidabo, cumtu Domínt fuíceptor meusfis, med tuterís,acabillorum telísuendicese Falluntur fane ho ftes;cum de medícunt, non eft falus illi ín Deo eius: quandoquidem tu, ó Dom* ne, mefub tuc protectionísalasnoalíter & fufcipís,& cogregas, quàm folecauís : | aliqua fuzeprolisftudiofa;atg;amantifsima, Vides neólector quidagat fides T9 igitur;clamatín nobís fides.fufceptor meus es.eloría mea: hoceft, tu folus esglot riaíllamea,qua gloríari &poffum,& debeo, Alij enim genus,díuítías,parri&, hof nores,addo & íuftítíam propríam,propríaopera;propríasreligiones, ut uberi ciicen i IN: PSALMUVM IIl] .COMMERN T, 7 À Gítent:ego autem;uelínuíto mundi faftu, ufcgad raucedínem uociferabor, quod tu folus es,ín quo meam fpem omnem ac gloríam collocauí, Nequeuero mihi 04 puserítcaput;mentís, atc adeo animi indicium, prze confufioneac dolore, humi gere; uthi folentquí capite damnatiad fapplícium ducuntur, cum tu caput ipe fummeum erigisiaacmetandem gloríofum reddís;hoc eft,tuame gradaíuftam fa cis, faluas;quze fane eftunica mortalíum omnit gloría & exaltatío : ex quo quie dem nonamplíus pudibunda fronte, aut demiíffa fed hilaríatqy apertaíncedam, orro hic caputmíníme crit abfurdum;mentem, fcu humanum intellectum ap» pellaremauís, ín Chrííto intelliei, erectum quidem ad expreffam patrís uífione, & contemplatione, quam fane ab ípfis fuis primis íncunabulís excellentius afíez cutus eft, quàm intellectuales omnesalia creaturze; X quam fubíndealía capitís exalttío eft fubfecuta, fimulac corpít à patremundo oftendi, Quando ením ín CHRIST O díuinítas ipfaín terrís Coepta eft manifeftari , tum & illius caput,id eft;Deusi pfeíníllohomine cognoíci potuít;znam caput Chrífti Deus,utait Paus lus, Hancenimeloríam ; Capitísue exaltatione,alío loco exoptauítfiliusipfe,cum patrem hoc Sido allocutus eft: Pater, inquít, clarífica me apud temetipfum, hoc eft; fac mecognofci filíum tuum:quod ídem eft,quod exalta caput meum, V erüm uos perfecutores mcí quo uultu iactareau detís, haud effeín Dro meomiíhi faluz tem: quomodo;quacfo, íftuc:l ongeenim alíter feres habet,qiuosopraftis: nam | -- Mocemeaad domini damaui,& exaudiuit me de monte fancto fuo, Hicfilíus Dei fe femper patre exaudítum cum orauít;gloríatur, Etexauditus efb;aít Paulus;pro fuareuerentía.O fíducíam noftram, Pater;ínquit;ago tíbí grae tas,quoníam exaudifti mezego autem Íciebam,quoníam femperme audís, Quís, oro;adeo fibí diffidens eft;ac de fe, fuacp uírtuteatq; ope defperans, quín fpem fuz B matatqganimti,cum hoctam certum deDei bonitate ergaferecolítteftimonium? - Cum clamore;aít Paulus;ualído, & lachrymísorauít patre, Quz, rogo, bonítas, quz benignitas cum illa comparanda,qua nos Deus fein filio femperaudiretefte tur:Hequídem funtlachryme;hí gemitus)hicclamor,haud nofter,noftrarümue precum autmodus;autnumerus,quíbu sintercedentib,a Deo audímur, Vult fa nepater, atega nobís & lachrymas & fufpíría exigit fed eo pactoaclege,utípfaris lachrymarum uím;atg; efficacíam,fui filrj lachrymis & precibus acceptum referaz mus, Cadit;crede míhí, noftra omnis praz'fumptio, hifce fidei ac ueritatis confidez fatísrationibus,Sedadínftitutum redeamus, Exaudíuit me,inquít, demontefan tofuo.Inomni;ít, loco femper exauditme Domiínus:fed potifsímum ín monte fandto fuo;hoceft, de excelfo fuzeeloríze throno;acfolío, Hebrzi habent, demon tefanctítatis fuz, quí Sion eft. typus nimírá ecclefiz, Promiferat enim Deus fefe inmedío populifuihabitaturg acfeadarcee propitiatorítorantes exaudtturu m, unde díuína folita erant haurtrirefponfa atcp oracula, Ecquís hícnon ui ttisimaetnem ab illisumbrofis rebus, Sc imaginibus caducis folidam emanaffez rcaením ecclefiam adumbrabat, propítatoriti Chrifti carnem, qua nobís proa pítíatio factus ef; falus & uíta, Monsuero fandus,e quo nos ííriexaudítum tefta- tur Deus;ípfa díuinitasqua Chrifto omini;atqueadeo ecclefize fuze fane uim dedit;illi, utex duabus naturís ín unítateperfónze, unum effet cum patre, hoc efr. unusDeus:iftiueró;utex participationegratís coceffa;unaeffet & ipfa cum Deo uoluntate & amore, Exauditr | Iritacganima ; faciled impetrat quícquíd rogat, fié monte fancto Dei; hoceft. fic díuínzrín Chrifto naturze fide; ac perfuafionehaud qug uacillante foem firmam vocac. obtinendí.fumit,nonalíunde, Etfi quidem | leuandi funtoculi noftrí in montes;utadmonet Dauid, auxilí& tamen noftrum à E i fperandum erítdemotefcilicetfan&to eius. Quisiinquit;requiefcetín mone - anGotuo Quiísadeó montis fancti hutusamans erit, utín illorequíefcat ,uiz WS fecus quàm foletamás effeínamato magis;q in ferHabítat igiturín mon. ic'ancto Dei (4 ef;in Chrifto eíus filio;atq; propterea ín eíus eccleíía,ís T nullo det ueríz -—"" —)——————— ———— -demper illud Euangelij cofiderarí poteft;ubi ipfum Deifiliuminagoníafactums — fanguíneas guttas exudaflenarrat, Ab hocenímarchetypo , neqjaliunde;queme hocfatis:nam ín peccandídelectatione foporatus, prorfusa uera uítaexanguísía4 * IOAN, BAPTISTAÉ FOTLENGIT E Lx " » r DIE TP " de onto ET, à C "àlioelocoinullàuealía ere, &ope;fuum exoptatauxilíum;przterdf ab ipfo Deifi | | Aío; quimons Dii preparatusin uertice montíum;ab Efaíadícítur, CaetertuoclS — Óomíne,& clamorís, cum fxpealías;tum potíísímum hocín pfalmo;uultuatesaf — * * * * "mo" A À $ . A dentem ín Chríftofuífleaffectum íntelligi , cum oraret: quí uel tum maxíme qui admodum ceterarumuírtutum, íta &Corandí nobís exemplum petendum erít, ' — Ego dormíui & foporatus fum , & exurrexí , quoníam Dominusfiw Ícepit me. | EM Hicnullidubíum effedebet, Chriftimortem fignificari: quíquídemficutues — tus erathomo,ítaueré mortuus eft, & propríafeuirtute etumulo excítauít, Dora míui;inquitmortis fomno ín cruce, & in fepulchri gremio foporatusfum, Nam quemadmodum Chrifti mors, ita & iuftorum, fopor ueríus,propterfuturam re — furrectionem,díci poteft, quàm mors, Sed quid anímaílIa, quacfeíam fentítexaul — 'dítam à DeocEgo, inquit, fimulatque íntellexí me; meostp gemítusacfufpiría — Deum refpexiffeleniterfoporata dormíuí;depulíog; tímore, atque diffidentía oe inniamota, lectulo memeo curís uacua comifi, Vide fecurítatem homínis Deo fidentis, Alioqui cor curis exzftuans;ac conícientiz ftímulís exagitatum, corpus. omneconfumítjatqg ab oculís fomnum aufert, Et ego alíquando mífer, & infelix; cum Elía prz tzedío, aclafsíitudíne uíze huius uítze , quam femper maxímo meo 'damnoínquínaut ; fub unatuníperorum fedens , dormiuiín peccatis, Sedneque cuí, V erüm ftímulo íam tandem ínfixo,quo mihi coelítus eft díctum;ufquequo pl 1 gerdormistexurrexí: non quíauoluf, autmultum conatus fum, fed quía Dom? — nusfufcepitme, aut;utlegunt Hebrzí, quía Domínus fuftentauitme, fcilicetne pofthaccadam,& moríaromníno,Quamobrem — - T - TNontímebo milía populi círcundaritisme, "m Vtlubetmultiplicentur qui meaftligunt, ín me confpirent, infurganttp, ac dé mediícant, non eft falusilli ín Deo eíusmon deinceps uerebor, quó me iterum "E letalem aliquem fomnum protrudant, V ide,quzfo, uiri pectus ftabile;ín malis obduratum;atq ín Deo firmatum, quod nihil, nemyríades quidem quamuís nu^ merofas hoftíü pertímefcít, Omnia ením zequalia putat effeín hoc mundo,uaní a tinimirum obnoxia;cítot pratereuntía, Deum enim, quem unice diligit, tímetz. atqj homínesper Deum, ldcirco non eftquodtam pauidé quísuíuat,, cum tyran4 nus plagas;exilía;bonorum bonorümue depopulationes,carceres, damna, tríre^ mes, boías, eculeos, locorum mutationes, & mortem tandem íntentat,cum hís- atcp hufufcemodi corporeis admotis tormentis, amplíus quíd facíat, utaít Domí^ nus, non habeat, In anímasenim iusexercereno poffunttyranní, atque plagíari] - ifti; quitamen cum numerofi admodum fint, bains uelinipfaparuadecurio^ .— matus manu; nedum inregnís appareant, nemo eft cam infracto animo, quí alí4 B quandoillorum ferocíamnon tímeat , Quapropter P] -. Exurge Domine;faluum mefac Deus meus. E . Taceredicítur Deushumano more, quando exoccultifsimo fuo, iuftifsimot?^ men íudicio;bonís (init malos praftare;atcy eos premere, Exurgereuero,quand? [ ex liberatíonefuís prarftita,diuínam fuam potentíam,quzanteaíacereuidebatuf? & (ufcitat, &C manifeftat: tuncením apparet quod non dormit, negidormíratqU — cuftoditI(racl, O Die, ínquít, in cutus refurrectíione omníum (ita eft falus, exu geíamdemum,tuam demonftra potentia, acuírtute,& melíbera, Ceteri, quod ait Auguftinus,mos eft fcrípturze, ut epe Deo tribuat, quod ipfeinnobis facit& operatur;uthíc:tunc ením,aíc;nobís Deus furgít, cum nos cí furgímus, Ergo: 8l eetalíquís,nos príusfurgímus, d; nos Deusthoc certeuellegidetur Auguft) e teca" UN-FSAITMYHNM. [1l COMNMERKT, 8 -— M! A tet; acnobísfureat, Sed atía difputatío eft, Facieítur o Dne 15sv nosaluto,ab . humo; peccádi cofuetudíne, à foporeac nocte profundi(síma aternaemortís fur &creatointetranfire, Onod enímalíud transfugium effepoteft, quod idem tur- penon ítt;przter idjquo transfueímus;utaít ílle,à domínís agreftíbus, a nocte Íci lícet, amundo,à peccato, à morte, ad lu cem,ad Deum,ad ínnocentíam;ad uitam; Fopterea ením Chriíftusmortuus eft; & refurrexit, utnos peccatís mortui, iuftí- tie utuamus,nonut perpetuofomnoin peccatisobdormifcamus, Quoniam tu percufsifti omnes aduerfantes míhi fine caufa, dentes peccatorum contríuifti, Tranfactabeneficia memorat;quo cceftem patrem ad uentura prouocet, Dis cinon poteft, d ipfezternus bencfactor ad don fundenda propenfus fit, Díuus Híeronymus ex hebrzeo ficlegit: Quoníàtu pere rümeorum maxillam, Quibus quidem uerbísuoluntTu acmaledictis peccaffe, defienarí, Haud folum ne fuper, dícteria, ac contu- quíuntquí deftruís templum Dei,et utín eaípfa corporís parte, qua quís peccautt, ipfe mulctz talíoníslege,;fubíaceat, Senfus igitur erít; INO tímebo populi quam- -nneummecircundantem: quoniam dentes, maxillasc íllorum, hoc eft, - corum blafp »quíbusueritatís cultoríbus Obtreciant, fortíter ddít;íd eft, ípfa fola maliítía illosad hocímpelt- lente,non quodillud merítus fim, Multum admodumad retundendas hzretícoz facit doctrína humana: fed * cta quorundam fimplícítate, putandum fane eft (fateor) c ic. flumíneinaníum ueiborum, ifta acieiunítas ín Chríftíanorum concionibus & dífr putatíonibus,eft ipfa fpirítus abfentia, Ecquis - c(t qui fpiritus fandi fucco Uegetus, rhetorem quamuís cloquentem, fed abfque huiusui & uirtuteuerba effutiente, uereatur ? Confidite, ait Domínus 1E sv S, cgo utcimundum, Eadem ratione & clecti; perípfum,non perfe, autperfuamliz terarum copíam, uíncerepofTe confidunt, Sermo meus, dícebat Paulus, ín often fionefpírítus & uírtutís "a utfidesueftra non fit ín fapíentíahominum,fed ín ufr tute Deí : Vides;uídes inquam, celebrandorum concíliori robur, & fundamen- tum: Vídesquiínteralio S, publíco edícto , ad fancta illa comitia, uelab extremís snundi regionibus euocandi funt? Domiíni eft falus, & fü per populum tuum benedictio tua, epreísís itaque maxillís ,retufísc fannís, ín Deum, Dei amícos confpírane tium iam demum ex optataapparet falus, quae quídem ab ipfo Deofolummodo fperari debet, Idcírco duo híc propheta dícít, Vnum quod Deo ipfi tantummos donoftra referenda fit falus; & liberatio: huíus ením, fuos, etíam ubí omnia cons clamata uidentur, ac planeperdíta, deímprouifo liberare mos eft, Alterum uero, quodfalus etufcemodiad Deí populum folummodo pertíneat, At qualem afferí« mus Dei effe populum: Eum fane, quem uirum beatü fupra ín prímo pfalmo ape Pellauít fpiritus, Eum díco, quí nulloactíonum fuarum habito refpectuymala ne onzíint.fola Dyej miferícordía fcít Íclíiberandum,& Qquíuelín medíaí pfamor *clepulchro i» eo confidit. Soli enim fermé fem per ín tentatíoníb, def; perantes pereunt, Porró utínflammatíoréaffe&um demonftret uates;fubíto perfoni mu at,Deuma alloquit dícens, Et fu per populum tuum benedíciíotua:hac efLtuos P IOÀN, BAPTÍSTÁAE FOLENGII i] c bonís cumulare confuefcís ó Diie, & eft metaplafinus, Benedictione Det in fcio. E- — ptutisfrequentifsime legimus effebeneficentii;acliberalitateznam cumdícereift — Deo idem fit quod facere; confentaneü ítem etít benedícere, benefacereintellígf, | E V ndeillud:Benedícens benedíca tíbí,&C multiplícabo te, Hínc& illzetam crebr& — ccelítus patrib.factee ín legeantiqua benedídiones, Abraze fcilicet, Ifaac, Iacob;Io - | feph ítem , atcp alízealías paísiím per fcripturas, Hiíncrurfustranslatit putant qui^ — damad homínes, utfuperioris benedíctio probona ím precatione.felícitp omine — accipíat;non fane excogítata ad demonftrandá quorundam anímíleuítate, G tu^ — morem, qui fibíadeo fere femperadblandíunt, ac placent, cum cernunt fubdítos íncuruari, & preílo poplíte petere benedictione, ut cum fuam íllam;protenfisdi? gítis, cruct dílfecare occeperint , mímos cos dícas, aut perfonatas fímías:adeo & genu, & brachío,& collo, & límíscutfic dicam)oculís;benediciíonem porrigunt, LAneanímíuanítate proferenda eft falutis nota: V eftrzene funt huíufcemodibe/ nedi&iones, ó mortales, an ílltus potíus,quem manfuetifsime nunc oratuates dis - cens, O Domínebenedictío tua fuper populum tuum maneat? ucl, quod clarius — atq; elegantíusa paraphrafteaccepimus;ate (olo expectanda eft falus uera, quit — populumtecognofcentem mírífice femper fuifti liberalis, a rsALMvs Dauid,aduidlriam in Canticis. 1 11 t. E V'minuocarem exaudiuitme Deus iuftítíae mezejin tribulatio ne dilatafti mihi, "ren | a "NS SE | Propheta ín fpirítu degentium ab ídolís cóuerfionead ueram píeta^ LESSEZM tem,cultumtfolidum.pfalmus ifteínnotuít;& eftletum cantícum,aG — ut Gracíiappellant; zgoexcAsvoie, hoceft, uehemes adhortatíoad fidendum Deos in quofolo totíus uíctoriz noftra uís;ac robur confiftit: & quífinis nofter eflad^ — z D umbratus quidem fubtítulís íllíspfalmordü crebris, In finem fcilicet, Pfalmushít ígitur hortatur omries , ac tuba ucluti quad imilítarítiocalífsíma prouocat ad ín uadendas hoftíum copías;illisuefortíter réfifténdum:quía certifsima promiíttítuf || debellouíctoría, & tríumphus. V'erümilli ín organís quondam, nablis, & ceete^ : tísinftrumentis miüficís pro uictoria autadipíícenda, autíam adepta, Deum ora^ s bant.illigi eratíasagebant;nos uero ít cordísgaudio,prefentiqpanímo,ac íuftítía. facríficio tantummodo, Pratereaíllud eft cum Auguftino confiderandum , qu 9] nosadmonet, Chriftum ín pfalmís contínuum effe, fempercp loquíac uer(arí, ff^ aecaputfitquod loquítur fiue mémbra caetera, V er ín Chrifti uoce;uti píeaíts unumquemcqy fuam agnófcere poffe, & debéreuocem, Nam ipfealíquando didt | quod fibi foli conuenit, nec tamen féa noftris uerbísdirímit, ímo luis proprijs. ad noftraredít,& à noftris ínterdum ad füa propría tranfit, Quí ením cum Augl. : ftíno in pfalmorum enucleatíone ficfentít,no multum torquebitur.fiín quafdartt. i literze ínterdum falebras íncíderit, quibiis minus Deo digna dícía propheta non^ nunquam uídebuntur, Itaquetantus uates, utpote nobilecHmRIisTIméeD^ —— brum per fidem effectus;atqueadeo fidelífsímus quífque Dei amicus,ín hoc pa^ mogloríaturde díuíno fauore, non déhumano, ín confpectu maxíme carnaliu? | orundam homínum , qui uíam crucis, afi eram fcilicet & difficilem ,írrídenP - n quantum poffunt, & língua, & uftaaduerfantur ac detrahunt, Aírígitun um ínuocare exaudíuitme Deus fuftítíe mez: hoc eft; Deus íuftíficator meus | & ís,à quo meàomnís dependet faftitía; quique mex teftís eft ínnocentíze, cuff* anxie eius implorarem auxíltum , exaudíuit me, Iactat ne fe hícdeiuftítía fuaulf.— fanctus t lactatfane; acproprías nonnunquam celebratlaudes, ubi diuínum h* | norem,non propríum réfultare poffecontidít, Hi enim tu tofuaspraedícantlaU^ — des;quí enoftro ífto fanctorü uulgo mínímefunt:quí quídem fancti feipfos nof — dum íntegre abnegarunt, qui fua omnía chara nimium habent; quí nihil M i qu 1 1 | Cor enim utmoarore conftringi cernímus,íta & ritas, quauelipfafaxea corda emol tum gaudíum;ex bona eorundem couerfatione, Vídetur enim uates am ín hoc locaffe, utcordelibero, pa tenti ,acutalíoin pfalmo uocat, mundo & candido, donaretur, Scíebatením ex cordi | qucíinnocetia,pacem animí SUME, folitam, qua ín terrís alia int mí atus, fituel ipfius orbísime O,fi; ueluti rapax Títyiuulturemeam exe Carn . Giratanterigítur applaudit (ibi uates, & ait: In tribulatione,q ( nun »Peccatum,mors ipfa;me dilataftiz | ihi egaudium preeftícifti, anus ín anguftijs redae cto latífsimum fepenumero de ímprouiío campum aperuifti, Putásnecum uiro B huiufcemodiLztitía affecto, poffeafficí cum?patícum?furem?rerum facrarum ui malum príncíipememalum facerdotemzma hi) funditusgj gud cor, quicquid fedem in eo habet, auod terram fapít, atas illud omne quod fen ísenímorícínis cum [it cor, haud facile adulterínas fuaptenatura admíttít Cogítadones, Alíoqui natue tarum ubi díu erfitas;iibidifcordiam effe neceffe eft, Affeaus crnís,feu;utnofter habet interpres, prudentia carnís mors eft; utaít Paulus :affectus autem Ípírítus uita, Quid maeís aduerfum inre ulla effepoteft quàm uita à mors? caro Q fpis ritus: bellum & pax? Ceterum quia fidei femel exaudítz eft, feíterum, neingrata exitatexauditum irif; perarejorat denuo, ifevere mei Ingemífcimus,aít Paulus,expectane emptionem corporis noftri. Hoc epi defide: eteaquidem.cui ficilis ad diuinum con mquíidemuirum, ne horulze punctum, qutín contínuo liberationis affe&u uiu ens,níhil tam am quomodo fua uota omnía, ftudia, appetentíaG oe mnes;atqueaffedus,T)eg probentur, Filij hominum ufquequo orauí corde 3lande, peramanterG mortales o i nes Hf haudamplíus Deipropter turpítudínem peccati, fed HM cceleftis Adzrimaginem praftatís : qui&pillius przeuaríca Bunijnon- cu 13 T L' obedientiam, ufq Ade:quiters donem ímíta« ucquo graui atque obftinato corde à IOAN,BAPTISTAE EOLENGIV | c cóordeuíuitis?De fimplicioribus eiim dequehis quíínignorantíze tenebris uofue ^ i | anturnulla fere debeteffeadmiratio,fi àfolída uerítatís Ícopo aberrant: feduos$. — | óinclytí,quí donorum coeleftíumamplítudine prediti eftís;quí fapientes,quí pru | Li r3 -— dentes,quí relígiofi, Deicp ferui per emphafim abomniíbusubíq; gentium appe lamíini;ufquequo cor ín uobísftupídum, graue, terrenarumq rerum anibitione n | & cupidítatelanguidum, planeg emortuum cernitur: " Vtquíd diligitis uanitatem,& querítis mendacium? "a Niónnedeuobísillüd Hiíeremiz dící uerifsimepoteft, quo querítur falfum rediítaffe patres,acuanum abfqueutilitate:Quid, quzfo,uaníustquíd magísmen dacío , uanítatíq; obnoxii, quam ficterrenaambíre, & amare,ac fi nulla eilet poft 3 hancmortalem immortalis uítacreenumQ Deíin huíus mundi bonís,el emetsqo confifteret,& non potíusfpirituale foret? Mendax ením ea eftarbor,qualocofru — &uum folia duntaxat producit, Mendax uítís, quz expectatautfaciatuuas, faci. tabrufcas, Mendax arcus;& fallax eft,quía fcopo exorbitat, V eram neicítur, folie. damép,ac fibi conftante effe dícam in uobís relígíonem,&C non potíus falfam,flace - cidam, & nutantem omnino, cum uos uídero tam anxío ftudio mundum, mu^ diuefiftum,& gloríam,contra fasomne;tum quzrere, tum pafsim, etiam uícgac- ambítus culpam,ín omníloco;ín omnígradu,atque ab omnibus mercarízemere?: aucuparicmeretrícíot; quodammodo ritu lenocinari? V erüm cum ratío.fiue hu^ - manamens;uoluntate ii EIS perficíatur; uoluntatís autem primum at 8 quefummum fit bonum,ftinís adeptio ; prímum ucró & fummum fitmalum, afí^. nefeiungi: bonumítem íntelle&tus cumfituerum malum autem, falfum; nemo. eftinifi prorfus ín líterís plumbeus fit)qui non fateatur illum falfa;uanacp &amae. re, & fectariquí omnía ílla affectu perfequítur,& quarit, quorum adeptione, u€^: p lütíá turrealíquafublímí,à fine debíto;bonoG folídoac minímeuacillante, deijci - tur.Speratalíiquís,exempli caufa lumen à tenebris, aurum à nube; uítamá morte poffe excuti : íserratomnino, quandoquídem àfoleexpectandum fitlumen, au^ - rum ctetra,à Deouita, INam quemadmodum principiumuítze Deus eft, ita & fie nís, Omnes ením nosquí uítalí hacaura fungimur, ab eo ipfo fumus, ín ípfo uut. mus, & mouemur, Eodem fanemodo& ratione, uellucí lem , uelauro terrafft. effe,liquerepoteft, Atquíínanima rebus haud fecus effearbítror ; fiquídem curit- Deusipfefummum fitbonum, fumma felicitas, fummatpanímorütran uillítas» & pax, atq; idem omníü rerum certifsimus quemadmodumautor, ita & finis, inf. dubíumrelinquitur, utab omnib, quírationeutuntur, folus,uti bonum,& finís; folístg medijs, admínicultsue illis quaeri debeat, quae & uera, & folida fint;atqg ad. affequendum quod optant ídonea.Egogloríam meam non quzro;aíebat fapie? tíísimus magifter, Eft quí quzrat,& íudicet, V ide,fi potes,fummam eterna com^ fequendi, Attufinullum fructumalíum tuarum actioni expetis, Cj uulgohon? rarí,audarí; dígítot;utait Satyrícus, monftraríer, debíto excídifti medío, Quíds | obfecro , ín rebus dtuínís terrena comifces Fínis ením coeleftíum rerum fpirítUs. eft.Regnumítem fuum Domínusnon effedehocmundo afferebat: tu tuum híc pizícripiftihícuis;hícamas,híc mordícustenes, Quamobremá fanctíísimo uM teadmonemur, ne tandíu uanapro folídís, falfa prouerís, fucata proapertís de? memus,Namá finísadeptíoneís abeft longe,quí no à falfis medis ea delígit, qu£ uerenos manuducuntad finem ípfum;acbonum,qui Deus eft, Ecquíd igitur U ^ loabalío externobono,uos;ofili] homínum,tantopereexaltarí cupitís? ; Scitote quoníam mírificauit Dominus fanctum fuum, Felix ic:Etfcítote quod fegregauit dominus fanctum fuum, Hícuolunt Chi. ftam intelligí,círca quem res mírasoperatus fit pater. Etínterponítur díapfalm? K Huic igitur nítendum effe folí, quía folus uere magnus exíftimandus eft, cat?^ - yero tantílla;codítaomnía proclamant, Magnus profecto mihi uidetur myndUs" | fedqu^ N IN PSALMVM I115 CÓMMENJ/, io A fed quidad Deífilium quí aít,Ego uící mundum? Maíorípoftea quadamadmira : tíoneafficior.cum angelicarü naturartt excellentiam co fidero:cu mueroeundem - ipfumlego in fCripturís Dfim dící exercitui; & cui adfítantipfibeati fpirítus quoti die acclamantes, Sanctus,fanctus,(anctu s,eídemip admíniftrantessumbras ipfos effepre illo;exiftimare cogor, Quid porróterríficasdemonü naturas m agnifacia, quí, utfacer refertEuangelifta, credunt, & ad tant nome contremífcunt: None Dehiceft;cuíicoeleftía, terrena, at infernaípfaomníafimulgenu fle&üt: Quain deflendà quorundam híc effetmiferríma condítío, quínonífíolum mundum m dem ipfum;alioquí míra;acplane diuína ornatüpulchrítudíne, uerumcetiá iplam carnís fzecem,libídíne fcilícet;mollicíema deteftande copulashoc eft, breu ifsimáa uoluptatit horulam;perennícoeleftíi fuauítatü fontíanteponunt.Scítote;ó mife« ri; quoníámirificauíc Drisfanctum fuum:íd eft;filium fuum;quem,;utaít Paulus; conftítuithaeredem uniuerfori,& quem Daníel fanctü fanctorü,alíus uero dnm | domínantíuma s,mirabílemt fecít:quod míríficareuno ppellat; mirum omnibu , uerbonofterreddidit ínterpres, Quíd;oro,huíus magnítudíni coparandumzR ez gna necmagiftratuscampli fundi? ample dítionescplena erariacíntolerabilesuez galiumexactiones? mutua ne illa, utuos uocatis,nund tame reftituendazquíd dona;utmodo fit;coacta? Vana proculdubío funt hzc omnía,fiadillam fanctihu fus potentímírificam conferatis,Iam & illud (ané non prstermíttendum,cur Fe lixlegat, fearecauit; Hi emquii i i i nobís tradiderunt;idem efTejat ficare, Nam quoddíuino egis fegrevabatur,idamz pliusprophanü non erat, fed fanctá, Vndelegímus fabbati fancüficatü , hoc eft; fegregati;totumt Diio confi Ren Hbpmiraftam tam crebrolegímus fancti fícata,quod eft, diuíno cultuí fegregata, acfacrísritibusaddicta, Nec porrófecus .. B illud Hiéremís intelligioportet, quo legitur: Príufcs deualua exires fanctificaui hoceft, anteij naícererís, eeo teín futuri mihi - prophetam fegregaueram, Ita etam Paulum uídeo tum:fic Barnabam,ficalíosalias gregare,A fancti ;& mirabilem effecit oannes, quzenullus alíus fecí nore ínfi ciniignem, à ceeteror(ü uu it; itaeum fuum effe filium, in uirzute, utait Paulus. manífeftauit, ac definiuit, Non miferícordem ; eftenim,utdixi,(an&us n cordía & ueritas, Quid(aípiín pluríbusím e(Lut omnes;quotquot ad eum clamauer Domínus;inquit,exaudiet me . Adfana&üfcilícet fuum,& mifericorde, tandmirabiliter(ut fic díca) mírificati, Atquihíicuídes deí teftímonítiquomodo fuosui aliquaoppreffos;ob id&pad eíus auxilii confuoientes flatím aq díat, atcp ínter aducrfitatü turbines, & tentationii, fpectabilesreddat:uerg id beneficio;atcy íntercefsíone Chrifti fancti fu bqui;utaíe aul.factus eftínter Dei & h omínes medíator;adeó utquícung eius nome inuo cauetit.faluus futurus fit, Atuos fapientíores,& quib,funt cure czeterora anime, | Iraícimini & nolitepeccare, Díuerfa em cum fintín repub,Chriftianor& membra,uti ín ciuitate fu fraus Warruaríusc cultus uíte:ín quatame híquí primarij dícunt,illo Es funt plebís curá habét;his au ent;atcj eos, Uti difciplina «im publicís,tum príuatis legíb,coé modumfapicii &doctrína Uuegetrtores funt, dj ce cum damauero ad eum, ntmaoiz ri quí mí cum opus ef,caftieat fubü cis Icentihí;ínqua;prímí quemad terieuulgo,itaeos modeftía;ac; 4 Ca $OAN, BAPTISTAE I gFOLENGII :': E | " " " " -13. À - sdebét;animimoderatione ín reprimedisa culpa fubdi Á Quare admonentur, ut, poftquánaturis omnium infi , c quamaximepraeítarealij tís,ornatos efTe oportet, DIDA tum uídetur,ut prímos uix frenare pofsintíre motus;írafcantur quidem in mult tudínis noxas;fed eatamen equabilitateanimí;ne quíd nimis,ut eft adagíü,INam quicquid lacerato;aut dixerís, autfecerísanimo;punientisimpetus, nO corrigen tís charitas dici debet,.Cuocircanunquáargu endí alíorum peccata, alícuífufcié piendumeftnegocium;nifi pacato príus animo;atqgíndicet conícientía, fe magis dile&ionein puniendomouerí, quam íra,aut furore, Caducum effe omneillud; quodabfg charitate fieret aiebat Ambrofius, Caeterum fram nonunquam pec catum non effe compertum eft,motus maxime naturales finon excefferínt limté tem, Szpeítem motu quodam cócítatiorí ex íngenerata ín nobís ínfirmítate;por* natpà Deo ob peccatum illata, inferuefcítira:que raroíudícium expectans ratio? nis,uiomni comprímenda eft, neex peccato, aut nullo, autdígnouenía,in quoc eítprolapía.in capitale deuoluatur, Eft & íra laudabilis, & expetenda;quam zelí libentius appellauerim quàm íram:quo; quadáueluti fanctífsima excandeícens - tíajautin propría;aut ín aliorum peccatamou emur.Sed hifceomníbusirz partt? - bus,eftalíaquadam belluina magis, quàm humana, longe nocentior;qua plane - rationis metas perrumpens;ferínarabie, autín fumendis abreo paenis,autin exa turanda fui cordís erínny, contra hoftes íncalefcít, Ex qua quídem miferríma irz partenafci folent homícídíaillatam crebra inter homines eos, quí ín ciuitati? bus fedtas,& fimultates fouentes,ne uagientibus quidem ín cunís parcere folent; cum defzuiendiín hoftes offertur occafío, uam ergo cauendum,neíra,quaue lutíuirtutis,aciuftítíz inftrumentouti debemus, Arationís domínio fefe fubtra hatiatqueílliímperet,cui tanquamancilla obfequi par eft, Quod fi etiam ratíonís D termínos íram deferere aliquantulum, ob iníuríam acceptam, ínaliquouíderís, — (deijsqui fponte fua mali funt, malignicp, ac ad exufcítandam non folum fuam : | propríam, fed & aliorum iram ín caeteros, funtproni, non eft modo dícendum: conclamatí enim funt, & planeímmedicabíles)jadmoneatur;nefol occídat,díesqg - claudatur;antequamira refideat, & furor, lrafcitur quoq; € non peccatís; quí fic anteactz uita fuae curfum, fibííratus deplorat, uteífdem íllís ipfis praeteritís nont deínceps inquinetur peccatis,Tlle.ínquam, irafcitur abfq; culpa, cuíusanímus 3^ dcó ín fübditorum uitia excandefcit,uteaipfa tamen, quorum caufa efferbuerat; nonamcet,& ectetur, Quis;oro, talem feratiudícem, qui ín alíü iratus; quía clam | furtü fecit, ipfepalàm furetur?quí mulcta adulter uix paucis deprehenfum ficit;ipfeuero alterius uxore publícepofsidet: Quarea fapíentifsímouate addit, - - Quz dicitis in cordibus ueftrís, ín cubilibus ueftrís compungimíni, - Licetenim fenfus hemíftíchtj huíus perfeobfcurus fit,obfcuriortamen exora " tíonepaululum duríufcula rédditur:que quídem,meo fudício,planior erit fi pro copungimínilegerís copungité,cuius hícericfenfu s: Mortíficate, rationígpiramts — quam contraalíos concepíftis, & cuius incendij uobís confcíj eftís ín cubilibus - hoceft;in cordís ueftrí latibulis,acrecefsibu s fubigite,cofiderantes an illud prof E fus.quodlynccís pene oculísin alijs uidetis, propter quod in írratíonabilem ex^ candefcentia (zpenumero prolabimíní, exhorrefcatis,Felíx fic: Cogitatein cor? deueftro fuper cubili ueftro,& filete,hoc eft,redítead cor:& ín quíete mentis u€* ftrze, liberzeícilicetab omni irrationabili motu,cognofcítequz dicimus, & filete» | quieícite, cefTateueab omniirzímpetu effreni, Secretum ením cordís'cubile;ab | aliquo malíappetituatqg irafcentia fictangí permítto ( poftij homines eftís yutfi | leatis tamen,quíeícatisQp:hoc eít;utprorfusceffantes.defidería illa ueftratam [ont pe ab equítateremota haudquaquá fequamíni, Paulo fecus Díuus Hieronymu$ legitex hebreo: Loquímini, ait, in cordibus ueftrís fuper cubiliaueftra, & tace^- - té-Eteft perínde;acfi dicat: Confitemini Deo,ipfumd in cordibus ucftrís lauda* tejacfuper cubilia ueftra;íd eft,in fecretioribus adytisanima tacete;conquiefcites abftine* m. E ; | INC PSALMVM III COMMENT u A *bftinetec abinfaniis íftísueftris lonigeá ratione femotís, Quín potíus . Bacrificate facrificium iufti tíae, X fperate ín domino. icfuftitie acrificium uultuatesintelligi omnemuírtutis cultum, quem quí amat & featur, etíam fi nuünquamad SERRE uírtutís eiufdem termínum deueniat, ipfetamenad uirtutem conatus, Deum mirabiliter promeretur, Quid ueftrimihi boues, inquit, o infenfatie Quíd uictimz uid ípfi cultusexteriabfs que anímípietate ! Sacrificate mihi potíusiuftitize facriliciars :hoceft, errores oc mnesanimí, uítíac aclíbidinum turpitudinem, uti letalesdipfades auerfatí;cure fum eum;quíad ilicet cceleftía ín futurum, in praefentíarum ueró candore animíprzmonftrat iterarripite:Deum inomnibusconcelebrate, illi foli iuftítia ueftram ad(cribite, uobís ueróaliud nihil, praeter peccatum, Omnía;inquam, ue fira;utillifolámodo fit gloría,dijudícate;reprehendite,mala effe praedícate, Alio: quí crufta eftac fucus, ifta ueftra íuftítía, & cultu s, propterquem ín Deouosfpe raredícitis, Nemínem entm unquam díxerím uerein domíno fperare, nifi illum, qui Deo ipfi fuftítiam íllam,de mam,adaras,ut ficloquar,humilitati qualoquímur, tanquam fuaui(simí odorís uictía "ss s,modeftie&íugulauerit:quod quidem eft, quicquid rationalis facrificij, fan&orum fcilicet defideriori, qus potifsimumá cordís pu actionumájillarum rítateac aspis ne TE ntur, à nobis prodierít,id totum Deoacceptug referre, V erm díuus eflecor contritum, & humi] | uguftinus cenfetíuftítize faerificíü : m fatum;quod fe puniendo mactet Deo:quod fane fieri puto, perbona poftpcoenitentia opera Ded cur prophetaftatim poftfacrificiu ;quíbus deueteri uítaad nouam tranfitur, m iuftitie fubintulit; Et fperateín dominos . Quíalícet uir anctus non folum fuas ipfa cordis Deo cótínuo litet, fed & fei actiones, fua aduirtutem ftudia;acuota pfumtorum quicquid eft,& corpore, &a« 5 Dhimo;tanquamholocauftum illud antíquum, ratísimum tamen habet, ad honorem Dei accendat. explo hicuírtutum premía condigna tribuinulla:znam queda Deofperantur bona, cocleftia funt, & quz fenfu corporeo percipi nequeunt,Sís quídem quzenon uídemus, f; peramus;atque ea per tolerantia przeftolamur, Rur fus quiaderationeactus humani eft, utad finem fibi naturalem concinnetur : fí nisuero perfectifsimus,& ís naturalís,hominís,eterna eft felícitas,queàfolo Deo perarioportet :ídcírco àpropheta fubinfertur, Et fperate ín dio, hoceft, quema admodum facríficiorum íufta,D eo ipfifotummodo conuenire fatentur ubícy o« eihesiifacum eorum, tum carterarum optimartiactionumac rítuum przemía.ab illo expectari as erit. Verg quoníauix, utdiuusait Aueuftin, ínuenítur quibos . nailla quseadaními pertínent;& amet,& inquírat;aíüt quid quafi defperantes, Quis oftender nobísbona: | Quis ín hac crorum ualle, labvrinthóue inextricabiliterrenaram cupidítae tum;aclaborum pencintolerabilium.folicitudinumQ; pelago.zeternahzecbona, quz nobís à Deo fperandafunt,&ad que nosfufpirarehortarís.demonftrare po terít? Quis;oro, ín tam profundatenebrarum cali gíne;atque adeózterna nocte, cemalíquam lucídam,nobísy cecutíientíbus preuíam.proferreaudebit: Quis totin malís;S tis quidem contínuís;oftendet nobís bonacImpofsibile hoc fane uá detur effe, V ide, te qua'o.rationis humanze qu aftionem, que níficarnís incom: modis, autcommodís,cterna metíri folet, Quís aís? : Sienatum eft fupernoslumen uultus tui domine. Hiclumenuultus domíní, interpretarínoaudeorationg feu rationís lumen; cum prudentiam carnis lego mortem ab Apoftolo appellari, Quin etíam hanc ef: URNA meretricem illam fpeciofam ín prouerbíís Solomonís, fapientíam (cíe uel cont. ofen rationís lumen. queenifi fpiritu fraenetur, ufcqradeo infanit.ut -—— fapientía, iuftítíam (p, & uerbum, difceptare no uereatur: € quze, ""IUnitant&modo [ucída fit;fhoceftfibi apiens.fibit.fpreto Deo, molliter —10AN, BÁPTISTÁB FOLENGII : C nimium adblandiens;caca eftomníno, Tta; huíufce lumínís fupertosobíignae, — tihanceffeíntelligentítarbitratifunt quídam, ac fenfum,utfituates,fcuanimus alíus purgatifsimus, quífeIumine alíquo raro, necomníbus conceffo, offufum fentiens, temerarize quorundam queftíonírefpondeat. Díxeruntením:; Quisoc - fiendetnobisbona? Hiícautem, Sígnatüeftfupernoslumen uultusdófníne.hot eft;peramabilituefupramundanze íllumínationts prafentia;peruerbumtuumb — perfpirítum tuum,per filium tuum,per fanctamlegemtuam, fignataeftatqueo^ ftenfaín nobís lux fpirítus fanctí,haud ratíonís humanae qua non poteftno pro^ — ríam amare, fouereq cacítatem, acfui íudícij tenebras, &calíginem proprioré — confilíort nonlibenteramplecti, Huícenímfententíc uídean Paulinzeillecre^- bra adftipulentur ; INe contriíftetís, aít, fpiritum fanctum Dei,per quem obíí^ —. gnati eftísín díeredemptíonis, Quid alía illa ad Corínthíosfcríbens t Etqui obf — gnauiítnos, Indus dedítiparrham fpirítusín cordibus ueftrís, Potes neígítur €x - hís qua díctafunt anímaduertere, quoddam alíud e(Telumen abíllo períe(heu - nímiii)languído, ratíoníshumane, nobís quícredídimus a Deo dati: Quísíam ambígatlumínis huíusappellatione, coghítíonem díiuínorüíntellígí, qua fefene- títanimamírabílíatque ONDE modo attactam, acuclutí ceram mollíter imprel^ fam, &obfignatam fpiritus fanctibeneficio acdonot Donaftínos, aít,o domíne cognítionis tuze; alíoquíhumanum excedentis íntellectum,raró quodam Iumi^- neacradío; cuíusuí atque afilatu, quam clarécernímus ín nobísalíud effenihil prater peccatum,tenebras,caliginem,errores; inteautem.lucem,bonum;uítam ' deníg;immortalem;atqueomníü rerum perfectionem, Quacfaneomníane cuté quídém tenusíntelligere cft potísratio hec noftraper feczca,ímaginetamen Dea - alioqui ínfignita, fe deturpata prorfus;ac peneabolita;obturpem peccandi cori : fuerudine, Ecquíd ííam altudualettenuis (ut dé medícam) pars hec meí affectaret D adquanítíccum quibus conuerfariznifi cum proprijs tenebrís? cum propríacaé cítatezcum carnís uoluptatibus cum przefentis uitae commodis, ac crucis odío* Senfum enimíftum quem pofui, prophetefpírítuí quadrare nondubiíto,cum eX fupra memoratis omníbus,tum ex Felícislitera, cuí & cofentit paraphraftes, Aít | enim-Felíx exhebreo;Exaltafuper nos lumen uultustuí: uelextolleuexíllumlu. - mínísuultustuí domíne, Quaquídem literaadmonemur, uatem oraffea Deolu men, quodin fenon effe compertifsímü habebat:alioquí cur exorare contende^ ret, quod rationííngenítá fciret: Oratigituranima, quafefuag exactifsíme per^ nofcit;fpíritus Deí lumen fibi dari, datumue augefcere, atqj aít;exalta fuper nos | Deus cognítionís tuz lumen, Extolle,ínquam, tuí uultus lumen, feu uexillum; quodin hacdura cum carne aciefequamur, Extínctaenímtuí ín nobís cognítío! a ne,quodalíud certíusínter bellandum fcquemur fignum: Dícoro;animze med firmabo fuperte oculos meos, ut& ego metuis eifdem oculís obfirmatüi, hoc db tuz cognítionis lampadeilluftratum, ac obfignati omnino fentíam: ex qua qu^ demlatarí,díesQpfeftos agereualez,dumalí] interim gaudent dítati affatim, mul — típlicatiueterrenarum rerum bonís,aclautitía, Quapropter ínfertur, | Dediftilactítíam in corde meo. Atquealíam quídemab illa, qua folentaffici diuites íllí terrae, qui ob frumenti uini; abundantiam, id ef;ob terrenarüt rerum omnít affluentíam lafcíuire con^ - füefcunt, Czetera Hebraísís uerfusínteger efthoc modo: Dedifti lctítiam ín cof demeo, fructu frumenti & uíni multiplícatí funt, ucl; utlegít Felix: Cum fru mentum eorum & muftum multiplicatifunt, Olei;no eftín hebrzo,nec ín uetU 4 fto hexapli pfalterio Origenis fe inueniffedíuus teftatur Fieronymus: quand E fententiz non offícíat,cum debonorumabundantíaterrenorü,qua gaudent hu. (usmundidíuítes;intelligatur uerfus, V erummon defunt,quí (ufpicantur de p? [ne acuíno facrificíj altarís hic Dauídem uaticínatt fuíffe:& (àne,ut meafercop". — nío, perquam optíme,lícetab alijsreclametur, V oluntenim uatem,fimulac pr. 0 UNCPSATOAVOTO Vs CO MRORENON ctm À Cosfuperius; quotquotfunt mortales, ad facrificandum uniuerfale iltud faftitíe ^ facrificíum ínuitaflet,ad ultímam, ac fumma facrifícr fj pecíem tranfi ifle; ab illis ip fisprímísomnibus antíquisuictímís adumbrata, qua multiplicati fideles, ueram : onofumabundantísm pofsídent ;cumilliinterím falfam,atqueumbratilem foe mnient,Sed dehoc facramento alíàs forfitanycum comodior locus prouocauerít; n paceínídipfum dormíam & requiefcam, Ijssn3! sh Graudeant íllí, utluübet;in frumentí;uíní, oleí;ceterorád bonor eiufmodi os pulentía;egoínhac pace cordísac fpírítus gaudeo;paucís Ícilícet cotentus emorís "ar,X requiefcam: nihílts aliud ín hacmortaliuíta expetam, aytínquíram ; fpe ea fultusquod cartera omníafacileadíjcíenturmihi, | | ^X Quoniam tu domine fingularíter ín fpe conftituifti me, ast -- Vndemiferexmemíhi bonüaliquodarrogemenam tu Domínefingulariter; boceft, tu folushanc mihi fpem firmam attulífti, Illí ením multíplícati,ab fefeas- auulfi;acplane diftracti;& dífpalati;in ilfa fua rerum multíplícatione Letentur:es goueroóuníiDéeo;ac fingularíjin eternumadh erebo,Hichic;ínquam,;mundana 'umrerumprorfus oblitus,ín mentís tranquillítateac pace,obdormíam: ín futua roautem felicitàteom & copíaomniü beatus, nf, bonorum Ícilícetagerecatíone, | & quietifsimus;requie(cam, lam & ultímo illud confiderandum,quod aítinídiz perinde acfilegas, pfum, ídem przetendere quodunáuel fimul; & eftín hebrzco 3n paceftmuldormíam, 8r requieícam, Eadem ením díctío eft Hebrzís,quafupe riusuerfu fecundo,fecundiptalmi eftufus,Inunum Ícilicet,hoc eft.fimul, Atque huíaüstandemin idipfum,is poteft fenfus exprimi; ne non fua defit copía fpirituiz Sínemetu, óDomine, &uore tuofolummodo contentus;unà cum díuitibus ila nator qund dícoimagis feliciter quimili &'iacebo, &cobdormifcam: quc |: B níam tuipfe Domine, quítolus potes,uel eaque non funt.tanquam eaquafunt, uocare;& recenfere, fing laríquodámodo me ab omní metu, perturbationeue anímílíberum habítare cies, Mlud ením, Coftiuiftime, Híeronymus legit, haz bítarefecifti me, [DSL ec eere A OSEE SER Mcd TSALMYS V, Pro leveditctibus sduifIostam, NONSE NItFelix, aduíctoriam idem pup ere quod ad effundent£ fanett: BNNNNS t nem feilicet Chriftum; haredítates uer leutrangstum Iudeorum; AUS tum gentium ecclefiam laudes caníteffundenti fan Iv cruc à auínem, fllio uídelicer ndíquaqj circunuentam cognofcít, orat Deutm,nead fuas furdus pres €esappareat, Ethicnotandaeftin prímíisfamilíaris prophete tautologia, Cum ez :néctamén ínhoc manens, fubíunxít uocem x. er praterquam quod ardentiorem ap n ! feipfas quoqymutuó interpretantur, Porró clas mor in fcripturísicordís eft;inónuocis; quarído em clamatanímus;corá ad domi | mattendit Deus, Ne fileat;aíebat Hieremias, 5aut mutus eftoculus; cum lachrymas fundere : Quisunquam fibi perfuafum habuír,Deum orís uoce abíos fenfu mentis deleciari:Qyuocirca cordíumafilí&orum defideria fu nt, qua clamant:uc cum de(iderio clamant liberari hí, quíin carcere detinentur, fiue e qua bibant, [iue etiam dormíant, aut uigilent, Ethzcíuois illa eft oratío, de PIOS Gequod oportetfemper orare, Clamatítaquecum Chrifto, aníma, íana rp demfiduciicteardorem,ín Deum aansfufa, een IOAN, BAPTISTAÁE TOLÉNGII C fant debes,cumpropter multa, tum potífsímum propter fuftítíam : nam teimpus — . VA dentíísíme;o Domine,irrítauerunt, Quíd fcelerattus excogitari potuit? M E -—n , vwd — »Ti . €9 EC "Etlatent omnes M fperátin te, ín aeternu exultabüt & habitabis in eis. . Petíerat propheta üm,utímpiorü ftudía &C confilíarefringerent;ac eu rentinunc peti; ut eos quí illíusfe fidei comiferínt, ítaiuuet, quo (eimpíterno gau* dío lztarí qu cant, Perpendeste obfecro,qualís tllora futurafitmerces,quí fpem os mnem fu&;haud infefedin Dno collocauerüt, In setern, ínquít,exulrabunt;feu, | utalíahabetlítera,ouabunt;more fcilicettríumphantit, Quodquidem gaudige nus propríit eor& eft, quííam defuncti corpore, uítam degunt cum Deo, Sed fi ad praente quogg uítigaudíü hocreferremalís,quíd ní affirmealiudinhocmundo — tam folidi,tamtp uerit effe nullum,przeter íd,quoaníma Deouniíta perfpem,atqf amore afficitur ? Caeterü quíd tam ín rebus humanís exultabile?quíd tam tríum^ phalíouatíonedignit, qi Deum ín fe habere,uerá fcílícetuíta;uera beatítudine;ue^ — rumboni,ueramfalute? Hec illa eftfelicífsima alíás nobís factapromífsío,Inhab tabo,ínquít,in eís,& inambulabo: & ero íllor& Deus, & ipfi erunt míhi p Et gloriabunt ín te oes quí diligutnome tuu, quonia tu bfidíces iufte« Hiacfolidaeft gloría;ín Diio gloríarí, Quod quídenullíhomínü conuenírear^ bitror,nifiillquirebus omnib,humanis peffundatís, Deum fuper omníadiligit | üod fane eft diligere eíus nome; nam ipfe eftnome fu, Dum alij, ínquít.ín eo fuistpfortunísac amícís gloríant,te interím diligetesin te folo gloríabunt;quontd : tu benedices iufto, Caufam reddítuates, quamobrem gloriabunt, Eteftperíndó atca dícat, Cur ín eterni exultabunt fancti? cur habitabísin eístcur gloríabunt if / te: efpofío: Quoníátu benedices iufto: hoceft, iufto benefacies , no finesp díu4 flrzc fumma,fuperamplifsímee Dei beneficentize.gratízemiferícordizeuecardine$ — URN LASTS quanos - feruat, Atq; híc cofideranda eftpíorit hominü confolatío, quibusnímírü dícítuf? Eti maligni uobíshomínes maledícunt, confidíteequoníam Domínus ílleja quo. ratíz omnes deríuátur,is eft, qui fecretífsimo quodain modo(uobisforfan ígn0^- to)benedícerefolet ufto;atqy ipfum circunquaquebonafua uoluntate;ceu clyp?- p ueríatur, Sint uírtutes,fint dona,fituoluntas.fit arbítríit, eratia demü eft tcgumento,protegere;ac munire, Quam obrem fc equítur; Scuto bonz uoluntatis tue coronaftí nos, Diuus Hiero.ex hebraolegít,coronabís;fed non officit fenfuf, qui iserit TUS — quidébonaerganos uoluntate,tua;inqua, dignatione & beneuolentía;nó no (tadío;cura,autmerito tuti fumustacín tantís hoftiá impugnationib,haudquaf | : U deíjcimur;fed fortífsime ftamus, Quemadmodü ením miles ín acíepraelíans, fiut àdextris;fiueà finiftris;aut emínus;autcomínusab hofteím etat;totüfeumboP" tegít;ítahomo inuírtuti theatro enutrítus,fí (itaduerfis hoftí& telís, & hís igne? a círcunu&tus;aclacefsitus;defe ftatím,detppropríauirtute defperat,fed tote up Deibenignitateacmiferícordía, ceu fub tutífsímo clypeo, protegedum comi f ?Murotuo ínexpugnabili;aitalío ínlocofpirítus;circuncingenos Dre, Haudd9- bíum quíde;murü híc inexpugnabilem; Dei potentí&;uírtutemt prz fe hocloco;uoluntaté Deí;illius dígnatíone,&C, utait paraphraftes.gratiofitaté;, 9 "] uorem, pretenderearbítror:cuíus uf;atcg ambitu,circunfeptifideles,nullumt? 2] atroxeftbellumquod nó facileperferant, utpote quínóignorentab ipfo Deofof tí(símo uires omnes fuas pendere: àfeauté altud níhil, praeter metit, infirmítató^ pfum, morte, V er&hoc (ccundá eort fententia; quiaflerüt falute omne noftrác meraDeíxioluntatefoloty eíus propofito;abfcy noftraulla tum fidei,tum action". oblatione forequod Latinos fereomnespro confefTo habere uídeo, fecu Sedalíeníor hec eftmatería d ut ínftítuto noftro deferuíat.Illud ínterím perto habendum, íta íínrefalutís cum Dei uoluntatcac propofito; noftr aneíceé ^h opulusr j malísacperuerfis hominib.íuftitize ftudiofum díuexarí, Omnís ígítur falutísno^ ferre ^ | gl. s Grace pro co " i um co 21 cun INCPRALMVM YI COMMENT, i 6 A cüitereatbitrium;ut nefcíasalicuando,cuí magís faueas: quanqua egolibentius ; geeonocefbbenignifsimz Deiuoluritati ac propofito. prímas tribuerefoleam: uzíane erfuafio,& fides,tutíor mihí femper uíía efl;atgy eamaltjs probatum íri emper e ! agitaut; modónos cautes tmmotas, autrupcsnolíntefle;utplerofcg ex Srauszeaffertoribus hífcein tem poríbus uelleuídeo, PSALMYS es Inorganis ;füper ogdocbordo, CR m NIMAE fecum re putantí quàm ígnoranter, quamq uitíofe Aiacd NN tam tranfegerítuítam,horrendus quídam,fi (apit;occurrítob futurum ww Iudicium pauor, V nde perterríta clamat: | T S. Drneneínfuroretuo arguas me,ncqy inira tua corripias me, Ogdochordi,neín multís nos morent títulGinftrumentiü erat octo chordarü, quo;alternatim cum organo.2 mufico pulfato,oda hec ínter alías folíta erat decan tarí, Outíd uero octonarius ílle neruus, autorganii, autuícifsítudo illa barmonize ignificet,dícant al. Nosínterím ad inftitutit,Iraígit,& furor Deí;in hocloco,ut in plerífcg alíás Ícripturz, horrendum eius fudici Pc er fanenemo;nifi isquiinhacuíta diuina imploratuenía, euadere poterit, Atqui ín prímís eftex aná mo confiderandgs perterrítze anímzeftimulus quo íntus ín ípfis cordís medullis exagitat;ín hac ! ne ; dictione;Dre, Quz quide inuocatíonó fine profundifsímogemi tu & fíneulm ab ijs proferri poteft, qui & propriosnorunt apfus;& quaeíam poe naíemaneat pratfentífcunt, V erá cum Deus abíg animiperturbatione íuditcatue tus fit€ cum furor,& íra, ín fu premütudice caderenequeat: Ícripturatamenon nifiperuerba ínter homines cofueta, qualis nunc fit, aut qualisad íudícium illud untuer(alefuturus expectet;exprímereualet: C exarferít, inquit, ínalio píalmo, inbreuiíraeius fenfum fgituruerfus huíus doctífsime,ut folez;aperuit paraphrae B fles;camáít: Dre neprotraquáaduerfum me;lícetmeritó,concepifti caftiga me; negpro bilíauam ego mou tibíi;fupplicíd fumede me.Quís quao iratum Dos minum ferate Correptíone, ínquít, ego infelix; patre dignanon recufo:fed ranto- perefzeua;tam díram,tam immané;utfcilícet cometruí;qui feram? Videjoro,num huícfimileolím petíuerít Hieremías: Corripe me, ít, Dic. ueruntamen ín íudíe cio, & non ín furoretuo, ne fortead níhilum redigasme, Pec ma faucíat peccauí,num í ccauí, clamathícaní- dnegorcnumres meas;uelutí fanctasuenditoznum tufti tíamtnum fpiríitumenu to:hoefofum enímem m fufpíría?znum crebras, & has díutínas;orationes often« -lol codepromerepoffum cordis promptuarío, peccauí, Attu omine;lícet merueriniQusezeterna eft; mortem, nolí me íuxta merítum meum dámnare;nec debítas deme;oro;poenas exíge.Imo Domíne HIS Mliferere mei quoniam infirmus fum, | c. . tramequíidem,ulti onem; peccatis meis debiti deprecor,mifericordia precor? hamínfirmioreme effe fentío,, drutmanü tua tam graue fuftinere ualea. rod fi quide humaneurres fuit poderadze, quodnam altud reperít anímaltam infirmi, tam debile tam deíectum,tam ignauum, qi homo,ille prefertím,cuíus coruermíg continuus confcientie hydra omni truculentíor,turpí(sime exedít:Quare Saname Domine,quoniam conturbata funt omnía ofTa mea, | | Dolor ením, aít, químoleftífsimís cofcientiae morfib.merodít, offa ipfa adufcé fenfu carentía peruenityatq; ea miferabiliter corurbat. Hiísem uates uerbis íntímze ue afilicionis uchementí exprímés,nos natu re dolorísadmonet:cuíus ubacíne bene fentimus fümmody ct periculo noftro experimur offa ipfa cocuti;acla« (o Í.Ge idusQdper ímacucurtítoffa tremor;aít eximius ílle;et poéta;etphilo Ophus, Rurfus no erítabfurdii offa pro metís uirib.ínterpretarí; quz & habitus uirtutü appellari poffunt/licetnóadmodürede, quí íaneà perturbationib,ínfini ES; Ult]SQp animi etieruesfacti;atdjut fic dícam,euírati;ex noftrara imperfectíon& C 4 ChRZEA V . IOAN, BAPTISTAB FOLENGII ; € cómiftioneperlanguefcunt; ín tantum, utíam non offa, fed caro quadammollis, " & infitmadicí potiusdebeant, Quíd igitur dícam: ji cus .. .:Animameaturbata cftualde, »4 Pulchraadmodum ínhocloco metaphoraab Eutymio ponitur, Quoties,afb — quísad iram irratíonabilem;aut ad prauas concu pifcentías fuerítftímulatus,tune — diabolus ímmodíce fpirans,anímam folet € corpus perturbarenonfecusac uali EE dusuentusín mare frruens:mifcentur enim ambo,atqg eftuant;necpropríum2 -qüemlocum,autordínem feruant, Propterea non D sob, unt quídarm hícanímam omnemuím íllam íntelligi qua utufmus; fentímus, ex mortis m€* moría,poenarumQ horrore fumme deíectam; & confternatam: quemadmodum - & íllud de Chriftointelligi oportet, Triftíseftanima mea uícgad mortem, | Sed tu Domíneufquequo? : Plenifsima affectus reticentía, V fquequo ?uídequid addi debeat, Vfquequo aít;tuam illam folítam opem fic díuexato,fic fracto,dífferes? V fquequo tam ín cíter tarbabíturanima mea, & uenter meus? Quóufq; horrendum íftuc doloris monftrum in medefxuier? Díu, ínquít, abs teneglectus fum, cum tamen auxilio" tuo quammaxíime índiígerem, V bi ígitur es Domine:ufquequo abes: Cóotempla . re, teobfecro mílector, ad quantü interim deueníatdoloreaníma , quz ín medio. iplouetbort conatu íntercípítur,ac mutit, Poft ením dícere coeperat. ufquequo nonfübuenís,4 memoria ftatim peccatori; quib.longe díuulfafueratà tam amati - tíísímo patre;uelutíab acutifsimo faculo traíecta, elínguís redditur,contentatg fo^ lümmodo fufpirijs tacet: poftea uero afpírítu admonita,qua uía,quóye medíoy. |. commoti fudicísíra fedarí queat, ftatim à moerore euígilans clamat, .' Conuertere Domine & eripe animam meam, z p ,1u quí auerfus es à me;ínquit;propter fcedítatem peccati, itautnihil íam mibi oboculos uerfetur,nifimors, tímor, terror, defperatío: reuerteread me, ut prius | atqreripeanimam meam, Hunc fenfum fecutus paraphraftes, R edi;aít, Domíne. | ad folitam clementiam, V íro enim maximis ín perturbationibus anímí conftitu^ to,uidetür Deusauerfus;acucluti fe alio recepíffe,cum eum finít aliquandiu;noft 1 finemirabili difpenfatione,excrucíari, Oratigítur ut ad fereuertatur;hoc eft, p^ ftinumfuum Ruorcmexhibeat, quafitpfefeab íra recipiens, ab imminenti exitio», ac,quo maxime afHieitur dolore;eripiat, | -.: Soluum mefacpropter mifericordíam tuam, sco Nefcíoan díuínius exprimi poffethuíus hemiftichij fenfus,quàm à parapht?! fte eftexpreffus, Libera;ínquítoó Domínejantmam meam à malís, babita ratiofÉ nontam peccatorum meorum, quàm benignitatis tux ámmenfz, Quíd huícaó^ dendumputascquid,quafo,lachrymas noftras frígídifsimaszquíd planctuscquíd [ actionestquidaffectum illum mordace,quem compunctionéappellamus, pra — 'tímuscSaluum mefac,inquiít, Qui uerocpropter iuftítíiam meam:propter merit? - propter,ucl ufquead mortem,labores, deese extremost Minime quídemtaf propterunam tuam miferícordíam:utneruum totum,uími omnem lucis Dd míferationí, & píetatíacceptum referre dífcamus, INon propter uos faciam dicit Domínus;notum fituobís:fedpropternomenfancttummeum, — — ^ Quoníamnon eft in mortequi memor fittui, in infernoautem qui 1 vt et confitebiturtibi? -. Dícifacilenonpoffet,quantum praefentís uítze amantes fuerint antiqui patte j -Huíufmodí enim defiderrj ratío ea effeuífaeft, quódiillis non tam perfpicuefutU^ - d .Keeuitze ftatus fuerítreuelatu squemadmodum pofteanobís,Deí fiio gloríficat?* . Quecircaipfeínerangelio certiorem fui regni notionemtuncfuífTeafferens.h " i ire d modo fuosalloquítur difcipulos: Beati eftís, qui uídetis & auditis, quae uider n" aU MS . IN PSALMVM VL COMMENT - MEE. * audire mult reges & prophetze concu piere.Quo ergo ueteres ilifuturze uitz bo namínusperfpeda habebant, et(inon dubítarínt eaomnía mortalíum omníum excedere captum & intelle&um, hocfuerunt przefentís uítze cu pidiores Rurfus, quiaexfüuoobítu.fuo pábonorum coetibus feceffu per mortem, uídebantímpro "osrerum potituros, Deique honori, & relíoíoni, quam fanefemper anteomnía cordihabuere (andifsimi illi uiri, infultaturos: uídebatetiam cum demigraffent, netarioshomines íllamadhuc teneram ín terris, (aftu atcgambítione calcaturos, vonneí(tud ídem diuinus ille exoptauitantíftes, quí lectulo cubans, agensQp az nimi, huiufmodi orauít affectuz Domíne,fiadhuc populo tuofum neceffaríus, nonrecufolaborem, Cernebatenim uír prudens, ex fuo obitutenertü fuum gre gemálupisexterminandum 1quod UE necfuoslatuitalumnos; quíbeatam anímam íamíam coeleftem requíem fubeu ntéjlachrymís infequentes clamabant, Cur nos patet deferíscaut cuínos defolatosrelínquíszínuadentením gregem tue umlupírapaces, Hínc ergo tam anxíe perfectifsimi uírí orabant feruariin uta, hínc & orantín prafentíarü nonnulli, utea habeat, qui conditorís bonítate, cule tumt,dieni slaudibus extollant, & dilatent,INon eft ín morte, ait, quí memor fit tuí.quafi dícat:Ouid meDomiínetam cit mori cogís'curmeimmaturoueluti&à toabfumís,cum apuduita defunctos nullatui extetmemoríazTn fi epulchro ením quísteunquam celebrabíteMortuus;actumulo mandatus,poterítnetuaslaudes proferreccultum tuumlongtus extendere beneficiáne tuaímmenfa inter mortae lespredicaree Huicfimileoratfe E | zechíam i legímus, cum uitam fibi pro- rogari expofceret, Quianon infernus, aít;íd eft fecundum Hebrzos, fepulchri, confitebítur tibíínequemors;hoc efnequemortui laudabunt te, Nó moriíar;ínz quit Dauíd.fed utuam,acmox caufam addít, quam obrem utuereín Corporecue B peret: Etnárrabo,ín ens nimirü índícium,;uitam proptez readíuínitus homi s cultum, quantum ín feeft, amplifiz prauísipmoríbus, uel coarciet, ucl corrumpat etíam, utnonullos agere uídemus;quíad decre pitos ufqueannos prouectícum fint at: pus. in Def,ut uocant;feruítío, nondu ntem animam exhumo | tum eit quid fibtuolunthíc mortísat- queínferninomina, Hanc uídeminterpretationem hi qui uetuftifsimos, atque cuerunt, Latini ueróab eo 1 onuntut, ínferos appellant, Czetez tum ín Genefislibro legímus, lacob iri moerore illo fuo díxiffe: Defcendam adfi lum meumlugen; ín infernum, Quis, Oro,tantum uírum cenfeat predixiffefein locum poenarum defcenfürumedicere ením uoluit,fefeinTuctu fub terratn fepul €hropermortem írícondítum; Infernus igitur ficipfurn fepulchrum:;infertuerà ipfacadauera, Non negotamen fenfum, quem modo dicturus fum, híc poffeace comodarí, Aiuntením permortem pec . mens füatíni fítj& ccu | bilceftDeimemoriam e, Infernumporró exponunteffe locii pornarum, ín cuius obfcurírate neque propri reatusrefipifcentíam, necg pecca: ti odíum;nequelaudis díuínzeftudí U5»pennítereqtem poteft: poft mo € - Vide que O:quam abundans ín fenfibus fit uatum fpiritus, Vide inquam;an inhorrídag ni,;ubí nihil uidetur effenifi mceror,;dolor,de Peratío ríam uftgrepurgata, laudare Deüm,;quemi, | fojgteactze uitae Ícelera, cogitur tanquam alter Adam;aut Cain. fugere Hi enim uti diuínas celebrare laudes Ícíunt, quorum meris ita fuo unita eft autorí, ra mt quod terrorem cerepofsít; aut cogitent, autfperent,In horrore feit loca? Mferora quis dígnelaudat Deum: Quis rurfum defunctus uítajac tu mujo coditus; fuísciuibusnomen fani Dei PredicábítzAut quis peccatortimo c D Y á -— " Led J9x 2 VE - , , INecfànemírandü,quód fanctí Defuirítam crebrís ínterdum queftibusfuum* lorem proferant:nam praeter íd quod nobís quíínterpoenitentize lamenta ult, — IOARN. BAPTIST AE FOLENGII quàm extolletDeí cultum Certe non mortuí laudabütte Domíne, neq; omnes quí defcenduntin infernum. : i - Laborauiin gemitu meo, lauabo per fingulas nocteslectum meum. Hyperbolzaudentesfunt,dolorisnimirum amplificandi eaufaadhibitze zím* - pofsibiliením modofeprecaturum pollícetur, Quid non promítteret(utín uotis. uidemus) expauefcens confcientía ? Cuncta quidem pluíd difficillima, modo? . tam dirísabíolueretur pauorís morfibus.Laborauí;inquítfufpirando, plangen^ do,lachrymando , adeogpín hís defatígatus fum,utlargo ímbrelachrymarü lectó — meum lauerím;quod quídem ímpofsibile uidetur, Sed talibus utímur,cum dole - musacerbíus:neq; aliud híc faneuult uates,d ínftantíi,uehementedp oratíonísaf - doré demonftrare, Concedítur(ínquít Fabtus)dícereamplíu squandodícíquaf tum fateft;non poteft, Felix fichabet: INatabilem reddam perfingulas noctes le cum meum, hoc eft, efficíam ut natetlectus meus ín lachrymís meís, V idesar* dentes ín prophetaaffectus? Audíamus (aít Eutymíus) noshomunculi tantír€^ , , " r , , . " X gíspoenítentíam,eamtp ímítemur, Sanctíísíima profecto, atquetam fancto mona -. cho dígnaadhortatio, modó noftrí temporís poenítentes, poenítentiar fumma uím,ín nefcío quibus propría uoluntatisaffli&tationibus, abfq íntímo fucco.m nímeftatuerent: quibus quídem de more quotídie peractís, rurfus ídem funt;a€- pías fcilícet actiones frividi;íncoftantes duri, difticiles,morofi, atq; omníbus,qu! uclparumab illofuo praecipiti propofito, ac falfa poenítentízeímagine díffentirt uídentur,obtrectantes, Verümnon negauerím prophetam | eipía, autfírenofl: ualuít, uotis tamen uerís, propofitog no ficto pracftitíffe, fiquíd iínflamatius ort. protuliffet, cum utignístam eftuantis defiderrj,ígnem íllumalter(i concupíícent: tíarum reftingueret, culpasGp deleret, tum utnos tepídíorís naturze homines? - flammiillam,qua uerus poenítens urí debet. excítaret, O normam caelítus ijs d^ — tam.quíanteacte fuz uíteratíone feci exactíísíme reputant, Laborauíínquit.nÓ 1 - fimplíciquodam modo;autín fuperficíe;fed ín gemitu meo:uel,utlegít paraphr fles. fletulamentabilí, Pofteaadi]cít ; Lauabo, feu natare facía lectü meum, noe mel,aciteri, fed perfíngulas noctes, Cernísafsíduítatem laborís ín poenítent& H , Á ds [4 " /^ s L - Curueróín nocteznum díesa carnís cruciatibus exímendus? Perdíu enim uar folentnoftri fecret filentíum ínterturbarecogítationes,quaeraro ín unum.perit uerantelucís ftrepítu, quo mírumímmodá diftrahímur, coírepoffunt, Acno* cum ex defectulucis,qua(ut díx£)facile ínuaría díftrahimur phantaímata,tum -: altorerum omníü filentío,ac quíete,nos magisacuit,excítattp, ad resanímí &andas, Comodiísimum enímídtemporis ad nobí(cum ratíocínandü effe díx€ xeruntpatres, lllud porro, lachrymís meís ftratum meum rigabo, praecedente - particulam explícat, : 1 | . (Turbatus eftàfurore oculus meus. ! -. Furoremappellatprophetahorrorem illum íam ín cordeconceptü;uerum C? — trapermembraípía peruagantem, Nam defuroreillo fuperíus dícto ín Deo; no dici,hebraus índícat, Díuus enim Híeronymusficreddít; Calígauit praeamari^ díneoculus meus: ueloculus fímplícíter, uel tota hzeccorporís habítudo, & aot | es.pra doloreafsiduo decolorata;acnatíua fpecie deftítuta, Inter ceteros enit ^ fectus,quos dolor cümlachrymís permíxtus párereconfueuít, redditin primis cíem rugofam, totumq corporís habítum caríofum,tabídit, penítusi; deform tum, &, ucalía habetlitera, plufquam fenílem, & cadauerofum, Hícigítur u? intelligtuoluit; fuccum fibíomnem corporis deperijffe,feg prorfus contabufllé - tradu cimus, ín exemplum proponuntur, eftconfiderandum, quód Deus ín fu índolentíam non requítít, quemadmodum neqrípfeín terrís praeftítit, ut fang" i p le obrutus,iamdpinfernís tenebrís, atq;ígnibus deftínatus, non maoísexecrabits 5 id 1 1 al H b. L | 1 1 I ] IN'ESALNMVICVLU CÓHBNME *NT. E À neusillefüdorín horto;uelfolus, teftarí poteft, Quod fiel ectisom hísabeffetdos * "or, ubícruxilla, finequa Chriftanorg dira effeno debet? Querí ueró;adlamen- uritpapud Deum, aceíug opemexpofcere, animi eft pij admodum, Deuni »ad quem confugit; propatre habentis: quiquidem,cum níhil fítadeó indulgens; ac miférícors lamentis huiufmodi;quzaà cordeattríto, fimul & amante,procedunt; omnes inimicos nicos, quaquam eft hoc meum cum hioftíbus certamen, T ? i Ys £d im eft;utpote quod mecum unà ex matrís peraminí iniquitatem, quoníam exaudi, * S fatís audiut, perfenfiG ueftra inimica Iimàm Domínus meolamenta placatus eft; Illeením quí mihi dedi ad eümue confugerem,ísad dona fua c nus deprecationem meam : Dominus orationem. meamíufcepit, ———— | , Hecomniaeundem fenfum habent,utínterim4 fuperuacanea illaín hoclocoj Inter oratíéonem deprecationemq; differentía cefemus, Illud magis confideran dum;quomodo ardeant;exundent ^ uíaatp fintomniain (andis, xs rurfus. pretereundi, quód ín hoc verf Felix legít, fu Ícipiet:quo intellicasfummeconz Identísorationem efle quód exauditurus fit Deus ín siet. alioqui genus efletíngratítudinis haud medio auditi, a b Ethícanimaduertenda efttautologiamam fic omniía,erübefcaht,conturberk tut; co nuertantur;idem uoluntac Ri edet licetdíuérfam habere uídeantutínz te'lígentia: atc eft Hebrzís períndeatg; dícas,dilabantur,rurfuste cuam ignomí niafuo fruftrati confilio ad propríareuertantur: fimilituditie nímírum àuíctís ín : lata; quípedem cum ignomínía & pudore referunt, Nónne & de fpfo quoq demone.í líüm omníü hoftefcriptuim apud facros auto in pugna fpíritusabuno aliquo ex electis déuíctus;indi- ita pedem retrahit,ut nunquam poftea cum illo ín eo ez Derepeccarí congrediaudeatzFortífziri h oftem,quí cum manum conferereper tens US (imulac ad prímum,& hunc leuifstmiü ictum confufus,dat terga, C idees ütymius díctíones, ualde,u clociter,omnibus fu períoríbus uerbís pati, Ve cs ptataít; propheta, atqpí mprecatur íllos quamocifsimehzec omnía diga alicia dicet aliquís, quomodo fancti Dei uiri, uel cumprimís Dauid, tam Bim NU uifi funt hoftibus fuís imprecarí: Sic ením dícere poffumus quód. uis 'OPusanime cogítationibus, inimisqueaffectibus cum Deo collo : ^ IOAÀN, BAPTISTAE FOLENGII Hi c quentis,cà diuínoafflata fpiritu féépenumero trahítur, ut míra quaedam;a ínef " biliauideat, ac patíatur;zmulta ínfuper interdá eiiudícía,alioquírecoditi[sima) —' fummiíudicís reuelentur, qua quidem corporeís uoluptatibus addictísmínime€ — funt nota, Ita Dauíd, cateriqp praeclari Dei interpretes, incredibili quodam! — fuis precibusardore, atqj ecftati; in Deum ípfumrapti, cernunt quantum flagris — & damnationí prauí homines fint proxími, l'uncením qua Deumoptimü,op" mé íuftifsímet ín reprobos decreuiffe cognofcunt,eadem illaquóboniminusd fpe firma dilabantur;accelerare rogant, INecquidem,cum Deumíuperomníae — uenerentur,& diligant;ab eoquícquam petere queunt, quodnon certo fciantip^ — fum ultró daturum, Cauendii tamen,necarnisaffectu aliquo motiíautíraaudeaé mustemere tyrannis,autalíio modo Deihoftibus,malaímprecari,autdeíllorum | infortunijs gaudere,dolercuein fecundis illorum rebus, INondt enimad íllamftt premam díuinorti cognitíionem,nos tardí, atque hebetes, afcendimus,quareue fara facie quz ín hufulmodirerum dífpofitione itDei uolitas pernofcamus,Pot- tíusautem ex hifcefanctorü ímprecationibus docer1 debemus,quáàmlonge àcoM [efti fauoreproícdtifint;acperditiomnino hí;quos quía pater illos,fua ipfortt cau fa,nontraxitardens demon contra electostam díre eeu facit,.Dequibustamet! orand& eríut;fi fieri poteft; conuertantur ad Domínü SD dee ICE | milliesillud Dominiiínculcandum, Netardetis couertíadD omínt:ne di M dedíéin díem, & dícatis , Miferatio Dei OR. eft:(ubitó em ueníetíra eius, & nc PUT EON 2 gnata. BEEN Ie ^ temporeuíndictedífperdette,uelíllud Ea, Subito dum no fperat;uenietcotrítiór IN FINEM PSALMVS DAVID, QYEM CANTAVIT . - Domino pro uerbis Cbufi filij Cremini, — v11, : a OMINE Deus meusín tefperaui, A /| Titulushuíus pfalmí haud uno modo redditur, Al ením,uthícul P. A, des. Alij fic: Exercitatio Dauíd, quando cecinit Domíno fuper uerbis 54 Chusftirpís Beniamin, Alij ueroalíter, Volunt ením dictionem hé brzaim;quam exercítationem nonullí ínterpretantur,errorem etíam poffe redd — autínterpretatione;autangorem, quod magís placet, aut folicítudinem, autmtl^ ficum quoq inftrumentü;quo canebatur híc pfalmus, INos;aít Felix, haecomn? Chriftoadaptamus:nam & angorem, & folícítudinem quámaximam habuíb paffus efta ludzís ipfisequi Chusdícuntur,& filij dexterz ( (icenim interpr T tur Beníamin)etenim filrj dextere fuerant,,omnes uero aliznatíones fil) fini 2 Quíd per dexteram, nifi míferícordiat & quíd perfiniftram nifi Deiira defignaf* Verüipfi Chuserant, id eft, Aethíopesnigerrimí;atrí, obcaecati mente,& cord? cum ipfum Domínü cruciaffixerüt,hzc Felíx,INos autem ad pfalmimentem ud tamusítilum,neín enucleandís pfalmorü títulís,nodumin Ícirpo quarereuíde. j| mur,Deiítag;filius híceft quíloquítur,quinoftras affumit calamítates, qui udU | ticolonusín terrís, utaítuates ílle]Jabores,doloresuefuos & noftros exponit.1 44 igiturabfque peccatí labequí fuíttanquam omníü fceleftífsimus, tot diros fpof/ | tefuapatítur crucíatus;nos ueró uelab ípfo uítze exordio perdítifsimí, ne rantilló ! quídem poenarum, quas comeruímus,non nífifraGtoanimo ac queribundo role ramus;hinc ením omníaíam facta funt nobís odíofa, ín omnibus morofisac Uf. rísxoffenduntomnía, pungunt, lacerantmordent;uel ipfe quídem edentulz! 7 — atc; ínnocuzsnobís aut pauorí;autfaftidío funt, His tamen, & nobís co níís^ cterís plufquam manifeftís,audemus nefícío quid perfectioris uitze,ac m poo ferre,noftrasqp uendítare fanctímonías non erubefcímus,quarü quidem ur E & hanctenuem,uíx;ueluti per tranfennam femel uídímus, Sedad Deí Sardi j "alb ^S uertamur, quí hocín pfalmo fummi totíus perfectionis, cuíus ipfeautor eftt gíat.Sienim generalí quodam modo, quadam ín hoc pfalmo pofita íntelligía ^ — tramur;ut funt ílla;Sí eftíníquitasin maníbus meís, Et, Iudica me Domínef: T duf' -— IN PSALMYVE Vin CONMMEN'- A dümiuftititmeim, Nemo tanta centifsimus Deífiligs, Si uer mus, alícui noftrüm etíam, cu 19 cum fiduciaunquam orarepotuit,quanta inno- decrímínefalfoalícui intentato accipienda duci: m duce noftro' Chrifto, conueníre credímus, E« quidem, utdemedicàm; peccatorum omnii maximum me elfe fateor: attamen nOpropter hoc,illos quí ifs ín memolíuntur, quíg eorum maxime ínfimulant; qua;neperfomníü quídem;unquam cogítaui, & quíauíirtutum ítínerejautfalu tis curfu meremorari contendunt,excufare debeo;aut malum illorum anímüap: probare.Imó uítam í plam,res.fortunas, & denícs quícquíd fum,effundere mens eft,& aebeipartus gillorumícelera.foedosiymores;acuítiomni turpifsimam &inquinati sima laudare;autobtegere, A profefsione igitur fidei fuze ín Deum, utfanctos decet;precem aufpicatur anima, X aít,Domíne Deus meusín te fperae ui,INon egoín gladío;ínquit,non ín uiribus, non ínícientía,non ín merítís, non. ánamicorum tum copíatum excellentia meorum, fed ín te Die mí Deus fperaui, Certífsímü quídem eft.íllosequíueré Deo fidunt, deferíab eo no poffe; cum neg; uir bonus eum queat deferere,quifuzefefidei penítus comiferit, Quís talem,perz uerum non cenferethomínem ?Porró fpem noftri definiunt effeuim illam, qua &terna fperantur;hoceft, cum fiducia minime uacillante expectantur, & quam €x Jeigratia;atq; ope;orírí non eft quíambigat; cuit patrocínantur, acuim fupe peditantopera illaquzeà charitate erga Deum proficifcuntur,quzed; ípem ipfam tinquamardentes facule proire fofent: alioquíabfc; bonarumactionü £rüctu & decore Íperare,temerítas potíusquám fpes;appellari debet, | Saluum mefacex omnibus períequentibus me,&libera me. Quoníam ípítur íntefperaui,& quonífam impofsibile eft eos fuofruftraríuoto;ac fpe;ídcírco ferua me;tutaregiab hactam numerofameperfe B quentíum multítudíne, Num meabstetotum pendentéin cruentasíllorum ma nuscadere permítteszAd quem;oro;alium, fíabste deferor, cofugíamcnunquíd admeípíum uítroípfo fragilioremenumadamícos fortunze magis demoreobfez «undantesquám honefto.quàm decorí,quamuerz amícítize?^nüquíd mundíme huíustam ínconfüantis fidei comittamtNeuiuam fiidtento,Serua tu igíturmeó qui potes, meG; míferrímtü ín modum catenis uitiorum ínnodatülibera, 'Tímeo ,enimnetandem deceptus comprehendar, Quis,rogo, tam eft ingenío perfpícaz , tam prudenti, tam acri, cut hoftium technz: tam uaríz,fintnotz? Etfitamen Tuntquipoteruntfinete fuperari? Exímeigitur meó Domíne, : Nlequando rapíatutlco animam nteam , dum non eft quí redímat, neq quifaluum facíat, .- EE ' E5tsu - Quim;jboneDea s, cleganter uates leonis praedam corrípientis, dilaniantise Simaoíne;ferocíam, ardentem& iram hoftit;noftram infe&antii falutem, esso fit:& eft (enfus: Ne, quafo;corrípíat hoftis anquáleo animam meam,nedq;dilace xetdumnoncft quíerípíat, Pulchraprofecto fimilitudo, Nullum enim aníma] tamaudax eft, quodcum leone potífsímutm praeda íinhíante, concurrereaudear, Quís;oro;tam diras ucesd paftu mmunisauertetzCenfet Eutymíushuncpfaf: mum illi maxime convenire, quí abímmanibus exagitatus tentatíonibu s, Cum Domino fuas computatrationes : ut perfecutores fint demones, leoueró,fbfein- telícium fpirítu&omníg princeps fatan, quí cum anímasíin defperationem rapes Xemolítur, nemo ex omníbus ínuenítur, quííllas é cruentifsima eíus íngluufere- Simereualear. nifi folus animarum amantifstmus Deus, quí quidem fenfusads vodum píjs affectibus probarifolet, Caeterum haud facile dici poffet, quàm ím- E Ch "us ferarum fitnumerus carum, quz przeclarífsimos quofqueuirosà (chola ; fecum adinhofpítas fyluas, tetra nemoratrahereconant, Etenim qua E 5QUsebellue adeo ímmanes funt,quetam atrociter in umbrofis faltibu S minu tiores ani t;quàmuaftant anímicandore, Erica quiin tefperant, : mátes ínfectentur, acuaften EI ^t IOAN, RBAPTISTAE FOLENGSII: $ C cupiditas,odium,raDtes,ambítiotQuears igitur'qua índuftríarqu od; quantum ^ | uís folersíngenium;autconfiliam,nutantem hancuítamnoftramatotmalísredé — met,cum non fitín rebus conditis , quíad eam redímendam , feruandamtg fuffié cíat,nífi tantummodo DeuscRedímet nehomo homínem: hoc efl peccatorpec^ — catoremtíordídus fordídum: caecus cecumcquís unquam hocuidíte'Solus igituf. ülequí, quemadmodum abomnípeccatilabe integer uíxítín terrís, ficbonorum | omníam autor eft, atq; ídem eorundem bonorum & fíinís, & requíes, KE Domiíne deus meus fi feci íftud:fi eft iniquitas in manib.meís, Siret didi retríbuentibus míhí mala:decíidam meríto ab ínimicis meís,ínanis. Efthic confiderandaillíus confidentía , quíalícuíus infimulatus fcelerís abali*- quo, fefedirís deuouet, Felícitas fané maxíma eft confcíentíze, nil confcírefibí,a€ ' nullaculpa ímpallefcere,Síígíturfeci iftud; hoc eft;fi uerit eftquod míhiobijciunt — aduerfarij , & dequo tam male audío: fi, ínquam, meís ín manibus ínuenítur ítif4 quitas;id eft;fi mihi adfuit,ínhocgenere peccatí,dequo accufor,confenfus: fime - ipfum ulcifcor, quz maxíma eft íniquitas: fialícui malumunquá pro maloreddí* dí,tuncnon exaudíes;atqj íta tua ope denudatus, ac gratía, cadam, & defícía, Tam tunchocmeruí, V ídeturhíchebreus paululuma noftro uaríarefenfus,Sí iníqui — aíunt, & prauíaliquídunquam molítus fum.fituncto míhí confuetudíne,pacisdP Éccdereadftri&to malü rependí,cadam merítoabs tereíectus,nam fecundi eorum literá fic legi poteft:Sí conatusfum perderequend, quí pacem,& amícitià mea c anímo expetíuít, quod quídem míníme fecí: fed magis perfequenté menulla cau fa,defendi;amauiftp:inanís,acuacuus tuo auxilio, eó corruam , quó mehoftes ím^ pellunt,Diuusuero Híero,ficuertit:Si reddídiretribuentibus míhímala;&cdímf — (i hoftes meosuacuos, V ideperfectíione anímz, INon folum,aít, facientibusmilit mala par parí nó retulí;fed íllos quoq; no dímífi uacuos beneficijs,& largítionib, - p D Perícquatur inímícusanimam meam : & comprehendat, & concub cetín terram uítam méam,& oloríam meam ín puluerem deducat, — Ardens deuotío;atqueanímo optíme fibí conícío díena, Anímz nomíne fep! I fum íntelligítuates, íd quod frequens ín fcrípturís eft, V ítze porró ínterram collé — culcatío,uitz eft extínctio, Glorízueroín puluere collapfio,eftnomínís,acfame HE quafibijpfis boni fuperftites funt;abolítío, Atcy hícfelah ínterponítur,necímm 2 rito, Síquídem quam candído pectore, uelín hoftes ipfos efTe debeamus , mír " dum nobís ín hocloco proponitur exemplum, Senfus ígitur efto ; Sítalía comiffs queéadmodit ignobileiftuduulgus de meíactitat, perfequat mehoftísuel homo ucl daemon fit, non recufo;poftij fic merui: uerüm ítaperfequatur,utetíam com! — prehendat: adeo rurfus coprehendat, utnufif effugíam, Quíd: ubí cruentusíllé — comprehenderít,coculcetíllíco, profternatqy ufqy ín terram, uítam adímat, ac dé mum gloríamomnem meam, famae & nomínísmemoriá ín tenuífsíimumpUP uerem deducat; boc eft;ad níhilum adeó redígat,quó funditus peream, O mírabh — lesprophetz affectus, Quís ídoneus, ut hafceardentes exaggeratíones íntellígaf* — Perfequatur;aít, daemon, caro, mundus, fomes peccatí, Comprehendat, íd m lege peccatímeam deducatanímam captiuam;aclaceram, Conculcet ín terram É tam meam,affectus fcilícetomnes anímaeterrenís rebus,mundoG ípfi feruírcf? | cíat, Gloríam ítem meam ín puluerem deducat: íntellectum P i meum, dig eloría eftanímasinduret, obfufcet, obtundat: unde àgratía tua defertuspenítuf obbruteícat, Quid, quafo, aliud ímprecatus eft Hieremías cum dixit? Recede^ — £esate;ín terraícribentur, T. d Exurge Domiíineiníra tua. - | Satís díra ímprecatíone,deuotíoneue;feuates purgauit ín fuperioribus T orathoftíum opprefsíone, Dum ením finít Deus;occultifsímo quodam, quil" mo tamen íudícío, prauoshomineslícentius in bonos defzuire, íacentí fimilis AE | detut; t aet "(e IN. PS$ÁUMVM VIL, COMME'N-T,: 2o A detur;ac dormíentí:aut certe; utaudacíus dícam, deíecto, prorfus& uiribus deftí- | tuto, Inenarrabile quidem eft, quomodo díuína ílla maíeftas,quos maxime uult defenfos, índefenfos relinquat;atq eorum, quos odit, íníurrjs patíatur effeobno- xios.Aítígitur Exurge Domíne,Cur quteícís? cur dífferse fuftítíam tuam híc ine uoco, Oftende, te obfecro, potentiam tuam ín ira; hoceft, ín ultione, A uíndicia, qua commotiones,erauesiy trasmeínfectantium reprímas, Felix fic: Exu rge Do mineinteríracundiíastrib | ulantíum me, Cuí & conuenit paraphraftes; Commo- ueanttejaít;furoreshoftium meorumzut dícCtio;íra, ad ínímicorum rabiem refera tur,noad Deí uíndictam, Quand quíduezat, Deum, ut tanquam íratusad ínno ceritíz defenfionem exurgat ínuítarezR euelatur ením íra Deide coelo fü perome nem ímpíetatem, aíebat Paulus, d ace: | — Exaltareín finibus inimícorum meorum, mníbusaltíore:cunctíc somníütermínos excel ur uatesad exorandam díuinam opemeAb argumentatur, l'u, inquit, exurgeeo mo Ís exurgere beneficijs, Mandafti quidem ut suendicemus, . l'utuam,nemendaxjuanus, tyrannídisig appe- - gesipfosrefjcíant, taprj;probít cum regnant; tcollíeitur, Quare femper cum a legenaturz,tum ab | "a terís, cautum fuít, nequísad gubernandas refpublícas, caez tusqj ciutum;ac conuentus;afcífceretur nil is; qui & religione; & uítz fanctítate ceterís prieflaret, Defjsueró quíhonores;aut gradus, non fecusut canes lepore; infecantur,ín Memo die noctug immoriuntur,lícet indocti íneptí&, 1 n ? d A "4. , actam longe à probís moríbus extorres, quam longeexulantá coeleftibus bonís daemones, non eft pracfentís inftítutí dicere, V ídeanthí quípromouent, Et propter hancín altum Puig | cleftís ením pater cum finít(anctum fuum Eregefynagogam fcilícetpopuz orum, à malís opprimíuidetur folium regni fuí derelíquiffe;acad fuori iniurias conniuere mec bonorum am pliuspartem.utboni folent íudíces;tutari, Cum au tem fuorum fe uiíndícem, defenforemty manifeftat, uidetur tum folium regíum denuo Tepetere.atqy iterum ín altum conícendere, ut íudicet, Idcírco rogatuates: rei difsimulare uideri S; & quí íam non putarís ab aduerfarijs meis ín tuofede E. fud Leuitp longe abeffeà tuis cenferís, regredere;reuettere in altum,;ín me.qu km. u qui miferorum esarbiter, uns caufam tuam: & fi exfalioinie €ma quzeqs merui, at faltém propter hanctuam congre Bata míhi calumnia, pencín maleuolorum confenfitm Íoltum; non propter gatione. quae entem, Tene p | IOAN,SBAPTISTAE FOLENGII M c traenimadmodum eft multitudinis opinio, quzequemadmodu maddeteríor ítaad meliora facileínflecti queatmodo eius generís uíta praediti fintillius mode ratores,quod ipfisufuentibus nemo peccareaudeat, Dominus íudicat populos. : 5 .. 'Hebrailegunt.fadícabítídemi Graci, & eftuerbum ardentifsimoe fidei;atdj adeócertífsimz ín Deum, Cuíusquíde fenfum íta explicat paraphraftes: Quam rouíncíam(exurgendi fcílicetad íüdicandum opprellorum caufam)non graua te fufcípíet Domínus,& íufte íudícabitpopulos,Et cum íta forecredam, — -— Tudíca me etíam fecundum innocentiam meam, & fecundum íufti tiam meam fuper me: wl, quae ín me eft, , Nullam mei effe íuftitíz;atq; innocentia, fiad tuam conferatur,certo fcío,cuft neaftraquídem ípfamunda fint ín cofpectutuo:olím&pinangelorü chorísrepe? ta fitiniquítas, Quísfegloríatur mundi haberecort V erümíimecumíflorumU. tà coponas, cófcius ps A eo maxíme de quo meaccufant, eius iuftíd atqj íntegrítatísuideor effe (dona netua obtegere poffumoutfperem meabste?^ &utü fuuarí, Id ergo facías precor;petotp ut queadmod( ceterori.ita etíà me m tione habeas ínnocétíze, Certus ením fum aduerfarios meos malihabere caufam .. Gonfumeturnequitía peccatorum,& diriges iuftum, a" Deficíatergo, finem& habeat iam tàndem, obfecro, ímproborum malitía, qu me;nullameaín eos culpa, tam crudelíteradfligunt, Etdíríges iuftü, hoc eft; dó | eíoptatum rerum fuarum euentum,cuíus eaeftuoluntas, utabfcg nefandorü lio minum,fi fieri potefb;itpedimento,ín iuftítía femíta gradíatur, Porro íuftum 9* déferere poteris,quem tu ficeffeuoluifti?Tuesenim Deus, — | d D . Scrutanscorda& renes, | . Hoc eft;eor& quz cogitamus, dequibüsueoblectamerita capímus, es perfcr/ «tator, In cordeením cogitationi fedem efTe; nemo ferme eft quem lateat, Cate? — quiaín renibus, utafferunt Phyfici, ineftaffectus illeoignendi ceterís uiolentio acuoluptuofior,renes pro uníuerfalí sbisdbnentos de ponít propheta: adi fenfus; Tu Diieíntímarum etíam cogítationt,& cupídítatü es explorator, V ide ínqua;ubíuerusfitamor;ubi fucatus.Itag;y uera cum hecfintilli propterea tutóil - dícíum cómíttitur contra fudícíü homini, quiferefemper iudicantfecundum4l parentí&;cum Deus ínterím íntuea£ cor, Olím enim Abfalon à multís habítuse .. fuftus, Dauídueró peruerfus: exquo illum fecuti funt, hocrelicto, Iob rurfus? - amícisipfis fuísreputatus eft peccator : ipfiaute non folum quídemalijs uiti fu tuíti, uerumetíam (ílli;uíro alioqui íudícrj baudquaq humani,fed plane díuíní. Y des mortalíumferc omni ín alrjsíudícandis cecítatezINónnefilius Det inter fuos feductor turbari appellatus eftznónne publícanorü amator;potator&j uini,Ph? - fifzíueroíuftifsimitQuotus ením quííc eft;uel exeorum numero;quí religioli resuídentur;cui fufsio illaequaadmonemur,neantetempus íudícemus,fitcor?^ hasením partes,hoctribunal/bancfedem occultahomínum difqu irendiferuau! fibí Deus, Quocírca temerítas eiufmodi cum ab omnibus, tum uel maxíme à norum ccetíbus prorfus euellí debet;ac elíminari, t" luftumadíutorium meum à Domíno, quífaluos facitrectos cord Secus Felix:Scutum meum fuper Deum;autín Deo,Etfic díciío, iuftum. ft? j iufte,feu potíusíuftus,ad praecedentís uerfus finem pertínet,ut ficlegas;Scrut?? 4 corda, & renes Deus íufte: uel, ut eftín hebrao : Probator cordíum & rend D | íuftus, Aítígíturuates ,totam fiducia fuam, ac fpem, ín Deo fitam effe quííuiM" eft. Eti quafi epiphonemaad ea quz dícta funt, Nec mirum fi per craninomi d. tionem Ícutum pro fiducía pofuít, nam quemadmodum fcutum, illum quemt - gitfidente acfecurum reddit; íta ílle; quiin omnibus huíus mundíaduerfis; E | ] à i $* ME METUS ictus ML RI NEL OR True Dri adii Roh ues sa e y IN PSAEMYVM VII, CO M ME N T, 71 À adeó multa funt; utnumerarí nequeant, Deumpro fcuto habet, tutus efficitur; acfídens, Quem fanc fauorem, recto folummodo quí [untcorde;fentíunr & expe riunturzhidíco.qui optimedeDeocogítantes;haud huc;illücueincertis opínatio nibusperuagantes.curuiíncedunt, ^... Deus iudex iuftus; ortis; patíés:nunquid irafcit per fingulos díes ? ic Dauíd facro numineafllatus, preuídithoftium fuorum ultionem, quz fa netantacum inftantíaanímitg ardore;ín fuperioribus petiuerat; atcp ob íd femete ideo non meínultum finet, Fortís ipium confolans cdamat:Deus,fudex eft íuftus: item eftutpote qui; quecung; uultfacit, Longanímís rurfus tamen efzexpectans ícilicecomnesad panítétíam, Sed nunquíd írafcetur per (íngulos díes ? Minime, inquit: fiquídem longanímis eft; ac patiens, Ec quía non quotídíeuos punit,fed |. alias Íramtdífsímulat, quo malosín feanimos emollí at,ad poenitentíamá at» trahat, noliteob íd improbíores effici, Nam nifi conuerfi fueritis , oladium fuum uibrabít, Verdüm quoníam Hebrzis diuerfa eftlectio ab hacnoftra,;díuerfis quo- queexoritur fenfus, Síc Felíx: Deus iudex iuftus ; & Deusiírafcítur per fingulos díes.id eft;quía fuftus eft, indignatur quotidie, quiaiftínouís quotídie eum ícele ribusad iram prouocant:unde mírum;niacceleretultíonem, fic frequenter írríta tus, Pauló díuerfius paraphraftes, Deus,inquit;& iufti eft iudex, & eíus,qui fcelez ribusfuís Deum irritat afsídue, Quid (i aliumadhucadhibea fenfum? Alíaením ab fisomnibus oblata litera effecitz;ut alíam quoq fufpícarer íntellicentíam, Non fra (cetur;aít;per fingulos diesthoceft,D'eus quimiíhiuídetur iratus, metandíu ín nonfemper míhííratus erit: quandog; ením milerícordíze memor erit, & mutabítíortem, Sed quoquomodo e res habeant, arcum fuum tetendit; parauitillum, | - rapis, Aflerítpropheta,fümmí fam fudícís imminere ín impíos mulctam,nifi quápri mum re(ipifcant,conuertanturd adipfum, Pereladium enim, peenarüacerbita- giuult Eutymíus, & rede quide, Enfis ením cum uibratur.feu;utlegit Felíx, acuítur, aut collímat, apparatus eítad inferédam. alicui morte, Idem & dearcustenfione dící conuenit; quítunctendí, arariue día citur, cum oculisneruus apte,nefagítta afcopoaberret ;admouetur, E tat.quands Felixlecat.dírexít; quod (ane uerbum celerítate mao; ditoríibus timorem augeat, aCpernota eisnom — » h3 " d B ct. pídeam eorü mente concutíat, V erüm hutufmodiarmí sfpirítus Fizc Eutymíus,. ' Etíneo parauituafa mortís,faoíttas fuas ardentibus effecit; iO oes orehebrzo üafa funtinftramenta; Vnufquifayaít Ezechíel; uasinterfeais: nis habetín manu fua. afa fgiturín eo parata, funtfpícula ín arcu pofita;cüze (e cum mortem portant. Arn ger fpículahuíufmodi Ictalíafint;fetunthi, qd irodo: in marí Eco, & Puníco,cüm Scytharum & Arabum claffe confligung ubínul- loalio armorum eenere 'tàm immanjter profternunturnoftrí, quam faeíttaruimi: ipre(ut fic dícam Xacnímbo, lll: ením cum hamatze fin;uenenog przefentaneo re raro afauciorum corporibusabfque aníma euelli poffunt. Sed quíbustanz iem 3gittas ílas diuini fudicij parandas diciteardentíbus nimirum odío;ftadioc nocendi ra hoscertetela omnía tum humàna;,tum díuínaleces;íura, Ícitag; omnía COllímantir Paraphraftes ueró aliter íntellesi(fe hancdíctionem,arden- tibus, uífus eft. "parata ením, aít; apud fehabet tela moitifera: parabítea;quo D 3 c modofolentquíardentifsime bu ad ficare;perdítoshomínes;círcatp alí cep quod Latini parturíreappella | acfacinorofa, Senfus ígítur erít:Ego;aít,dixiquod ni iconuerfifu erítís,ol adíum — fui uibrabítzternus íudex:fed quía nulla facta eft conuerfio,ecce;iufto Dei decre parturijtímpíus íníuftítía;uel, ut habet paraphraftes , Eccefceleratus íllepat^ turíetíníquitate , nocere magnopere cupíens : concípíet anímo ftultum & mole — ftumlaborem,& tandem paríetrem nihili, Sane quamrem níhili, INam " Dp to, íllí bus fane uerbís nihil alíud nobís fignificariuoluít, quam hoftesiftos noftros tatos,eadem ipfa.quecunque nobís mala cogítant,ac uí omniíntendu nrabíum | ptura, Ecquís iam tam buf cett | monio contentus, totum fe nolít Deo ínaduerfis committere, Íperans fore, quos malos tandem male perdetaequífsímus arbíter? Abfalon enímácrine,udas Uc? — Chrift&hoc eft;ínnocentíz proditor;a collo pependit, QQuíd Iudaíc;nonne de c i raablatifunt? nónnefunditusagratía díuulfi: IOAN, BAPTISTAB FOLENGII perfequunturalique, V trumuís ením fenfum acci ate, íníceleftí(simos quofcp, uaríarumuecu píditatum;at Ecce parturit iniuftitiam, concepit dolorem, Q peperít íniquitatent« A(füefcendum eft ín prímis eiufmodi tropís hebraís,ínfcripturíscum omne — | busaplurali fzpenumero tranfituf — fingulare,& contra, Hícením cum fuprà dixiffet, Confumetur nequitia pec? torum, modo dícít, Ecce parturijt; aduerfíaríus fcilícet;peccator;impius,fceleftus. fNeq fanealtud fibtuultuates ín hacpartus;parturitionisue translatíone,qpfignl^ — orum perniciem íntentos, totos eí(Teín excogt* ü tando, cócínnandog exítío alícuí; necp aliud uerfareanímo,uerbísagere,factísq molírí, dj utaliquem.feu uí;feu dolo,€ medío tollant, Atquí cogítatíonü exordis, cóceptui; confilíor&anxía íllaad nocendum difpofitío, parturítíoní; fa&umuero partuíafsimilarí poteft,Sícením Icsit Felíx: Ecce eníxus eft íníquítate;poftdg coP inctíoné omníbus peccatis, quze,ut noftripaf | tiri folent,fuggeftione;delectatíoneue;atque opere perficiuntur, conuenírearbl^ tror, Concipit aliquís anímo formas.íllas írrítabiles, quas obijcínobísà daemone fcríbít Lactantíus:shutufmodi ením conceptus, nifi prudensaliquís ínformem1/- lum adhuc;atq; ínanimü conterat, prauo pedetentim effigíatur oblectamento; 4! tur confenfu ; quí porróíamgrandís factus, cupít, laborat&p ínlucem prodire nt, actandem prodit: ísqp fit partus actionenefartà s, tammaximeodarit huius generis, ínqui ítafilí&tione, Quam quídem di 4 * Lacumaperuít,& effodít eum;& incídítínfoueam quam fedt, .— Merifsimum llud effeadagíum, quotidie uideo; & miror: Cofiltum felit gaslum confültori pefsimum, lud etíam; Malí corui malum ouum, Quam mul! | ehím;di&tu míferabile, fuo fegladío tugulant, Quotconfilía quorundamleutum anímotrti intercífa?quotdeliberationes formantur animo, quaeautmorte; aut Y fualíquo ínopínato;íntercíptuntzTenorant miferí,quód ín fuoDeusarcu paraU^. uafà mortís:que cenfet Eutymíus uaria effegenera mortís;gladí fcilícet, ignem v" aquam;terraemotü;/ hiatum terraezegritudínes uarías, quibusaceruatim quotidie opplerítumulosfepulchrorü cernímus , Nónnearcus díuíni celerítatem efTeTaf* mut; cümmiferosiftos; dequibus hícuatesloquítur, uídemusad pedes nofiro — autenfe;autfufte;autapoplexía etíam íctos, uel angina íntercepto E e tosoccumbere: Quid detanullo araneolí morfu, aut praefentaneo fcorpij acul? | dícamcQuotherí;Deus bone,lztí(símo uídímus genío coenam uel ufqg ad g id níum produxifTe,cras uero,ad fummü perendie, exhalaffeanímázóincertamo — talíum confilía, Senfus ígitur íserít; Foueam effodítmifer ille: neqy hocfatis, € | ipfam apertam relíquít;Íperans ut ego imprudens ín eam íncidam, V erümloPE díuerfum eueníet: corruet ením ípfeín eam, nunquá íllínc extrahendus. QU | (52 200 » lífideiuir eft, quí uel ex uníus íftiufmodi pfalmi A ' Li 5 out Eos Lin , pías, non errabís; modonon ignores,uafa illaín arcu parata, mala illa effe,qua € 4 " ípfa díuíni fudicij celerit | libídinum flamma íncenfos,torqueri folent, pirítu füffo K. ——— IN PSÁLMVM VIII] COMMENT, À . Conuertetur dolor ei eius defcendet, Ecce affectus iniquitatis quó iniquum pertrahit, En quomodo ín coelum exe puunttemeraríj Studium ením illud fuum,ait;tam anxium(dolorem íduocatua tesfeu,utleoit Felíx, laborem, Quidnon cum dolore aclabore molíturímpíusc) anxíetas inquam illa tam ftudíofía meínterímendií, ín ipfius caputrecidet; nedum quídem ín caputillud fuum perunctum, fed ín ipfum quoqueintellectum, quem hícperemínentía uertícem appellat, € eftac fi diceret: Non folum ením corpoe reaillíus molestuum iudicium fentíet;uerumetíam mens ípfa, atcp intellectus ínz durabítur;obbrutefcet,ín fenfu mGreprobum fua fpote racipitabítur, Ita ením orare poffunthí, quíbus Deí uoluntas adeó perípecta eft, ut níhil íam petere aut . uelintaut pofsintquod.non certó fcíant futurum:atg; ín hoc.ficutín czterís díui nís dífpofitionibus, totiín Deum ipfumtransformati, omnía illa folummodo cuz pruntamant;uolunt;quze ipfe eternalege X uult,& ordínat,Ita ením erít,Egoau cem ab íllorum ínfidijs liberatus, Confitebor diio fecundi iuftitià eius, &pfíallam nomini dai aftifsimi, d Celebrabo;inquít;Drim fecundum íuftitía illam fud; quamefui cultorcab ime P)seorumi moríbus,& fcedítate eripiens; illos tandem;ut meriti fu nt;perdídit,- ulliporró dubíum effe debet,confefstone,quod díuusafferit Hieronymus, no poenítentíam fem; er, fed eratíarum actione Íapenumeroac laudem fieníficare, Vnde íllud; Confefsio & pulchrítudo ín confpectu eíus:znam ornatíísímís moríz bus;uitac pulchrítudineac candore;laudarí Deum couenít, Atcj hícídem efTe, confiterí iua ;& pfallerenomíní Diní altíísími, cenfeo, Quod quídem illud eft; quo ínoratíonedomíníca petimus fanctificarinomen Dei, Hoc aguntílli,qui haud ficte & in fuperficie fed ex anímo credentes, fiducíamG fuam totam in Deo collocantes,quzecungy illíus funt;uerbís,moribus,eeftis ac uit integritate profi tentur:quo mundus ipfe;alíoqui per fe admalum proclíuis)habeat;yundeín nobis benedicere;non maledícere,autoblatrare nomini fancto Dei valeat, Super torcularía, feu ad gibtb. PsALMvYvS ^ DAVID VIII, x» Omine Dominus nofter, quàm admirabile eft nomen tuum Nera inuniuerfaterra, . 127 aaCium £244 "Theophyla&usin commehtarijsfuperToannem cenfet Hebreosfo ^ 2999 Iitoscantare hunc pfalmum tempore antíquze y ín fefto Scenopez giorum menfe Beptembrí,quàd íam conuectís frugibus, fa t uíndemíjs, gra tíashoc pfalmo bonorum omni í jaflerunt eíthíth in 22, usin caput eíus ; & ínuertícem ipfius iniquitas tarífolítum abanímailla, quae tarum ,ín quibus fumma conditoris fapíentía;ac bo eias maxime relucet, obftupefcir. totáqueextra fe pofita exclamat, Domíne yo; vnus nofter quàm admirabife e(t nomen tuum ín uníueríaterra,Hebreilegunt, ne;Diefeu Domine dominator:quareíllud prímádíuínitati Chrifti lefü conz . Venite fecundum humanítatí, coníectamus: & eftac fi díceret, Deusherenofter, : osinterím hoc modo:Dnererumomnium opifex ac feruator, quíDiis,| per fpe h n quanditui cognitione, factus es nofter, uam admirabile eft nométgum:? gnij du àm admírandus estu, Nomen enim Dcieffe eius gloríam famam, co: Umur:-, QU ipfius bonitas,maieftásue cognofcítur, facile nobís perfuaderipa fuum E Staitquídam exHebraorü rabbínis,nomé eíus ípfeeft,& ipfenomen uum, Er nontína infuper babetomnía, utaít Hermes;quoníá unus eft pater ; uel : D 4 | | | | c "' C potiusquodidemafílerítjnome habet nullum;quoníam pater eftomnit, V erum RES A (434 4 j Yl dar grege pis x L -—-— 03 7 7N " " . Lx , atcpadeoffpírítusignem, ignisq; eiufdem celeritate uix à perfectífsímis uitis com^ LOAN, BAPTISTAE FOLENGII cEOE Ur o. » ew rand " " £3 Y * hacalías, Nunc;quantit ad ínftítutü noftrüattínet, dicendi, híc anímáfanctá mie rum ín modum fftuporeafficí,Sadmirarí,quomodo tram fublímís appareat Deus inrebuscondids;quítamlonge;tam latétámue profundeínnotefcitgalte, lon — cé dlate, cíus incoprehenfibilis bonítas cerni 6 &fepafsim uídenda exhibet, Avo qui háceffeíllamin Paulolatítudíne, longitudine, profu ndírate;fublimitaremuó quam utcoprehenderentEphefij,ipfe Hexís genibus Deum orabat;arbitrati funt - | quídam, Caterü ex effectíbus;atq; rerum condítarüt ordíne, & cocinnitu díne,no^ — tionem de Deo cum habeamus, eos ípíos effe&tus partím naturales, partím natu | ram ipfam excederedícímus: fed cum hí, fecundum nature legem;uimgyillamre busab ínítio ingeneratá coelítus procedant, íllí magis adeapertínent,quagratia» — fidei myftería cotinent.In utrílq; tame admirabilis, ac fuper omnía fublimis abo paret Deus,Idcírco dícendum; Dne,Dne,inquam, noftrü omnii, quam merító.— magnifica fama nomínís tuí per unfuerfas terrará regíones eft f parfa: quam fublie 1 mís, d excelfustqpab omnib,quotquothancterrz uaftítate íncolunt, praedicarise . Quoniam eleuata eft magnificentia tua fuper ccelos, m" '. Magnafanefuntargumentatuzemaíeftatísín terra;fed non mínora;quzeapp? rentínccelís, Quod íbí decuszqualís ordo qualís concentus:Quod nos legimus | quoníam;quze,ucl qui;legít Felíx,hoc modo:Quam admírabileeftnomen tuu — in unfuerfaterra,quae dedítconfefsionem tuam fuper coelos: uel, quí eleuaftí [au^ demtuam fuper coelos, Sed unde rurfusadmírabilenomen tuum redditur - Exore ínfantíum & lactentíum perfeci(ti laudem propter inímicos meos;ut deftruas inimicum, & ultorem. | .3 Hictemerítas fummaeffet/huncuerfum fecus interpretarí, quàm fu mmafat pientía interpretata eft tum, quum Iudzris obmurmurantíb. hoc modo fatísfecítt fitamen lapideísanimisunquafatisfieri potuit; Nundjlegiftis, aít, quia ex oreifi fantíum & la&entium perfecifti laudem : Proinde ego quidem uatis excellent. prehenfam,nedum retentam,contemplans,facileadducor,ut credam híc (anc. fimum Dauidís pe&tus,cum coepíffetuelleres illas, quibus potífsím& Dei glor? & maícílas apparet, enarrare, a fpírítusuelocítate ínterceptii, mírabileínfantuP! & la&entitiargumenti ínterpofuiffe: quod quidem ín Tudaorü perfécutíonibUs — in Deífili&, cuius laudesin omnibus fuis pfalmís celebrarenítitur, fore prauídit^ QuídnimirabiledixerímzAnted; enim Deifiliusnoftra huíus míferíae partícep! &&us,omnís iuftitía normáín terrís fabrícaffet, lerímus a fanctís uírís daemone à miferorücorporíb,eíectos, claudosrectis íncefsilfe plantís ;leprofosemtdato - actandem mortuosad.uítam reftítutos, Quoduero puerí, & hi lactentes, ore illo 1 fuo balbutíeti & imperfecto, perfectam feceríntlaudem Deo;quíslegít unqua? T. INónnehocínter míracula; uel ea quídem, tumabantiquís; tum ànoftrís elegaf^ — tiísime decantatd; coe T RES fiqui funt, quíihocín pfalmo allegoríós B diligunt;pulcherrímg admodum funt;acfparfim perczterorumlibrosconíect^ — Ego quidem hunctotumlaborem, míhitantummodo utfatísfacerem, meo ma mo incomodo defumpfi, Scío certe & egoquoquecumillís; eos; quínon ín Us forijs humanz fapíentízeuerbís,utaít Paulus;fed fimplicifsímo modo,crucís di — nítatem ín fuis librís pertractant;paruulos, atqj ínfantes pofTe appellarí, Scíó ru fushumíles;modeftos,patíétes,ínnocuos;& quí nulloalíocíbo pafcí, autuolU" | autcupíunt, nifi ccelefti, lactentes uocarí, Eft infans; fub cuíuslíneua mele .— lac, Eft lactens, quí duo fponfi fugítuberaílla, quzeuínomelíora efi canít (pon | 1n. amatorijs Cantícís, Sed haec, & hufufmodi, ficut fuo loco pofita margari | quaedam funtprecíofifsimae;& quae mírabílem ín modum ribilliciareud nofUb íedecollocata,meumredduntanimum( utalij afficíanturnon quaro ) à guft" » Io, que CTTN OPSALHMYMTYIILCLCONMHMEN T, 23 s i — À. io; quemafferre folent (olídí ín fcripturísfenfus; plane refugum, & nefcio qua forte;arídum, ac feiunum, Proindeut ílla excellentífsíma fint , cedroque digna; meahecítaaccípi uelím,;tangabhomiíneín folítudinefefeínter poenitetíe lamen t macerantegtcy otio íftíafmodí imagínationibusnon prorfus abutente, utnon abutímei ordínísuíros femper concupíuí, IN equeenímarecto intelligentíze Íco« .poaberrare díci debeo, fi extollenda diuínzeuirtutis materíam,non mínusadmie randam elegantia libertatemüe, ac íngentj acrímoníam ín pueris, fuppeditareaf- Imauero,quám ceteraín untuerfo condíta, Num abfq; magna alíquaratíonefa mputem;quoduatum exímíus exemplum puerorü ínter miranda rerum exe empla;quíbusuel ufquead coelos,maíeftas coditorís celebratur;interpofuerit: Si initi eíus tenellz ztatís Cogítas:fi fuuelcognítione, uel máafuetudine: ín iram, acuenía facílítate:fimale prolatZatc; ín falíua natante bal butie;fitatha, fi mamá, filufus,fiíocos,fi fletus tande íllosin rem omne faciles cos fideras,omniacertéamabilia uident, & nefcio quid pra feferentíalaudís diuina: ta;aut felix, ín qua tener ín Ilainfinítàa quibusno nifi neraetate, nos Domínus íntellícere iufferi trazeta 5[quídfitnobísà coeleftipatre fperane dum.Siuos;ín uit,cum mali fitis; hoc eft, bona datadare lijsueftrís, nulla ez; : (ros. uam expectatagratía; quanto maoís nouitpaz ter coeleftís bona dare uobis, Teitur,utíam tandem tiniam;uídetur propheta,cum immeníam Deibonitatem gnamtantolareítoreímitatíone excitare;poftexclamationem fuí maximiftupoz B risteftem;depuerisftatim fubiecíffe ín hunc fenfum: BonítateDeíín mortales o- . mnesplenaadeóeftterra; utad coelos ufcg pertingat; ímo illos fu peret, Hancem itaadmíror, & omnem excedentem íntelléctum iudico; utníhilfupra, Quoctüg; meuerto, paffim ín oculos tante bonítatís argumentaíncurrunt;radijsi fuis mc &mtotam offundunt mentem, Sed quídopusuerbíseuelín fola illa tenella puero tumztateficelacet,fic refplendet,fic eft perfpícua,utex íllora ore, quiadhucfu& .— lludlallareexprimere nequeiit; hoftium Deí maledicentía abund? cófutari pof . Yit,Ex oreigitur paruulorum,non ex fermone, quía infantes funt, fed fuo modo, Utcaeteràáaeuntínanima, quz fuo etíam modo norunt fuum fateri condítorem; maieftas díuínínomínis pradícatur, Opera, ínquitmanut& eíus anniücíatfirmae mentum, cum tamen ore careant atque anímo coelí, : Caeterü non illud omittenz ! dum.quédloco,perfecifti; Felix legit. fundafti uirtute; uelutalíahabetlitera:Ini tium feciftituze uírtutís pradicandze, Síquídem paruulís przedicantíbus llis, de quibus Paulusait: Eftote malítía paruulí, fanctam legem Dei, fitrobur Ípirítus, | snualefcít&yacin audítorum animis ínítíum uírtutís uim fumit: quoquídem ad« aucto;uelutít alímentis quíbufda fpírítalibus alíto,ad perfectifsimü uiítz ftatum ttranfitus,Inímícum uero, & ultorem;quos deftruendos dícit.aíunt quidam ef; feTudzos, quiímpudentífsíme, non íam difsíimulato marte, Dei filío infenfifue, runtínterrís: quitamen GCultores appellari queuntob íd,quód inturías Chrifto illatas, propterea quód à Deonon effet quifabbatumnon feruaret, íuftas arque in legeprzceptas affirmarent:& fic Dei cotumelías ulcifcebantu r,ultores,fi Deo place;zelantifsimí, V erüm cum alía fitliterà Hebraeis, uidet alius pratendi fene üs:utís ultor fit, quífeuelíitcontra Deum ulcifci, quare ficreddit paraphraftes; Vtdeftruas, feu fubuertas ínímícum, & eum quí ueluti uíndicem fe oppofuerag i.Ouasueró íniurías ulcífcí uelítnefcio: nififorte ímprobo proíníuría fit, fe fa- mhomíne ratione pradítum:accepíffelegem, quafecundum rationem uiuec , YeOporteas. ay demum ínnumera Deí beneficíain humanum genus quotidíein oculis habete, hoc certe Ício;prauifsimum queng, & qui íam ín peccatis obdus p feu fufpicio coclos:dicít;tuos, INeque hoc fatís,addít praeterea;opera dígitorti qo " -LDOAN, BÁPTISTAE FOLENGITI | AJ C ruít.nolleeffe Deum;utlicehtíus peccare poffet, Quaremaxímaffeiniuriaaffecid 1 putat,cum fitlex,& Deus, | | bue í -Quoníam uídebo ccclos tuos,opera digítoru tuorum,Iunam & fte» las,qua tu fundafti. | i In prophetís ením parum referredíctit, per unum tempus,an eralíud legas d Príus dixit, Eleuata eft, perfecífti laude, modo ucro,uídebo.Ete perínde;acle : gas, V ideo, feu uídí, Etuidet caufam ponere propheta, cur tantopere Deí ínho — mines Bonitatémíretur:ex cotemplatione fcilicetrerum condítard, cumomnis tumillarüm maxíme,quz ín ccelís tanto ornatu confpíciuntur,quod quidem a? me illiprefertím euenire neceffe eft; cuíus ftudium;acuoluntas;fractisinterdum corporeis iftísmembrorürepagulís, per ampla díuíinará fedíum theatra fpatían^ tür, Verüm cum Deustamnobilísopificij autor fit, tanqua ímmenfi operísart — fex, atqueidem quemadmodü initíum,ita & fínís, nequítanima fatís mirariquU! — idaccidat,quód cum tantus fit, adeo fefe detjcíat, uthomínis ferme nihili, tam be fione, tamue paterne curam habeat, fíc illum euehat, fic extollat;fic perorne& Vndefübdi, ' iion 2288» : - Quid efthomo, quod memor es eiuszaut filius hominis quía repu :: Atquicandidíorhic áàparaphrafte poníturfenfus;qu ám químultum à me de | beatilluftrari. A itenim: Quotíes uídeo coclos tuos;opera digitorum tuor, lun^ & xelíquasflellas;quas elegantífsímo ordíne ín illis collocaftituncficapud mec? — ito:Deusbone,quíd eftmiferabilíshomuncio, uttu illíusratíonem habeas 2Uf.— À dacnepos,uttu inuífete illum atitamicitià contraherecum íllo dígnum duc2* feciftiillum tantum non deum; Attu uide quomodo finguli fertapicesín propht ta.fingulasexfeflammas eíaculentur, INon cótentus enim dixíffe,quoties uideo — xum,Nequehísrurfum moratus;cum fubieciffer ftellas;fubíntulit,que tufunc? fti, Plumbeam prorfusanímá illam effearbitror,quehuíufmodiaffe&tuü telís no transfodítur, Ad hac;opera dígítorum tuorum dícít,propteruaría fpirítus don^ tanquánodos quofdam ín digitis : namín fcrípturís, Dei digitus eft ípfefpiritus. fanctus,propterea,quod quemadmodá dípítus eiuíde eft fubftantíae cum man": atqueadeó cumreliquo corpore: ítafpirítus, eiufdem eft cum patre; & filio, fü. ftantiejac nature; ídemd Deus, Aut;quod uídetur fentire Eu tymíus,ut magis rabilis appareatconditor, quítalia; actam ímmenfa corpora, tantiílla diuinz fuz potentie parte fit fabrícatus, Porro quód lune;ftellarumüe mentione faciat, omil P fo fole;cauideturratio:quod quo tempore confpícítur luna cum ftellís, is non ux deatur:quocírcacum hzc fufpícere fecanit,ap ofite defoletacuít, Non defunt — tíamquícenfeant, lunzehaudquaquá fierí pofle mentionem abfcpfolís íntellig? — tíaquíppequeab hoc haudaliunde habet;undeluceatznam abíq;folísradío. — pusea eft íners, tardum, tetrum,obfcurum, Inalío quoq; pfalmo, omifsís ftelll? atqueípfaluna;tantimodo folís meminít, T'u fabricatus es.aít, aurora, & folem - Coeliígitur,fol,luna;aftra,omnísi firmamentíornatusrelíquus,;ab ipfo fummo rerum opíficefundatafunt, hoceft, adeo ín prímogenio fuo ordine ftabilita funt | utdímouerimínimeualeant efedefibí En pta, Senfus ergoiserít. lurco peíco,demíror&tuam íimmenfam erga nos;o Deus,bonitatem,quaficterra e ferta;utfupra caelos etíam,magís quam dicí pofsít;euadat. Etfi enim ínfani íi.25 — temerarij,tantam tuam excellentíaautígnorant omníno, aut cognítam demo E conantur:puerítamen,& hi lactentes,& fcíunt,X praedicant, Quod fiuel parum oculos attollo,fí coelü fufpícío, óquam íngens decus tuü ín íllo ref, piendetzibi (on ibiluna;ibi fydera;ibíornatus ínfinítus. Quíshecanimo pertractás nó extra ca míratione rapíat? Tu tantus,tam ímmentu,stami immcefi artíficij opifex cad. [ ualQU" IN PSALMUVHOVIIL-COMMENT, 24 A ualculiiquodhomo eft; planéqueuitrei,& nihili, cam geríscuram,ut nihil ferme aliud cogítaffe uidearísquám utmoríbundahanccarnís molem, fexcentistp mís ferjsobnoxíam exaltares? Tantum non fecíítí eum Deum,Quid: | inuifti eum paulomínus ab angelis, E. Siquídem folo corpufculi onere;moríendic necefsítate;ipfis beatísfpírítibus; quídi uocantur, quía díuínus íllís afpectus pleníus, quàm caeterís creaturis Cos munícatur,mínor eft homo,Eo excepto, no uídeo cur homo non dící debeatma fÍorangelis, fímulatcg Dei filiusad patrís dexteram, humanam collocauít natue ram:adeó quód filíus Dei ídem fit, qui &filíushomínís, VIteríus, nónneclamat Apoflolu s,quod funtomnes admíníftratorí Ípírítus,ín mínifterià mií(Ti propter electos? Miaior'ne eft ille qui míniftrat, an ís cuí impendítur míniftería « quíalijs obfequítur;an cuí obíequíü praftatur'Atqueob id forfan probabilior uifa eftalís quibuslítera qualeeunt,Minuiftíeum aulífpera Deo, Sed hzc magís deDeifiz lio,quí obcarnis adianpes naturam ínferíor eft patre, dící arbítror, quàm deullo io homíne, Nec illud interím fatis intellectu facile effeopínor, quo dícat ipfum eífilium etíam angelís,onedum Deo,propter moríbundz carnís ínfirmitatem, mínorem: cumlego Díonyfiumafferentem, Chriftiutihominz etíam íummos angelos pureare, illuminare, acperficere, Nequeilludobftarecredo quod Pauz lusfcribít:Eum uero, inquít,quem modíco,quámangelí;mínoratü efle uídímus JIESVM Chríftum;propter paísíonem mortís;eloría & honore coronatum. Sí quídemafferüthic legi debere;modico quàm Deus : uemadmodá íbí,IViínuifti «um paulífper à Deo,Seddeijs alij. Nos quí inhocpfalmo uolumus natura hue manz dienítatem extollere,neab ínftítuto noftro recedamus, Atqueín prímís il^ ludfuperíus dictum non omittendum,quíd efthomo:ín hebrzronon tantum ho minem ipfum,quantum zrumnofam, ac fordídam eiusnatiuitatis conditíone fi B gnifícari, Quocirca falu ator,quo noftram omnem hu milítatem,mif eríamG,folo peccato exclufo,fefe fubijffe teftaretur. filia hominís;hoceft;mortalem,zrumnos fum;abíectum,atqueunum cuulgoacínfima plebefelibenter appellabat,eum j titulum fibiproprium fecit, Ex quo, uoluntquídam diftín&ione illam, quanos aliquifiliosrectéhomínum nuncupandos afferunt, Chriftum ucró ilium homía nís,prorfusrepudíandam, cumín Ícrípturís maxíme antiquis pafsím fituídere,fz li homínís quelibethomine dicí;ut illud; exempli caufa;Quid efthomo quódín notuifti ei, aut filius homínis,quía reputas eti? V el illud exhebraeo: Nolite cofide rcín príncipib, ín filio homínís,ín quo no eftfalus, Hís Ítaggmedullitus introfpez Ciis, illud Cogitatu íucitdifsimiü exorít, quomodo gratia, homínís dignítatí annea xafuít;cü Chriftus per omníanobis fimilís fieri uoluit,abfc peccato, utaít Paul, Gloría & honore corona(ti eum Domine, & conftituifti eum fuper Operamanuumtuarum, . - | | O míram prophetarii conuententi, Nónne tibraidetur Dauidem hic iftud Vofis replicafferFaciamus;ínquít hominem ad imagínem & fimilitudínem no« (4; utpraefit pifcibus marís,& uolatilib,coelí,& befirs,uníuerfze&pterre,omní Xeptili quod mouetur fuper terram, Quz ergoalíatam excellens gloriazQuis ho -arceum illo conferendus quo adímacine, iblicadinen fuí conditorís factus D. lomo? Cui unquam alij exrebus conditis tam amplum ímperium concefsít , cusjutei diceretur, R eplete terra; & fubijcíteeam, & domínamini pifcibus mas »uohitilibusa; corti &Cuntuerfis inimantibus qua mouentur fuperterram? -.mnía fubíecifti, i Dauid, fub pedibus cíus, oucs, & boues, & uni | A pecora unb uto u o E Paulus Ícribens ad Hebraos,de Chrifto Deífilio hunclocü interpre: nulia uidem ínterpretatioadeó uera eft, fpírítuigy prophetico germana,ut lamfs litadmitti, Sedínhoctamen rurfum míhi excellentia conditioa LI $t CYOAN. SAPTISTAE FOLENGIY'' conceffatyilliusdono, & beneficio. Quapropter quícquíd dehomínis dígnit4* lex facra enarrat, Chrifto prímum utí capítí,inftauratorítp noftro competit, acdt coiüreomniintelligi oportet, Cuístamen dígnítatis,tanto unu Íquifcg copíofis fitparticeps, quanto fpírítu íllo díuíno, quo medíatore dij appellamur; largi fuerit donatus, Sed heu nos miíferos,qui magna ex parte excellentífsimü illud n teflatismunus,dum ipfi coditori fubditi effenolumus,amífimus, V erüm adn tam uíuunt cocleftem quibus etiam ipfibeati coclites, & feraiunt,& mínillt) Cxterumoues,ín hocloco,funtmínorum pecudum greges: bouesuero maio tura & artefuo ímperío no fubijcíat;utilitatemueexeís non capíat, Atquí;ut [| r p |i -' EB xerit,fubrjcíuntur,& parent, Nec profecto ab ullaalía eft caufa, quod tamcre pturís ponítur, Przterea cum marís pifces omnís generis fubiectos effe homi cetacuaga;frígeremens coeperítmox uclín calcefaltem;recalefcat fpírítus, IN PSAUMVM IX, COMMENT. 28 A res deberet,qui dí itatealíqua fublimiáprínci efuo donati, níhil príus haberit, nueces du cignítatealiqua ACH | quam utcarnífices fitorum ctuíum appareant, Sed ognofcetur Domínus iudicia facies: ín operibus manuum fuarum, comprehenfus eft peccator, E" : . Apertifsimum admodum indicium illud effunde coenofci Deus queat, zequí tatís acíuftítiaéamás effe, cum prauos ípfos fefe fuo il logladío,quoalij interitum concinnauerant.íueulare finit. Cognoícet igitur Dominus, ne ucreamint, cum pauperes;cum afflictos, cum deftítutos,ac contemptos, cceperítín iudicio libera Fe:quemalioqui duri homínes cognofcererenuunt: Aegyptijsnimirum perfimí les,quí;nifiab aquís comprehenfi, pedema perfequendiís [udzeís referre conteme píerunt; Hienim fuoconatu fruftr ati;una cum fuísillís curribus atqyequís obrue tí fluctibus ínteríere: uorum cadauera;ad zternam perlittusmarís, utín Éxodilibrol uítauíuítur;quístamnefaríuseft, i uelít cilsimís quoc ingenijsuix deprehendípoteft quís malus fit, |. Couertant peccatores in infernütomnes oétes qua oblíuifcunt Deu, -— Epiphonemaeft;adomnía fuperíora fpe&ans;ab tà exortum. Abeanttínquít;peccatores.faceffantq; fuo maxímo exítío, ad Ínferos, utí olim Datan & Abiron,rebelles Iegislatoríabiere, Abeant & unà cumillis gene tesuníuerfz;quibus curznoneft Deus, quae nulla tenentur religione, Indigni ^ ením funtuita, quiuítzautorenon cognofcunt, Totus, fateor, cohorrefco; dum heccomentor,Quám míhí uerendum eít;n tam beneficum Drim oblíuifcu quéadmodtuna eft uoluntatis lumípía;uel quod ipfumattínet, recordet, ficü IsDeus eft. Alioquiin díuerfis phantafmatís,atq; ap tesoccupate.febeomíffo Deo.ad turpíamem da,& amada etía & Quidí utpottusimpíetatis,& ín Dei utudí | : xquod Deusno fit?num meo in pectoreuni fimul efe queunt Deus & mundusenum faftus, & humilitasznum puritas, X libídoenum mor emadmodum animam undíqua quefelícem reddunt;itahac bonum omne,uel ín prímis Dei cognitionem,longe àcordepropellunt: undemiferabilis quadam exorítur ín memoria ftupiditas, in uoluntate peruerfítas,atg; ín intellectu tardítas,& hebetudo:quíbus fimul cacur- rentibus,acínanímz perniciem confpirantibus,ea facile una ex íllís fit,quze;utaíg Uates;obliuifcuntur Deum, Síc igitur ills eueniet, Honiam non ín finem oblíuío erit pauperis ; patíentía pauperum non peribit ín finem, . Ad pus ením patítur íuftus, fed in eternum non deferitur ( ficin finem fi- Qrificaímo in memoríazeterna erít fuftus, Patientía pau perum, Hebreí habertt, fpes manfuetorünon interíbítin zeternii,lícet aliquandouideatur o, quantü beníenifsimus Deus fauete vec mileris Ge alíquado.ad corumilachrymas coni- Aaeetfent(ane ne] fero, nullam in terrís fperandáeffe beatitudine: illudj folum, E elfa : arcum, & diligendum, quo abfente,ílla quoq; quz uidentur mundo exe Es dicia; fummze defpectionis plenafint; & miferize, O (i hemíftichi; huíus 4 fol IOAN, BAPTISTAE FOLENGTII C ueibaliterisaureis infculpi anímo illorum ,quinimium mulíebriter mubdimo- - lcftías tolerant:quíd tolerantdícotintuentur potíus,concederetur: PA TIE NT I pauperum non peribítín finem, Lena iuh Baca dà, SÉ " MP ouequs DIVISIO, [ Xurec Dominenon confortetur homo. - | Iam Dauid, fimulatq; uíctorías per Dei miiferícordíam partas commemo rauitín fuperiori parte huíus pfalmí;ídeg totum díuínzeretulitacceptü prouíden* . tíz:oratmodo,ut eaetíam ratione cuncto fuo populo adeffeuelitonneímprobicrt^ — flaserigentesfupramodum ínfolefcant, Aitígítur: ExurgeDomíne, quí dorm! reuíderís,cum non fersopem:ueni ín auxíltum noftri, INon, quafo, confortetur homo, Hecdi&io;homo,cum neglectu eft pronücíanda, & cum flomacho:que'! díceret,homuncio Facilis uítrotpfagilior ne ínualefcat, non przeualeat, ubi tu €$ íudex;acfautortuebutalíahabet lítera,no temere agat, V ídetur híc míhíuates bre uíbusquorundam leuitatem,naturamqQ paululum; fas eft; audacíore, uoluílie exprímere, Hienímaliquando cum czterísomnibus fint & doctrína & moríbUs intera diri tamen ad omnia, quz tractanda funt,fiuehumana, fiue diuina? — (nt, fuum ingerereiudícíum, nedicam temerítate, Sed quía íduítijgenusimme dicabile fermeuífum eft humanís rationibus, oratuates, utádíuína manu refcífi — datur;neín futurum,quodaít Felíx,corroboretur, d | - Judícentur gentes ín confpectu tuo. | | ; Otertíficamimprecationem, Gens;ínquit,fcelerata hachacinquam,que? — ram mundouult, etíam cum manífeftifsíma legís íniuría, pro lege ftareuíderi,46 — iudicare:reprímatur, oro,abs te,arguaturGp, ac tandem eíus caufaín cofpectu tU? , uentiletur,tudícetürue,quifallínon potes, | | 4 D . Confiítue Dominelegislatorem fuper eos,utfciant gentes quonía homínes funt. | - Hoc eft, da illisaliquem, quí fuam illam arrogantiam reprimat, V el, ut reddi — Feliz: Pone Domine iugum ipfis, Potentes fefaciunt, feda Deo uel leuífsímac - ftigationevifitati; cernunt fenihilaliud effejquám homínes, Díuus Hieronym? ] legítterrorem ubi nos legímuslatorem ; quafi uates Deum oret, uttyrannís; D E fannorum( fatellitibus,acmagiftratibus, terrorem per figna,& portenta ímumi tat)netam ímmaniter ín Chríftí pauperesdefzuíant;fed cum cernunt obhorr& da illa prodigia effe certam quandam prouidentia, & uírtutem plufquam hum? | nam,cui omníaobtemperare, uelint nolint, oporteat, ab íncoepto refiliant, co. — tentes fe effe homínes,& nihil aliud praeterea, Huic fententia nofteradharensP, — raphraftes,fic reddít:Incute Domíneterrorem íllís, & oftendegentesillas imp^ | fibi, utfentíant homínes e(Iefe mírís modis míferabiles zuel, utalius habet ínf&, pres, utcognofcantfeeffe quíd mortale, caducum, zrumnofum, nilpoftea. Oz, - ením defefícfentit, quomodo ín fuz natura confortestam crudelís erit etam" B" rus;,tam ímmanís,utipfos ueluti belluas quafdam excru ciet, & ínterímat: fc uei? E ut Deum haberi efllagítetz V erüm ín renoftramagnopereforet,finunquá (P$ à quamànobis níl nifi arrogantía,faftus.tumor,accum uperbíaíunctusn fec - fperaripoteft)noftrís ceruícibus concuffor alíquís, durus&moniítor defit fiut | cyránusíseffer, fiuelexalíqua íníqua; fiuemorbus fxuior aliquis, fiuealíqu? & extrema calamítas: ut uel hoc modo edoctíadmoneremur, nos homínes elle i eft,miferos,calamitofos,bullam;umbram,ímó umbrz fomníum, Hic ínter p? tur (clah, Quámueroapte, fcíunthí, quí ob contínuam propría mifería confi" rationem,feipfos,tanquam ferasalíquasíndomítas,& tíment,& fugiunt, Vtquid Dominerecefsiftilongé? j Querelis pafsím fcatet híc pfalmus anímse, díuínzeprouidentíae imperi | Tesreceffus inueftígare conantís; fed fruftra, Quis ením profundifsimü iudici p it Pfalmus x. fe- cundum Heb. Nye mE moon IMP —— iin. DYNDCESAGqoacy gs X.COCOMMENT,.: 29 ipelao ase ual psedl/Cur impiiprofierattiraeEGiis Quis : Tobuftuse Dese PUtans miram uftum nullo modo malum god . queatauerterelatirg.Ty Y » "cum uero íuflifsimi, atq; adeo ipfam fuftítam, | - Ríapofsít; tolerare bono; afceleratifsimis quibufc; opprimi, quafi& non uidere, ' quehícapanturmg aliquando nütabundus exclamet, Vt quid Die recefsift; lon fectó Deus afflictis 4 promptos,deífcére, Qui fitigítur;uttandíu [inatbonos4: malis diuexari? Abeftce: f. í proculafuispofítirelictorg nalla dum finicD PEE MS, min: hera, tempus fcilícerad. ferendasafflíctis (u ppetias ídoneum, ipfe Deusnouit :Dós enim ad tam altaíudia. cia perícrutanda prorfus hebetes fms, -Hifbibsrsd: BEIM E quum fuperbitimpíus;incendirur ais bibs: B. Turgeícitimpíus;ac(uperbía ínfanm- coms emi poo HP HARE Pr s DQUS Derpetranttir? Nrotfics ígníseenus: ;neillius quí em;quemex betonte ipfozrdeitiderígariaigng cii | Gon Vade Alialitera fic haber: pra tbía fua 'mprobuszafllíe: "etum, Vr exc ane Paraphraftes;Summaarroe zi pius erfequítur píur;: Nedjhocrüi cim dsfüosín hocimundo Deusfofei crucis amplexia uidearrogantíümexíum,....— bsrurnigmo Pty ttm $73 12141353 12 € | (ced etim Hcendanibié d tias emn cer ; €osnullo modo poffe refipífeere, Quid hocíudicio calamítofiuse: —euetámho tendum; uélínípfis inferor&fedibus;a Gpuifum eft, quàmimpig MOmneintuertsnillencfon o t operum maculís con purcatü;noll iore im fierízquifsimo Dei indicis n. die u vi acta quaexcogitauerunr;qua quidem renilí ideo. d quitura eo, quía fponte fua ———— IeniRUs qua Rub Omnes ade prouocar blondes, Ínuítat; 1). IOAN.RBKEAPTIST AB £.OLENGIIX | e relucians,haudaliunde;fed Àfeipfo;atqjd uoluntaríjs; proprijsp confilijsin pra* cepsagitur, Eft rurfus alialitera:Coadíuuantur,inquít;in confiljsquee cogitante INeg;hocrarum ínter nos.Nónnequotidíecernímus omníafere;quarad luxum» qua impíaad uota perdítorá homínumfacíunt; abunde;a quofato nefcío,fup* peditarízQuis íam ditíor inter cíuestquís agríshonoríbus;donis, facultatibus,li^- berís,tam potenscHaecenim omniaimpium homine adiuuantad maíoremignO - eantíamtum Deí;tumfui:quo fanémorbo nefcío anfitalíus tam letalis, .. D Quoniam laudatur peccatorin defideríjs animaefuce, sU) 2 ./ cHácmonet Eutymíus, quoniam feu quia, díctiones,apud Hebreosno femper cat famreddere, fed aliquando aduerbíum effe confirmandi :interdum etiam, fu: i1 afumidiomatis;fuperfluas effe fed folummodo pofitas effe ornatus caufa, Sen 2 igitur: Adeo ením praualuit error,acuítium huíiufcemodí,utnon folu mno inue níatur qui peccatorem à uía illa fua nefandaauertat, fed neqj defint qui laudibus eum extollant, piper hísprafertím, que effrenailli líbído fu ggeritor qu ] infinita cócupifcentíarü flamma proponit, erümlongealíium fenfum elfe ole. dithebrzalitera;quefichabet: 1$5 am laudatímpius dedefiderío anime fug, Cui fenfum íta reddít paraphráftes: Placetenim impius ípfe fibi, & facit quícquidil ulantía animifuggerit, Nec hocfatis :fiquidem;utalíusinquirinterpres, (m^ probus laudatfuos coplíces,ob eaque ipfefpurcífsímis defiderijsaffectat aním o eadem enim & ipfifectant ; Chaldausueró fic : Quareiactatur impíus fuper co" cupifcentiaanimze fuget V ide quantttuarientínterdum interpretatones;ac xque deludentínterpretes;in hís maxíme;qu« examphibola breuitate fiuntmutila, Etíniquus benedicitur, ERE Ed HERE | Felix; Étíníquus benedicitblafphemanti Drim, Quid hacim ietategraui . quidíceleftíus: Adtam enim olidamrerum fecemperuentum eft; utnon defit p utaitparaphraftes; quíadulentur iniquo tammanifefte blafphemo ín Domínf* Mleris igitur propheta eft; improbosacfcelerofos illos, in hoc uerfu defcriber? qui & (cipfos;etalios;peruerfitatis nomínie;cumaperta Deicotumelia;acblafpl mía,laudarefoliti funt.INedum quidem hoc, fed abalijs etíam coplurimis lauc"". tur,ac;fi Deo placet; ad. coelum ufq eextolluntur;adeó prapoftere uíuitur,ue fancuítaqueiam omni facínorofzeaudaciobnoxía fit, Quíd íam;oro,adoleft tesnaturafimplicesadtemerarios illosaliení thori congreffus,ad furta;ad ho í diaconiecít, nifi genus iftuc nefandorumhominum; quícum bonafua omnia ganeís gecoxtrinsdo ulusis rue EU confenuerint; corruptores t49 puerorá efliciunrur, Gcillor maxíme;quí facultatis patríze profufiores uident". Sedquemadmodumthíi intercíues;cum nonullisalijsuítíorum monftrís, tot / tuzsisiunculaceartistg mé etie illiberales;& fimilia : tanullomodo" rerum facrarumadmini ationeferridebentjne,quod aiunt,adíngeniumlu DUM Malusením fuarumrerum cuftos bonushaudquadjaliorum effe poterit, sExacerbauit Dominum peccator, fecundum multitudinem iral, oS ") non: ueret, L inp Tg. I 2 2H nius leer Gbotrtt: erum ; . Fa dium hícminimétolerandurmateyarrogantiam illorum, quosfuprà p tores,& iniquosappellauit,uultuatesoftedere,Irrítantigitur illi Dominum; — (uum exitium prouocant, cogunt&p;utfic dícam, fuailla in malis pertinaci: T ením eíus generísmaculiscofperfus eft; raróad fynceríorem uitzftatumfeta, fert, fed potíus, fecundum multitudinemirzfuz non quaret,uel, ut díuus ínfC Rein altitudinem furoris fuí non requíret: ius" enfuserit; Secundum quod profunditas írz fuz;atque fuperbize eum excimulat ; non curabitde Deo: confiliatantum propríarequíret, fequeturt&p, non Del? — fubíungituates: INOeft Deus incofpectu eius, V ide quó nostrahít mens impe, | ba;coripadíniquitatem uegeióon, V eric fiuelletquis uerbum éuerbo - Md | v E / "d 1 D ! N.p.$.A LNMV MX, C64 ME FERT ^ ficeffet uertenda:Improbus pre fiblim ttotenafi füí nonrequíret:utnafumfube 5 imem ferre, fuperbíz indicium eflenon ígnores, Hi quídem nunquárequirüt, id eft nil penfi habent, nemíne metuunt: nundj ínquírunt, líceatnec ne;quod dz guhtán déceat an fitutilejaan honeftiá, autmínus:fed in omnib, fuo arbitrio,líbíz inejac ferar more;imperuferun£, Ez quaquídéimpudetíaíllud emanat,quód 30 Non eft Deus in confpecueius, ^ | V ebutDíuus legit Hieron, Nó Deus inomnibus cogítatíonib, fuís.hoc eft, id funtomnes eius cogitationes, id caput omníg illi eft confiliorum, quód non fit. eus, Parumaliter Felix: INo eft Deus omnes cogitationes eius, íd eft, quicquíd cogíta;no eft Deu s:fedeloría fed ambi tío,fed &fta sfed ficta relíoío, pecunía,fu . rotjira/fcortatio:fibi em perfuaderenitit, uod;quí hzcpuníat,nó fit Deus, Atgj oceftquodalío ín pfalmo dicit; Dixítín Ipiensín corde fuo;non eftDeus, Qua quideperfuafione quiínfectífuntynihilnon turpitudínís molírí audent, Quare; cum Deus finitre . Atq; híncillud effe arbitror, quod Dominusait: Mí(ereamur ím : (9 Domine;nollem mifericordiam, Senfus ergo: Quícquid ením ínftítuíituir íms. probus, profpereei fuccedit, Cupit illequícquid libuerit;nec í pitis;ita utiudicium, fententiaue Deiab €o prorfus iui dum eíus merítano iudicat. V ndealía eftlitera ey hebreo;hoc modo: Iudicía tUa, O excelfe,ab illofublata funt. quod nofter inter | B .- Auferunt iudicia tua 4 acie eius, omníu ínímicorü fuori dominabiz, - Alíquantolucídius habet hebrzus: Alteáconfpectu illiusíudíciatua, hoceft, arduaíllí ua eruntíudicía;quaemínimé apprehendere poreri; Tile eni modisos mnibusomnithora;acloco,noceredar Sor | operam:quídueróo defeftatuas, nora | prorfus, Quare turgídiorfactus;atg; efferatior,cofidir fe; uelfolo flatu,fuos poffe . Tiernereaduerfarios Idcirco Hebreis eft; Omnesínímícos fuos flatu profternet; | Querituruates, à egoquídem cum ipfo;tantum potentíze, ac fu cfle daríim- probis;utuelfolofpírítu,itantim moti grandius fpírare cceperint.obuios quofs quefibíi hoftes fternerefefepoffeputent, olentením qui eiufmodi funt, dum eís. omnía pro anímí fententia eueníunt, fortís fuze miferríme, ac condítionis oblítí; « c apuin moda tumere,S immane ne(zío quod.fpirare,prafertím cum íracon- citi; & fuperos & inferos in aciem prouocant, Hiíncéilla tante fecuritatís perfuae fiooríginem habet, de quauatesinfequentiuerfufic: —— cw sn Dixitemin corde fuo,n6 mouebor àgfiatione ín griatione,fine malo; Hoceft quod dícereuult: Cogitauít,firmauít aliud ibiperfuaderí uoluit, Non mouebor:uel;ut legítfelíx, N o elaborágenera«. üonei seneratione:hoc eft; permulta fecula non nutbo, níhil& accídetincom tod . Sinemalo, przcifalocutio;fedtumoz 8e ero tutdícas, finemalo ufuam, autero, Ad o Amnementis ínfania devenire potefthomoalíquísut hac dícat: Scilícet par iut quz Deo tantimoqo coueniunt, fibi arroget, Perfuafum ne habetAda fiz -S'oneifsimo (oi. euí&urum tempore, in uíta hac tamlabilí,nec incómodí quíce du dacc "Pturum:femper felíx ero "fínemaloufuam: Quid, quaro, idalíud effe m (OD, quàm quod olím ftultifztmus illeangelus dixit? Similis, aít, ero altiísie * ;Quidillug r "um, quo perfuafi prímiparentes, comederütuuam illam acer tís;ait fepe s guftq, quicquídíamuiuuntpofterí;torum etiamni coaceícitc Eris £u TRIpens cuc ge YI 212) H381IUÍS 30 C117 d SUILIHZ. 4 a ! IOÁÀN, BAPTISTAE FOLENGII | C.. Cuius maledíctioneos pleni eft; & amarítudíne;S dolo: fublingua eiuslabor,& dolor. | "—— . Defctipta fuperius improborumfelícitate (uteostam digno honeftem uoc bulo)jtranfitprophetaad uías illorum nocendi,opprimendid ínnocuos, manilt^- ftandas, & dícit, quod omnía quzeloquítur uír ímprobus,execrabilía funt, &dié naodío, cum omnibus maledicat, obtre&tet, fpernat omnes, acuituperet. ed hícoccultiorís nefcío quid intelligentízcuídetur ínnuerelítera, qua e Hebrais: | Improbus,aiunt, ím pletos fuum períurío, nec abreafferuntuerbü,implet, po. tum,cum ís mos, &€ confuerudoiilís fit, quíiDeo € homínibusinfenfi funt, quod ; non tantum deíerare contenti funt, nifi pleno ore, multadp obteftattonepra feie. rantfefeexanímo,& uere deíerare, Simulachrü hoc impíctatis,forenfibus in cof tentioníbus claríus,quamalío in loco cerní poteft, Porro pro maledíctione, quic quíd uulgo docetur, quodaut harefím fapíat,autturpem uítam,íntelliguntqu/- dam:quemadmodí paftorís benedíctionem,doctríne, acuítzfanctítate prete — - derearbitrantur:alíoquíubi ín paftorefcientia &c fanctítaslocum no habent; | eum paftorem ueríus dícam, quàm opilíonem, non uídeo, Quód fi tamen ho fum alterutrum, quz noftra eft debilitas, tantummodo eft expetendum; ma o üt fanctitatem uitz, Sat enim doctus Re mi eft, Amarítudíne, hoc eftt ait Eutymius. iracundía:cum non nififumma exagítatus iracundia loqui pote Hebrzi habent,fraude:quod quídem bene conuenít cum dolo: quanqua pro do To.alíalítera habeat; auaritia, Vtrung; enim perditorum homint& confuetudil! belií(síme quadrat,qutomnía & fupera & infera, arrogantifsimecofunderefo 1 funt.Seddeauarítíapoftea, Sublinguacíuslabor & dolor, Num tibi uidet Dl* uates dícere;ac eiufmodi uerborti congeríe atteftarí, íllíus generis homines, cult D óusfuasadtionesatqy íntimosanimi motusomnes,mendacijs.dolis.fallaefjs. uU iuri]scg comifcere? Quid laborem, doloremd cótínuü ín tam maleaffe&tís ped y ribusmemorem,cum íníquusnihilnon mo eftum,& quodpríus ín e;in alijs ftca.laborem,doloremüeparíat loqui pofsitcHebrei habent;Sub lingua eius? leftía;& prauitas.feu íniuríaznam quícquid lingua eius profert,infuría eftacp jd uítas, Verüm poftquam linguze tam praefentanetuirus per feadmodum ex el eft.utmeritó ferpentibus illis copararí queat; qui ín fitículofis Aphrícelitcori pi .enutriuntur,quig-utfcribit Plíníus;folofibilo czterosferpentes fugant;frü 6 hnecconta&osnecant, afflatos uero exurunt;tamen adhucilli animi ad exec líora;ac magís deteftandapromouent;Nam, | qu ' Sedetíninfidijscum diuitibus;ín occultís,utinterficiat inno cente Eccealiud peruerficordísindicium, Iniquori enim uitam comparat prop. ta.tum leoni ín fpecu alíquo latítati, pradamq expectantí:tum latroní, quíin d fertis locis;aucfaltibus uit degens; clàm habitat, filettp, ut pretereuntes adorti" Verümcumdíuitum fiatmentio;feu;uteftín hebr, Sedet ínfidíans in accipi turalíud genuslatrontim,abillo, quod clàám degít ín nemorofis locís, expri, uoluíffe: corum fcilícetquíin ipfisaulis,atrijsqp principalibus reipublicae po. " losdeprzdantur, Etficerítfenfus: Cumalij ín defertis,acfolitudínibus 2 aic tur, latrocinenturüe:hi domí,acínurbibus: illi hofpites;íftí ciues expolí ap P flísinterdum píctatem aliquam prodíjffe;& uídimus, & experti fumus? ifto neumbramquídem ; adeo fuorum cíuíum fanguínem, peculíum, fortuna? » tam tandem expetunt, Ad hec;quíscrudelíor unquá uifus eft, autlatro, autpi - doautpírata quoque,quàm ís,quiufurís, nefandifsimísg uerfurís, acdep^^ A - tionibus,integras refpublícas exhaurit?Quid putasalíud fibi uoluiffe iere " | ' €umaíte À mínímoufquead maíor&omnes auarítieftudent. A propherauldf d facerdotem cuncti faciunt dolum. Hi funt ígitur, qui fedentinfidíantes ínaU. inaulísjin ipfis intímis yifceribus cíuitatü (ne dicam modo deillis, quí qu wi | uou" — IN PSALMYM IY, COMMENT: 31 À uoluer irittes Undíg; uenantur, atquéemunt, ut poftea quanto líbuerit precio dés 2 s icenDutinterficiantínmocentem erg alieno obftríctum; atqueeum quídem, cutus;nullo fuo uitio resti decoxít, | | .. NXdilí eius in pauperem refpiciunit; . | ; ^Miduam, perpetuamip ínfidíatorís narrat attentionem uates; quí cum pere tranfeuntem aliquem uíderít, fumma dílícentía, uelirreuerberatís oculís, obfers uat)quomodo eum comprehendat :fürpta nímírum fimtlítudine alatroníbus, aud multumhífce à noftrís domeftí : cumbunt,quomodo míferorit calamítatibusres fuas accumulent.Et quod híclee Simus,;pauperé, nomen magís míferabile exprímtüt Febreí, Eadeem diciio.ope preffum, uirib, exuta, confractumáüefignificat; utferé femper eosappellatuates; quíobteri folet;bonisc omnib,denudaríab impijs;eo depingere íntendes quales abillori rapacitatereddant, haud quales fueríntanteag illís facti effent obnoxíj: alioqui quomodo íam confractís,acad fummam inopiam redactis ínfidíarentur? ... Infidiatur quafileoín Ípelunca fua,.. «TIEUERIO T nen . Quishícno mirctur tantam vatisntranslationibus copiam? Animuseiuseft, utoftendat bís fimílitudinem tropís, quàm ardenter flagrent peruerfi; nefart homines, atqueadeo ipfi f píritus nequam, innocentes uel uf quein cíneremredis gere, Aítenímillos plufquamleo nes callereínfidiandi artes, plu Íquamlatrones, pluftaucupes, Nam quemadmodüleoínantro delítefces fpeculat.fi quod exmí nutíori gregeanímal incaut, níhíl& ínfidíara aduertes pertranfeat; itaímprobi, ita demones, íncautas anímas.fi ex js forfan é mandra aberret aliqua;conteplant, . Infidíaturut rapiat pauperem: rapere pauperem dum attrahít eum, . Perflatprophetaín metaphora leonis, & fic ordinanda eftlítera : Ipfeinfidía- B tur pee pauperem, utrapíat pauperem, hoc eft, infidíatur ut rapíat,quía paue . dcurrapit? ^ per eft; quia fidelís quia Deí amícus, quem ipfeínfelix odío habet, Se utattrahateum, hoceft;ut eum deglubat, ac díf: cerpat, lam íllud non omíttendi, cundumueriorem líteram, Infiz diaturut rapíat pauperem, utrapíat pauperem; gultuautorísprolatas fuiffeexiftimo,& eft (enfus, Illum;illum;quem calamíta bus par fuerat eximi;infectatur, & miferíam mifería: accumulat, Nec; íllud quoz quefilendiquód Hebraei cipio:xutfit fenfus, Attráhíreum utdilaniet; dilaníabítentm abfcg ulla commiferaz tione; quicung; ín ifIíc rete, autlaqueit íncíderít, Lítera im Ere hzc eft: fenfus,quíauifus eft uerus,míhiadmodü arrifit, necalíum quarendum effe cen fuí, Tamen nenofter interpres fu cís difsimilibus, quí totísín hocuiríbusíns As k * ^re o [$2.4 quo uates pathos mouere intendít, cum dícíit, fe quas duas claufulasnon fine finz Xttrahíteum, conne&untcum fequentís uerfus príne Infidíaturut Corrípíat afflicta, Corripit afflí ct, cam traheteum ín rete fu i, Quí & cadettandem,cum domínatus fuerít paupe crilegas erexeritfuperinnocuos,Ethzc fecun - Verümquoníam,utdíxi, hufus uerfus príncípi, quéfequ duco t. connexum eft Hebreisfiní praecedentis: & illefenfas uifus ;MUElequi -7 a, iscum feilicetímpíius manus fa &umliter | orum; Qy a;uti fxper eftaleonefubfiden- toS inclinane c Qua metaphora;utídem perepetam, u C D non effe Deum, quirerum prafentíum curam habeat, Auertít faciem fuam; M ; IOAN,:.BAPTISTAE/FOLENGII 1 modam ením illecomprímit fefe,& incuruat, & deíjcít, uteo fortius in praedam: infiliat:íta míferorum oppreffores;íta haeretící,ítaadulatores fefe;uafrihomíneSs interdum demíttunt, & r cum deíectís deijcíunt, cum flentibus flent, quo com^ modíus hífcedolofisartíbusínefcatos opprímant,& comínuant, Sicuídes,quo* modo exper&erforum homínii, necminus darmonit uafra ac dolofa deiectíoné, - cadat exercítus contritorum,Eo ením íam robore funt, utínnoxiorum facilemu! - títudínem, quam exercítum uocat ob.afsíduam cum hoftibus conflíctatíonert» profternere queant, Sed undehoc,quafoc | Ud Dixit ením ín corde fuo, oblitus eft [Deus, I ''" Síquisauetratíonem íntellígere;caufamüenó ignorare,quam obrem íímpro*- bi,omníhumanítate exutí, tanta cumfxuítia miferos cíucs infectentur, decíptab írretíantfraudent,dífpolíent,extinguant, utín huiufmodí nocendíftudio, atque — arte;rapacitatemi latronum, leonum truculentí&, ac dolos aucupü fuperent: eam effe dicit propheta; quoddícuntin corde fuo, hoceft, feci cogitant, definiunt» - $13 s ap unquam ífta;quz híc fiunt, uídeat, INO curat quac hícagunt homine xcíditilliprorfusdehumanis actibus memoría, Híncenim apte admodum," Cztera;paraphraftes; Perfuafit;ínquít, fibi Deá negligerehaec,X auertere faciet U fuamab hís, nechabíturum unquam ratíonem horum, Quare hís tam ínhum?* hís;tàmuedirís,necomnínotolerandísactíonibus confideratís, | W - Exurge Drie Deus, & exaltetur manus tua, ne oblíuifcaris pauperi ^ lYamuates conumeratís peuprrm Deiícalamítatibus,tranfitad fanctarumaf ; inarum preces.ac gemitus,quibus Deum ipfum,quó tandem ad fuos refpiciat/fU matt poerias deimprobis illis,qui ferítate, ac (euítia, uel cum ipfis Hyrcanís tgP 4 bus contenderepolfent;orarefolíti funt, Ecprímum, ut Dei potentía, quaeíactf. dícitur dum non fuccurrít,fefeexeratdemum, rogat: nectandíu fuosfinat culi. resítaínhumaniteramalorumpetulantíatractari, Exurge Domíne Deus. 97. tísíam fuperíus dehís familíarib,tropis prophetz eftdí&tü, Ad fenfum igitur. P 5 peigifcereDomineadultionem, Exaltetur manus tua;hoc eft,leua ín altumjpe - cuiiurus ualidius, manum tuam, Metaphora quíppehac índefumpta uídetUP quodhíqui pube paulum atrocíter percutereíntendunt,dexteram, quantUs infublímepoffuntleuant, INeoblíiuifcaris pauperum, hoceft, ne negligetU^ omníhumanoauxilío deftitutos;:hísfer opem,nequandoà maledícís dici con? gat,tefacileíllorumobliuifci,quostibi cordi effein prímis oportuit. e .. Propterquid írrítauít impius Deum díxit ením ín corde fuo, n^ tequiret, ^00 | L Eftperíndejtque fi dícat: Quabonítate, quaue patíentía, impíum ferre pot tam manifefteblafphemum,utaudeatdícerenon effe Deumcnon effe prouífe 7. tíam ín caelis ullam,quzefitifta curaturacHebraeís autem fic eft lítera: Cur lact ut improbus maledícto Deum:diícít ín cordefuo,no requíres, Atquí uel exhocU^ - [. ] 5 jz couerfu perpendipoteft, fan&os Deí uíros;non fuí caufa, fed eloríze díuinz d tia; uíndi&am efflagítare: proínde fummam hícanímí índígnationem,ob! du Deigloriam,ín Gnctisuídereeft,Prímum ením hoc índícatínterrogatio, CU. 5 cefsitimpius DeumcDeíndeperfona mutatio; poftremum oratío mutila, INO! 23 quires, hoc efb;apud fe cogítatímpíus, quod tu Deus non requíres, neque » E nem fumes, V ídes quomodo Deibonítate acpatíentíaabutuntur nonnulli* idi ranimírum ímpíetas, díuínam índulgentíam;patientíamQp,ab improbís p "a tatemreputarí, EE . Vides quoníam tulaborem & dolorem confideras, uttradas c9" i us xs qu eif ] US J url IN. PSÁLMVM X, COMMENT, 31 A Senfuseft: O actionibus :at : ntoptíme cofideras,& fubtilíter (ficait Eutymíus)magno cum exa minedifcernis. ut ín futurum eos peenís tradas, Hzc fanctus monachus . Tradi Uctoín manus domíni,eftab eíus íudicío puníríretp ipfa experírí,quod Deus no inítin perpetuum,lícetad tempus dí(simulare uideatur, malos ín bonos defzuíz te, Similitudo nimirum aboperantibusaccepta, quítumopus exequi dicuntur, cumillud ín manus accípiunr, Sic Tu rifconfulti, ficaduocati, fic procuratores, fic Ceteri caufarum dif. Rupe RUE uiduarum,íllarum maxíme,que ue ra uíduz funtutaír Paulus,cauas ín manu habere dícuntur, cum eas a luporum fngluuie;uttenentur uendicant, : ^s Tibi derelíctus e(t pauper, orphano tuerisadíutor, - | auper;orphanus,;pupillus;uidua,in Ícripturispro quocunq? abomnibus dez [títuto, & qutomnibus omnium íníurtjs facile obnoxíus eft, accipifolet, Et quía eus,hís potifsimum;quí abhomínibus prorfus deferuntur, cítíus confulere, o« pemq illisferreconf euít; fcriptura prope adagtj loco, eum iudícem effe uíduae rum, peuperum;orphanorumq;, omnium fcilicet afflictori, íactítat, Horum Ígís tur caufa, ait, tibi eft derelicta uel, utlegíthebreus;Super te relínquetoppreffus, hoce caufam fuam tibícommitteroppreffus:nam pupillorum femper, quaetua elt bonítascurá haberecs folitus, Maleenü fehaberent res snoftrashoceft; mor: talíum,fityranní;acceterahuíüs generis monftra;ím pune;& prolibídíne ín mífe roscíuesgraffarétur; ípfiueroomní humano auxilio denudati, nec Deo quidem elentcurze, Nolítetimere;ait Mofesad populum;ftate;& uidete maenalía Domí níjquzfacturus eft hodie, Aegyptios enim quos nuncuídetís B bítís ufque ín fempíternii, Quam uellemanímo líbero, atc; humano, huiuímodi tractarentcomminationes,mundi príncipes;atqueanímarum antíftítes,& recto» res, Quod fi tame faftus aliquísautarrogantíaà mundo illís cocedítur;quíd mon firi íd eft; ín Dei ecclefia,ín tem plís, trís,mortuorum fcilicet domícilis,inueniri fuperbiíam,e uperem equídem,fic me Deus amet,cum meo Paulo, modo fancífsímum eíusnome | enfringe, ínquit, potentíà ímprobí;ín qua tam arroganter cofídit, Non nos moueataddiftinctiones inter peccatorem & malignum, nomínüuaríetas: abfrre *plerung;funt,& parum ad ínftítutum facientes, Logíceením tractandara fcri Pturarum pirítualís eft.ac quíeta:non ílla contentíionum plenifsíma quacum ni quumauday (ic acín partíendís omnibus ímportuna,plerunginos in fuís illis bel I Siuifionibus.adeó díuídícG confundít,ut ígnoremus quem maxíme fene E s CE Ipturis fequi debeamus, Híc ením cupit, orattp uates, íllorum, quiiam atq xa Seneris flagitiorum culmen perueneruntbrachíum,potentíam fcilicet expr Em conteri, Qusretur peccatum illíus, abste uídelícet, Quod melíus periu dici, Ec Inquíres-in quit. Eteftfenfus, Poftcy coeperís fllius ím probítatem quíres: of Inqu irere d inu eftigare, du. interim dicít In corde fu o, quod nore *Peitqu *nquam, ceeperísínftituere quarftione, eíusty mu denudare, [4 IOAN, BAPTISTAE FOLENGII 5 C acíudicareflatim iniquitas etus qua alijs noceat,non erit definet,euanefcet, V e |» monínuenietur quí maleagat íudicío tuo eequifsímo perterritus, Caeterum;quA modonon etiam íuftífsimus quif ftatim àlíte ceffabít, caufzG cedet,fi ín iudi c0: cum Deo íllumíntrarecontíngat,quando coram ípfo;neaftra quidem ipíamu i dafuntzatqueolím ín beatísangelís prauítas ínuenta eft?IMulto magis ígitur CUP malorum operationes excut cceperínt,euanefcent omníno, terga dabunt, prol cienturp tandj quífquilízleuifsimoe afacieuenti, | | E Dominus regnabit ín acternum,& in feculum feculi; períbítís gent deterra illius. n E Morefuo uates deconceffa díuinítus opegratufationem celebrat , Certe d Deusdeferereno poteft,1deo ín omníbus Reo ínquibus pro liberati? ncà malísoratur , fubíuncta eft fimul & gratíarum actío pro íam percepta, t2 hocpfalmo,poftardentífsímam contra míferorum oppreffores imprecatíone? tanquam exoratoíam Domíno,ímpetratad ín illos ultione;gloríarífanctos; ho" busipínfultarefacit;hocmodo: Domínusregnabitín eternum, & ínfeculum" culí; peribítisgentes deterraíllíus, hoceft, negabantillí DDéum curam rerum manarum habere:rídebanttip eos,quí Deum rerum omníum prouídentiam ho re,cunctáueexadctifsíme dijudícare;acregere;affeuerabant, At fecus;fuo maxffi malo, experti funt: eum fcilícetfempíternum omníumregem, potentifsimumty fudícem effe, Vos gentesímpurz;, exleges, eradicabimini ín prefentíarum? hocmundo,qui illíuseft;non uefter: pofteauero de terra ílla uíuentía; cuius P? mínusrex ípíe eftzeternus;fumma cam ígnomíniíaarcebimíni, Hoc ídem,po!P trem comínatus eft Solomon,ín fuis prouerbijs dícens;Impi] de terra perdent!" Defiderium pauperum exaudíuit Domínus, á p Caufamreddituates quamobrem Domínus fudicío in fceleftos hominesft!! rifsimo ufus fit, atq utatur contínuo,, utdeterra íllius funditus extírpentur qu^ eftmaxima omnium poenarum, Non quís mihi modo teterrímos ínferora igni. autfulphureos halítus, crucíatusue ceterosanímarum miferorum ín ímo Phil . tontislacu íacentiti memoret: fecludí ením à felícifstmo Deiafpectu ín zeternuf eaeft poenarum omníum acerbífsíma, Defideríum,aítpauperum exaudiuitDo mínus, Quíd putas quantum commoueant pij patrísanimum, gemítus illia Gorumrfufpiríasfingultusueab ímís cordís radicibus euulfitquidlachrym& lc ! quíd plancus:quid efulatus uíduarum;orphanorum&p,& omníum illorum? ob cotínuas mínas,opprefsiones,depopulationes, czedes,confifcatíonesdy (QUE. aíunt)bonorum, querelis magisac lamentís uítam miíferam fuftentant, quamP^, ne;autalío cibo fimili?Hzacnempefuntdefidería,qua à Domíno exaudiri cia m uates, Porró quíd cenfesalíud expeti poffeà uíro íllo,cuíus corpufculum ín t€? 2 utcunqy uíctitat,cor autem eíusín ccelo fixum,acuegetum,;ardettotum cum^ di unitum ,atque per amore & cognitionem ín ipfum prorfus transformatunt;7; utinterraquemadmodumín coelo;fiat Dei uoluntascuteíus fanctíficetur nof uttpillíus tandem adueníatregnumchoc efl;utblafphemiíut maledící;ut diffe. natores difsidiorum;utimpurf;utrapacesut (imulatores,elatí;ambiítíofi, tyf47 .- demumdeterra extírpentur,quo pax;quo íuftítia,quo tranquillitas,quo chatt^ tumin Deum,tum ín homínes;ob illorum fcelera fugate,tedeant;in ipfatglo habeant;&€ nobifcum habitent? i $ Praparationem cordis eorum audíuit auris tua, Non mírü fane effe debet, fí Dominus aures illas fuaspienti(smas, ad cot ftrum praparatumad exorandum alíquíd,quod eíus fituoluntatís,porrigíbC ipfius preparatíonísílleautor fit;ac dator, Quare ficreddunt Hebrei;Dírig 4 — corum;auícultabítaurís tua, Nam quíd oremus ficut oportet,ipfi nefcímus a 4 Paulus; multo mínus quomodo, autquo exordío rem tantam ínceptemuS. i El $ E p. A ( ] 1 " (Ug IN PSALMVM XI, COMMEN T, 33 À ipfe Chriftus ad tuuatínfirmítatem noftram acpoftulatpro nobís, V ides ígitur, uellepraparari, nedum quidem przeparatíonem ad orandum ;donum Dei e(te, modo áltiísímí; illis prímísab Deooblatís infpírationibusnonrelu &emur, Porrí gitenim Deg satcj offerthomíni fua dona:non cogít came,utilla admíttatquanz quam aflenfus il[i etíam,& uoluntas, & ipfa quoq; poteftas ad amplectendumbo Dna,nonfecus donum Deí fint; illud eft, quo afsiduis coelitusadmonemur afila- tibus,uelutía folís radijs, nelucem o blatam afpernemur, V erüm & illud interím tendum(nequz donorum omnium fituísignoremus) arbitríum quoq; noftrü ínter díuínadona ín prímo rerum exordio homíní data, connumerandum:quo, , , - 5 c 4 tanquam oculo, ut nonnullíafferere uidentur, e nobís effofTo, id fere fit, quod dí: uus fcribit Díonyfius, acfi quis, folefuos radíos faníslar erues, folarís luminis 1 , Paraphraftes enim fichuncuerfüm reddit:Defidería píor tuifti ine,gubernabís corda ipforum;przpara bísaures tuas precibus eorum, Audicare pupillo &humilízutnon apponatultra maenificare fe homo fuper terram, | Felix fic; V tíudices orphanum € quibus teínterpellant miferi, utíudices illorum caufam, qui humano prorfus deftitutifunt patro homoadijcíat adeóí aliquastíbí díuinítu to collocatam,homo e terra prognateíntumefcís? Domi caufam tutatur, Tu ínterím homo bulla ,tuaforte elixín hocloco henos poní,ubínoshomínemle neabíectum,&uílem fignificat: B gatconterere, homo ex terra, natp meditatur, ceteros ex ter plius utopprímathomo ex te rereiuftos, Quocírca fic reddít paraphraftes; mortalis homopofthacuím PSALMVS DAVID 7 IN Domino confido, j "ADEM Plmusefümortnles omnes,modó uelint,ín Chriftum, quifinís eft. que, nofter; perfectaG; uírtutumomníum confummatio,dirígens, Olím e- di 3s ni (d à faci aul profugus,nullísín locís,ob exploratorum Us poterat, Quacunqueením ín fede latuiffet, autquocung; proficifceretur,illi n1 ongo ínteruallofequentes, eum tandem Coé 7 unt,utrelicto regno Ifraelisad Philiftaeos transfugeret,hoc efl;ad idololatras, idequid agatinterdumperfecutíionum acerbitas, Illos igíturtam paísím fibi ínz enfos exprobrar uates, conqueríturG, curuírum eum, quí femper ín Dio fuerít «onfifus, adeo molefte infectarentur, ut neín defertís quídem locís fefe Occultan- Ídaretur facultassimó de latebra ín latebram, demonte ín montem Oberrare,tan em auiculam tímidam, cuí nuft$ nídos ftruereconcedatur, ímpellerent, Vm: l'aprorfis hzc ompia funteorum, qua nuncaccídunt, Suntfíane undíque círca untaníimam,quoquouerfum fe uertat;tutam ngerunt cogitationes ; arduam effe uiam uir osfruftraconarí, Modo etíam,quíd ftultimo- fuader Pr eftinati non eftís,quó uefteris durus cendítlaboreR urfus etíiper: n mnofas fürsuitam illam;que ín píetatís exercitio defudar miferam effe; & e omníum] ""Ontrà autem. mundanartm rerum cupídos, ac fectatores, bonorum 3utitía abu ndare, Quarecumtam perículofe fefe nobis infinuarenitane 3 IN FINEM, Xi, odo enim tmportunifsimas í i£ IÓAN, BAPTISTAE FOLENGII tar fugeeftiones,ne cedamus tam malo fuaforí, à patribus admonemur, Offer te nímdulcíadzmonunus,alíusafpera, & amara: caro prouocat, trahunt fenfus lectatmiuitidus;perterrefacítlex, l'u necede malís,fed tota fiducíatua fítín Dom* nó: acdic,in Domino confído, : o P ^ Quomodo dicitis animae meze,tranfmigra ínmontem ficut paffer? pP ' O mex cogítationes;ó tetrí fpírítus, 0 adulatores, Qua ímpudentía mehorta? dudetís,ut deferta uta Deique recta eft, actuta,ad folíitudínem, ad montes incu ;] tos,ad terram mínime peruíam,& aquofam,profugíam: 'Tímídís enim auíibus,U j paffer eft, foletís effemos, utdeagroínagrum, demonte ín montem errando! y inígrent, fimulatcy nulla eís ab aucupíbus nídificandí conceditur libertas. Vide: oro; aliam eo perículofiorem cogítatione , quo occultam magís, 'Tranfmígra, ah. ín montem,hoc efl;/ín propríum fenfum,ín proprium confilium, ín propríü amo rem,lTam paffer es,prudensfcílícetíam es,quíd uererís: (ait Hieronymus, paffeit in ícríipturís pro prudetíaaccipi ínterdum ) íam quíde dígnuses, ut alíosinfiruas. Quídín ímís latítas? Defereíam tandem loca haec campeftría, atque ad monte | propera, Curtu perinde, atq ílle,non dignus es, quíad altiorem gradum proU^ haríscimmerítiaícendunt;tu merítifsímus praterírís? INónneuides tua ín feme" tem definereplantamz V bítuorum laborum fructuscubi ínediaz ubí cure íllet2P anxice,fi uotís optata no refpondentfucceduntàp? Cernís, Óamíce,quam noso^ culteadlatrent canes;latentes fcílícet cogitatíonescAt tu.fi fapis.prudentífsimet? fpondeas:In Domíno, non in rebus hicelongo fpatío ínferioríbus,quam ea if^ adqua expeteda factus eft homo,cófidothuncamo;huncuolo,uel ruat mundus ^ Quuoníá ecce peccatores intenderunt arcum, parauerunt faoíttas fuas in pharetra, utfagíttent ín ob (curo rectos corde, a .. Dícatalíquís,cur boneuirín Domíno hoctuo confidis?Quoníam, ínquít. a cepeccatores,ecce deemones;ecce adulatores;qui bellícís praeparatís armis, ínmO centes, qu andomaxímenon comprehenduntur, aggredifolíti funt, Huíufmo* ením naturze hí funt, propter íam conceptam anímt puritatem , & fimplicítat m utficileabacutíoríbus feducant íngenijsac fuggeftioníbus,ni prefto adit De quíhorum potífsímefautor eft, & defenfor, Porro per fagíttas , pharetram, e cum, totum bellíapparatum íntellíge, fiue corporeum, fiue fpírituale íd fit, Pet lud uero obfcurum, quoreciti, utaít propheta; ímpetuntur corde, infidias: qUi s Graccis fignificantiusuna dictione exprímítur, qv exozouivs, qua noctem figD" cant;quandomaxímeluna eftobícura: quod Latínís effetobfcurilunfi, Que" néomniía occultas hoftfum infidías praetendunt, Quo quídem nocendi ge" 7 uti folent demones;adulatoresqo, & amíci illi, qui affectu carnís magís,qu amp rítus,erganos afficiuntur, An nefcítís aít paraphraftes quotíes imp] tete? a xuntarcus,aptaueruntfagíttas fuasad neruum, hoc adisibagentei utclamt, | fua iacularentur ín eos,quí candído fünrpectore, ipfi quídem ledere ftuducrU ' Quoníam qua perfeciftídeftruxerunt. — b ;. Aliam caufam ponít,quamobré Domíno fidere debeat, Con didifti;ait.co D? ; mineleges,iurag omnía, Tu mandata;qua mandaflí cuftodírí nímís, aan. tum zdificium erexiftí,Illí autem &leges;et íura, Sx mandata ímpudendifsiumE A (lruxerunt.Síquídem, tempus faciendi Domíne difsipaueruntlegem tud. ^" j^. elfe huius uerfusfenfumaffirmat díuí. Flieronymi litera. Leges tuas, ín gi firuxerunt, V erüm cum fecus habeatalij; uífum eft etii alium praetendi enft ib Aiuntenim,fundameta dirurafunt;ac fi uates afTerat,res fuasadeo deícctas; C". d fasipa fundamentís effe, ut nihil prorfus fuperefTet falutis ; quocirca eo ar d confidendum eíleín Deo, quo maior cft calamitas, .. -luftusautemquidfedice iiti hu uer Jet. H | ! 3 P 1 7 IN!'PSALMVHM-XI, COMMENT, 34. A c Quidcommeruitequid tantum delinquere potuit, ut ín uita tandíu perdurer, quo illud proprijs cernatoculís de quoíam olim coqueftus eftEliaseAras;ínquit, tuas deftruxerunt.propferac occiderunt;& ego derelictus fum folus; Plena com- mifetationís hac ef. ínterrogatío; nec pathetíco uacat affectu, quafi diceret: Ego mifer, quínocuí unquam nemíní, omnibusautem néc requifitus profuf, tamen abamícis deferoy :deuínci beneficijs partím me produnt;partím contu melijsin- ntur, partím etíam uel eoufque impellunt, ut nullum ufpíam míhí füperfit confugium, Atqui negq;ob ídanímum defpondeo,fed ín Domino eo fortíus cone ido,quo magísab hoftibus meís ímpetor, &affligor.Is ením ín ccelis,om nibus fu Pgupens refidet, cunctaj mortalíum , qua hícaguntur, íntuetur, examínat, tudicat, Dominus,inqua,in templofancto fuo: Domínus ín ccelo fedes efus, . FelixficiDominus in templo fanctítatís eíus, Quod (i quísadhuciegnorat, ubi habítet Deus;audíat prophetamalíum,In fanctís fuís,aít, habitat Deus, & ín cce lis praefidet, Hic enim in terrís.nobifcum pergratíam , donad ílla fua (anctifsimi fpiritus;aclucem cam;quanos ín fetotos rapít, couer(atur: Illicuero ín coelís pere: ectifsima uifione,ate rno& bono,ac felícitate;prefidet,& fuos beat, T'lís igitur is efl;ín quo Ípem meam omnem collocaui, INecab re quidem nam — Oculi eiusin MX pauperem refpiciunt: palpebra: eíus interrogant filios hómínum, SS tror, ín pauperem,non ínueniri ín Hebrzo: fed tantummodo fic, Oculieíus confiderant, pal pebra eiusprobantfilíos homí- Domínusin colo ha nag 1 nortalíum omníum actus líbrat i: busab Hebrzís ufurpantur ;unde alía litera ichabet 5 | ; probant, hoceft, difcutiu meque attendunt | nt, examinant, dilígenti(siz quicquid molíuntur filij Adae, ho & nihili, - s e d É A : munciones fcílícet fragiles, Dominus interrogat íuftum & impíum:quíautem dilioitiniquitare, Odiítanímam fuam; ^ dh iss | s ufusIegendum effe5Dns probat/feu ex | Etuidean] clicís itera penéintegra fenfum facíat,D ins, inquítíuftum probabit & impíd, & diligente íníquítare odio habuitani Clariusadhuc paraphra . es: Dns,aít, obferuat & fuftum, & ímpíum:; n quiamans eft iníquitatis, odio perfequítur ex animo, Vndeín primísadmonemur.ce | diffealiqug hioc eft, exanímo, acferío, phrafi intimum odíum ex Primereuoluit;Porrójs dil; cuf non folum ipfa placet ínf quitas;fed & qu dic amat&yardentifsime, Necnos moueat xquod tum híc,tumalids. eum habereanima legímus;oculos,palpebtas, Sacrarü rerum Ícrí Ptura;cuíus propofitum eft;omníbus;ucl ipíis mulíerculis quidem, utconfulatz no UlGcum nobis de íneffabilí eo reüseibddodien loquí;d; morehumae ad put dchomíne,eíusi; natura € effieíe;nos loqui confueuimus, Sic enim algo locutus eft Domínus: Calendas ueftras odíuít aníma mea. hoc eft; ex fise. P Dlonfidte odíuí, Caeterum Deus mírabílí quodam attíficio iuftüm adueré p runísa cg. Perpolírtue eftfolítus, nófecusquidem dj folet aurü aurifex ignitís ac dígnofci; gr eecquaquidemarte;idquodfynceruni ft; fiilefecermj ss coo CX Vero racer, nihil xftimatur, Ita Deis (uos per tribulationum 4 IOAN.BAPTISTAE FOLENGII C ígnemexcoctos, ín lucem educit,ut omnibus palàm,quantum dona tanti opifícis à ualeant;ínnoteícat, Fallunt fane hí, qui fecus d$ per anguftías,& eerumnas, exce* fum fibi uirtutis íter patere exiftíimant:cum rerum hari uí;atq; acerbítate, munda narumreriíamor extenuari foleat, no fecus, acfub malleo ferreo bracteola, INam quemadmodum abauro ín fornace pofito euaporat quícquíd alíenae materiae | míxtum fuerat: ítadiuínus amor eo perfectior redditur, quo mínus íam res con" | ( tz diligunt, V erüm tu.fi (apís,quíd poenarü ímprobos maneat,anímo perpende Pluet fuper peccatores laqueos,ignis,fulphur,& fpiritus procellarum | pars calícís eorum, E INonpoflum equidenonfupremit ín modum mirarí;ac fimul dolere, fi fitulíus. ufpíam gentíi,qui ííam audeat effe malus, fimulatg; pafsím & legít,& audit, bof rendafintílla, quzea fümmorerü omnii iudice parata funtillis, quibus cum int€ grum íitmantt uelad ine; ueladaquáporrigere, ad ígnem potíus,qj ad aquáa9^ mouent,Pluet;ínquíit,fuper peccatores laqueos, Alludít ením (ni fallor) uates; Sodomorit euerfione illam tam tetram;ubí nunclacit Afphalte bítumen euomt tem límí, e(feaffirmant,cuíusnatura fulphurea e(t, Horit quippe exterminítf; p? pterínfigne fuam immanítate; pro qualibet diraatcg horrída ultione ufurparí let.Poena profecto tam execrabilí uítío codigna, O terriíficos crucíatus, Sed opor nasomnes fuo horroreacfoedítate fuperans uítii, Poteft ne? uerum ne eft; Chr ftíanum homíné ad tantá mentis czcítaté deueníre, ut mebra ílla no íam amplíu corporea.fed ob facra undá fpiritualía effecta, tam deteftandze copula proftituat INoncredo,lícetaudíam, lícetuídea, C'uaread propofit& reuertamur, netam12" Ctasodas;patícifsimí huíus uítij uel memoría cofpurcet, Laquei enim funt ea of níaquee nosímplícant;irretíunt&, SG neeuadamus,perftríngunt, Quz fanejlic* cum fuperioribus tormentortt generibus,quantiüt ad carneatiínet, horríbilía fib p &metu digna, & quzeueríus ín futuro feculo apud inferos mortíferís ínquína? peccatis experíent;impraefentiarü:tamen neg;ab ijs funtmodo immunes pe? toresínanima, His ením equífsimo Deí iudicio laquei cxcítatis anímí, atqg delP* rationis;ftupída cum hebetudineintellectus permíxtz inijciuntur,In hos;inqu^ in modum pluuíz díuínítus profjcíuntur concupifcentiarum ígnes atcp írz, IU" phurdj deteftandí nominís & famz perpetrati fcelerís, Spíritum rurfus proces in íllos íaculatur Deus, quemadmodum merítí funt: tempeftatem (cilícet, hort? remá illum;& confufionem,quz contínuís ftímulís,uel ufqueadamentíam; - gitant cófcientíam, Ethzctandemomnía pars calícís eorum;hoc eft, talia bíbe! Eteft metaphoraarítuantíquo mutuata,quo per conuíuij modiperatores fua C^ queuíniportío,quam hauríret,ftatuebatur, Ita, ea fímilítudine, uícquídnol & Deouelobuenit, uel flatuítur, amarü fit, uel dulce,calíx nofter eft, ac portío: d! uelímus;nolímus,bibereneceffe eft, Sed de calíce alíàs, E Quoniam íuftus Dis & iuftitías dilexít,aequítatem uidit uultus €^ Hocultímo pfalmiuerfu ratione reddit,cur Dris,ex more,bonos explorebfe ficiat& aduerfíszmalos uero deteftet, atg;in eorü exitii & perdítione, uerberti s ftusením cum fit Deus,no poteftno amare íuftitía hoc eft,fecundum hrafim e. brzam.íuftitiz cultores, Quarenon abfq ratíone eft dictum,quod íu liim dic , $ aa S xit, & zquitatem uidít uultus eíus: & eft Bose ac dícat, equítatem afpícit. 4. fauet,Solentenim quíalícuíreífauereuolunt;non folum uerbís,acnutibusjft y: eftu;acuultu exhílarato praefeferreanimi fauore, Porró haec legens quísíam c. tízeftudío defatigari poteft, qualibet malam gratíamrependatmundus* 2 obfecro,nos, quífubtruci aduerfitatü malleo expolímur, Deo charos effe. gat / inqua, tam equum fudicem caufam noftra fereno, fau entí&p uultu afpícere- N y, nos malz fortunzeacerbítas ab ínftituto deturbet;poftd perpetuam, quoad uS 4 rint.fuís domefticis exercitationem ín cruce efTe decreuít Deus, di pani 1 ÓINTPSALMUVMN XIL:.COMMENT, : |OPSALMYg DAVID füperoclauam, xir, z uH Aluum me &cD QAENS D s 1 "HS omine, quoniam defecit fanctus, | Pülmum hunccanít uír fanctus : quanquá quis fandtor Chriftozls EA enim ille eft; quíuere,uel folus, huius mundi pericula, & miferías dig- MR. c nofcere,queríe potuitín terrisufuens,utpotecuínon folum eaquein imohoc mundi dífuerforío tractantur , nota erant :fed & quz in ipfo patrís corde s mortalibus obtecta fünt;erata 4. — «lO queri Aq c qum fumma penesímprobos. (edín primis apud dehtores;& adulator; fita fit:quí i snnoxios quoft oper v umme f, | fuccurre,ferope foliti fumus, cum níhil,ínre alí | —L- a qua, omníno fubfidi; fupereffe cernimus: nific eusactutum epituletur, 1 u actum denobís putamus, Defecitfancu s;uel, utalía habetlitera,con mptus eftfanctus,hoc eft. nulio 5; ti efl, Credentíu gri, amínter mortales effe defierát, Omn ditífunt & dignítate,& potentía 5 T LInípfisenim diminuta eft OCtrinz, quoníam aut íneruditi funt tize, pacis, beneuolentíz, & charítatís gemitum pauperu D , " . D" * L! entt] & quietis cupidi cum fint, libenter à ul : quantum propheta ; antG índíes maerís, Quid propterea relíqu tudine expedandum fi auuleí multí 5tu qui legis iudica;fiquídem ut czteraabfu rdifsíma,quae Vanalocut funt unufqui(c; ad proxímum fuum:labia dolofaín cor, de, * Corde locuti funt, i LI | d endacía quif loquitur cum focío fuo, | men - igi dotnd uplex anímus Ícelerata fugeerít uerba, Síc E ar altes, Quíd nf Quef cam;queraray pafsím per aulas;per plateas;in nun ge domibus quos pof scissnedum prophanís,mendacía au dírí'deceptiones: Imulatíones?dolose quiz. Audio fbírírm afferentem unumquenq; uana cum proxímo fto elo, numi ic 3»1Js dolofís ín corde; € corde loquí;uel;utaít Felix, labíum adulatio, inferre d e; cordeloquentur, eft, cum quis co malitia peruenit, ut malum atrídet, ador, P! ta;bonum tamen uerbis pollíceatur, Interím entm applaudit, ; í r tempus expectansuenenum eyomendí, Hícum tantummodo &apud amícumlíngualoquítir fraus IOAN, BAPTISTAE FOLENGII d C fibipfisamici fint,idcitcoalíos fallere,& decipere, utíndefibi emolumeta & cort moda comparent , fummaarte inueftígant, Simulatores enim íftíufmodi gene? homines appellantur, £x fcilícetorbis terrarum, acnautea; omní latrína grau" olentor Verüm, |. . ! | "-— Difperdat Dominus uníiuerfalabia dolofa, &líneu& magniloqua Cernísne quanti uir probus iftiufmodi doloforum homínum peftem facià? autquantam anímo concípíatíndignationem: Difperdat;aít, Domínus uniuc P fabía fraudulenta: línguamt non nífi turgídagrandíaue, & arrogantía loque confundat, Falfis ením blandiítijs, & affentationíbus, fungituates magniloqu? tíam,illis folítam; qui malís artíbusiam demum fefsí;ad fedem aliquam concu tam,uix ui deuenere, Sed ín fequentibus, qux fit línguamagniloqua;uerb: T fic dícam, fefquipedalía;elegantifstmé edi CHE, 2 24 a " " P , , MA e : ' j Quidixeruntlínguam noftram magniíficabimus , labianoftraa i 4" "m 9 V 1 ES: dínemus: nónneos noftrüín noftra eft poteftate? Couís íam noftraaudebitrep? hendere flatuta 7 leges? ordínationes cplebifcita e diffinitiones ?Perpende;te?s quó nosalíquando noftra propellittemerítas, ac cumarrogantía functus cofsy ptus, ut nemíné;ne Deum quídem, pertímefcamus, INíhil enim mentírí; nU» lj fingere, aut decipere; pudet, dummodo noftris cíuíbus formídabiles, ac per^ fcendííimus, ... : pn Ü D. Proptermiferíam inopum, & gemitum pauperum , nuric exul 2 didtDomínus. ^" - E Hic uerfus cum uarie Tegatur,in ídem tamen recídit fenfus:utíntellígas a quód Domínus díu míferos fubánguftíarum onerelaborarenon patítur:qu diujnontamen ínaternum, Nouítením píus pater miferenditempus, Illud! nonpretereundum, quod Hebreis,przfeu propter,gemínatur, Aiunt ent uaftitate afflíctorum,prze gemítu.ftueefulatu pauperum,nuncexurgam,f negemínatío haud modícam ín fehabet dinofim,ac pondus, Hic ígíturínoP pauperes,íntellgi uultuates,bonos,& ínnoxíos,quí malorü fraudibus, dec» nibusqj,& infurij s,adeoobnoxij funt;ut TERR ínmodum,non afHlíg? modo,fed prorfus obterátur, Ex quo,cum íntolerabilíores, quàm ferre qu&?^ mana condítío, interdum patíantur ínturías, uelint nolint, íngemifcere;ab ; precordijs fufpiría trahere cogunt, At Deus,cuí derelí&us eft pauper, & qV' miferís opitulari eftfolitus,cum ípfifuam potífsímum miferíam,& fentíUDb^ tentur,tam íniuftís opprefsíoníbus motus;ait: Nuncad horum auxílí& exulo quíhucufc; dormire uífus fum, | e .Ponamín falutarí: fiducialiter agam in eo, . -Hoceft,collocabo afHlíctos in falute,eosdp liberabo, Paraphraftes fíc: Colle£ | - bopaupeérem eoloco, uttutusfuturus fitab illo , quílzedere uírulentalingU ty. conabatur íllum,Sed illud confiderandum quod Felíxlegít, Ponam ín falut& quetur proipfo. Eft mutatío numeri, Nam cum Domínus dícat ; Ego exul c, pem in falutepauperem,hoceft, feruaboillum ; ftatím uates fubíunglt rf fe, T uer Domínuspro pfo paupere: quafi afferat; uaticínerurdp illu (icd geli; Non enímaít, uoseftis quí loquímíní,(ed pater uefter quí ín coelis efi quiloquitut pro uobis, Tamen Mecha auifsímo quidem affediu caretid;qu * legimus, Fíducialíteragam ín eo;hoc eft, meos cum omni fiducía paupart., ort | | | acu (44 2d m sí | LU IN PSALNMVM XIL. COMM E.N. T, 36 A àcutgore;res fuas agere;uel eoufque, utníhilín dírís fllisfuis affiictioníbus trepíe dent;íed robuftífsime perftent, Nónnehanc díuínam Deí opem fanctíísimi fens fer untmnartyres.cum mortem czeterís moleftífsimam,tam gratanter, tamueimper, territo anímo Oppetierunt? Quuíd ill&quiibant;utfacra ponunt annatía,gaudene- tesa confpecta concilij;quoníam dígní habiti funtpronomíne IESV contume. liam patí? Nónneamoris plenifsima;acfiducíe;uox illa fuit Pauli: Curramus;aít,. ad propofitum nobís certamen, afpicientes ín autorem fidei, & confummatore JESV M, quí propofito fibí gaudío.fuftínuít crucem,cofufione contempta. Res togitateením eum, quí talem fuftinuità peccatoribus aduerfus femetipfum cone. tradíctiónem, utne tigemíníanimís ueftrís deficientes, Sed & illud quoquead« modum caftífsímis mentíbus placerefolet, quo fentiuntaliqui in hocuerfu pro« phetam futurzefelícitatísnoftra ftatum przuidifle: miíferorum fcilícet;pioru má omníum falutis fummam totam collocanda effeshaudamplíusin íuftícij silliscars nísantíquelegis;fed in falutarí patríshoc eft;ín Chrifto eíus filío,qui fa&useftno. bís falus,uítaj& redemptio, Nam uíderunt;inquitfenex ille prudentífsimus;ocu- li rei falutaretud, Huícením fententíz uídetur fauere Chaldaícatranslatío, que ficreddiít; Ponamredemptionem populo meo, Quanamalía poteftefferedem: ptio.quàm Chríftus 1x $V S, quíredemít nos, & lauít, utaít Paulus, in fanguis nefuoc Redemptíonem, ínquít inaliopfalmo, mifit populo fuo: hoc eft, filium fuüm mifit EopuO fuo. Quis populus eiusenónne credentescnónneilli, quítum, híctum palsimín facra lege;pauperes,egení, inopes,zrumnofi,& quorü díenus non cratmüdus;utaitapoftolus;appellanturz His f. ítur fauet Deus,fuumég fem" perabipfisreri prímordfjs. pollicitus eftauxilium, Fallere ením no poteftipfa ue ritas nequeftarenon poteft promifsis, Quocircanefas eftuereri, nead ferendas - Dobis fuppetías exurgat, ac, dum amundi huíus opprefsionibus exagitamur,ne Ros ponatín falutarí uo, poftquá fenobis affuturum promífit; nec eius eloquia, . fintnifi pura;uera,quíbusq totoanimofídere debeamus, Nam : u Eloquía Domini,eloquía caftaa fum termae,purgatum feptuplum, reentum iene examínatum, roba 5 o ,,, Quàmlongointeruallo inter fe díffer&t eloquia Domini, & eloquíahomíng, "Mana locuti funtunufquifqg adproximum fuum,ait uates de fils Adze;labía doz lofa in cerde, & corde locuti fu nt, Bloquía uero De » ait efTecafta, pura, fyrice- ra, quod limplicifsinte Deinature conuenit fimplícífsima, & abíquefuco, In plerifcg ením mortalium conuentis,ín pactís.ín foederibus, in í pfis etíam doctrí- nis, fepenumero errores infunt, mendacia, dolí, In diuinis uero eloquiis quíd a lud expectandum cenfes, quàm rectítudínem, fidem, uerítatem, conftantiam? roindeuerendü haudquaqua eft, ut ís quifumma & zterna eft uerítas, nos fua la& pollicitationibus,cum eius uerba,& promifz actethlandiloquentia;autínaníbus niis ncespur DqUit paraphraftes,candidifsima: fint ipfoc arcentoigne diligentisi ! itudo, Iam, ínquít, eíusuerba o: mCexpureato.Duríores, Pulcherríma fane fimil Intuanítatedefecariora funt,quám ipfum itargentum,plumbo,aut alíaadultes Tinà Cómmixtione depuratum,coctumüe fepties;hoc eft. pluríes.Scríptureenim 4.95 efi; per feptenaríum numerum, indefinítum fignificare; aft Solomon, Are ds electum eftiufti lín ua, Quod tamen de uíro fufto non antum íntel: : li abo rtet.quàm deDeoíp o:quanquam íuftítía ipfa potius, quam iuftusappel fies Probatum terra graecífmus eft, pro purgatuaterra,utom ninopuri damigy. enim ísuerfü uaritadmodüab Hebrzíslegít, Sermones Diiiait quiz uafealchi S ermones puri :argentü excoctum 3 coe sbptaas reddit,in tum idoming terrze, depuratit feptíes, Felíx ueró fic: rgentum ígne examínas "FITepurgatüfepties;ut illud in catino, (eu uafe alchímico;alludat 1 IOAN, BAPTISTAE FOLENGII: i C ad modum depurandíargentumíri uafefictili: Id ueró,à Domínoterroe;prefe tatargentum publícu iimanifeftá, & quodtantí ab omníbus zítimetur, uan" res purajhaudadulter ina;zcflímari par eft, Vtcunq; enim uaríetle ío; fen Ud uatíat,quopurífsimo,defecatoueargento;ac exactifsíme depurato,dícta Dep ,pter eorum uerítatem, zternamdp certítudinem, comparat propheta, QuoO" paraphraftes, poftquá dixit pollícítatíones Domíní candídifsimas effe; atque? gento ípfoígnedilígéntí(síme expurgato puríores;fubíüxít, a quo;arte &in 1 E mentísad eam remaptís, ablatá eft quícquíd íneratterrae ímpuríorís,ídcp fep " repetíta concoctíone, Quód ueró ín facrís líterísargentum, uel doctxínam, U€77 sam puríorem,quemadmodüaurum tum fidem, tum charítatem fi níficet,m4" feftius eft, quàmutáme, quíaliudago ,refrícet, Ergo impofsibilee quin De proptermíferíam ínopum, & gemítum pauperi, adafferendum auxilíum € ki gat;eosqp ponatín falutarí, Siquidemíllius excellentíacfuntdiuína uerba, & p^ míísiones, ut finttanquam argentum pu rgatíísímum, ac fumme defecati; € maíorís ponderís dí&tio,quàm fífolummodo dixíllet;ficutargentum,. — Tu Dneferuabís nos:& cuftodies nos à generatione hacin aeterm" ^ SecusFelix: Tu Dnecuftodies eos: cuftodíes eum àgenerationehacin i pum, Atquíhícnotandü, fummopereneceffaríam effe íntelligendis palmis. porum cognítionem,quíbus utuntur Hebrei:uelílliusmaxime;quo fubito non aduertís, fit uel perfone uel numeri uaríatio,ut híc: Cuftodíes eos,paup" (cilicet:cuftodíeseum,hoceft; pauperem, Senfusigitur/Tu Domine, quando pollícítatíonesadeó pura funt, & uerze,ut nihil purius,acueríus effe pofsít/ bisoptíma fidequa promífiftí,&c nos tutaberís perpetuo, feruabísQp ab hufU B dípeísímo homíniü genere, Quíd, quao, aliud hortari nosuoluít Petrus; q ui do Iudeosadmonuít dícens,Saluamínià generatíone praua, quàm quod ác tesorat:Dífficillima faneres eft, circa molà, quodaíüt;tríticexuerfari, & nó po». ne dealbarí;uelad profurníü federe;necfuligínedenígrari, Porró ficut pícartP, príá picis eft;íta in prauorit confuetudíne, prauítatenonafficí,ferme im ofsib!" | Quare Domini precatur, utnosà generationehac (quod quídecum fto? cítlegendum ) tutetur:quafi dícat,a generatione ífta, quae cum ob ínnumera litus beneficia fibí data,& grata & incer effe deberet facta eftomniü genet? j num pefsíma,íngratifsíma,impurilsima, V erüm quoníam labilis fors efthUP nà, qui tantam,uelper fecretíores pafsím orbís angulos coniectam malítíam»"? repoterímus,nifitu nos cuftodías,acperpetuo ferues ?Quísin tetrís íam [ocU*, tuscquazurbs?quz domus: quod tuguriü etíam unius hominis uix capax» qu prorfusímmune fitaclíberü ? quoddipno fubrepataliquando uel dolus, uel? doletia;uelfimulatío, uel íncoftantía;uel bellua ílla omni Lerneahydra crue perfidia? Quàm uerum igitur eftíllud;quod defecítfanctusequod diminutgl!, uerítates à filijs homínü?quítamen, cum dícto cítíus, ab una ílla atque inU^^ z bili unitate fefe díuellere folíti fint, círcunquaq;fecurí obambulant, nihil rentesutrang ínaurem ftupidi obdormíunt,Idcírco àprophera dicitur, In circuitu impij ambulant, E. Hoceft, quoquo uerfusteferas, círcunfufi funtundig peruerfi homínt$^.. errantG tanquá ín coronamalignifsimí daemones, Quis igitur tucuszAudlU 7 dj alíoínpfalmo, uítuperatíonem comorantíum ín círcuítu, At undetantaff^ «y colluuíes? Refpondet paraphraftes, haud ego: Cum príncípatum na&ifut quiinter homínes perdítíísimifunt, V erüm P - Becundum altitudínem tuam multiplicaftifilios hominum. gy 5- Ber E dícta funt, nulli dubíum effe debet;huncpfalmum ín prím5 E pofítum e(feín affentatores,acfordídííngenij homínes,qui ob facilitatem p " P pum;adfublimiorem aliquem gradum eucctí, níhilnonagunt, quo fuam "m AN ] P P UN PSALMVM XIInL COMMENT, 37 A nem de ctuium mifer Ijs fatient: (i tamen fatíetas ulla, autmodus ullus ín exatue * tanda cupídítati crynní, fatui poteft, Hi funt ením plerung;, qui exhumilifor: cunaadprímas dion; Snitates in bonorüperníciem afcífcuntur: quibus quídem nul: la, tum amplís reonís tum rebufpublicís, Pcusnocentíor effepoteft. Droínde fapie c'e principem ftultum. &cmalum osmalos,príncipem bonum:propterea quod Pesaudiunt;uident loquatur Quare cum híp pes exiftant,omnía peruertüt;acínreipublícaepernícíc detorquent,quantuimuís 'r& píe, Atqui quomodo non experí isfe iam? Dum regnantíufti, leta inantimprobí,gemít Senfus igitur erít; Mala omnia nt nobís, cum tu, ó Domine, ficutaltus es,atqueproe os,feciftíyuttanqua drj ín terra;uuf níhilaliud fint, quàm fili homínum, Fuíc enim fenfui alia ex Hebrao literaquadrat mptj ambulant, cum exaltabuntur uilífsimi fiiio tum homíni:uel;utínterpretatur Felíix,cum exaltabuntur opprobría fils Adze, Sednulla melíor Chaldaíca:In circuítu,ínqu it, obambulant imptj, ficut hírudo, uelfaneu ifuga,quzefueit fanguinem filiorum homínii, Ecquis tamalta hzc Det iudicia perfcrutari potiserit?" PC EH | | ERES ^N NN z lH NN . Ispfalmustotus affectibus ardes;abaníma ilIa decantatur, 7" Ü quaepror rfus exagítata, nulli euadendímos à fuaty uirtute díffidens, querí, curtam tarde fubueníat/Talem enim animídes má Saule, tum áproprio filio, ex: gno exulabat, Depfalmí título, quem Felix interpretátur, effundeti fanguínem, atis fuperíus ín quarto pfalmo eftdíctum, Nam certécuialij noftra Glutem com inuiGr e e Deamus,nór uideo, nífi fortísimo illi, | tnuifibiliupho urit exeréfti atqueiimperio, tc proprio;ac nece uito tandem euafit;' Circunuallata igituraníma, & penéab circuncurfantium uaríárum pertürbatíonuniimpetu obruta;exclamat, Vfques | Néminem quidem effe arbítror;uel me Xquíignoretquasanimi confternationes, anxtetates, cruciatustüe experiatur anímaílla; quzeín inquifitione ueritatis, exer Citiot feipfarm fuperándi;acpropríos motusjínnatásue cupiditates; atqueappe- Ut í t;anxíaqueuí quadam utíicdícam,irrequíetococítatur, íncenim fuam ipfius iesus acuminicheeudini languorem d € laqueos aduertens, mif du corum pars major inuífibilis eft; angíturfupra modu dites Tis "eputat;dumfüám ín longum miferíam protrahíc t Eoque anguftías perftrícta, dubitetínterdum fuam à Deone guntur, ut quíd; cumres fuas dí modus a non recordas G Sube S igitgr fcréattoníti, V fquequo Domine tuorum C fcuztis appetentes:hínc inuidi, hínc ílliqui non fuas depereunt mulieres;fi^ TNon eftuerítas;aítno eft miferícordia,non eftícíentía Det ín terra, IMaledicti j ^ plebem meam (icut efcam panis? IOAN, BAPTISTAE FOLENGIK » J. feréeffigiantur: ut faneaffeuerare non dubítem, contrítíonem contínuam inim proborum corporíb, íneffe, & quam quídem ab ínternaílla ínfelicítate, corro? nefcilicetconfcientíz,deriuaredícímus, Verüm unde hoctam tetrum emanat" rus?obquam caufam, oro? Quíauíam pacís non cognouerunt,Fídem hícUt? pacís effearbítror: qua quidem íuftificati;ut aít Paulus, pace habemus adDew Qua fane eft; cum fecura redditur conícfentía;accredít, Deo, omnía qu ca grata effe, Alioqui cum dubíz funtnoftra ín refalutís actiones, dubía &ipiafts dícur falus:quz tamen nífi ín certifsima perfuafione;ac fide,quod eam affequu'? rus fit, uiuentí datur nulli, Non enímullaalía íníuría tam cum moleftíaafftc P " cet Deusáfuís, quàm cumancípíti anímo rogatur ;ac dubie, quod ípfe cert " me daturus eft, petítur, Haec igitur ea eft cognitio pacís, quam uates aíTerít 47 probís ignorari, V bí ením mens fluctuat, corg curís acftudijs exagítatur dubi pax ibi effe non poteft, N o N efttímor Deíante oculoseorum.) Fact dem totíus noftrz peruerfitatís fumma eft, abfentía fcilicet díuini tímorís. 9, quídem cum fitfapientiz exordium, imo ipfa fapíentíz perfectío, non poceft n maxímopere fui cultores extollere, hoc eft, ex homínibus heroas facere, cum? à peccatí contagíoneímmunesreddit,Síquidem timor Domini , utaít Solom07 expellit peccatum :quo quídem ab aníma femoto, ac per fpirítus gratíam 0. folum eo, fed & ipfius fomíte reftin&to, pax cordís ,arrha fcilicet falutis pe tí fedem occupat, fitqüe unum cum Deo aníma per amorem ín campo Íe927 conícientíz, Ita € contrarío, fimulac Domíní tímor effe ínter complures del cernimus , noftróque maximo dolore experimur , illud quod ín Ofza legím" i , / homícídíum, mendacium, furtum & adulterum ínundauerunt , & fanguis guínetetígít, Poterat neelegantiori penicillo noftrí zuí conditio depingi /QU7 oro,malaà corde íllo abeffe poffuntà quo abeftuerítas,míferícordía, píetast^ ením feclufís,illaactutum fubeunt, -— — INónnecognofcentomnes qui operantur íníquítatem ; qui deuof?" Perftat prophetaín ínftítuto: atquehíctangítíllós,qui facile fibi fubditos P? índe exagitare folent, acobterere, uti folet panís obterí dentibus , & deuot Quare fic reddit paraphraftes; Mirum profecto eos,quíbus mandata eft cur? bís, poffe eoamentíz peruenire, ut lícerecredantopprímere míferos , & de rarépopulum meum, non maíorí commíferatione,quám deuorari folet frU' panis, Non me cognofcent : quafi dícat, Re ipfa certeuidentur de Deo nib! ^r; PS legiffe, aut proprij munerís, & officij , parum memores effe, Dura p^ " o íncrepatio : fed quz noftris a magiftratibus , rerümque publicarum p^ tibus, exacte perpendatur, INónne cognofcent aliquando quàm male eg Cognofcent fane, ac per poenas experíentur , quod nuncfcire difsimulant- maxime ímprzfentíarum cordis impfrobítatem tam alte ex longo habítu abf / dítam uidere non pofsint, ex uerifsímo tamen confcíentiz teftimonio f£! y. tandem quid ignorauerint, quod maxime fcíri oportuit :tunc díco , qua? ^ 7; mínatur Solomon turbabuntur tímore horribilí, & prz anguftía fpirítuS 2, mentes dícent: Ergo ne errauímus à uía ueritatís ' & íuftítíae lumen non] i nobis WUEHS em non eft ortus nobís ? Laffati fumus ín uia ínid" " tis, & perditionis, & ambulauímus uías difficiles :uíam autem Domin! Ze; rauimus, Quíd noftra nobís profuít (aperbiarquíd faftuscquíd ambitio 112". y runtomnía illa tanquá fumi umbra, V íde,obfecro;ad quantam ínterdum €* PA tonem perueníantactí plagís quí ín croceís uíuentes,uix, an Deus effet fu » pana cibum panís,) Hyperboleeft;qua bonos ab improbis fuper teo TIN PSAÁLMYVM XIIIL COMMENT, 41 À rectoribüsuemultitudinis prorfusatteri fieníficatur, Lítera quse híc eft Hebrzis, ab hoc paululum fenfu deuíat, Felíx fic: Populum meum comederunt panem; ucl; utalíus habet, uorant plebem meà ín cíbo panis, Idcírco huíuslíterze fenfum tiunceffe arbítror, quóftuorant Dei plebemtum etíam quando comedunt pane, deoentmínfelíces funt;utneuictus quidem eorum quotídíanus fit abíqg macu- a & infamía: ut id quoque quod edunt;& bibunt, & uíuunttandem, fit peccatü, um ex ufuris, & ra | pínts; & furtís, delítías, nedum uíctum quídem neceífaríum, libicomparant, ^... — UE 'ominum non inuocauerunt, '- | : SedBelíalaut Mammonam;utauatí:3utBelzebub etiam tatores, Atquomodo illum inuocabunt, ín quem non credunt? Qua poteftillo- sum effe ínuocatio, quidicunt, totoG uítz círculo teftantur, quod non eft Deus? Pratereaíucundumualde eft confideráreuatis prudentíam in explícandafcelera rorum hominüm uíta, Vtenim quam deplorati effent quorundam mores, fpeo- mni fublata refipifcentiz;enarraret, primum íllís Deí oe tribuit, Non eft, : inquítínfipiensín corde fuo,Deus, Deinde claríus recenfere cupíens quàm flagís tiofeínter ceteros conu erfarentur,aít eos; & Deo, & homínibus, uti putentía cas dauera naufez effe,ac focterez neq inter íllos queni effe, quí beneageret, fed Dei populum, acplebem, crudelifsíme deglubere, & deuorare, Poftremóuerotantx : prauitatis radicem detegens, aít non elfeante illorum oculos díuínum tímorem, fpfosty Deum non ínuocare;hoc eft, nul lam prorfus de Deo curam habere; níhil: abípfoexpecare,níhilüe petere, Cum ením Deü effe, utait Anfelmus, per fe no- tum fit , ex hac fit cognítione; quod homo ídentidein ipfum cognítum nomínare líbenteraueat, atqj eíusuirtute przedícare; extollere, dilatare, a inangufiijs, S arumnis;quasuita humana quotídie experítur;inuocarenonre ormidet, Va- B tesígíturcum negatillos,ín quos hacfcripfit, Deum ínuocare, plane dícit, eos o« mnísrelieionís uacuos effe;atqyà diuino timore penítusalienos, Caeterum ín fcri pturísinuocareDomínum, aut Deí nomen ;períndeillud effequód Deum cole- tenorunthi;qui facrzelegis ftudio libenter nauant operam, In Genefislíbro fcri- : bitur, quód Enos covpít ínuocare nomen Domiíni:quodeft, ipfum coepíffe Dei cultum,iam tum in prímís llísrerum exordijs parum cognítum, Item íllud de A« aras extruxiíle;acínuocaffenomen Do braam;quo legimus fanctifsimum fenem mininíhilaliud uult,quáàmAbraam colendí Deum loca inftítuiffe;ibítp prímum eumipfum coluiffe ac caeteros adídagendum prouocaffe, V nde Chaldeushunc: uerfum ficreddit: Nomen Dei non predicauerunt, | | lbitrepidauerunttimore ubi non erat timor, | Licetením,ubinon erattimor.ín codícibus Hebrzis no inueníatur,fed folum ibi, formidabuntformídine: cuí ftatim adrjcítur , Dis ín generatiorie iufta eft :ta« * mienutnoftro eria faueamus ínterpreti;utpat cft, dicenda erítquód fiad prefente uiti huiufmodi fuperuacudreferamus tímorénon erítprzter uatismente, INÓn- heuídemus, etíam ínter íf[os quíaliqua relíeíofa uel dignitate uel profefsíone ín pecefiprediti funt;d; perfra&ebonorü,honorümue temporalíü tímeant;ac Ugeantamifsione?Deum uero;qui folus timendus eft;neq;tímeant; necs uereane di p cum moríendi eft-quantos eiulatuscquanta lamenta? quos gemítus aue. E £5 "Non fic enim pauetlepus ;autcapreolusad canum latratum ,utí híad iam aiunt, Quíd, oro, utimpudici;& fcor tali, 1 quang mortis memoría. O finon moriendum effet, ; erit inea itiano uíro turpíus:quid magis fuperuacaneumeTímendum ne tu, manc emigrare, ubí uír iuftus nonabfque doloremaximo animi, & crucías- mínusig cpoteft: Sed quídhí tíment,forfan aliquis dicat «nonne Deum "nihil teflím onig i | iment ením fefe, "íment tranfactá uítam, Tíment confcientíze 5 T imentaternas poenas, quas etii ufüentes quodam modo mifcrabili- -- Quoniam Domínusín generationeíufta eft... oo -"Caufam reddítpropheta, quamobremto AH nam der, V ndeilludeftin INumeristeftimonium: Quís tribuat, inquit, uto; populus prophetetthoceft, utinam omnís populus prophezet. Et íllud: Quis bitcapitímeo aquascíd efbutina dentur capiti meo aque. Ira in hocloco; V8 * ínquit; falusueníatex Sion, Quare ficreddít paraphraftes : V tínam prahtet M mínusutexSion prodeatfalusTfraeli promi à, Videtur hícuates, poftquáMe rum calamítates longo ueluti periodo deplorauit, filij Deí ad mortales acce 9 preuidiIe,quo folo opitulante; àtotzrünisliberati;una cum ípfo liberator ft opt.max,dij efficerentur, Optauítigítur uír fanctus,ut quod certo uenturufftq nonignorabat, acceleraret, O utinam,ínquít,falus illaíamtumab exordío!€7 conditarum promiíTa; adueniat, Erumpat iam tandem ex Sion , ut cít po di : feruator, Exeat; egermínet demá flosille radice Ieffe, Quid ultra preftol29/6gy. fumulactorscorruptus eft orbís: am no eftquífaciat bonum, ne pus 0 INOPSALMYVM XV, COMM ENT, 42 AK RESPONSI o.Tunc,ó uates, falusadueniet, cum auerterit Dominus captiufs tatem plebís fuze, Ha gentesuticy funt,quacíam olím non plebs cius, uteft uatici» níum,;nuncplebs eíus Tm omnesfunt,quamuís ab hís noftrís cul tioribus plagis remodisiri; fam non eft ludzus;aut Graecus: fed omnesunum fumusín Chrí« O IESV, quifecítutraqy unum, Omnes ením,aít Efaías, errabamus fine pafto« 1C.:CC€ Captiuítashumaní generís:qua quídem prorfus;peraduentum filij Dei, 3 nobísauerfa eft.ac dífciffa. Quando ením unquam alíds exultare potuítlIacob, Upplantator Ícilicetuitiorumzaut quando lztatus eft Ifrael, hoc efG;uidens Deüz nifipoftquam cceli;íam à príncipio obhomínum fcelera clau fi;aperti funtjacuox patrísaudítaeft: Híceft filius meus díle&us, ín quomíhicom placuí;ípfumaudiís te, O lztítiiinenarrabíle/Tunc egrediemini;ait Malachías,& falíetís quafi uítuli dearmento, V ide exultantem anímam, atque ob falutem pracftítam, geftíentem, cuianimantíafsímiletuates, Quinon igítur ouantese turpifsímis peccatorü clau firís;utnosínuítat Íponfa;egredíamur;ut Solomone regem ííntueamur cum día- demate;quo coronauít eum mater fua in díe defponfationis fue? A (alc/ ne potes rimusabítíneretà gaudío ne: fimulatque ipfum uídimus falientem in montibus, tranfilientemüe colles,acfimilem factum,ob agilitatem,caprezs;hinnuloó; ceruo rum^Ergoperpetuó nobís eft gaudendum,ac dienoctuG exultandum, poftqua falutis seternze, uítzetp beatze, quícquíd incidat, certi fumus: id quod puríísímaín Chriftum fides;hoc eft, regni Sion municipatus efficit, Nosinterim quihíccum mundo conflictamus fcímus quód ex Deo fumus, . PSÁLMYS DAVID Xv, £3 OMINE quis habitabit í R5 dl Ícetíin monte fancto tuoz 1 v » ; : Kir DAS INonadmodí explícatu facilis uate proponitur quaftío, Ardua em EESREAd) voc eftatqueadeó ad intellieendá dífficilís, quis, ex Deí dono, dignus Gqui ín efus ecclefia inter electos cenfeatur, ubiadhucacetríme pugnatur, acír tentoris milítaríbu stabernaculístg Cedar, no abfgsperículo habítatur, Sedíllud citticilius:quis dignus tandem reputabitur;qui tríüphato mundo,uíctor requíe« Ícere debeatín monte fancto Deáühoccft, inaterna beatítudíne, ucomnístatioz naliscreaturze finís eft.acfaborum requíes, V ndeaít Eutymíus; equíefcereís dí Citur,qui exlongo itínere,& labore feifu S,rcquiem capit, Per montem fanctum, ait, fuper celeftemlocum intelligere debemus, mr; PONSIO. Quiingrez ditur fine macula, & operatur iuba Omnes Hebrzorti codices habent, àm- bulans,fiuegradiens fine macula;& faciens tuftitíam, Nulliením dubium effede bet.totit hunccurfam uite uizeffe quanda, perquamortalesomnes deambulare 9portet:& ín qua, uelutiín atena,;ac theatrounufquif fefe qualísín alio futurus tieculo manifetiat, V erii quoniino otnnibus fpecüatorib, facilis eft, cuíusuirtu sunufquifes (it. coonítio: íd círcoiduates àfpiritu edo&us, nehereamus,aperit: ^Ctoto quantis poteft conatu, efublímí tanquafpeculaclamat: O martales,ó uos .duotquetinfelicifstmo illo uenturo redemptio humane zuo nafcíturi eftis, em esfitatistquid ueftros priuatos cultus factaturí eftísequid ritus? quid uaríg xn «fideiuiuendi modi, alter alteri preeponetíse V.nit hoc uobís, xpetendi otn hocfolüíncumbendis, qualiter cum innocétía ambuletís, colatis iuftítia, PE s tu ltrahac;ornamenta potius, & decore píetatís,a pelletis,quàm ips center C Oportet, Equidem nihil aliud e(Teiudico ingredi ine macula;dj inno quíui; fi iciterty in domo fidei, qua eftecclefia, u'ucre;ut deTacob legimus, fà carnis : exerat;habítis in tentortjs;umbrafcilicetfuturi Chriftiani quiomif: abs Deor stia fibüpfi tantüimodo profpíciendi, ftmplici quadá rationeuítz,. o. CPeMtfede et, Atquíhícerte funt;quí, ut ícriptum eft; íngredíuntur, n tabernaculotuo zaut quis requie, fi 7i A f 3 10AN, BAPTISTARE FOLENGIT j C & egrediuntur, X pafcuaínu eníunt,Ingredíunturenim, per diuinos exce se. Deum,Egredíütur ueróadres curandas proximorum bona fide, Nam àfuísa? ceomnía Deusrequírítutomnis abeorum pectoríbus abfitfucus,& dolus. W coque amenínueníuntcoeleftem, quafenutríant, paftíonem,E cquíd alíu j luítapoftolus,quando díxít, fiue excedímus,Deo:ftuefobrij (umus;uobist 7 rum ín hocueríu, ínteríorem uídere uídeor iuftificatíonem illam, quze à fidee" (imul & exteríorís officij munus, fiuefructum fidei, quiína&íonibus acham rofectis cofiftít:per quas tum Deí,tum proxímí dílectío cognofcí poteft, EA quide ingrefsio illa cft,atque deambulatío, abfque macula;dequa & híc, &87 mentionem facítpropheta,cumaít: Beatíímmaculatiin uía;qui ambulantin^? Domíní,Porro ceumípfum operarí íüftitíam arbítror, quí fuftís totus dedítus" operatíonib.illis;quibus nimírü Deo cloría;proxímístp utilítas,acbenefici p" uenireífolet, Namactiones eas omnes;ocíofas;acfrígídas omníno effeopinob bushorumutrungnó conueníat, Noftra ítadj ftudia, noftras líteras,noftra0"" fintquantumuísfancta,X diuínanullaeffe exiftimo;nífi pro fíne Gc ftudij G0" Deígloriam ftatuamus, muiqi | DL — Quiloquíturuerítatein corde fuo, qui nó egit dofum inlinguaJ. . Felixfic:Quíno detraxítlíngua fua, Atquíuerítatem eum loquíín corde sftequi abi lucmomni Scimulsdone fed exanimo aqueingemu al ftíanum deéet,cum proximis ambulat;promífsísgy münquá deeft, Quod qui^ fidcigenusà Cicerone definitur efle, dictorum, couentorumd conftantia. » certe hypocritís,ac fraudulentis pudor ínfjcítur,quíuenenum afpídum,ueti^, loco.fub línguaobtegereconfuefcunt, Qui non detraxit.feu utalía habet. quínon detulítlingua fua, Legímusenimin Regnorü líbris, Miphibofeth filium defcendiffein occurfum regis,illotís pedibus,& íntonía barba, díce uus meusaccufauít meferuum tuumad te Domíniüi meum, V ídead qua anguftís deuenít mifer ille»propter uníus delatorís línguá, ut tantis mife dé cijsfefeante confpectum regis fifteret, Nefcio fanequaforte íd accíd ac uti te quog bonorum cactibus adeo furrepat ínterdum dealiorum uítijs deferens cilitas.quod quafía natura ingenitum uídeatur omnibus, utalter alteríus ^, mordeat. Quodnam colloquíum*quí conuentus habentur;ín quo alíenottls catorü denarratío tio audíaturz Tantüm neobtredtationís amans eft linge ^ cul,clamat Solomon, fintàtelabía detrahentíit, ac quafi à facie colubri oet j tractore, Delatoresígítur,hypoctitzsobtrectatores;doloft,& ín prímásfimmur rese numeroillorumfunt;quí non requíefcentín monte fandto Dei,unacu licífsímo illo coetu, quí operatur tuftitíiS quíloquítur ueritatem ín corde fU? Í yl c " ; . e EL : 3 non cgitdolum ín lingua fua, | " . INecfecitproximo fuo malum, igo eie "Hocefünullaínrelefitjneinappetentijs quíde;ac defiderijs, Etenim ficu, eenerís freno moderari línguam fas eft Chriftíanum, utníhil prorfus eloq? deat;quo nongratia;atque Rn audíentíbus afferatur,Deí ueró gloría!" M türzitaab conihil expeti quídenfautfierí debet,quod non fitalijs ule; Dé ; men fanáificetur.|Mírum ní hícuídeas, quàm à fuftortt congregatíonc!o' j pellendi lintfutiles gerrones íllí.quíbusunailla ín prímís cura ci oii ín don fimisgrauifsimorum homínii colloquijs,rífum íntempeftiuti moueant; aU gf Éibulas ingerant;unam(p poft alíam, tanqu& annulos, connectant, cac ínfi ímmifceant,ut fanífsimis quoqj anímís ftomachum prouocare, acuomítü: V. 3 nusfufficianr,quàm fi plenam nautez pateram uel pífsítando haurírent^^, igi uh enusínuífum bonís, atquehis quídem;quibus fanctifsima illa Pau a^ i empereftcordí. Omníaquacunquefacítis ín yerbo, in opere;in? E Domini 1 z sv Chrifti cite, WC - [Document text truncated for crawler view.]