De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

8^- 'kJSIS si- ;' 'iX' ^-i^^^v.-Swj^*!..;;;. >'i , h,..-’&- }fr. yW:~.>: •' >-' irV''^lx V' *Vd' m I•. mMmmmm ;:, -nxxi, ;,' •tvjwx rnK:;io'P a,;-;-;- :; •: • fJ'* cv;.;s v^--y'. :•; ''v.c^S'* • ,. '.^-..iv',-,’ .., ':j- .aw.vi,.’ ‘•'-f' 1% ssffifliWwta-S-ftM s:p»fciK -U: • •-':'A^'^i'.’^-- •-?:•;• Aip. ,;'v :V-. i•i'iV.;:^x.' ’s iiS/s-Wx-i;---; 'xV*; ’ ; i\> '.yj liii^ ;•;• ^'> "... .{< :? ti;: Axyii. 'i' /..k-,®®?.*;".. 'S:??,M-.x'::f^"'-‘"-'.X'Tv' .'.,il;Vi.:;.,w^-.i.' •'i l.-rMl'.; .•'ii.! .'i y' •S-x, - Xsx 'i-::-:. 's ,ic.iy*3’''',v:A. «i; «plivx .'xX'X.; ;{;, .xi i;i"? .s .,-%' j; ‘V.‘x. .-. />;'i,V' V'' •'•‘.•'^‘’=!"^ ’k^'p.:::‘.,' ’'P <,? ifUli: Ex BIBLIOTEGA.^ !DYLLOA (I 6 \ (. Lb^idutmcj ue dcclitr; . '/txicta ina riLcmc atcL rcccntij, c7t5I Q^cdclmaijr ars ans C® .^crtvh dcltTL: Gymnafia, Ejus liberalitate fundata: hicArchitedursB militaris ,&praeliminarium Mathefeos partium :illic Pidur» ,Sculpturs , nec non Architedurse civilis ,&pr£efertim fplendide conftrudum exornatumque aedificium Bibliotheca Aulicse refertiflimEc , inftar thefauri aeftimandce ,quam publico commodo patere juffit, Alia quam plurima dicenda forent, nifi mentem obrueret luduofilfimi Ejus obitus dolor infandus. Ea tamen ,qure inde manarunt Germaniae Auftriacje graviffima damna ,TU viriliter reparas AUGUSTA REGINA ,paternarum virtutum &provinciarum heres digniflima !cui DEUS ob infignia Religionis &Pietatis exempla, fortitudinem contulit &decorem. Quum enim permiferit ineunte Tuo regno TE aconfcE- deratis tot hoftibus impeti ,omnium viribus, minis ,conatibus invida Tua conflantia validiffime reftitit ,mensque imperterrita ingruentibus aerumnis obicem pofuit^ Tuorum fidelitas ,in tam diris calamitatibus non deficiens ,clarius innotuit ,&fervens vigor in fufceptionibus arduis effulfit. Eorum rum quidem pericula ,damna ,infortunia veluti Tua fcntiebas ;quia materno amore non minus ad eorundem tranquillitatem, quam ad Tuam refpexeras ;utque lervari » aut reftitui poflet, quascunque follicitudines, incommoda ,labores fubire ,pacis utpote ftudiofiflima non recufafti. Quum vero vim vi repellere neceffe fuerit, ipfe, in quo confifa fuifti DEUS exercituum ,manifcftis auxiliis jusTuum afferuit, TEque,fugatis poft varios conflidus hoftilibus copiis ,qu£G Tuas aliquot provincias invaferant ,ad Pragenfe folium tandem afcenderc, Regnum Bohemicum, TIBI legitima fucceffione devolutum, novo acquifitionis titulo confirmari ,ejusque diadema , capiti Tuo jamjam imponendum, recentibus lauris ornari concellit. B.XC omnia Divinae beneficentiae accepta referens ,repulifti blanditias exuberantis Ixtitise, quae, ubi nimia fua dulcedine corda perfiindit, iccum plerumque trahit incitamenta fiiperbicC ;dudum fiquidem rerum vicifiitudinibus affueveras ,vel ex adverfis feliciter edodta ,profperis cafibus copti- (o) optime uti. Proinde fronte modefta ,neque ab ipfis vidtorix plaufibus elata ,TE femper TIBIsequalem ,TUlque Vidricem ,& Reginam cfTe oftendifti. Tanta profedo excellis &arte regnandi ,&agendi prudentia ,quse in tenera astate fe jam maturam prodiderat !neque minus abundas ineffabili clementia ,quas benigniflimo afpedu ad TEaccedentes exhilarat. Tot itaque nominibus omnium animos TIBI fiiaviter devincis ;TE Proceres, populique omnes ,Tuo Imperio liibjedi ,venerantur &diligunt; quumque mira facundia reipublicas ftatumin folemnibus exponis comitiis ,eundi uno ore &opes &languinem offerunt. Hinc porro ,ut ampla prasteream AuftriEB Tuas ac reliquarum Provinciarum fubfidia ,quaeque apotentiflimis exteris Regnis &Statibus ,ut olim AuguftiflimaB Domui Tuas ,ita nunc TIBI amico fcedere conjundis, impetrafti, 3c adhuc impetras auxilia ,omni expedatione majora ;inclytum Hungarias Regnum eadem alacritate ,qua TE inaudito gaudio Reginam acclamaverat, utiliffima contulit equeftrium,& pedeftrium mm(0)mm legionum augmenta ;uberrimam quoque Tuis caftris fuppeditavit annonam. Hifce, aliisque plurimis, quse deTuse glorias incremento fama vulgaverat ,excitata gens alia orientalior, antea negleda, fed aprifca Illyrica &Dacica virtute non degenerans, fponte fua ordinem fubiit &difciplinam militias , ut Tuos augeret, atque roboraret exercitus. Quid non exigunt, quid non obtinent cximiasAuguftiTui AnimiDotes? Earum tamen non nili aliquas attigi ,easque disjundas ;quis enim unico fixoque obtutu integrum percipere valeat ,perceptumque defcribere fulgorem Tuum ,quem longe lateque diffundis ?Ita quidem nec Solem intueri confuevimus ,nifi vaporibus horizontis , aut nube aptse denlitatis obdudum,vel interpofito 'vitro fatis opaco ,vim radiationis obtundente ,ne oculos lasdat ,audader ad cum converfos. Nec tamen inter tot curas ,quibus indefefla fapienter provides adminiftrationijuftitisB, Tuorum fecuritati ,bellicis expeditionibus ,aliisque publicis negotiis ,deeft Regium Tuum patrocinium ,&adjumentum c2fcien- Scientiis ,in quas propenfiffima es ,&quarum multas rariffimo exemplo Ipfa excoluifti ;neque deefl: earum cultoribus ,iis praefertim, qui totos fe devovent, ut ftudiorum fuorum utile aliquod monumentum edere valeant. His ego etfi vixaccenfendus, nili Caefareae DignationisAudtoramentum fuafiC- fet, hofce conatus meos, quos Sapientiffimo PARENTI Tuo confecrare parabam ,Ejus utpote juflii fulceptos ,TIBI humillime dicare non tantum maxime cupio ,fed etiam teneor. Indulge itaqueCLEMENTISSIMA REGINA» ut eosdem Majeftatis Tuae aufpieatiffimo Nomini venerabundus inlcribam. Sic Summi Numinis Providentia TE quam diutifiime fervet incolumem ad Tuorum felicitatem ,&Orbis univerfi decus atque ornamentum. ' LECTO- LECTORI BENEVOLO. P autpublick non adeo affuerit adificm inclyta URJNIE^ ut modicas privatorum domusfuper^ ha dejpexerit ;quin potius ipfafe ofiendit qu olu het hojpitio Vel oblata manjione contentam^ uhU cumque liceret oculosJuos ad coelejlia Jpedacula, quorum avidifunt Iapte convertere. Ita enimJplendidam uhi arcem habuerat^ amagno Tychone in Balthki maris infula Huena^ tot curis &Jumptibus con* ditam ^injuria vero temporum pofl pauca lujira penitus dirutam >vile patiebatur tugurium ,ex apribus compaBum , obfervante illuflri Picardo. (a) Quippefub dio degens ,iefiivosfolis radios^ &hyemis no^ Burna frigora diu toleravit ^ut liberiore cceli frueretur ajpeblu :Jeque demum recepit in feculas ,poft inventa fubtilioris artificii ofgana ,qu£ diu inclementia aeris exponi ^6? avento agitari fion fufiinent. Neque in organica fipetleBile Jua luxum^vel fuper^ fiuum crndtum afie&at ;fed idoneam fblidamque JlruBuram. Olim apud^gyptios,priusquam CambyfisPerfarumque dominio fuccumberent ,aureo utebatur circulo ,feu verius armilU deaurata ,cubitalis craffitiei ^cujus limbo cubitorum ^6f. infculpferat ortus occa/usque Jlellarum ad fmgulos annidies^ (b) Jlia quoque cumplura prMer armillas aquatoris ,& regulm parallaBkas ,quarum meminit Ptolomms ^quis dubk tet ad ejus ufum extitije inflrumenta ,Babylone prprtim & Jlexandru ,in quarum urbium utraquefixam habuit per tot feculafedemfuam ?fed conflat non pauca etiam ligneafuifie , qualia infignis Copernici ,&ipfius Tychonis ^priusquam fua dme^ (a) Voyage d’ llrannoburg iParis 1696. in fol. pag. 6. (b^ Diodori Siculi Biblioth. Hiftor» libi I. pare. II. pag. m. 46. metallica pofjideret, manibus tranabantur ;ea vero rejici de* inerunt ob vitium materunonfatis compan^, femperque inconflantis, Jptaverat olim fuo ufui Obelifcos ,ad excelfam molem ereBos^ ut per eorum umbras momentum meridiei^ falis altitudines meridianas eliceret ;iisque pojlmodum felici compendio fubflituit Gnomones ,quibus unicafufficit horizon^ talis linea in pavimento ,potijfimum templi divifa ,0*Jpe* ciem folis ^per imminens fuhlime foramen radiantis excipiens. Horum maximus extat Bononia in D, Petronii templo , ab Egnatio Dante conjlruBus ,deinde aceleberrimo Cajflno ad altitudinem ,five radium unicarum looo promotus, Jd longiora dirigenda telefcopia machina requirebantur ingentes quibus quum plurium manusfatigarentur ,opem eximiam attulerunt viri ,omni laude dignijfimi ,Hugenius ?qui Aflrofcopiam atuborum molimine liberavit ,0* Neutonus ,qui Catoptricam Dioptric£ miro fuccejfu applicuit ,tubosque contraxit, Hm aliaque hifce fimilia dum fepe meditarer , infignia quandoque admirabar obfervatoria ,conditorum Regum nomen oflentantia :quandoque cogitatione parvas fubu bam fpeculas ,qu<e unico ohfervatori ,eS unico quadrantifuflim cerent. Ibi recordabar ex publico veluti theatro :illic ex domeflico teBo nova fidera \vel rariora phaenomenajufle dete- Ba :illi condolebam» quod anguflam cameram^ juxta Meridianum direBam ,per annos 25* qu£fitam ,non invenerit ; (b) huic ,quod unicum quadrantem fibi usque ad obitum frujlra exoptaverit, (c) Quibus ideis obkBatus denique flatui domui me£ speculam addere ,qu£ vires exteri hominis non exhauriret ,commodis tamen requifltis haud indigeret. Quonam fuccejfu id mihi pr^jlitijfe contigerit ,judicabunt alii ,qui arduo quidem hoc ,fed etiam nohilijflmo Jludiorum genere delcBantur, lis ,ut reBe judicent ,quonam modo id prafliterim ,defcrihendum vel communicandum fufcipio, APPRO. • Cb) Mlfcell. Bcrolin, Continuat. H. p. II. xvii. p. (c) Aftronomifch. Handbucb. 3. Th. cap. 1. §ig. p. 290. APPROBATIO. Astronomiae ftudium plurimis, &accuratis obfervationibus optime tradari, atque ita demum ad eam, quam finunt res humanae ,perfediohem deduci pofle, non mea tantum, fed una complurium eft me peritiorum fententia. Laudo acuta illa ingenia ,quae profunda meditatione varia adfpeftabilis mundi fyftemata comminifcuntur :aut converfionum coeleftium flatas leges, caufasque phyficas ad calculos revocare contendunt. Et vero quantum haec talia ad Aftronomicas fupputationes ordine inflituendas ,vel proficua, vel necelTaria funt, vehementer etiam probo ;praxin tamen Aflronomicam longe praeferendam puto, quae quidem certe exquifitis obfervationibus infudet ita ,ut calculatoriae artis Gomes Geometria facem ubique praeluceat ,folidosque emolefliffimis laboribus fruftus utraque decerpat. Haec omnia qui felici ingenio ,&obflinata fedulitate praefliterit ,eum ego denique verum ,magnumque Aflronomum dici oportere exiflimo. Refte fane Rcememi ,percelebris Aftronornus ,ad Leibnizium fcribens :* Aftronomiam in Republica Literaria Provinciam appellavifow»/«» pfj’)(avrAOTd‘ TYjV ^non minus Jenjihus ^&manibus ^quam mente adminijirandam. Utraque hac laude magna illa inter Aftronomos floruere nomina: Hipparchi^ Ptolemcei ,Tychones, Keppleri ^Kiccioli^ Hevelii ^&noftra memoria Manfredii^ Hirii^ Flamfledii,Horrebovii ^Wur&lbaueri ,Gramatici^ Kirchii ,aliique non pauci, qui vitali adhuc aura fruuntur, quorum ingenio, &folertia Aftronomia plurimum fefe excultam profitetur. His ego merito fuo accenfendum credo Perilluflrem Marinonium, Caefareum ante hac ,nunc Regium Mathematicum ,quem ambas illas Magni Aflronomi partes egregie explevifle, etfi dudum perfpeftum haberem; attamen perlefto ejusdem limatiflimo opere ,cujus epigraphe :De Ajironomica Specula Dome- Jlka &Organico Apparatu Aftronomico ^eo majori cum voluptate idem perfenfi; quod liceret Obfervatorium Marinonianum ,&Aftrofcopica inftrumenta non modo coram contemplari ,&tracflare manibus, fed obfervationibus ipfis nonnunquam intereffe, atque dare me expertum praeftantiflimorum operum teftem. Neque poflum, quin hic una cum Collegis meis gratus ,lubensque profitear: Clariffimi Marinonii pravio exemplo, &fapientibus confiliis multum debere Speculam Aflronomicam, quae haud ita multis abhinc annis in Viennenfi Societatis noflrae Academico Collegio erefta efl, itaque aCollega quodam inftrui, ufuique effe coepit ,ut peritis non difpliceret. Quod nos privato Cl. Marinonii beneficio, tantundem fere publicis Viri optimi de re Aflronomica meritis fe debere agnofcent literati omnes ,ubi praeflantifTimam hanc ejusdem lucubrationem pervolverint, qua Doftiflimus ac SolertifTimus Auftor fabricam primum ipfam Speculae fuae Aflronomicae ,tum inflrumenta ,fane quam exquifita ,eaque ad omne coeleftium obfervationum genus accomodatiflima dilucide defcribit, fimul adjeftis perelegantibus figuris illuftrat, modumque ,quo haec eadem domi fuae omnia ,fuoque duftu conficienda curarit: quo rigore ad examen fingula vocaverit, atque in ufum deduxerit :quo pafto ad labores iftos profundis meditationibus ,novisque ab fe excogitatis Geometricis demonftrationibus fretus aggreflus fit, eosdem feliciter perfecerit, perfpicue,& opportune docet. Hunc itaque librum, non modo typis publicis digniflimum cenfeo, fed praeclaram inde quoque nobiliffimo Aflronomiae ftudio utilitatem exiftere laetus video; tum etiam Perilluflri Domino Auftori egregiam inde apud aequos omnes rerum arbitros excellentis Aftronomi opinionem amplificandam efle praefentio ,atque fyncero ex animo palam gratulor. Viennae 8. Martii 1744. Erqfmus Froslicb^S.J. mppr. *Eplftol® LelbnW Volum. II. pag. sj. APPROBATIO. LEgi Librum de Afirofjomica Specuk Domeftica^ ^Organico Ap-^ paratu Ajironomico Perilluftris Doitiini Jacobi Marinonh ,olirh Caefarei, nunc Regii Mathematici &Confiliarii ,&inveni opus tanto Au^ thpre digniffirnum, ac infigne monumentum folidffi eruditionis. Nec levis mentem fubiit admiratio &veneratio Italiae, cui frontem ad Poefeos delicias remittere, &ad feveram fiderum contemplationem contrahere, pari felicitate datum eft: quae non domeilicaefolura-utilitati &gloriae Celeberrimos Allronomos haftenus protulit, quorum nomina Allronomicis organis ,tabulis &lucubrationibus praefixa, ipfisque Planetis infcripta,& velutin coelo confecrata jcum quadam reverentia legimus ;fed potentiffimis etiam Regibus ,&florentiffimis Accademiis Aftronomiae Magiftros conceffit , qui patriam fiderum eruditionem velut coloniam ad externas Provincias deducerent. Servavit fibi Afculanoi^ Dondos ,Po«- tanoi ,Dominim Ahtias ,Fitatos ,Lampanos ,Dantefios ,Maginos ,Galileos ,Argoloi ,ElancanOT ,Ca-valerios ^Rkciolos ^Grimaldos ^Blanchinoi^ Manfredios-^ at orbis utriusque emolumento erudivit Copernicos^ genuitque Pauks ^Columbos ,Dechale- Jtos yCaJfinos ,Maraldos jGrammaticos , &:MARiNONiuM;in quo illud ad fummam laudem, &doftrinae famam acceffit ;quod primus ftabilem fedem Afironoraiae in Aufiria fixerit, cui temporariis folum &minoribus Machinis maximi viri Ge. munien ^Purbachius ^Regimofitanus ^Angelus^ Kepterus^ Rbeita pra^luferant. Volupe mthifuit in hac celebri Marinoniana Specula privati modefiiam, & animi publico nati magnitudinem jconjunclas contemplari. Moles aedificii infra magniticentiffima quaedam Aftronomiae palatia confiftit , quae emarmore vel fefto lapide Munificentiam Principum evexilTe novimus ;at fi Organorum Aftronomicorum copiam ,apparatum ,&magnitudinem fpeftem ,nullam iis per Europam &Afiam, Regiam liberalitatem aequari polfe exiftimo. Nec minor tanta magnitudine inftrurnentorum Inventoris Induftria efingulis organis elucet, quas aut nova omnino, aut nova methodo, novisque obfervandi commodis fabricata ,amplum Authoris ingenium loquuntur. Nihil hic eperegrinis terris adveftum ,aut folis nominibus exterorum artificum nobile ,prmter horologas machinas ;omnia fub iisdem teftis aClarifiimo Viro inventa j&adomeftico hujate artifice ,quem felix direftio tanti Magiftri ad Mechanices apicem evexerat ,elaborata funt. Nihil ,quod non fubtilifiimis demonftrationibus >& multiplici eXamini fubjeftum ,ad omnes artis leges exaftum fuerit. Infigne hoc eruditiftimi Viri opus &publicum beneficium, quod non ab. uno, neque paucorum annorum intervallo, fed apluribus, &multas aetatis fudore perfici, darique potuifle merito cenferetur, Auftriam noftram jam apluribus annis magnopere illuftrat, &ad Viri exiftimationem exteros advertit, rninimaeque noftrae Societati occafionem praebuit, ut poft tanta veftigia de Aftronomica Specula cogitaremus. Quod igitur communi Viennenfium commodo &gloria ab llluftri Viro inftitutum eft, idem pari ingenio, methodo, &facilitate in hac lucubratione confcriptum, typisque dignifiimum cenfeo, in qua prafticorum Aftronomorum fcholam Urbi noftrae &Orbi literato denique apertam, Viro ab eruditione, induftria &virtute, aeque magno, fincere gratulor. Viennae 8. Martii 1744. JoJephus FranZiS.]. p. t. Speculae Aftron. &Muf. Math. Praef. mppr. Imprimatur. JOANNES JOSEPHUS FRAISL, mppn Excel. Infer. Auftr. Reg. Confil. p. t. RECTOR UniveiTitatis. CONSPECTUS OPERIS. LIBER 1. De Aftronomica Specula domeftica. CAPUT I. De iis, qu^e ante conftrudionem Ipeculse confideranda fuerunt. Pag. §. I. Horizon Viennenjis ,ejusque impedimenta^ partis Coeli profje£ium adimentia* i §. II. Horizon Montis Cetii* 3 Pag. §. III. Lotus ^altitudo Speculae, ibid. §. IV. SpecuLePoJitus^ Figura ^partium ejus Dijiributio, 4 §. I. Pavimentum, §, II. Fenejir(e verticales ^ inclinat<e, 6 CAPUT II. De Specula Domeftica §. HI. Pergula mter?ia, §. IV. Index ventorum, \, V. PiUura SpecuLe, CAPUT III. De Camera Meridiani. 8 ibid. 7 III. Tabulatumfuperius, lo §. I. Pojitio Camerae, 8 §. II. Fenejira Meridiani. 9 CAPUT lY. De Appendicibus Speculae. §. I. Ohfervatorium inferius, li| §. II. Camera obfcura, 11 LIBER II. De Organico Apparatu Aftronomico. SECTIO I. De Linea Meridiana. CAPUT I. De Meridiana filari, cujus umbra Ipeciem folis in meridie bifariam lecet. §. I. Profilari Meridmta ap- _ paratus, 15 §. II. Quadam pramittuntur ad ufum Meridiana fiku ris, 17 §. III. CfusMeridianafilaris, 18 )( CA- PARS II. CAPUT I. De Horologiis, hic Viennae conftrucSk Pag» §. I. Ofcillatoria ,Londinenjihus planeJimilia* 182 §. II. Horologium JiruBurte vulgaris,,ibid. CAPUT II. De Parifienfl Horologio iEquationis. Pag. §. III. Horologium ^fonam ad fingula fcrupula ,prima ^ fecunda, ibid. §. I. lAobilis annularis limhus^ |§. II. Alargines hujus mobilis ,in quo temporis aquatio in* annularis limbi, l87 dicatur, 186 SECTIO IX. Jn qua referuntur quam plurium Siderum tranftus per Aderidianum Vmtnen/em, obferoati die 13. 14. ^ic. Decembris Anni I74I. Pag. 195. Nota in Triduum, Pag. 202. Fracipuarum inerrantium Jlellarum, Ordo Tranftuum per Meridia* numy ^altitudines njifafupra horizontem Viennenfem ad annos 60. Pag. 203. LIBER I. f'i Ija ;1 1 ASTRONOMICA SPECULA DOMESTICA. CAPUTI. De iis, quce ante conjlru&onem Speculce conjtde^ randa fuerunt. AEdificium omne quamvis exiguum ,praevia delineatione aliqua exprimi ,dillribui ,dirigi folet. Ad hoc autem ,quod mihi propofueram ,praemitten- 'da etiam fuit confideratio eorum ,aquibus ufus ,altitudo ,pofitio aedificii pendere poterant ,funtque fequentia : §. I. Horizon Viennenfis ,ejusque impedimenta ,partis Coeli profpeBum adimentia, Ienna Austris amplitudinem Iblis ortivam patentem habet ,atque etiam patentia bina ,fere integra ,illius ad orientalem ftmicirculum fupplementa. Non quod Urbs alte promineat ,vel quod ad ejusdem ortivam plagam indefinita planities pateat longe lateque ,ied quod parumper acclivis eft hxc ,cui Urbs infiftit ,ora Danubii, &fi colles aliquot in propofitae regionis parte extant ,ii adeo remoti ac humiles funt, ut vilui ex editioribus Urbis locis impedimento non fint. AAd XLIBERI. Ad auftrum eminet clivus (vulgo Wienner-Berg) ab extremo Suburbio leniter afcendens ,cujus fadigium vix editiores Urbis Turres altitudine exaequant. Majus autem plagae occidentali impedimentum afferunt montes , ultra terminos occiduae Iblis amplitudinis ,hinc ad Viennam amnem, illinc ad Danubium protenfi. Inter holce infignis eff Cetius (germanice Kalenberg )Pannoniam olim aNorico dirimens. Hic in varia elatus faftigia coelum obtegit ad altitudinem graduum duorum. Prolpe61:um denique borealem mons alius limitat (Bilenberg di6tus) aripa finiffra fluminis accliviter afflirgens in diftantia duorum fere milliarium germanicorum: hic operit infimum coeli gradum. Quae cum cogitatione perciperem ,facile animadverti futurum, ut mihi non liceret oblervando Horizontis limbum utrinque confpicere ,* atque adeo nec momenta ortus occalusque Iblis ,diebus praelertim Iblftitialibus ,invicem conferre ad eliciendam diei longiffimae vel brevillimae quantitatem 5neque lebtiones Meridiani ,neque puridta occallis aeftivi ,&hyemalis iplb in Horizonte allignare 5neque per ftellas colhiice ,heliace, vel acronyce occidentes ,alia quaedam eruere ,qu5K tamen omnia non adeo lingularia cenlebam ,ut eadem aliunde llippleri non pollent. Quod enim attinet ad lidera ,parum intereff, num ea in occafu amontibus occultentur ,vel avaporibus ,quorum denlitate pleraque etiam orientia lidera quodammodo velantur. Major profedlo jabtura eff occidentalium Ecliplium luminarium, vel latellitum Jovialium 5fed 6c hanc leviorem reddit inevitabilis hujusmodi oblervationum calamitas ,quse proficilcitur arefradhonibus, nimium eas perturbantibus. Et demum mihi hxc cogitanti erant folatio Speculae quaedam infignes, luis quaeque adHorizontem impedimentis affedtae. Quin etiam cogitabam per totum annum capi polle altitudines correlpondentes tam Solis matutinas &velpertinas ,quam ftellarum orientales &occidentales ,ad definiendum pro lingulis momentum tranfitus per Meridianum ,nec non ad explorandum line* meridianae ,vel arcuum, tuborumque muralium politum. Caeterum nolcebam polle quoque oblervari ftellarum fere omnium, tam nobis orientium culminationes ,quam nunquam occidentium infimas deprelliones. Inter priorum maximas Fomahant (Aquarii lucida in effufione aquae )culminat in altitudine vila 10" 52'. Cauda, Scorpionis ,lecundae magnitudinis ,in altitudine 6" 20\Inter maximas autem pofteriorum Capra ,live Juriga capella ,delcendens ad Meridianum ,adhuc manet 4" 5' liipra Horizontem conlpicua. Lucida in cauda Cygni 2° 50' ,majoremque altitudinem lervant extrema l DE ASTRONOMICA SPECULA DOMESTICA. 3 4 md. caudae Urfa majoris^ lucida CaJJiopece ^Perfet ,aliaeque ,quas Jiic recenfere non attinet. §. II. Horizon Montis Cetii, SIlocus integro praeditus horizonte quaerendus ellet ,non alius quidem in vicinia Urbis aptior occurreret, quam in montis Cetii faftigio ,quod Camaldulenfium Eremo imminet ,vel in orientaliore alio, ad dextram ripam Danubii prominente, in altitudine pedum Viennenfium circiter 840* in quo &Romani fub Antonino Pio Imperatore Rationem habuiHe perhibentur, inftar Ipeculae idoneam ,tum navibus in confpicLio flumine obfervandis, tum motibus hoflium inadverfa ora, nondum fubada ,degentium ,&D. Leopoldus Marchio Auftriae condidit fibi arcem ,cujus adhuc vefligia fuperfunt ,&templum exftat Divo ipfi dicatum ,nuper Iplendidius &honorificentius exftrudtum ,additis manfionibus Sacerdotum Specularium ,quos loci opportunitas ad Aftronomiam excolendam pollet allicere, fi reliquis non paucis Cne dicam plurimis )requifitis eflfent inftrudli. Quae breviter indicafle Ilifficiat ,fi cuipiam aliquando libuerit in tam fublimi horizon- ,te Speculam fibi ponere Uranicam, &arduum montis acceflum aere .Ialubri ,divortium fbcietatis commercio epiftolico ,&taedium fblitudinis inexhauRo prolped:u compenfere. §. III. Locus ^altitudo Specuk. Mihi porro &in Urbe degendum, &confultum erat in area manere nuper acquifita, quamVir mihi, dum viveret, amiciffimus, non fine laude &grati animi prxfatione memorandus, Leander ComesAnguiRbla, egregius Mathematicus, &UrbisVienneiifis Architecturae militari Praefe- Ctus, ad aedificandam fibi domum elegit anno areparata lalute codcxc. quando fere vacua erat adhuc Ratio vallaris. Favebat altitudo hujus areae tum propugnaculo ,tum luggeRui RiperRruCto dominantis, adeoque fecundam contignationem plerarumque domorum excedentis. Favebat &locus in angulo Urbis ,ab ejusdem aedificiis altioribus haud parum remoto ,&afliburbanis omnibus plane diffito jita ut non multa opus eflet altitudine ,ut idonea fpecula .fieret. Hujus itaque pavimentum fatis elevatum iri judicabam, fi aequaretur domeRici teCti faRigio, ex quo videbam pauca aedificia magis A2exRan- 4LIBER I. exftantia ,eaque parum obftare, praeter turres &templa non evitanda ,nili per aliam turrim ,qualem ,ut ut intra vetufta moenia Civitatis ,in vicinia tamen Valli erigere non licebat. Nec fubibat animum caulla ulla ,cur eflem de altiori pavimen- to Ibllicitus, nili levis quicdam fulpicio cujuspiam phaenomeni raro contingentis ,^dubiae oblervationis ,cujus modici fructus cum fpes incerta remotaque maneret, perfuadere mihi non poteram, ut millies interim ad Speculam afcendendo ,audto graduum numero ,vehementius iponte fatigarer. Feneftris autemSpeculae nulla inveniebatur in muris lateralibus altitudo fufficiens, nifi per alias inclinato in te6to patentes. Ad harum uflim (accedente pergula interna ,&fcala ,quae apavimento ad pergulam duceret) alia prodibat ftatio fliblimior ,ad objedia verfus orientem, &auftrum ,horizonti propiora ,detegenda ,&ad opticos tubos verfus eadem dirigendos ,profutura. §. IV. Specula PqfitiOy Figura^ &partium ejus Lijlributio, DAta erat politio domus in declinatione graduum 45, cui Specula odtogona apte poterat accommodari, ut Bononiae in palatio Inftituti Scientiarum ,optimo fuccellu ,fadlum videram. Plures tamen, quae animoobverlabantur,caufI« non linebant afigura oblonga recedere, nec ad alium angulum ,nili redium ,veteri aedificio novum adjungere. Et lane non referebat in quonam politionis angulo (in ulii feneftrarum )ad hanc vel illam coeli plagam Oblervatoris organa dirigerentur ,dummodo ad omnes dirigi pollent. At plaga Meridiani (quae uranic^ ditionis primaria quidem eft) peculiariter exigebat libi Ipeculam in tota communi le61:ione limul ,aut luccellive patentem: Sol autem, nec non Planetae, &Fixae inligniores ,interdiu culminantes ,oblcuram poftulabant, immo tenebricofam, &quaedam inluper inftrumenta majora ,atque fixa requirebantur, parietibusque firmata. Sed has conditiones, praeter univerlalem oblervationum ulum &organa mobilia ,una eademque Ipecula non patiebatur. Itaque in ejusdem vertibulo exigua camera erigenda fuit (in da- to Ipatio, quod veteres muri concedebant) &aliorum more ,aMeridiano nuncupanda. Praeterea ,cum oporteret quandoque llib dio efle ,vel ob ampliora phaenomena, qualia Iblent efle lumina borealia ,vel ad majorem coeli DE ASTRONOMICA SPECULA DOMESTICA. s coeli partem conipiciendam ,vel ad diftinguenda loca &nomina ftellarum ,ad cernenda nubium impedimenta ,&propter alia ,quaa contingere queunt ,tale quoque Ipatium addendum fuit inftar pergulae majoris externse. Hinc orta eft diffcributio aedificii ut in Tabula I. quae Ipecies efi: Ichnographiae. ASpecula. BCamera Meridiani. CVeftibulum. DPergula externa. EScala externa. FGScala interna, hhhAmbitus Pergulae jfliperioris &internae. CAPUT II. De Specula Domejiica. §. 1. Vavimentutn, PRaeter fundamenta fblida ,&profunde jada, omnino ad aedificium hoc requifita, ne cedentibus illis rimas aliquando ageret, ipla etiam Specula firmo &flabili pavimento indigebat ,ne ,fi fubfultans eflet aut tremulum ,incumbentium liiper iplum inflrumentorum erronea diretbio vitiatas redderet oblervationes :ut mihi fepius luper tabulato (quamvis omni diligentia adhibita )contigifle dolueram eo tempore, quo nondum conflanti in flatione pedem fixeram. Hanc itaque fiabilitatem fiibflrati lapidei arcus induxerunt :quin etiam trajefta per ipfos &per llibjedlos parietes ,quibus arcus innituntur ,ferrea ligamenta omne luxationis periculum amoverunt. Pavimentum flru(51:um eft quadratis lapidibus ,optime libratis ,quorum diagonales aequidiflant aSpeculie muris jadeoque latera quadratorum partim meridianas exhibent lineas ,partim vero arquinodliales. In medio autem pavimenti hiatus eft I, ulque ad imum for- Tab nicis patens, ferrea crate munitus, hyeme aperiendus, ut ex inferiore hypocaufto tantum caloris alcendat ,quantum ad Speculae aerem tepefaciendum ,&ofcillatorium horologium animio frigore praefervandum fufficiat. Neque enim licebat hyemalerh fornacem Speculae addere ,ne fcilicet calidi vapores tubos opticos perreptantes ,& ad fuperficies lentium frigori expolitarum pervenientes ,iplarum ulum adimerent vel infirmarent, §. IL B LIBER I. ; $ §. II. Femflrd verticales inclinaU, QUinque flint in lateralibus muris ordinis primi ,quarum fitus Sc menliiras in utraque fimul delineatione Ichnographica (Tabula I.) &Orthographica (Tabula II. &III.) videre eft. Alx binae, ufque ad initium arcus redtangulx ,binas alias continent vitreas ,ut tota fimul feneftra ,vel femilTis ,aut quarta pars ,prout altitudo oblervanda , vel diuturnior obfervatio exigeret ,patere pollet. Additae funt ligneae thecae ,tum externae ad arcendos ventos ,imbres ,grandines, tum interna ad Speculam penitus oblcurandam, &afrigore magis tuendam. Sex aliae llint fecundi ordinis, five inclinatie in te61:o Speculae, quinque fingulis primariis ,fexta portae ,refpondentes. Harum quaelibet unicam habet alam, qux teHi partem conftituit ,circumductum parvulum canalem ,qui pluviam avento intrufam recipiat ,,& teCto reftituat. AdjeCta efl: hafta ferrea ,per quam ala facilius eleve- Tab. ll.tur ,&in politione verticali detineatur, dum patet feneftra, ut in L, &lii. &!., vel, dum feneftra eft claufa ,teCto adjaceat, utin M, &m. Verticales feneftrae fufficiunt ad angulos altitudinum ,qui 50 vel 60 gr. non excedant 5inclinatx vero ad reliquos ufque ad 90 &: ultra Zenith capiendos, Tab. II. Sint enim Aflimmitas feneftrae verticalis ,Binitium arcus ejusdem feneftr3e,CD apertura feneftrx inclinatae, EF pars elevata pergulae, infra defcribendae, HORlinea horizontalis, &in ea Ooculus ,vel centrum cujuspiam quadrantis aut circuli in diftantia commoda,v. g. trium pedum alorica feneftrae :linea vifualis AO,tranfiens fub vertice feneftrse, continebit cum horizontali ORangulum AORgrad. 60. BO vero vifualis inferior, fub initio arcus, continebit cum eadem horizontali ORangulum 50 gr. Deinde per CduCta ipfi BOparallela CH, &produCla CFin 1,HI, pars linex horizontalis HOR, locus erit oculi fuccellive videntis objeCta elevata fiipra horizontem a50 gradibus ufque ad 90 &ulterius 3Ab Hautem recedendo verfus Lfumi poterunt elevationes infra gr. 50. Si per punda C&Ddelcriptus intelligatur circuli arcus, tangens horizontalem lineam HORin Q^, fiet in Q_ angulus CQ_D omnium poftibilium maximus ;adeoque in data elevatione oculi apavimento dabitur pundum Q_, ex quo maxima coeli pars per datum feneftrae lumen CDdetegi poterit. Scho- DE ASTRONOMICA SPECULA DOMESTICA. 7 SchoUum. TlNica in vertice teSlifeneJira horiz^ontaiis rotunda ,cujus diameter ^TVadmitteret angulum TSVnon minorem angulo CQJ),fub- Tab. Ii. Jiitui potuijjet fenejiris omnibus inclinatis: fed majus accejjijfet incom* modum ,^opus fuijjet altiore fcala jnec adfublimiorem Jlationem profuijjet ,niji addita internapergula jhac autem majorem fenejira amplitudinem ,vel minores alias in circuitu verticales ,^fupra tecii fajligium exegijjet, §. III. Pergula interna* TOtam fere Speculam interius ambit horizontalis margo ab ,AB, ef, IK ,latitudinem habens pedum ,Gap. I. III. indicatus. Hic margo elevatur 10 pedibus aSpeculae pavimento ,&pergulam in- ' ternam conftituit, innixam ferreis fulcris ad, AD, e£, IE3 repagulis quoque ferreis axYZe, AC,FGHI, aliisque munitam, ad pergentium fecuritatem. Reliquum fpatii, nimirum AF, occupat Ica-Tab. iii. la A A ,quae pergulam curii Speculx pavimento conjungit. Ufus hujus pergulae frequens eft ad feneftras tedfi aperiendas. Stationem quoque altiorem praebet ad quasdam obfervationes horizontales ,vel in vicinia horizontis ,idoneam ,vicesque fupplentem alterius fubdialis ,qux in publicis oblervatoriis ted:o ,fornice obdudto ,fuperadditur. Porro pergulae tabulato in vicinia parietum fixo manente, ut Ff, Tab. n. aliquae tamen ejus partes aparietibus remotiores ,&. feneftris imminentes ,ut Fe,mobiles inftar alarum fieri debuerunt ,ut elevatae ad politionem FE, ufum feneftrarum tedti non impedirent jadeoque partes coeli verticales ,aut avertice non admodum remotae ,detegi pollent. §. IV. Index Ventorum, SPatium fub tedto Speculae, inter feneftras inclinatas refiduum ,occupatura circulo, horizontem referente, &, ut ferunt horizontis ejusdem plagae ,divifb ,ac nominibus ventorum ,imaginibusque illorum infignito. Ex centro volvitur index ,circuli illius ambitum percurrens ,&hic index movetur ab hafla ferrea ,quae in foramine conico laminae horizontalis orichalcicae, fiipra centrum firmatae, ad perpendiculum imminet, fuperius in Galli figuram expanfa, ut avento dirigatur j adeoque tam Gallus externus, quaminternus index locum &nomen indicet flantis venti. B2§• V. LIBER L §. V. Fi&ura Specula, INternam parietum fuperficiem architectonicis ornamentis, laquearis autem deformationibus ,ut ajunt, arabicis piCtura exornavit. Id hyeme dum fieret, calor appofitx fornacis muros &teCtorium ,quod j ut piCtura exigebat ,inducebatur ,adeo exficcavit ,ut duritiem flimmam contraxerint. CAPUT III. De Camera Meridiani. J. I. Pojltio CamerdS. MAximi profeCto in re Aftronomica Meridianus circulus faciendus eft ,ex quo ad varia aftronomica exercitia eximiae promanant utilitates. Ad hunc ftquidem culminatiqnes ,difterentiae afcenfionLira reCtarum ,diurnae omnes coeleftiuin motuum periodi referuntur. In hoc declinationes ,maximae altitudines fupra horizontem ,diftantiae a vertice numerantur. Hujus plaga praecipue relpicitur in collocandis novis publicisque Uraniae ftationibus ,ut primarii parietes ejus direCtionem oftendant ,&inftrumentis muralibus commode inlerviant. Raro tamen contingit privatas aedes fecundum Meridianum efte direClas, rarius accidit afundamentis erigi hujusmodi aedificia, quae vel obfervatorum aedibus fint contigua, vel illas intra fe capiant. Horum autem Ii neutrum contingat, molefta quidem obfervatori fatigatio emerget, vel grave obfervationibus detrimentum. Etli vero nec mihi tam felix politio obtigerit ,nec parietem in exigua camera (quam fuper. antiquis datisque politione muris erigi curavi )in plano meridiani collocare licuerit ,nihil tamen obftitit, quin data obliqua politio, li non xque commode ,non minus tamen exaad Meridiani ullim potuerit aptari. At bene contigit, ut camera hatc Speculx immediate conjungeretur, quod prodeft vehementer ob alternos, &fepe limultaneos, utriulque ufus. Scholium. JLLuftris Danire Mathematicus Ollaus Romerus cameram juxta Me* ridianum pojttam, per 25 annos exoptatam, (a) nm^quam obtinuit, ^ob* (a) Mtfiel. Berol. Contin. lLfcig.2,77. 1 V DE ASTRONOMICA SPECULA DOMESTICA. ^ohfervatorium Jthi condidit domejiicum ,deinde tufculanum^ utrum* que declinans aplano Meridiani. (a)EtenimJibiperfuaferat inflrw* menta omnia tamfixa ,quam mobilia ,aptum in cujuscumquefigurae adificio locum invenire, Fenejra Meridiani. TRia ego fixa infirumenta huic Camerae affignaveram ,Meridiani iifii indigentia 3Lineam videlicet iplam Meridianam, partim verticalem CP,partim horizontalem PQ_3 deinde verticalem arcum ANl,quem poflea in quadrantem integrum converti^ deniqueDioptras telefcopicas aculminationibus (brevius dicam )Culminatorium BD. Linea meridiana exiguum pollulabat internum foramen 5exter- ne tamen magis expanfom, ut lingulis anni diebus radios Solis admitteret. Arcus verticalis unicam requirebat feneftram auftralem ,in ted:o patentem. Culminatorium denique integram exigebat in te6fco aperturam, per totam Meridiani ledlionem- Maximum igitur compendium ad id redigendum erat, ut tria haec inftrumenta fob una eademque feneftra, juxta Meridianum dire6l:a, collocarentur. 1”° itaque evitandum erat Speculae impedimentum, quod ab extante tedto, five ab orientali angulo ejusdem proficifci poterat. Latitudo feneftrae debuit extendi ad lelquialterum pedem. 1IP‘® Faftigium Fdeprimendum fuit infra Speculae tedtum ,ut fe-Tab. IV. neftra; verticali, Euro-Boream relpicienti, quam minimo impedimento eflet. IV‘® Apertura tedti EFG divi^ fuit ab ejusdem faftigioF induas partes EF, FG, utrinque inclinatas, &totidem eidem datae font externae alae, quae claufe, in ipfo faftigio jungantur, tedtumque pariter compleant. Duabus etiam clauditur aliis internis alis, quarum utraque prodefl: tum ad obfourandam cameram ,feneftra interim externa patente , tum ad acceflum externo lumini ,pro lubitu coardtandum ,ventique impetum arcendum. Scholium. T^U^e quoque in Camera hacpatent njertichles fenefiraequarum minor imminet ei portae ,qua prabetur exitus ad Pergulamfiubdialem. Utraque tamen exfeneflris ik, ad Camera potim quam adufium Meridiani efi ,nec aperiri illafolent pro diurnis obfiervationibm ,nifi lumen admitteitdum fit adilluflrationem quadrantis ,Whorologii of dilatorii ^ Cneque (a)Enjts AJlron. Petri Horrehoreii Hitvnt* 17Jj", wfol, pag. 4S.J)" 141 . 13 LIBER IL ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. SECTIO I. 'DE LINEA MERIDIANA. Quanta fit Meridiani Circuli utilitas cum jam perfpicue fupra {a) fit declaratum, facile intelligitur ,cur in Afironomicarum rerum comparatione dudus lineae meridianae primas foleat partes occupare. Ducitur autem linea haec in pavimento flabili firmoque ,vel metalli laminis inciditur, &in partes aequas, tangentibus diflantiarum centri Solis avertice Speculae refpondentes ,dividitur, vel fimplicius extenfo filo fignatur ,plerumque horizontaliter ,verticaliter interdum ,quandoque mixte. Huic accedente direftione umbrae feu radii Solis, vel utriusque fimul ,modus habetur eximius definiendi tranfitum centri Solis per Meridianum Circulum ;pundlum vero temporis, quo illud centrum eo in circulo reperitur ,finis efl elapfae diei naturalis ,&fequentis initium. Porro Meridianus Circulus plerumque difcrepat ab horario, qui diem artificialem bifariam dividit, quique adfenfum vagus efl,utpote circa TEquinoftia dimidio fere horae minuto avertice hinc inde digrediens. Linea quoque meridiana non ameridie, fed aMeridiano, in quo fixa ponitur, nomen mutuatur. Non enim meridie utuntur Aflronomi ,fed horis xq. diei naturalis :neque refert a quonam horario inchoetur numeratio haec ;quam tamen expedit afixo aliquo punfto pofle inchoari. At non alibi poterat hujusmodi terminus aptius figi, quamMeridiano ,ad quem Sol, etfi diebus fere fingulis extra Solftitia ferius, aut citius ;quippe ad diverfas ejusdem partes, aliisque fub angulis revertatur ob inaequalem progreflum fuum in Eclipticae plano ;minima tamen inaequalitate revertitur ,atque in eodem culminans ,aequalibus arcubus ejus paralleli, in quo eo temporis momento centrum Sohs efl ,ab horizonte utrinque diflat. Stabilitas vero Meridiani inconcufiTa manet pofl obfervationes ab infigni Caflino Bononiae habitas in examine Meridianae, duftae in aede Sanifli Petronii, {b) omnium haftenus dudlarum maximae ,quae aCeleberrimo Manfredio ibidem repetitae (c) fuere. Quaecunque autem eligatur difpofitio lineae Meridianae ,aqua deinceps reftificata, iplius Meridiani direftio cognofci debeat, ea fane apuncflo dato vel ad libitum fumpto, quod jam in Meridiano fixum concipitur, habenda efl diflantia, quae ad errorem unius fcrupuli fecundi horarii detegendum idonea fit. Et quamvis ad redtam hujus lineae pofitionem unicum ejus punftum praeter illud , quod datur aut aflumitur, invenire fufficiat ;plurima tamen interveniunt ob- Dflacula, (a) Lih. 1.Cap. IU. §. 7. (b^ Defcrizione della Meridiana S. Petronio. Bologna in Fol.f. 13, (c) Commeat. Academia Bononienjis ^Eoaoniai?!!. ia4to. pag. ^94, 14 LIBER IL ftacula ,quacumque diligenti circumfpeftione majora ;&quse contingunt aberrationes ,augentur in ratione reciproca diftantiarum apunfto dato. Praxes itaque omnes innixae pundis appulfuum umbrae gnomonis ,aut radii Solis ad circulos concentricos ante ac poft meridiem, in diebus etiam folflitialibus ,remota variatae declinationis omni fufpicione, fatis accuratae non funt ;adeoque praedat punfta maxime remota adhibere ,nempe interfeftiones arcus diurni Solis cum circulis horizonti aequidiftantibus ,five correfpondentium altitudinum hodiernam methodum. CAPUT L De Meridiana filari ,cujus umbra J}eciem Solis in meridie bifariam fecet, IPtiffima videbatur prifco medioque aevo umbrae diredtio vel radii Solis ad eliciendam lineic Meridianae politionem, ac per alterutrius, umbr^ vel radii cum linea Meridiana jam dudta coincidentiam ,definitu facillima ,meridiana hora habebatur. Plures ideo utriusque praxes excogitatae fuerunt, rem gnomonicam egregie illuflrantes. Quoniam vero umbra indiftinde definit in penumbram, &radiorum Solis, per rotundum foramentransmilibrum, conicum frufi:um,in plano quopiam horizontali aut verticali oblique lebtum, dat illo in plano ellipfim 5iccirco neutram ex propofitis methodis, quantum res exigit, perfedte lufficere jam diu fuit deprehenlum. Primus, quod Iciam, utriusque (radii &umbrae) ufum feliciter junxit CeleberrimusNicolaus deflsle in praeclara fua methodo, (^f) qUam ab Aftronomis quoque Bononienfibus adhibitam vidi An. 1729 , hancque in meum uliim transduxi, adjed:is iis, quas loci &; corredlionis adhibendae opportunitas pro re mea exigere videbatur. SchoUum. f^Eleherrimm Richerim ,Regi(e Scientiarum 'Parijienjts Academia 5b- ^cim, An.iSjl. in Cayena infula M.eridianamfilarem adhibuit (b) ^llluflris eadem Societas An. 1682. (c) Varino alikque ad objernjatio* nes Afironomicas ablegatis ,inter multa horum itinerum cauffas utilita-* tesque fpeSlantia, modum prafcripfit M.eridianam lineam defcribendi per umbram chorda adperpendiculum extenfa ,ac horologium ofcillatorium apte compofitum ,in quofciripofjet^ quidnam in meridie indices oflen^ furi effient ,atque adeo pojfiet etiam umbraprojedtio ,ipji momento me-* ridiei correjfiondens yin pavimento aptefignari. ("a) M^moires Je PAcademie Koyale des Sciences. Paris 1719. in 410. p. 5’?. (b) Ol>fervations AJlronomiques ^c.par Mfr. BJcher aParis i679 ,m Fol. p. }7. (c) Les Elemens d' AJironomie verifih per Mfr. Cajfmi ,itid. p. S4. Hifie DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 15 Hifie tamen adminiculis ^umbra in lineamprojeSia, ^horologii^tempus ejusdem lineaJignandce indicantis^non ita acquiefcere licebat y ut 72on liberet rempropius adperfePiionem adducere. DeeratJiquidem SolisJpecies umbram contingens,qua ufum ipjius aptiorem redderety ohfer^ationem Solis ad Meridianum appellentispenitus iUuJiraret, §. I. Vro filari Meridiana apparatm, l.T Amina orichalcica horizontalis A,murali fulcro adftri^ta ,fora- Tab. L Aj men habet externe ampliatum ,ut toto anno Solis radios admittat 5interius vero in a, contradtum ad od:avam unciae pedis Viennenjls partem ,nempe ad millefimam fere altitudinis 5quae proportio &a Camno eledta fuit, &poft ipfum fervata in gnomonum conftrudtione. Foramini aaptatur operculum Oo, in conum modice truncatum delinens ,&lecLindum axem fuum perforatum, ut per id foramen tranfoat filum perpendiculi, ex 0demiffi, cujus ope quaeri debuit in fobjedio pavimento infimum punctum b , cui foramen live ipfius centrum verticaliter imminet in altitudine 124. unciarum. 2. Ad hoc perpendiculum fiftebatur crena b, torno excavata in Fig. n. clavo cylindrico k,definente in cochleam /, eoque inter furculam ferream Ff, pavimento inlitam firmatamque, volubili, ut eadem crena b promoveri pofiet ,orientem vel occidentem verfos, donec perpendiculo 0^apte adhxreret. Haec itaque verticalis linea ab,vdoby remoto nimirum opercu- Fig. i. lo Oo, ad perpendiculi ufom appofito ,fixa concipitur in plano Meridiani ,fignaturque per flabile centrum foraminis a, &crenam bin pavimento. 3. Altera verticalis linea CPaptata eft duabus crenis C&Pin vicinia parietis ,parumper mobilibus, ut utraque vel alterutra promoveri ad alterius perpendiculum, aut ab eodem retrahi poffit, &, per motum utriusque, planum verticale «^CP, mobile circa fixum axem aby ' in Meridiano demum conditui queat. Crena foperior C, mobilis ope horizontalis cochle'a2 verfos orientem vel occidentem ,adducebatur ad Meridiani plagam, utcumque notam5inferior autem P, excavata in circumferentia clavi cylindrici ,fimilis priori k/, fiftebatur ad perpendiculum ex alia CdemiflLim. 4. Quarta demum crena QJfatuenda fuit inter primam bultimum locum fpeciei Solis in pavimento (Sole nimirum exiflente in tropico Cancri) in redla fiquidem linea, vel laltem in eodem verticali plano cum prioribus crenis ^&P. D25- Itaque LIBER II. i5 5. Itaque filum per crenas C, P, Q_, &hextenfiim, five norma filaris BP4aut brevior CPQ_(dempta inutili ejus parte Q_^) in in eodem erat verticali plano cum axe foraminis lx, Num autem ipfi etiam Meridiano congrueret, vel quantum ab eo declinaret, remanebat oblervationum ope inquirendum. 6. Parti parietis, filo CPproximae, indudta primo fuit artificialis crurta marmorea, cujus tamen lliperficies aliquantillum concava eflet, &correfponderet axi ^,ut fe6tio frufti conici radiorum Solis eandem retineret figuram in tranfitu cujuslibet diei, decem circiter minutis circa meridiem. Sed poftquam deprehenderam nitnio nitore marmoris ,a politura inducto ,hebetari Solis Ipeciem ,eamque in charta munda valde vividiorem excipi, cogitandum mihi fuit de tacili,apto, frequenti hujus chartae politu ,qui Ipeciei figuram circa eundem meridiem ,laltem in oblervatione appullus &exitus, de quibus infra ,non immutaret. Idque obtinui per tenues duas chordas TV, XY, inter parietem &filum CPverticaliter tenlas ,2.xi abipfique filo CPaequidiftantes ,fupra Sc infra firmatas. Has chordas percurrit verticalis oblongus aflerculus, ipfis ad quamlibet altitudinem adhaerens in lateralibus crenis, quarum mediae chordas ad majorem latitudinem extendunt, extremae in priftina detinent. Charta itaque munda &candida, aflerculo huic appofita, plerumque glutine, quandoque accubus firmata ,vel aduobus crallioribus filis ,aut ab elafticis laminis detenta ,parallela manet chordis verticalibus, redtaque ad planum, quod per lineas ^CPdudtum, &in iplb Tab. I. Meridiano efle concipitur. Fig. I. 7. Filum horizontale PQ^cuftoditur a caplula pavimento appofita, fuoque operculo munita. Fundo capfuk laevigato adjacet munda charta, quotidie ad Ipeciem Solis adducenda. Diftantia fili horizontalis afundo capfulae, nec non verticalis acharta ,delcripto afierculo appofita, efl: duarum unciarum. Scholium» T)Ro 2\>leridiana inferiorh Ohfervatorii eundem apparatum adhibui. Lamina horizontalis (qua radiationi Solis aditum prabet )lapu deo ^ferreo fulcrofirmata^ elevata efl apavimento 176 unciis^^12Z dijiat averticali linea CP, Filum horizontale bPJingulis diebm , quando ipjo utendum ef ,extenditur inter crenas b,£5" -P ?deinde per* a6la obfervatione amovetur. Aliud verticale CPextenfum relinquitur inter crenm Ptoto eo anni tempore ,quo SolisJpecies illud attingit, %II. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 17 n. Quaedam promittuntur ad ufum meridianoJilaris. DEFINITIO 1. Solis per exigum foramen in obfcurum locum radiatio R,S,pariete Tab. vel pavimento excepta, dicitur fpecies Solis, five imago, five appa- Fig-i- rentia difci fblaris. ^5- r, 5’ Scholium. QPedes manet in pavimento CameraM.eridiani adie 12. Aprilkufque ^adfinem Augiifii ,reliquo anni tempore adparietem excurrit, Adie autem 2^. Aprilis ufque ad 12. AuguftiprojiciturJpecies in pavimentum inferioris Obfervatorii ,rejiduis diebmprojicitur in parietem, COROLLARIA. I.TTAbetur itaque fe6tio communis coni radiantis ,&fuperficiei pa- Xl rietis aut pavimenti, cui oblique ille occurrit ,&, quod confequitur, fe6tio efi: ellipfis. 2. Adeoque augetur fingulis diebus ,aut minuitur in ratione, qux nafcitur ex compofitione rationis difiantiarum «R, n! S, afora- Fig. i. mine a,&diametrorum Solis apparentium 5five in dire61:a fecantium altitudinis Solis ,vel ejus difiantix avertice (prout tamen fpecies in pariete vel in pavimento excipitur )&inverfa diftantiarum Solis aterra. Sunt enim «R,«Sfecantes angulorum HR,HaS,five altitudinis Solis flipra horizontem ,vel didantiie Solis avertice 5diametri vero Solis apparentes reciprocae funt diftantiis Solis aterra. 3. In Solftitiis minima efl: fpecies Solis in fuperficie utraque, tum parietis, tum pavimenti. 4. Ante meridiem fpecies Solis occidentalis efi, utpote Soli op- Fig- 3. pofita 5pofi meridiem fit orientalis. Solis autem &fpeciei limbi priores (Solis nempe limbus occidentalis ,&fpeciei limbus orientalis )ad Meridianum fimul perveniunt: centra utriusque Meridianum fimul attingunt ,&limbi pofieriores (nimirum Solis limbus orientalis ,&fpeciei limbus occidentalis )aMeridiano fimul recedunt. 5. Interim Solis radio attingente filum ,hujus umbra projicitur in limbum 0rfpeciei ,jam quoque attingentis planum Meridiani ,cujus plani &fj^eciei communem fucceflivam fedtionem DEconfpicuam reddit eadem fili umbra MN, immota manens in eodem plano, utpote afilo fiabili projedta ,Sole per fixum idem foramen airradiante planum. E6,Quam 14 LIBER II. 1738. h Sept. 21. /// 44 ^7 4?33 47 43 49 51 Alt. ©limb. fup. 0* 17 50 18 0 18 20 18 40 Septemb. h' 413 12 10 8 22. u 41 35 2^5 17 Merid. incorr. h• i359 4 59 4’ 59 4 59 4 1739-Jun. / 21. Alt. 0limb. fup. Jun. 22. Merid. incorr. h// 0ih'nh'// 18 29 21 22 20 530 27 23 59 54 30 22 22 30 29 z6 59 54 31 ^3 22 40 28 24 59 53l. 32-26 22 50 27 23 59 54 19 34 5^ 33 10 424 57 23 59 54 3$52- 33 20 23 59 54 36 5-3 33 30 22 5^ 59 54 37 5^ 33 40 21 S(5 59 54 xo S6 10 45 30 3337 59 53§ 57 13 46 40 234 59 53^ 58 18 46 50 I30 59 54 Zl 230 47 30 257 17 59 53-' 334 47 40 5^ 13 59 53I 438 47 SO 55 10 59 54 S4^48 054 659 53 SchoUum. I. AD hunc ufum duo habentur Qmdrantes ,quorum defcriptio dahu tur. Altitudines autem eliguntur progredientes per incrementa lo' ^el 20% ut omnis vitetur ambiguitas in aptando filo cur/oris, adnotandisque graduum numeris ,^temporibus obfervationum. Incrementis cejiivis lo' refpondent intervalla horaria i' ab hora/exta matutina usque ad oSlavamj hyemalibus vero 'yd‘ ab oBava cid nonam. Atque hcec intervalla profeBofufficiunt,ut quadrans aptari queat pro altitudine immediateJubjequente, 2. T^ubus Quadrantis ad Solem dirigitur coincidentibus umbris utriusquepinnacidii {objeBivi fiUicet ^ocularis )charta munda exceptis ^velexterne coUimando in Solem trans vitrumfatis opacum ^velpom tius projeBa in chartam Solisfpecie per ipfum tubum. 3. Difficilius ejiy prafertim circa hyemalefoljiitium ,contaBum Jpeciei Solis ad horizontalis fili punBum medium dirigere :rem enim difficilem reddit arcus femidiurni nimia obliquitas ad circulos altitudinum iat juvat attenta obfervatio Jili diagonalis Micrometri, ^frequen- DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 25 quentior in ohjervando exercitatio» Neque tamen fuhtilitas hac lo* cum habet ,quando conflat fili pofltionem horizontalem ejje ,tunc enim in omnibus ejus punBis limbus fpeciei eandem obtinet altitudinem, 4. Utfllum horizontale dioptricum ,prcecipue tempore matutino ,ante appulfumfpeciei Solis diflin^le appareat ,tegitur oriflcium lentis objeSiiva "velo ex rarioribusfllis contexto (quem ad modum 0r' in no- Burnis flderum obfervationibus )in tubum immijfo trans hujusmodi ^elum lumine aliquo ca?idelce ‘vel lampadis usque adfila Alicrometri ^quce ubi dicimus^ in^ventionem Celeberrimi de la Hire(a) commendamus, 5. Infld.erum altitudinibus obflrvandis tutius efl momentum attendere ,in quo. fidus apparet ab horizontali filo bifeclum, Quamms enim Sirii, JrBuri, aliarumque Stellarum primce magnitudinis,tum etiamfecundce, difci plerumquefatis ampli confpiciantur de die tamen (6r' pvcefertim fplendente Sole )infiar punBorum albicantium indiflin- Borum apparent, 6.ht eligendis autem fiderihus refpicitur ad culminationes ,pro ut res exigit ,Aquatori ‘v. g, vel vertici proximas ,ftve ad depref/iones hifimas in vicinia horizontis confpicuas ,five ad obfervatio72um te?npora magis apta ^minus incommoda :cquippe alice conditiones accedunt quando duorum vel plurium flderum obfervationes combinandae funt, aliqua horis noBurnis ,alia diurnis horis fufcipienda ,de quibus alibi, 7-%0^ 6T^ab, II, indicantur apparentia Jiderum in obfervationibus altitudinum correfpondentium. Et quidem in priori obfervationefidus cfce?2densfpeBatur in orientali arcufui paralleli, deinde in pofieriori ,qua totidem horis culminationem fubfequitur ,in arcu occide?2tali obfervatur. Species ejus Avel a(nonfecus ac Solis') defcen- Tab. ir, dit ad horizontalefilum FHafcendenfe fidere ,deinde ipfo defcendente afce?2dit ab Avel a. Hac omnia invertuntur pro altitudinibus ad infimam depreffonem referendis. Primo enim obfervatur .fidus in occide?2tali arcu deficef2dens ,demde afcende?2Sin arcu orientali ,* adeoque f pedes ejus Bvel bapparet afcendens ad filum FH,pofiea /z?Fig. 5. obfervatione altitudinis correjpondentis videtur defcendens ex Fig. 6, -- GCA- (a) *l<xh. AJlronom. de Sider. Obftrvat. 72. Farts. ifox. h fequenti JB vel b. LIBER IL Tab. ir. Fig- 7- &8- Fig.?. &8. Z0 CAPUT III. De CorreBione hora Meridiana ,ex Solis altitudinibus correfpondentibus obfervatis elicitd. Extra Solflitia momentum correfpondentis Solis altitudinis vefpertinae corrigendum erat per aequationem ,Aflronomis hodie notam ,fubtili ratiocinio innixam, &aprolixiori calculo proficifcentem ;cujus calculi taedium ne frequentius fubire cogerer, tabulas aliquot mihi fupputavi, facem praebente Celeberrimo Manfredio ,qui mihi fuas ad Bononienfem Meridianum fupputatas humaniffime communicaverat. Praedabit autem artificium, quo fequentes tabulae concinnatae fuerunt, earundem ufui praemittere ,fufiusque exponere. Scholium, ^OrreElionem hanc, quae ab illujlrihus Mathematicis Ficardo,^ Roe-^ ^mero intenta, ‘vel primo adhibita fuit, virfummus de la Hire (f) geometrice tradidit ,is’ cx charta quadam ab ipfo excogitata depromendam oflendit. Eajjdem adparallelum dati locifupputatam addere fole77t reliquis motuum ceelejiium tabulis hodierni Ephemeridum conditores celeberrimi Parijlenfes ^Bononienfes, §• I. CorreBionh hujus necejjfitas &fundamentum. Sit Meridianus P2R, Ppolus Ar61:icus ,2zenith, MRNcirculus horizonti parallelus ,five altitudinum atqualium, in quo mane in M, vefpere in SSol fuit oblervatus. PM, PSfint duo circuli horarii dudi per punda M&S. Curva MQ^S Spiralem reprefentet a Sole delcriptam, rr^otu compofito ex communi leu diurno ab oriente in occidentem ,&proprio per Eclipticam ab occidente in orientem , eo tempore quod aprima obfervatione Solis in Musque ad lecundam in Selaplum eft. Quando Ipiralis MQ_S fenfibiliter diftat aparallelo MKNdudo per M,horarius PSfenfibiliter diverfus cd ab horario PN,qui aMeridiano difiat arcu KNaequali arcui KM5adeoque bifariam fecando tempus inter momenta obfervationum Solis in M&S,five angulum MPS,non habebitur momentum tranfitus centri Solis per Meridianum in K,fed error erit tantilli temporis, quantum debebitur femifli arcus NV, ab horariis PN&PSintercepti, quod facilius intelli- (ij Cit. Tab. Ajlronom. Pracef. XV. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 27 telligitur concipiendo dudum elle horarium PX,qui bifariam fecet Tab. hangulum MPS. Hora itaque correfpondehs horario PXcorrigenda erit addendo vel demendo dimidium arcus NV,vel anguli NPS,in tempus converfum ,ut habeatur verum morhentum tranfitus centri Solis per Meridianum PZR. Nempe addenda erit illa corre6tio , quando fpiralis MQ_S fecat circulum altitudinis inter R&Nj quando nimirum Sol motu fuo proprio recedit apolo boreo ,eftque in femidrculo defcendente aTropico &ad Tropicum jat demenda in femicirculo afcendente aTropico ad Tropicum ^ Quantitas proinde aequationis propofitae refertur ad arcum NV paralleli NKM, inter horarios PN, PScomprehenflim. Porro arcus NVeliciendus fufcipitur in tantillo triangulo VSN,quod pro reftilineo haberi poteft. In hoc autem praeter angulum ad vredum datur acutus SNV,aequalis angulo Sphaerico PNZ, five PMZad Solem in Mmane obfervatum, qui denominationem illam anguli ad So~ Icm obtinuit: quoniam PNV, &ZNSredii funt^ fiquidem Ppolus eft paralleli MKN, &Z. polus circuli altitudinum aequalium MRN3 itaque ablato communi ZNV, remanet VNSxqualis angulo PNZ. Datur infuper latus VS, motus nempe Solis in declinationem in receflii fuo apolo boreo ,vel in accelTu ad polum eundem ,amomento oblervationis matutinae usque ad momentum correfpondentis vefpertinae^ datur itaque fblutio trianguli VSN. §II. Anoulus ad Solem PMZ, SN r|~lRipliciter angulus hic elici potell:. 1° ex datis omnibus lateribus pjg, J- trianguli fphaerici PMZ^ nimirum PZcomplemento elevatio- &8- nis poli ,PMcomplemento declinationis Solis ,&Ai Zcomplemento fuae altitudinis in Ai oblervatar. 2° ex duobus lateribus PZ, ZM, & angulo MPZ,uni eorum oppolito, dimidio nempe temporis inter momenta obfervationum Solis in M&S,in circuli gradus redudo 3angulus namque XP Zadeo exiguus eft, ut ejus femiffis etiam circa arquinodia minor fit dimidio fcrupulo unius horae ,adeoque nullum errorem noftro in cafli progignere queat. Hisce datis utendum proponit celeb. de laHire, quia &arcus MZex altitudine Solis obfervata immediate deducitur, &unica fufficit analogia pro angulo quaefito PMZdeterminando :eademquedata retinui, quotiescunquetrigonometrice unus aut alter angulus ad Solem fuit inquirendus. 3° Ex duobus lateribus P2,PM,& G2angu- LIBER IL Tab. II, Fig. 7' &8- Fig. 7- &8. x8 angulo MP'Z ab iisdem comprehenfb ,quem ad modum illis uti celeb. Matifredius conluevit, ut* quilibet Quadrans, quamvis nondum re^tificatus ,imo male diviliis ,aptus fieret ad obfervationes altitudinum correfpondentium. Hxcque poftrema data fuppeditarunt elementa tabularum fequentium angulorum ad Solem ,qui nempe declinationibus potius quam altitudinibus adicribendi fuerunt. Scholium. AD invenmidos angulos PMZpro data diflaritia Solis aMeridiano non niji prima n^ice duplex inter^e?2it aiialogia :prima nempefup-* ponendo dudium ejje ex Zad latus PM72ormalem arcum ZT. Ut Sin. tot 2'^ ut Sin. Segm. TM Ad Sin. Compl. anguli MPZAd Sin. Segmenti PT Ita tangens arcus PZIta Tang. anguli M.P Z Ad Tang. Segmenti PT. Ad Tang. ang. PMZ. Quia enimy ut patet ex modo allata prima analogia (mqua tres priores terminifemper Udem manent )confians ejlfegmentum PTejusque logarithmusJinus'^ angulus quoque NP'Z,ejusque ta72gentisJogarith- mus conflans ma?2et ,aJumma horum logarithmorum demendofuccejft-^ *ve logarithmum Segmenti TM,variabilisproJingulis gradibus diflam tice Solis apolo boreo ,remanent logarithmi tangentium angulorum M. Sicque prodierunt tabulct prceliminares angulorum adSolem ad elevatio^ nempoli 48° 13^ adjedlasque Solis declinationes ^^diflantias aMeridiano ah hora 6usque ad 10 cum decremeisto 30'. Ipjis angulis ,M adfcripti funt logarithmi Jinuum ,Jinuum cotnplem. eorumque differentiae ,fubtraclivte vel additivce (pro ut angulus Mmajorfuerit aut minorfemireBo )adfequentes ufus refervandce, §. III. Motus Solis in declinationem» refpondens intervallo horario Mtitudinum correfpondentium, ALterum calculi elementum five latus VS,quod metitur Solis motum in declinationem ,tempore inter oblervationem utramque numerato, tres requirebat tabulas ,nempe II. III. &IV. quae limul unica veluti tabula ,in quatuor columnas divi^ comprehenduntur. In prima etenim habentur declinationes Solis per fingulos gradus, &in vicinia utriusque Solftitii ,ubi Sol lente admodum in declinationem movetur, per dena quaeque minuta progredientes jeregione autem in Tabu- DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 29 Tabula If invenitur longitudo Solis ,ejus declinationi refpondens :in III motus ejusdem diurnus in longitudinem :in IV motus diurnus in declinationem. Quia vero eidem gradui declinationis ejusdem fpeciei relpondent duae diverfe longitudines Solis ,una pro fignis defccndentibus, altera pro afcendentibus ,ideo columnae duplicantur. Scholium, T0?2gitudines Solis in TSahula 11 -pofitce^ inventa fuerunt rationibus ^trigonometricis ,quarendofcilicet ad Jingulos gradus declinationis Solis ,ejus dijiantiam aproximo aquinoBio ,qua tpji longitudini congruit in primo Quadrante :in fieundo demi debet agradibus 180: in tertio augeri gradibus 180 :in quarto demum fubtrahi agradibus 360. T^otusdiurni Solis in longitudinem convenientes longitudinibus tabula ficcunda ,adeoque declinationibus correfpondentibus ,eliciebantur ex Ephemeridibus Adanjredianis ,quarendo diem ,quaSolin meridie circiter in data declinatione datam quoepue habet longitudinem ,^inquirendo quantum ea die i77 longitudinem promoveatur :v. gr. declinationi boreaii gr. 21. refpondet ad d. l8. fulii An. 1732. longitudo ©25° 52' 53'' 0" motus diurnus in longitudmem 57' vel in femicirculo defeendente loiigitudo n4° 4' 40" die 25. Maji Anno 1734. motus diurnus in longitudinem 57' 29'' in femicirculo aficendente. 3. Motus diurni Solis in declinationem prodibant ex differentia declinationis correfpondentis longitudini data ,^alterius declinationis debita ipji longitudini ,audia vel muldiata motu diurno Solis in longitudinem. 4. Ut autem ordini compendioque confulerem ,feribebam in tabula cujuspiam praliminaris columna primagradus declinationis {pro ut in tabula 1.angulorum ad Solem )in fecunda columna eorundem graduum decimationis logarithmos Jinuum :in tertia logarithmos diftantia Solis aproximo aqumoclio ,qui nempe prodibant fubtrahendo fucceffive logaritbmum primum ,refpondentem maxima declinationi a Jingulis fubfequentibus audiis (quamvis augmentum hoc nonferiberetur) logarithmofinus totius ‘.in quarta diflasjtias Solis aproximo aquinodiio :in quinta motum diurnum Solis in longitudinem: infiexta dijiantiam eandem ,audiam vel muldiatam motu diurno Solis in longitudhiem :infieptima logarithmosfinuum ejusdem dijiantiaredudlaiinodlava logarithmos prodeuntes ex additione fiptimi cum logarithmo rnaxima declinationis ^abjedio logarithmo Jinus totius: in ?i07ja demum declinationem Hdebi- / LIBER II. 30 dehitam longitudini reducte per additionem, njelfuhtraBionem motus diurni:, differentia Jiquidem inter declinationem primce ^ultima columna dabat motum diurnum Solis in declinationem. Eadem mjiituebatur operatio pro Jignis afcendentibus ,ob diverfos motus in Iongitudmem ,eosque diverjimode applicandos dijiantiis aproximo cequinoBio. Has autem praliminares tabulas mnuijje fufficiat ,quum tabulis fequeittibus adjecia non Jint. Tab. II. Ex diurnis in declinationem motibus facile deducitur menfura 7-parvuli lateris VS,qua menfura exprimit quantum mutatafuerit Solis declinatio mterim dum Sol tranfit ab Mad S. Uti enim 24. hora ad motum diurnum in declinationem ,excerptum ex Eab. IV. ita tempus inter obfer^ationes correfpo?jde?2tes (^matutinam 6^ njejpertinam) ad motum Solis in declinationem debitum dato temporis intervallo 5atque motus hici^ut innuebamus) eft menfura quafta lateris VS. Huic autemfundamento hinititur Eab. V. contine?2s motus Solis in declinationem refponde?2tes gradibus declinationis prima columna , nec non etiam refpondentes dilia?2tiis horariis Solis aivleridiano ,decrefcentibus ab hora fexta addecimam usque matutiitam jadeoque afecunda crefcentibus usque adfextam vefpertinam. At tabula hac debuit duplicari ,ut m2a fignis defendentibus ,altera vero afce?2def2tihus ad^ fgnaretur, quem ad modum res ipfa poftulabat. §. 17. Motus Solis in declinationem refpondentes dupl£ diftantM Solis aALeridiano ,reduBi adpartesfui paralleli. ADerat quidem in Tabula V. &VI. menfura (in cafu poflibili) lateris ^VS,quod nempe una cum angulo ad Solem ,ex Tabula I. excer- &8. pendo ,jam lufficiebat ad inveniendum latus VNin triangulo VNS. At quoniam menfura lateris VShabebatur in partibus circuli maximi, adeoque prodiiflet arcus VNin eadem partium menfura, indeque reducendus fuiflet hic idem arcus in partes paralleli MKN,ut in tempus potuiffet converti ,ideo aptius vifum eft fingulos arcus VN reducere ad partes congrui paralleli, refpondentis datse Solis declinatio- ni ,ut in eisdem partibus eliceretur arcus NV,hoc eft immediata menfura anguli MPV. Inde ortse funt tabute fexta &feptima continentes omnes numeros quintae &fextae ,eosque reduCtos in partes paralleli declinationis adfcriptae. Ha:c autem redud:io facilis erat j namque : Ut DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 31 Ut Sin. Complem. Ita latus VS,prout in tab. quinta &fexta, declinationis data ad idem latus oQ(2N2. expref.. ad radium: fum inpartibusparalleli. Scholium 1. "^Empe gradus ^graduum partesJunt ut peripherice^ Jive ut radii ^circulorum 5ita ut ^Ji radius v. gr. triplus Jit radii ,gradus quoque tripliJint graduum adeoque,ut datus arcus circuli majoris re^ ducatur adgradus alterius minoris ,numeruspartium dati radii augendus efl in ratione radii minoris ad majorem^nimirum in nojiro cqfu in ratione.Jinus compl. declinationis adSinum totum. ]V Scholium I L Umeri utriusque tahulce reduci funt adpartes minimas {Jtve ad fcrupula fecunda horaria )utpote commodiores ad fequentem , eundemque pofremum calculum. §. V. CorreSlio Meridiana hor£ ,ex obfervationibus altitudinum Solis correfpondentium elicitce. EXinventis demum vel excerptis numeris anguli VNS ex Tab. I., &lateris VSex Tab. VII. &VIII. (in quarum gratiam quinque praecedentes fiipputatae fuerunt) eliciendum erat latus VN, inftituendo huiuscemodi analogiam. Ita latus VS adlatus VN, cujus dimidium converllim in tempus , quaefitam fuppeditaret corredlionem. Porro logarithmis numerorum Tabulae VII. &VIII. ,addendo correfpondentem differentiam logarithmi Sinus anguli ad Solem, (a) &logarithmi Sinus complementi ejusdem, fupra indicatam, atque ultima columna Tabularum praeliminarium contentam ,vel lubtrahendo (quando angulus ad Solem major efl: lemi-redto )prodibant fliccellive in lingulis columnis correlpondentibus latera omnia VN. Horum autem partes trigelimae (ob converlionem Icilicet dimidii arcus VN in Icrupula fecunda horaria) luis quoque gradibus declinationis ad- H2feri- (a) Fag, 29. num. 4. Ut Sin. anguli VNS adSinum complementi ejusdem: LIBER II. 3^ Icript^ ,atque deinde ita pofitae in iisdem locis numerorum TabukVII. &VIII. conftituunt columnas cognomines tabulae IX. ac X. Harum tabularum nonae decimaeque ufus uberiore explicatione minime indigetj quoniam &numerus diftantiae horariae, lingulis columnis in fronte appolitus (ille nempe qui propius accedit ad intervallum utriusque obfervationis ameridie )perlpicue ollendit in quanam columna correctio quaerenda fit ,&gradus declinationis pertinentis ad propofitam diem, borealis vel auftralis, indicat aperte quinam ejusdem columnae numerus fit excerpendus. In fronte autem utriusque tabulae legitur ,qunenam pro lignis de- Icendentibus vel alcendentibus adeunda fit ,&an correctio addi vel /fubtrahi debeat jat hic praedabit rem exemplis aliquot illullrare. EXEMPLA. 1733. Mart. 23. &24. ex obfervationibus altitudinum correfpondentium elicieh• •• batur meridies incorrefta 0h Correftio fubtr. pro declinatione bor, i&diftantia 4 23 59 8 20 Igitur traniitus centri Solis per Meridianum 23 58 48 Sept. merid. incorr. 23 59 4 Correftio add. pro declinatione 0&diftantia 420 Tranfttus centri Solis per Meridianum 23 59 24 1739. Jun. 21. &2x. merid. incorr. 23 59 54 Correftio pro declin. 23 29 &diftantia 430 00 Traniitus centri Solis per Meridianum 23 59 54 1740. Apr. 22. &2,3. merid. incorr. ^3 59 59i' Correftio fubtr. pro declin. bor. 13 &diftantia 318 Traniitus centri Solis per Meridianum 23 59 414 Aug. &26. merid. incorr. 0h^23 59 28 Correftio add. pro declin. bor. ii &dift. 430 21 Tranfttus centri Solis per Meridianum 23 59 49 1741. Tebr. 14. &15. merid. incorr. 24 018 i' Correftio fubtr. pro declin. auftr. 10 &dift. 420 Itaque tranfttus centri Solis per Meridianum 23 59 581 Exemplis iplas tabulas pro correctione horae meridianae fubjicimus. TABU- i fS m m 4§ m TABULA L33 ^ figulorum ad Solem PN2Ji<ve VN^^adAltitudinem Poli 13 Declin. diftantia horaria Solis aMeridiano Solis 16h15^30 15^14h30'14^1 13^30'13^|2h30 ]2h 23 29 23 20 23 10 44 15 10 44 13 20 44 11 10 45 ^9 5° 45 27 10 45 24 20 46 17 40 46 14 20 46 10 40 46 35 30 46 31 30 46 26 50 46 19 - 46 14 - 46 840 45 20 40 45 15 - 45 840 43 31 - 43 24 30 43 17 10 40 36 - 40 28 40 40 20 30 36 16 40 36 850 36 -20 23 ' 22 21 44 9- 43 56 30 43 44 40 45 21 30 45 450 44 48 40 46 7- 45 45 40 45 25 - 46 22 20 45 56 - 45 30 30 46 310 45 31 30 45 I- 145 220 44 25 10 43 49 20 43 10 - 42 27 40 41 46 50 40 12 30 39 25 40 38 40 40 [35 51 40 35 210 134 15 - 20 19 180 43 33 30 43 23 •• 43 12 50 44 33 20 44 18 40 44 430 45 5 44 46 - I44 27 40 45 550 44 42 - 44 19 10 44 31 20 44 250 43 35 20 43 15 40 42 42 10 42 930 41 740 40 30 - 39 53 40 37 57 40 37 16 30 36 37 - 33 30 10 32 47 30 32 650 0 17 0. 16 I' 15 g- 43 330 42 54 40 42 46 20 43 51 - 43 38 10 43 26 - 44 950 43 53 - 43 36 42 43 57 - 43 35 50 43 15 20 143 840 I42 43 10 142 18 20 41 38 30 41 840 40 40 - 39 18 50 38 45 20 38 13 - 35 59 20 35 23 10 34 48 30 31 28 10 30 51 10 30 16 - 14 a- 13 s 12 ^ 42 38 30 42 31 20 42 25 - 43 14 30 43 330 42 53 10 43 20 50 43 610 42 51 50 42 55 30141 54 40 42 36 4oj 4i31 30 42 18 20 :41 940 40 12 20 39 45 40 39 20 10 37 42 - 37 12 20 36 43 40 34 15 20 33 43 30 33 13 - 29 42 30 29 10 30 28 39 - t/i' II 10 9 42 18 40 42 13 10 42 810 42 43 20 42 34 - 42 25 30 42 38 10 42 25 10 42 12 40 42 -50 41 44 - 41 28 - 40 48 40 40 28 - 40 820 38 55 20 38 31 40 38 850 36 16 20 3549 - 35 24 30 32 43 50 32 15 50 31 49 - 28 10 50 27 43 - ; 27 16 30 8 7G 6 42 17 20 42 950 42 250 42 I- 41 49 50 41 39 10 41 12 30 40 57 50 40 43 50 39 49 20 39 31 20 39 13 50 37 46 50 37 25 40 37 530 34 36 40 34 14 10 31 25 10 30 58 20 30 34 20 26 51 10 26 26 501 26 340 j 5 4 0 0 41 56 20 41 50 30 41 45 10 41 29 10 41 19 50 41 II - 40 30 20 40 17 30 40 520 38 57 10 38 41 20 38 26 - 36 46 - 36 27 10 36 9- 33 52 40 33 31 50 33 12 - 30 12 20 29 50 40 29 29 50 25 41 30 [ 25 20 20 ] 25 --1 39 53 50 39 42 50 39 32 30 38 II 20 37 57 30 37 44 10 35 52 10 35 35 40 35 20 - 32 53 - 32 34 40 32 17 10 29 10 - 28 51 - 28 32 40 24 40 40 1 24 22 10 [ 24 430 , i I 040 55 - 40 48 - 1 2 3 40 41 20 40 35 20 40 29 50 39 22 40 39 13 30 39 450 37 31 30 37 19 30 37 8- 35 5- 34 50 30 34 36 50 32 -30 31 44 20 31.29 - 28 15 10 27 58 30 27 42 30 23 47 40 k 23 31 30 23 16 10 1 4 - 38 56 40 38 49 10 38 42 20 36 57 10 36 47 - 36 37 20 34 23 40 34 II 20 33 59 20 31 14 30 31 -20 30 47 . 27 27 10 27 12 40 26 58 40 23 I20 22 47 10 22 33 40 1 ' 0 7&: 83 9g' 36 28 10 36 19 40 36 II 40 33 48 10 33 37 30 33 27 20 30 34 30 30 22 10 30 10 40 26 45 20 26 32 40 26 20 30 22 20 50 22 840 1 21 56 TO ; ( 10 ^ 11 ^ 12 ^ 36 410 35 57 20 35 51 - 33 18 - 33 9- 33 -30 29 59 50 29 49 30 29 39 40 26 9- 25 58 - 25 47 40 21 45 50 ,) 21 35 10 K 21 25 10 1 % m m 4§ m 4§ 4Ci ^ii4 m^5 ^17 ^i8 52 40 29 32 32 45 20 32 38 50 30 20 29 21 40 29 13 20 25 37 50 21 15 30 21 620 Is? 20 57 50 & lo? 25 28 30 25 19 30 32 32 10 32 26 20 32 21 10 540 2529 28 58 30 28 51 50 24 II 20 25 320 56 - 20 49 40 loi 20 41 50 iS? 20 34 40 20 27 40 P 20 21 20 20 15 10 mll 28 45 30 28 39 50 28 34 30 24 49 - 24 42 50 24 36 30 \9l 22 ^§U3 4823 10/ f 28 29 50 124 31 -i20 930 ^ 28 25 30 24 25 50 20 4lOjg^ 28 24 40 j24 25 -!20 320 ^ |28 24 -I24 24 I0|20 24ol§^ |28 23 30 I24 23 10 [20 I5o{g^ 4§ 4e 23 20' I 23 29'! TABULA X. gj Conexionis hor^e Meridicuie, prodeuntis ex altitudinibus Solis correfpondentu ^ hus pro pgnh afcenientih74sJubtrahenda in altitudine poli 48°13^ Diftantia horarias Solis aMeridiano. \6^15^30'I5^I4*^ 30^14^I3*^ 3°' I3^I3°' I 123 29 Qfl qH 0// ou Qt! // // ot< 0 123 20 32i- 222ni| II 23 10 4A2 2 24 222 23 54*4433324 34 22 9876^ 65544 4 21 12 loS- QS7i 766si ^t 20 14 12 II 'IQ. 987l77 19 i5i 14 12 II 10 98t 874 17 15 13 i- 12 11 10 9i984 rb 0 17 5^ 18 16 i4i- ^13 12 II 10^ 10 9 16 1.9 17 16 14' 13 12 II io| 10 15 020 18 i6j 15 14 13 12 II 10^ ^4 §21 19 17 16 141 m12^ 12 114 13 ^22 20 18 16 15 14 13 124 12 12 22|- 20 18^ 17 16 15 14 13 .124 II 023 21 19 ni 16 15 14J 14 13 10 24 i2II- 191-iS 17 16 15 14 134 Q24 22 20 18I 174 16 154 15 14 822j 20J19 18 17 16 15 144 723 21 ni 18 17 16 154 15 623 2ll 20 .184 17I 17 16 154 5'23i22 20 19 18 17 164 424 22 201 19 184 I7i17 162 324 .22. .21 20 19 17 17 224 22J 21 20 19 18 174 17 I24 23 21 20 19 18I i8 174 024i5- 23 2i:i- 20|- 194 19 18 17? I23 22 21 19I 19 i8i 18 2‘24^ 23 22 21 20 19 i8i 18 3^24i23 22 21 20 19 19 18 422 21 20 i9i19 184 122 21 20 199 19 i84 622 21 20 i9i19 19 7®21 20 20 19 19 8£- 21 20 19I 19 19 9I20^ 20 i9t19 19 10 5* 20^ 20 19 19 i8| 11 > G,20 20 19 ^9 i8i 12 » •n .-20 19 19 i8| i8 —ftd 13 19§19 i8l 18 18 14 ni8§ 18 18 18 15 0I8-I 18 18 i7i17 16 17I 17 17 i6f 17 17 16^ r6 16 18 16 i5i15 15 19, 14I i4i14 14 20 13 13 13 13 21 ii| ii| II II 22 9,98 23 5i5i 5 23 10 .4i4l44 23 20 1 11333 23 29I 11000 m m m m 4g m m m i i m m m ^1 m m «w?*» iSuctiv j. - \ .J •y, . S "> • 1 €C v\ DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 41 SECTIO II. De Infirumento aCulmimtiomhus, SIVE Deluhisdioptrko-tekfcopicis in plano Meridiani mohilibm. Aduftu lineiE Meridianae tranfitur ad ipfins Meridiani circuli pofitum ,quo conftituto uti liceat ad obfervandos tranfitus fiderum culminantium. Ad id olim erigebatur fuper Meridiana linea filare triangulum, per quod (etfi Meridiano congrueret )ruditer definiebatur fideris tranfitus ,&plerumque priusquam Meridianum attingeret ,_vel pofliquam ab eodem receflerat. Tutius deinde per Quadrantem fixum, apunftis aliquot aequalium altitudinum correfpondentium aequidiflantem, dirigebatur ad aftrum culminans alhidada fimplexvel telefcopica ;raro tamen absque aberratione aliqua ,quoniam nec limbum Quadrantis prorfus Meridianum conftitui ,nec alhidadam ipfi limbo conftanter parallelam fervari poffe abunde compertum efi. Aptius demum res peragi coepit per tubum telefcopicum ,qui fic in orbem moveatur, ut ejus linea dioptrica circulum in plano Meridiani defcribat. Hujusmodi tubus, ne ab eodem plano recedat, affigi potefl longo axi ,volubili circa polos horizontales ,parietibus utrinque innixos. Tali utebatur Illuftris olim Daniae Mathematicus Olaus Roemerus ,ejusque Auditor &Socius ,deinde Succeflbr Clar. Petrus Horrebowius in Obfervatorio domefiico, &inTufculano, additis in priori arcu concentrico, inpofieriori rota vel integro circulo, ut fimul obtineretur declinatio fideris obfervati. (a) Potefl etiam in conceptaculo ferreo ,vel orichalcico, circumverti axis conicus una cum fibi adftriclo fcapo parallelepipedo, cui telelcopium inclufum fit, refpedlu axis apte difpofitum, ut Celeb. Manfredius obiter indicavit, {b) Potefl quoque circa fixum conicum axem volvi fiflula quaepiam, ipfiexadte congruens, fecum ferens duplicem fibi confolidatum tubum telefcopicum, quem ad modum mihi pofl varia experimenta vifum efl omnino conducibile. Equidem ad imitationem Roemeri circulum initio addideram, feftore majoris radii ad ufum perpendiculi longioris inflruftum ;fed quum res non apte fuccederet, cenfui cumManfredio altitudines quadrante potius aut alio infirumento definiendas :hoc vero unice culminationibus deflinandum effe, multumque inde praeflitum iri exiflimavi ,fi harum determinatio exafte obtineatur. Alterum autem addidi tubum, in fitu tamen inverfo, vel in oppofita diredlione,tam ad firmiorem inflrumenti confiflentiam ,quam ad faciliorem &promptiorem ejus ufum in obfervandis aflris,quse fere fimul Meridianum attingunt, fed in partibus ejusdem oppofitis. Addidi quoque parvum femicirculum, tubis affixum, ut ad ejus perpendiculum gradu notoe altitudinis addufto ,tutius ad ipfum fidus alteruter tubus dirigeretur. Porro quocumque libuifTet ex tribus expolitis modis telefcopia circumvolvere , quatuor erant conditiones fimul combinandae ,problema difficillimum in hac Lorgani- (a) Bajis AJlron. Cap. XII. <i§. 227. p. m. P7.^Cap. XVIII. a§. 366. p. 143. Havma 173 in 4^® (b) Ephemerid. Tom. 1.IntroduB. Lib. 11.Cap. IX. ap. 107. Bononia 1715'. in 4*^® LIBER IL Tab. I, Fig. 1 4^ organica praxi aftronomica conftituentes :i«nempe ut lineae dioptricae utriusque telefcopii uni plano ,vel duobus contiguis inter le parallelis ,adhaererent : zda ut ambae normales effent ad axem rotationis :3“® ut hic axis horizontalis effet ,adeoque circulus adioptrarum rotatione genitus ,verticalis fieret :4 ut verticalis ipfe circulus Meridiano congrueret :demum accedebat non minus utilis quam neceffaria conditio ,inftrumenti nempe in ipfo ejusdem fitu redificatio ;fiquidem molefliffimum efi; hujusmodi examen &corredtionem alibi fufcipere, deficiente plerumque loci editi &apti commodo, vel aeris tranquilli, aliorumque requifitorum fubfidio. CAPUT I. De Partibus inftrumenti tam fixis ,quam mobilibus^ §. I. DiJ^ofitio Axifi. l.T^Erreus arcus horizontalis ALBbafim inftrumenti conftituens, JL? in duo brachia inaequalia ,redfca &muro inclula protentus ,iubjedto lapideo fulcro DE, aliisque ferreis FF,F,Finnititur &firme adftringitur. 2. Arcui ABfuperadditum 8cfirmatum eft fuppedaneum bG gHh1ad fuftinendam laminam IL,quae ab horizontali cochlea Gk, tam laminae partem craffiorem, infra fuppedaneum defcendentem, ftriatamque i, quam fuppedanei latera Gg, Hhpervadente, circa verticalem clavum (quo fubje6tae alteri laminae adhaeret )horizontaliter moveri, nempe citra yel ultra retrahi, atque protrudi poteft 3per adjedlas vero anfas MN,OParcui horizontali adftringi ,&in qualibet politione firmari. 3. Altera fubjedta &interior lamina horizontalis cum delcendente verticali alia connexa efl 3haecque verticalis motum aliquem habet in elevationem vel depreffionem ope cochleae verticalis Q_q ,peculiari loculamento Rsinclufe. 4. Per cingulos orichalcicos validosque z,zlaminae ILadferruminatos, &acochleis chalybeis z, zcoarcflatos ,eidem laminae IL adftridla efl: fiftula IT V L,pariter orichalcica ,externe cylindrica ,interne conica ,nimirum in Vanguftior 3haecque fiftula ard:e intrulam continet pofteriorem partem axis chalybeiXY. Pars ejus anterior TX, pariter conica, longitudinem habens unius pedis, &iuT crallitiem unius unciae, prominet extra fiftulam, adulum reliqui machinamenti mobilis, fequenti §. defcribendi. 5. Per DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 43 5. Per alias iniuper laminas, ferreasque zonas Ww, ipfi arcui ad- Tab. i. ditas, fiftula TL fuperius inferiusque praecingitur^ ita ut aclavis ftriatis, %izonas iplas laminasque pervadentibus, fiftulae pars pofterior una cum inclulb axe tantillum attolli poffit ,aut deprimi ,anteriori ejus parte luppedaneo interim adhaerente. ,Scholium. T^OtuiJJety ut inutilh ,omittiJiJiula 7"V^cui nempeJiahili axis quo-* que immotus acochlea in Vadjiringitur 5quia <vero jam dijjojita erat ad ufum alterim axis ,intra ipfam mobilis ,eandem retinere expediebat ,adpoJitio72em noviJixique axis promptius determinandam, §• II- Stru&ura Machinamenti mohilis, FIgLira 2^^ integram exhibet inftrumenti compagem axi 'conjunAam. Figura repraelentat inftrumentum ,ab axe lejundium ,in litu fuo verticali, oculo in linea ipfius axis ad orientem protrad:a conffituto. Figura 4^^ verticalem alium ejus profpedtum oftendit, oculo in linea meriiana ad auftrum produdla polito. Ut autem ftrudiura inr tegra diftindte concipiatur, dillblvenda omnino eft machina, &per partes explicanda. 1. Duo tubi orichalcici AB,CDdired:iones habent oppofitas, Pig. 2. axes aequididantes ,&figuram coni truncati,* ampliantur liquidem verius lentem ocularem, utpote firmiores, &telelcopiis majorem campum largientes. 2. Tres capfulae pariter orichalcicae FF, GH, IK,ex laminis cralliulculis compad:ae ,aequales, ¶llelepipedae ,integro (qui fieri potuillet) graviori Icapo lublHtutae ,tubos, quorum partes extremas & medias confolidatas includunt ,in ea politione detinent ,&viciflim ab iis detinentur. 3. Fiftula orichalcica LM conicae cavitatis inducitur capfulae mediae IKulque ad falciamL, per quam, limulque interioris orificii limbum exterius adftridlum, capfulae conftanter adhaeret. Haec fiftula LMPfg.i.&a axem TXlibi congruentem exadte implet ,eidemque adftringitur a matrice Mquae nullam luxationem ,nec alium ,nili rotationis motum relinquit. 4. Virga ferrea OMN, in Minflexa ,fiftulae MLextremas alligat capliilas EF,GH,ne apraeordinata politione recedant. Intermedia pars Mannularis ,orificium fiftulae anguftius, nimirum exterius L2comple- 44 LIBER II. Tab.I. Fig. 5- &6. FIg. 5. &6. Fig- 5' &6. complectitur, fibi arctillime infixum. Extremis hujus virgae ,five ligamenti partibus O&Nadhaerent clavi cylindrici. Oo, Nn, Jatera capfularum pervadentes ,iisque ab adverfis matricibus in o&nadftri- (ti. Porro brachia MN, MOtamdiu extendenda fuerunt, donec capfulis aptarentur in plano circiter ad axem recto. Extremitates O&N utriusque brachii utrinque dilatantur adp&q, ad s&r,& cochleae foraminibus p,q,s, rftriatis infitae, caplulas in alterutram partem detorquent ,quantum recta utriusque politio exigit, interjectis laminis chalybeis, ad cochlearum impulllis luftinendos. §. IIL Dioptr£ ftmplices. EXtrem^e utriusque capluk latus externum produdtum efi utrinque ad E&F, ad G&H,ductis per medium utriusque lateris rectis lineis EF,GH,&ad has normaliter incilis laminarum crallitiebus in E, F, G, H5adeoque in plano per utramque rectam tranleunte, capliilasque omnes bifariam fecante. In rectis EF,GHdifpolitae funt extra caplulas dioptrae limplices per conlueta exigua foramina, &per crines foraminibus relpondentes 5ita ut ex utraque parte ,tam fupra quam infra tubos ,collimatio pateat ad objedta terreftria &quandoque ccEleftia. Quia vero tubi telelcopici utrinque prominent extra capfulas ,lineasque EF, GFI prorfus abrumpunt aut impediunt ,alia reda linea IK,utrique rectx EF, GFI parallela ,lubftituenda fuit ,ut perpendiculum ab Ivel Kdemif fum lineae IKcongruere ,adeoque redis EF, GHaequidiftare pollet, ad ulum infra exponendum. §. IV. Dioptra TelefcopiC£. i.^Rines aut fila dioptrarum fimplicium extenduntur ad M&Ntrans ampliora ,vel ocularia tuborum orificia ,ut telelcopicis etiam dioptris inferviant. Cochleola utraque ad M&Nextrahitur, ut crinis limbo ejus perforato inferatur ,lliaeque matrici rellituta ,in alterutram partem tantillum convertitur, donec iple crinis lineae EF, vel GHomnino congruat. Prius autem trans laminam,in eadem linea perforatam crinis edudus trajicitur per claviculum adverfe parti appolitum, Sc claviculo hoc circumvoluto protenditur iple crinis. 2. Eodem artificio duo alii laterales in utraque laminarum adjecdi funt crines ,amedio aequidiftantes. Omnes porro immoti manent in eo- de organico apparatu ASTRONOMICO. 4S in eodem plano ,quod locum affignat foco communi lentis ocularis ,8c obje6tiv3e: omnes quoque latent intra exiguas crenas laminis incilas, ne amobili quadro fiftulae ocularis laedantur, vel aftatione turbentur* 3. Fiftulae Aa , C^ad ulum lentium ocularium &amoveri Tab. L poHunt, &ex duabus coalelcunt orichalcicis ,quarum amplior utraque A&Cdefinit in quadrum mobile intra laminas parallelas ,&,prout res exigit ,telelcopii campum percurrens, ut focus lentis ocularis cuique filo vel crini refpondeat. Aliae duae anguftiores fiftulae A&C, in quibus lentes oculares politae lunt ,amplioribus A & C magis aut minus inducuntur pro foci difiantia ,vel oculi conftitutione. Duae demum fifiulae Bb,Dd,in quibus objed:ivae lentes luis inclufo loculamentis cuftodiuntur ,indu6fcae lunt tubis ad datam foci diftantiam ,8c in hac politione firmatae. 4. Utriusque lentis ,objedlivae Sc ocularis, loculamentum cylindricum helice adfiringitur orificio interno ,&expanlb ,fifiulae internae Bvel Dindudtae tubo telelcopii ,aquo ad libitum extrahi potefi. Orificium hoc expanlum, excentricum efi ipfi fifiulae, ut ea circumvoluta ,centrum lentis, &integri loculamenti, cui lens inclula latet immobilis, adducatur ad congruam diftantiam ab axe tubi. CAPUT II. Criteria quadamadmultiplex examen injlrumenti, ejusdemque reBificationem fpeBantia^ Ex haftenus praemiffa deferiptione liquet in poteftate quidem fuilTe, tam axem verticaliter &horizontaliter ,quam lineam dioptrarum utriusque telelcopii & ratione alterius ,&relpeftu axis orientem vel occidentem verfus promovere. Summa difficultas erat in difeernenda &axis ,&dioptrarum refta conffitutione. Ad hanc porro debui per plura moleltaque tentamina gradatim accedere :nimirum ad planum quodpiam, deinde ad planum verticale, demum ad meridianum. Ne autem tumultuarie agendo verterem, ut in proverbio effi Ixionis rotam, vel Sifiphi faxum verfarem ,fequentem mihi theoriam praemili. DISSERTATIO I. De variisplanidioptrici averticali,^ dioptrarum axis ah horizontali plano deviationibus. Planum dioptricum EFGH,per dioptrarum lineas EF,GH,pefque tubo- Fig* 7. rum axes EH, FGdudum ,fecari concipiatur ab aliis duobus planis ad invicem redis, &per inftrumenti axem AXtranfeuntibus ,quorum unum lineis dioptricis, aliud tuborum axibus aequidiftet; fintque horum planorum elini plano dioptrico fediones redae lineae MAN, OAP,quae utique normales effe Mdebent LIBER II. Tab.IV. Fig. 2. lem quempiam Meridiano co?2tiguum^ ita ut aberrationesfuccejjkse mu 72uantur ab horizonte ad <verticem ,ubiprorjus evanefiunt. Jam ita-* que aberratio?2es ipjas aggrediar in utroque meridiano erroneo jprius nempe in eo^qui tantillum a‘vero cgquidijpetj demde i?2 alio quipaullulum avero declinet, THEOREMA II. TEmpora inter oppolitos duorum fiderum inerrantium S&F,vel S&G, femper apparentium, utcumque oppofitorum, &: apoloP quafi xquidiftantium appulfus ad circulum quempiam SQ_F, Meridiano MPNparallelum Cquem meridianum erroneum appellamus )%c inter oppolitos reditus ad eundem ,alterutro nempe fidere culminante, alioque ad infimum fui paralleli gradum defcendente ,differunt quadruplo temporis ,quo percurritur communis paralleli arcus FNfive MS, aMeridiano vero &erroneo interceptus. DEMONSTRATIO. Imo A^|3o fidera S&Ffimul attingant meridianum erroneum ,v. g. occidentalem SQ_F5Snempe paullopoft fuam culminationem, &Fpaullo ante fuam infimam depreffionem. Dudtus concipiatur horarius FPH,qui aparallelo communi ablcindet arcum HMaequalem arcui FN3fitque arcus HKduplus ejusdem HM,five prioris MS. Quoniam fidus Sdefcendit per Oad N,&aliud Falcendit per Ead M, eodem momento pervenient ad F&K, quum arcus FEK, SOFfint aequales, ambo nimirum deficientes afemicircumferentia paralleli communis duplo arcus MS,aut FN:itaque ut fidus Fpoffquam fuerit Jn Kredeat ad meridianum erroneum in S,peragrandum adhuc habet arcum KSquadruplum ipfius MS,vel FN, e, i*”"**' 2*^°' Sit alia ftella nxa in G, perveniens ad meridianum erroneum in Finfra polum poff: appulflim praecedentis alterius Sfupra polum ,intervallo temporis per arcum GF5igitur eodem intervallo poff: ffellam Fredibit ad meridianurn erroneum in S. Quumque ffella Fredeat ad eundem meridianum poff praecedentem Squadruplo temporis per arcum MS,fequitur ffellam Gredire ad S poff aliam S ad F, tempore per arcum GF, plus quadruplo temporis per arcum FN5 adeoque tempus ab appulfu ad appulfum differre atempore reditus ad reditum quadruplo temporis per arcum FN. q, e, alterum. Eadem erit demonffratio ,fi meridianus erroneus HRL ponatur orientalis ,quia nempe arcus LEHpariter differt ab alio HOLquadruplo arcus HL, five LN3item res eodem modo fe habebit, fi appulfus fideris Sfupra polum pofferior fuerit appulfii alterius Finfra polum 6cc. THEO- / DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. ys THEOREMA IIL INtervalla temporis ab appulfu ad appulfum ,deinde areditu ad redi- Tab. V. tum fiderum ,apolo inaequaliter diftantium ,ad meridianum erro- 3- neum avero aequidiftantem ,dif^erunt duplo temporis ,quod debetur differentia arcuum TL,MS,fi fidera S&Lconjuncta fuerint ,vel {ummx arcuum FK, &MS, fi fidera F&Sfuerint oppofita. DEMONSTRATIO. Pars I.T^Udlis horariis PLB,P FClecaotibus parallelum majorem Uin B&c, erit BSvelR Cexceflus arcus LT lupra MS, vel arcus FKfupra NR,adeoque tempus per BSdifferentia temporum per LT&MS. Eff: autem differentia arcuum SOR&BOG dupla unius arcus BS,vel CR5ergo fidus Ldefcendet ad Fcitius quam S ad Rduplo temporis per BS. Qwderatprimum. Pars II. Sidus Fredit per Ead Llerius quam Lper Oad F quadruplo temporis per FKfive TL{per Theor, II.) five quadruplo temporis per MB,five duplo temporis per utrumque arcum LT8c MB5ferius autem quam Sad R,duplo temporis per FK-+- duplo temporis per MS, adeoque duplo temporis per fummam arcuum FK, &MS. pwderat alterum. COROLLARIA. I. TTT differentia finuum MI, T2diftantix fiderum S&Lapo- \J lo Pad Sinum T2,diftantise fideris Lpropioris :ita femidifi ferentia temporum inter contiguos &appulfus &reditus &c. ad tempus per MS,five per arcum paralleli majoris ,aMeridiano vero & erroneo interceptum. Eff: enim tempus per LT, five per BM, ad tempus per MS, ut MIad T2(per lequens theorema, quod ab hoc non dependet) ergo dividendo ut ML—T2ad T23ita tempus per BSad tempus per SM. II. Ut fumma finuum M1, T2diffantise fiderum S&F apolo, ad finum T2,diffantiae fideris Lpolo propioris :ita femifumma utriusque differentiae horariae inter oppofitos &appulfus &reditus ad meridianum erroneum ad tempus per arcum MS,aMeridiano vero &erroneo interceptum. Qnia enim MIad T2ut tempus per LTvel FKad tempus per MS,erit componendo, ut MIT2ad T2,ita tempus per MB^7 MSad tempus per MS. . Scholiurrh O LIBER II. S-4 Tab. V. Fig. 3. Fig. 4. Fig. 4. Sc/jolium, QUia MTZad Zmajorem habet rationem^ quam Ai /— jTZadeandem TZypatetpraferendos ejje appulfus ^reditusJtde~ rum oppojitorum, THEOREMA IV. TEmpora ,quibus duo fidera quaelibet S&F, apolo Pinaequaliter dilHntia, peragrant fuorum parallelorum arcus FK, MS,aMeridiano vero &erroneo interceptos, reciproca funt finubus diftantiarum apolo P. DEMONSTRATIO. SUnt enim in ratione direda fpatiorum, &inverJ^ celeritatum. Porro Ipatiola five arcus FK, SMin tantilla diftantia Meridiani veri, aliquot paucula minuta fecunda horaria non excedente, fenfibiliter inter fe non differunt, {^per SchoL IL Theor. II.) Celeritates autem fiderum fe habent ut circumferentiae motu diurno ab iisdem defcriptaej adeoque ut radii ,five ut finus diftantiae SPad finum diftantiae FP3ergo tempus per MSad tempus per FKefl: ut reciproce MIad T2.q. e. d. THEOREMA V. TEmpora inter fixorum fiderum oppofitorum, &in vertice Vculmi-* nantium appullus in S&F, ad verticalem quempiam aMeridiana declinantem, &inter fubfequentes reditus ad eundem in F&S, difcrepant duplo temporis per arcum FRparalleli communis ,aMeridiano MPR&verticali FQ^V interceptum. Dicuntur quoque oppofiti &appulfus &reditus duorum fiderum ,utcumque oppofitorum ad hunc verticalem Meridiano propinquum ,quia contingunt in oppofitis fere pundtis paralleli communis j alterutro fiquidem fidere culminante, alioque accedente ad horizontem, &viciflim. Quia vero hic verticalis, utpote tantillum aMeridiano declinans, plerumque cum ipfb confundi fblet, ideo non improprie meri-* dianus erroneus vocari poteft. DEMONSTRATIO. It declinatio v. gr. ad occidentem ,ejusque menfura fit angulus RVF,fintque appulfus fiderum fimultanei 5intervalla itaque appulfuum ,&redituum difcrepabunt toto tempore fluente areditu prioris fideris ad reditum pofterioris. Quoniam fidus Sredit per -O ad Fpofl emenfum arcum SOF,qui afemicircumferentia deficit arcu FR3fidus autem Fad culminationem afcendit poft peragratum arcum FRES, qui femicircumferentiam excedit eodem arcu FR, hi duo arcus inter fe differunt duplo FR3adeoque reditus pofierioris fideris s DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 5T deris Fad S lequitur pofl: reditum prioris Sad F,tempore per duos ar- ^ab. v. cus FR, nempe duplo temporis per arcum FR. quod erat primum, Hg. 4. Sint fecundo disjuncti appulfus fiderum S&G,intervallo temporis per arcum GF^itaque Gredibit ad Spofl: aliud F, tempore per GF5fed Fredit ad S,poft Sad F, duplo temporis per FR(ut flipra) ergo Gad S,pofl: Sad F,tempore per GF,«—iduplo temporis per FR5adeoque di^^erentia temporum ab appulfii ad appulfum ,&areditu ad reditum dupla erit temporis per FR,quod erat alterum. Eadem prorfiis erit demonftratio pofito verticali VTK ad orientem meridiani SPR. Si enim fidus alterutrum fit in K, aliud in S, redibit Sad Kpofl: Kad S, duplo temporis per KR. Si denique fit alterutrum fidus in K, aliud in L,hoc appellet ad Spofl: appulfum fideris alterius Kad meridianum erroneum ,tempore LS. Sautem ad K, pofl: Kad S, duplo temporis per KR3adeoque L ad K, poli: Kad Stempore per LS*-!- duplo temporis per KR5ita- que intervalla &appulflium &redituum differunt duplo temporis per arcum KR. quod erat tertium. COROLLARIUM. UTfinus totus ad finum diffantix Svel Fapolo P3ita tempus per arcum FRad tempus per GFI arcum horizontis ,quo metimur declinationem verticalis aMeridiano. Quamvis enim parallelus EK ROSad horizontem inclinetur 3parvuli tamen hi arcus FR,GFF , etfi excentrici, quia pauca fecunda horaria continent, fenfibiliter differre neqeunt. THEOREMA VI. TEmpora, quibus duo fidera fixa S&F, vel S&G, apolo Pinx- Tab.vi. qualiter dilllta, percurrunt fuorum parallelorum arcus RT, FN infra polum ,vel SM,GLfupra polum ,aMeridiano vero MPN,xab. vii &erroneo SQJF interceptos ,rationem habent compofitam ex diredra finuum diftantice fingulorum arcuum avertice V, &inverfa finuum di-pfg. Rantix apolo P. ^9* InFigura5, &6parallelus alterutrius fideris tranfitper verticemV3 alterius vero inter polum &verticem, vel inter verticem &^Equatorem. InFig.7 ambo fidera culminant inter polum &verticem. InFig.8 fidus unum culminat interpolum &verticem: alterum inter verticem &Elquatorem. In Fig. denique 9ambo fidera culminant inter verticemj &iEquatorem, O^DEMON- LIBER II. DEMONSTRATIO. Tab. VI. VII. VIII %5- 7- 8- 9' Fig. 6. Fig- 5- TRiangiila fphsrica VMG,VNF, VRT, item VAI S, VLG angulum ad Vcommunem habentia ,re61:angula cenferi poliunt in M&L,in N&Rob adjacentes tantillos arcus, ab arcubus circulorum maximorum leniibiliter non deviantes (per Schol. II. Theor. IL pag. 51.)adeoque proportionales finubus arcuum VM,VL,VN, TR(a) in eadem ergo ratione llint tempora ,quibus percurruntur, &infuper in reciproca celeritatum utriusque fideris ,aut circumferentiarum utriusque paralleli jadeoque radiorum SZ,NQ_, vel ND , five finuum diftantiae fiderum apolo P. q. e. d. THEOREMA VII. Tab. VI. quaepiam flella Sin vertice V, aliaque utcumque ipfi oppofita Fig. 5.k3 Fextra verticem culminat ,erit differentia temporum inter earum oppofitos &appulflis &reditus ad meridianum erroneum, avero declinantem, dupla temporis per arcum FNparalleli minoris, quando alia culminat inter polum 8c verticem :erit autem dupla temporis per arcum RTparalleli majoris, quando alia culminat inter verticem &iEquatorem. DEMONSTRATIO. Pars I.T^Udlo per Thorario PKTfecante arcum FNin K, fient -L^ arcus FK, GMaequales jarcus vero NK, RTlimiles. Porro flella Kredibit adM, poft MadK, five poff Sad T, duplo temporis per KN(per Theor. V.)Fad AI, poff AI ad K, five poff Sad Tduplo temporis per KN^4** tempore per FKjergo Fad Gpoff S ad Tduplo temporis per KN’-f- tempore per FKtempore per AI G, five (ob arcus FK,AI Gaequales) duplo temporis per FNparalleli minoris. Quod erat primum. Pars II. Dudtis horariis PS,PTfecantibus parallelum minorem in G&K, fient arcus GV, FKaequales ,arcus vero NK,jRT, &GV, SAI fimiles. Quare Kredibit ad Vpoft AI ad Tduplo temporis per KN,&Fad Vpoft AI ad Tduplo temporis per KN•—ftempore per FK. Fad Vpoft Sad Tduplo temporis per KN tempore per FK—tempore per SAI (five per GV,five per FK) adeoque Fad Vpoft Sad Tduplo temporis per KN,five per R arcum paralleli majoris. Quod erat alterum. THEOREMA VIIL T?Ixorum fiderum F&I, vel S&T, utcumque oppofitorum, &in ^g- 5- eodem parallelo extra verticem Vculminantium ,differentia horaria ab appulfli ad appulfum ,&areditu ad reditum &c. dupla eft aggregati temporum per arcus FN6cl AI aAleridiano vero, 6cerroneo, fupra (a) Defchalks Curf. Miithm. Torri, 1. Tri^onom. Uh. V, Coroll. ai^rof. Ih Fig. 6. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. fupra &infra polum Pinterceptos ,fi fidera culminant inter polum & yerticem Vjat dupla efl differentiae temporum per arcus RT, SM, quando culminant inter verticem &Aquatorem. DEMO.NSTRATIO. Pars I. Oldus Fredit ad Meridianum in M, pofl: Mad F, duplo tempo- Tab.iv, kJ ris per FN5quoniam arcus FNEMexcedit reliquum 5- MGOFduplo arcus FN. Fredit ad G, pofi: Mad F, tempore per 2FMMG5adeoque Fad G,pofi Gad F, tempore per 2FN 2MG. Quod erat primum. Pars II. Tredit ad Meridianum in M, pofi: Mad T, duplo tem- Ffg. 6. poris per TR(per Theor. V) Tad S,pofi Mad T, duplo temporis per TR—temp. per SM. ergo Tad S, pofi: Sad T, duplo temporis Fig.V per RT—tempore per 2SM, Quod erat alterum. THEOREMA IX. Siderum fixorum S&Fin diverfis parallelis ,culminantium inter Tab. polum P&verticem V,differentia horaria inter oppofitos appulfus ad meridianum erroneum in S&F,&inter reditus ad eundem in ‘' T&G,dupla eff: temporis per arcus oppofitos FN,SM,vel RT, GLutriusque paralleli ,aMeridiano vero VPR, &erroneo SQJT interceptos fupra ,&infra polum. DEMONSTRATIO. Dualis horariis PKT, PIS, fecantibus arcus FN, GLin K&l, nec non abfcindentibus partes FK,GIasquales 5reliquas vero KN,ILfimiles arcubus RT,MS,fidus K,quod appulit ad meridianum erroneum in F,infra polum, pervenit ad Ifupra polum, pofi reditum fideris Mad T, tempore per 2KN-f- 2IL, five per 2KN-H 2MS. Ergo Fad G, pofi S ad T, tempore per 2FN2 MS,five tempore per 2RT-+ 2GL. q. e. d. THEOREMA X- SIduo fidera inerrantia S&F, ambo culminant inter verticem &Fig S. ^Equatorem, differentia temporum inter oppofitos appulfus Sc reditus ad meridianum erroneum, dupla efl differentiae temporum per arcum FNparalleli minoris infra polum ,&per arcum SMparalleli majoris fupra polum. DEMONSTRATIO. DU(?cis Ut prius horariis per T & S, fecatur arcus FNin K, 8cfiunt arcus KN, TRfimiles :arcus vero LGnon fecatur ab horario PIS, qui orientalior efl pundlo G, quum tranfeat per S, orientalius eodem pundlo Gjfit tamen arcus GIaequalis arcui KF, &arcus I L Pfimilis LIBER n. fimilis arcui SM. His pofids fidus Kredit ad L, pofl: Lad K(five pofi: Mad T)tempore per 2KN, fi ve per 2TR. Fredit ad L, pofl: Mad T, tempore per 2KNFK, five GI. Fad I, pofl Ai adT, tempore per2KN-^FK—IL; demum Fad G, pofl Sad T, tempore per 2KN—IL—SAi ,five per2KN-+2FK--2SAi -t- FKIG , five per 2FN—2SAi. q.e. d. THEOREMA XI. SIalterutrum duorum fiderum, utcunque oppofitorum S&F, culminat inter verticem &vEquatorem, aliud inter polum &verticem, diflerentia temporum inter oppofitos ,&appuifiis &reditus ad meridianum erroneum ,dupla efl aggregati temporum per arcum RT paralleli majoris infra polum ,&per arcum LGparalleli minoris fupra polum :vel dupla efl diflerentiae temporiim per arcum FNparalleli minoris infra polum ,&per arcum SMparalleli majoris fupra polum. DEMONSTRATIO. HOrarii PKT,PISabfcindunt arcus KN,RTfimiles ,pariterque fimiles 1L,SAi jarcus autem FK,&GIaequales fiunt. Itaque Kredit ad I, pofl Iad K,five pofl Sad T, tempore per 2KN—2IL, five per 2RT—2IL. Ergo Fad G, tempore per 2RT-+^2GI— 2IL, five per 2RT^2GL, q. e. vel tempore per2 KN -h- 2FK — 2 lL, five tempore per 2FN —2SAi. e. alterum.COROLLARIUM. PEr quatuor haec poftrema Theoremata eliciuntur exigui parallelorum arcus, aAieridiano vero &erroneo declinante intercepti, pro qualibet combinatione binorum fiderum ,non occidentium &utcumque oppofitorum. Datur enim ex oblervatione diffbentia temporum inter oppofitos ,&appulliis &reditus ad eundem meridianum erroneum ,dupla fummae vel diflerentiae temporum per binos arcus ,quorum unus infra polum in horizontis vicinia ,&alter intercipitur fupra polum :datur itaque proportio temporum ,quibus fidera fingulos eosdem arcus percurrunt 5adeoque tempus per utrumque latere nequit. Ex nota demum menfura temporis, &diflantia propofiti arcus a polo, habetur ejusdem arcus redudho ad partes circuli maximi, e.g. o•h<« 3Nov. 5-55 7j-a Cygni fupra P. Alt. vifa 86 930 la 17 ^4 7 1740 reditus > 6qP- ^30 30 ]ii 18 717 in ped. ant. dextro abap.adap. 13 13 ared.adred. 13 10 femidifF. dat circuli maximi. CAPUT DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO, jy CAPUT III. J)e vario examine ,atque multiplici velificatione infirumenti. Propofitus &quidem facillimus hujus infirumenti ufus exigebat, primo tubos ad axem normales ,fecundo axem quoque reftum ad planum Meridiani. Proinde utraque pofitio tuborum, &axeos exploranda erat diligentiflimo examine, ut pro re inventa correftio alterutrius ,vel utriusque fufcipi poffet. §. I. Examen ^re^ificatio utriusque lines dioptrarum per applicationem perpendiculi. Abhifce dioptrarum lineis inchoandum erat, ut innotelceret an eflent inter fe parallelae, vel faltem ambae in eodem plano jdeinde an hoc planum dioptrarum verticale foret. Itaque tubis telefcopicis horizontaliter, adeoque dioptrarum laminis verticaliter diredis ,applicabatur perpendiculum utrique re<5be lineae KI,&IK,quae per conftru£tionem aequidiftant amediis EF, GH5deinde inverfb inftrumenti litu, &demilBs ex I&Kperpendi- &'e? culis ,ex eorum congruentia ,vel deviatione colligebatur per Criteria jpraemilla lineam dioptrarum verticalem elle ,vel inclinatam 5adeoque quantum ipla, vel axis, vel ambo detorqueri deberent, &ad quasnam partes. Ita quoque altera dioptrarum linea GHcollocanda fuit priori parallela, vel ad ejus planum adducenda, &ex utriusque demum re6ti- ficatione prodibat planum dioptricum. Scholium. JUvahatporroJocium adejfe, qui ad oppojitam laminamperpendiculum Japplicaret, ut citius in alterutram, vel in utramqueJimul lineam K 1 &IKinquiri pojfet. Juvabat quoque crines aut Jila perpendiculo^ rum mrique capfuLe adneBere, ne iisdemfujiinendisfatigaretur manm, sdioquinfatis occupata elevando ,vel deprimendo ad alterutrampartem inflrumento ,donecperpendiculum libere penderet ,Jtmulque Imiinum quafi raderet. 6o LIBER IL §. II. ExMen reBifcatio plani dioptrici refpe&u axis juxta direBionem in longitudinem, PRima plani dioptrici juxta latitudinem redlificatio ,per quam conflabat redtum efle ad planum per axem, praeliminaris erat ad hanc Tab I. lecundam, qux illud inluper conflituere debebat redtum ad axem. Pro- Fig. 3. inde tubis verticaliter, adeoque dioptrarum laminis horizontaliter directis, admota lineis FG,EH longiora perpendicula indicabant, utrum verticales eflent ,aut faltem ambae in plano verticali ,vel quantum & in quasnam partes deviarent :quomodo demum dilponendae forent, ut planum dioptricum EFGHreCtum fieret ad axem inflrumenti. Scholium. 2. JmhoperpendiculaJilum hahehant commune ,pendens afu- Jlentaculo ovolubili circafuum axemffxum occidentali laterifenejir<;e verticalis ,utperaedo examine amoveri ,vel, quotiescunque tuborumpch ftio invertenda erat, adpartes laterifenejircepropioresfiponipojfent, §. II 1. Idm examen per dioptrasfmplices, H\rum alterutra dirigebatur verfus borealem horizontis plagam ad angulum camini, feneflrae, vel parietis in diftantia dimidii &quandoque integri circiter milliaris 3aliquando ad fignum aliquod in monte Bifenberg apparens in diflantia duorum milliarium &ultra, verlato prius horizontaliter axe ,ut coUimatio fieret ad objeCtum inter vicina maxime conlj^icuum ,&aSole vividius illuflratum :inverlb deinde inflrumento, &axe immoto manente ,alia dioptra invenienda erat ad idem objeCtum, juxta priorem lineam vel laltem in ejus plano direCta 3iecus autem corrigenda erat utriusque politio ,vel deviatio aplano ad axem reClojuxta Theorema VL &VIL prima Differtationis pag, 48. Scholium, “poflreSiifcationem dioptrarum coUimatio aujirum verfmfecabat con> Jpicuum ornamentum camini parum remoti ,fed cujus linea omnes valde confpicua apparebant 3adeoque claritas vijionis dijiantiam obje- Bi abunde compenjabat. Boream verfus coUimatiofiebat adfenefiram eUipticam fub teBi cujuspiamfajiigio in Juburbiofatu remoto, §. IV. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 6i §. IV. Concordia dioptrarum telefcopicarum cum fmplkibus. Tab. I. I./^Uando dioptra fimplex alterutra dire6ta erat ad aliquod objedfcum 5- \DI conlpicuum (ut in praecedente) ad eandem dire6fcionem adducebatur &telelcopica, tamdiu circumvoluto interno tubo lentis objed:ivae ,donec imago ipfius objecti appareret in filo medio ,quod extenfum eft in eadem linea EF, vel GHcum foramine dioptrae vulgaris. Quoniam itaque planum dioptrae fimplicis, ad aflignatum objedrum dirediae, imaginem ipfius in foco lentis objeduvae apparentem fimiliter tangebat aut jfecabat, centrum etiam lentis ipfius objediva6(faltem apparens, vel, ut vocant ,virtuale )adeoque dioptram telefcopicam in plano dioptrae fimplicis contineri, aut faltem fenfibiliter non deviare conftabat. Ita quoque alia dilponebatur in eodem plano dioptrico ,donec inverfb inftrumento deprehenderetur utriusque dioptrae telefcopicae una diredlio. 2. In crepufculis ,quando nempe filum dioptricum tam externum, quam internum, nudo utrumque oculo^tis confpicuum apparet, obfervando planetae vel fixae ciij uspiam ex majoribus tranfitum per extrema, five lateralia fila tubi telefcopici ,&eundem quoque tranfitum per dioptram fimplicem, ex paribus vel imparibus temporum intervallis (non negleda exigua aequatione, quandoque adhibenda ob inaequales utriusque fili, primi videlicet &tertii amedio diftantias prius exploratas )eliciebatur identitas ,aut diverfitas planorum utriusque dioptrae fimplicis &telefcopicae. 3. Interdiu quoque idem examen inftitui poterat per planetam $circa tempora maximae fuae digreflionis a©, vel in acceflibus aut receflibus ab ipfa digrefllone parum remotis, quatuor aut tribus horis ante vel pofi: meridiem. 4. Nodiibus autem ferenis qualibet hora licebat invicem conferre dioptras telefcopicas utriusque tubi ,notando appulfum ftellae cujuscumque ad primumfilum telefcopii alterutrius 5deinde ad filum medium alterius telefcopii (inverfa prius pofitione inftrumenti) &demum ad tertium filum prioris telefcopii priftinae fiiae directioni reftituti. Quo in examine quum maxima interveniat objeCti diftantia ,&vifio diftin- 6ta ,&operatio celerrima ,non erat cur de faciliore alio vel exaCtiore cogitarem. COROLLARIA. LTTInc liquet quam commodum &utile fit duplex telefcopium pro XI tranfitibus contemporaneis fiderum oppofitorum ,praefertim fi Oduo i t y r • \i I I c DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 67 Arcus poftea in Quadrantem integrum excrevit :Quadranti tota compages acceffit ,in eoque collocando confultum fuit ,ut afubfidentia parietum reddi pollet immuniSf CAPUT I. T)e Stru^iura ,£# pojitione Quadrantis. §. 1. Compages &Fulcimenta^ INhujus Sedlionis tubula I. integer oftenditur Quadrantis profpedfcus, non itidem compages integra ,limbo videlicet arcum ,cui luperindud:us eft ,obtegente. Suppletur itaque in tab. II. fig. 2. per ledtionem limbi llibjec^xque armaturae. Partes omnes diflblvi queunt ,ut- 'pote per clavos cylindricos ,amatricibus adftridtos ,cohsrentes in unam machinam ,pluribus in pund:is fuftinendam atque firmandam. Latus verticale BD,ad utramque fuam extremitatem normaliter aurtrum verliis inflexum, &utrinque verticali cochlea inflrudtum, femper &muro Cx, &pavimento D^/innititur 5ita tamen ut per cochleas a' ,<5', elevari ac deprimi pofTit. Praeter hunc motum in elevationem, leu verticalem ,alium habet horizontalem, ad orientem vel occidentem, juxta dire<5lionem utriusque fulcri muralis ,quorum utrique adftringitur abinis matricibus ,in data politione detinendum. Latus horizontale EFinfra centrum ad horizontem tabulati adjecti Camerae aMeridiano (ji) dilponendum fuit ,ut in tabulato ,&in pavimento ejusdem camerae pateret tranfitus aparte orientali ad occidentalem ,&vice verla. Latus aliud verticale GHad pavimentum delcendit ,&jungitur alteri primario EBDper horizontale brachium DH,alligaturque in verticali litu afulcris lateralibus Hh ,\ i^quorum partes externae mobiles llint in declinationem apariete ,circa internas iisdem connexas , atque murales. In Ffuftinetur quadrans averticali fulcro FL, quod in Fadftrin- -pab gitur lateri FE5 in Lautem innititur bali lapideae, extra parietem prominenti,cui plumbo ita conlblidataefl:,utnec minimam luxationem admittat 5acochlea tamen verticali Lltantillum produci aut contrahi pollit ad elevandum vel deprimendum arcum AB. In Aquadrans aliquem obtinet motum in declinationem apariete, cui per ftriatum horizontale fulcrum ,&aduplici matrice adfl:ri(5tum adhaeret. R2 §. il [Z) Pag. 10. m. 68 .V. . LIBERII. §. II. Arcus Quadrantis. FErreus arcus quadrantem AFBcompaginans malleo ita formatum erat ,ut &circumferentiae radio defcriptac ,fimulque plano ingentis tabulae ad hoc examen dolatae utcunque congrueret. Jamque perforatus erat ad fingulos denos gradus ,infitis fiftulis orichalcicis ,quae clavos admitterent limbum adftringentes. Singulis hifce fiftulis adhaerent normales laminae arcui ferreo adftridtae ,quae planum vel ftratum quod- Tab. II. piam limbo fuperinducendo ,vel potius limbi armaturae fuppeditant. ‘Concipiatur hic arcus fetftus aplano per centrum quadrantis &, axem cujuslibet fiftulae du(51;o ,adeoque ad limbum redto. Eft itaque ABfedtio ferrei arcus interni :CDEFfedtio fiftulae adjedbeque laminae ,ad ejus axem normalis :GHfedlio clavi cylindrici fiftulae cavitatem occupantis ,&arcui ABinterno adftringentis alterum IK,limbo immediate fubjedtum. LMfedtio limbi orichalcici ,arcui fiibjedto affixi ad fingulos quinos gradus per cochleas N0,interius cylindricas ,exterius vero ampliores ,8c in limbi fiiperficiem definentes. §. in. Pofitio Quadrantis in plano Meriiianu jj Tab. I. ’Ic Quadrans ,cujos radfus 9pedurn ,pondus 500 librarum Vienunenfiunr &arnplius ,cujus compages non unico inflexibili fblido, fed partibus invicem cohaerentibus conftabat ,non fimul ,fed fiiccefll- ve redigendum erat ad planum aliquod ,quod verticale ,denique meridianum foret 5ideoqueinchoari depuit alaminis arcui ferreo adjacentibus. Ad id porro eximie proderat vicinia meridianae lineae, ejusque apparatus, per quem licebat planum ipfius Meridiani contexere per illa ,in eodem du6ta,& ad horizontem quomodocunque inclinata. Danturenim in hoc apparatu duo fila verticalia in plano meridiani 5nempe unum parieti feptentrionali ,alterum auftrali contiguum, :adeoque transverfale quodlibet eadem percurrens ,&in eodem cum ipfis erat plano ,&ad eam pofitionem adduci poterat ,in qua fumeretur diftantia minima cujuscunque laminae ab eodem filo ,in latere normae cujuspiam ,cujus alterum latus plano laminarum' infifteret. Data infuper erat pofitio lamine fixae &immobilis Fjigitur &diftantia ejusdem aplano filari meridiano. Laminae autem A,B,&reliquae intermediae mobiles erant in accefium vel recefilim ab eodem plano / y de organico apparatu ASTRONOMICO. fialij adeoque adduci poterant ad datam ab ipfb diftantiam ,compagem fiicceflive movendo,aut laminis addendoaliquid, vel ab ipfisquidpiam demendo. Hilce laminis ita dilpofitis applicabatur ferreus arcus externus,aptatis in eo foraminibus ,quae fiftulis laminarum congruerent ,&limbo ejus utrinque ad arcum circuli perdudto, prout radius exigebat ,8c curfbr contra limbum elaterio fuo nitens. Potuit demum eidem externo arcui limbus orichalcicus jamlsevigatus affigi, ejusque planum conferri cum meridiano filari, fubtiliuspofiea examinandum pofl: adjedlum alhidadae tubum. Potuit quoque divifio inchoari apuncfto gradus 90® (cui nempe congruebat perpendiculum acentro rclavi centralis r^demifium) alcen- Tab dendo ad fingulos denos &quinos gradus, ufque ad horizontem centri, live ad 0. Pro divifione reliqua in gradus fingulos &minuta, confultius vifum fuit acompage quadrantis limbum adimere ,una cum arcu ipfi fubjedo, quia fimul citius ,&tutius poterat priftinae pofitioni reditui. Scholium. Hic limbus ^integer ejl, ^longitudinem habet pedum 15 Viennen^ Jtum ,latitudinem 2unciarum^craffitiem 2linearum ,exorichaU co 'Norimbergenji ,quod nos pne reliquis (eflimaref olemus ,utpote denjius ^malleo magis obfequens ,aptiusque adpolituram ,^inauratio^- nem» Continet ultra 90 gradus jquoniam agradu 0defcendit adgra-- dum 95 ,qfcendit adgradum 2. CAPUT II. De VinnaciMis dioptrids, Expofita conllitutio quadrantis peculiarem libi vindicabat dioptrarum conllruftionem :nec enim fimplex Tychonica ,neque fola telefcopica congrue aptari polTe videbatur. Utraque igitur fimul combinanda fuit ,&tertia infuper acceffit per immiffionem fpeciei Solis, non ad explorandam immediate altitudinem centri ,fed utriusque limbi ,fupremi nimirum ,&infimi ,per contaftum umbrae ab horizontali filo proje£fae, quem ad modum in ufu lineae meridianae umbra fili definit appulfum &exitum fpeciei folaris. 70 LIBER II. Tab. II, Fig. 3, Fig. 4. &5. §. 1. Pinnacidium fmpkx exterius fwe objeSivum. NOn differt acommuni 5conftat enim quadro AB,in cujus apertu-, ra crinis protenditur ,&cono BDtruncato ,in tenuiorem cylindrum fpiralem definente. Ab ejus autem flrudlura praecipue obtinendum erat ,ut crinis ACcentro quadrantis infifteret ,ac redus ad planum limbi. Ad id perforare oportuit integrum axem AD,&inlitis utrique orificio cylindrulis per axem exiliter concavis ,ut vix tranlltum crinis admitterent, atque circa haec foraminula tornare conum BD,qui centrali quadrantis foramini exade congrueret, in eoque moveretur ad motum alhidadse ,proinde ACBDfieret axis coni BD,& per quadrantis centrum tranfiret. §. II. Pinnacidium internum five oculare. CUrfbr IHKlimbo per oppofitum elaterium adffringitur ,in praeordinata diredione detentus ab anfulis chaiybeis jcontra ferreum arcum internum nitentibus. In Irotulam denticulatam admittit ,externae limbi circumferentiae pariter denticulatae inlerendam ,quotiescunque curlbr tantillum moveri debet ,leniusque ac promptius ad congruum limbi pundumadduci. Pars anterior IH,limbo divifb adhaerens, adff:ridum habet in Apinnacidium oculare AC, crebris &exiguis foraminibus inftrudum in linea CA. Pars altera pofterior HKad angulum redum inflexa, &ad occidentem direda ,planum conftituit ,in quo folis Ipecies excipitur, obfervanda in ejus tranlitu per Meridianum. Crinis aut fili ABD,in Bpariter inflexi ,pars prior ABlinea eff: fiduciae ,&congruit mobili quadrantis radio :pars reliqua BDdiftat triente unciae aplano normali live projedionis ,(cui charta munda imponitur )&umbra crinis, fere inftar lineae attenuata, projicitur. Pundum A, commune dioptrae oculari AC&crini AB, fixum efl: in curforis extremo latere IE5reliqua duo punda B,Dtantillum mobilia funt ,ut ambo in eodem plano per radium quadrantis ,&ad ejus -limbum redo conflituantur. Scholium, vi' DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 71 Scholmm, Bmovetur ope cochlea horizontalis »Jlationem ejus huc iU T^b.ir. ^lucprotrudentis, 4- CrenapunBi Dexcavata ejl in clavo cylindricoJlriatoque K,quo ^ circumvoluto ,^inter fuas matrices detento^ promovetur aut retrahitur crena K,ut congruat plano per Uneamfiducia ABadlimbum re^o. Dioptra denique ACinclinatur ,prout res exigit jadalterutram partem ,aliquid demendo ahajipinnacidii ,curfori adharentis, §in. Pojitio integri fili ABD[eu linea fducia ,nec non dioptra ocularis AC, I./^Rinis AB,utpote pars radii ,iisdem gradibus utriusque circum- Tab. ir. V-^ ferendae tam intimae, quamextima? ,v. g. 60 &60 ,50 &&c. Fig. 4. congruere debebat, fecus autem pun6tumB,adeoque integer ipfe crinis ABad requifitam congruentiam adduci. 2.Parte itaque ABfixa manente, pundtum mobile Dconfiituebatur aequidiftans aduobus pund:is circumferentiae alterutrius in limbo divife ,alinea BAaequaliter utrinque diffitis, v. g. 5vel lO gradibus. 3. Ita quoque difiantiae puneSti Cab iisdem vel aliis punctis » aequidiftantibus alinea BA, aequales inveniendae fuerunt, vel, corredla inclinatione lineae GA,prorlus aquandae. CAPUT III. De Telefcopio Quadrantis fixi. Tubus orichalcicus 10. pedum ,pinnacidium objeftivum cum oculari conjungens, &alhidadam complet, &telefcopium continet eidem alhidadae aptatum, ex duabus lentibus aPetro Patrono ,folerti optico Caefareo,Mediolani elaboratis ,utraque convexa compofitum fuoque micrometro (de quo alibi dicetur )inftrudum. ' _. Alovetur itaque tubus adioptrae ocularis curfore, cujus pars KL ultra limbum Fig. 3, extenditur, ut ipfi firme conjungi poffit fiflula LM, fiW adftriftarn continens infimam partem tubi telefcopici ,fimulque ipfi tubo immerfam micrometri fiftulam ,qua intra tubum fixa manente, fixa quoque maiieaf linea fiduciae AB,& ad ipfam relata pofitio filorum Micrometri. Suprema pars tubi quadro pinnacidii objedivi firme innititur ,&cum eodem Szquadro f LIBER II. 72 quadro circa centrum quadrantis movetur ;manus tamen in eadem acentro diftantia ,&in eodem quadri purifto ;nili quando promovenda vel retrahen. da eft ad occidentem, vel ad orientemopemachinulae ad hoc officium adjeft£e. §. I. Dioptra, tekfcopka. CEntrum lentis obje^livae ,&in ejus foco exiftentia primaria filaMicrometri (quorum unum horizontale, alterum verticale) dioptras efficiunt telefcopicas ,ad aftri altitudinem fupra horizontem ,vel diftantiam avertice menfurandam ,ejusque appulfui ad planum Meridiani ob/ervando mire idoneas ,ob infignem claritatem &diffinitionem imaginis in foco apparentis ,ejusdemque fimul& filorum augmentum ab oculari lente produdtum. Integrum verticale filum ,quod in plano Meridianifupponitur, pertinet ad obfervationes appulfuum, quicunquefuerit campus vel apertura Micrometri :non itidem integrum horizontale filum fpeitat ad menfliram altitudinum ,fed proprie medium ejusdem punitum, ubi afilo vertcialifecatur,& in quo aftrum confpicitur in tranfitu fuo per Meridianum fupra vel infra polum. Solet haec tamen horizontalis ,nempe altitudinum dioptra extra Meridianum utrinque tantillum digredi 5dummodo aplano, quod per centrum lentis objeitivae, &aftrum vere culminans duitum concipitur ,parum vel infenfibiliter diftet, ScJjolium L AJira quadam ,nonprocul avertice culmhiantia^ quorum declinatio ah Aquatoreminoreji elevationepoli ,altiora videri dehent tumante^ tum poft culminationem ,quam tpjb culminationis momento, quem admodumprimus omnium advertit ac demonjiravit celeberrimus Caffu nus, (a) inde reprobans altitudines ajirorum captas injirumentispaulloante ,velpoji eorum tranfitum per M.eridianum ,* indeque oflendit opor^ tere injirumenta in plano Mjeridiani exaSle coitjiitui ,^obfervari ajiri altitudmem ipjb injianti ,quo Aieridianumpertranjit. Quafumma pracijio ,quamvis referri pojfet ad obfervationes ab ipfo ,magnoque fuoparenteperaBas(^utpote aquibuspofl exantlatum herculeum laborem meridiana linea Parifienfis, adextrema regniconfinia utrinqueproducia% decernenda erat magnitudofi^iuraque telluris')univerfam tamen refpicit afironomicamobfervandipraxim,^hoc monitum, tanti viri experientia auBoritateque innixum ,alte retineo ,^pro viribus exequifiudeo, Scholium co Suits des tJiemoires de PAcad. ^oyal. des [ciens, f. zTj, &[eqq. Paris 1720. in 4to. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO» Scholium IL 7i QUia vero quandoque aftrum non ipfoJua culminationis momento , ,fedpaullo ante, vel pauUopoji ohfervandumfeprabet (^quippe duo vel plura Jidera eodemfere tempore Meridianum attingunt jideoque duo alia fila verticaliafunt appojita ,quce a medio dijiant uno minuto horario in arcu Mquatoris ,aUt paralleli contigui )quaerendum mihi propofui,ecquidnam conferat ad menfuram altitudinis haecparvulaJide-^ ris aMeridiano dijiantia ,quamvis etiamJlatuatur integri minuti ho-> rarii. Eflo itaque JBMparallelus cujufpiam ajiri culminantis inter JEquatorem S' verticem, v. g. «Capellaeprimae magnitudmis in conJieU Fig. i. latione Aurigae :SpunBum culminationis ,in quojecatur aMeridiano FVS:AS,SBelongatiofideris ameridiano ante ac poJi culminatio^ nem, quorum utrumque arcumfella percurrit intraF itI* :ABchorda integri arcus ASB, rejpondens horizontalifilo Micrometri alateralibus intercepto, cujus chordae arcumfiellaqucepiam,nonproculabJEquatoredif fita,percurrit intra duo minutahoraria, Ppolus boreus: Vvertex: TteL Ius :PQ^T axis Mundi :TEradius Mquatoris :Qfi radiusparalleli bifariam fecans chordam Ain Ch,^cumplano per Tf S, ad Meru dianum redo, efficiens angulum Qfi E, aqualem angulo SEE, qui me-, titur declinationemfideris ab Mquatore, Ex Cduda concipiatur CDnormalis adradium TS,^per C produda TCTufque ad circumferentiam Meridiani PVS,erit arcus ST,vel reda CD, ab eo infenjibiliter difflerens ,menfura, qua inve?iienda proponitur ,anguli CED,nimirum elevationis Capella in pundis A^B,Jive in ejm tranjitibmper lateraliafila Micrometrifu^ pra pundum culminationis S. I. Itaque datur arcus PVSdifiantiaJiderh apolo P44° i8^ cujmfinm QfS 6984153 partium radii ES. II. Datur AC43633. nempefinm 15 'circuli maximi ejmdem radii Eat in parallelo Capella, cujm radim Q^S ,eadem linea A C invenitur partium 62474, &angulm AQJZ 29" ,ejmque complementum CA2^89° 38' 31^^ 5cujmfinm CQjfi 9999804partium radii Qfip at 6984016 partium radii ESpadeoque CS137* III. In triangulo CDSredangulo in Ddantur anguli acuti ^ nimirum CSD45° 42' ,^D0844° iS' *datur etiam hypothenu-- faCSpartium 137 ,ex quibm elicitur C^DS95 ;adeoque . ED9999905. Demumfaciendo utEDadDC: ita ESad tangentem ST,hacprodibit 98 pquare angulm SECerit IF. Si 74 LIBERII. IV, Sin autemfumatur altitudo Capra uno minuto ante ve/pof eulminationem,ftque angulm AQfl AC2j89°45' ^prodibit QC698204, adeoque CS6j ,&CD4^partium radii ‘T S^proin^ de angulm CT"Serit i". V, Sit aliafixa Fculminans interpolum ^verticem, v.g. lucida Tab. III. Perfei ,cujm declinatio 48° 54, horealk, major nofira elevatione poliy *’ adeoque videbitur infra planum culminationk tam ante quam pofi ean-, dem. Quoniam itaque datur arem PF41° 6% ejmque finm FT 6573752» fi ponatur ut prim GHchorda 30' circuli maximi, refiondens intervallo lateralium filorum Micrometri ,adeoque Gl finm 15', elicietur angulm GQJJ 22" 4f9&GIT 89° 37' hinc I^6573607 ,I F 145, tangens anguli FTLlO^, ^idem an* gulm 2'' 4. VL Si demumfumatur arem GFvelFH, quem lucida Perfei percurrit uno minuto hora ante ac pofi culminationem ,invenietur an* gulm FTLi“ i §. II. Dijj^ofitio utrmque dioptrte telefcopkts, DUo in hoc telefcopio difponenda erant plana dioptrica, quorum unum per filum horizontale, alterum per verticale 5utrumque vero per centrum ,laltem virtuale lentis objed:iv3e protenderetur. Primum ex duobus hifce planis ut altitudinis angulum definiret, quamvis per centrum Quadrantis non tranfiens ,adducendum erat ad xquidiftantiam &ab eodem centro &adioptra oculari jam redte collocata. Id porro aflequi licebat movendo verticaliter tubum telelcopii, & cum iplb centrum lentis objedtivae ,vel filum horizontale Micrometri5 longe tamen tutius atque commodius elevando aut deprimendo compagem Micrometri, capfula ejusdem interim fixa manente, quod facillime inter iplam obfervationem admota ipfius oblervatoris manus exequebatur. Nec tamen immobile prorlus eft centrum lentis objed:iv2e j quippe fiftula interna, cujus orificio loculamentum ejus adhaeret ,verti poteft in tubo telelcopii 3led ab hoc motu non aliud exigebatur ,nili ut centrum lentis utcumque in axe tubi, vel in ejus vicinia collocaretur. Erat autem hic parallelilmus non ab objedtis terreftribus,led acoeleftibus eliciendus 3ex directione nimirum &concurlli dioptrae utriusque tam fimplicis quam telelcopicae in altrum quodpiam culminans, 6^ per utramque dioptram latis conlpicuum 3quoniam &angulus remotilfimus, fubtenllis atantilla diltantia inter axem telelcopii &Quadrantis DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 75 tis radium ,omnino evanelcit, &aftrum circa fuam culminationem per integrum laltem minutum horarium ab eadem altitudine fenfibiiiter non recedit. Jam vero tali manente dire6fcione dioptrae fimplicis ad limbum vel ad centrum planetae cujuspiam ,vel fixae ,cujus imago in foco lentis objed-ivae apparebat ,ad fimilem ejus contactum vel lectionem addu» d:um horizontale filum Micrometri ,planum aflignabat radio parallelum, vel certe infenfibiliter convergens live divergens. Scholium, jyKimo dirigehantur dioptr<£ adlimbum Luncefupremum nsel infimum^ prout alteruter ab altitudinis circulo evidentius tangebatur, eratque hoc luminare matte aut vefpere circa quadraturas opportune conj^icuum, ejmque motm in declinationem altitudinem vifam renjibiliter non varia^- bat. Ita quoque dirigebantur ad Solem trans nubem tenuiorem inermi oculo tolerabilem, vel etiam coelofereno ,tegente pinnacidium oculare vu tro fatis opaco ,quod vim radii folaris infringeret ,atque collimationem perfilumpinnacidii objedlivi non impediret. Nimia vero lux Solis ,^ Luna quoque circa plenilunium ,obfervationem nudi oculi vitiabat ,aU que interim experiundo dfcebam limbos Solis ac Luna quocumque adhu bito artificio nonfatis terminatos ,fed indiflindlos nudis oculis apparere^ adeoque tutius in centrum minoris ajiri quam in majoris circumferentiam collimari. 2. Luminaribm infufcepto tentamine fuccedebantfiellafixa prima magnitudinis ut Sirius, Rigel, ArBurus, Capra, Lyra ^c. lucidiores aliquotfecundi ordinis ,ut Arietis ,Aquila ,Perfei ,^c. qua tamen omnes vejpere paucos poft dies in crepufculojam culminaveram jmane autem noxjam obfcurior filum dioptricum occultabat. Illud equidem noBu admota lampade reddebam conjpicuum ,fed oblique iUummatum^ adeoque accedente aflri capillitio nonfatis confiabat ejus difcum qb interpofito crine bifariamfecari, 3. Diutius uti licebat culminationibus plaiietarum Saturni ,Jovis ,Martis cejfa?2te vel nondum apparente nociurno radiorumJplendore. Omniumporro aptijfimus inveniebaturplaneta Veneris in fuis aSole digrejfionibus ante velpoji meridiem per aliquot menfes coelofereno vifibilis. Summa obfirvationifubtilitas accedit ,quando culminat in eadem fere altitudine, quam Solattingit^ adeoquepars utraque limbi corniculata Meridianumfimulpertranfit. T2Planum DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO, SECTIO IV. Tie Auftrali altero Quadrante fixo tjive murali, deque Boreali pariterjixo. Ad parandum Quadrantem hunc alterum Auftralem alliciebat loci commoditas, & bafis inventae Habilitas, aqua fperanda erat integra compages muralis firme l'ubfiftens. Alliciebat quoque opportunitas conferendi obfervationes,easque probandi per confenfum, vel non nifi modicum quandoque dilTenfum duorum aequalium ingentium Quadrantum, quorum utroque fimul utendum flatueram. Alia quoque fefe obtulerant fufcipienda tentamina ,praecipue circa reftificationem dioptrae telefcopieae ,quae diu me torferat, donec poflremo inventae acquievi. CAPUT I. DeJlruEtura &apparatu Quadrantis. §. I. Arem &fulcra muralia. QUper vetuRo fblidoque fundamento, quod me invenifle innui ,Tab. i. »3 murum lateritium optimse ftrudurae juxta diredtionem Meridiani erexi ad altitudinem pedum 20 Vienn. in latitudine lo pedum ,&in craflitie pedum 2. Ad loca, quae centro Quadrantis &gradibus ejus, o, 20, 45, 671 &90 prius allignata fuerant, infiti funt lapides parallelepipedi ex durioribus ,&affulb plumbo iis conlblidata ferrea fuftentacula validiffima A, D, E,F,B,quibus affixus ingens ferreus Qiiadrantis arcus, in praeordinato fitu orientem verius firmilllme detinetur. Ad tutiorem vero tam centri Quadrantis ,quam gradus ejus nonagefimi confidentiam, &lapides parallelepipedi, &iisdem adhaerentia ferrea brachia totam muri craflltiem pervadunt ,&ferreis cuneis in adverfa parte obftringuntur. Ad praeordinandam ferrei hujus arcus pofitionem plura requirebantur examina, quae hic recenlere non refert, &pleraque relpiciebant diftantias arcus aplano Meridiani ,five afilis in iplb protenfis. Aderat enim linea meridiana filaris jam dud:a ,diftans 2pedibus apariete 5ad- eoque per duo fila fixa &verticalia protendi poterant alia quomodocumque inclinata ,ut in politione prioris Quadrantis fieri conflieverat. Fulcra ferrea feu brachia A, D, E, F, Bdefinunt in horizontales cylindros, pervadentes arcum ferreum amatricibus adftridtum. In V2aliis ^(. 1)Supr. Lib. 1. Cctp. IV. ' X /J Tab. II Fig. I. &2. FIg. 2. i. 5* 4.& 5. 8o LIBER II. aliis quoque decem locis perterebratus eft arcus ,ut fiftulas admitteret orichalcicas ,earunderh orificiis utrinque fepercullis ,&per axem concavis ,quibus inferi poflent totidem clavi cylindrici ,alium tenuiorem arcum, five limbi armaturam fulcientes 5interjedtis tamen cylindris femuncialis craffitiei ,quorum bafibus armatura limbi firmiter adhaereret, &ipfi armaturae limbus orichalcicus ejusdem magnitudinis cum limbo prioris Quadrantis ,ejusdemque radii ,nempe 9pedum. §. II. Pinnacidmm centrale ,Qiiadranw ,&fulcrum tubi telefcopici. • INtegra hxc compages conflat quadro, ferreo CA, &conis chalybeis diredre oppofitis, circa communem axem BDtornatis, fimilibus & prorfus xqualibus, ut centrali fiflulae Quadrantis exad:e congruant. Ut vero axis BD&axi Quadrantis fubflitui, &per centra B, Dlibere protendi poflent, uterque conus AB, CD, priusquam quadro AGadftringeretur, in unam cum ipfo compagem firmandus ,concavus per axem fieri debuit, &cylindrulis orichalcicis ,ad orificia B, Dfirmatis, utrumque centrum ad coni naturam difponi, atque in utroque quam tenuiffimum foramen ad tranfitum crinis aptari. Proinde utervis conorum AB,CDcentrali fiftulae Quadrantis infitus fuerit, eorum communis axis, aut crinis ABper centrum transibit ,&congruet centrali axi ejusdem fiftuk 5adeoque congruet axi Quadrantis. Invertendo itaque pinnacidium ,nulla fequitur evagatio, nullaque inclinatio crinis BD3 idque ad tubi redfificationem quamplurimum conferre infra conflabit. Latus boreale quadri ,live latus AElatius efl auflrali oppofito CF, &crenam habet oblongam GH, crini BDparallelam, quam leniter percurrit ferreum fulcrum tubi telefcopici per cochleasj, ^eidem adflridli. In alia quadri facie apparet, quomodo per cohleam MN,fuis loculamentis 0,P ad quadri planum redlis inclufam, moveatur ad Orientem vel Occidentem fulcrum Kk,tubus telefcopicus eidem adflridlus, donec sequidiflet plano Quadrantis. Conflat hoc fulcrum duabus partibus, poflica nimirum KP, & antica QR, per matricem STconjun6lis. Utriusque fedlionem exhibet Fig. 5,in qua kmn 0qr fedlio efl partis poflicx ,cujus caput m?i crafnus(ut extra quadri crenam promineat) foramen habet flriatum p, cui quadri cochlea MN(Fig. 2. )juxta meridiani axem dire(5la ,inleritur. t i de organico apparatu ASTRONOMICO. 8i leritur. Collum nocrenae GH(Fig. i. )immergitur ,&ipfa crenas latitudine 7t oduplo longius eft ,&ita in eadem crena mobile, ut nullam luxationem admittat. Reliqua fulcri pars anterior wyzlongitudinem habet unius pefat, u dis, eique tubus adflringitur per cochleas fulcrum pervadentes, Fig. 4. &anfularum, quae ad hunc ufum tubo adferruminatae fiint, ftriis inhae- ^ rentes. Poteft itaque tubus TVa pinnacidio /ejungi, tum amotis cochleis jyj, &,tum remota matrice ST. Laminae AI, CLad utramque quadri partem appofitae, perterebratas lunt in plano per axem, five per crinem centro iniiftentem, &ad ipfas laminas retato ,ut fpecies Solis per quodvis ex illis utriusque laminae foraminibus cvel airradiantis, in plano curlbri appofito, de quo infra, excipi poillt. Neque obefl: huic irradiationi crinis BD, qui non nifi diametrum horizontalem foraminis obtegit jreliqua vero duo fegmenta ,quae ad fpeciei limbos Iliperiorem &inferiorem lpe6tant, libera prorfus, 8c irradiationi pervia relinquit. §- ni. Adofficium Alhidadae ,quae moveatur circa centrum Quadrantis , ejus limbum percurrat, &radium feu planum dioptricum dirigat, aptiffimum inveneram tubum ipfum telelcopicum ,pinnacidio centrali, &Curlbri fuo alligatum ,praecipue fi ita comparatus fit ,ut directionem fuam fervet ,ac quemlibet curfbris motum centrali pinnacidio communicet. Hinc enim confequitur lentem objeCtivam conflantem fitum ,&inclinationem fervare cum axe tubi ,&cum plano dioptrico 5adeoque ad omnem vel minimum Curforis motum, moveri quoque locum imaginis in campo Micrometri ^proinde hoc Alliidadje genus in hoc etiam Quadrante retinui. Scholium. JPTiam hic tubus longitudinem habet IO pedum ^^conflat (ut alter fima, quafiflulam ALicrometri continet, efl 3uiiciarum. Pars altera fima, quafiflulam ALicrometri continet, efl 3uiiciarum. Pars altera minoris efl cavitatis ,ut ejm orificium alterius orificio ,cui adferrumu nandum erat ,inferi pojjet. Ut autem alhidadaflexioni refifleret, adhibitafiunt adutramquefiflulam lamina crajfiiores^ ^pondus integri tubi ad 25 libras excrevit. §• IV. X Tab. II. Fig. 6. &7. Fig. 6. &8. 8z LIBERIL §. IV. Curfor Quadrantis limbum percurrens ,^aihidadam complens, EXutraque figura liquet ,quidnam ex Curlbre prioris Quadrantis retentum ,quidnam mutatum fuerit. Adeft fiquidem huic Guriori pinnula ocularis AC. Adeft linea fiduciae ,five radius mobilis ,aut crinis AB,inflexus in B, &ad Occidentem protenlus ,cujus umbra in lubje6lum planum candidum una cum Ipecie Solis projicitur. Adefl: altera linea fiduciae, live alter crinis ED, ab auftrali AB quinque gradibus diflans ,ej usque vices liipplens ,quotiescumque abrumpi, curvari ,vel detorqueri contigerit. Duae hic etiam funt aperturae ad alpiciendum numerum graduum &minutorum. Eadem funt artificia pro filorum politionibus ftatuendis &dirigendis .&: fere idem elaterii genus ad lenem motum Gurioris, ejusque parallelilmum cum limbo Quadrantis obtinendum ,hec non ad perpetuam adhaelionem interno limbi arcui conciliandam 5ut in figura 7, quae inverlam Gurioris faciem repraelentat. Haec lunt primo Guriori communia :nunc variationes ,quae necellariae vel utiles videbantur, indicemus. I. Longior eft hic Gurior, tum ob majorem tubi amplitudinemj conlequenter &majorem aradio Qudrantis diftantiam :tum praecipue ob adhibendam tubi inverfionem ,per quam Icilicet tubus ad auftralem radii partem, &in eadem aradio diflantia conflitui debet. 2. Guriori additus eft latior annulus HIK, extremam five infimam tubi partem adftringens, &duabus laminis oblongis ,crallioribus, atque parallelis incluliis, quarum alterutra Guriori adhaeret per duas valvulas volubiles K,L,vel k,1,cochleis adftridlas. In his planis ,&in medio utriusque prominent fixi cylindruli chalybei F, f, prorllis aequales ,ex quorum centris &ipfi cylindruli ,&plana ,quibus adhaerent , tornari,- proindeque ad parallelilmum dilponi debuerunt. 3. Habentur in Guriore duae crenulae ,leu incilurae concentricas G, g, centrum verius paullulum oblongae ,diftantes alinea fiduciae, non lecus ac centrum lentis ocularis ab axe Quadrantis. Ad crenam borealem Gpertinet cylinder F, alter fad auftralem g. Per immerfionem alterutrius cylindri allignatur caplulae locus borealis vel auftralis 5ita ut in utroque eandem alinea fiduciae lervet diftantiam ,neque poft inverfionem tubi, cui capllila, &pinnacidiura objecftivum adhaerent, diredtio plani dioptrici varietur ,led parallela maneat radio Quadrantis , vel ad eundem fimiliter inclinata. 4' de organico apparatu astronomico. 83 4. In politione alterutra boreali ,vel auftrali capfula firmatur, fimuique tubus Curfbri adftringitur per laminas cralliores K,L,k,1 orichalcicas ,quae volvuntur circa fuos axes, Guriori normaliter affixos, luisque inftrudtos matricibus, per quas &capllilae utraque lamina parallela ,&integra ipla caplula Guriori firmiter adhaeret. 5. Virga chalybea PQ_R, in Pcylindrica, in Q_R ffiiata, ver-Tab. ii. titur in cavitate cylindrica laminae OP,&in matrice Guriori ad poffi- 6- cam ejus partem appolita 5quje tamen motum aliquem habet in dired:ionem lineae re6tae QR. Quando itaque lamina OPlimbo adftringitur, &firma detinetur acochleis S,Tlaminam pervadentibus, 8cma- trices nexuum liibeuntibus, virga eadem circumvoluto manubrio Pmovet Guriorem, vel removet alamina flabili OP. Nimirum, verlb manubrio ad orientem Gurior ,delcendit ,ad occidentem verlb alcendit. Laxatis autem cochleis S, T,lamina OPmovetur cum iplb Guriore 5 Utque facilius moveatur ,additae fiint rotulx ,arcum limbi concavum percurrentes. Sicque lamina OPcum integro ejus apparatu aGuriore trahitur ,quoties idemCAirlbr manu elevatur ,aut deprimitur ad gradum aliquem notum, vel ad ignotum, Sc inquirendum ex aflri ad culminationem accedentis adlj^ebtu.- Solet autem lamina OPfirmari ad intervallum unius vel duorum graduum ab initio Gurioris ,ut tanto intervallo ,ubi opus fuerit, Giirfor uria cum tubo ipfi adflribto ,per circumvolutionem manubrii ad laifimam fixam OPadduci ,vel ab ea removeri pofllt, donec aflrum appareat in campo Micrometri. CAPUT II. De reBificatione plani dioptrki Praster ea ,quae in Seftione III. exponuntur ,ad examen Sc correftionem plani dioptrici fpe(d:antia,huic alteri quoque Quadranti communia, methodum aliam inveni ,quae mihi commodiffima ,&femper in promptu eft ,fmgulis diebus •noflibusque ferenis per tranfitus iiderum culminantium. §. I. Examen plani dioptrici in ipfa QuadrantkJlatione, JAm diu efl,ex quo Aflronomi ad hocfubtilillimum reblificationis negotium uti ccEperunt fidere aliquo, non procul avertice culminante ,quantum fert divifio arcus ultra gradum nonagefimum continuata. Simplex ,ut habet Geleberrimus de la Hire («) eji hcec operatio ,fed, incommodat requirit ohfervationes. No^e igitur ferena ^tranquiL X2.IuoIm (a) De la Hire in Tat. Ajlronom. fag. 64. Parif. l7oz.in 4to. LIBER II. 84 la ohfdrvamm altitudinem meridianam alicujm ftella ,qu£ circa verticem tranjit ,limhifacie divifa ,ad orientem expqfita. Similiter no- Be fequenti yvel paucis intermijjis diehm ejusdem Jielhe altitudinem meridianam iterum obfervamm^fed limbifacie ad occidentem converfa, Hxc aiiaque huc pertinentia quum attentius perpenderem (poftquam pluries me hac operatione fatigaveram in examine unius alterius- ve Quadrantis mobilis, &mihi fatisfacere nunquam potueram) adverti, converfioni Quadrantis pofle fubftitui converfionem Alhidad^, live tubi dioptrici ,Guriore immoto manente ,adeoque invariato angulo elevationis 3pofle quoque tempora oblervationum ,quae duabus nodlibus contiguis ,vel duabus aliis ,aliquot dierum intervallo diftantibus alfignantur, contrahi ad duo proxima minuta, quorum prius immediate praecedat ,poflerius immediate lequatur altri culminationem 5non enim indigemus loco praecilb Uderis, neque momento culminationis, led ejusdem conflanti altitudine ,quam intra duo minuta prima horaria lenllbiliter non variari manifefle conflat. Neque vero interdiu quaerendum erat aftrum, neque nodlu diutius expedtandum ea enim ex culminationibus eligi poterat, qu^e opportunior videbatur inter plures, quibus alioquin invigilare Iblebam,* quumque praenolcerem ex catalogo, vel ex oblervationum adverlariis &altitudinem fideris ,&momentum appulllis ad primum filum Micrometri, liquebat pauca minuta lecunda primae tubi diredlioni fuflicere, nec plura poft tubi converfionem requiri ad examen propofitum 5ut Icilicet appareret vel reditus fili horizontalis ,inVerfi ad imaginem fideris in tubo progredientem, vel evagatio ejusdem fili horizontalis ,quae proinde inter aliquot pauca minuta lecunda corrigi pollet. Plus negotii lliperefle videbatur in demendo ,Vertendo ,reaptandoque tubo intra minutum primum, quod intercedit oblervationes expolitas. Id autem jam dilpofueram in ipla pinnacidii centralis ,& Gurioris noflri ftrucflura. Quando enim Oblervator, paullo ante fideris appullum,ad primum verticale filumMicrometri horizontale filum ad fideris Ipeciem adduxit,&Guriorem in hoc litu firmavit, ftatimac imago fideris primum verticale filum pertranfiit, laxatis matricibus utriusque valvulae volubilis, tubumGuriori adflringentibus ,tubum iplum aGuriore disjungit jjamque Socius ad centrum Quadrantis nutum expedlans, extrahit centrale pinnacidium cum tubo ipfi adnexo, atque ambo fimul tubum invertunt ,inverlumque reponunt 5nempe Socius in centrali Quadrantis fiflula, &Oblervator in Gurioris parte altera, cujus crente cylindrulum inierit 3ficque tubum reaptant ,&convenienter adflringunt. Quae omnia intra minutum primum horarium facile peragi pof le centies expertus fum. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 85 Poft verfionem tubi protinus apparet, an ad ftellam redierit filum horizontale tubi telelcopici. Quod fi contigerit ,habetur verificatio quaefita ,dc illico tubus in confueto boreali fitu reponitur ^fin vero dioptra evagari deprehenla fuerit ,hujus evagationis menllira per Micrometrum immediate delumitur ,ut inde praecila corredtionis quantitas eliciatur. Sit enim ACradius Quadrantis, ABlinea fiduciie, radio eidem congruens &limbum percurrens ,FXaxis tubi dioptrici ,applicati Quadrantis alhidadae (five fungentis officio alhidadae )in fitu ejus confueto five redlo ,nempe ad boream refpedtu radii AQj fxidem axis tubi ejusdem ad auftralem radii patrem converfi. Per AC,FX,/"ac dudFa concipiantur plana ,quae redla fint ad planum limbi Quadrantis, fintque communes horum planorum fedfciones lineae eaedem AC, FX, A ,Concipiatur quoque tubo additum efie Micrometrum, cujus proinde filum horizontale (quod redlum conffituitur ad planum limbi & campum Micrometri plerumque bifariam fecat) fit in F, nempe in plano per axem, vel flipra illud in D, vel infra in Quando itaque contingit ipfum horizontale filum fecari ab axe tubi, adcoque jacere in plano per axes cylindrorum F, /*, ad crenas G,^ Curfbris fpedlantium, diftabit alinea fiduciae ABprsecile, quantum ab ea diftat axis cylindruli ,crenae fuae inliti &limbo infiftentis 5nimirum dimidio intervallo crenarum G, g, quarum utraque per conftrud:ionem aequidifiat alinea fiduciae. Si vero filum horizontale fuerit in D,augebitur ejus aradio diftantia intervallo FDj fi demum fuerit in E, diftantia ejus minuetur intervallo FE. In omni vero cafu conflans manebit diftantia ipfius fili aradio, etiam pofl: inverfionem tubi 5fiquidem diftantiis AF, Ay" aequalibus addendo intervalla YD,fdaequalia ,vel demendo aequalia FE, /’6’, tota AD, Avel refidua AE,Aefient aequalia. Intelligatur demum lentis obje6fciv3e centrum Lv. g. in plano per axem tubi, vel in alio per D, aut Edu6to, confequenter tranfeunte per filum horizontale Micrometri ,verbo ,in plano dioptrico. Quoniam locus lentis fixus efl: in compage centralis pinnacidii, conflans manebit, five prorflis eadem diftantia ejus ab axe communi conorum ,nempe ab axe Quadrantis, etiam poft converfionem tubi telelcopici jadeoque planum quodlibet dioptricum ,converfb tubo ,&firmo manente curfbre ,eandem in fitu fuo auftrali aradio ,pariter immoto fervabit diftantiam, quam prius habuerat in fitu fuo boreali, quaecumque demum fuerit ejus directio, divergens, convergens ,aut parallela. Y Tab. III. Fig. I. Tab. II. Fig. 7. Tab. III. Fig. I. -Diverget J. de organico apparatu ASTRONOMICO. 151 SECTIO VII. «s DeJixisDioptris telefcopicis, ad inerrantiafiderat eaque culminantia^direBis^ Fixa prslonga telefcopia utilia efle ad collocanda, examinanda corrigendaque organa flabilia, jam fupra in defcriptionibus Culminatorii &Quadrantum muralium innuimus. Eaque non minus neceflaria efle ad eliciendam menfuram temporis medii, nec non ad horologii motum explorandum ,ferenis diebus fere Angulis experimur. Forfan &aliquid conferent ad nobiliflimam hodiernam indaginem, quae annuas flellarum inerrantium aberrationes profequitur, ut ex collatis ,&earum tranfitibus &altitudinum variationibus eliciatur earum parallaxis, fi quae datur ,&fenfu percipi potefl. CAPUT I. De tubo telefcopico vertkaliter fixo. Fixum verticale telefcopium eximiee utilitatis futurum adverteram, fl ad genuinam ejus direftionem fufficeret praelongum perpendiculum, &lineae meridia-, nae |am inventae fubfldium. Neque tamen unicum Zenith refpiciendum cenfebam ,fed alia quaeque punfta, in ejus quidem vicinia &in noflro Meridiano jacentia, ut non Amplex verticalis linea prodiret, nullius fere nfus futura ,fed exiguus quidam verticalis feftor circuli meridiani. Quia enim ipfum verticale punftum per flellam quampiam ,&indicandum &ad ufum aliquem trahendum erat ,nullam inveniebam praecife in vertice culminantem. Sed etfl aliqua inveniretur ,faltem ex agmine minorum ,non nifi noiflu per aliquot menfes, &per dies aliquot in crepufculis ,ob diurnam accelerationem ,in hoc tubo appareret, ipfaque pofl paucos annos mutata declinatione jfe averticali culminatione fubduceret. Nulla quoque primi ordinis inveniebatur prope verticem culminans ;fiquidem oc Capr£E, reliquarum proxima, diflat adhuc 31'. Itaque inter alias 3®,4‘* magnitudinis eligebam lucidam Perfei ,cujus altitudo meridiana borealis 89° 18^ , aliasque in eadem conflellatione propinquas iduas in anteriore pede flniflro UrfaB majoris ,quarum auflralior non nifi 4' diflat avertice :unam Lacertae in eduftione caudae jita ut toto fere anno duae vel plures obfervari poflTent, noftu vel in alterutro crepufculo culminantes ,&quidem in arcu Meridiani, femialterum gradum non excedente. §. I. SeSoY wtkdlU merididnttu Etpraelongum perpendiculum afublimi quopiam pUh(?l:o demillum, ab aeris agitatione immune lervandum ,&tubus telelCopicus, cujus axis ipfi perpendiculo congrueret aut sequidiftaret >fiftulam requi- PpSrebant LIBER II. 152- rebant ftabilem, adeoque muralem. Hujus officio fungi polle videbatur caminus ,in fpeciAx muro boreali conftrudtus pro hyemali fornace ,quse inferius hypocauftum calescit. In eo itaque camino perpendiculum appenderam ,telefcopium dilpoliieram, &prima experimenta lulceperam, quibusdam adhibitis lubfidiis, ne fumus fornacis, quae tamenraro accendi Iblebat, telefcopium laederet, aut ejus verticalem litum turbaret. Feneftram quoque addideram ,ut lens objediva detegi , '& lampadis conluetum lumen tubo immitti pollet ,aliamque feneftellam in Ipeculae veffibulo aperueram, per quam audirentur fecunda horaria, numerata in camera Meridiani, ubi alii Obfervatores, &Culminatorio &Quadrante fixo ejusdem verticalis allri tranfitum expedlabant. Quia vero hujus camini ftrudtura elevatur liipra Ij^ecuk ted:um, ut fumo ,quemadmodum requiritur, lublimem egreflum luppeditet,moleftus eratad ejus culmen accellus,eique, integre patenti, appolitum horizontale filum, aquo perpendiculum pendebat, aeri nimis expolitum, ipfumque culmen luxationem aliquam lubire poterant ,ut ut ferreo cingulo circumdatum culmen, &diagonali pinnacidio juxta du61:um lineae meridianae munitum elfet ,* ideo haec evitatuus incommoda, Speculic parieti externo muralem addidi fiftulam, boreali angulo proximam, adhibens cavitatis menluram paullo majorem ea ,quae caminis tribui conluevit, craffioresque parietes, ut firu^lura firmior evaderet. Haec fiftula muralis alTurgit ab hortulo domeffico, &aconclavi contiguo ingrellum habet anguftum, qui, obfervatione perad:a,claullis fervatur. Elevatur lupra externam Speculae pergulam ,aqua commodus habetur accellus ad ejus orificium ,cui lapis ingens quadratus innititur, caemento firmatus, &Ipeculae muro firme conjunctus. In eo excila elt oblonga rima ,feu feneltella horizontalis meridiana, in longitudine 2fere pedum ,&in latitudine 4unciarum Poli obfervationem tegitura ferrea valvula, quae nivis &; imbris ingrefium arceat. §. II. Planum filare in verticali SeBore meridiano diffofitum* Tab. I. T7Idem lapidi horizontali A«ad utramque partem rimae meridianae Fig. I. xli Cc, plumbo conlblidatae lunt verticales furculae A, earumque ftriatis foraminibus aptatae longiores cochleae, ad Meridianum normales. In crenis utriusque cochleae, torno excavatis, detinetur filum fericuhi cralliufculum ,laxioribus nodis adnexum, horizontaliter protenlum, &quamvis curvum ,vel ab appenlis perpendiculis inflexum ,femper tamen manens in eodem verticali plano ,ad quod per gyrationem cochleae alterutrius vel utriusque, una cum crenis, quibus adhaeret, addu- Ctum de organico apparatu ASTRONOMICO. Ifj 1 (^um fuerit. Quia vero adducendum erat ad Meridianum, exponendum remanet, quonam modo id contingere potuerit, dc mihi contigifle conftiterit. Super ipfb lapide Aadirigebatur ope regulae orichalcicae, pinnulis inftruto, radius viflialis ad <x Gaprse, vel ad aliam fecundae magnitudinis ftellam, in crepufculo &in ejus infimo tranfitu per Meridianum, non procul ab horizonte confj^icuam 3&quidem eo momento ,quod aSocio eundem tranfitum per Gulminatorii dioptras obfervari ,alta voce indicabatur. Regula in eo fitu manente fimulque firmata ,facillimum erat ad ejus paralielifinum utriusque cochleae crenas adducere, huncque paralielifinum menfiiris iteratis probare. Filum itaque, crenis ita redificatis aptatum, in meridiano per ipfas dudo jacere cenfendum erat, &locum aflignabat quotcumque pundtis, aquibus pendentia perpendicula indicarent alia totidem puncta infimi horizontalis alterius fili, aut crinis Dd, fuperno asquicliftantis ,atque in eodem meridiano ducendi, adeoque duo hxc horizontalia fila, nempe fuperius Aa, 6cinferius Dd: duo itidem perpendicula FD, /'d, quibus ca jungebantur, planum filare conftituebant ,in verticali Sedore Meridiani difpofitum. Scholium. 07 aliqua ejjfet evagatio Culminatorii aplano Meridiani ,velfallasc ^collimatio adJieUam ,per pinnulas horis:rontalis regulce male direSicet pojjet ex alterutra velex utraqueJimul aberratione^praf ertim ad oppojt-- tas partes tendente ,aliqua oriri declinatio plani filaris aMeridiano, Quia tamen verticalis arcus ,etji prope hori^ontem fenfihiliter aMe-- ridiano recedens ,prope verticem ad ipjum rurfius accedit ,error inde ortus quaji evaneficeret. Arcus enim circuli maximi per fiellam culminantem ,v.g. lucidam Perfei, ^per eandem in ejus tranfitu per planumfilare ad eam produSlum^ inter Meridianum ^idem planum filare intercepti ^non differret atantillo arcu circuli altitudinis yinter utrumque compreheri/i yadeoque quum arcus fimiles hujusmodi circulorumyhoriz>onti aquidiflantium yftnt ut finus difiantiarum avertice yfiponaturfumma utriusque aberrationisfuijje, v.g. 20“ ,difiantia vifaCapraa vertice 85'’ 45' ,difiantia lucida Perfei ,prodiret evagatio planifilaris aMeridiano minor 16''' ,proinde infenfibilis, §. IIL Dioptra telefcopkafin verticali SeSore meridiano difpo/ita, TUbus OL,cujus longitudo fere 6pedum ,figura coni truncati , infima nempe bafis amplior quam fuprcma, ita collocandus erat, Tab. I. Fig. I. Tab.r. Fig.a, i6o LIBER IL lis amedio ,aequivalet 25 grefllbus cochleae motricis ,five primariae^ adeoque finguli greflus aequantur 32'' 17'": &pars decima externae Scalae indicat 19"' 36"", nimirum fere f" anguli five arcus circuli maximi. §. III jidArBurum^Jive adam conjiellatione Bootis. ETiam haec fixa, &magnitudine fua &rubefcente fulgore diftinguitur. Nobis culminat in altitudine vila 62" 20', ex intervallo 7^ 29' poft Si^ rium. Locus Ardluri hac nofira aetate refertur ad vigefimumLibrae gradum ,quem Sol attingens d. 14 Odlobris ,quam minimo angulo diftat ab Ardturo, tunc nobis paullo poft meridiem culminante. Diftat autem Ardturus ab Ecliptica boream verfus 31“ 57' 3proinde cum Sole culminans videri poteft, eoque facilius, quia culminat fupra Solem. Die 26 06tobris Araiurus culminat in meridie, jamque paullo majore angulo diftans aSole ,quem deinde praecedit in culminationibus fuisj' donec circa hiemale Solftitium culminet in ortu Solis &in crepulculo matutino. Poftea culminationes Ardturi evadunt no6turnae ulque ad crepufcula vefpertina, fblftitio aeftivo contigua. Ab asftivo fblftitio ulque ad hiemale culminationes Ardluri contingunt in horis diurnis. fV. Fixum Ardluri telelcopicum ,cujus longitudo 10 ped. 4unc. aptatum eft praefato meridiano parieti afulcris ,lub centro Quadrantis 8c fub ejus arcu firmatis ,immobiliter detentum. In ejus Micrometro tranfit aftri Ipecies afilo primo ad medium^ intra 49" horaria 3tranfit autem intra 65" in Micrometro quadrantis fixi contigui ,cujus lemilatus fubtendit angulum 15' 21" 2^3 hujus itaque lemiktus fubtendit angulum ii' 24" 8*''' Sed inverlb Micrometro, quum fila diftarent 5grefiibus cochleae, tranfibat Ipecies intra 17" 3ita- que 5greflus aequivalent 4'i"t &finguliz^". Demum pars decima Scalae externae indicat fere 5'' circuli maximi. Scholium» JN^ utroque telefcopiojixo ,Sirii ^Ar6 luri,ohfervantur etiam culmina* tiones Solis ,Luna ,aliorumqueplanetarum ,quando in eadem cuU minant altitudine ,ad quam ipfa telefcopia direLla funt ,vel non niji paucis minutis diverfa. Veluti diehus 3. 4. 5Februarii ,(^T 6. 7. 8 Novembris in meridie Solis foedes objer-vatur in tubo Sirii :diebus au* tem 22. 23. 24 M.aji ,^20. 21. 22Julii in tubo ArBuri. A DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. i6t Nno Jupiter mane culminans ^^quidem dire&us^conjpicie-. hatur in tubo ArBuri adie 26 Augujii i^que ad 21 Septembris 5de^ inde retrogradus adiei ufque ad 16 OShbris, In eodem quoque tubo tranjibat Saturnus, ^ejpere culminans Anno VJ/^i a.2^ Februarii uf^ que adJinem Martii direBus :deinde retrogradus ufque ad 22 Aprilis, Mars, ^Venus raro admodum :Luna ‘Der0rarijjime in Jixis tubis Sirii ,^ArBuri obfervari pojfunt ,ob injtgnem diurnam altitu^ dinis ‘variationem, §. IV. Ad lucidam cl, Sirio non parum aequatur hxc lucida ,magnitudine, Juce ,candore confpicua. Ipfi quoque opponitur Sirio 5fiquidem poft ipfum culminat, elapfis fere 12 horis. Latitudinem habet borealem, majorem quidem ,fed oppofitam auftrali latitudini Sirii ,aliasque fubit vicillltudines ,inferius indicandas, contrarias illis, quas Sirio convenire fuperius innuimus. Haec lucida nobis culminat in altitudine vila go" 20' ,ejusque fitu ad Eclipticam relato, nondum integrum fibi vindicat gradum leptimum Capricorni 5proinde parum adhuc diftat aColuro Solftitiorum, orientem verius :&quinta die circiter poft hiemale Solftitium culminat in meridie. Diltat autem ab Ecliptica gradibus 61 ijadeoque fixarum omnium primae magnitudinis, circa meridiem culminantium, maxime deviat aSolis radiis 5qui propterea Ipeciem ejus, tubo immif lam, quam minime turbant. Paullo poft hiemale Solftitium lucida Lyrae Solem praecedit : paullo poft aeftivum ipla lequitur Solem. Circa iEquinodtium vernum culminat in crepulculo matutino :circa autumnale in velpertino. Ab autumnali ad vernum culminat horis diurnis: averno ad autumnale, nc>6turDis. Ut pro cLilminante Capra, ita quoque pro lucida Lyrae duo habentur fixa telelcopia. Primum longitudine pedum 9aptatum fuit occidentali angulo Speculx, ferreis fulcris, in utroque pariete ipfius anguli firmatis adftrictum. Hujus Micrometrum nmile prorfiis eft & aequale Micrometro Caprae. Tranfit autem Ipecies aftri aprimo filo reticuli ad medium intra 72" jat intra 76'' in Micrometrofixi Quadrantis, cujus lemiangulus eft: is^ 2" i? adeoque hujus lemiangulus elicitur 14' 14" .diftantia filorum acentro eft 25 greftuum cochleae jitaque finguli grefius aequivalent 34'' :&t% externae fcalx aequivalet 20'" five LIBER II. i6% Sca.iv. Alterum fixum telefcopium pedum io| pro tranfitu culminantis lucidae Lyrae ,adhaeret parieti meridiano inferioris Obiervatorii firmatum, ut alia duo, ad Capram &ad Ardiurum direda. Hujus quoqueMicrometrum fimile prorfus ed 8c xqualc illorum Micrometris* In Micrometro fixi hujus telelcopii lucida Lyrae percurrit latus reticuli intra I2i" :&in Micrometro fixi contigui Quadrantis intra 157". At illius femiangulus inventus fuit 15' 21" ii itaque hujus eft Ii' 51'C Porro inverlb Micrometro, &veriato manubrio, ut filum mobile diftaret aflabili 8greffibus cochleae ,fpecies aflri percurrebat hoc fpatium intra 33" adeoque integra circumvolutio ,live grefllis integer cochleae promovet filum mobile Ipatio vel angulo 48" 15"'. Sc circumvolutionis aequivalet fere 5" . TS Scholium L Lib Tab'ab III a/md hahetur telefcopium fixum in Camera Meridiani^ direBum adPbomahant, Jive ad cl Aquariiynobis culminantern in altitudine IO® 51' 5adeoque inter fixas prima magnitudinis in minima elevatione fupra horiSsOntem, Suhfidium aliquod mihipraebuit in examine proximi Culminatorii iquia vero non excedit longitudinem duorum pedum ,non efi ,cur in ejus defiriptione immoremur. Scholium 11. T^Eque refert pofi fixa telefcopia recenfere mobilia ,quae habentur^ 1^quorum tubi aliquot yintegri vel duBiles, cufiodiunturfujpenfi de parietibus Speculae. H^ecfunttamcommunia8. iOtfque adlongitudinem 18 pedumyquam Anglicana 3. 4(!f 5pedum. Haec autem, aliaque ame vifa Catadioptrica trium ^pluriumpedum ,cumfiruBurae artificio, tum claritatis ^imaginis augumento longe fuperat, quod Auguftilfima Roman. Imperatrix ELISABETH GHRISTINA, fidentiarum praefidium ^columen, gratiqfifipme mihi nuper cufiodiendum commifit. APPEN- de ORGAN. apparatu. 16$ APPENDIX. De ligneis Fulcm pr£gran» diufn Tuborum mobilium. Ad fingulos longiores, tubos duo difpofui diverfa fulcra ;qu® tamen in eorum ufu tubus ipfe conjungit. Superius enim ,vel externum fulcrum fuftinet extremam tubi partem ,obje^ ftivae lenti propinquam. Fulcro autem inferiori, five interno innititur pars infima tubi, fimulque innixa dirigitur. Potuiffet quidem alterutrum, vel utrumque moveri ;expediit tamen externum quiefcere ,internum autem effe mobile, utpote Obfervatori contiguum. SI. Fulcra externa. FEneftris Speculae, orientem, meridiem &occidentem ver/us, affixus eft in utroque latere afler AB,7^. i'*. )cujus verticalem ffiiC furam CD percurrit Curlbr EFG, elevandus aut deprimendus ope funiculi GAH, in Gadnexi, trochleae Acircumvoluti,&ab obice H detenti. Furculx Ftubus innititur, &ab externo annulo, illuc addudo adftrit^toque detinetur ,ut delcendere nequeat. Ipla vero furcula Fhorizontaiiter volvitur in verticali foramine E, ut innixi tubi diredtionem fequatur. Aliis fenertris altioribus, &ffib te6to inclinatis, appoliti llint afleres ab{Jig. 2)in plures cavitates excifi, ut alicui ex illis pars tubi luperna innitatur. Hi afleres circumvolvuntur, velut valvulae feneftrarum circa fuos cardines, ut normales fiant ad tubum ,quomodocumque directum. Ss 2§. II. LIBER II. ,1^4 Sn- Vukra interna. I. TRes afferes AB, AC, AD (Jig, 3“.) fulcrum triangulare conftituunt. Duo anteriores AC, AD fupra convergunt, &ineo, dem plano concurrunt jinfra vero divergunt ,&lateri transverfo ^adhaerent. Reliquus afler AB, pro. pior Obfervatori, duobus anterio. ribus in communi vertice jungitur, aquibus pro lubitu deviat. Pofterior hic afler AB fciffuram habet oblongam EF, quam percurrit Gurior GH, aflerem AB leniter perftringens ,impulfus a cochlea IK, aptato prius obice IL, &in eadem crena EF aiiia matrice firmato, ut cochlea IK, circum* adta per manubrium M, elevet aut deprimat Guriorem GH* Guriori GH additum efl: horizontale brachium NO, utrinque Verticaliter inflexum ,ut in ejus crenis N«, Oo detineatur alterum brachium mobile pa. cui tubi pars infima innititur 5ipfum vero brachium PQ__movetur in aicen* fum vel deicenium ope cochlese RS,&interpofitae laminae chalibeae ,ac elafticae PS Infima pars afleris AB definit in Guriorem B^, iuperadditae crenas, quam percurrit incluium, &pavimento in binnixum. Cochlea FB, pervadens fixam matricem V, impellit in aicenium vel deicenfum obicem B,fimulque Guriorem, cui idem obex adhaeret. Tripliciter Ide ORGAN. APPAR. ASTRON. t6s Iter itaque tubus, huic fulcro innixus, attolli Ipoteft aut deprimi :&accedente horizontali Iejus motu in brachio PQ, ad aftrum facile Idirigi, fimulque in fucceffiva dirediione fer- Ivari ,donec integrum fulcrum ad orientem Ipromoveri debeat ,aftro fiquidem ad occi- Identem tendente :vel obex ILimmutari , Ipro ut aftrum magis elevatum ,veldepreiC Iium fuerit. III. Flftula hexagona AB,Jig^. 1“. ad pavi* mentum prope defcendens ,fufti netur Iin verticali fitu atripode CD, cui adhaeret Iconglutinata in C,&per brachia Efirme Iconjungitur. In ejus bafi expanla BBlatet Ihorizontalis rota 32 dentium ,quos impellit Iverticale tympanum B^dentium 9, &una Icum rota ipfa circumagit ejus axem ,in alia interna fiftula latentem, ftriatum, ¶llelum bacillo BF manubrii F. Hic axis latens, aut cochlea ,quando circumagitur ,movet matricem fuam ,infimo alterius internae fiftulx orificio adglutinatam 5adeoque per gyratio. nem manubrii Felevari poteft tribus fere pedibus eadem interna fiftula ,cujus eft pars AG. Supra verticem hujus internae fiftulae prominet verticalis femicirculus HI, peculiari loculamento, eoque volubili adftridus, &circa centrum Omobilis una cum adjeda crafliore regula KL, quam percurrit infitus Curfbr MN, infra dentatus ,fupra vero excavatus in loculos, qui tubum innixum, immerlumque detineant. Ad impellendum femicirculi perimetrum, dentatum excavatumque, addita eft cochlea QJR. horizontalis ,peculiari quadro inclula, &alia ^verticalis, vel parum obliqua, quae, dum quadrum elevat ,priorem illam QJR perimetro impellendo conjungit :dumque quadrum deprimit ,cochleam QJR ab ipfb perimetro removet. Itaque Tubus, &externo fulcro &huic interno innixus ,facile Ttper 'Ji- i66 LIBER IL per manubrium Fattollitur, vel deprimitur ad congruum altitudinis gradum ,facile pro. movetur aut retrahitur ad requifitam plagam per Gurioris rotulam K5adeoque per duos holce motus ad aftrum dirigitur :facile de. mum per cochleam Q_R, duplici manubrio inftrudam, gyrato lemicirculo Regula KL, i vel Curlbr MNad lemitam lj3eciei, live ad : aftri parallelum adducitur ,ut ipfa fpecies in tubo diutius appareat^ ficque fine ulla fatiga, tione habetur tubi luccelllva dirediio. IIL IN7§^ 2“ aliud oftenditur fulcrum ,cujus ftrudlura parum diflert apraecedente. Tympanum verticale a,dum gyratur ope manubrii/i circumagit fibi lubjedtam rotam coronariam r, &huic per cylindrum ch con. jundtam infimam rotam h, aliamque conti. in externae fiftulae bafi latentem, nec non ejus axem occultum ,atque ftriatum. Ab hoc axe five praelonga cochlea movetur, utlupra, in alcenlum vel delcenfum inter. filtula de, cui firme adhaeret Curfor fifiulam utramque compledens. Vertex internae fiftulae adftringitur acon. cavo brachio hiper clavum e, circa quem volvitur una cum infito curlbre Im, cui tu* bus innititur. Brachium himovetur circa ecentrum a funiculo hnpi, circumvoluto trochleic &periplam utrinque promoto. Ita quoque Curlbr /mpercurrere cogitur brachium hi ^b alio funiculo, aptato trochleae q, &alteri, fiipra dlatenti. Per cochleas verticales^, deprimuntur trochleae funiculorum jut hi fuccelfive tendantur. Additum efi: inferius brachium st, fuperno hiparallelum ,mobile circa centrum <5 per occultum aliud es, Hocque inferius brachium percurritur ope rotulaej acurlbre vx, cui tubus innititur. 1 k. . SE- DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. i6y SECTIO yill. De Horologiis ojcillatoriis. Haftenus de Organis fixis &mobilibus, domi conftruftis ,quibus &Speculam &inferius Obfiervatorium pro virium modulo inftruxi. Ssepe quidem ad eorum examen pofitumque ,menfuram temporis adhibui, &in omni eorum ufu^jugiter adhibeo ;fed de Automatis, ad hanc menfuram fpedlantibus ut diflererem, h.aud facile induci poteram; ne aliquibus forfan viderer in alienam meflem, ut ajunt, falcem immittere: quoniam haec automata, &alibi conftru<fia &pleraque ab. aliis defcripta funt. Quia tamen indicare debui qualia haec fint, &quamnam obfervationibus fidem conciliare valeant, eorum, quae praecipua funt., aliquam defcriptionem ;reliquorum vero brevem recenfionera fubjicio. Hodierna Horologia, ofcillante pendulo inftrufta; quae ^romA^Ofcillaioria nun- ^cupantur ,Uranicae fupelleftilis praecipuam &fumme necellariam partem confiituunt. Alia fiquidem organa non femper ,&aliqua non. nili raro adhibentur ;horum autem ufus perennis efi: ,ut nunquam cefiante motu penduU, rotarum &indicum femper innotefcere ,confpici ac numerari poffint minuta, prima &fecunda labentis horae. Ad id porro requiritur i° Automati motus aequabilis, &uniformis, qui apartium apta materia ,figura, combinatione, aliisque confpirantibus cauffis oriri folet ' .ea penduli conlUtutio ,per quam vibrationes fingulae praecife abfolvi quknt intra fingula minuta fecunda diei folaris mediae :3° ut horologium in meridie aSole non difcrepet; vel (quia id non nifi rariffime contingit) faltem ut innotefcat quantum indices horologii pr$ceflerint,vel fubfecuti fuerint meridiei ;adeoque quidnam demi vel addi debeat, ut tempus, ab horologio^ dicatum reducatur ad tempus folare medium. Primum ex hisce requifitis obtinetur ab hodierna ,mira &felici peritia, dexteritateque Artificum ;fecundum adebita longitudine penduli ,automato applicati^ quod protrahi contrahique poteft, praemiffo examine per confuetas quotidianas obfervationes fiderum culminantium: tertium demum elicitur ex obfervato tranfitu Solis per Meridianum eadem die, vel alia non valde remota, &quidem prsecedente vel fubfequente ;habita tamen ratione accelerationis vel retardationis temporis medii. PARS L De Horologiis Ojcillatoriis, Londini conjlru^is^ Duo habentur fimilia &aqualia, ex officina prsflantiffimi Viri Georgii Grahamii, qui utrumque,, priusquam huc mitteretur ,in eadem capfa, in qua nunc fervatur yaliquot menfibus, ut folet, examinavit. Horum alterum, quod prius obtinui, quodque fuperm ratione fitus vocare foleo ,affixum eft parieti Auftro -Orientali Camere meridians ,quae Ipeculae contigua. Pofterius autem ,five inferius firme adhaeret parieti Boreo-Occiden- tali inferioris Obfervatorii. Tt 2CA- LIBER n. fifiS CAPUT I. De Partibus externis Horologii. §. 1. Externus Horologii pro- Jpe&us. EOdem planeartificio ambo haec horologia oftendunt diem, horam ,minuta &fecunda per integrum menfem, non interrupto ,nec variato motu,quando (urium trahitur pondus appenfiim. In utroque circulus fecundorum major eft, quam in communibus 3 lamina enim frontifpicii cccaret confuetis majoribus horarum numeris, &mobili horarum indice, qui, utpote maximus, aliquot fecunda, eorumque indicem fepius obtegeret, praecipue hora 12"'% & duabus utrinque contiguis. Circulus autem horarius ,circulo minutorum concentricus, interne circumvolvitur ,te£tus ab eadem lamina fr, inconfpedtumprodeunte fub hnon nifi exiguo ejus circuli arcu ef, ubi excifa eft lamina3atque inde prominetparvulus index fixus, ad quem defeendit adextera verfus finiftram numerus horae completae. In infima feneftella ghconfpicuus apparet numerus diei labentis, ut in vulgaribus horologiis 3quando autem deprimitur obex ,qui prominet in k,patefit in iexiguum foramen ,ut clavis intromitti queat , ad elevandum pondus P. &pofl 4minuta horaria iterum clauditur ab interno elaterio foramen u Index DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 169 Index fecundorum agili motu tranfit alinea completi fecundi ad lineam proxime complendi ,&in appulfu tantillum quiefcit afine ofcillationis ,apendulo peradiae ,ufque ad initium peragendae. Huic indici confblidatus eft normalis internus tubulus, axi Secundorum aptatus jut fequenti capite indicabitur. §. II. Penduli gravitas ^menfurJ. LEns plumbea L, cortice tedfca orichalcico, pondus habet librarum Vienn. 15^ amplitudinem 7digitorum ,craflitiem dig; 2^. Virga orichalcica paraUelepipeda, fed in confpedtu latior, lerttem pervadens, definit in cochleam, infitam crafliori matrici, quae lentem fuftinet ,& cumipfa matrice ponderat femiuncias 2^, quarum 32 libram conficiunt. Hujus autem matricis, in conum truncatum delinentis, bafis fuperior &lenti proxima ,perimetrum habet divifum in 26 partes 5totidem enim fecundorum deprehendebatur acceleratio penduli,quando ejus longitudo contradia erat unico cochleae grefili, vel integra circumvolutione matricis. Adeft quoque horizontalis index ,infim» lentis extremitati affixus, qui pofitionem ejusdem lentis oftendit, fimulque indicat, quotnam partibus ea politio varianda fit, in afcenfum vel in defcenfiim jut corrigatur longitudo penduli, pro ut horollogii motus,accelerans vel retardans fuerit deprehenfiis. Adefi: demum arcus n0flib lente, affixus capfe horologii, &inpartes aequales divifusj ut innotefcat angulus ofcillationis. Longitudo penduli ,five diftantia centri ofcillationis acentro lentis ofcillantis efle fblet pedum Vien. Saepe tamen fenfibiliter varianda efl: politio lentis 5prout aeris temperies, calor, frigus aliaeque cauf» favent vel obfunt liberae ofcillationis vel quia longitudo virgae orichalcicae, quae lentem fuftinet, hieme contrahitur,* proinde horologium accelerat: aefiate vero protrahitur jadeoque retardat. Virga penduli fiiperne definit in brevem laminulam chalybeam, ita fibi adftridtam ,ut acies normalis fit ad planum ofcillationis. Haec laminula tenuis eft &elaftica jproinde flexibilis ,per quam motus ofcillationis redditur agilior, pendetque libera ab obice parallelepipedo, furculae fiifpenfionis innixo ,vicesque gerit duplicis longioris lamellae cycloidicae ,quam vir fummus Chriftianus Hugenius inventor horologii ofcillatorii, (a) ejus pendulo applicuit. Nunc vero egregie promota hujus Automati ftru(9:ura, per gravius pendulum, perque breviores arcus, acycloidicis quam minime difcrepantes, aequalis obtinetur ofcillationum duratio, quae motum aequabilem horologio conciliat. Uu CA- In Horolog. OfciUator. fivt in Demonflrdt. Ceometr. Se Mot. fendulor. ad Horolog. aftat. Parifis. ag. jF. Muguet 1672- fol- DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. tps pertingens. Haec tubuli extrema pars infita manet centrali annulo indicis 34, in fua politione detento per externum obicem, axi affixum. Rotulae atque cralliori extrema parti axeos III, citra laminam AAnon nihil prominenti, interjecta eft laminula triangularis elaffica ,quae atubulo per impulfum externi obicis comprefla, ipfi rotula; adhxret, eamque cogit una cum axe feCum rotari, neque refiftit velociori rotulae motui, quando index admota manu pro lubitu volvitur ,&ad cujuslibet minuti lineam adducitur ,cellante interim ,vel progrediente confueto Automati motu3quo quidem artificio vulgaria etiam horologia non carent. Rotula gg aliam impellit^ h, fibi aequalem &totidem dentium, firmatam in axe 7, cui adjeCtum eft tympanum v7, 10 dentium. ! Eandem rotulam ggintegram fere tegit oblongum ii,&lamin» AAutrinque adftriClum fulcimentum ftabilis concavi axis ,live tubuli, praefato tubulo rotulae^ ^fuperadditi ,qui ad. laminam CCpertingit, &crenulam habet convexam ,orificio contiguam. Hunc flabilem axem alius ambit mobilis tubulus concentricus, duabus conjunCtis rotis ,nempe majori 1 1 120 dentium, atympano y impulfe, atque minori mn'^o dentium, quae ipftar tympani agitat lateralem rotam nn60 dentium, conlblidatam concentrico tubulo, laminam AApervadenti, &axem flabilem 8ambienti, adeoque circa eundem volubili. In uno radiorum rotae nnprominet normalis clavulus 0, qui Angulis diebus pervenit ad internum contaCtum annuli dierum menfis, & unum ex ejus 31 dentibus impellit^ Aeque numerum dierum menAs ad frontifj^icii feneflellam protrudit. Annuluspqdierum menAs, in concavo ferratus, &in convexo circularis ,utpote centro carens, detinetur atribus trochleolis/i, r volubilibus circa earum axes ,laminae AAadflri(flos ,ejusque annuli rotationem juvantibus. Rota demum horaria &extima s/, laminae CC contigua ,concentricum habet internum tubulum, qui praefatum mobilemamplectitur, ad ambasconjunCtas rotas //, ;?2^fpe6tantem;ipfis autem rotis adhaerere cogitur hic tubulus, detentus abifurcata laminula ,inAta praediCtae crenulae circulari. CAPUT III. rotis &tympanis horologiiafrontemfpeBis. Haftenus quidem integram Automati compagem internam attigimus ,&in. tabula prajmifla exhibuimus. Quia vero alatere non nifi axes ,corumellae , aliaque ad laminas concamerationum normalia, integra confpici poflunt ;eo- Yyrum «74 LIBER II. rum autem, quae verticalia funt, &alaminis aequidiftant, folummodo longitudines, &craflities apparent, expedit rotarum praecipue, tympanorumque non latentium, profpeftus oculis fubjici ,nec non ex dentium numero &impulfu, menfuram motus evidenter oftendi. In appofita porro tabula, &in feqnente retinentur numeri &literae ad indicationem axium ,rotarum &c. in praecedente adhibitae ;ita enim utraque facilius cum eadem conferri poterit, §. I. ProJpeSus interiorum rotarum^ tympanorumque adherentium ^ancora ofciliantis. INhac tabula non nifi unica ponitur verticalis lamina ,nimirum interior BB, ad quam normaliter infiftunt axes &columellae: hac per earum bales ,illi vero per minores ledtionum circulos indicantur. Rotae autem ,earumque axes ab eadem lamina aequaliter diftant. Altera interna lamina ,fi adeflet ,integrum prolpedfum adimeret* Supra monuimus acylindro DD,qui ab evoluto fune DD rotatur, inchoari motum Automati. Hujus cylindri bafis interior ,prominens in annulum, in convexo ferratum ,five dentibus krochet lerrae inftar incifum, jungitur infimae rotae EEper obicem r, le eliquet limbo ipfius rotae aptatum, mobilem inftar vectis circa luum axem, aquo detinetur ,&ab arcu elaftico abHifiultum. Obicem hunc ,denti proximo inliftentem ,dens iple protrudit, &eum obice rotam, ut cum cylindro rotetur. Quia vero cylinder DDope manubrii ,ad axem Iapplicati quandoque gyrari debet motu oppofito motui rotae, ut nempe retrahatur funis, inque cylindri fulcos implicetur, ea eft dentium figura & pofitio ,ut finguli ,dum cylinder gyratur ,obicem elevent ,&lub iplb tranleant 5pofi: tranfitum vero fibimet ipfis reditum ad partem oppofitam ,vel recefium ab obice occludant. Cefiante itaque motu manubrii ,obex illico praevalet ,&rotam denuo cylindro conjungit j utque ab hac adhaefione non recedat ,quum axi I,cylindro &rotae communi ,reliquarum inftar adftrida non fit, addita efi: laminula circularis, infita crenae axeos I. Ut denique rota EE, quando funis retrahitur, aconliieto motu non ceflet ,ut in vulgaribus horologiis contingit, jam lupra innuimus, quidnam additum fuerit, &adhuc infra dicetur. Ex hocprolpe6lu liquet axes I, III, V&VI in eodem vertcali plano exifterej reliquos autem II &IV in aliis duobus planis politos efle. Liquet etiam ex laterali conlpe6l:u rotam infimam EE, &IV.'“^ MNin eodem plano moveri, &quidem parallelo laminae BB, cui propior eft rota minutorum KK3 reliquarum vero maxime removetur rota lerrata NN, &huic imminens ancora OPR. Si de organico apparatu astronomico. 175' Si ad motus diftributionem attenditur, 1° infima fcu prima rota EE96 dentium unico fuo gyro fexies circumagit tympanum FF dentium 16, fimuique rotam fecundam GG,tympano eidem adftridam. 2® Rota GG96 dentibus pariter incifa ,in fingulis revolutionibus odies convertit tympanum HHdentium 12, &huic tympano conjundam tertiam rotam KK,quae minutorum rota vocari lolet , quia revolutionem fuam intra 60 minutai horaria ,five per integram horam abfblvit 5ut oftendit index ,ipfius rotae axi adftridus ,qui percurrit circulum minutorum in lamina firontifpicii, Rota itaque prima E E femel gyratur eo praecife tempore, quo tertia rota KKconficit 48 gyros 5adeoque horis 48. Porro cylinder DDuna cum fibi junda rota EEgyratur per evolutionem funis ex integro quolibet cylindri fulco, quare quum dentur fulci fexdecim cum dimidio, funis integer evolveretur 33 diebus , totidemque duraret motus Automati ,fi pro integro ponderis appenfi defcenfu ,capfse altitudo fufficeret proinde quum aliquid dematur ob longitudinem appenfi ponderis ,numerus dierum parum excedit menfis periodum. Hinc finguli menfium recurfus eligi fblent ad reaptationem horologii. 4° Rota minutorum, five tertia KK 90 dentium, per fingulos gyros agitat feptem vicibus cum dimidia tympanum dentium 12, ab ejus rota MMoccultatum. 5“ Rota MM80 dentium ,odies circumvolvit latens aliud tympanum 10 dentium, axi Vaptatum ,&externum indicem fecundorum ,eidem axi adftridum ,fimuique rotam quintam NN, five fecundorum rotam, ipfi axi Vcohaerentem, dentibus 30 inftar ferrae incifam ,quae aGallis la roue de rencontre ,feu rota occurjus vocari fblet. Itaque finguli gyri rotae minutorum complentur eodem tempore, quo 60 gyri rotae fecundorum 5atque adeo fingula minuta prima dividuntur in 60 fcrupula fecunda, quicumque fuerit Automati motus, accelerans vel retardans. Quia vero expedit ,&potifUmum interefi hunc motum aequabilem fieri 5ut partes &partium particulae ,in quas ipfe dirimitur, effe queant menlurae diei folaris mediae ,ofcillanti perpendiculo, fupra defcripto ,fblerti artificio adjunda efl Anchora OPQ^, communicato motu cum perpendiculo eodem ofcillans. Haec verticalis Anchora chalybea ,indurata &exquifite polita, cohaeret in O, fupremo axi VI, &imminet coronidis inftar, ultimae rotae NN,quam fupra ,rotam occurjus vocari monuimus. Palmulae Pt,Qjc Jespaletes) alternatim occurrunt dentibus ipfius rotae, quae gyratur juxta numeros, circulo fecundorum adfcriptos ,five juxta litte- Zzras LIBER II. 176 tdsu9X,'y: ^cies nempe vel bafis fuperior P^palmulae prioris &dextrae P^occurrit denti r5facies autem inferior Qjv palmulae alterius finifti'» Qjv occurrit denti v,qui duodecimus efl: poft r. Quando hae palmulae ad dentes appellunt ,in mutuo collifu crepitus editur, haud parum refonus ,praefertim in horologio, quod ob ejus fitum, inferius appello 5auditur enim in toto atriolo ,&in camera contigua ,quando patet acceflus. Quia tamen occurfus oblique^, contingit ,dens in hoc collifu :^non concutitur ,neque retrocedit ,ut in vulgaribus ofcillatoriis ,in quibus occurfii dentis Sc anchorae ,manifefta fequitur dentis concuffio ,quae ab artificibus vocatur hhranle de Vhorologe. Manet autem dens impingenti palmulae contiguus, manetque tantisper immotus ,ut apparet ex tantilla quiete indicis fecundorum ,quae ,licet fere inftantanea ,flifficit ad decernendum temporis momentum ,quo fcrupulum illud fecundum abfblvitur ,&juvat ad genuinam ejusdem fcrupuli numerationem. Singulis itaque fcrupulis fecundis horariis momentanee interrumpitur defcenfus appenfi ponderis 5cujus proinde nulla fequitur acceleratio ,alias continuo gravium defcenfui communis :&nulla hinc inaequalitas ad rotarum gyros transmittitur. Praedidiae palmularum bafes Pr, curvaturam habent arcuum circuli ,ex Oper P, r,‘u, Q^deferipti ,qui peripheriam rotse NNinterfecat in r&q;. Ad alterutrum ex hifce pundis dum pervenit dens quilibet ejusdem rotae ,detinetur abinterjeda occurrente palmula ,gyrum ejus occludente 5adeoque tantillum fiftitur, ut fupra indicavimus :&quidem in fine vibrationis alente peradae ,ufque ad fequentis initium. Ipfe vero dens palmulam ,in occurfu fibi adhaerentem, non ita detinet, ut cum ipfb quiefeat^ imo quicquid collifu &affridu retardat ,per fubfequentes impulfus abunde redintegrat. Quamprimum enim obtuflis palmulae angulus r,vel «y aperipheria rotae NNreceflit, dens, qui detentus fuerat ,denuo movetur, &motu fuo faciem ipfius palmulae lateralem &obliquam {Tkhapemeni) r/vel ‘u impellit ,ut &ipfa recedat :perque hunc recefium ,bafis altera oppofitae palmulae ad alternum proximi fibi dentis occurfunij accedat. Per hos fucceffivos impulfus ,qui per clavulam, axi ejusdem anchorx adflridam, &virgae lentis ofcillantis indudam ,ipfi lenti communicantur ,durat cum Automati motu lentis ipfius ofcillatio ,qux alioquin ob aeris praecipue refiftentiam brevi cefiaret. In arcu orichalcico ,capfe horologii flib lente adftrido ,&in gradus decadesque minutorum divifb ,inchoata utrinque divifiono alinea media ,five apundo perpendiculi quiefeentis ,habetur hujus integrae ofcillationis menfura 3“ 30' infuperiori horologio, eodemque \,-l- . DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO, 177 que fere in altero inferioru Duo haecOfcillatoria interdum 4vel 5con- tinuis diebus in eodem fcrupulo fecundo confentiunt. In tabula prsecedente profertur laterale brachiolum^ dy fiipra defcriptum ,(«) quod ab externo manubrio, five parte inflexa vedtis elevatur, ut in ejus defcenfli dens elafticus dimpellat rotam KK, quae absque hoc impulfu quiefeeret, dum per funem Ddfurfum trahitur appenfum pondus. Laminula elaftica ST, poft brachioli elevationem refiliens ,nititur in partem Tinfimam palmulae T2,utrinque prominentis in axe hy in vicinia nempe alterius internae laminae AA, cui adftri^tam efle in Slaminulam elafticam STibidem monuimus. Duo teretes clavi ^limitant afcenfum &defcenfum brachioli. Lineae autem, pundlis fignatae indicant ejus fitum, quando ad quietem-» vergit poft ultimum rotae impulfiim. Ipfe vero axis hprominet citra laminam AA,ut in hac poftrema tabula, ubi apparet aptati manubrii ,fcu vedtis pars dextera ^r, & altera interna liniftraque bdy quae attollitur, dum illa deprimitur, &in lamina frontilpicii patefit aditus ad elevandum pondus horologii. §. n. ProJ^eBus rotarum ,ad alteram horologii concamerationem jpeBantium, SIab integra compage Automati unica demitur externa lamina fivo frontifjpicii ,habetur, ut in appofita tabula, profpedius hujus concamerationis contiguae, in qua III. axis,five minutorum citra internam verticalem laminam AAprominens, aliis axibus, rotis ac tympanis motum flippeditat jmerito itaque dici poteft in hac altera concameratione primarius. Huic axi quatuor aptati fiint concentrici tubuli,fupra deferipti, {h) quorum heic annulares fblummodo fedtiones apparent. Eorum primo, five intimo, qui axi primario leniter adhaeret, cohaerens interna rotula ggvolvitur fimili gyro ,quo externus minutorum index jipfa vero rotula^ gagitat alteram ghy fibi aequalem totidemque dentium ,ad partes oppofitas una cum ejus axe 7&tympano «u jy, utroque latente. Proinde rota //, quam vocant hororiamytertio tubulo confblidata, utpote atympano ^yimpulfa ,fimulque cum eadem rota progrediens limbus Stcirculi horarii, quarto tubulo adhaerentis ,volvuntur juxta numeros circuli rhinutorum 5adeoque horarum-» numeri ,ut in hac tabula 6,7,8 &c. eidem limbo Stincili ,defeen- Aaa dunt ra) Lih. II. Se3. nil. Cap. //.§. llp. lyz. (bj ^Loq. eit, IIU f. J7$. i84 LIBER II. tione fphxrx coeleflis jadeoque ad Meridianum redire cum iisdem JE-. quatoris punctis, cum quibus pridie, vel pluribus aliquot antea diebus culminaverant. Quum itaque in fingulis diurnis revolutionibus fidti Solis tranfeant per Meridianum gradus iEquinodtialis circuli 360 “* 59' 8^^ ?in fingulis autem revolutionibus fixi cujuslibet fideris Meridianum pertranleat praecife integer ^Equator five 360°, patet tempus medium revolutionis diurnae folaris ad tempus itidem medium diurnae revolutionis fixi cujuslibet fideris elle ut 360° -+ 59' 8'^ ad 360 ,five ut 81203 ad 81000. Ut itaque dies Iblaris media compleatur praecile 24 horis cujuspiam horologii, motu aequabili progredientis, revolutio cujuslibet ftel- \x fixae compleri debet horis 23 56' 4'' ejusdem horologii jadeoque diurna fixorum fiderum acceleratio ,five praecellio reditus ad Meridianum ,vel ad quemlibet horarium ,conftanter efle debet o^ 3' 56'' ejusdem horologii. Facile igitur hujusmodi horologium aptari potefi: tempori medio: facile quoque potefi: examinari, an re6te aptatum fuerit ,praelertim fi adfint tubi fixi ,dioptris inftrudti ,ad fidera culminantia &diurnis etiam horis conlpicua dire(51:i ,quorum aliquot lupra recenluimus. Diebus autem fere fingulis diurna periodus hujusmodi horologii, tempori medio aptati, difiert aliquot fecuridis horariis per excefium, vel per defedljum ab horis 24 diei naturalis. Haecque dilcrepantia fuccefllvis incrementis vel decrementis augeri debet ac minui ,ut fupra innuimus ,&hic repetere juvat ,ne imputetur automati vitio necefiaria retardatio vel acceleratio horas duodecimas. Si etenim hujusmodi horologium die prima Novembris (quando nempe Sol quam maxime retardat) incitetur ad motum ,ut cum Sole conveniat, fequenti meridie tantillum difcrepabit jquia Sol jam rurfiis accelerans ,ante 24 horas temporis medii Meridianum attinget. Singulis autem fequentibus diebus hora 12*^* five meridiana horologii, magis atque magis recedet avero inftanti meridiei, usque dum die 11 Febr. anni fequentis ,maxima retardatio excreverit ad 31' ,five ultra horae dimidium. Deinde Sole motum fuum denuo retardante ,differentia temporis veri ac medii fucceflive decrefcet, &hora 12"’® horologii propius ac propius accedet ad momentum meridiei 5donec iterum die I™* Novembris conveniant. Qqia vero plerumque utimur tempore vero pofi: meridiem vel pofi: mediam noctem ,fcire oportet, quantum ab hora Solis meridiana differat hora 12’"* horologii, tempus verum indicantis :&haec differentia vocari fblet aequatio ipfius horologii jea fiquidem dempta ,vel addita, tempus medium convertitur in verum, vel fi opus fuerit, verum permutatur in medium* Por. DE ORGANICO apparatu ASTRONOMICO i8y Porro haec differentia elici poteft conferendo locum Solis medium, vel mediam ejus longitudinem cum afcenfione redla veri loci Solis 3fiquidem quando longitudo media minor eft afcenfione red:a ,fubtrahi debet aequatio .-quando autem longitudo Solis media excedit ejus afcenfionem redtam ,aequatio fit additiva. Ut vero hujusmodi fupputationum moleftia evitetur ,adfunt tabulae, quaefitam temporis aequationem exhibentes 3&quidem duplici forma digeftae. In prioribus enim, die prima Novembris, flipponitur confenfus temporis medii cum vero 3hineque habetur aequatio ,primum crefeens, deinde decrefeens 3femper autem fubtradiva. In tabulis pofterioribus, tempus medium ponitur quater in anno concors tempori vero: nimirum die 15“ Aprilis, 16*^ Junii, gi""* Augufti &23‘^ Decembris ,quoniam in hisce quatuor epochis vel in earum vicinia, hora duodecima horologii, tempori medio aptati, completur in ipfb meridie. Reliquis anni diebus tempus medium ,alternatim vel praecedit vel fequitur verum 3ita quidem ,ut in meridie aberret infra quadrantem horae, quando maxime accelerat :&parum ultra 16 minuta prima, quando maxime retardat 3quamquahi omnis haec injequalitas ad tempus verum pertineat, ob celeriorem vel tardiorem reditum Solis ad Meridianum. Ad hodiernum perfedfionis gradum nondum pervenerat horologium temporis medii, quando infignes Aftronomi &induftrii Artifices cogitare coeperunt de horologio temporis veri componendo ,quod apparentem Solis motum profequi pofiet ,adeoque verum tempus, aut medium fimul &verum offendere. Illufiris D”“' du Fay, Parifienfis feientiarum Academix fbcius ,varia recenfet hujusmodi tentamina, quas laudari approbarique meruerunt. Olpfa vero nimia, &: nimis complicata motuum compofitio expedlatum exitum nondum permifit3 neque accuratior alia ,facilior ,aptiorque temporis menfura fperari poteff, quam per fimplex hodiernum Ofcillatorium 3fi tamen contenti efle volumus immediata menfura temporis medii. Huic itaque Horologio acquiefeere confultum fuit :atque fi cuipiam libet in eodem Automato tempus medium cum vero conferre ,addi fblet in lamina frontifpicii curva Hiriana ,(^) nunc ad faciliorem &liorem ufum redacta. Nimirum annulari mobili limbo, qui fixum minutorum circu-. Ium concentrice cingit, infculpti funt menfium dies: &laminae ffon.. tifpicii adhaerent duo indices fixi. Ad horum alterutrum fi adducatur dies propofita, index ipfe minutorum offendit accelerationem vel retardationem temporis medii 3ut in fequenti deferiptione patebit. Ccc Scholium (^) Memoires de TAcad. Royale des fcienccs ann^e 1725. in 410. pag. 67. feqq. t**) Ibid. pag. 72. i85 LIBER II SchoUum. f^EIs., Princeps Carolus de Jrenhergy ^nunc magnus Hannonia Eaillu vius ^planarieie legionis Tribunus^ a?2.1736 dum hic degeret ^in Ma^- thejt projiceret ,liberaliter hoc aequationis horologium Parijiis ad meum ufumin OfficinaPaucheuerianacommitti^ejusqueeap/am metallico injlru- Bu ,^opere vermiculato fplendide ornari voluit, Le?js ejmAlibrarum 3, ofcillatio, nem integramperagitprope adjemip, pondus appe?Jum librarum 9attolli- tur ope trochleolce,ferreis aculeis afperapojiJtngulas dierum decades. Automato adeji elaterium ad pulfandas horas :reliquas internaspartes attingere riihil refertyjedmagis expedit ad titulum aequationis tranjire. §. 'Mobilis annularis limbus^ in quo temporis aequatio indicatur, fixum frontifpicii annularem limbum ABDE(in quo tres indices CF, CA, CGoftendunt horam ,minutum &fecundum temporis medii) volubilis efl in eodem plano contiguus alter externus annulus AILD, innixus circulari laminae IHL,cui rere cogitur alimbo interni ad id excavato. Mobilis hic limbus plusquam dimidiam partem fui ambitus denticulatam habet, ut ad gyrum impelli queat adentibus occultae rotulae fub H, normalis ad laminam fron-^ tifpicii ,ibi excifam pro tranfitu eorundem dentium. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 187 Axis hujus rotulae, ipficohfblidatiis, detinetur aduobus fixis brachiolis, &in ipfis volvitur, (juando clavis ,axi fimulque rotae intrula, manu gyratur. In hac gyratione clavus cylindricus poccultus, annulo mobili normalis ,Sc ad pofticam ejus faciem adftridlus ,percurrit crenam in ti^spicii, circulari lamina excifam graduum 180. &ultra. Dum clavus pdefcendit usque ad axem rotulae lub H, vel ad alterum crenae terminum oppofitum ,limitatur utrinque circumvolutio limbi mobilis. Ipfi circulari laminae 1HL, in poftica ejus facie adfl:ri(5li funt duo indices IK, LM ,dircdi ad centrum C, &parum diffiti apla^ no limbi annularis A1LE. §. II. Margines hujus mobilis annularis limbi, EXhac ejus delineatione patet dividi aconcentricis arcubus in quinque fpatia five margines ,plerosque incompletos. In primo margine, qui fixo alteri limbo proximus eft, fculpta fiint finguia minuta prima horaria temporis vei'i led minoribus notis, quam alia contigua temporis medii, ut facilius diftingui queant. Quando ha:c minuta prima utriusque limbi, politione conveniunt: quando nempe numerus 60' ,ad quem praecipue relpicitur, praecifc imminet fixo alteri 60', tempus verum &medium coincidunt. Si numerus 60 limbi mobilis evagatur ad dexteram horologii ,tempus medium retardat 5fi vero ad finiftram ,prout iconifmus exhibet, medium tempus accelerat relped:u diurna iblaris periodi. In lequentibus, fecundo &ppftremo margine incila funt nomina menfium, aliqui ordine dired:o, aliqui retrogrado jprout numerorum diftributio exigebat. Supernus index IKpertinet ad menles Martii, Aprilis, Maji , Junii &Julii ^alter infimus index LMIpedlat ad reliquos menles Augufti, Septembris, Octobris, Novembris, Decembris,Januarii 8c Februarii. §.iii. Dijlributio^ dierum in ftngulis menfibus,. EXarbitraria, quantum res patitur, politione fixorum indicum IK, LM, &ex datis in Ephemeride variationibus diurni motus Solis ,elicitur in lingulis menfibus diftributio dierum ,qui re£l:e ad lupernum ,vel infimum indicem ,pro ut ad alterutrum IpetSfcant, adduci polTint. ' 1° Namque quando limbus mobilis ita fiftitur ,ut ejus pun^liuni 60' five meridiei veri , 'praecile immineat horae XH. completae five 60^ horologii ,comparent lub iisdem fixis indicibus quatuor Epochaa Ccc3 tem- mLIBER M. temporum aequalium jnimirum liib indice fuperno IK, dies 14 Aprilis, &16 Junii 5fub indice autem infimo LM, dies 30 Augufti, &23 Decembris 5ut in Ephemeride v.gr. an. 1724. (*)a(fignantur. Datis itaque hisce locis, numeri dierum &nomina menfium in eorum marginibus notari poterant. 2° In eadem Ephemeride meridies verus die iMartii ponitur o** 12' 47" temporis medii. Quare illuc volvendo pundlum 60' limbi mobilis, index fixus IKoftendit locum diei i. Martii: ad finiftram diei 14 Aprilis. Pergit autem adie iMartii usque ad 9Maji acceleratio Solis jadeoque in Ephemeride retardatio temporis medii ,nempe usque dum meridies verus contingat 5^', a. m. Ad hunc itaque litum adducendo pundtum 60',habetur fub eodem indice IKdies 9 Maji: &eo usque diredtus ordo numerorum pro diebus Martii, A- prilis Se Maji. Adie 9. Maji ad 19 ejusdem, perexiguse fiunt variationes. Hi duo itaque dies &intermedii ,fere coincidunt in eodem radio 5dies autem 19 poni debuit in margine fubjedto, qui menfibus Junii &Julii communis efi. 3° Poft diem 19 Maji tempus medium rurfus accelerat usque ad 27"'®’" Julii, nempe usque dum meridies verus contigat o'* 5' 50" p. m. Itaque li ad hunc litum adducitur purtdium 60', fubelle debet indici IKipla dies 27'"* Julii: &ex revolutione limbi mobilis ad partem oppolitam, live dextrorfum, liquet numeros menfium &dierum in hoc fecundo margine Iculpi debuifle ordine retrogrado, live adextera liniftram verius. 4° Pofl: 27 Julii tempus medium retardare incipit jideoque limbus mobilis ad partem oppofitam converti debet, ut pundtum 60' luccellive appropinquet ad horam Xll. horologii ,&poftquam illam attigerit die 31 Augufti, ut in antecefllim innuimus, ab ipla evagetur ad liniftram usque ad finem Odfcobris. Porro adie 27 Julii usque ad initium Augufti diurnae variationes exiguae, utpote fimul 8'^ nihil fere alterant 3itaque manente die 27 Julii fub indice 1K, lub infimo alio LM( ad quem tranleundum fuit) apparere debuit dies iAugufti, & retrogradus efle ordo numerorum pro diebus hujus menfis,duorumque lequentium ,* quoniam eo usque progreditur horologii receftus avero meridie. Ab initio Novembris usque ad ii"’*'" Februarii ,tempus medium accelerat 3proinde lingulis diebus gyrandus eft limbus ad oppofitam partem, live ad liniftram, ut pundtum 60' tendat ad horam Xll>& ab eadem recedat poft diem 23*'“" Decembris ,usque dum perveniat ad 14' 50''. Tunc enim fiib indice LMapparere debet dies Februarii ,ubi fere terminatur evagatio pim6ti 60' ad dexteram 3quoniam in 0La Comoijfence dei U}ftp{a p 4risi» ivo. X7ii. vel x^44. DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. i8j I in lequenti triduo variatione? non excedunt 4fecunda horaria. 'Dies menfium Novembris, Decembris, Januarii usque ad lO*""" Februarii, ordinem habeqt dire^um in quarto rnargine ,nimirum fiib diebus praecedentium Ot^obris ,Septembris ,Aug&i,5fequeAtes vero dies 18'"% 23"*, &28- Februarii occupant reliquam, partem tcrtif marginis, &ordine retrogrado, ,quum poft ejusdem menfis nova fequatur retardatio teniporis medii. ''r Poft finem Februarii. ceflSt ufiis indicis LN jidepque reditur ad lupernum IK, fub quo tunc apparet, dies 1™* Si ad numerum revolutionum, &ad quamnam fiant partem attenditur 5duae fiunt fub indice fuperno IK: &in prima volvitur ad finiftram ab initio Martii usque ad 9""" 8c19"^“ Maji pars annularis limbi graduum 102 jcontra vero gyratur ad dexteram pars altera graduum 63 ,adie 19"* Maji ,usque ad finem Julii. Sub infimo indice LMtres revolutiones contingunt :in prima tranleunt ad dexteram gradus 132 adie 1"’“ Augufti usque ad finem Odtobris 5in fecunda, gradus 189 ad finiftram, ab initio Novembris usque ad Februarii 5in tertia dcrmum gradus 15 ad dexteram, usque ad finem ejusdem menfis. Hadtenus recenfiti funt dies, quibus addu6tisad alterutrum fixorum indicum, vel nulla contingit evagatio pun£ti 60', five meridiei veri, ab hora XILhOroldgii,temporis mediif vel utrinque -limitantur evagationes ,quae alternatirh progrediuntur ,ad dexteram ,&ad finiftranii Reliquos dies menfium, ndhfingulos (ne oriretur confufio) fed intermediis aliquot omiflisj ut figura oftendit. Artifex fuis quosque locis appofuit, eo, ut opinor, modo, quo fupra ufi fumus ,eodem nempe, quem celeberrimus Fayus Machinul» afe inventae applicuit. (a) In ea quidem ,ex duobus foliis chartae, denfioris ad hujus aequationis indaginem facile parabili, fubjedtus circulus, amplior, ut limbum fiium exerat, in partes 60 divifus repraefentat minuta horaria temporis veri 5alter autem, fiiper ampliore illo volubilis, continet in extremo fuo liriibo 60 minuta temporis medii. Quffupereft interior margo ,aflignatur dierum numeris, &nominibus menfium: alia tamen ordinatione. Ut in ejus figura confpicitur. Sed eadem eft in ejus mobili circulo, quae in noftro Faucheriano annulari limbo applicatio evagationis, quae defumitur ex Ephemeridum tabulis, eademque ratio ducendi lineas dierum fub utroque indice fixo ,ut ibidem ex eleganti Machinulae defcriptione colligitur. Denique quo ad ufiim ,quando dies propofita fiftitur ad congruum indicem fixum ,nihil intereft ubinam appareat aequatio, in limbo nc interno, an in externo. Commodius tamen apparet in frontispicio ipfius horologii, quam in feparata Machinula ,ut Audtor ipfe ]fetetur ,eam in fubfidium proponens, ut absque fumptibus haberi ppfle hanc temporis aequationem oftcnderet. Ddd Sc/fo- Mmoires de 1'Academie Ko^ak des Sciences dParis £7•&feqq. i,pO LIBER' IL Sclyolium^ lOn nifi poji quadriennium recurrunt aquationum numeri ^qui an^ nunci(wmtur in tabula EphemerAm, ad'divijtbnem limbi annularis adhibita ^proinde, Ji de minimis curandum foret-, aliqua^ etji exigua ,defiderari pojjet correOlio in aniib diffimili ,Jhe dmerji ordinis poJi bijjjextilem. Sufficit autem ieqi^ationerd temporis^ab horologio per approximationem offendi 3nec enim ab- Uuiomaio e^tgen^ ef in omnibus eapracijio^ ^ua obtineripbtejff acalcidbl rr Figura IrontisjdiaL^ DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. fi. Jfi qm r^^untHr Qwn plurium Jiderum tmfh per Mer^an^m M^nm oijerjoati ,,^ rl)ieji^ Decerni Accemmt in idhmas^di^a intervalla temporis horum,, ' 'm Sum hactenus defcnptiObfer\?atGrir dombftici ,^ &Apparatus organici -fpecimine aliquo -indicaturus, diu optawam Triduuni oblervationum complerefpoiIe:, .ad';ekempIum illuftris Roemeri. («) Et quamquam tempeftas adverfe; velHnftabilis j^ihoc propofitum ad plua res annos differre coegerit, favit demtim circa^finem anni 1741"^' ex^ pe<5fata ferenitas, &conftitutio a&is^j fere tranquilla. Favit quoque proximitas hiemalis Solftitii ,quoniam in nodtibus longiffimis culmi-; nant nobis aftra quam plurima^ ;&rconfieIl^^^ quarum boreales aliquae, ut Uria m^or, GalEdpea ,Perleus ,^aliaeque bis in meridiano eonlpidurLtun,iimane nimirum ac velpere ,intefc borizontem &polum , 'vel interBpiolum ac verticem. "Eavit etiam quodammodo publica temporum caldnitas, Quum enim ibbntiguas^ aliquot provincias invafillent potentilTimi hoftes ,jamqtie imminens videretur hujus Urbis obfidio, cellaverant &apud Ephoebos aulicos, & in «Academia nobilium Auftriae ,8cin domeftica inftitutiones Mathelcok3 adeoque totus huic exercitationi Uranicae vacare poteram. Nulla quidem in hoc triduo contigit pclipfis Solis yaut Lunae,' -qualem Rgemerus habuit in fuo jled nonidefuerunt duat immerfiones primi latellitum Jovis. Ad hanc Oblervationum leriem peragendam. Speculae ^praeferri meruit'Oblervatorium inferius ,contiguum liquidem, &alcenlu non indigens, nili pro lublimiore aGcelfii adinftrumenta muralia. cEt prOf fedlo iri hiemalibus hisce ftationibus longioris morae ,relpiciendum erat ad beneficium fornacis 5quae tamen latis remota ell atubis tele- Icopicisvut nec calidus vapor ad lentes objedtivas aleendere neque fuimus camini dvento impullus ,turbare queat Ipecierum ingreflurri. Maximam hujus laboris partem in me fulceperam jreliquas di^ firibueram ddmefticis meis,quos ad nutum praelentes habebam. Horum duo, utpote amanuenles, praxim oblervandi didicerant, &lir^ dera noverant ,laltem praecipua ,loca ,ordiriemque trarifituum. Duo alii erant idonei numerandis alta voce olcillationibus penduli, notandisque minutis fecundis, quae ab horologiis indicabantur in oblervatis tranlituum momentis. Haec aliaque ruditer, ut fieri Iblet, ac iDdd 2MtumuL Ca) Petri Horxchivli Bdps Afironf :pag^ xs’! ^peq^. BAvni» in 4. / 4 I Die 13. Decembris Anno 1741. Coelo fereno. ^ranfitus Solis per Meridianum, Spec. 0ad lin. Meridiati. •J h»,„ ^Appulfus 23 58 36 "Exitus 013 Ad Quadrantem. h/„ 23 S8 58 01 20 Tempore medio. Alt. vila. O 18 21 18 5?30 nLimb, inf. Limb. fup. Filo I Filo 2 m P Culminator. m h,„m 23 56 iifiij o322f3 m i m ^Meridies 23 59 49^ IMacula magna Alia magna Alia major Iusque ad mora 2 22 23 59 57 009 o o 28 o35 diam32 35 18 40 lo i8 33 45 18 34 30 18 32 0 Meridies. 23 59 461 m m m m m m m W m m m 434 43^ 37 6P 39 29 P m m o'^Tranfitus inerrantium aliquot Jiderum ^Planetarum., «ora Temoore medio. Nomina Stellarum. '|i. rQuadr.fixo Auftr. Altit. vifa. A. Quadr. fixo fior. Altit. vifa. B. Culminator. LYR.A in fixo aiH. /// Gr. /// U. '‘f Gr. /nH. fn Filo Iili 3^ 24'' I313 Fil. 2422 432 80 20 0 Fil. 3521 551 Lue. AQUIL./E a. i214 21 50 0oi Luc. Caud.Cygni a 2 3833 86 920 i Fil.i 3847 20 46 0Limb. fiip. 37Io VENUS Fil 2953 20 45 40 Linib. inf. 931 Fil 310 59 II 52 LUNvE Limb. occid. Cornu f Fil I436 24 23 52 30 Limb. fup. Fil 237 31 23 21 55 Limb. in£ Fil 338 38 30 35 Diam. fup. 38 i6fm. inr. 38 59 fm. Lacertffi a4 Pegafi (f 3 Pegafi n3 456 15 54i8 5639 90 44 30 51 17 0 70 39 50 56 II 1 1 j ^ 56 18 Pegafi A4 I. Urfas majoris /3 2 II. Urfae majoris et 2 5958 64 poj 1521 56 1523 22 15 59 30 21 21 30 Sebat Pegafi /3 2 Markab Pegafi et 2 III. Urfe majoris 72 527 0 527 35 68 28 io| 55 36 45 i 16 15 46 113 22 0 Caput Androm. a2 In fede Calliopes /3 3 Algenib Pegafi 72 630 39 69 26 50J 1620 <7 80 28 30 630 53 635 30 55 32 loj Pedius Caffiop. et 5 AnHrnm A071 0 769 17 I19 71 13 45[ 22 24 45 1 83 707I19 Cauda ceti /3 27547 Polaris et 2 Cpx. Calliopes 73 V. Urfs major, e2 Cing. Andromeds $2 716 41 <0 17 30 78 55 30 15 37 716 35 730 30 7.30 38 76 145 Cafliopes er3l 1j744 22 I79 19 30I 744 20 VII. Urfs maj. «2 Arietis 74 Pes Androm. 72 Luc. Arietis 'et 2 814 44 823 12 827 58 59 48 30 82 51 15 64 I13 812 36 853 30 812 12 827 42 Ceti Mandib. et 2 Caput Medufs /3 2 lUrfs min. /8 2 • 923 49 926 26 44 51 0 bi 43 0 Eee 2918 30 33 26 0 Nomina mm 4^ ^196 i0i SNomina Stellarum, g ^g* r' Die 13. E Quadr. Anftr. H. 1// )ecembris ^ r* Alt. vifa A. Gr. 'U \nno 1741. Quad, fixo B. H. ^ // Altit. Bor. Gr. • ff Culrainator. H. 'a ^Lucida Perlei «2 ^Orfe min. 73 In latere Perfei ^3 [ 940 5^j9o41 45 1ISS 43 0 940 46 956 IO 959 23 81 18 0 30 58 30 91 16 30 940 51 955 50 959 26 Plejad. lucida m3I10 712 ^ALDEBARAN <t iiio 55 58 65 4o| J 57 45 o| 1 1 lio 55 41 ^CAPRA in tubo fixo ^fi 30 33 TOI £2 iih 31 39 £3 52 45 II 30 44 .33 43 87 29 0II 30 45 32 6 33 25 92 30 30 II 29 0 32 9 35 17 ^Pes Orion. RlGEL /3 iII 36 53 33 17 0 In cornu V/3 2 ^Hum. Orion, 72 ^Orionis ["i J' 2 II 44 38 II 45 54 II 53 29 70 845 47 53 0 41 17 0 ^Balthei ^262 ^.Hum. Aung. p2 11 57 45 12 222 12 15 3. 40 24 45 39 42 0 86 40 0 jo HUM. LUC. Orion, a1112 15 45 I49 740I | In manu Aurig. 03112 16 40 178 58 5I 1 ^SIRIUS aI ^In tubo fixo 13 757 f2 IO 14 £3 ^£2 13 758 Sf3 854 13 819 923 25 26 15 ^Caftor tt,2 ra PROCYON aI Pollux /3 2 13 52 28 14 I13 14 454 74 12 55 47 39 30 70 24 55 1 1 9 HJUPITER 4£1 ifa 15 35 54 36 59 59 22 30 diam 44 Limb. fiip. 15 36 42 Mi 38 4039 0 SATURNUS hfi ig ^f3 ^In collo Leon. 16 12 2 13 6 14 10 16 40 ,0 57 255 '62 5^ 15 Limb. fup. 16 IO 31 12 50 7 1If §Urfffi majoris 11 a2 1III[ 721 17 19 41 17 21 IO 18 13 30 80 27 30 75 445 83 430 17 19 33 17 21 3 ' ^Urfas maj. IV eT 2 XPolaris a2 'e Urfae maj. V*21 18 35 54 |79 44 3° 146 830 19 15 50 ]8o 50 30 18 35 50 fub Polo. 19 15 48 USPICAVIRGIN a1 ^TT /- ..fVl 2 iUrfsmajons tSI 19 44 58 32 0IO 19 46 37 20 IO 21 I19 44 39 81 55 30I19 46 37 87 36 loj §1 ARCTURUS ai 020h 36 28 £2 i§ 37 15 f3 Cj '' 20 36 I1 37 7I62 19 30 38 13 i 20 34 37 36 48 39 8 1Hac noBefumcham 1Dec. d. 13 i i tor altitudines ^1tt 8X33 335 54« 746 949 II 54 59 x6 3 correfpon °ttt 54 40 0 55 00 55 20 0 55 40 0 56 00 56 20 0 56 40 0 57 00 dentesJtderis 4 15 244 15 041 58 35 56 ^-32 54 28 52 23 50 18 14 48 14 4UR. CAPELLM. Hinc tranfitns. Ilh 32' %% 32 8 32 81 32 8 32 8i 32 81 32 8^ Eadem m m 41 m m € m m m m 4i m i 4§ Die 13» Decembris Anno 1741. Coelo fereno. Eadem noBe ohjervahatur immerfio Satellitis 3.Jovis, 18^ 9II tubo pedum 17 Temp. vero. .&18 920'aliotuboped, ig ^97^ Sumebantur quoque Solis altitudines correfpondentes. Anno 1741. die 14, Decembris Coelo fereno &• claro, Barom. Eranfitus Solis per M.eridianum, Meridiana Filari, hiQuadr. fixo Auftr. rh Altit. vifa, Gr. Tempore folari medio. 6. Culininator. H. Appulf, 23 59 ojag 59 24 Exit. 0I33 i0I46 18 50 0 18 17 30 Limb. fup. Limb. inf. 43 56 41 fi 03S3f3 Meridies 00165 Macula Alia Plures ad mora 222 0. 0IO 0021 0-036 0052 diam 32 30 18 37 IO 18 51 0 18 31 0 18 29 30 vel 32 31 in raicr 3m. Meridies,0017 Eranjiti Nomina Stellarum, ^r*' is injtgnium Quadr. fixo A. Temp. med. /// %liquot Siderum ^Pia Alt. vila A, 1Quadr. fixo B. 1Temp. med. ///1^' /// ?ietarum, Alt. vila B. Gr. ffj Culminator. Temp. med. H. /f/ LYRAfi oh 59'' 26^^ ot, I tubo f2i 0^ 26^^ fixo f3 i' 25 059 16 1035 I54 !‘* 80 20 o( 11 111 AQUIL.® ai| 2io 24 I50 0o| 11 Cygni caud. a2] 3437 iSb 9Io| 1j fi VENUS f2 f3 3938 ILimb. fup. jjfij 380 ,10 44 [21 5<^1 Ifnii 10 21 II 5® ii1f3l 12 42 Os Pegafi «314325 Aquarii a2| 424 25 Lacertas a4I 452 19 50 29 30J 40 14 oj 14.52 14 1 I 89 14 3oj 452 20 m % m i i m m i m m m m m m m In collo Pegafi ^315 In genu Pegafi «3! 5 In pe£l:, Pegafi A4I 5 021 |si 17 ol 242 170 40 oj 5164 oo| m m Sequens 4j5924 165 i30 FOMAHAN tt i| 515 2jio 53 0 I. Urfe maj. /S 2[ j517 58 i !514 16 0Ol II. Llrfs maJ. a2 Sehac Pegafi /8 2 Markab Pegafi a, 2523 2 523 38 (5 19 22 j2I 21 40I 5" 18 68 28 251 1• 55 36 45 !(I fi LUN./E _ f2 Limbus occid. “'"(SL. 27 13 28 19 29 23 ifm * a, 50 28 50 0 28 20 25 Limb. fuper. Limb. infer. • 525 27 30 F ff 55I5< m m III. Urfx ^ i<j8 Nomina Stellarum. « Die 14. Decemb. Anno 1741. Coelo Sereno. Barom. -f. 6 'Tranjitus injignium aliquot Siderum ^Pla77etarum. gglQuadr.fixo Auftr.lAltit. vifa.A.jQuadr. fixo Bor.lAltit. vifa. B, Culminator r? ai ITf^mn mprf iiTemn. med. i «llH.^Temp. raed. /niGr. Temp. med. '// iGr. // Temp. med' H. 'n m III. Urfe maj. 726II 50 33 22 30 6II 22 Gap. Androm. a2626 41 69 27 0 In fede Caffi;*pe32 /33 626 080 28 30 626 58 Algenib Pegafi 72631 33 l55 32 15 IV. Urfae majoris 2634 10 16 42 30 633 41 Androm. S2657 17*13 45 . In Ped. Caffiop. a3! 657 22 [83 630 657 21 Ceti cauda /32 7212 22 24 45l Polaris et 21fupra polum. }50 17 30I 731 58 Cox. Caffiopeaa 73712 43 I78, 55 .30! 712 38 V. Urfe major. g2fub polo. 7H835 36 30 713 38 Sub cing. Androm. /32 726 40 76 155 .726 34 Sinift. genuCalliop. J' 3l740 26 (79 19 30 740 23 VI. Urfas majoris 11744 57 14 31 30 744 26 Dext genu Caffiop. «38720 75 49 30 8715 VII. Urfas maj. »28 8 40 854 08816 Auric. Arietis 748IO 46 59 48 5 Cornu praec. Anetis /3 38II 49 61 19 30 Pes Androm. 72819 21 82 51 35I 819 14 Lucida Arietis et 2824 264 I6823 45 In dext. hnm. Perlei y3 1917 985 44 25! 917 11 Ceti Mandib. et 2919 54 44 51 20 1919 40 Medufae Caput /3 2922 30 81 43 0922 19 I. Urfie minor. /32 922 26 2:? 26 20 Q22 14 Lucida Perfei a2936 56 90 42 936 50 |S917 301 936 53 II. Urfae minoris 88 952 13 30 58 30 9SI 55 In latere Perfei ^39 55 33 •r^ 43 955 27 91 16 301 955 28 Lucida Plejadura n3IO 315 65 401 In ped.finift. Perfei ^3 IO 852 72 52 25 In finift. genu Perfei «3IO II 33 81 I0 In poplite Periei fi 410 26 45 89 30 20 10 26 44 10 26 42 OCULUS TAURI et IIO 5«257 45 20 10 51 43 flCAP.Ilh 26^ 36^''«! In 26 47 II 26 48 II 25 3 f2 intubo 27 44 1187 29 028 928 12 f3 fixo 28 52 129 46 129 28 31 20 Pes Orion. RIGEL /3 1n32 57 33 17 0 In cornu Tauri 02n40 41 70 850i1 Hum.prsced.Orion. 72n41 57 47 53 01 I. balthei «Tg II 49 32 41 17 o| 2. balthei S2II 53 48 40 24 40! 3. balthei t2II 5»139 42 0 JUPITER 32 33 56 f3i diam. 45! SATURNUS hli6 9 IO 4fml57 320j Limb. fup. 9!diam. gi | m 1^ m m m m § m m m m ii* m m Hum. Aurigae S2|i2 ii 6186 40 oj 11 HUM.LUCID. Orio. etiliz ii 48 149 7451 (| fi SIRIUS i3h rg yU\xr^ ^ig f2 in tubo 431423 f3 fixo 501528 11 25 26 oj f 11 13 I43 40 617 Caput Caftoris «213 48 32 PROCYON ai13 50 16 Caput Pollucis /3 213 59 49 74 12 15 j 47 39 45 70 24 30 1 ’ 15 30 14 132 33 I34 51 |i6 847 m m m m 4e m m m m m m i i ^§1 m m m Die 14. Decembris Anno 1741. Coelo Sereno. Barom. -h ^rranjitus injignium aliquot Siderum ^Planetarum* Nomina Stellarum. 33 ogQuadr. fixo Auftr.j Alt. jvila A. Temp. med. 1 H. // Quad. fixo B. Temp, med. H. /a Altit. Bor. Gr. // 6.ip9 Culminator. Temp. med, H. t 1^ m COR LEONIS In collo Leonis I. Urfae majoris «I y2 02 16 16 1J30 I55 43 162 1 0 55 0 0 17 15 4S180 28 0 16 16 17 24 35 15 19 21 37 II. Urfe majoris a217 17 13 75 430 17 17 8 In dorfo Leonis S217 30 II 63 43 10 17 29 50 Cauda Leonis 02I18 533 57 48 30 18 516 III. Urfe majoris y2|i8 935 83 5018 935 I. Corvi in roftro ct 418 26 36 20 39 0' 18 26 16 IV, Urfae majoris ^3 18 59 79 45 10 18 31 55 Polaris a246 845 fub polo. V, Urlffi maj. f219 11 55 80 50 30 19 11 54 SPICA VIRGIN. aI19 41 232 015 1 19 40 43 TTrPp maim-is C®1I19 42 42 81 56 15U9 42 42 L4.EicL IxTir '[V 11 »2[20 623 87 36 15I20 625 ARCT. 2oh 31'' 45^^ «I20 32 720 30 34 intubo 32 33 f2 33 12 62 19 301 32 53 fixo. 34 18 35 12 m Die i5-.,Decemb. Anno 1741. Coei, feren. aer. tranquillo Barom. ISranJitus Solis per Aieridianum. Tempore folari medio. Tempore folari medio. 1 1 Meridiana filari h Quadr. fixo A h,,f 54 16 Alt, vifa. Gi-. 18 18 /// 46. 50 14 15 B m m m m m B B Culminator. i§$ m o57 4 diam 32 35 Meridies. 0043 18 35 0 18 28 20 r 18 30 0 18 27 .0 , Nomina Stellarum. Tranfitus injj2nium aliquot Siderum Planetarum. Quadr. fixo A. jAlt. vifa A. [Quadr. fixo B. lAlt. vifa B.| Culminator] H. // /IGr. f//IH. j// jGr. ///[H. f,f LUC. LYRiE cti] Temp. med, |8o in tubo ob <;6 30 fa ]1 fixo 57 29 f3 I f//I 20 30I dubiai I Temp. med. iTemp. med. i AQUIL,® lucid. a11a627 150 ooj Caudse Gigni «21 3o41 |86 95] I m m VENUS fm pI3II 34 |2I24 gojUmb. fup, j f3 ^112 38 II1 I3II 13 II 30 Qs Pegafi Aquarii humer. Lacert$ *3l3 «3i4 «4I 4 59 20 48 29 29 23 I50 I40 190 29 14 44 45 1 o| 45 1 I I B i B B B B it B 448 20 189 15 151 448 22 In collo Pegafi ^314 56 In genu Pegafi »314 58 In peftore Pegafi A4! 52 25 45 O I51 I70 164 17 40 o 5| o| io| et et I. Urlk majoris 02; II. Llrfae majoris a2' Sehat Pegafi 02 II 519 7168 28 301 5 5 14 15 o 26 |i6 I21 o 22 ol io| 5 5 13 14 30 56 Maikab Pegafi a2\ III. Urfe majoris y2] 519 41 I55 37 o| 11 1I6752 I13 23 151 6725 _ rff 2Nomina^ Bt et et et 4^x00 Die 15. Decembris Anno 1741. Coei, feren. aer. tranq. Barom. ^6. T'mnjitus infignium aliquot Siderum ^Planetarum, Alt. viTa A.l Qnadr. fixo B* |Altit.Bor» |Culminator. | m ijg Nomina Stellarum. o§iQuadr.fixo Auftr. •|H Temp. med // Gr. // H.Temp. med. j // jGr. ITemp. med. Ijp* //|H. ///g LUNiE fi Limb. occid. fm Cornu [C“?; fin 617 18 19 18 19 38 42 46 23 18 34 34 35 4 10 10 Limb. fup. Limb. inf. 1615 17 5 24 Cap. Androm. «2623 42 69 27 06 22 29 In fede Caffiope$ (3 36 22 380 28 15 622 2 Algen. Pegafi u2627 36 55 32 0627 17 IV, Urfe majoris «T 3630 15 16 42 30 629 43 Genu Androm. d' 3653 471 13 40 1 652 54 Pcd. Caffiopeae «3I 653 24 83 6151 653 24 Cauda Ceti /3 2658 14 22 24 30I 1657 51 Polaris et 2i150 17 30 In cox. Cafliopes 73] 1 1 17 844 78 54 15 7842 v.uri£ major, e'j. 11710 13 15 36 15 7942 Subcing.Andromed. jS 2 ,722 44 76 I501 722 36 S,n. genu Calliop. S3i736 29 79 19 30 736 27 VI. Uria majoris ^2741 014 51 30 740 30 1Dextgenu Caffiop. #3 8325 75 49 30 8420 VII. Urlie majoris »28445 855 45 8418 Auric. Arietis 748649 59 48 15 Corn. prae. Arietis /3 318750 61 19 25 Pes Andromeda /3 2815 26 82 51 30I 8I? 18 Lucida Arietis «2 . 8' 20 664 10'1819 48 In dext. hum. Perfei 73913 885 44 ol 9nx6 Ceti Mandibula a2915 57 144 51 15 i 'Medufa caput 2918 34 !8i 43, 0} i. Urfa minoris ^2| 918 30 33 26 30I 918 20 i Lucida Perfei a2932 58 90 41 40I 932 54 932 56 II. Urfa minoris 73! 1948 16 I30 58 30 947 58 j In latere Perfei d3j951 30 188 45 0951 30 91 16 30 9SI 21 Lucida Plejadum n3959 19 16^ 40 In pede fin. Perfei ^310 454 172 52 45 1 f II In fin. genu Perfei 1310 735 l8i I01J In poplite Perfei fi 4' 10 22 49 189 30 loj IO 22 47 110 26 42 Oculus bot. Tauri e310 40 157 930 Internar.&ocul.auftr, 55! 10 41 56 57 401 Ocul. TAURIAldeb. ai| 10 48* 5157 45 20 110 47 46 1 Ilh 22^ 40^'' fl aIII 22 50 fII 22 52 lii 21 7 CAPRA 23 47 f2 j87 28 501 24 14 I92 31 30! 24 ifil Infixo 24 54 f3 )25 50 125 32 1f PES ORION. Rigel. ai11 29 I133 17 o| 1II 28 42? In cornu Tauri /3 2I II 36 46 170 84Sl 1 Hum. praced. Orionis jII 38 0147 53 lo| 1 I. Balthei i2II 45 36 41 17 0' 1 11. Balthei <2II 49 53 40 24 30 III. Balthei ^211 54 30 39 41 45 Humerus Auriga /8 212 710 86 39 50 \ l HUM.LUC.ORION.ai 12 75^ I49 740 1 1 • In dextro carpo Aur. Q312 848 78 56 30 f In pede bor. Pollucis 7312 ..49 26 I58 23 0] m 'lOi ^SIRIUS' i2h 59' 8/^ fi «I ^intubo 13 ^fixo rcji m m m m m m m m m Die ij. Decembris Anno 1741» Coei, feren. aer. tranq. Barom. 6, Tranjitus mfignium aliquot Siderum &Planetarum^ m m •m M 5SlQuadf. fixoAuftr.lAIt. A. vifa. Quadr. fixo B. lAlt. B. viradCulmniator. Nomina Stellarum, goq Temp. med. 1Temp. med. 1iTenip. med. !// IGr. /// |Gr. //// Caput Caftoris a2iH 44 36 |74 12 25 1 11^3 44 17 PROCYO^^ aIIH 52 19 |47 39 35| lii3 51 54 Caput Pollucis IH 55 53 i70 24 30 1,, 1 fi 15 27 37 IS9 24 4olLimb. fuper. 1 JUPITER f2 128 42 1diam 48I 1fmji5 28 23 29 47 111130 49 Cor Hydrje a215 41 3134 15 30I :11 Oculus Leonis »3|i<> 57 [66 44 01115 56 59 fi 16 40i57 40Limb. fbp. 1I16 230 Saturnus £2 !5411ifm 447 f3 68diam 30I I1 COR LEONIS aI16 20 33. l55 030 lI16 20 21 In collo Leonis 7216 31 46 62 55 Sji6 31 25 I. Llrfas majoris ji 217 11 47 80 27 30I17 II 42 II. Urlk majoris a. 217 13 15 75 430 17 13 12 In dorfo Leonis S217 26 13 63 43 017 25 54 Cauda Leonis /3 2118 I36 57 48 018 I20 III. Urfe majoris 7318 538 83 520|x8 540 In roftro Corvi a418 22 38 -20 59 0i18 22 18 IV. Urfe majoris «T 3|i8 28 379 44 '40(18 28 0 II. corvi ala dextr. 73I18 28 18 25 42 45 1 1 18 27 54 III. corvi ala feq. «l* 3!i8 42 15 26 44 151 118 41 50 IV. corvi in pede ;0 3|i8 46 33 19 52 01!i8 46 10 Auft. incine;. Virgin. 7318 54 841 46 0] I18, 53 52 Polaris «6 246 840 fub polo. V. Urfe major. 19 758 80 50 30I SPICA VIRGIN,, a. i19 37 632 0lol 19 36 47 VI. Urfe majoris ^219 38 45 81 019 38 45 Vn. Urfe maj. n220 226 87 36 020 229 2ob 27/ 49// fi aI20 28 IO i1I20 26 3S ARCTU- 28 37 f2 29 16 162 19 1128 56 RUS in tubo fixo 50 22 1131 16 i? m m m p m m m i? m m m m m m 4i m 4i m m 4§i m m m m m m Sicque terminahatur Triduum. Hac ipfa die if. Decembris, paulo poft mediam noAem, nempe temp. vero p. m. h/// la 35 30 obfervabatur i. Satelles TJ, pallefcens , 37 12 ejus immerfio ,tubo pedum 17. ,37 14 eadem immerfio alio tubo ejusdem longitudinis. m ^0^ LIBER n. Nota in 7"ndmm. r. Conferendo tranfitus eorundem fiderum ,etiam in tubis fixis, invenitur acceleratio diurna ,faepe uno alterove fcrupulo fecundo temporis aberrans. Id porro ,negleftis in reduftione penduli accelerantis minutiis, defeftui fortuito attentionis in numerandis ,vel indicandis ofcillationibus ,undulationi aeris &fumo lampadis ,appulfum fpeciei frequenter turbantibus ,aliisque cafibus, pene inevitabilibus imputandum eft. 2. Addendo tamen intervalla tranfituum, diverforum fiderum primae notae ,poft lucidam Arietis usque ad ejus reditum ,prodit diurna, fere integra fiderea periodus. Tranfibant enim hfn die 14 IO 23 45 Lucida Arietis 10 51 46 Oculus Tauri 11 28 12 Capra 13 4oSirius 16 24 17 Regulus 19 40 43 Spica Virginis 20 32 53 ArSurus die 15 819 48 Lucida Arietis Intervallo. h, I 3 o II 28 36 35 20 16 5« 46 n 1 26 48 17 26 10 55 23 56 3 Lyra non apparuit in Culminatorio ; Fomahan ferael tantum obfervabatur ; Adeoque in hoc examine omittebantur. 3. Nec erat, unde omnia feliciter confpiratura confiderem ;neque cuf alios expeftarem hujus Tridui fruftus ,nifi dometticos. Horum vero praecipuus futurus efle videbatur index idoneus ,ad libitum fuccellive ampliandus, & non parum utilis ad praenuncianda tempora horum, aliorumque tranfituum. Quum enim in menfium initiis parari foleat tabella pro quotidianis culminationibus aliquorum fiderum ,vel ea brevi calculo elici queat ex annua Parifienfi Ephemeride Aftronomica, (d) liquet, ex notis aut obfervatis, pro ut res tulerit hifce tranfitibus, facile innotefcere fequentes alios; fi nempe intervalla eorundem addantur tempori tranfitus praecedentis. 4. Hinc orta eft fequens Intervallorum Tabula, digefta in 8. feries ,quse incipiunt ,&terminantur hoc ordine. I. atranfitu Lucidas Arietis usque ad Capram ,intervallo --3 .n. atranfitu CAPRAE ad SIRIUM, intervallo --i III. atranfitu SIRII ad REGULUM, intervallo --3 IV. atranfitu REGULI ad ARCTURUM ,intervallo --4 V. atranfitu ARCTURI ad ANTARES ,intervallo --2 VI. atranfitu ANTARES ad LYRAM ,intervallo --2 VII. atranfitu LYR^ ad FOMAHAN, intervallo --4 VIII. atranfitu FOMAHAN ad lucidam Arietis, intervallo --3 3I 20 9 9 14 H 9 Sumina Intervallorum ,fcu diurna Periodus 23 56 y. Pro terminis harum ferierum, eximie conveniebant primaria fidera , praefertim Capra, Sirius, ArClurus &lucida Lyrae, quae aliunde quotidie, nifi nubes impediant, obfervantur in Tubis fixis. Ex reliquis aptiora videbantur illa, quorum tranfitus neque nimis remoti funt, neque nimis contigui. Quare praetereundo Aldebaran, Rigel, Humerum Orionis lucidum, Procyonem, fpicam Virginis, &lucidam Aquilae, accerfenda fuit lucida Arietis ,quamvis inferioris ordinis ,utpote media inter Fomahan ,&Capram. 6. lo- (a) Conmijfunce des temfs^tibliee far tordr. de l' Acad. des Sciences, in R. DE ORGANICO APPAPATU ASTRONOMICO. zo3 6. Intervalla Tranfituum, quas habentur in tertia columna ferierum fequentis Tabulae ,prodibant ex obfervationibus Tridui, aliisque propriis praecedentibus ,aut fubfequentibus ;&quidem non curando de fcrupulis horariis fecundis, quia prima fufficiunt ad praemonendos Obfervatores ,qui folerter tempora indicata praevenient. 7. Pro feleftis quibusdam fideribus ,quae nobis non occidunt ,neque femper occultantur avaporibus horizontis, omittenda non erant, intervalla infimorum tranfituum. Horum fiquidem ufus, &frequens &multiplex efle confuevit. De differentiis intervallorum ,infra dicetur. 8. Ad invenienda loca Tranfituum ;ut nempe Tubi ad ea dirigi queant , adfunt in quinta columna eorum Altitudines vifae ,quae obfervationibus inftituendis conveniunt magis quam Verae ;magis etiam expediunt ,quam fiderum Declinationes ab dEquatore :praefeitim pro data elevatione Poli, proque Quadrantibus, aptatis ad capiendas altitudines fupra Horizontem. 9. Anguli five arcus harum Altitudinum ,dantur in gradibus 8t minutis primis ;neque fequitur fubtilior divifio ,quae incommoda &inutilis foret ad propofitum ufum ;quia paUca fecunda ,convenienter omifla vel addita ,parum admodum Variare queunt direftiones Tuborum. Neque refert ,ubinam intra Tubum appareat imago fideris obfervandi :dummodo appareat, &non valde procul alinea fiduciae ,quae ad ipfam, pottquam Tubus firmatus fuerit, debet adduci. Nec enim attenditur ad altitudinem jam definitam ;fed ea per obfervationem definienda, vel examinanda fufcipitur. 10, Addidi tamen in quarta &fexta columna differentias Intervallorum &Altitudinum ad annos 60 cum earum notis, additionis vel fubtraftionis. 11. Hafce differentias brevi calculo elicueram ex noviffima Tabula Cafiiniana, f^ij.vel ex ampliffimo Flamflediano Catalogo, (i) Sidera enim omnia, quaj olim omnino fixa putabantur, hocque titulo aPlanetis diftingui adhuc folent, inerrantia quidem funt, ob conflantem latitudinem, five diflantiam eorum ob Ecliptica, eandemque fere omnium configurationem vifam ;fed motum habent, etfi lentiffimum in longitudinem. Hinc fequitur, pofl plures ai^nos augeri fenfibiliter Afcenfiones redas, fere omnes, &variari diflantias aPolo; prout fiderum loca referuntur ad hsec, vel ad illa loca Zodiaci. Nimirum in fignis defcendentibus Df, ttt, +>, augentur fiderum diflantiae aPplo ;'adeoque minuuntur altitudines auflrales, pariterque boerales inter Polum, &Horizontem ;fed augentur inter Polum &verticem. In fignis autem defcendentibus Kj contraria omnia contingunt. iz. Quando itaque incrementum Afcenfionis redae ,competens tempori dato pofl Epocham, idem fuerit pro utroque fidere, fequente videlicet ac praecedente ,non variabitur Intervallum tranfituum. Si autem majus fuerit incrementum fideris fequentis, augebituiTntervallum ;fi denique incrementum fuerit minus ,intervallum quoque minuetur. In utroque cafu ,differentia incrementorum dat differentiam Intervalli ;&quidem in primo cafu additivam ,in altero fubtradivam. 13. In noflris hifce feriebus duo folummodo habentur fidera, quorum Afcenfiones redae minuuntur :nimirum jS, &yUrfae minoris. Pro utroque, fumma decrementi &incrementi Afcenfionis redae Reguli ,dat differentiam Tranfituum fubtradivam. 14. Quare Intervallo tranfitus, dati fideris ,addendo vel fubtrahendo ejus differentiam, aut partem proportionalem, prodibit Intervallum corredum ad annum datum; v.g. Intervallum tranfitus humeri Aurigs ^pofl Capram, invenitur 44' ,ejusque differentia fubflradiva pro annis i5o ;itaque anno 1776 Intervallum hujus tranfitus, erit 43'. Gggz15“, Si (a; Aftronomiq, lab. LXIX. />. 14#. (b) ’Xom, 111. Hifi. Calefl. Britann. m m Nomina Stellarum Poft FOMAHAN. jgSI Inter- JDiffer. {Altit, vifa jDiffer, jgcnj valla [ ad jfupra horiz.| ad j ®r;'|Tran{if.| annos 6ojViennenrerD,jannos 6o m m mt mf ^1 cr vo 1. Urfe majoris in ventre 2. Urfje majoris fuper coftis ^jln dextro humero Pagafi Scbeat jS 2 a2 jS 2 In alato humero Pegafi Markab In crure finiftro Cephei 3. Urfs majoris in finiftro femore |a \y 17 3l 2| Caput Andromeda In fede Caffiope^ Extrem. alae Pegafi Algenib. /// / 3I rad|i6 oB.j 19 f. 4! Iad(2i 22 B. 19 f. Sl 1^|68 28 A. i20 m B B 9| 471 58 ! 55 37 A.j 20 ad 62 oB.J 18 f. 13 22 B.j 18 f. Ct y 2I 2i T 2|I 4. Urfie majoris in edudione caudae jJ' Androniedte in incerfcapilio j<f In pedfore Caffiopcffi \a 3iI 3lI 12 19 42 42 in cauda Ceti |/S 2] i Polaris in extrem. caudae Urfae min. \ct 2| i Calliopeae in coxis i 47 57 58 i i m f i m m 5. LIrfe major, in edudtione caudae 11 Sub cingulo Andromedae 1/3 In finiftro genu Caffiopcffi Itr 11^9 27 A.i 21 adj3 1|8o 28 B. 20 f. 1 1155 33 A.| 20 116 42 B.l 18 [71 14 A.j 18 adg 183 6B.| 20 fc? ‘i I22 23 A.| 20 5adl5o 17 B.| 20 f. 178 54 B.| 19 f. Is' 10. 2I59 j If. 15 37 A.! 20 2276 2A.I 18 32151 79 20 B.l 20 6. Urfae majoris ,caudae media In dextro genu Calliopeae 7. Urfe majoris in extrem. caudae \{ I' 1« 2|2 3I 2 2I 2 29 52 53 IfI14 32 B. iad|75 50 B. IfI854 B- 18 f. W 19 rP 19 f^B In apice Trianguli In auricula Arietis Cornu praecedens Arietis Pes Andromedae In nodo duorum linorum Pilcium Lucida Arietis ia >7 1/3 4I 2 3' 2 3I 2 551 551 56 1 2| 3 3|3 2|391 I70 7A.| 17 adjP I59 48 A.| 19 ad_ l6i 20 A.) 19 ad^ I82 52 A.| 18 ad^ |43 18 A.{ 18 a' (64 IA.| 18 ad FINIS. B m B B B i m m m CORRIGENDA. 'Pag. Liu. 16 2 21 20 27 23 20 26 ^3 43 4 44 3 45 8 46 2 3 8 49 39 54 14 5<35 37 56 5 24 36 39 57 29 57 28 29 64 cap 67 8 69 1 71 28 31 72 I 73 19 74 8 11 80 21 81 9 85 12 24 89 17 95 8 loi 13 104 15 121 35 125 3 128 40 Nn. CPQ^ lege CPL. tilJ, in in eodem ,tege in eodem, accubus, lege acubus. A&B, Meridiano fiunt, lege A&BaMeridiano ,fiunt. contraSus, kge contaftus reprefentat, Uge repr^lentat. anteriori ejus ,lege anteriore Pejus. add. Tab. i. fig. 4. ii>id. ciavi cylindrici Oo ^lege clavi cylindrici QOj Fiftula Aa Cc ,lege Fiftuls 4&e. utriusqne, utriusquc Axium, lege Axis AX iuftrumenti ,lege inftrumenti SMPNNR, lege SMPNR per Schol. II. lege Per Schol. IV. in fig. 8,lege In fig. 9^. in figura denique 9ambo fidera culminatit inter verticem :&,lege In fig. denique 8ambo fidera culminant inter verticem &./Equatorem. Per Schol. II. Theor. II. lege Per Scho,l, IV. Theor. I. FK tempore per MG, lege FK -t- tempore perMG fixorum fiderum F&I,lege fixorum fiderum F&G. 'fig. 5: &6. FN &IM, lege FN &GM -+ la MS per 2KN -m- 2MS ,lege per 2KN -t- GI -+ 2MS 2IL lege -4- 2MS per 2KN -t- 2MS ,kge per 2KN -t- 2GI. -f- 2MS ,five per 2RT MS. ergo Fad G, poft Sad T, tempore per 2FN 2MS ihid., in marg. fig. 5) qgl e. d. Tubula ,/e^e. Tabula. fiali, lege filari adde aPetro Patrono, Ligure Finarienfi, in marg. adde fig. 4. manus, lege manens 134 140 150 155' 160 161 169 170 173 .174 176 chordam Ain Ch, /ege chordam AB in C finus FT ,kge finus FQ^ angulus GQH &c. kge angulus GQI 22'' 49^^ &GlO-: Crinis AB, /fge Crinis BD ' in marg. add. fig. I&2 patrem, kge partem intervallo FD, kge intervallo FE ' ad Auftrum, kge ad Boream. in marg. adde Tab. II. fig. 2 in marg. adde Tab. II. fig. 3. &Tab. III. fig. 9 Apparatur, kge Apparatus. in marg. adde Tab. II. impellit rotas ,kge impellit rotam 15^/ 2| kge 15^ 2^''!- in fine, adde fa) fupr. cap. II. §. 3. p. I2X 4 41 20 21 36 20 13 17 36 injin eidm , kge eidem. 73/ kge 73// Duae tcrtte ,kge Duae aliae tertiae Arduri telefcopicum ,kge Ardiuri telefcopium. cujus femiangulus eft ^kge cujus femiangultis eft 15'' horollogii ,kge Horologii collumellas, kge columellas 21// i tubulus concentricus ,duabus , vertcali ,kge verticali eodemque ,kge eademque kge tubulus ,concentricus duabus 180 lin. penult. defchangements ,kge Des changements, 189 27 chartae, denfioris ad kge chartae denfioris, ad Ii2195 i i8 196 26 22 Lucida Perfei 8i 18 0iege 89 18 0 iiiJ, Caftor 74 15 55 74 12 35 Procyon 14 113 14 013 ilid. Pollux 14 454 14 345 il>id. In collo Leonis 16 40 016 39 39 cire. fi». Viocyon 13 50 16 13 56 16 Monitum ad Bibliopegam. Pofl pag, IX. inferantur Tabulae I. II. III. IV. Libri I. In Lib. II. poft pag. 40. inferantur Tabulae I. &II. Seft. I. 66.Tabulae I. II. &c. usque ad IX. Seft. II. .-78. Tab. I. II. &III. Sea. IIl. --9x. Tab. I. II. IIL &IV. Sed. IV. -114. Tab. I. II. &c. usque ad IX. Seft. V. --i5'o. Tab. I. II. &c. usque ad IX. Seft. VI. -160. Tab. LSeft. VII. -19 1. Figura Frontifpicii. --15)4. Iconismus pofterior. grtnnerutts aii i>en S5«cl)ftint»er. Pag. IX. fommcn bcg Lib. I. bk in ^upfcr gefiocbenc Tabulae I. II. III. IV. 3«Lib. II. nac^ Pag. 40. fommen bon Sea. I. bte Tabulae I. unb II. »f66.btC Sea. II. Tabulae t)on Lbt^ IX. #e78. t>te Sea. III. Tab. I. II unt) IIL ^f9x. bk Sea. IV. Tab. I. II. III. unO IV. fi fi 114. bic Sea. V. Tab. I. IX. fi fi ISO. bie Sea. VI. Tab. I. IX. fi fi 160. bie Sea. Vn. Tab. I. fi fi 191, Figura Frontifpicii. 9fi 194. Iconismus pofterior.