Apologia pro reuerendiss et illustriss. Principibus Catholicis ac aliis ordinibus Imperij aduersus mucores & calumnias Buceri, super actis Comitiorum Ratisponae ; Apologia pro ... legato & cardinale, Gaspare Contareno ; Oratio habita Ratisponae in comitibus imperialibus ... /cIo. Eckio authore

/ v UT. Zauido- Ln 1 ELMO DONA US - STRISS. PRINCIPIBYS CATH O- licis ac aliis ordinibus Imperij aduerfus , mucores &calumnias BY C E & 1, X fuper a&is Comitiorum : Ratifpona. te APOLOGIA PRO-REYERENDISS, SB Ap.Legato & cardinale, Gafpare Contareno. ORATIO HABITA RATISPONAE in comitiis imperi? ialibüs Epifcopis Oratoribus & pralatis prafentibus in ccena domini. IO. ECKIO AYV.T-HOKE,. O 0 PARISIIS, Apud Ioannem Foucl :rium, Sub fcuto Floren- —.- tig Via ad.D, Iacobum. M Sr U£ ^ij. Spa 5*7 pt—— CUT CE ; ET T A—— E OW DNERPPM E 2 uisus we. Anno domini millefimo quingentefimo quadragefímo fecundo, dic decimaquinta menfis Nouembris : fuit facra ) q P theologia facultas congregata apud fan&um Mathurinü. poft miffam eiufdem facultatis fuper fuis agendis. In qua. , retulerunt honorádi magiftri noftri deputati de quodam libro intitulato. Apologia pro reuerendis. & illufiris.prin | b cipibus catholicis ac aliis ordinibus imperii aduerfus mu- | cores & calónias buceri fuper a&is comitiorü ratifpone, « A uthore Io. Eckio. Quibus auditis di&um fuit: prediétü librum imprimi non impedit facultas. 1. Fournier. A pres auoir veule rapport dela faculte de "T'heolo- . gie de Paris, Ileft permis à Iehan. Foucher libraíre iure de luniuerfite de imprimer ou faire imprimer ce prafent liureintitule Apologia Iohan. Ecki] contra bücerum. d Et deffenfes faictes a tous aultres libraires & imprimcurs de non imprimer ne faire imprimer, vendre ne diftribuer ledi& liure , aultres que TÉ que ledi& fuppliant aura fai& imprimer iufques a troys ans fur peine de confifcation defdi&z liures,& damende arbitraire. Fai& le.xxij. iour de Nouembre, — 1542. * I. ig Dec mefmes. 2u ELENCHVS CONTENT O- rum in hoc libro. Annotatio Buceri in propofitioné diui Imp.improbatur. Liber ab augufto Imp.collocutoribus oblatus. Annotationes admonitoriz fuper eodem libro. Examen articulorum protcftantium contra przfatum librum. R.efponfum Catholicorum principum fuper colloquio, Confutatur adie&io Buceri. Scriptum I.fe.ap. Legati fuper colloquio. Scriptum I1. admonitorium ad. Archicpifcopos & E pi- Ícopos. . Sententia Imp.füper receffu Comiciorum. A die&a maleuole per Bucerüm confutantur. R efponfum principum ele&orum datum 1mp. — . R efponfum Catholicorum principum fub obediétia R o. ecclefia. Adie&a per Bucerum refponfo Ele&orum,freiiciuntur. Confutatio calumniarum Buceriin Catholicos principesper X X I.pun&a. Catalogus Principum Ecclefiz R omanz obedientium., Apologia pro R.euerendif.f.ap. Legato Contareno., Hzreticos iufte occcidi & comburt.; Cribrantur editaà Bucio füb Melanch.nomine, Amica & mitiffima refponfio Eckij ad accufationem D, Pflugij & Groperi. Epiftola E.ckij ad illuftres dominos à Granuella &Prata. Aa — | Iohan.14 Matth.16 3 Cant.I nitas cc clefia. L Greg. Optatus. Auguft. Cyprian? PRKBORA TIO^, 4 D.|$,. Di Ww: BEATISSIMO PAWSCRI VSLGOIE OM, PAYLOOIII.SANCTAE ROMANAE ET vniuerfalis Ecclefie Pont. Opt. Max.Sacri quoq; - collegij R euerendiff.patribus fe.ap. Cardina- — - libus, Epifcopis,presbyteris, & diaconis Dei gratiam ac felicitatem, de ho. ftibus Ecclefiz triumphum optat. EATISSIME PATER, SVMME | Prxíual;ac patres ampliffimi, D. nofter I2- B fus Chriftus, qui eft via;veritas,& vita;pro.. mifitfe edificaturum Ecclefiam fuam fuper petram, vbi & vnitatem E cclefize definiuit: licet ením per vninerfum orbem plures fuerint ecclefie he tamen nifi vnitatem ferueit cum Ecclefia R omana , non funt firme & ftabiles:imo non funt Ecclefic. V na enim eft colüba mea,perfe&a mea,vna eft matri fue:idcirco Saluator nofter ait,edificabo ecclefiam meam; non dixit,ecclefiasmeas. Nà etfi finguli apoftoli fuas habuerint ecclefias, vna tamen duntaxat cathedra eft in ecclefia Dci:ficut B. Gregorius ad Eulogiuim fcripfittres effe fedes Romana, Antochenam,& Alexandrinam,fed vnam tantum cathedrà,per quas omnis Ecclefia colligatur. Id quod Optatus Milcuitanus egregie teftatur lib.11.contra Parmenianü. (cuius & dinus Auguftinus meminit libro I . contra Parmenianum c.5.) Cathedra vna eft,& negare nó potes,fcire te in vibe R oma primo Cathedra effc collocatáin qua federat omniü apoftolorum caput Petrus:in quo vno,cathedrz vnitas : omnibus feruaretur , ne caeteri Apofto-« li fingulas fibi quifa; defenderet , vt 1à Íchifmaticus effet, qui contra vnam cathedram,altera fib: collocaret,& infra. Angelus qui datur ecclefiz,ei non coniungitur,qui fe cathedrz Petri non coniungit: Et concors & vnanimis eft il la omnium fanétorum fententia,S. Cypriano martyre dicente . Exordium ab vnitate proficifcitur , vt ecclefia vna monftretur: Hanc ecclefiz vnitatem,qui non tenet, Dei le gem non tenetnon tenet patris & filij &dem, verbum non tenet falutis : Omitto,quod Athanafius idcirco R omaná : ccclefiam —————9 — i 1 ipaq cns i ania edens A E ——"—— ET COLLEGIVM CARDINAL. 3 *cclefiam,matrem & caput dixit omnium Ecclefiarum, apoftoltcam dicit fedem & fummam,in fummitatis arce con flitutam, cui Deus preceperit curam habere omnium ecclefiarum, Leo, Ireneus, Ambrofius, & alij multi tam multaineandem fententiam fcripferunt.. Et nedum vnitatem ecclefie, fed etiam firmitatem Sal- 'uator nofter teftatur,cum ait: Et fuper hanc petram firmá .f.& ftabilem edificabo ecclefiam meam;non füper arenam vbi defcédit pluuia, flauerunt venti, & irruerunt in domá, & cecidiz:nà alie ecclefie non (unt cdificate fuper petram, nifi per R omana, vt diferte inquit Pelagius Papa diui Au guftini authoritate . Etenim cü ficut dicimus ecclefia vna fit, nullam aliam effe conftat:nifi quz in apoltolica radice eft fundatajà quibus ipfam fidem vniuerfo orbe propagatam effe , non poteft dubitari . Et expreífius eft quod B. Gregorius inquitad Eulogium Alexandrinum. Quis nefciat fan&tam ecclefiam, in apoftolorum principis folidita te firmatam,qui firmitatem mentis traxit à nomine,vt Petrus à petra vocaretur . Hinc florenriffimus Epifcopus Ambrofius renarrat. A d'iocauit ad fe C panos Epifco - pum Satyrum,percun&atusque cft ex codem: V trum nam Athanaf. Firmitas ecclefix. Matth.7 Pelagius. Augult. Gregor.) Cypria. Ambr.» 4. de Catholicis Epifcopis effet,hoc eft,6 cum Romana ecq.i. aduoclefía conueniret? Subdit contra Luciferíanos , etfi fidem cauit. erga DEVM tenerent tamen fidem erga Ecclefiam Dei non tenebant:cuius patiebantur, velut quofdam artus diui di & membra lacerari: Nam ob eandem Ambro . caufam Nouatianos damnat fchifmaticos dicens: Non habent pe tti lioereditatem,qui Petri fidem non habent : quam impia diuifione difcerpunt. — DER At quorfum haec Beatiffime Papa ac ipliffimi patres, quz omnibus veris catholicis funt obuia & notiífima? vt oftendecé, quam iniqui & impij funt defertores fid:i s ec clefiz, ex noftris perduelles qui omnia füpertora catbone notant; nà Ludder cyrbes & ilias malorü, id quod omnes hazretici fecere,caput ecclefie fummum Dont & Ro manam inuafit ecclefiam: cum tamen omnes heretici experti fuerint adeo curz efe Deo ecclefii fuam, vt priuilegium ecclefie R omanz inexpugnabile femper tutatus fit contra inobedientes Imp. Reges, Epifcopos, Vualden.Pi &3 glhr- Lib.1.de poenitétia -- * e PRAEFATIO AD S. D. N. ghardos, Armenios. Grzcos & alios rebelles : authoritate enim Chrifti fulcitur priuilegiü iftud, ait Papa Nicolaus, j quem Platina vnicum dicit in omnium genere virtutü ex Nicolaus emplum. Quod etfi femper ha&enus Z uingliani & Lud- Papa. derani conati fint: nunquá tamé ita aperte vlcus fchifma Ludderatis aperuerunt, vt in proximis his comiciis Ratifpone,vbi nito€9m roti Germani difceffionem à fe. ap . fuaderc nitebantur: Germanià Hoc eft mundum quam totius deftruendum,& A ntichrivellét fchi ftum acceletasd ai enimR oma non veniet filius ille fmaticam. petditionis,vt La&antius fcribit li. 7. Inftitutionü diui- R. oma fta narum. Etiam res ipfa declarat ruinam breui futuram,nifi bilis. quod incolumi vrbe Roma, nihil iftius videtur metuédü: La&ant. Atvero cum caput illud orbis ceciderit,ag effe ceperit, quod $ ybillz fore aiunt,quis dubitet veniffe iam finem re bus humanis,orbique terrarum. fta eft ciuitas quz: adhuc fuftentat omnia,precandusque eft nobis Deus cceli & ado randus eft;ne citius quam putemus, abominandus veniat: qui tantum facinus moliatur,ac lumen illud effodiat,cuius interitu mundus ipfe lafpurus eft. T empeftates huiufmodi paffuram ecclefiam, in figura Matth.8. oftenfum eft Petro in mari periclitanti , & Chrifli verba ad Petrum poft promiffam zdificationem E cclefiaetiam fi non exprimant: tamen euidenter perturbationes eccle- Matth. 16 fia affuturas indicant, dum ait : Et portz inferi non prz ualebunt aduerfus eam. Nam fatis erat teftari, porta non praualebunt , vt bellum portas moturas aduerfus ccclefiam fignificaret: Portas autem inferorü effe haereticos cer tiffimum eft,vt cómode & erudite Hieronymus Cyrillus Hierony, & Theophyla&us explicant : cum totmillia hominum Cyrillus. a hazrefes ad inferos defcendant : quàm multos retulit vreticos Philafter Brixien.plures memorat Auguftinus: Auguft. Maiori numero cóplexus eft cos lfidorus Hifpalenfis , & Zamorénoftris téporibus accuratiffime Lucelburgius & Alphonfis. fus de Caítro omnes fectas dcícripferunt . At omniü quot quot meminerunt, vi&rix fuit ecclefia, non praualuerunt Ebionitz , arriani, Neftoriani, Donatiftz,& reliqua cohors. Ecclefia vero apoftolica perfeuerat inuida & trium phauit,etiam de hareticis noftris vi&oriam indubie habi rura:quia portz inferi nó preualebunt aduerfus eà petra, i Quod ; Friderico Barbaroffa ad priftinam dig ' hanc perpetao ha&enus ftabilem retin: ET COLLEGIYM CARDINAL. P , Quodfi omnesin Chrifto baptizati, & qui Chriftam induerunt,ferio expenderent, vitam in petra ecclefiz foli- Í darenz,non paterétur fe à fchifmaticis (»duci:velu: B.Gre. G7 cgortgorius Theodelindam Reginam Longobardorum inftru xit. D2 beati Petri apottolorum principis ecclefia ait nullum fcrapulum dubietatis habeatis: Sed in vera fide perfiftite,& vitam veftram in petram ecclefie, hoc eft;in confef fione beati Petri apoftolorum principis fslidata. Et profe&o iufte in memoriam fan&z mulieris Theo. T heodedelindz incidi;tantopere ab Ilu(tribus virislaudate:mam linda Ba. ipfa Garibaldi Baioariz regis filia fuit, foror Thaffilonis uara. fenioris: Et ob vitz fanctimoniam B. Gregorius ei libros Dialogorü direxit, vt Paulus diaconus de geftis Lozobar Paulus dorum teftatur : Nam virum Agilulfum vt pacem faceret diaco. in Italia indaxit, & Chriftianam fecit:vt multas poffeffio nes ecclefiis largiretur, & epifcopos ad priftinz dignitatis honorem reftitueret, & Chriftianis omnibus clementiam, pacem,& defenfionem exhiberet. f Hanc virginem deuotiffimam Bauaram , excellenti(- Vt in cafimi principes Bauarig etiamnum deuotione fua in ap. fc. Rd liimitantur: Nam etfi plures alij in Germania inueniantur bri fo. r19 Principes Catholici,vt Moguntinus Cardinalis, T reucren. Brunfuicen. Lotaringus, Luliacen.& alij, tamen Baua. Haidelber rici fanguinis Principesin obedictia fe.ap. nemini cedür. gum. M o. Vtqui antiquitate tituli ducalis reliquos tempore antecenachium dunt(nam plerzq; familiz ad faftigium illud afcenderunt. Landshu - tardius) à quo etiam nunquam exciderunt , breui tempo ti. Amber re exceptoquo comites A ltorfen. di&i Guelphones , per gum. Nofauores Imperatorü, Henrici. 4. Lotharij,& Cunradi in uum fori. trufi fuerunc in Bauariam , ftatim tamen Ottone Vuitel.. Neobur-. fpachio Bauarorum nobiliffimo ( vnde Bauariw duces & cà. Légé Comites Palatini Rheni omnes hodie prognati funt ) à feldiü. Sinitatem reftituto, merinum. terunt, Quod fa- Mosbachi &um eft,vt plures numero fint principes in illa d aum Span- &u(vt dici folet)regétes q in aliis, & multitudine quoque haim. dominiorum , & regionum illuftriores ( Auftriacos fzmper excipio ) ceteris exiftant:nam Danubium ex Bauaria tranfgreífi partem Sueuiz fuam fecerunt , & totum ferme A4 agnum "Ee Nue. - ez a A9 --— y « É t T j * »* 3 I] "m s - " a. " don "od PRAEFATIO AD S. D. N. agrum Noricum vfque ad fauces nemoris Bohemici. Et Palatium Rheni adepti,totum ferme Ottonis nemtts pof federüt cum pluribus oppidis tractu Rheni víque ad Bop pardiam fitis, & Rhenum fupergreffi inferiore m A lfatiam fuam fecerunt.Sebufios, Obrincam vulgo hodie Hundfru " ckumrdicunt,cum aliis dominiis, Quain primis nobiliffimos Baioarie principes, traduxit Bucerus, famá corum profcidit in farragine nugarum fuarum,quod ab orthodoxa fide nollent ad latum vnguem 1ecedere;aut à fed. apoftoli.obedientia difceffioneim accetare:quomodo enim petram rclinquerentequomodo Ec- .' clefiam defercrent catholicam, & Cathedram Petri, proter ventum Aquilonarem,portas inferorum, quas fciunt "Chrifto duce,ecclefiz non praualituras: Nc autem fimpli ces titubarent in fide,fi nemo ex catholicis refpoderet nuis Buceranis: ex zclo fidei & ob honorem fe. ap .ac 1llu- EET. Germaniz principum ei adherentiam,hunc fufcepi laborem , etfi non ignorarem me pellem caninam rodere in Buccto: In quo repulía primo nebula Bucina,li brum à Carfarianis oblatum annoto, vt pius quifque videat principes Catholicos, iufte librum 1ftum repulifle. Secundo diuerfariorum articulos(quod collega mei omiferunt) examinaui à prora & pupi vt euidens fit cuique , cos cum verbis ja&ant. pietatem . R eipfa tamen perfidiam ferere moliuntur. At quia calumniatur B ucerus catholicos Principes. Imo ipfum R cuerendiffimum fe.ap. Legatum:quos à maledicentia Buceri vindico . Quarto autem accufatio. nem quádam mei,beneuolenter,non excutio,fed quafi re. uidéo,Seruiui Chrifto,feruiui fezap. & tibi Pótifex Max, ac Cardinco fenatui,meis Principibus Bauariz,quid dico Bauariz?Imo omnibus nobiliffimis principibus catholicis Vuilhel. ac toti Chriflianitati: Non enim cupio pancratiaftes habe - DuxBaua ri,aut Megarenfi lapide celebrari:fed Dco placuiffe & iprix & Lufiffime veritati fidei. T antum enim dixiífe volui,quantum do. b tu Pontifex in fede Petri cum tuo R eucrendiffimo Cardi nalium orthodoxeo catu probaueris , reliqua expun&turus iuffu tuo D. O.M.fan&itatem tuam,& Cardineá am. plitudinem, tueatur & dirigat, Ingolftadij 1541. in De« cembri.E.S.ac R..Pp. ele SCR1- yum Dur y D cna ; "i $5 Na. SCRIPTVM I. DIVI CAESARLIS, $YVI1YS MEMINIT BYCERVS. T ARRAT DELECTOS ESSE ERY I* . ditos ab vtraque parte, qui deliberent, qua N | ratione articuli diffidentes cócordari poffent : fic tamen vt a&um per collocutoresnulli parti preiudicaret: fed finc frande ad 2 Imper.M aieftat.ac ordines Imperij ms dp Ad hzc fua Maieftas eis librum obtuliffetjin qudhne- e dia continerentur conciliandi articulos : ac aícultagótes ordinaffet: quo omnia quz aliquid momenti haberentg 5, confignarentur. ; 2077N0 T-OYLA BcEL. ; Acileadducor Caf. Maieft, illa fic propofuiffé tat vi- ,' derit Bucerus: cur poftea tam inftanter vrgeat articu- Collogü los quos vocat cóciliatos,ab omnibus catholicis prin- 5. precipibus recipiendos:cü duo tantü fuerint collocutores,nó iudicio pmagni nominis in T heologia:quorum fententie totus or ting, do cpifcoporum ac principum aliorum catholhicorü cede- - re deberet:c Cof. Maieft.cauerit, ne vlli parti colloquiü - praiudicaret,fed pofterius Buceri dolos manifeftabimus. uod Imp. Maicft.libri meminit fibi commendati,ve , reor né fue Maieftati liber ifte plus laudatus fit,quàm par Liber p? erat:quod fi fuos Theologos Hifpanos folü adhibuiffet dads Pos dubümuerTenremiqn s clare nelleximer Te 42 lau- Tes fumus Maleftatr obtrufum, plus difcordie aptü, ^ quam concordia: & qüod boni principes catholici nó poterant bona confcientia huic farragint fubfcribere. -De otdinatis prefidentibus & aufcultatoribus pruden ter & re&e fa&tum. Vtinam equalitas etiam fzruata fuiffet vt tot adhibiti fuiffent, ex animo.catholici, Lr fuerunt diuerfz partis fequaces: Nam. de Res is colloquij ec a&is zgre fuit prouifum : cum nullus fuerit notar-us vel i ena fcriptor iuratus,cut hoc onus effet demandatum: licet nó ' $ coldecffent,qui fe ingererent ad fcribendü:quali prziudicio 9 77- catholica DE attinet in przefentia dicere. At Buce rum appcllo:cft ne alicuius montenti aut minus, Euchari ftiam circumlatam,aut in cibari0 feruatam pro infirmis,à fidelibus adorari:quia vos negatis manere vere facramenum: 3. | | y UC E, EUR EN MPO T KA NEWEST TN CT XM REL XE ? * j * SM. ' * 1 l rs e d y o c d Oyr3ER PROPOSÜUTYSS ^: - & 4. Corin. &. Adiunantesinquit, adhortamur ne in vacnum gratiam dei receperitis, Sicenim gloria Chrifti, & - abundátia ac vis gratiz,,& donum inftitizs quod per eum recipimus, Romanoram 5. commendantur. Etfi interim etiam diligenter incu!candum fit , tantam Adhuc in nobis ad bonum,infirmitatem, & ad malum inclinationc remanere,quz'illam vim fpiritus remoretur , & prauas cupiditates gienat;impellatque ad ca facienda, qua nó volumus 'Gala.5.Quo fit,vt nemo fit in hac vita fine peccato.r. Iohannis.r.Quo magis à Chrifto pendendum eft,& timore, & tremore in hac víta verfandum , atque ftudendum cft, nevnquam defimus gratiz dei, Heb. 12. neue contriftemus fpiritum fan&um , in quo fignati fumus in diem redemptionis, Ephefi.4. T CTIDB C AXIS A oT ROQCQATT. Dri. y Aufain peccati conftat effe malam voluntatem, día- - )boli & hominis, fe à Deo auertenié, qua malitia voluntatis non à deo, fed. ex diabolo & nobis eft.Sicut Chriftus ait. Cà loquitur mendacili,ex propriis loquitur, 1nuidia itaque diaboli mors introiuit in orbé terrarü. H Sap.2.& per inobedientiam vnius hominis peccatores có ftitati funt multi, R om.2. Quod fa&ü eft , cà Adam aftu diaboli circumuentus fidé vid & amorem dei perdidit, & horum loco füi fiduciam & amorenvimbibit. Gene.5. DE ORIGINALI PECCATO. IIIlT. Eccatum itaque originale dicimus effe carentiam feu : - defe&um originalis iuftitiz debitz ineffe. Originalé - vero iuftitiam intelligimus ineffe gratia Dei, & imaginem illam & fimilitudinem dei habere, ad quam códiti ; | ^o qp fumus, & que 1 a fanttum,& ex hoc notitiam Dei & ; amorem comple&itur,cuius defe&us funt;deftitui ais & fpiritu Dei; fcu vt Paulinis verbis vtamur,incredulitas & inobedientia.R om.3.Gal.3.& R oman.5. , Concupifcentiam vero intelligimus effe corruptione, & inordinatam difpofitionem virium humanarum feu vi- 2 Hofam inclinationem in malum ,qua & ob id lex membrorü,lex peccati,& peccatum quoq; appellatur. R.0m.7, Cauendum igitur ne regnet peccatum in mortali corpore veftro.R.om. 6. Ad rationem itaque peccati originalis * : ytru 5—^————— P DD GB GGGBIBNUBEE "HP Eid ieu e MM cu. cosslius. acp MEMEP Ripitpm MEE Qaid a Diui Unagp us o cmt t €———— AD €OMPOSI, RELIGIONIS. $ vtrung; fimul & coniun&im requirimus, vtputá , & defe- &um originalis iuflitiz debitz ineffe,& concupifcentiam feu vitiofum habitum,qui iun&us huic carentize,nó poteft non prodire in omne genus peccati a&ualis,in non renatisiin quibus diaboluscfficaxeft, — phe.2. Diferte autem difcernimus peccatum originale ab a- Guali,fic vt originale dicamus confiftere in vera carétia iuftitiz originalis habente coniun&um vitiofum habitü, - inclinantem ad peccatum. V erüm quicquid eft prater illam carentiam & habitum vitiofum in nobis peccati,quod in adum aliquem erumpit,fiue id fiat cogitatione,fiue locutione, fiue externo opere , fine aus operífre debiti otiffione,a&uale vocamus. , Petcatum ergo originale fecundum fuam propriam ra Uonem acceptii;prout diftinguitur radix à fru&ibus , per Adam in omnem pofteritatem pertranfijt, & in mortem regnauit. R oman.5.Fitá; nobis omnibus nafcentibus fola propagatione proprium, ficut dicit Apoftolus R oman.9. Cum nondum nat fuiffent,aut aliquid mali egiffent , &c. Item R oma.5. R.egnauit mors ab Adam etiam in cos qui non peccauerunt,& tamen verum cft , quod hzc nuda carentia iuftitiz debite habens annexum vitiofum habitum, - res eft feu peccatum dígnum mortc. Quia Deus in homi. hoc peccato oppreffo nó videt imaginem füam, aut fui notitiam,aut amorem.Et proinde nafcimur omnes natura filij ire. Ephe.2.A deo vt ne infantes quidem , qui nec dà renati decedunt,ab hac damnatione,quz in carentia diuinz vifionis & lucis conflituta eft,fint inmunes, T ametfi enim in nobis nafcentibus adhuc vefti gium quoddam imaginis dei reliquum fit , quod lumen natura: appellamus, quo etiam in qualemcunq; Dci cognitionem affurgimus, quía tamen hoc veftigium admodum exile eft ob contaminationis grauitatem , fit vt deus idipfum non agnofcat,quod ad faciendam fpiritualem & veram iuftitiam omnino fit inefficax , etfi ad condemnandos iuftiti Dei non fübie&tos fufficiat. R oman.r, M , Diffoluitur autem hoc originale peccatum per laua- €ru regenerationis.& renouationis in verbo vita: per me- 3 ritum paffionis Chrifti, E phe.s.Nam baptifmo reat" mali B huiug "Oo $5 : OLIBRPRO PROPOSITYS huius per meritum Chrifti diffoluitur,& gratia Dei refti-- -2 Uütur,tum etiam cócupifcentiz vis reprimitur donato fpi. Cc ritu Chriftiqui nouos,& fan&os in homine motus excitat,ficut docet Apoftolus R oman..Sicut per vnius deli- &um propagatum eft malum in omnes homines ad condemnationem,ita & per vnius iuftificationem propagatur donum in omnes homines in iuftificationem vitz.Quemadmodum per inobedientiam vnius,peccatores multi con ftituti famus,fic per vnius obedientiam multi iufti conftituentur. Rurfus Cap. 6. Confepulti fumus ipfi Tes baptifmain mortem, yt quemadmodum Chriftus eft excitatus .à mortuis per gloriam patris, fic & nos in nouitate vita: ambulemus . Proinde etfi poft Baptifmum in renatis remaneat materiale peccati, hoc eft,concupifcentia, grauis certe infirmitas & radix omnis amaritudinis: formale tamen, quod reatus eflaufertur, Nam eo per Baptifmum foluti, Chrifto induti fumus, atque ad imaginem fili] Deifaltem inchoatam reformati, Sicut dixit A poftolus : Qui tradidit femetipfum pro ecclefia, vt eam fan&tificaret, mundatam per lauacrum in verbo. Et: Quicüq; in Chrifto baptizati eftis, Chriftum induiftis. Idcirco Topter meritum paffionis Chrifti,& Chriftum ipfum ha Itantem in fan&is,rcliquum huius mali non imputabitur in peccatum. N eq; eft eccatum quod cos vllo reatu, QUi. propter Chriftum fu- Titus eft, obftringat, donec in aliqu aGum vel cogitationem vel concupifcentiam erumpit, vel in a&us debiti omiffion£. Iuxta illud. Nihil ergo damnationis cft ijs qui funt in Chrifto Iefu,qui non fecundum carnem ambulit. Lex enim fpiritus vitz in Chrifto Lefa liberauit me 4 lege peccati &mortis.Roman.8. ——— Vnde Auguftinus re&e vtitur his loquendi formulis: Beatus ille nafcendo contractus , renaícendo diffoluitur, ibro de fpiritu & litera. Item,contra Iulianü libro fecun. Oo. Lex iftajinquit, peccati, quz in memtzis eft corporis mortis huius, & remiffa eft generatione THEM , & ma- Act in carne mortali remiffa, quia reatus folutus eft facra. nento,quo renafcuntur fideles, Item, omni reatu caret ba ptizatus. R urfus,omni reatu omniü malorü caret baptizatus KP 'COM?OSIL. RELIGIONIS. i5 tus. Preterea ad Bonifacium fcribens, Baptifinajinquit,ómnem dat indulgentiam peccatorü,& aufert crimina non fcopus fcripfit. : á : Itaq; docendi eft cii Auguftino diligenter, legé illam peccati, & relictá in fan&is concupifcentiá,fi ex fe nullum fru&tü malum edit,non effe peccatü,quod adhuc cos reatu aliquo teneat.omnis eni reatus eius p Chriftü füblat? e(t. Catterum eodem Auguttino authore , aznofcendum quoq; & docendü eft,quod A poftolo itti hae vocetur peccatum.Neq; id folum,quia à peccato inue&um fit, fed etiá quia ad peccatum inclinat,& ei ineft inobedientia c6 tra dominatum mentis. Nam idem vir Dei libro.s. cap.3. contra Iulianum fic fcribit. Concupifcentia carnis,aduer fus quam bonis concupifcit fpiritus,& peccatum eft, quia lli ineft inobedientia contra dominátum mentis, & pcena , peccati eft, quia reddita eft meritis inobedientis , & caufa peccati eft defe&ione cófennictis,vel cótagione nafcétis. Et aduerfus eundem Iulianü lito inaciutpts faouin iam non eodé modo appelletur peccaturmi,quod facit reü, fed quod fit reatu primi hominis fa&um,& quod rebellàdo nos trahere nititur ad rcatü,nifi adiuuet nos gratia dei per Icfüm Chriftum dominum noftrum ,n€ fic etiá mortuum peccatum rebellet,vt vincendo reuiuifcat & regnet. dnd radit. Et ín hàc fententiam alia plurima (an&usille E p-c $8, 2 LI Statim vero vbi in aliquem vitiofüm a&ü, quales fnb Y contemnere feu odiffe iudicium dei,& cius promiffis diffi dere, fremere aduerfus deum,& fimiles etiam longe mino res motus, quibus qualifcunq; accedit aut dele&atio ,aut -affenfus,aut tolerantia,erüpit feu ebullit fit in nobis actua le peccatum,quod indiget noua remiffione feu non impu tatione. Et quia tanta eft noftra infirmitas, & tam feecun. dailla radix amaritudinis , quz in nobis füpereft , vt nog fuccumbamus fubinde concupifcentiz, quin radix illa amaritudinis amaros fru&us, hoc eft, negle&um dei & peruerfas appetitiones, proferat. . Idco neceffe eft,vt omne: fan&i quamdiu funt in hae vita,dicere opus habeant, dimitte nobis debita noftra &c. Item:fi dixerimus quia peccatum non habemus &c, Differt itaq; concupifcentia, quae eft in nó renatis ,àconcu- B2 pifcentía c SORIBPSEO OPROPOSITYS — 'ifcentia,qua eft adhuc in renatis , quod illa coniun&um D cat reatum mortis zternz,ab hac autem renatorum có V. cupifcentia hic reatus per Chriftum füblatus fit ; ficut illa poft fe violenter corripit impium. Contra hanc dimicant fideles,camq; mortificant. 1lla-autem reprobis illis fic eft materia ruinz , ficut hacc efft nobis exercitium humilitatis: & deb ionem igitur reatus ablatus eft,& concupifcen tia fupereft , qug contra fpiritum perpetuo exurgit : ideo in concionibus ad populum,vtrunque hoc populo diligéter exponendum eft. Primum, vt bencficium gratiz Chri ft recognofcent, ac predicent in €o,quod hoc mali Deus non imputat. Deinde,vt agnita probeé; confiderata tanta infirmitate,qua fupereft, fe totos fanandos Chrifto medico indies plenius permittant & offerant. Cumà; ne illicita defideria in fe exift it velle quidem debeant(etfi dum funt in corpore mortis huius non obtineant)in iugi paenitentia & precatione veniz perfcuerát. Poflremo,vt cogitent,cum quanto & quali hofte domefti co fibi fit prgnandum, vt ftudiofius opem fpiritus domini femper implorent,& vigilandum inftandum6; fibi fciant, yt carnem fuam, cum vicijs & concupifcentis fuis cruci. figant & mortificerit. , .. Contra veró nó minore ftudio vis gratiz in baptifmo acceptz magnifice celebranda.atque adeo docendum eft, X cam effe maiorem,modo fide exerceatur,quàm efl refidua bxc noftra infirmitasquod ca infirmitas & viciofitas crucifigi & mortificari potfit va; ad plenam vi&oriam in futuro feculo, iuxta illud, Deus mif filium fuumin fimilis tudinem cartis peccati , & de peccato condemnauit peccatum in carne, vt iuftitia legis adimpleretur, Item : Fratres,nó/fumus debitores carnis,vt fccundü carné viuamus. lté:; Quicügq; fpiritu Dei agütur,ij funt £li) Dei.R om.8. , DE IVSTIFICATIONE NOMINIS. Y. Vli Chriftiano dubitandum eft; poft lapfum primi parentis,omnes homines,vt inquit Apoftolus, nafci llios iras,& inimicos dci,coá; in mortem & fcruitutcm peccati, Item nulli Chriftiano ambi gendum eft, nullum homi F ^ ^D €0MPOSI.RELIGÍIONIS. m nem poffe deo reconciliarijitemá; liberari à feruitute pec num mediatorem Dei & hominü, cati,fed etiá efficimur confortes diuine nature, & &lij dei. Item perfpicuum eft , quod'adulti non confequuntur hac beneficia Chriftijnifi preueniente mota fpiritusfin- &ijquo corum mens & voluntas mouetur ad deteftatio« nem peccati.nam impoffibile eft , vt inquir Auguftinus, nouam vitá inchoare nifi prioris nos poenitéat.Itém Lu. cz vltimo, Chriftus iubet predicari in nomine fuo peenitentiam & remiffionem peccatorüm. ^ Iohannesetiam: Baptifta miffus ad parandas vias domini przdicauit poenitentiam, inquiens, peenitentiam agite,appropiftiquat e- 1m regnum ccelorum , Deinde à fpirita fan&o mouetur ominis mens in Deum per Chriftum , & hic motuseft per fidem , per quam hominis mens certo credens omniüs,quz tradita funt à deo,etiam certiffime & fine dubio affentitur promiffionibus nobis exhibitis à dco,qui, vt di citurin Pfalmo.Fidelis eft in omnibus verbis fui s,& ex co fiduciam capit propter promiffionem Dei, qua pollicitus cit fe remit credentes in Chriftum,eos,;inquam,quos prioris vitz po nituerit, & hac fide eripitur in Deum à fpiritu fan&o. Ideoá; accipit fpiritum fan&um, remiffionem peccatori, imputationem iuftiize,& innumerabilia bona. Firma ítaq; eft & fana do&rina,per fidem viuam & c£ ficacem iuftiücari peccatorem . Nam per illam deo grati & accepti fumus propter Chriftum, V ocamus autám fidé viuam,motum fpiritus fan&i quo vere poenitentes veteris vitz,eriguntur ad deum, & vere apprehendunt mifericor diam in Chrifto promiffam,vt iam vere fentiant,quod re. miffionem peccatorü, & reconciliationem propter meriti Chrifti gratuita dei bonitate acceperunt : & clamant ad «deum, Abba pater. Id quod tamen nulli obtingit, nifi eri fimul infundatur charitas f(anans Yoluntatem,yt valdatas fanata,quemad modum diuus Auguftinus ait,incipiat tm - plerelegem. Fides ergo viua eft,qua- 8 apprehendit mife ríicordià in Chrifto,ac credit iuftitiá qua eft in Chrifto, B i; fibi & liberamur à feruitute pec-c urum peccata gratis , & adoptatürum in filios" 4. LIBER PROPOSITVS PPUIH imputari:& quae fimul pollicitationem fpiritus fanct1,& charitatem accipit. 1ta quod fides quidem iuftifi cans-eftjilla fidesque eftefficax per charitatem fed interim hoc verü eft,quod hac fide eatenus iuftificamur,id eít acceptamur & reconciliamur deo , quatenus apprehendit. mifericordii & iuftitiá qua nobis imputatur jppter Chriftum & cius meritum , non propter dignitatem feu perfe-' &ionem iuftitiz nobis in Chrifto communicata. Etfi aüt is qui iuftificatur, iuftitiá accipit, & habet per Chriftum etiam inherétem, ficut dicit A poftolus. Abluti : eftis,(an&tificati eftis,iuftificati eftis,&c.(quare fan&i pa-. tres iu(tificari etiam pro eo quod efl inharétem iufliciam accipere,v(urparunt)tamen anima fidelis huic non inniti tur;fed foli iuftitie Chriftinobis donate,(ine quo omnino nulla effe neceffe poteft iuftitia . Et fic fide in Chrifti iuftificamur feu reputamur iufii, i, accepti per ipfius merita,non propter noftram dignitatc, autopera,& propter inherété iuftitii,eo iufti dicimur, quia que iufta fant operamurjiuxta illud Iohannis.Qui facit iuftitiam,iuftus eft. Etquanquamiin renatis femper crefcere debent timor dei, patientia & humilitas,& alia virtutes,cum renouatio fit imperfe&a,& hzreat in eis ingens infirmitas,tamen do cendum eft,vt qui vere poenitét,femper fide certiffima fta tuant,fe propter mediatoré Chriftü Deo placere ga Chri itus eft propitiator , pontifex & Teich pro nobis, quem pater donauit nobis & omnia bona cum illo. , Quoniam autem perfeGa certitudo in hac imbecillita te non. eft,funtá; muitz infiraze & pauidz confcientiz,d cum graui fepe. dubitatione la&antur ,nemo eft à gratia Chriiti propter eiufmodi infirmitaté excludédus:fed cóuenit Mis in erum adhortari vt ijs dubitationibus pro^ miffiones Chrifti fortiter opponant,& augeri fibi idc fedulis precibus orent iuxta i lud: A dauge nobis domine & dem , Chriftiano cuiq; debet effe compertum,non in hoc datam effe nobis hanc gratiam, & hanc generationem, vt in co gradu innouationis noftrz, quem primum na&i (umus,ociofi cófiftamus,fed crefcamus in ipfum per omnia, qui eft caput. Idcoq; docendus eft populus vt det augmen to huíc operam, quod quidem fit per opera bona,& inter. ; - na - UAE cs cre A v clin treni ap e a e Mm QU QNEM iar AD COMTPOSIRELIGIÓNIS. I2 na & externa,4Dco mandata, & commendata,quibus De us promifit propter Chriftum in pluribus Euangelij locis clare & manifefte mercedem:bona tam corporis,quà fpiri tus in hac vita,prout diuina prouidentia vifum füerit, & poft hanc vità in ccelis, Ideoà; quis hzreditas vite eterne gppter promiffionem debeatur renatis,etiam cum primum in Chrifto renati funt nihilominus reddit. Deus ctiam bo nisoperibus mercedem non fecundum fubftantiam ope. rum, neq; fecundum quod fünt à nobis:fed quatenus in & dc fiunt, & funt à fpiritu fan&to;qui habitat in nobis,concurrente libero arbitrio,tanquam partiali agente. Etamplior & maior ericdeliaitis eorum,qui maiora & plura opera fecerunt, pro pter augmentum fidei & charita tis,in qua creuerunt huiufmodi exercitijs . Qui autem dicunt,fola fide iuftificamur, fimul tradere debent do&trinà de poenitétía,de timore Dei, de iudicio Dei,de bonis ope ribus,vt tota füimma predicationis conftet,ficut Chriftus Inquit. Przedicantes paenitentiam & remiffionem peccato rum in niomine meo. dá; ne hac loquendi formula aliter quàm przdi&um ef intelligatur. DE ECCLESIA ET ILLIYS SIGNIS ac authoritate. Y 1. & qr Cclefía eft coetus , feu congregatio hominum.omnia locorum & temporum qui vocati funt in communio. "7" nem profeffionis, vnius eiufdemq; fidei, do&tina, ac facramentorum, fecundum Catholicam, orthodoxam, & Apoftolicam do&rinam. - In hoccoetu quicunque in. vnitate verz ac viua fidei per charitatem eflicacis fub vno capite Chrifto, & füb mi. niftratione fpiritus fan&i cohzrent, & eifdem facramen. tis fpiritualiter communicant,hi foli eam ecclefiam confti tuunt,quz à Paulo templum fan&um,& domus D. Le. "pus Chrifti.t. Corint. 6. Ephefi.z.& 4 5. Timot,; a ilo hanne ciuitatis fan&a Ierufalem defcendens Ccslls con. ftru&a viuis ex lapidibus Apocal.24 dicitur, Hic eft populus Dei fan&us emüdatus ab omni iniquitate , & acceptabilis Deo,fe&ator bonorü operü.ad T itü.z. Qai alle - gorice hortus conclufus,fons fignatus puteus aqui viuz, B 4 paradifus g. g. LIBER PROPOSITYS paradifus cum fru&u pomorum in fcripturis praefignatus eft. Haceft illa ecclefia ele&orum Dei, occulta nobis, cognita vero Deo;ficut fcriptum eft. Cognouit Deus qui funt eius. 2. Timoht. 7. In qua pra'fcientia funt quicunque fidei, & charitatis fpiritum non amittunt. Heb.5. Etfi non pariter omnes candem fpiritus perfe&tionem participent. Roma. 12. 14.& 15. Ephefi. 4. In qua etià iJ cenfentur,etfi non in przfentia,przdeftinatione tamen Dei, quos ille conuertendos nouit, etfi nobisforis effe videantur. Quemadmodum Diuus Auguftinus de baptifmo con tra Donatiftas libro 5. capite 27. docet. - Deinde funt in hoc coetu , quod ad externam focietatem attinet,etiam mali eterno fupplicio deftinati, quamdiu viuis membris, etfi non fpiritualiter, corporaliter tamen,hoc eft, externis fidei fignaculis,& vibilibus pietatis facramentis,veluti palea frumento cóiun&i (unt. Mart. 3.&13,formam quidem pietatis habétes,fed virtutem eius abnegantes.r. T imot.3. Qui ab A poftolo, donec feparentur feu abícindantur à corpore,intus effe dicuntur.1. Cor. $. Tollite malum à vobis &c. Hic ergo catus vnits profeffionis & fignorum habés dum hic viuitur multos malos & hypochritas admixtos, eft ceu magna domus,in qua non folum funt vafa aurea & argentea, fed & lignea & fictilia, & quaedam in honorem quidem,quadam in cótumeliam.2. T 1m.2. Inuifibilis fecundum eam partem, qua fpiritu Dei Vegetata in vitam zxternam przdeftinata cft. V iübilis autem fecundum externam profeffionem, & communionem, per totum terrarum orbem diffufa incipiens ab H ierufalem & inde per Apoftolos propagata in omnes gentes.Luc, 2.4. & Ao r.R oma.10. Et vr mali peccatores non fint viua membra Ecclefie, nec de Ecclefia ele&orum Dej,quz fan&a eft communio fan&orum vocatur , nihilominus tamen: Chriftus docuit nos non alibi hanc ecclefiam fan&orum quaerere, in illa congregatione magna , in qua eft hacc vera: fidei, relhigionis,& facramentorum profeffio , & adminiftratio, in qua quifquis permanferit communione omnium bonorum quorumcunque piorum , qui ab initio mundi fuerunt, fruitur E] eU MK ÉRERPHWU——————-———-—-———————————UUOOCOYKÜX————"— — —— — AD QOMPOSI. RELIGIONIS. 1j fruitur,non prz iudicantibus peccatis alienisquod communio facramentorum cum malis non maculet aliqucm fed confeníus fa&orum. Qujíquis vero fe ab hac ecclefia feparauerit , hoc folo fcelere,quod à chrifti vnitate feiun&us cft;non habebit vi tam zternam,fed ira Dei manet fuper eum. Et nc quis vacillaret,addidit Chrift? certiffima figna, quibus hacc magna domus,quz eft ecclefia Dei nobis cognofcibilis fit,qua funt fana do&rina, re&tus facramentorum víus,&vinculàü charitatis & pacis. Ephefi. 4. Roman. 12. Due priores no tz feparant 3i ecclefia ethnicos feu pa ganos,tum hareticos.primz Corinth.quinto.1. Lohan.fe cundo.1. T imothe.1.2.& 5. Tertia nota feparat fchifmaticos,& rite excommunicatos.primz Corinthiorü r. s. & 11, Ad hec quarta Ecclefig nota cft,quod Catholica fit & vniuerfalis , hoc eft , per omnia loca & tempora diffufa,& propagata víque in fines terrae. DE NOTA YZERBI. YII. As notas dum in hac magna domo füpereffe videmus,non moratur quod multi interim in ea fint maliaatque etiam dice ac dominentur,quo minus credamus,non alibi vfquam;quàm hic, vbi fcilicet viget fa na do&rina,verus vfus facramentorum,& vinculum chari tatis,veram ecclefiam piorum effe inquizendam. Hzc eni magna domus promiffionem habet infallibilis prafentiz dei & fpiritus fancti, que ob permixtos malosab ea non aufertur, ficut fcriptü eft, Et ecce egovobifcum fum vfque ad confummationé fzculi, Matth.2$ .It£ non relinquam vos orphanos .Iohan. 14.Quid enim fi exciderunt à fide quidam illorum,nunquid incredulitas illorum fidem dei euacuabitiab(it,eft enim deus verax , omnis autem homo mendax.R omanorum 3. Ly Nouit enim Deus hanc magná domum mirabili co. filio conferuare,non in quibuflibet fed in i vera: pictatis cultores ecclefiz vnitatem ob permixtà malorum multitudinem non deferunt,qui & a Vierge AVR X pud Efaiam re xd dicuntur,in quibus promiffiones conferuantar ,& adimplétur,ni fi inquit,domipus rehquiffet nobis femen, ficut Sodoma fa&i effemus & ficut Gomortrha fimiles effe mus, j: tantum, qui Proteftàtes mallét omittiver bum ma. gna domus, * LIBER PROPOSITYS per fpiritum in cordibus fuis falutem. Huius auté authoritatis,quam ecclefía circa fcripture interpretationem obtinet;in communi illo & vniue rfali perpetuo confenfa fitam in primis fydonos,deinde Eccle fiafticos fcriptores omnium temporum,qui tamen fuüfpe- &c fidei non fünt,idoncos teftes cffe conftat,cum vnanimiter tradunt ac docent do&rinam aliquam ab apoftolis in nos víque profe&am,effe in ecclefia femper receptam fuiffe,qua & fcripturis confentanca fit. Porro huic vero & perpetuo confenfui , cui fynodi & patres concors teftimonium ferunt,obtemperare debem? Sed ita,vt ecclefia illi obtemperandum effe. ceníüit. Differunt enim qui communi confenfu tradita funt. Quzdá enim eorum dogmata funt plane neceffaria quzdam non item , quz fcilicet pro ratione temporis inflituta mutari poffunt. Quamobrem confeníum iftum communem feci dum rationém qua loquitur DObis , & in illum finem in quem refpicit , accipere debemus,ne in fcriptura impingamus, néve dogmata , quz Bafilius libro de fpiritu fan Go à»rxóx Yocat cii neceffarijs dogmatibus de fide con. fundamus,N eq; eni par debuit haberi ratio prohibiti e(*; 1 & fuffocati fanguinis atque interdi&z fornicationis,tam etfi illud eadem authoritate qua iftud, decretum,& multo tempore in ecclefia córnuni omnium confenfu, rio atque adeo fynodorum Canonibus firmatum fit, A d tem pus enim neceffarium hoc iudicatum eft, Quamobrem fi ne religionis praeiudicio obfoleuit.fed illud perpetuü eft, quod douita ess expreffum fit,neque fornicarios, neque adulteros regnum Dei poffeffuros, AGo.15. 1. Cor. 6. Caterum vbi fcriptores,variant liberum habet le&or auditórveiudicium quid approbet vel improbet, ita tamé ne quis temere fibi confidat,fed in rebus dubiis doceri ma gis cupiat quàm docere:& vbi neceffaium videbitur iudicium dé ambiguis Ecclefia deferat iuxta illud Apoftoli. Cateri diiudicent.r. Cor.14.nà & fpiritus per Ecclefiam probandi & dijudicandi.nec ftatim. ingulis permittendü fcripturasin quibus funt multa difficilia intellectu, p fuo ingenio interprerari.2. Petri vltimo.E ft autem vniuerfalis ecclefia perpetuus confenfus & orthodoxorum eÁ ralium I Qe —. pn —m—n AD COHMPOSTI, RELIGIONIS. 17 ralium conciliorum,quibus Bridem omnes Ecclefiz affen fum przbent,ac authoritas, à particularium Ecclefiarum & fynodorum authoritate diferte difcernenda. Hoc enim vniuerfalis ille confenfus,ac admirabilis in vnam eandéq; do&rinam , confpiratio proprium habet vt eius interpretationi ftanda fit,quod notis infallibilib*nitatur qnc funt promiffiones diuinz de fpiritu veritatis Ecclefiz inquam defutura doétrinze concordià,& cum fcripturis cofenfió. Ur vtraq; fignum funt fpiritus , qui vnitatis dicitur non diílenfionis,vt omnis vere interpretationis,ac falutaris or nationis di&ator & author eft. Hzc confenfio Ecclefiarum eft etiam piorum fan&imonia, miraculis & fanguine martyrum comprobata. ' Ceterum Ecclefie particulares authoritatem quidé ha. bent fcripturas conferendi; fcrutandi atq; etià interpretá di.Iohan.s.AQ.17.fic tamen, ne pugnet cum perpetuo il lo cófenfu,atq; dum variant fententie, particulares Ecclelx minores ad maiores & plures,plures deniq; vbi neceffum erit,ad vniuerfalem ecclefiam referant,quod fieri de- €t per coetus , qui in fynodis conuenient » quarum aliz funt Epifcopales,alia: prouinciales, aliz nationales , alize vniuerfales. EAE Atque ha&enus de nota verbi di&um fit. DE SACRAMENTIS. yx, Ecundum fignum quo Ecclefia di gnofcitur,facramz. ta fant, & illorum La vfus, conf'at enim facra Ee menta duabus potiffimü de caufis diuina authoritate inflituta effe,vna vt effent fignacula & velut teffere quedá liuius magna congregationis quz eft Ecclega, Nz vt Au guftinus, inquit, 1n nullum nomen aut verum aue. fli, coagulari homines poffunt, nifi aliquo fignaculorum , ve] facramentorum vifibilium confortio col igantur.Quam., obrem dominus I efus Chriftus leni iugo fno , & leui far. cina: nos fübdens,facramentic numero pauciffimis obfera uatione facillimis,fignificatione preftantiffimis focieta. tem noui populi colligauit. A Itera vt fa IR : : ert & effica. : figna Pide & gratiz Dei *T2a n05,& proinde E na,vt tantum fienent | gna, gnent, fed vt fan&tificenr , € nos de accepta gratia certos efficiant, vta; in nobis fi & ad dem excitent,. be LIBER PROPOSITYS & ad mutuá dile&ioné,fan&os & Chriftianos mores, pro uocent,& inhortentur. R.c&e ergo defcribitur, facramentü effe fignü vifibile inuifibilis gratie Dei. Eft enim tale fignü,quod in fenfum externum incurrens,admonet & erudit nos,vt quod foris in fpecie vifibilis geri cernimus, intus per virtutem. effici credamus, Cóftat vero facramentum daobus, elemento fenfibili, vti fignaret verbo , quod dam accedit ad elemeutum , fit facramentum. DE SACRAMENTO ORDINIS. XI. "Am quia Deus minifterio verbi Euangelium fuum , & per Euangelium certitudinem falutis in omnes gentes "propagare voluit , ordiné inftituit,primü ne (i quilibet . hoc munus prater omnem dele&um vfarparet , do&rina fieret incerta, & tanquam paruuli flu&uantes, circumferremur omni verbo do&rinz in nequitia hominum,per aflutiam ad circumuentionem erroris. Ephe.4. Deinde vt certi effemus minifterium verbi & facramé torum non effe metiendum ex perfonis miniftrantiá , fed ex authoritate diuina . Chriftus enim à miniftris hancin fc trahisfert, dicens, ficut me mifit pater & ego mitto vos. q vos audit, me audit, q vos fpernit,me fpernit, Deniq; vt Íciremus non effe priuato iudicio abrogandá authoritaté | miniftris ob malam tantum vitam , quamdiu do&rinam Chrifti & f(acramenta vitz adminiítrant,& ab eccle fiis to | lerantur:fed legitimze ordinatíoni,quamlibet eam mali ad : tempus occupent , fuam authoritatem non effe datrahen- | dam. ficut fcriptum eft,füper cathedram Moyfi , federunt fcribe, & pharifci:quecunque dixerint vobis facite. Hanc ordinationis vim,atque adeo ordinem , effe a. cramentum in ecclefia diuinitus inftitutü ignorantes Do natiftz,fcedilfime lapfi (unt , quos beatus Auguftinus validiffime reuincit,ac confutat. Verbum huius facraméti eft, quo nos Chriftus de au« thoritate miniftrorum,& efficacia minifterij certos facit, ficut inquit, mifit me pater & ego mitto vos. Accipite fpi ritum fan&ü,quorü remiferitis, &c. Item, Euntes in mun dum vniuerfüm przdicate Euangelium omni creaturz. Item, rf — ———————ÉHá" ^D -COMPOSI. RELIGIONIS. 18 . ftem, Euntes docete omnes gentes,baptizantes eas. Elementum veró huius facramenti fecundum generàg lem cius rationem,eft impofitio manuum Epifcopalium, qua fignificatur,ele&os confirmari in opus minifterij , & accipere poteftatem predicandi verbi ; confecrandi Euchariftiam,adminiftrandi facramenta ; ordinandi omnia in ecclefia,ad zdificationem: & coercendi rebelles ac cri minofos. Vis autem huius facramenti comple&itur poteftatem ordinis & iurifdi&ionis.Poteftas or inis, minifteriü verbi,adminiftrationem facramentorum , & ecclefiarum ordinationem ac zdificationem. Iurifdi&io veró poteftaté excómunicandi,& refipifcentes abfoluendi continet. Suntautem in ecclefia alij maiores,alij minores ordinesqui funt presbyterorum, diaconorum, fübdiaconorü, acoluthorum,le&orum,exorciftarum,& oftiariorü, quo - rum omnium legitimus vfus, & adminíftratio , ad veteris ecclefia regulam & morem reftitui petuntur. Ceterum inter Sacramenta , quz in ecclefia publico minifterio exhibentur , & quibus gratia fidelibus diuino munere confertur , hoc diferentís habendum eft , quod quadam auguftiora & magis principalia funt , veluti Batifmus,ordo, Euchariftia,& abfolutio, fine quibus Eccle ia non confiftit. Quzdam vero in hoc data & inflituta funt,vt fint quidem facra fymbola in fubleuationé & mediciná humanz infirmitatis,at non neceffaria vt illa prio ra,quáquam valde vtilia & falubriaymodo tameri Tcligiofe & pie adminiftrentur & accipiantur. DE SACRAMENTO BA- primi. xi1:1. Aptifmi Sacramentum mandatum Domini, & diui. Hh B: promiffionem habet,quz his verbis continetur: Euntes docete omnes gentes baptizantes eas in nomine patris,& filij,& fpiritus fan&i. Matt. 8.Et,qui cre ues & baptizatus fuerit faluus erit. M ar. T1 H " Elementum veró eius fecundum ceneral], n, E YE rationem eft aqua iuxta illud Chrift NER baptifmi Ii fucritex aqua & fpiritufan&o, n5 ers: ls Lenatas pirituiando, nó poteft Introireíregnü Ci Det L2 LIBER PROPOSITVS Dei.Iohá.3.Eft enim Baptifmus lauacrum aquz in verbo vitz, Ephe.5.quo non carnis fordes abijciuntur , fed quo fit, vt bona confcientia bene refpondeat apud deü per refürre&tionem Icfu Chrifti, qui eft in dextera Dei deglutiens mortem,vt vitz eternz hzredes efficiamur.1.Pet.5. Vis ergo Baptifmi in his,qui rite & non fi&e accedüt, eft diuina virtute ab omni peccato mundari,& per fpiritü regenerationis ex filio irz effici filium Dei. T it.3.cómori & cófepeliri Chrifto, & refurgere cum Chrifto in vitz nouitate , vt confepulti cum illo , & paticipes fa&i mortis cius,participes quo ; refurre&ionis eius fimus ,nouam vitam non noftra;fed diuina virture,qua ille excitatus eft, nobis per fpiritum communicata , in nobis inchoantes, R. oman.6. Confert veró baptifmusiuftificationem , & de ea nos plane certos facit vt Paulus Galat.5.teftatur . ETE ipquit,in Chrifto baptizati eftis, Chriftum induiftis, Hzc baptifini vis rememoranda & exercenda eft tota vita,vt homo Chriftianus mortali huic moriatur víui , vt abrenuncians mundo & diabolo , feipfum abneget , vt in deo refpiret,& nouam vitam meditetur,donec hoc mortaleinduat immortalitatem, & caro per infirmitatem fepul ta refürgat in gloria.1.Corin.15. R efürre&ionis enim ne dum fpiritualis,fed & carnis,quz futura eft baptifmus pignus eft & imago. Quemadmodum Ambrofius in cap. €. ad Romanos docet. . Docendum etiam eft,ecclefiam mandatum ab A pofto lis accepiffe baptizandi paruulos , effe; non folum adul- . tis fed etiam paruulis baptifmi gratiam neceffariam ad (alutem,quod & in illis genuinz fordes peccati fintjquz per aquam & fpiritum aboleri debent , LAE illud Eüangeli. Nifi quis renatus &c. Ad quos etiam promiffionem Euan gelij pertinere conftat , quam impoffibile eft pertinere ad €os,qui non funt Ecclefiz inferti per baptifmum, & damnandi funt fanatici A nabaptiftz, qui paruulorum baptifmum non recipiunt, & paruulos fine baptifmo faluos fieri affirmant. . . DE AD COMPOSrI. RELIGIONTISf. I9 DE SACRAMENTO CONFIR- mationis. "IIT. Oft baptifma fuccedit facramentum confirmationis, Kk E uod etfi nen fit neceffitatis ad falutem, verbo Chri- , fi tamen innititur,quo promifit patrem rogantibus fe daturum fpiritum fan&um.E lementu vero eft,manuum impofitio,ad quam etiam apoftolorum tépore fpiritus fan &us fenfibiliter defcendit in ideles.Poftea cum , amplifi . cata Ecclefia, donum illud diuerfitatis linguarum non cffet amplius ad aftruendam fidem necéffarium,remanfit tamen manuum impofitio:& authoritate quoq; ecclefiaftica furrogatum eft fymbolum Chrifmatis ,quo inuifibilis a interior vn&io fpiritus fan&i ; fidem Chrifti poft Baptitma profeffis denotaretur;vt teftantur patres, Vis ergo facramenti e(t vt qui eo fymbolo cum fiducia verbi & gratiz Chrifti quemadmodum in alijs facra- ' mentis, SP vp, intelligant ac credant fe accipere fpiritum fan&um,quo folo in via falutis progtedi,perfeue rare,& tentationibus & infidiJs carnis,mun 1,diaboli, fc. liciter refiftere poffinr. : ; Et quia nunc infantes omnes baptizátur, & ad Baptif L1 ma fidei profeffionem perfe non cdunt,conueniet vt pue ripoftquam catechizati, & de religione Chrifti inftituti, ad confirmationis facramentum percipiendum adducantur,fidem Chrifti & obedientiam Ecclefiae fuo etiam ore profiteantur,quemadmodum in cócilio Aurelianenfi Ca. none tertio(qui habetur de confecratione Diftin.s. capi ' te vt ieiuni)conftitutum eft,vr tamen hinc aliarum. Eccle fiarum mos ha&enus obferuatus non damnetur,donec c cilio generali fuper eo ftatuctur. DE $ACRAMENTO EvcuHa. ritis. xi1irr. V chariftize facramentum verbum habet,qui eft omni potens Chrifti fermo,cuius virtute hoc facramentum conficitur,& quo fit Yt poft confecrationé verum cor pus & verus Y de Domini vere & fübftatial; & fidelibus fub i LIBER PROPOSITVYS dum . Accipite & manducate ex hoc omnes,hoc cft corpus meum,quod pro vobis tradetur.Et ad calicem. Bibite ex hoc omnes,hic eft fanguis meus noui teftamenti , qui pro multis effunditur in remiffionem peccatorum. E lementum vero eft panis & vinum, ad quz cum acce dit verbum,fit facramentum. Duobus enim hoc facramen tum conficitur: Vifibili Elementorum fpecie, & inuifibili Domini noftri Iefu Chrifti carne & fanguine,que hoc facramento verc & realiter participamus. | J. Vis huius facramenti eft,vt per viuificatricem carnem faluatoris noftri Lefu Chrifti ei nedum fpiritualiter,fed & corporaliter iungamur, & efficiamur os de offibus cius,& caro de carne eius certificati quod in ipfo Chrifto Iefu ac ceperimus remiffionem peccatorum,& in facramento virtutem reftinguendi concupifcentiam in membris noftris harentem.Dulciffimum certe pignus remiffionis peccato rum, vitz zeternz , & focietatis cum deo nobis in Chrifto promiffz & exhibita. . DE SACRAMENTO POENI- | tentizfeu abfolutionis. — x v. Vius facramenti verbum Mat.18.quz ligaueritis fuper terram, erunt ligata in caelis, & quz folueritis,e- . " runt foluta in ccelis &c. Et Iohan.20.legimus. Hacc inquit Euang.cum dixiffet Iefusinfufflauit in A poftolos & dixit eis: Accipite fpiritum fan&um quorü remiferitis peccata remittentur eis , & quorü retinueritis retéta erüt. Verbum fane omni fuauitate plenum & redundans , quo mirifice eriguntur confcientiz lapforum poft baptifmü, quibus impij Nouatiani poenitentiam in Ecclefia danda effe,blafphema 1n Dei mifericordiam voce negauerunt. Elementum veró eft ritus ille exterior, quo impartitur & accipitur abfolutio ín verbo Chrifti. Et quoniam facer dotes in hoc facraméto medicos agunt fpirituales,qui con fcientias & peccatorum & vitiorum laqueis implicitas expedire,& | mole ira: dei preffas confolari & erigere debét idcirco peccata faltem latalia,quorum quis fibi confcius eft,& quz conícientiam perplexam tenent & angunt,có- Hic profitenda funt. Iuftum duque & fan&um cft , vt ad miniteftantes. mum quotannis femel quilibet fe curationi paftoris fübii ciat. 6. AD COMPOSI, RELIGIONIS. 20 ciat,quo paftor fidem & conuerfionem confitentis explo-. exhibueret:& pro fua fpirituali prudentia, & prudentia arbitrio, runt fuü ex verbo Dei informando, morbis confitentis falutarem fcriptum medicinam adhibeat. Huc enim refpicit parabola de Safignatum ' maritano Lu.ro. C Visautem huius facramenti eft,vt intelligant , ne dubitent,qui eo figno à peccatis,qua iam legitime confeffi funt , abfoluuntur & ecclefie reconciliantur,fe peccatorum vinculis liberari,& Chriftum in coelis ratum habere, quod minifter eius nomine gerit in terris. Et quoniam po teftas clauium fe latius quàm ad remiffionem peccatorum porrigit, de ijs poftea fufius dicemus. : Dc fatisfa&ione quoque docendum eft,fatisfa&dio- Nn. —— nem propitiatorià culpe, & abolitoriam zternz paene fo- De fatifli Chrifto tribuendam effe , Satisfa&ionem veró Canofa&ionc nicá que & caftigatoria dici poteft, à ADD. & pra poproteftà- fitis facramentorum acceptam , & ex fide pera&am , prztes exhiteritorum peccatorum caufas excindere , & peccati relibuerunt quiis mederi,temporariam quoque poenam fcu tollere feu fcriptum mitigare. 1n exemplum denique ad iberi .Caterum poe fuum finàrum referuationé neminem ad integrü noffe nifi Chrignatu. D . ftum Lefum, cui pater omne iudicium dedit , & cria i poenarum difcuffionem,& exa&um iudicium, fo linquendum effe. DE SACRAMENTO M A- trimonij. x v r. Atrimonij facramentum folisChriftianis perculía. re eft,qui (ciunt matrimoniü, quod in Dei & Chri ' fiinomineiungitur,& contrahitur,vnius viri & fae minz vniusfan&am & re&am effe coniun&ionem,bene di&ione & confecratione Chrifti firmatam,quód non ita in infidelium matrimonio obtinet, Chriftus enim fublato Iudaico diuortio,quod genti illi Moyfes ob duritiam cor dis permifit,matrimonium in primaeuam vindicauit puritatem. Matth.19. Id quod etiam intimz illius füi& eccle. fix coniun&ionis facrum fymbolum eff voluit Ephe.;. . Verbum huius facramenti fitum eft in fermone Chri- PUE inquit:Qui fecit hominem ab initio,mafculum,& aeminam fecit 05,& dixit : propter hoc dimittet home C 4 patrem De Of. Oo YIBER PROPOSITVS. patrem & matrem,& adhzrebit vxori fuz, & erunt duoia carne vna.Itaq; iam non funt duo,fed vna caro. Quod er . go deus coiunxit,homo non feparet. Et paulo poft,Moy fes ob duritiam cordis veftri permifit vobis dimittere vxo 16s veftras, ab initio aüt non fuit fic. Quamobré quicung; dimiferit vxorem fuá,nifi ob fornicatiónc,& aliam duxcrit,mochatur. Quod A poftolus 2. Cor. 7. interpretatur, cü ait: His qui in matrimonio iun&i funt,precipio.non e- o,fed dominus,vxorem à viro non difcedere,quod fi dicefferit, manere innuptam.aut viro fuo reconciliari, Elementi huius facramenti,eft exterior illa viri & mu lieris coiun&tio, qua in Dei nomine & C hrift1 in ecclefia . copulátur. Quod Paul? vocat nubere in domino.:i.Cor. 7 . Visergo facramenti efl, vt intelligant coniuges fe nó humana,fed diuina authoritate contun&tos, gratiam acce piffe,qua ipfis legitimus coniugalis congreffus no 1mpute tur ad culpam,qua & Chriftianus gentilé coniugem fec manere eligentem fan&ificet,& fan&os,hoc eft D eo dica tos filios exufcitet , qua deniq; perpetuam fidem coniugi feruet , vt fint duo in carne vna , vt Chriftus & ecclefia. Tob.3.& 6. Hebr.vlti.1, Cor. 7 .Ephe.s. Huius facramen ti vim ignorantes Manichei & T atian iqui & Eucratite, matrimonium ex do&rina dzmoniorum prohibentes, apoftolica cenfura damnati funt.1., Tim.4. Quz veró de diuortijs & matrimonialibus iudicijs de liberanda erunt,referuentur ad reformationem. DE $ACRAMENTO vNéÉTIO- nisinftmorum. xvir, Nio infirmorum in Ecclefia vfitata ex verbo lacobi Apoftoli defumpta cft. Hic enim A poftolus,haud dubium non fuo nomine , fed vt feruus lefu. Chrifti Vobis tale mandatum reliquit . 1nfirmatur quisjinquit,in Yobisinducat presbyteros vt orét fuper cum,vngentes eü oleo in nomine domini,& oratio fidei faluabit infirmum & alleuabit eum dominus:ctfi in peccatis fit,remittentur ci- Iacob.;. in quo fitum eft huius facramenti verbü quod fide apprehenditur, Oleum vero eft huius facrameni cle mentum, quo fignificatur «groto, quod morbo fuo infirmitate corporis delaffatus refpirare debeat in vno Chri. fto, APCÓNTDEL NELIGrONIS 2I - fto,qui eft vn&us oleo letitiz prz omnibus participibus fuis,vt cogitet fe veluti athlet. conílitutum in nomine domi de,carné,mundum & fatanam fub Pedibus velociter Con^ terat;idQue in illojinquem vngitur. Chrifto, Ad hóc ereo hac vn&to adhibetur cum oratione , vt infirmus in fide,& Ecclefia oratione confirmatus, conf dat fe à deo velat viui Ecclefiz membrü refpici & exaudi rivtQue velut fortiffimus miles inui&am fpem fumat de aduerfis omnibus in Chrifto triumphandi,vt deniq; certà fiducia fiue moriatur,fiue reconualefcar,zternam falu- 5 promiffionem infallibilis Dci,non aliter,atque certiffima anchora: innixus comple&atur & expectet, DE viNCYrLO CHARITATIS, quz eft tertia Ecclefiae nota. X YIII. :rtia nota,qua dienofcitur ecclefia,eft vinculü cha. Pp. Titatis,& pacis, E PAe. 4. inter cartera ecclefiz charif. mata lóge preft antiffimü,1. Cor.1 3.quod vt in eccle fia firmum conitaret,vocauit nos initio De? rbaptifmü Ynitaté corporis myftici,v nod; qué coelitus demiffüm han fimus fpiritu nos potauit,vt fcilicet inuic£ effem? mébra, WHEIULI SLELAGC GRECE GC IC ordine,& in conftituenda politia authoritate, Xu. Icautem corpus iftud Myfticum,& multis mébris coa P€ hoc to gmentatum rem perauit,vt vnum alterius sat indi. to articu- - geret, & quod praftantius ; € nobilius e jgnobilj.'9 exhi. u$, & infirmius non defpicerer , quo nullum effe pore fchifma,fed in idipfum folicita fint mébra, Patitur vnum membrum , Compatiantür caetera rtifcetur vnum membrum » congaudeant fimu] & omnia culum de membra. Vhitate V nicuique ergo membro data eft gratia fecundi men *cclefie fi furam donationis Chrifli N am etfi idé fit fpiritus, tame, £natü. E. diuifiones eratiarum funt:idem fit domin? diuifio d nifteriorü itid fit Deus,qui r.i; DS tj us,diuifiones tamen operati tin cor. Plerüt p. vt fi uid teflantes fiue hono fum arri LIBERPROPOGZSITVYS nendum,ne illis aliter quàm imaginibus v tamur quod tü d fit,cum ad excitandam modo geftorum recordationem, & hiftoriz memoriam adhibentur veluti cum imago faluatoris noftri non idco ftatuitur, feu pingitur,vt ipfa qua fi Deus colatur vel Chrifti etiam cultus aliquis ad eam inftituatur , fed vt proponatur tamen , ad admonendum omines Chrifti ; & eorum quz pro nobis paffus eft , vt in cius amore incalefcamus , cuius imaginem videre defideramus, In primis ergo prouidendü eft,ne vlla imagines quá verarum rerum & hiftoriarum in Ecclefiam inuchantur. Deinde,ne ad feculi vanitatem affingantur. Denique, ne in imagines ipfas vlla fiduciacollocetur, Nam tum demum fine periculo retinentur , fi nihil eis diuinitatis trjbuatur,fi nulla fpes falutis in eisreponatur,fed tantum ad memoriam,& recordationem, veluti quadam trophza re rum diuinitus geftarum habeantur , & quod imaginere, prafentatur,non autem ipfa imago veneretur, Vv Ad hzc omnis ecclefia, Miffam,in qua verum corpus € miffa & verusfanguis Chrift conficitur facrificium eff conexhibue - fentit,fed incruentum & fpirituale,in ea enim ( modo pie Tunt Pro & relioiofe acatar) Deo quattuor fpiritaliter offeruntur. teAantes Initio eniin Chriftus qui feipfum patri in mortali corpo- Proprium re crueritá fufficientem & bene placentem pro totius mun Crptm dipeccaris hoftiam cruci affixus obtulit idem ille in Miffignatü , fa(qua eft omnium facrorum fan&iffima a&io , & publi- G: cum in ecclefia minifterium) totius ecclefia nomine reprzfentatiuo facrificio ; eidem Deo patri immolatur. Qiiod certe fit cum ecclefia illum eiusque verum corpus & fanguiné Deo patri pro totius mundi peccatis pia prece fiftit Nam etfi oblatio illa in cruce femel fa&a trálit non reiterabilis,vi&tima tamé ipfa immolata erpetua Virtte confiftit vt non minus hodie in confpe&u patris Oblatio ilIa in ijs, quieam Deo religiofa fide repracfen- Tant, fit efficax |, quàm eo die,qua de facro latere fanguis aqua exiuit, , , In quam fententiam patres corpus & fanguiné Chrifti In altari prefentia,nunc precii propeccatis totius mun di,nunc precium r edemptionis noftrz nuncvictimam falutarem ro UU m mE QOOEPIMPUIIZEEIIGfONs 21$ lutarem appellare confueuerunt. Et Chryfoftomustefta - fur nos eandem hoftiam » qua femel oblata eft; in fan&a ftum Iefüm filium füü,vt de noftrisviribus diffifi, dea no » r15 peccatis nobis probe confcij, illum veluti vnicam & potiffimam vi&imam pro noftris peccatis fatisfa&oriam Deo patri reprz(entemus,] pfe enim natus eft , ipte datus €ft nobis, vt quicüq; in eü credimus,non pereamus, fed pa cem cum Deo, recóciliati per fanguinem eia; habeámus, Sccundo. Ecclefia in hoc Mii facrificio feipfam quo q» quatenus Chrifti myfticum corpus efper Chrifti da offerre non dubitat. Dum enim ex immolarióe Chrifti (s. mel in cruce pera&a,fpiritualiter agnofcit nosin vniuer- "m omnes perditos effe | ni per vnicam illam hoftiá re. conciliati feruemur,fit vt viciffim fc totam Deo cófecret, quemadmodum Chriftus nos omnes in crucc portabar a; totius ecclefie caufam gerebat,cam in feipfo Dco patri of ferens.Sic ecclefia tantam oblationem pia deuotione reco lens,fe totam per Chriftum Deo v1uo viciffim dedicar, Etquoniá ramos fuos in preteritayprefentia & futur, tempora extendit,& membra habet non rantum;qui píentem vitam adhuc ex fide viuüt,fed etiam qui cum fi gno fi. colligens non folum prafentium,fed & fan&orum » Quos iam certo apad Deum viuere nouit, & aliorum quoq; fra. trum& fororü.(qui in domino fed non defecati faris ,obdormiuerunt)meminit, ac teftatur fe in hoc facrificio vni. tatem corporis Chrifti intelli; ere:feQ; per fidem tü illo- Tumqui apud Deum Viuunt,focietati (naui Communica. crificio LIBER PROPOSITVYS crificio non folum memorias martyrum cum ad. excitan- , dam imitationem,tum vt meritis eorum confocietur religiofe celebrare,fed & pro fidelib? defun&isin vniuerfum fupplicare atque à Deo horum animas eiufcemodi precius fubleuari:qui tamen vt hoc eis poft mortem prodeffe poffitin hac vita fibi per fidei meritum comparant. T'ertio. In miffa facrificium laudis(que huius e conftitutionis finis eft)offertur,hoc eft, facrificium fidei, fpei,& charitatis,atq; id in primis gratiarum a&ionem có ple&itur,quam pro 1llo fummo beneficio & nobis & vniuerfze ecclefia collato perfoluimus , propter quam tremenda & reuerenda ifta myfteria, Euchariftia appellantur,quód fint beneficiorum recordatio plurimorum , caputá; diuina erga nos charitatis oftendant, nos; faciant debitas Deo gratias femper exoluere. Gratiarum a&ioni communicatio & confeffio do&rinz,obfecrationes orationes,poftulationes & preces pro omnibus hominibus & pia vota,facrificia certe fpiritualia & Dco grata, coniun- &a funt,qua etiam in prafentia tanti facramenti magis ef 'Kcaciá & plus valere cenfentur , Yt enim Cyprianus in- ; quit.In huius veraciffimi & fan&iffimi Corporis prz:fentia non fuperuacue mendicant lachrymz» veniam neque | vnquam patitur contriti cordis holocauftum repulíam. Hic Hicrarcha pius , eleuatione manuum crucis myfterium repra'fentans,confidenter Orat pro fua & populi i; gnorantia. Hactenus ille. , Poflremo. Ecclefia & dona quidá;tam panis quàm vi ni,ex quibus partim Du he & fanguis Chrihi cóficiebantur,offerebarpartim & e YR uL ficbát.'Et iuftum eft, quod populus in hoc facrificiofe non tantum verbis Deo confecret,fed & fymbolo aliquo externo reQ enr quod fe totum dedicetDeo. N am is mos in ecclefijs pene abolitus eft,cü olim omnibus diebus dominicis panis & vinum , & rcs aliz ab omnibus tum viris tum mulieribus ad aItare of ferebantur, quctnadmodum decreta que E3biino tribuun tur,teflantur.Ià fi Canon illemiffz (onem veteres (olenncm & prolixam precem fuper panem & calicem trifarie digeftam IRR huncqué diximus fenfum, intel Iigatur,nihil habet incommodi fuperfiitiofa tatum abit opinie AD €OMPOSTI, RÉLIGIONIS. 26 opinio:quia quidam, de natura & energia hui? fan& ffimi facrificij male edo&i,virtutem eius ex folo externo opere quod facit facerdos,in fe deriuari putabát,tametfi illi nul lam viuam fidem afferent , nullam pietatem adhiberent, "nulla cómunione,vel precü feu orationis facrificio affenfum praeberent. Quales erant,qui nulla fua nephandz impietatis & execrandorum flagitiorum habita ratione , in peccandi propofito perfeuerantes,fe huic facratitf; ac diui niff.a&ioni damnabiliter mifcuerant,perfüati fibi mifam folius externi operis, quod facerdos facit, virtute jpdeffe, Et(i ipfi nihil probze métis afferent. Qux opinio damnáda cfl atq; etiam rales,fi publica fint crimina, à facris arcé di,fi occulta,vt fe à tam tremendis myfterijs.dum refipue rint fübtrahant,docendi funt. | DE V$V ET ADMINISTRAÁATIO- ncfacramentorum,& czremonijs qui-- bufdamípeciatim. x x r. Vnt ex vna parte,quibus perfuafum eftmiffam peragi non debere,nifi adfint,qui cü facerdote facrificante fa J cramenti corporis & fanguinis fumptione cómunicét. Quod eo fine hoc facramentum primü per Chriftü in ftitutum & cómendatà fit,vt vnus panis & vnü corp? mul ti fimus:quod exvno pane & vno calice participamus;atq; hunc fuiffe veteris ecclefix morem aftruunt, : cN.- Sunt ex altera,qui exi(timant míffam etiá pie celebra. ri,fi modo adíint qui fpiritualiter tantum cá facerdote co municent , & facrificio confenfum prebeant , & (i horum quoq; fententia populus docendus , & diligenter admo. iue fit,vt quà fepiffime cómunicet,& qui quotidie pec cat,quotidie quog; anhelet ad fumendam medicina, A tq; hanc fententiam,ne cum veterum quidem more pugnare dicunt,acetiam pütant hunc: víum iuftificationi C rifti nihil praiudicare,quod facerdos hoc publicum in ecclefia minifterium gerens,fe omnibus , qui toto terrarum orbe hoc facramento participant;per fidé adiun at;ad hzc ve. rentur ifti,ne fi hicvfus ex ecclefia toliatur,fieri poffe,vr(à eft hoím praíentis tempelftatis in. frequétandis mytlerii accidia)hoc facrificium laudis,quod Chriftus in E eclefia Ércquentiffimum effe voluit, quà raritfime celebretur , Ac D a demá Hic proteftantes exhibuerüt fuum articulum de priuata miffa fignatum VL Hui'fentétis nos fumus,fzd confilium quod fubiungitur i libro num id tale fit, vt eo poffittrangl- litati Ecclefiarum vtring; co modé & Chriftiane copfuli relingm* Cce.Max. &facri im perij ordi nib*expé- dendum. Iulius Pflug. Iohannes Gropper, SAN crofan&a myfteria participanda cü LIBER PROPOSIT YS. demum etiam in totum fere omittatur. Hic quoniam vtriq; de fua fententia funt perfuafi fieri forfan poffit, vt finguli in fuo fenfu abüdare permitterent, ne hi qui fine cómunicantibus facramentaliter, cü aftanti bustamen & cófen(um facrificio praftátibus , facrificium offerunt, damnarentur. Illi vero non cogerentur aliter q prafentibus communicantibus Miffam iae R urfum funt ex vna parte, qui dicór Sacramentü corporis & fstigpinis fub vtraq; fpecie populo adminiftrari debere,quod id Chrifti mandato & inftitutioni , & mori veteris ecclefia fit confentaneum. .. Sunt'ex altera,qui cum exiftiment hoc potiffimum in Sacramentis fpe&andum,quo fignati s magis quàm fignis fruamur,& acquiefcamus,ac conftet interim fub vnatantum,quantum fub duabus fpeciebus contineri,afferendum non effe,vt impium damnandum,quod ecclefia iam multis fzeculis laicos vna fpecie contentos re&e communicarc & nihil contra inflitutionem Chrifti facere eft arbitra taco maxime,quod Chriftus eam authoritatem cil reliquiffe videatur,vt in externis facramentorum Cxremo nijseam moderationem adhibere poffit, cuz pro r tione temporum & locorum fidelium faluti, cum fnfiscere ,tum commodare exiftimetur. | : V erü cum iá plurima in Germania plebs perfuafa fit, Chrifli mandatum & inflituttonem re uirere^, vt. integra facramenta accipiat,& omnino cauendi ne enis ad hzc fa CHWp mala conícientia acce dat,operaprecium videbitur,fi ecclefia 2d medendum his malis,omnibus liberum faciat,füb altez? y. vtraq; fpecie communicare, fic tame ne hinc cuiá; vlla anfa prabeatur, receptam hactenus 1n ecclefia confuüetudinem temere da-. mnandi,vel pofthac inuicem iudicandi, Certe ceremonia iflam cómunionis vtriufq; fpeciei ad neceffitatem alligare abfurdum fuerit, vel propter abftemios xorotos,& fimiles qui à vini fpecie plane abhorrent, , Deniq;funt ex vna parte qui poftulant (acramenta ea lingua adminiflrari,quo à populo intelligatur, vt is clare ac diferte inzelligésqp agatur,ad omnia refpondeat. Amé. In quo Paulum A poftolum 1:Cor.t4., authorem citant. Sunt "t, PERPE. PURO T M Lo ooolelemsn DU ADCOCOMIPEOSEONEDIGEFCNÉES 27 Süt ex altera,qui putát in Latina Ecclefia latinam lin guam retinendam effe,ac fufficere arbitrantur , fi populus fubinde in cócionibus de his qua in miffa aguntur , clare ac diligéter edoceatar,ac admoneatur fingulis a&ionibus fuum adhibere cófenfum,pioQ; defiderio apud Deum am bire, vt publicis ecclefiz votis aurem fuz benignitatis ac commodct,fi tamen ad hzc populo, quod rasis nomine,& quod ex Euangelio recitatur,lingua ab eo intelle&a explicetur. Atq; hi etiam verentur,ne fi hec fümma myfte ria ad tantam ac tam promifcuam multitudinem (quz eft prafentis ecclefiz facies)lingua vernacula frequéter affe rantur & decantentur,fore vt ab impijs & male infüitutis in canticü & prouerbiü vertantur, atq; itaimpineatur in id quod inhibuit Chriftus,ne fcilicet, fan& canib? daret. Verum hic facile ab eruditis & pijs viris ea moderatio Inueniri ac inftitui poterit,quo fiat vt neq; nd facra métorü quicij detrahatur, neq; fan&z plebi plus rerü,que &cruntur,intelle&os,& fuü amen fübtrahatur. Et cum an tiqui ritus & obferuationes,qui circa fecramentorum adminiftrationem nobis quafi per manus traditi funt,raram pietatem redoleant:erunt quoq; deligendi viritum do&i, tü pij,qui cofdé ritus ac formulas dili &er infpiciát & exa minét,vt fi quid forfan irrepferit,g ad pietaté nihil fecerit id tollat,& antiqua puritas & fynceritas facris reftituatur. DE DISCIPLINA ECCL E- fialica. x xrr. Anc conftat in ecclefia gest maxime neceffariá cf- H« uod ea fola fidei ac ia noftrz retinaculü fit, & ».' cuftos itineris falutaris, ux,magiftra,fomes,& nutri mentum virtutis,quz facit in Chrifto & vnitate Corporis cius femper manere,iugiter in Dco ad proximi vtilitatem viuere,& ad promiffa cacleftia,& diuina premia peruenire,quam fe&ari falubre,negligere lztale eft.Quemadmodum D. Cyprianus docet. H xc eft quam Apoftolus T imo theo ac Tito Epifcopis preícribit,vt norint euomodo cos oporteat in domo Dei conuerfari; quz eft ecclefia pei columna & firmamentum veritatis, Tíim.5. E lam yt hec ob nimiam rerum prefentium exulceratio nem fubito ad feueritatem antiquorum canonum reuoca- D-3 rinon De calibatu proteftantes exhibuerür fuug fcriptum fignatü I. LIBER PROPOSITVYS ri non poffitannitendum tamen modis omnibus eft ,Yt faltem,quoad fieri poteft,ecclefie reftituatur,ac in dies ma gis ac magis augefcat. . Eft tamen in ecclefia duplex omnino difciplina fpe&á da & requirenda,vna clerijaltera populi. Vt auté cleri difciplina inflituatur,anté omnia neceffarium eft,vt ad gubernandas & regendas ecclefias,ac alia publica minifteria gerenda,nulli nifi probati & idonci af fumantur. Id quod debet omnibus omnium graduum miniftris,tam fummis quàm medijs & infimis , obtineri. In vfum 1taq; reuocandz funt canonica ele&iones, & electo rum examina,manuum impofitiones,cófirmationesá; ad apoflolicá regulam & veteres canones exigéda , & omnino prouidendu,vt que gratisimpartiri Chriftus mandauit;gratis quog; dentur,& omnis omnino fymoniz labes ab ecclefia tollatur.Item,vt nulli nif; ad certum minifterium,vt habet. Chalcedonenfe Concilium , ordinentur. Deinde vt quilibet füum officium fedulo ac diligenter faciat & exequatur, ac interim caueat ne falcem fuá in mef fem alienam mittat fecundum veterum canonum inftituta. Ec inter catera yt. E pifcopi Germaniz,qui ecclefiarum regimini, I AT RPOIID beneficio,ciuilem adminiftrationem coniuncta habent;eà quà debent ecclefijs cura, przci puam habeát,& in hoc potiffimü fint,vt ecclefijs vbiq; de idoneis miniftris Profpiciatymanus nemini cito imponát. r. T im. 5.fed viros conftituát boni teftimonij plenos fpiritu fancto,ac fapientia, nó ad ociis fed fuper opus. A &.6. Infuper,quo nihil magis neceqarig eft, fedulo inuigilandum erit, vt vita ac mores miniftrorum fua profeífione digni fint,vt primum vita, deinde do&rina populum infti tuant,ne quos fermone adificant,deftruant exemplo, vt; fingulorum miniflerijs mores quoq; refpondeant. Hic optimus habendus eft preceptor Paulus, q qualé Oporteat effe Epifcopum,quem & presbyterum appellat, & quales diaconos, fuum T imotheum ac "Titum diligenter edocet. Ex qua Apoftolica formula pene. oés antiqui Canones,qui de vita miniflrorum funt, dimanaucrunt. Et quoniam vidcrunt Patres, Paulo quà maxime cura fuiffe,vt qui miniflrarent ecclefijs,ab omni folicitudine liberi Am 1I TM. PN ETHER T RENE EE e TE AD COMPOSTI. RELIGIONI S. 28 Deri,ea tantü quz domini funt curarét,atq; eü g cum vxor€ eft de ijs nó poffe nó folicitü effe,que funt müdi.r.Co- 7 .plurimü femper fuerunt Propenfi ad indicendam mini - . ftris perpetuam continentiam,etfiin hac re non eadem fe ueritate vetus & recentior ecclefia ve. fuiffe reperiantur. V etus enim ecclefia €o0squi tantumvnius vxoris mari ti effent;ad facerdotium afciuit,ac decreuit etiam ne tales vxorcs fuas religionis obtentu abiicerent,vt habet canon Apoftolorum oc&tauus Gangarenfis concilij', & fententia Paphnutij in concilio Niczno recepta. Eos vero qui poft baptifmum duabus nuptijs implicai fuiffent , àut concubinam habuiffent,aut viduam duxiffent,aut diuortio fepa ratam à viro,aut meretricem,aut ancillam,aut aliquá,quz publicis fpe&aculis mácipata fuiffet, à facerdotali cófortio excludebat,vt habet Canon A poftolorum 16. Caeterum ijs qui coelibes ad facerdotiü vel diaconatü perueniffent,matrimonio interdixit,vt habet Canon Apo olorü z5.Nifi tamen diaconi in ipfa ordinatione protcftati fuiffent,(e velle haberevxores,nec poffe fe continere. Hi enim fi ad nuptias veniffent, manebant in minifterio, propterea quod ijs Epifcopus licentiá dediffet,vt teftatur concilium A ncyranü, Canone 9.Eos vero q nulla proteftatione facta contra tacità profeffion& nuptias contraxif fent,à minifterio tantü fübmoucbat,hoc eft; offerre & (sr. monem ad populum facere,aut aliquib? facerdotalibus of ficijs perfungi non permittebat,laico tantü communione eis conceffa,vt habet Canon :,.concilij A ncyrani, Deniq;,qui contra expreffam profeffione, & VOtü,matrímoniü contraxiffent,excommunicabar,, fed interim ea á - * . . » erat apud Epifcopü loci authoritas vt talibus cofitentib? A.3 humanitaté facere poffet,vt habet Canon concilij Chal. .cedonenfis 15.& 16. Matrimoniü vero nó diremit, vt tefta A tur Auguftinus Canone nuptias 2 7 .quxftione 1, T Porro,ne Epifcopus aut qsd ex clero fubintrodu&am | mulieré haberet,omninovetabat, vt habet Canon 3.$yno di Nicenz.Clericos vero in fornicatione deprehéfo x xtra ecclefiam abiecit,& ad paenitentiam inter laicos agen dam redegit ,Vthabet Canon 1. concil; jJ Neocaffarien. Poftea recentiores Canones cóiupatos ad facerdotiü feu | D ^4 diaco- LIBER PROPOSITVS E diacoaatum promoueri vetuerunt.Presbyteros quoque & diaconos , qui ante ordinationem nuptiis iun&i fuiffent, abftinere ab omni operc coniugali, atque adeó feparari à coniugibus iufferunt. Matrimonia quoque qui presbyteri feu diaconi poft fufceptum ordinem contraxiffent , diremerunt,& irrita declararunt.In hac ergo Canonü diuerfitate, fi poftremi Canones omnino poft hac retinédi funt, neceffarium quoque erit, vr cenfurz,qua in fornicarios in veteribus canonibus diflringuntur, in vfum quoque reuocentur,ne publicum fcandalum ex impura miniftrorü vita ecclefia ingeratur. Poft vitam cleri re&e inftitutam , pari cura prouidendum eft ,vt Parrochi puram & fynceram do&rinam popu. lo tradant, vt fanam habeant verborum formam , cuius finis fit caquz verz fidei, & charitatis fi bus fabulis & queftionibus curiofís,fed admodum A poft.docet. Quod finis pracceptiffit charitas de corde puro,conícientiabona,& fide non fimulata. It£, vt verbum fine vllius contumelía, fed abfque colitentione fpargant,ab errore caueant,falfam do&rinam arguant,fanz vcró doGrinz fortiter adherefcant, In quo opus erit, vt breuis aliqua formula,quz do&rine fummam cótineat, publica authoritate edatur,ad quam Ybique Parrochi fuas concionesexigant. , 1 Prouidendum eft quoque, vt in Ecclefia nihil ,neq; in precibus,neq; in hymnis,neq; le&ionibus ,quam quod ex fcripturis,& receptis author ibus depróptum eft, recitetur. Item, vt externi ritus, qui ad pietatem honeftatem,ordiné, & tranquillitatem ecclefie faciunt,obferuentur. - Et cum diuerfitas ordinum monafteriorum,& plzriq; abufus,qui in monafteriis committuntur , multis fcandalo fint,nec monaflicz eum fru&um prefenti ecclefia: afferat, quem attulit olim;r cformationi quoque eius inuigiládum eft,vt poft hac fint monachi,apud quos do&rina Chriftia na vigeat,qui linguas,& bonos authores conferuent,fcrituras fcrutentur,& explicent:concionibus & fe, & popuin inftituant,fic tamen ne Parrochis in officio przriudi- - Cent,ac ea faciant,quz cos antiqui Canones facere debere cenfuerunt, int , reie&is omniulo inculcare, qué- Vtautcm "4DCOMPOSI.RELIGIONIS. 29 Vtautem talesin Ecclefia miniftri,ac etii monaftica: profeffores haberi queant,conftituendz (unt apud cathedrales & collegiatas ecclefias,& in monafteriis fchole,qui bus praficiantur viri tum do&i,tum pij. Et quoniam operarius dionus eft mercede fua : & miniftris ecclefiarum, & profefforibus honefta ftipendia feu falaria coferenda funt,ne egentes in fuo munere tepeícát. Poftremo, vt hzc omnia in perpetuo curíu retinean - tur, habenda funt fiis temporibus generales , nationales, prouinciales, E pifcopales, A rchidiaconales, & aliz fynodi:in quibus de omnibus iftis diligens inquifitio fiat. Ité vt gradatim appelletur , & fecundum veteres Canones de caufis Ecclefiafticis ordine & rite cognofcatur. DE DISCIPLINA POPVLI. XXIII. Vm in fanGa plebe fint fenes,anus, iuuenes, puelle. mariti,vxores,parentes,liberi, domini ferui , Sint ité 7 diuería viuendi genera & vocationes,curz erit Eccle fia miniftris, vr omnes & finguli fuam vitam & mores addo&trinam Euangelicam conforment,vt vocationi fuz fer uiant,& tranquillitati ftudeant & paci. Deinde víus clauiü , qui iurifdictionis dicitur,in eccle fiam,quoad fieri poteft, reuocandus eft,& cenfura E cclefiaftica fecundü A poftolicá & veterum Canonü céfurá re ftituenda,vt q publice criminofi funt & eee refra- &arij & contentiofi, & oe ecclefia fcanda o funt,à cómu nione& facris,donec re ASIE arceant & prohibeitur. Poenitentia quoq; publica,quantü fieri poteft,in vfum reuocanda,vt non nifi fa&atuuosos isa & obtenta reconciliacione,qui publice deliquerunt,in Ecclefiam recipian tur.Idque ad eam moderationem quam przíentia tem. pora ferant, - Poftremo de ieiunijs,de dele&u ciborum, ferijs,& fimilibus corporalibus exercitijs,que partim ceremonialia funt,partim SEITE facile conuenerit, fi viris aliquor. pijs iuxtaac dois, hoc negotij delegetur, vt hecomnia ad eam moderationem reducant, quo nulli laqueum iniiciant feu oneri fint,fed ad exercendam pietatem & opera vere bona ( de quibus Decalo us& Euanceli : pit)nos reddant alacriores, : Berum przci- - Kr. P XI Eccle. 7. Heb.8. Bernard. Au.deli. arb.lib.r. Cap.1ir. Ariftot. 3. Ethi. q.19. q.15. Gene .35. Mat.14. LIBER PROPOSITVS gratia. Melius citaffet Ecclefiaften.Solum modo hoc inue ni,quod Deus fecerit hominé re&um,& ipfe fe infinitis mi fÍcuerit queftionibus:at profe&to magna fuit iuftitiz origi nalis re&itudo,ctiam fine gratia gratum faciente. €[P (al. 5 .loquitur de homine Chrifto,vt indicit Pau- Ius ad Hebr.quod fi etiá de Adam loqueretur & membris Chrifti:tamen male colligit . Gloria & honore coronafti cum,ergo gratia & charitate: quia magna gloria fuit, iufti tiz originalis , dominij gratuiti , cognitionis rerum.&c. Gen.2.Nec vno apice facit pro di&to libri melius allegaffet Gen.r.Sed ibi commendatur homo fa&us ad imaginem & fimilitudinem Dei,& fre datum eft ei dominium gratuitum creaturarum :fed nulla mentio gratiae gratum acientis. ANNOTATIOINART.II.DSH libero arbitrio. Vthorlibri. Concreata libertas faciendi boni, & continendi fe à malo,per hominis lapfum eft ariif. a fola libertate à coa&ione retenta. &c. : Pudendus eft ille error,& toti facra fcripturze contra - rius:nam fi peccatores non haberent maiorem libertatem arbitrij,quàm daemones & damnati in inferno:cü impoffibile fit voluntatem cogi. Iam enim non effet voluntas,vt pulchre Bernhardus poft Auguftinum afferit, & omnes "Theologi confentiunt , de a&u voluntatis elicito : licet poffit cogi'extrinfece quo ad actum imperatum, vt Fran. Mar.annotauit circa libr.r. Auguftini Confeffionum , & do&ores communiter in 4.dift. » 9, Gotfridus de Fontibus quot.15. q: 15- Idco omnes qui loquuntur de coa&tio ne voluntatis,loquuntur de coa&ione (fecundum quid & externa. Necme praeterit quomodo acuti admittunt voluntatem poffe neceffitari,fed non cogi : ficut beati non poffunt non diligere Deum nunc occurrit mihi Vuilhel. mus Ockam in fecundo & in quarto, Non autem folam manfiffe in homine libertaté à coa- &ione tota fcriptura clamat, & quotidie in nobis experimur:nam domin? dixit ad Cain.Si male egeris : ftatim in foribus peccatü tuum aderit:fed füb te erit appetitus eius & tu dominaberisillius:Sic Chriftus dixit Apoftolis.Pau peres IN LIBRVM OBLATYM, 33 petes femper habebitis apud vos : illis poteftis benefacere fi volueritis: Et Paulus, Poteftatem habens voluntatis fue, 2* Cor. 7 non neceffitatem,cum plurimis aliis locis fcripturz in En chiridiocontra Ludderanos citatis. Manet ergo vera diui Auguftini fententia. Semper in nobis voluntas libera cft, xuguf. de fed non femper bona eft. uid x Reliqua in hoc articulo facile improbaré: at nolo pfib. arbit. füdius ingredi hanc materiam de libertate arbitrij ; quia illa effentialis libertas voluntatis zqualiter eft in omnibus fecundnm do&ores: nec capit maius neque minus:li - cet in vno fit magis impedita,in alio magis expedita. Magis placet Hugo li.1. de facramentis par. 6.ca.16. Dia .51 qui ponit folum tres ftatus libertatis . Solum defpiciamus quàm incpte torquet locos Euangelicos:Sic enim Luderani volunt videri Euangelici, fi plura citauerint , etiam nihil vel parum ad rem Bieieuadorte habuit author libel lum huiufinodi concordantiatum Luderanorum vel parabaptiftarum. : Matthzi.25. Quoties volui congregare filios tuos,& noluifti,Locus ille omnino nó habet, quod in peccáte nó Aug.27. fit libertas , nifi à coa&ione:fed cuincit potenter lib. ar. uia dcov olente,illi nollunt , vt Auguftinusin Encfiris io docet:vnde non fruftra Gallina: meminit, vt ibidem fuper Lohan,tra&atu.15.explicat. - Iohan. $.$i filius vos liberauerit. vereliberieritislop. quitur de liberatione redéptionis E culpa & feruitute peccati: fed non probat diabolicam libertatem à fola coadtio ne.Iohan.15.Sine me nihil poteftis facere, nihil ad rombü:fed quia nihil boni poffumus facere,nifi Deo nos mouente & trahente. : G Sic pro libertate glorificationis ss & illud citat a- É poftoli, quod Deum tunc vidce;imus, 1cut eft, & erit ominia in omnibus. Nam de notitia Dei intuitiua loquitur,& modo effendi Dei in omnibus, vnde omniü nominibus r3 pellari poteft, & omninomius eft,vt inquit Diony.fed nó Dyonifi meminit plus libertatisillius,auàm cuiufcunq, alterius rei 51 quis dixeritjlla diftin&io, qux hic improbatur,eft ma?iftri in.2 o.dift.2; :& Bernh. R efpon.nó improbo di ftin&ionem fed declarationem,& quod ait hominem poft E lapfam 1. Iohà, ; 1. Cor.1,4 ANNOTATIO. ECKII lapfum non habere libertaté,nifi à coa&ione, d eti habet diabolus, Magifter Bernhardus, Hugo recipiuntur ab oibus:fed hoc di&ü authoris à nemine catholico admittit. xrcA NANSOUT 3A. TL LO S 1 ACRLT e cou D ERG P.Melác. Icarticulus modo fuperfluit:nam etfi. P.Melanchtó H ab initio,nimium feruens in erroribus Lutheri, fcripferit . Certa fententia omnia à deo fieri , tam bona quá mala,ita vt nó folum permiffiue, fed etià proprie agat etiá mala,vt Dauidis homicidium &c. A deo vt fit eius pro prium opus,non minus Iudz proditio,quàm pauli V ocatio. Tamen erroré 1ftum emendauit cum multis aliis in có - feffione Sanoxica & apologia defuper edita. H. At declaratio libri non eft toleranda,cum author faftu verborum ait, A dam aftu diaboli circumuentus:Sic folent Auguft. GSABIANET ,in Peel. Reine autem Auguftinus B oan. ; üper Genefim ; Cum Apottolus Adam prauaricatorem Per" z fuiffe oftendit dicens . In fimilitudinem prauaricationis I.T gm-19/ y dae: (edu&um tamen negat, vbi ait Adam non eft (edu. TI cT &us,fed mulier. V ndc A dam interrogatus à domino.non 1D. 11« HU qi vir, Mulier feduxit me, fed dedit mihi & commedi:Mu lier autem ingenue fatetur fe fedu&am.Serpens inquit de Cap. 42. i di q cepit me, & commedt. j .. Admonui ego authorem huius errati, quod etfi plzraque emendauerit, hoc tamen reliquit inta&um: A dmonitusà maiori. R euerendi(f.contempfit, Et cum, inquit author libri, fidem viuam perdidit,non i *fum memor me A vel in Ícripturis , Yel fan&is patribus, A dam habuifle fidem in f at innocentiz,fub ratione propriz fidei-iicet fidem in ftatu Innocentiz nó neget fan &us Thomas, R ichar dus, Egidius tum aliis:tamen verior apparet Alexandri de. Ales fententia & equacium . Ad cung; in re tam feria & maxima non debuit author incerta & dubia, pro certis & veris obtrudere : quia fides videtur includere enigma.In paradifo habuit clariorem & fpe perGene. cularem noticiam,non znigmaticam, ANNOTATIO IN ART. rr11t. Y uorma- 4. g Icarticulus prius controuerfus iam Vuormacie fuit ciz. H cócordatus,prafentibus Cafaree ac R. cgie Maiefta 3 tis fex ele&orum,ac fcx aliorum principum commif fariis IN LIBRYM OBLAT Y M. 34. fariis & oratoribus . Malluiffem vt author libri ,quia noa potuit afferre meliora,fubftituiffet cócordiam illam:at vo luit do&ior videri T heologis, qui 1lla tra&arüt V uorma €izs,contra illud Sapiétis .N e innitaris prudétia: tuezdeo Prouer,; . aliam pofuit materiz iftius declarationem , fatis ruinofam & in multis locis explodendam. V nde & in colloquio cur ego adhuc interfui fanus,reie Ga illa multiloquentia,remi fimus nos ad concordata V uormaciz. A rticulo ergo in fe vero,audiamus,quz merito in libro iugulentur. Author. Originalisiuftitia comple&titur gratiam Dei y imaginem Dei,fpiritum fanétum PA TPOL US J Illa fuperius funt expugnata , quia iuftitia originalis differt à gratia, alioquin puer baptizatus accipiens gratiá, acciperet iuftitiam originalem. & de fpiritu fan&o elegan ter ait beatus Auguftinus in q. noui & veteris teftamenti, ; Cóperi qou(dam ex fratribus noftris non plene difcuffiffe ^ "Bu. q. fcripturas, fed fimplicitate animi affeucrare, quod Adam !^3 fa&us fan&um acceperit fpiritum , quem peccans amifit, poftea improbat. 2" Author. Defe&us iuftitie originalisfunt , deftitui L gratia,& fpiritu Dei,feu vt Paulinis verbis vtar,increduli ^' tas & inobedientia. Hic author onerat pueros enormibus eccatis , fcilicet incredulitate & inobedientia ,' quod cft CREE E ecclefia & patribus alienü:ifta enim magis funt peccata a&ualia,quàm RISE TAG INR eft tyrannis afferere puerü in cunis effe inobedienté, qui hodie ignorat diftantiam boni & mali, vt Moyfes ait, nam fate. Deuter, , mur incredulitatem effe magnum vitium , fed in adultis, qui nolunt credere: & illa incredulitas includit peruicaciam & ob(tinationem meniis , fcilicet, nolle credere , non meram negationem . Id quod Lutherani expreffius dixerunt in confeffione Saxonica Augufte:fed ab Impe.& fta tibus Imperij illa fuerunt reie&a. Hzcomnia fient luculétiora,dum ponderamus,quàm indo&e & corrupte, morte Lutherano citat authoritates facrae fcripture. Citat enim R.om.3.&. s, & Gala.2.Primo in c.5. nihil habet de incredulitate (ed commédat fidem: Propinquius accedit A quod C3P- $.euocat, Sicut enim per R.oma.$ inobedientiam vnius hominis peccatores conftituti funt E» muli, | SES ANNOTATI1O EZCKI11I | multi,&c.at hoc frangit ceruicem authoris:non ením, in- Eu quit Paulus,paruulos peccatores , quia inobedientes , fed | quia per inobedientiam Ade conftituti funt peccatores, Sic ineptit dum Paulum citat ad Galatas, quia nullum illo . rum dicit,qua hic affirmat author, nam quod Paulus in- R or. tr. quit,omnia conclufit füb peccato , intelligitur de peccato oríginali:licet quod Lutherani in eorum vagis & male có fonantibus concordantiis,artant & illud , conclufit Deus omnia in incredulitate:cum manifeftum fit Paulum ibidé loqui de a&uali incredulitate Iudeorum & Gentilium,ne ' alter efferret fe alteri & füperbiret. — | M. Author. Concupifcentia, habitus viciofus,coniun&us carentiz, nó poteft non prodire in omne genus peccati,in non renatisin quibus diabolus efficax eft : Cum author non fit Tae Philofophiz in fcholis eum vexarem , quo inodo iceret,concupifcentiam qualitatem connatam,effe habitum viciofum , & vt communiter dicunt,corporis effe habitum. Aliud vero prorfus negamus,cum tam multi phi | lofophi, Graci, Romani, abhorruerint ab auaritia , homi- | cidio,adulterio &c.vt fan&i aliquando nobis hos propo. | nant ín exéplum,maxime Auguftinus:& Nintuitas Chris | flas anteponat malis Iudeis: Non me praterit, quod Au- | Luc.it. guftinus lib.z.cófeffionum inquit, quilibet Deum diligat, b Cap.7. perquem videt fe tantis peccatorum languoribus non im- Lo plicari . Vbi talis colligitur do&rina , quilibet homo fibi dereli&us faceret omnia mala,qua ab eo fieri poffent,nift à deo praeferuaretur , ne omnibus malis implicaretur : fed : hzc in adultos dicuntur, non in paruu]os, | N.' Author P differétiam peccati aftualis & originas | lis,quz raodo tranfcat;àt memor fum hic in exemplari pee | E .. nitendum habuiffe err orem . verum quia hunc confutaui eum futtulit, velut multa alia errata . Vtinam in omnibus | fuiffet mihi obfecutus. — O. "Author libri. Peccatü originale fit nobis omnibus na- R. oma. 9. fcentibus fola propagatione proprii, iuxta illud Rom. 9. Cum nondum nati fuiffent aut alicuid mali egiffent , &c. Quis non miretur hominem tam indoGum rerum T heologícarum, libri principibus offerre,vt («cundum iftà, tan ta mylteria in fide cótrouería,concordarentur; nemo vnquam IN LIBRVM OBLATYM. 3$ quam ex veteribus vel recentioribus intellexit verba iflà Pauli,de peccato originali:fed loquitur Apoftol? de eter - na preícientia Dei cle&iua,vel reprobatiua : ficut & Propheta inquit,Iacob dilexi Efau autem odio habui. ^.^ Malach.i Author ad idem citat Paulum ad R om. s. R egnauit P. mors ab Adam etiam in eos,qui nó peccauerunt : Paulum R oma. 5. facit mox fibi contradicentem,qui ante ifta verba dixerat : de Adam,in quo omnes peccauerunt. V bi ergo dabit no- bis Neotheologus,mortem regnantem in WE nó pec- Ibidem. cauerunt. Quid fi aliquis do&ior T heologia obiiceret au . ' thori affirmatiue legendum textum , regnauit mors in cos qui peccauerüt:& ita legit O rigenes,ita legit Ambrofius, Orige, & conqueritur negationem falfu immifíam: & multa con- Ambrofi. E aie de Graecis libris corruptis, & ratione nititur ofté ere,affirmatiue legendum : Sic omnino cenfet Erafinus,. qui etiam T heophyla&um afferit fic fenfiffe. Atquia Chryfott. legit negatiue, & Cyrillus lib.t. & chryfoft 12,füper Iohannem, citat huac locum Pauli negatiue , & C yrillus Ireneus lib.5.contra harefes cap. 20. Auguftinus qui etfi Ireneus,* fateatur in aliquibus latinis codicibus hunc locü legi finc Auguft, negatione:tamen teftatur Grecos omnes habere negatio-. nem:ideo in fenfu negatiuo exponic lib.r.de eccatorum meritis & remiffionc. Hieronymus 1n epitaphio N epotia- ni ad Heliodorum , & ad Paulam fuper obitu Blefille , & alias faepe legit negatiue . T heophyla&tus quoque inuito T heoph. Erafimo legit negatiue:vt mirum fit quomodo nó puducrit Erafmü falfi,quod T heophyla&o impofuit : Et potiffimum propter Aphricani cocilij definitionem,quo locit c 6c Pauli de peccato je Ne intellexit, nó de proprio vniuf Ap hri. : cuiufque peccato, vt faciunt,qui affirmatiue legunt. 77 a Tamen prater bec omnía videmus egregium verbop rum Pauli truncatorem,cum citat: R egnauit mors ab A dà E etiam in cos qui non peccauerunt,cum debebat addidiffe in fimilitudinem prauaricationis A dzsqui eft forma futa ri,alioquin Paulus faltum dixiffet. i Author. Deus non videt in peccatore peccato origina li imaginem (uam, &c. Hoc eft contra communem fcholam "Theologorum Au- URS Ur guftino dicente.In ipfa enim mente, anteqná fit particeps ^^ T ?2i- E 3 Dei, Hierony AHNGTAG TOI OX . gredi materiam, an aliqua volitio poffit effe violenta , an operationes violente fint inuoluntariz,, &c.de quo remit .. to me ad Buridanum & Burlen.in 3.ethicorum. X. - Author.Vis gratie baptifmalisymodo fide exerceatur. Mallem diceret,modo charitate,& operibus exerceatur: alioquin femper redolet lutum Lutheri. volétis fidem pra-ferre charitati, ARTICVLVS V. DE IVSTIFI- i catione hominis. ; V thor. Hunc articulum crucifixerat, multa falía affumendo & erronea : quz tamen omnia me improbáte ab authore rcie&a funt:& alia declaratio in locum fubftituta. De illa in prafentia parum dicá, quod inferius in fupplicatione P flugij, & Gropperi excutiam om - nia pleníus:quia hic totus quafi Melanchtonifat | nullius - fancti patris fecutus fententiam,aut modum loquendi. (OARTICYLVS VI. DE ECCLRSIA & illius fignis,ac authoritate. Y. 4 Vthor.Ecclefia eft ceetus,& catera,re&e incipit À flea citat Apocal.21. Ciuitas fan&a Hierufalem ips . ,T^Mcendensécalis &c. Apoc.ir. .— Hic torquet verba S. Iohannis, non enim loquitur de ecclefia militante,fed triumphante, Vtex Mlcs Aus li- Ibidem.7 quet:quiain fine cap.20. cgit €X €Xtremo iudicio, poft i] lud defcribit/ftatum eccle fia: triumph antis poft RETE patet etiam ex initio cà ituli. Vidi celum nouü & terrá nouam:hoc non fiet nif 1n extremo indicio « mnc enim abfterget omnem lachrymam ab oculis fan&orum. Author. Hc cft lla ecclefia ele&orum D ei nobis octa. : .. De primo mox pluraquia in ecclefia funt boni & mali pifces virgines pocos & fatuz, non folum ele&i,dicere autem ccclefiam mathematicam & occultam. eft Lutheranum : $ic enim nemo poffet dicere ecclefia velcam Matth.18 audire iuxta mandatum Chrifti: Illa item ecclefia przdefüinatorü non habet poteftaié iudicandi difcernendi,cum aliis infra memorádis,cü fit occulta, vt dicit:ideo oportet ad manifeflá, & externá ecclefia iecurrere,quz eft in Poti., fice Epifcopis, & aliis pralatis:1deo author impertinéter citat 2. 1N LIBRYM OBSBLATYM. 39 citat.;. T imoth.». Et quod ex Heb.5.euocat , non fic ibi legitur,ficut nemo negat diuerfitatem membrorum & do norüm in ecclefia: At viderit Author cum citat cap. 4.ad Ephe.4. Ephefios, quomodo feipfum expugnat: nam bal ait, ' uofdam dedit Apoftolos,quofdam prophetas , alios auté Euangeliftas,paftores,& do&ores:illi autem funt cogniti etiam nobis, & minime occulti:Sic fcribunt qui plus ramisquàm radicibus do&rinz incumbunt. —— Quz fequuntur,mirum quod diuerfarij tacuerunt , & tonreclamarunt. ARTICYLYS VIT. DE NOTA verbi. Vthor. Hzec magna domus non femper eque floret & cetera. Multa hic funt notatu digna:vereor tamé ne ab aduerfarijs defumpta,ipfos reddant obftinatiores. Nam cii obiicimus cis. Ante 25.30.40. annos &c.fuit ecclefia: - Vbi fuerunt,qui negauerunt veritatem[corporis Chrifli fa crificium Miffe. Inuocationem (an&orum &c.Eo confu. glunt,quia etfi nefciamus qui hoc fenferint:tamen femper cum conferuaffe aliquos,qui retinerent do&rinz vnitatem in his qua ad pictatem & falutem funt neceffaria: fue runt enim, funt & erunt femper in hac magna domo , qui hanc do&rinam,tueantur: Sic mihi refpondit Oecolampadius in difputatione Padenfi:fic refpondet Luther quo ties vrgetur authoritate conciliorum praeferens fuos igno tos abíconditos in angulis Chriftianos,om»ibus prelatis & do&oribus,fuper candelabrum pofítis,vt qui ingredian tur videant lumen. Eadem rima & Bucerus nititur cuadcre:verum fophiftas in hoc agunt , & ecclefiam Dei amit. tunt,vt nec fibi,nec fuis valeant hanc oftendere,fed ad al; ftra&ionem mathematicam recurrunt: Cuperem itaq; eis hoc foramen non apertum, quz ipfi & alij per eos fedu& fcandalizantur,&in erroribus fiunt pertinaciores:quid an tem offendit Bucerum,quod author ecclefilappellat ma. gnam domum?N on enim poterit negare quin dicatur do mus:& cum non fit parua,quia extendit ad fines terrz ni I ANY nifi malit cum nouato haretico dicere totum mundum effe magnum domum, vt improbat Ambrof,;, T imoth.:. ARTI« Luc.r:z, ANNOTATIO. ECKII ARTICVLYS. vilIt. DE poenitentia poft lapfum. . Vthor.Dequo intelligi poteft,quod | fcribit Paulus. Hicaffimilat homines de quibus hic Paulus loquitur,his qui funt increduli , finaliter impaenitenheb. 6.10 tesblafphemi vel defperati:quía non habent remiffionem neque hic,neq; in futuro feculo. At errat prorfus author, cum hic Paulus non doceat poenitentiam non effe reiterádam,fed baptifmum:Ideo non,inquit,rurfus peenitere,fed . Ambrofi. rurfus renouari: Hoc teftatur fan&us Ambrofius lib.z. de poenitentia cap.2.Ergo quod ait Paulus ad Hebrzos , co fpe&at,vt de baptifmo di&um credamus,in quo crucifipi Hierony. mus filium Det in nobis. Teftatur & B. Hierony.lib.; .có Thephy. tra Iouinianum: Theophyla&us quoq; aflipulatur Pau- Cryfoft. lum hic docere EINER non reiterandum,non ponitétiam:Sic commode interpretatur Chryfoftomus & in.c.& & in.c.10.ad Hebraos contra illos qui infurgunt contra Thomas. poenitentiam,cam reputantes non reiterandam:habet hoc Glof.ord. & gloffa ord.fuper Paulo.S. Thomas citat D. Athanafíü in epiítola ad Serapionem,improbantem Nouatianum ex Paulo contendentem poenitentiam non effe reiterandam: Verum füper hoc me monitus author,emareinauit.Quáuis quoque pia eft fan&orum patrum expofitio:& vrinam & in aliis maluiffet monita mea fequi quàm temere in fe.. mel conceptis erroribus progredi:& qui aduerrir legens hanc particulam,ftatim fentit eam effe affutám 8; iifeliciter quidem. ; ; Ad Author. Conftat autem peenitentia morti&catione & viuificatione,&c cz tera. — Hunc modum foguend de Jenitentia nó fufcepit au thor in fcholis T heologicis fe placent fibi magiftri pru rientes auribus:nam 1n rei vetitatecontritio: confe(fio & fatisfa&io non mortificant,fed viuificanr animum poni. tentis,& T heologi ac declamatores. verbi diuini omnes ponunt tres partes poenitentiz : mutabünt ne omnes fermones propter hunc librum? Ratifponen.Tmo author nó intelligit feipfum,quia mortificatio & vini&catio pertínét ad peenitentiam,quz agitur per totam vit am,quam Pause lus docetad R oma. 8,& Col.3. »q Faue Au- ——— IN LIBRYM OBLATVYM. 39 Author. Hinc timori füccurrit fides. t Et hoc Lutherice,mallem diceret,füccurrit gratia.Si enim non crederet deum iuftum vindicem peccatorü,non timeret: Etfi ergo fides fit poenitenti neceffaria, tamen nü quam ei remittuntur peccata per fidem,fed pergratiam & charitatem,que faciunt fidem effe viuam.Etfi de illa fide loquitur, debebat expteffiffe,ne cum hoftibus eccle£a íufpe&us effet confentire . Hac fide rurfus innouatio fpiri - tus accipi falfum enim eft hoc,quia charitate & gratia recipitur innouatio fpiritus. Ideo torquet hic author. Pfale mum 5o.Qtuoniam iniquitatem meam ego cognofco, &c. Nihil hic de ide Luthericaautquod fide remittátur pec cata fed quia ille fatetur fe peccatorem, quod etiam fit in confeffione,& quia peccatum eft contra eum femper , per difplicentiam-& confeffionem,re&e peut fe afpergi hyfo po,non fide Lutherana,vt mundetur & dealbetur. In fpi ritu enim Dauid przuidit,omnia peccata non remitti, nifi merito effufionis fanguinis Chrifti,cuius figura fuit fan guis agni ptus hyfopo. D ud rues fuper poftes domus. V nde etiam leprofus iuffus eft hyfopo afperpi in fanguine pafferis,vt mundaretur.Et rcétc byfopi meminitquia eft fymbolum humilitatis & purgationis . Nam humilis herba eft hyfopus , vt ait Auguftinus & Gregorius cuíus radix petrae adharet & faxorum vifcera pene. trat,& vt Hieronymus ait curandis pulmonibus prodeft, L & purgandis interioribus. A fperfus ergo bumilitatis. Hy fopo & merito fanguinis Chrifti mundatur à peccato per remiffionem,& dealbatur per gratia fufceptionem , Hic videt quifque fenfatus,quomodo anxiz petite fint allega. tiones ad oflentationem,ficut facere folent Lutherani pre dicatores,fimplicem plebem 1nani fcripturarum lu&atio. Píal.5o. Exod.12. Leuit. 14, Au. Gre, & Hiero. uit. 14. ne feducentes, ficut hic fequens allegatio Pfalmi,vbi pror. Pfíal.3:. fus nihil habetar,fide accipi innouationcm fpiritus,fed di cit manum Dci fuper fe grauatum,& fe conuerfum in xrumna:vnde confeffus deli&um fuum non abfcóderit, (ed fe accufatus & aduerfus feipfum agens remiffionem pecca torum adeptus fit.1deo fidem non dicit fufficere;fed multa explicar ad peenitentiam neceffaria;quo accipiat innouationem iaGatione fpiritus, ARTI ANNOTATIO, ECKII vinculum vnionis,quàm charitatis,ne mali excluderentur ab ecclefia:omitto,quo aliqui funt elc&i fecundum prefen tem iuflitiam,aliJ vero fccundum zternam przdeftinatio nem,qui funt veri ele&i: & tamen non femper habent vin 1! culum charitatis contraimpium Iouinianum,ficut Dauid Ibid.24, adulter homicida füperbus numerator populi, Non diícu tio, qua ratione citarit authoritates , alioquin non deeffet quod dicerem. ARTICYLYS XIX. ECCLESIAE . . Hierarchico ordine &c. Vàm flu&uat author, quia non zedificauit fupra fir. OI. petram, fed fuper arená:ti effet folide in Theologia doé&tus,obferuaret ordinem do&ri nz:& non iá tertio rediret ad ecclefiá & cius authoritaté. Declaratio vero erudita eft,& qua: frangere poffit cer uices aduerfariorum : Ideo iterum Íriptumexhibuerunt —— minime Euangelicum. Quod inferius fub incude,vtme- —— rctur fortiter prememus. .Author.Sic tamen vt ha: czremoniz& c, Qq Nimishic extenuat ceremonias: Et vteunque catholi cc & doüiffime articulum hunc deduxerit:tamen Lutherani,vt aranea,non fugent dulcedinem f«q venenum,& at trahent ea, que vel ad corticem litera co. indo&a plebe,cis füffragantur,etiamfi fciant hoc «qr. contra authoris mentem Cauiffet hoc author » fiar&ius firinxiffet inten^ tum, Quid enim zdificat in plebe, di ; » dicere,ceremonias effe tantum incitamenta & retinacula pietatis, ac fi opera externa caeremoniarum non placerent deo "vt non diffentiantab E uágelica puritate. Omnino (3 tofum eft hoc ac fi caremonia in catholica ecc]e (4 obferuate diffentirét ab Euangelio,quafi laqueos Confcientiis iniicerent; quafi Chiiftiang derogét libertati, hec omi Luterica bot. non catholica. Nam mox flento; iciunia foluemus,fefta fint liber nium & ouorum efus fit licitus, qnia praccepta illa ac inhí bitiones (unt contra libertatem T uangelicam . Ita impie prcinunt rudi populo , nouitatum & licentia: ftudiofo. Itaque fatius fuiffet caudam. huius areiculi vna litura circunducere, Non enim poteit nifi fcandalum parerc,apud cos 2. RN g€. ca voce vociferabunt, à1n quibufque diebus car c Y UOCINCOLIESRYM O'BLATYM, 42 eos qui propenfi funt, vt ab ecclefize obedientia recedant, ^ "cem Dodiaae iuftitiam noftram ab exterhis obfernationibus non pendere. Sacerdos ergo paruipédet dicere horas canonicas, quia externum . Monachus negliset matuti-- nas & iciunia, quia externum , Nihili faciet peccatorum confeffionem,quia externum . Vt in pafchate fumar Euchariftiam floccifaciet,vt externum, cum mille fimilibus, Non eft fcandalofiffimu,quod in fiie addit. Ceremonias poff* omitti fi abfit fcandalum & Eu. Oauthor,fi hoc tacuiífes fatius fuiffet,cum omnis inobedientia fit verus vel interpretatiuus confenfus, Non excutio,quam vio lente torqueat allegationes facre fcripture,quz prorfus nj hil faciunt,neque probantque ille molitur probare. ^RT. XX. DOGMATA QVAEDAM ab ecclefia declarata & firmata, DE INYOCATIONE SANCTORYM. Vthor. Nec damnandum eft,fi quis religiofa. m ; Quód fatetur non damnandum , fi quis. (an&os ctiam nominatim appellat. Hoc catholice afferitur. at quod annc&it,fed extra przces,qua ad altare offerun tur. Hoc impium eft, & ecclefia catholicae dehoneftatiuá que nó modo nominatim appellat plures fanctos in Cano ne maiori miffe:fed etiá in peculiaribus miffis fecundi oc currentes fan&orum feftiuitates,colle&as de fan&i; nomi' natim habet, licet per mediatorem Chriftum, vt alias,con. cludat. Ergo affirmare fan&os nominatim appellandos, fed extra preces ad altare,hoc eft totius ecclefie catholice có(uetudiné improbare. 1deo atro lapillo notádus eft hic, | locus & expungendus,tand infolens,& ecclefia rebellis; uod fi infurgat aliquis vir do&us,& obiiciat, autho . rem ciare admittere inuocationé fan&orii, quando ad ipfos vertitür oratio,vtin letanta fieri folet: qua ratione inuocádi in orationibus miffz eccle(ía vtitur, vnde reprehé fio illa'eft mera calumnia. Atobiicient; ego refpódeo. Par cius ifta viris,nullam facio authori calumnia. N am quod | tribuit authori, eum admittere inuocationem fanctorum, | quádo ad eos vertitur oratio, vt in Letania,qua ratione in uocandi Ecclefiain orationibus mif» vtitur,illam enim palliationem non admittit author libri fed proc(us excia- Fa dit f 2 OS.AKXNOTATIO XCEILP - dit reiicit,cü inquit, San&os nominatim appellandos,fed extra preces, que ad altare offeruntur : quis hic non videt gloffam effe contra textum . Gloffator dicit , nominatim inuocandos fan&tos , vt in Letania & orationibus miffze. - Textus authoris habet eos non inuocandosin precibus ad altare oblatis,fed extra: Nifi quis hic torqueat,oratio- ! nes in miffa non effe precesquze ad altare offeruntur. - | Rr Quod citat concilium Carthaginen.facit more folito, . Condl. fo. eit,allegat,& nihil ad propofitum, Nam q orationes Cartha.— ad (an&os origantur patri per filium : Id fit in & extra Cap.23 — miffam,in fingulis etiam horis canonicis : & eft noua formaorandi Euangelica à Chrifto tradita. Amen amen dilohan.16 co vobis:fi quid petieritis patrem in nomirie mco , dabit vobis , vt latius explanauit Homilias dominicz poft paconftituit de fcha. Concilium itaque Carthaginen.s.nihil fan&is inuocandis : fed prefcribit formam concludendi colle&as per mediatorem Chriftum. 1 $5 Author. $an&i tantum vt conferui implorantur, non fecus quàm qui nobifcum funt adhuc in carne. : Quantum extenuat interceffionem fan&orum & bea- : torum, vt non poffit non fcandalizari plebs hzc audiens: Nam beatos & omni miferia exutos,ciues celorum ,non : ardentius, efficatius & placabilius Deum pro nobis orare, quàm viatores infirmos, fragiles;peccatores, adhuc in ma ri flu&uátes,qui necdum portum falutis attigerunt : Hie- Hierony. ronymus improbat in Iouiníano. A duer(atur etiam con- ; - . fuetudini ecclefiz, quz in letania inquit $ . Petre ora pro nobis:fed nullum ex viuentibus quantumcunque fan&um fic inuocat, Idem fit in Canone maiori mi(fze:& in publicis miffze &orandi officiis memorátur coelites in colle&is, - & folenniter officia de eis aguntur , fed de adhuc viuentibus nulla colle&a interceffionis habetur,nec officium folenne. 1mó ecclefia rohibuit,ne quis pro fan&o veneretur , qui iudicio ecclefie non fitin canonem receptus , vt in cap.i.&.2..de reliq.& vener. fan&, in antiquis , & Auguft.de Ancona.q.14. ; At fürgit aliquis pro authore libri,& fatetur beatos ef ficatius orare pro pud) viatores:fed vtatur hic quafi argumento à minori:quià fi conferui viatores minori charitate Q IN LIBRYM OBLAT y M. :43 tate orant pro nobis in hac vita,multo magis pro nobis orant fandi pra diti maiori charitate : usa excludit benigná illàm interpretationem: A it enim, Tantum vt có feruiimplorentur.Pondera tantü: Et uorfum tendat exclufio,fubiicit. Non fecus,quàm qui no ifcü funt in carne: pondera,nóo fecus : nà fucos excufationis non admittunt. Quód fi in fcholis effem,obiicerem defenfori. Non có mode fa&um argumentum à minori ; hocloco : quoniam etfi bona fit argumentatio,& fentétia mea efficax ad probandü:tamen apud diuerfarios, quibus hic author blanditur,nihil euincit:admittunt enim antecedens . Viatorem inuocandáü vt intercedat:at negant illationem à maiori & illatü,ergo fan&i funt inuocandi,vt intercedant:licet nouerim quomodo eorü temeritas apertiffime cóuincéda fit. DE IMAGINIBVS EO. ART. E imaginibus re&c author , nifi quod Iconoklafta pro fe arripere poffent(quod folent facere captiunculatores)dum ait. Imaginum vfum non in totü effe damnandum:nam exiftimo,neminem vnquam fuiffe tà ftolidum,qui vfam imaginum,in totum damnat. Vr autem fit pinguior declaratio libri addendum apparet. Imagines conferre non folum,quia excitent ad geftorum memoriam & recordationem:fed etiam ob id,quia inftruunt Hriplices 2i aient fcientes, & afficiüt omnes, Contra herefim Foclicianam hoc quoq; addatur(quia aliqui przlati ecclefie imprudenter in enere,negauerunt imagines adorandas,vnde pufilli (candalizantur)venera . biles effe imagines,fed non adorandas per fe:at poffe ado rari,quando adoratio terminatur, non ad ipfam imaginé, fed A id quod imagine fignificatur,& vt Bafilius ait ; re. feratur ad Prototypum.Ideo lapfum arbitramur authoré cum ait. Non autem ipía imago veneretur, . Mirum quod proteftantes hic nullum fcriptum exhi. buerunt,cum Argentinen.& Conftantien.modo illis cóiuncti acerbiffime imagines reiiciant , & idolatria. accufent, & maxime Bucerus,qui etià obtulit cum quibufdam aliisfe defenfurum difputationé Bern. Ego quilaceram illam &miferam difputationem Biblicis fcripturis & authoritate patrum ,& confutaui, ac edidi , nihil vidi auod ' F 3 gigantes Bafilius, ANNOTATIO, ECKII 1 gigantes illi refponderint 13.annis, at fi malae caufz eorü ita confidüt,adhuc refpondeát,nó ceder ex arena Eckius. DB MISSA EQ. ARTICYVLY S. Vu Oc merito difplicet non folà mihi,fed & multis bo- His catholicis , quód author aliquas materias cótrouerfas, maximi difpédij , vt de inuocatione fan&orü de imaginibus,& de (acrificio miffz &c.cóomifceat,vt non dignatus fit illas fub propriis titulis & articulis proponcre,fed nouá infcriptioné prafixit. Dogmata quzedà ecclefia: authoritate declarata & firmata,quafi illa non habere - mus quoq; ex fcripturis , fed voluit Lutheranis adulari & dogmata appellauit , ac fi effent philofophorü placita,aut Hippocratis decreta: fed omiífo fufpe&o & neglz&o titu lo,veniamus ad rem. Xx Author. V i&ima in cruce immolata,non minus hodie eft efficax &c. . " Hanc impietaté aures Chriftianz ferre non valent, di cere Euchariftiz oblationem in. miffa effe tam efficacé ho die,quando religiofa fide deo reprarfentatur , ficut fuit in cruce eo die,quando de facro latere fanguis & aqua exiuit Sic pracipitant fententias fuas , qui nunquam in fcholis funt exercitati.Si oblatio hodierna eft eque efficax , ficut * indie parafceues in ara crucis,fequitur nullam effe diftan tiam inter facrificium cruentum & incruentum , nullà effe differentiam inter oblationem veram realem , & inter rcprefentatiuam: Nihil referre, inter Chri(lum vere oblati, & exemplar illius & cómemorationem femel fa&ifacrificij. Sequeretur fi effent oblationes eque efficaces , effent eiufdem valoris:oblatio autem Chrifli in cruce fuit 1nfini , Ai valoris , quía ipfe eft propiciatio pro peccatis noftris & 1. Ioh. 2 totius mundi:& vt Bernard.air, etia fi effent infiniti mun Bernard. di:oblatio auté quotidiana in miffa eft finíti valoris , alioquin fufficeret quotidie vna miffa in toto mundo - Alioquin fufficeret vna míffa pro anima dcfun&i, quod ftatim liberaretur , imo omni die totum purgatorium euacuaretur,quia miffa effet infiniti valoris . Sequeretur etiam vná fufficere milfam pro defunGo,nó effet opus anniuerfario, eptimo, velut tricefimo: Nulla effet porro differentia applicationis miffe cü eius efficacia effet infiniti valoris. V ndc £^ 4. pt /J1]N LIBRYM OBLATYM. 44 de fan&us Auguflinus curans. miffam celebrari pro mor- Auguft. tua matre ad oftia T ybernia,zque profuiffet miffa illa om nibus co tempore mortuis. Et nec ftulto dictum authoris eft verifimile, oblationem quotidianam effe aque efficacé ficut illam in cruce: Cum Sieht femel fe in mortem offer re,quàm millies millies illtus paffionis & mortis memoria celebrare: V nde valor miffz finitus, valor miortis Chrifii infinitus. Ideo femel mortuus eft, femel oblatus eft in ara crucis,cuius tamen memoriam quotidie agimus in myfteriis: pulchrum eft quod A mbrofius ait : In Chrifto femel Ambrof? oblata eft hoftia potens ad falutem . Quid ergo per nos? * . :Nónne per fingulos dies offerimus? Etfi quotidie offeramus,ad recordationem mortis eius fit,& vna eft hoftia nó multasquia femel oblatus eft Chriftus, Hoc autem facrifi cium exemplum eft illius. Chriftus hoftiam obtulit ipfam offerimus & nüc:fed q» nos agim^recordatio eft facrificiJ. Nemo ergo reducat nobis propofitiones , vnà miffam eque efficacé omnibus animalibus, ficut vna candela illaminat totà babitationé: Nemo torqueat Hiero. Cum pro De confe. centi animabus miffa vel pfalmus Mbit ke ibid minus, fi dif. j.non pro vno quoq; eorü diceretur, accipitur : nàm qua ratione mediocridicat,praiecit. Melior eft quing; pfalmorii decantatio,cti ter. cordis puritate & fcrenitate & fpirituali hilaritate quàm totius pfalmi modulatio cum anxietate cordis & triftitia. Stat ergo quód diximus authoris di&um vt falfum ,& fcandalofum prorfus reiiciendum : Minuit/enim dignita. tem & efficaciam amariffimz paffionis & mortis domini lefu Chrifti. At fürgit quifpiam eruditus, plus nimio affe&us libro: Id quod in libro reprehenditur,eft veriffimum, vnam (ci. licet oblationem Chri(ti femper effc eiufdem virtutis, neque effe aliquo pa&o Ób diuturnitatem temporis imminu. tam:differt ramen ab oblatione facerdoris,& efficacia eins nobis applicatur per oblationem facerdoris, quibufdà ma gis, quibufdam minus, &c. At moneo defenforem iftum vt verba libri re&e infpiciat;nam hoc liber non habet, 9; ille affumit,vnam oblationem eiufdem virtutis - hoc ical mus,oblationem Chrifti & eius virtutem femper duratu. ram,quandíu fzculum ftabit: Hoc debebat tueri defenfor, F 4 obla. LcG. 27 Canonis. Roma.12 Píalm. $0 * ^ ANNOTATIO. EFCKII. oblationem quotidianam in níiffa,tam efficacem effe ficut in cruce,fufo fanguine & aqua,ac pofita anima , quod eft falfiffimum,& egregie confutat inter iuniores pra pofitus Gabriel:licet enim fit idem Chriftus,qui vtrobique offertur,ac ita in oblato nulla eft differentia, fed in modo offe rendiyac efficacia oblationis: At hic defenfor relicta tutela librijhoc ipfum fatetur: quia alia fit oblatio facerdotis, alia etiam efficacia fecundum applicationem facerdotis plus vel mínus. Vtinam hanc materiam in corona do&torum virorum,publica difputatione, deberem vétilare . vbi etiam hoc adderem. Oblationis in miffa efficaciam no cffe eandem vel zqualem(non refpicio hic ad facerdoté bo num vel malum,deuotum vel frigidum)quia offerés principalis;ecclefia militans, cuius minifter eft facerdos , non femper eft equalis meriti & acceptationis apud deum,fed in vno tempore plus,in alio minus, Vtcüq; Henricus G. nitatur 11 contrarium: licet in declamationibus ad populum,magis fecutus fim S. T ho.cuius opinio non folum ap paret vera, fed etiam plebs facilius intelligit. Aliud paradoxum quoque defenderem , mifíz efficaciam itidem ex opere operato,non effe zqualem, etiam eodem tempore; at quia aduerfarij ifta non intelligunt,miffa facio. Author. Ecclefia feipfam offert in mif facrificio. Quantum placet nouitas:etfi tres libros fcripferim de facrficio miffz ante rg. annos , & £epe hanc materiam in fcholis T heologicis difputaui,etiam ante tri vbi diligenter legi fan&os patres & do&ores tamen me legiffe, quod ecclefia offerat fei hoc inueni , ecclefiam fe offerre. pe Dco viuenti:Inueni quod iufti o tam,vt ecclefia martyrit:hoc inueni quod Paulus docuit ecclefiá ex hibeatis corpora veftra .hoftiam viuà,(an&am, Dco placentem. Hoc inueni, quod facrificià Dei eft fpiritus tribulatus,cor contritum & humiliatum. Inueni quod tota ecclefia offeratur à Chrifto Deo patri , & eft facrificium vniuerfale Chriftianorum,quod fit ctiá in miffa: At s ecclefia feipfam offerat in miffa,nó memini me legif enec credo verum . Sicut non dubito ecclefia à Chrifto in cruce Dco patri oblatum,& quotidie offerri in miffa. At venit ginta annos: ,non recolo pfam in miffa: r Opera mifericordia erunt Deo corpus & vi f 1N LIBRYM OBLATVM, 4$ At venit defenfor, quod ecclefia feipfam offert in miffa,expreffe dicit Auguftinus lib.x.de ciuitate Dei. Dico acutum difputatorem debere reddere fingula fingulis: Au guftinus munquàm hoc dicit , quód ecclefia feipfam offe . rat in miffa,fed quod offeratur:& hac eft rei veritas:quod liquet ex vefbis eius in fne capi.6. Hoc eft facrificium Chriftianorum,multi vnü corpus fumus in Chrifto:quod etiam facramento aliaris Bdelibus noto, frequentat ecclefia,vbi ei demonftratur,quod in ea oblatione,quam offert, ipfa offeratur: A duerte non dicit,quod feipfam offerat, fed in ca oblatione fcilicet Euchariftize,quam offert ecclefia, ipfa etiam offertur,at non per fe,fed per Chriftum,qui eft facerdos magnus,qui corpus fuum verum obtulit in crucc , iam quozidie offert corpus fuum verum & myfticum in miffa. Author. Dona quzdam tam panis quàm vini offe- Isbat; 4 Quod füb miffa varia folebant offerri,in ecclefia, hoc hodie obferuaturin Germania & Gracia , vbi offeruntur panes vina,cera,farina,panni,oua, fal, & panis omni domi ni co die , vt audio, benedicitur in Gallia , quem morem fuo tempore obferatum in Aphrica teftatur San&us Au uftinus:fed quid hz oblationes laica , ad diuiniffimam oblationem facerdotalem in miffa , cum vnum tantum fit facrificium externum ecclefiz fcilicet Euchariftia: multa tamen alia offerantur,iuxta c.omnis Chriftianus,de confc.diftinc.1.& cap.ftatuimus 16.queftio.1. Et Dauid Ixta batur.quando vidit cun&um populum ingenti gaudio of ferre donaria. 1. Para.vlt. Et hoc prec Deus per Moy fen Exodi.23. Non apparebis in confpe&u mco vacuus: O fferuntur itaq;vel ex praecepto,vel confuetudine,vel de uotione. Et ad honorem dei,vt agnofcatur tanquam fuümmum bonum , re&or & gubernator fupremi dominij , & in fuorum miniftrorum fuftentationem, tamen luiafmodi oblata non funt,qua perferantur per manus fan&i aneli in fublime altare Dei, in confpe&u diuinz Maic- Ítatis fuze,ficut eft facrificium miffz vnicum fed fic prefentantur ficut aliz orationes fidelium, & a&us latriz, Dco debiti. AR TI^ Auguft. ZZ Auguft. r.Par:vlt. Exod.:3 ( b THER n- ANNOTATIO. ECKXII AKTICVLVYS. X X1, DE ADMINISTRA. tionefacramentorum & ceremoniis —— -. quibufdam fpeciatim. Vthor duas recen(et fententias. V ná fal(am & dam- && JBisibienticesdoen non debere celebrare miffam, nifi habeat cómunicantes: Alteram, q poffit celebra Bucer, re,modo affint,qui fpiritaliter cómunicent: Bucer dolofe Pflugius, adiccit in margine ea,guae duo collega: mei, Pflugius & Gropper. Gropperus annotafunt:hzec fcilicet verba. Huius fenten* tia: nos fumus,& ita pofuit,vt fimplex Le&or,poti? ad pri mam fententiá fe applicaret,quà fecundam.Sic fraudibus, vti folent vulpes,demolientes / vineam domini fabbaoth, : Atquia illa prima fententia eft contra vfum & cófüetudinem totius ecclefize , contra fundationes ecclefiarum cathedralium & collegiatarum,contra ius parrochiale,có tra vltimam voluntatem corum,qui beneficia fundarunt contra ritum & obferuantiam omnium bonorum religioforum:Nulli etiam rationi confonat,fed ex fonte promanat haretico,nüquam perfuadebor praefatos dominos col legas meos fuiffe illius peruerfe & ab ecclefia aliena: fententiz , fed fotius ipfos indicaffe fecundam eis placuiffe fententiam. » Author. Quoniá vtriq; de fententia fua fant perfuafi, Iilud eft confilium malum,totius Eccle(iz & Chriflia nz deuotionis deftru&iuum,multasin (2 herefes cople- Gens. Nam primo errant,quod nolunt celebrari Dre nifi adfint cóomunicantes.2. Quod nolunt plures celebra ri miffas in vna ciuitate vcl ecclefía eodem die , etià fi fint heri; L. beneficia fundata,aut L.. monachi in vno monafterio, RR 3. ConfeQarium eft,facerdotem, etiam fi habeat cómuni- MRNA cantem,nó debere tamen celebrare miffam:fi fitalius, qui municanr !€8àt publicam & communem. miffam eiufdem ecclefiz, 4. Turpiffime & impie crrant,omnes miffas prinaras abro gando,fiuc fiantin priuatis facellis fiue cbneE in al taribus feorfum,extra vnum cómune & ublicum altare: hinc in multis ecclefiis,altaria "T urcice dinditis diruerüt. $-Sacrificuli eorü pigri & mordéte confcientia,hanc etiá inuenerunt impietatem , vt ipfis celebrantibus& confecrá tibus,ac laicis communicátibus,ipfi fe à comunione contineant, IN LIBARVM OBLATYM. 46 tineant,contra totius ecclefia: confuetudinem,contra omnem honeftatem,contra expreffam concilij Toletani con Conci. xz ftitutionem:quz fic habet . Quicunq; facerdotum diuino €.5- altario facrificium oblaturus accefferit, & fe à communione fufpenderit:ab ipfa qua fe indecéter priuauit gratia có - munionis anno vno repulfum fe nouerit : Nam quale erit illud facrificium,cui nec ipfe facrificans particeps effe cognofcitur? Ergo modis omnibus tenendum eft:vt quotief cung; facrificans corpus & fanguinem Iefu Chrifti domi- ni noftri in altario immolat:totiés perceptionis corporis & fanguinis Chrifli,participem fe praebeat. - Et rationabiliter loquitur canon, quia cum facerdotes fint paftores,rationi aduerfatur,quod laicos pafcunt & nó fcipfos: Cum populum ad fynaxim inuitanr, eam laudant : ab effe&u facramenti:quis eis credet. fi ipfimet non communicát: Nam ipfi maiori debent pollere munditia & fan &itatequibus peculiariter dicitur:fan&i eftote quoniam , eq jr. 15 cgo fanctus fum: At vrgct eos confcientia in eorum. Epipeut 7 curea & Iouiniana vita, vt ad fan&a fan&orum ingredi non audeant:quantulácunq; fibi excufationem fingentes. Sed diabolus infidiabitur calcaneo eorum:dum in fine vi tz vermen excitabit confcientiz , qui non moritur , ficut nec ignis extinguitur. Lb: Miffas priuatas femper fuiffe in ecclefia proprio libello probaui,in hoc conuentu Ratifponen.edito : ad quem Bucer nondum refpondit. Admiffo confilio,iam via effet hereticis fa&a ad fepe. liendum miffam penitus:Id quod Z uingliani,iam fecerüt Argentinz, Cóftantize, Bafilez,Bernz, Meminge, Auguftzc, V Imz,& cohzrentibus:Idem eueniet apud Luthera- 4m, 7 nos:nam frigefcente charitate,jam'o&to diebus nullus adeffet cómunicans: Poftea,per menfem. Deinde, per trimeftre, &c.& fic paulatim euanefceret m ifa; V bi tunc maneret iuge & quotidianum facrificium in Ecclefia Dei» Ad quid zelus veterum Chriftianorü fundaffet I. Monachos aut facerdotia i vno loco, fi füfficeret vna fola Miffa publi cain feptimana aut menfe, Quot fratres in vno monafte- T1O collegit fan&us Benedi&us,S. Maurus,$. Leonardus, S.Pirmunius.Et apud $. Gallum aliquando quadringen. u " Ifai.66. Sepelire. mitfam. Zuinglia ANNOTATIO. ECKII. authorem libri , fi nouiffet Epifcopum ele&um vel nominatum & confirmatum, poffe excommnunicare, füfpendere, interdicere,& alia facere,quie funt iurifdi&tiois:efto quod claues non habear, non fit facerdos , vt definitum cft clare c. Tranf. 12 iure noftro c; T ranfmiffam de ele& .Imo non folum ele miffam ex &us ad. epifcopatum , fed etiam. archidiaconus , vicarius, trade cle; Officialis Epifcopi,non facerdos,modo fit clericus, eft ca pax vías illius & poteftatis excomunicádi , fcriptum fuum emendaffet: Ideo quod ad iurifdi&ioné proprie pertinet, Bonaué. Don dicitur effe clauium, in excómunicatione . Sic Bona. inquit,poteftas excommunicandi cft gladius , non clauis. c.3.diftin&. 19. E xtenfe tamen poffunt dici claues ait Sco Scots; ius & bene appellatur poteftas ligandi & foluendi in his, "T'svobar. d poffunt excommunicare , vr Petrus Longobardus in $ textu habet ea diftin&. Non ingredior materiam de claue fcientie & poteftaus:fufficiat,quod euicerim vfum clauiü, non iurifdi&ionis €xcommunicandi , quo tendit author. Hoc vnum fupereft , illas poteftates effe diftinétas ex co Ninhie conuinci , quod diftin&te Deus dedit poteftatem clauium fs - promiffiue Mathe 6. lohan.20.cxecutiue. Poteftas auté Matthiig iurifdictionis data eft, dicente Chrifto ad Petrum.Si pec- ' * cauerit in te frater tuus,&c. Et infra. Dic Ecclefiz, quod fi Ecclefiam non audierit,fit ribi (icut Ethnicus & Publicanus:loquor femper de illa iurifdi&ione in excommuni- - catione. Quia omnibus obuium eft, facerdotem non poffe. exercere poteftatem clauium fine iurifdi&ione : alioquin. poffet abfoluere non fuum : Imo quilibet poffet abfoluere Armac. quemlibet, vt indocte fenfit Armac, In quzftionibus Ar- Durand?, meniorum:quem tamen imprudenter fequitur Durandus, dicens multum improbabiliter,hanc effe probabilem (ententiam. 3f "irs AM Author. Poftremo de iciuniis,feriis,& dele&u ciborü. Quantum reneni in hac breui periodo lateat , non me latet:fed prodeat qui velit,inueniet Eckium , modo vixerit; Ecclefia catholicz affertoré: Nam quod viri pij ac do- &i(hominum cligentium fententia ) in confalta fe. Apo. cui füpremus honor & iudicium debetur , in hac viatrice ecclefia,deberent decernere de ieiuniis, feriis, dele&u ciborum,& aliis ecclefia conftitutionibus , non video quomodo ,7sv IN LIBRYM OBLATY M. go modo fieri poffit: Et maxime fufpe&us eft author , quod ait.Quo nulli laqueum iniiciant, hzc vox luporum eft,nó ouium*nam & Lutheran: contra ecclefiam, hunc inanem & falfum cauillum prztexunt: At dum ref; ondebimus fcriptis proteftantium , huiufinodi dolos explicabimus. Hzc autem de libro dixiffe, quàm breuiffimé fieri potuit, fufficiat. SOLI DEO G.LOJGCLA (SCRIPTA LY THERANORVM ADVERSVS LIBRVM A CAES, Maieftate oblatum:quz & titulis literis A Iphabeticis in- Ícripferunt. ARTICVLVS I|]. DE AYTHORITA- te conciliorum, datus adart. : x. —.S eft articulus nonus in libro nobis collo- ' |, cutoribus propofito:in quo profe&o au- I thor vere & egregie oftendit fchifinaticis, & quàm neceffe fit authoritatem ecclefiz .. fequi & conciliorum , ad veram fidem & beatitudinem confequendam: At hi qui ecclefiam Dei reliqueruntqui ex nobis exierunt , qui fibi fidem cóftituunt fecundum Phantafmata mentis fue,non poffunt illa audi, re de authoritate ecclefiz,;fed clamàt durus eft hic fermo: & luciferana fuperbia fcripta Canonica acceptát jp libito, & pro licentia & libidine reiiciunt,inte rpretantur,aduerfus ecclefiam,aduerfus Concilia,& fané&os patres,hinc i]- lx lachryma.$ed dolos,errores,& fucos eorum, fidelibus Catholicis palam faciamus. Et quia naufeam pareret fi fin gula verba effent renarranda , per pun&a placet profequi errata:nó fpero,quod incufaturi fint me indiligctievtrüg; €x Bucero intelligam illos mihi minus fauentes, Bucer.Pracipua reuerentia poft Deum & verbum,de- Pun&ü. 1 betur ecclefiz. ipi Quia hic pendet fundamentum omnii harefüm,quod Confutacontempto ecclefia iudicio fcripturam preferunt:quà pro tio. G 2 |libidins CONFYTATIO. ECKII libidineíua vertunt, inuertunt,imo etiam peruertunt , vt circa articulum illum nonum pauca attulimus:adiiciamus modo alia,femper tamen pro ks habentes,quod non lo uimur de verbo fcripto per fpiritum fan&um in cordibus 2.Cor.; fudelium,ficut Paulus ad Colof.fcribit. Epiftola noftra vos eftis, fcripta in cordibus & infra. Epiftola eftis Chrifti,miniftrata à nobis & fcripta,non atramento fed fpiritu Dei viui,non in tabulis lapideis , fed in tabulis crdis carnalibus, a R.ecenfebo tamen per ordinem,quz Catholici fentiüt in hac materia. Verbum Dei fcriptü,de quo loquuntur aduerfarij,non o eft praferédü ecclefize:quia finis eft melior medio ad fin£, propter Mecum tale,&c. V erbum autem fcriptü , eft datum propter zdificatione ecclefizquare esent eft ecclefiam effe B Rd quàm verbum fcriptum atraméto. Chriftus plantauit ecclefiam , & tamen nihil fcri fit, - 2, neq: iuffit Apoftolos fcribere,fed docere omnes gentes. vt vebü illud quod mentibus fideli imprimerét,effet verbü fpiritus,excellentius quàm nigra litera fcripta occidens. 3. ^ Sicpromifit Deus per Hiere.Dabo legem meam in vi Hier.3: | fceribus eorum,& in corde eorum fcribá eam, & ero eis in deum,& ipfi erunt mihi in populum. Lex ergo Euangelica principalis eft illa, qua eft fcripta in corde ecclefize , & lex fcripta eft folum fignum illius legis mentalis, iuxta il- Arifto.r. lud Ariftot . funt autem ea quz funt ín voce nota earum Periher, paffionum,qua funt in anima. t. Perihermen. 4. Hincfequitur quomodo fcriptum Euágelij habet fü4 literam occidentem: Nullus enim vnd fuit haereticus , qui non fcripturis niteretur male intelle&is: fed iudicium tüc cft apud Euangelium mentale,in corde ecclefiz, $- Quisenim nefcit maiorem effe iudicem iudicato» quis nefcit totum effe maius fua parte?fed fcriptores Canonici, Matthaeus, Petrus, Paulus, & ceteri fuerunt folum pars ecoC clefie, & de variis fcriptis AS titulo, ecclefia iunoe dicauit per Euangelium mentale , refpuendo Euangelia Thoma, Bartholomao, A ndrez, Barnaba, & aliis infcripta,& approbauit Euangelium Marci, de quo non cóftat, an viderit Chriftum. Et SCRIPTORYM PROTESTAN. $1 Et fcriptores Canonici femper prius habuerunt Euan 6, gelium métale,quàm ederent illud nigrum in literis. Hinc cft quod ecclefia aliqua mutauit de fcriptura,vt fabbatum, efum fuffocati. Baptifma in nomine Icfu, Chriftus ceenatis dedit Euchariftiam, E cclefía ieiunis, Chriftus füb ambabus fpeciebus,ecclefia laicis füb vna:Paulus permifit dif pares in fide coniuges,ecclefía improbauit. Cum ergo credimus ecclefie dicenti, Iohannes fcripfit 7. Euangelium , quod alias nefciremus: ita & alias ecclefia credere debemus dicenti . Chriftum illa & illa inftituiffe, facramenta,tradidiffe Apoftolis obferuantiam quadragefimz, confitendi rationem,vn&ionem infirmorum,& huiufmodi, Quibus etiam peruicax Luder vi&us , tribuit ecclefiz 8, anc poteftaté,vt poffit di(cernere verba Dei à verbis ho minum: fic eadem rationc poteft difcernere Sacramenta f dei ab aliis fignis: quia non minus neceffaria eft ecclefia, Cognitio Sacramentorum,quàm fcripturarum. Ex quo infertur adhuc vnum notabile , & quod frigit 5- Ceruicem aduerfariorum. Si ecclefia poteft cognofcere de 43— Ícripturis: multó magis poteft cognofcere fuborto dubio, ^ quis fit verus fenfus fcripturz:quia codem fpiritu fcriptura interpretantur,quo conduntur: $1c re&té intelligendus A uguft, eft Auguftinus contra epiftolam fundamenti. Euangelio — ^? non crederem,nifi authoritas ecclefia me commoueret, Hanc poteftaté ecclefie fatétur hic proteftátes, quia ec , 5, clefía habeat Euangelib, fpiritüfan&ü gubernatoré habet ius vocandi miniftros , habet intelle&ü & interpretatione do&rinz diuinitus tradite , habetadminiftrationé Sacramétorum & füam iurifdi&ioné & iudicia. Et infra. In ecclefia cft triplex authoritas f.teftificádi de fcripturis, vere interpretandi fcripturas, cóftituendi iudicia de do&rina, Iam quilibet vtens ratione, apertiffime videt, quemodo ;;; fibi contradicant,& non puduerit cos Carfareze Maieftar ac ordinibus imperij pugnantia fcripta offerre:dicunt ej, ecclefia poteft teftificari quz fit vera fcriptura quis fit ve- . rusintelle&us, poteft iudicia conftituere de do&rina fcri pturarum: Et cum hoc tamen vociferantur. Maiorem effe authoritatem fcripturz,quàm totius ecclefiz. G 5 ALIA 2. 3. T. Ad Nus AG.15 Matth.1$ Pfalm. 21 Auguft. CONFYTATIO. ECKII ALIA ERRATA. IN HOC articulo. Onum interpretationis eft penes veram ecclefiam ] fed non eft certis perfonis aut locis alligatum, & aliaseftin pluribusalias inpaucioribus. —— Hoc doni interpretationisnon eft apud impiam mul titudiné,neq; apud hos,quos oportuit propter nota crimina excommunicatos: fed hoc donum ad pios pertinet. Cum .ecclefia pronunciat iuxta verbü Dei re&e intelle Gum,neceffe eft omnes parere,ponunt exemplum. Sic no ftre ecclefie nobis affentiütur cótra Anabaptiftas & alios. Cum auté poffit accidere, vt plurime perfona in fynos do fint impie, fatendü eft fynodos generalcs & proninciales erraffe,vt Smyrnae:pratterea etiá piJ habct (os lapfus. GONFYT,ATIO ERRORYM illorum. Acíiunt hic ecclefiam mathematicam & fi&itiam: quia cum non fit alligata perfonis & locis, vbi ergo ef Pro cede Buzere & móftra ecclefiá: quod fi cet oftenderis ex votifragis monachis & monialibus & facerdotibus: omnes boni dicent hanc effe impià multitudiné , periurá, ac omnibus honoribus deftitutá: Non dubium congregationem Cardinalium, Epifcoporü, Monachorum & The ologorum, pro folita veftra modeftia , & reuerentia erga pra pofitos ecclefiz(quibusfan&us Paulus obedire iubet) denotaflis in impia multitudine. V eftra autem & Pickardorum ac A nabaptiftarum ma thematicam Ecclefiam(eodem enim hic laboratis morbo) fpe improbaui: quia Paulus & Barnabas , & quidem alij inuenerunt SRGPLER in Concilio Hierofolymitano : Et Chriftus iuffit fratre peccante,& non audiente Correptores:is debeat dicere ecclefiz,non vtique Mathematice,fra ter Pauli per omnes ecclefias, fed non M athematicas laudem habuit, Dauid inquit,ap ud te laus mea in ecclefia ma £na. proteftantes cam contrahunt nefcio in quas angufti - a5 Germnie: Quod fi vrgétur, vbi fuerit ecclefia ante 25. annos , ad pauciífimos ignotos homunciones redigunt ec clefiam. R e&ius Auguftinus probat latitudinem ecclefia: contra Donatiftas , Non eft ecclefia Lutherana pofita à Chrifto | SC RIPTORVM PROTESTAN. $2 Chrifto fuper candelabrum, vt ingredientes videit. Non eft ecclefia, ciuitasilla in monte pofita , que procul vide. Matth. 5. tur?In fynagoga erat prouifum,quo erat eundum in ambi guo,ad fummum, f.facerdotem:& in ecclefia omma erurit.— tam recondita & occulta,vt nemo fciat,quo eundum fitad. : Mathematicam fiditiamecclefiam: — ; Cum Paulus ait. Ipfe dedit quofdam apoftolos , alios Ephefi. 4 Euigeliftas,alios paftores,& c.ad zdificationem corporis Deut. 17. Chrifti:nónne illi fuerunt vifibileeQui fi conuenirent in concilio legitime cógregato,quomodo non reprafentarét ecclefiam? Quis eniin euidentius poteft conuinci non áudiiffe ecclefiam, quàm qui non audit generale concilium? Ecclefia R omana manfit femper firma fecundum fuc- Rom. Ecceffionem Epifcoporum vfq; in hunc diem: Ex hac fuccef cletia.lib. fione argumentatus eft Ireneus ante M.C C C.annos: Ex 2: Cap3- cadem fücceffione A po.fe.argumentatur A uguftinus:alie lib. 4, cap autem ecclefia: A offolice ceffarunt,vt Hierofolymitana, 63-€p1«63 Alexandrina. Ephefina, Corinthia , & ceterz. Romana mater ecclefiarum conferuatur àDco vfque ad tempus An Apoca.13 tichrifti , vbi fugiet in folitudinem per tempus & tempora Dan. . & dimidium temporis. V aleát ergo fomniatores cum ima-- ginaria & fi&a eorum Ecclefia, folum vt decipiant & circumueniíant fimplices. Si donum hoc nó eft apudimpiam multitudinem, hoc z. eio E PO AE os , fed apud pios:quid fi tota ecclefia illos quos vocas impios agnofcit 2 piis; & iDeoordinatis Dicis illud donum efTe apud pios: & cum fimus incerti , qui fint pij vel peccatores : Deu enini ; eft (crutator cordium : fic fequeretur omnia effe incerta & * dubia in fide noftra,quod eft blafphemum . Certum eft & negare nó poteftis, Pickardos & Párabaptiftas externa có uerfatione maiorem pra fe ferre honeftatem;quàm Luthe ranum clerum qui in otio,crapula,& luxu continuo vinitis,negle&is horis Canonícis diuinis officiisieiuniis & «^ milibur operibus Deo placentibus. ' int Tum demum nofter Bucer vult credere ecclefie, qui- 3. do pronunciat fecundum fcriptuiras re&e intelle&as:1am iterum facit omnia dubia & incerta : cum oporteat primi reddere nos certos,quod. Ecclefia pronunciat , fecundum G 4 yerum CONFVYVT ATIO. EC'KII verum intelle&um, Hui pulchrum eft exemplum de Para baptiftis: vbi Zuinglius vicit Baldafarem? vbi Occolampadius Denckium? Bernz & Argentina difputaftis contra cos quid obtinuiftissnihil V erum intelle&um quafiuiitis in carcerib?, in tortura,in exilio apud li&ores in igne aqua,furca,gladio.Inquis. Contra Anabaptiftas & alios. Qui (unt hi alij Zuingliani, Caphrnaita, Suermeri: Vbi autem habetis ecclefias vobis confentientes ? Argentinae, Conftantiz,& Bafilez, & aliis vrbibus fuperius nominatis:in quibus non folum Miffam Catholicorum, fed etiam Lutheranorum relegarunt: Vbi Carlftadius Luthero con fenfit? T um primo, quando nullibi audebat fecurus confiftere prz timore Sucuici feederis:pofteaquam gladium li- &orisR otemburgi euaferat,fortis ille,fed obliuiofus difpu tator pro Luthero Lipfiz contra Eckium. Si ecclefia errat in Concilio generali : vbi ergo dabis ^* ecclefiam illam tuam,quae triplici 1lla fungatur authorita- : te:Sempet contra quem pronu nciatur,excipiet:quia iudices non fint pij , non iudicent fecundü verum fenfum fcripturz,& fimilia cauillabitur,(icut vos iam cum iniuria fan &iffimis facitis conciliis. T au Dc fynodo Smyrna conciliabulum fuitiuffü Cóftan Hiftoria tij heretici congregatü ex Epifcopis Arrianis, pulfis Ca« trip.lib, s, tholicis Epifcopis, & aduerfus facratiffimum Cóciliü Nicanü:Ideo non mirü,quód non obtinuit.Sicut nec A rimi ni:ná nec affenfu Rom. Pont. fuit colle&ü:& heretici om nia violenter agebant, vt ctíam O fium in exiliü a&ü pro fi de reuocatum,quia eis confentire refpuit,plagis & tormétis affligerent.Sed quid haereticorum conciliabulü,preiu. dicare poterit conciliis legitime congregatis? ARTICVLVYVS II. PROTESTA N- tium de Euchariftia & eft materia art, x 111. inlibro. T. Erratain fide in hoc ícripto. Corpus & fanguis cum pane & vino exhibentur fumentibus Non fit transfubftátiatio panis:fequimur multorum pa 2. trum firma & perfpicua teftimonia,citant Ireneum. CON*-* SCRIPTORVM PROTESTANT. $3 COFYTATI1O. » Icet hic re&te diffiniant veritaté corporis ChÉBIEcó- | ] veteres & nouos Capharnitas,quis forte preffa Ü tes non omnes in hoc fcripto confenferunt , ficut qui mordicus adhuc Zuinglij fententiam fequuntur: tamcn quod Berengarij hzrefim adhuc in pare ample&untur, non funttolerabiles. R e&ius multo hàbuit confeffio Sa . xonica Augufta oblata Cxfarex Maieftati. Docetur.verum corpus & fanguinem Chrifti veraciter fub fpeciebus panis & vini in ccena effe przfentia : Non dixerunt, cum pane & vino : Et nec in latino pofuerunt:fed poftquam Schmalckhaldij in vnum corpus Lutherani & Z uinglia- ni reda&i funt, vt complacerent Z uinglianis addiderunt illam particulam. Cum pane & vino e obenrslitat con tra Lutherum,qui reie&a prepofitione Cum,concedit pa nem effe corpus Chrifti. .. Quod ergo negant transfübftátiationem panis & vini cum Berengario , Vuicklef & aliis hereticis peffimc faciunt,contra determinationem vniuer(alis Concilij Late ranen.fub Innocen.iij.quo nullum fuit generalius à Chri fto patfo:fuerunt enim in co tres Patriarchz, Romanus, Conftantinopolitanus,& Antiochenuszinterfuerunt mille & quadringenti Epifcopi,tam orientalis,quàm occidétalis ecclefia. ? es. : Etpanem & vinum trásfubftantiari fanQi patres aper tiffime teftantur.& ordo literz Euangelicz liquido probat: Nam Chriftus accepit panem:& dixit, hoc eft,corpus meum,ecce panem,fubinde,ecce corpus,quód non eft fa- Gum fine mutatione, vt acute textum ponderat Alphonfus Zamoren. -. Porro hic funt falfarij , adiicientes de fuo cum pane eft corpus Chrifti, quod neque Matthaus,M arcus Lucas aut Paulus pofuerunt:cum coram rudi plebe femper ia&i tent fcripturas,& nihil fit docendum in ecclefia Dei,quód non habeatur in fcripturis,cur ergo regulam corü in pra fenti loco non obferuant? M Patres fan&i omnes fatentur transfübftantiationem, 2. Lateran. Conciliü. Alphon. Ambrofi. etiam anteconcilium Lateranen. Vt Ambrofius lib.de L.de mymyfteriis & Sacramentis,qui appellat mutationem & con fterijs. ucrfioné, CONFYVTATIO ECKII Cryfoft. uerfionem, Chryfoftomus immutationem, Auguftin, fimi Auguft. liter, Gregor. N yffenus couuerfionem Gregor . magnus Gregor. verfionem, T heophyla&us conu erfionem,& tranfforma- Gregori" tionem , € tranfmutationem , Damafcenus tranfmutamagnus. tionem & conuerfionem, Cyrillus quoque conucrfionem Theoph. ppellat, hos fan&os patres partim in Homiliis de Saamafce. cramento Euchariftiz induco, partim in Enchiridio ti- Cyr illus, tulo.36. Sequitur quàm vana fit Buccri ia&antia,(cquimur teftimonia patrum firma,prodeat & nominet patres:nos cótra expreífimus patres,qui perfpicue teftantur conuerfionem,tranfmutationem panis,ipfe nec vnum P pne eft nominare,neque vIlafcriptura, quam ia&at, afferit. fubftantiam vel naturam panis manere Curergo Gigas mouet n-eoncilio,patribus a legatis, fi bellum ecclefiz,Laterane ne authoritate fine ratione, nulli; fan&i patris fulcitus teftimonio. Ireneum mutile allegant,vt incauto imponant le&ori,& videatur eorum fauere fententiz,cum tamen catholi ' cus ipfe,omnino eis refragetur:ita enim ait. Chriftus eum qui ex creatura panis eft,accepit & gratias cgit, dicés,hoc eft corpus meuni:& calicem fimiliter,qui cft ex ea creaturà , quz eft fecundum nos, fuum fanguinem confeffus eft, & noui teftamenti nouam docuit oblationem,quam eccle fia ab apoftolis accrpiens,in vniuerfo mundo offert Deo, citat pro facrificio Malchiam :.c.cófirmat hoc denuo 1 re neus de oblatione in fequenti c, 33. R epetit fubinde de fa crificio c.14. Et deEuchariftia inquit.Quó autem eis( He € 33.0.34 rcticis)conftabit,eum panem,in quo gratia: a&z (unt ,Cor us effe domini fui, & calicé fanguinis eius,fi non ipfum fa Foraceri mundi filiü dicunt,& infra . Quemadmodi qui eft à terra panis percipiens vocationem Dci,iam nó cómu nis panis eft/fed Euchariftia,ex duabus rebus cóftans, ter Tena & coelefti. Hic fan&us pater aperte teftatur panem terrenum poft vocationem, hioc eft, confecrationem , non effe cómunem anem,fed Euchariftiam, quod autem ait, Euchariftiam uabus rebus conftare,ad fpecies panis &vi ni pertinet, & ad corpus & fanguinem Chrifti; Idem li.5.c.1, Aduerfus herefes inquit. Quando ergo : & ' Irene? [i. 4.Cap.32 Irene? de oblatione denies n. — - 2 SCRIPTORYM PROTESTANT. 44 & mixtus calix,& fra&us panis percipit verbum Dei(.i. confecratur)fit Euchariflia corporis& (anguinis Chrifti, ex quibus augetur & confiftit noftra carnis fubftàtia. E. xpende,panis & calix fit Euchariftia fanguinis & corporis: fi fit corpus,ipfc panis non manet. Poftremo,quod Paulus Euchariftiam appellat pané, in difputatione Baden.diximus contra Oecolampadium, & in Homiliis,& in Enchiridio,ac in Apologia prorege : Angliz,quod ob hoc non oporteat dicere fubftantiam pa nismanere. 1.Sed quia fuit panis ante conuerfionem. 2. Prop ter fpecies pants.5. Quia Chriftus eft panis viuus.4. Et corpus Chrifti dicitur panis. Hier.11. DE CONFESSIONE SCRIPTYVM proteftantium pertinet ad art. 15. c. ERRAT A. Lacet,quod retinere volunt minifterium abfolutionis Drioszais fit vox Euangelij,applicis remiffionem peccatorum:(íed demiror,cur Luther, Bucer , Hofander & fimiles arietes à tot annis nung funt confeffi:nó vfi cuangelica voce: Oblitus eft Bucius,quod olim fcripfit pri uatam abfolutionem nihil efficere,& Luderanos improba uit fuper Mattbzo c.5. Et quod irrident catholicos de applicatione meriti Chrifli, Miffzz &c.cum iam eam quoq; fateantur:Sed ab ecclefia recedunt. ' A Enumeratio deli&orum nec mandata eft iure diuino, r. nec neceffaria:quia fine ea peccata remittuntur contritis, & fide fe fuftentantibus: C itant Profperum. Neceffitas imponi nó poteft,occulta recitádi:& vbíq; z. feducunt fuos,quia confeffio non fit neceffaria. EXAMEN ILLIYS SCRIPTI. Harefis eft Iacobitarü, V ualdéfium, V uiklef;Pickar : dorum,confeffionem non effe neceffariam:Ideo facrofan- &a Synodus Conftantien . feífione oGaua inter articu- Eckius los V uiklef damnauit etíam iftum de confeffione : Vnde r lib.2.de pcenitentia probaui confeffionem effe iuris diui- ni & Euangelici,quae à temporibus apoftolorum fuit vfq; ad nos in ecclefia Dei.Porro magna impictas eft dicere enumerationem peccatorum non effe neceffariam,vt mi feri homincs fic maneant captiui in vinculis diaboli: quia futurü CONFVTATIO ECKII pturis,finc patrib? fine ratione, folis ludüt cauillis& fophif matibus: quia alioquin tam infolenter ia&ant verbum do mini,ac fi fint pleni fcripturarum,hoc loco ficut in multis , aliis, ficut famelici & mendici,tiihil exhibent, nec poffunt exhibere, fcripturarum. DE SOYNTDTATE CRCCLOESITAEO ET miniftris tcriptum proteflantid, Art. x1 x. E. ERRATA SCRIPTI. UR Ia Vangeliü pro pagato per patres,prophetas,perChri * ftum,perapoftolos, ?*5 Voluit Chriflus vocari paftores fungentes officio do cendi. 3* | Adtollenda fchifmata acceffit vtilis ordinatio,vt effet BKIGNEPILU pp is archiepifcopus, & fupra hos patriarchz Romanus, Antiochenus & Alexandrinus. ^' . Pontificibus & Epifcopis qui aduerfantur pie do&rinasauthoritatem tribuere non poffumus. 9- . Poteflas epifcoporum eft yt condant traditiones , vt de certis feriis , vt (ciat populus,quo tempore conuenien-- dum fit,fed ha traditiones non putentur effe cultus.i.merita & bona opera, EXAMEN. I* 3 N Anaxagoreos T heologos,qui omnia mifcent & có . Kc funduntin vnum Chaos , nouum teftamentum confundentes cum veteri, apoftolos & Euanecliftas cum : rophetis & patriarchis:cum C hriftus practulerit apofto- Luca.10 05. Quatuor habemus Euangelia , quomodo in numerum venient propheta: E zechiel vidit quatuor animalia,ocula ta & alata,vidit lohannes in A pocalypfi, que fignificant uatuor Euangeliftas. Nouum teftamentum folum, gauue honore Euangeli j, folus Chriftus attulit, Ícripferunt, Matth. 9 Matthaeus, Marcus &c.$olum enim M DCIM predicat regnum corlorum. Ideo confundere cum ege & prophetis eft magna peruerfitas , quia vínum notum Euangelicü mittunt in vtres veteres contra prohibitionem Chrifti Hinc Hieron. Auguft. Ambrofius , Chryfoftomus & alij lfaie,41 fan&icóparant legem ad Euangeliü, & quomodo Euangelium €xcellat,manifefte teftantur,quia eft plauftrum no uum 1n monte triturans: Breuitati ftudens omitto quomodo mmm EE TICRIPTORVM PROTESTANT. $8 do Hiero.explanat quatuor Euangeliftas effe quadrigam domini,annulos arce, quatuor paradifi &umina , quatuor fabros,quatuor menfas cum fimilibus, Perpetuo impingunt Luderani, quód pafcere fit doce 2. re,quafi paftor non habeat alia quoque officia. V nde melius exponerét,pafcere,hoc eft regere, vt de primatu Petri contra Luderum & Z uingliü probo, & euincitur ex Paulo,quia alios dedit dcos alios Euangeliftasjalios pa. E phefi.6 ftores & doGores,&c.Et in prefentia non eft opus verbis quia mox explicant officiü pafloris,vt non folum doccant Euangelium, & adminiftrent Sacramenta, fed etiam vt pa lam contumaces in ecclefia puniant excommunicatione, videlicet eos,qui vel contra fanam do&rinam prauas opiniones ferunt,aut malosmores emendare nolunt , debetur enim iure diuino obedientia paftoribus. Ex quo infero contra Bucerü & alios difputatores Ber Folí,9. & nen, male eos negaffe poteftatem ecclefiafticam , ctiam in 12, apoftolis,quibus nullum volebant posse regimen fed nudum minifterium Contrarium hi ic permittitur , ftultus Bucer füpremum officium apoftolorum dicit fuiffedocere, fol.1z Berne. Alterü eft cum paftores poffunt excomunica re ferétes prauas opiniones. Non mirü ergo quod Leo pa pa x.fe.re.excómunicauit Luderü, Carlftadiü & alios.Et hodie pontifex Bucerü cü affeclis excomunicare deberet, ficut mus annis excommunicat 1n ccena domini. Tertio, quia fatetur iure diuino preftandam obedientiam fuperiori etiam ecclefiaftico. Ideo toto coelo errauit Luther, tribuens hoc folum iuri humano pofitiuo, & Bucer tam acerbe proícidit omnem poteftatem ecclefiafticam in eadem diffipatione Bernen. : Rede fateminí hic gradus dignitatis ecclefiafticae dif 3. ferentes:fed cur patriarcha vefter Luder dixit illas effe &- &iones , quia in ecclefia Chrifti non fint huiufmodi gradus fed ifti (int membra diaboli. . Etiam REUCORU aduerfantibus piz do&ring nullam 4. tribuunt authoritatem,bene faciunt:fed viderint ne corra pto iudicio Epifcopos damnantes corum hzrefes, dicant aduer(ari pic do&ring:Nà hocomnes haretici fecerunt, Hzretici dà prelati ecclefiarum reprimere volebát impia dogmata nó patiun 2 conque- CONFYTATIO. ECKII conquerebantur hacretici.epifcopos fanam doGrinam im: robare:quod fecerunt N ouatus, A rrius, Eutyces, Nefto rius, Donatus, Pelagius, Vuiklef, Hus, & modo L: ther cum fuía aftipulatoribus,qui non verentur facris conciliis Iniuriari,quia fane doGrinze aduerfentur.Sic ergo paucorum iudicium Buceri cum fuis adherentibus fuüperabit iu dicium Patriarcharum & 1400. Epifcoporum in concilio Lateranen . Przponderabit iudicio omnium T heologorum in Parrhifien.Laudatiffima academia à 400.annis & citra. V ah quanta temeritas. : $. . Prafides ecclefiz poffe fancire conftitutiones,cacholi ci nunquam negauimus: hoc enim pertinet ad poteftatem * * * is . , regmninis : licet Luther fpe negaucrit , quia non poffint Fefti dies conftituere vnum i id | ota fuper homine Chriftiano. Hic etfi: cur ift itu- Bucer videatur mit EH mitior:tamen nihil confert veritatis fidei. ti; Ideo re x. T ribuit prepofitis,vt ftatuant de feriis,hoc re&e,fed ap && confu pendix , vt fciat populus quando conueniendum fit: hoc taui cum efl Vuikleficü: quia feriz funt inftitutae ad honorem dei, fupet difficut Deus przcepit. Sabbatum fan&ifices & vt fan&orum putationc memoriz celebrentur. 2 , Statuit in illis conftitutionibus Berna.fo. non effe cultum Dei,nec homines mereri, aut effe bona o- 7 7.& 78 pera: At illanon conftant cum füperioribus:Iam dixerat at pifee— obedientiam de iure diuino: fi quisego obedit fuperiori, magis mu quia eft ordinatus à Deo, & conftitutus à Deo:cui ordina tusnihil tioniipfe vult parere;cur hoc non placet Deo? Si victimis refpódit. colitur Deus, melior eft obedientia quàm vi&tima . Porro R oma, 15 quód ait, non mereri fübditos per huiufmodi obedientia, 1 Reg. r5 eft omnino falfum & irrationabile,quia inobedientes pec cant cum obedientia fit te iure diuino,& omnis przuarica tio & inobedientia aS iuftam mercedis retribütioném. Cur ergo per obedientiam non mererentür,& facerent bona opera: Cum Paulus commendat R omarnós.O- Hebr. | bedientia veftra vbique diuulgata eft. Ita hortaturPétrus 16 caftificantes animas veflras in obedientia charitatis. Nam dicere contrarium , effet facere ex Dco clementiffimo tyrannum:Nam facta confti tutione,fi fübditus non obedit, peccat,fi obedit nihillucratur, Cum tamen Deus fit pro- SIE ad miferandum , quàm puniendum : At de hoc alibi plura, tur iudicia cepiíco porum. R. oma. In SCRIPTORYM PROTESTANT. $9 In hoc tamen fcripto cauerunt dolofe,ne R omani pó tifici; agnofcerent primati,tanquam füuppremi Chrifti in terris vicarij: Nec Romanam ecclefiam,vere apoftolicam fufpiciüt omnium ecclefiarum matrem, & capüt:qua: vni-. uerfalem totius Chriftianitatis curam getat, alis Epifco. is m partem folicitudinis vocatis,papa plenitudinem ba. ba poteftatis: hoc cgi tribus libris dc primatu Petri con. tra Lutherum. DB: SANCTIS SCRIPTYM EO- rumadarticul.— xx. r. : ERR A T A. An&imortui non fant inuocandi , Vt propter fan&o- 1. Sus merita iuuemur. Nec poffunt dire&e inuocari . Ora pro me fan&e Pe- ». tre; quia eft vnus mediator.cum nullus cultus Dei fit in ec clefia qui non fit approbatus verbo Dci. ire&a inuocatio abfentis tribuit ei omnipotentiam: 5. quia audire vota cordium eft folius Dei. eem Quia mediatoris Chrifti officium obfcuratur cultu 4. an&orum.Idco reprobamus. 2 ! EXAMEN -CONFYTATORIY M. An&os qui ex hac vita decefferunt non effe inuocanr, dos eft damnata hizrefis Vi ilantij,vt Hierony.tefta Harefis tur: & ante Hieronymum ob errorem illum furit damvigilàtij, natus Euftachius in concilio Gangren . füfcitarunt hanc hzrefim Paterini,pauperes de Lugduno, Pickardi,& alij: fed (emperab ecclefia damnati ; & aduerfarij non refpondent ad inui&as rationes Hieronymi: vnde re&c noui;V i gilantiani funt à catholicis appellati . : Cum 'Oecolampadius in difputatione Baden. ( quia 2. prius prorfus etiam interceffionem negarunt)& aduerfari j Oecolip. Auguíte admiferunt ; & Melanchton in RUE ange los & fan&os honorandos effe, & orare prono voluit Hieronymus: fed negant fan&os Propterea inuoc& dos,profe&o ignoro an maior fit illorum infcitia ve] ma. litia: Nam non improbant, fi vnus peccator fcribir alteri. Ora pro me,vel commendo me orationilu; tuis: quod eft frequens apud viros bonos huius vitz,cur ergo nó poffem me cómendate orationibus viri beati multo certius:fcribit H3 B.Pau CONFYTATIO ECKII B.Paulus Coloff.& aliis, vt orent pro eo:fideles ant£ oran. tes pro alio nouerunt per Chriftüm cffe orandá ex regula fidei. Ad hzc poffunt ne ftulto perfuadere hoc effe malu, cum fateantur fan&os orare pro nobis,vt dicamus eit , facite quod facitis.i.orate pro nobis quía orati« pro nobis. Iohan.16 ^ Errant porro,quod arbitrantur cultum hunc fan&orü lob.s fuiffeintrodu&um in Ecclefia fine verbo fpiritus , qui re- Zach.: — gitecclefii,& docet eam omné veritatem : Sic docuit Iob Baruch. 3 & amicos cius,fic fecit Angel" Zacharie,Baruch,O nias, 2.Mac. 1$ Hieremias, & principes doGtores religionis noftre, Diony fius, Cyprianzs, Leo, Auguftinus, Paulinus , Chryfofto, Gregor. Bern.& omnes qui $n ecclefíiaà M.C C C. annis fuerüt: Quomodo faluator nofter Chriftus reliquiffet ecclefiam tot annis,qui vix Ixx.annis reliquit fynagogam in captiuitate Babylonica.Locos citatos fidelis LeGtor inue niet in Enchiridio noftro, 1, Tim. 2. Paulum euocant,vnus eft mediator Dei & hominum: fed quzro,an intelligat de mediatore interceffionis : tunc (equeretur vni viatoré non intercedere pro alio,quod ipfi negát,& coguntur negare propter expreffas fcripturas: $i veró nolunt Panlü loqui de mediatore intercefftonis tunc textus ille nihil facit contra interceffioné fan&orü:& hec eft reiveritas,quia loquitur de mediatore redemptionis. 3. Mta eft fnanisratio & cauillus fophifticus Melanchto Vuicel, nis,quo perfuafit vni principi,vt cóqueritur Vuicelius:At mediocriter doGtus mox fentit,vbi impingit:quia nofcere fecreta cordium ex natura füa eft folius creatoris,at fan&i non per naturam noyunt preces noftras , fed vcl per reuelationem angelorum,aut vident in verbo,& in fpeculo ef- | Gregori*. fentize diuinas,vt Gregor.ait . Quid non vident, videntes Sulpitius. videntem omnia: Videns enim verbum videt omnia qua 4. Reg. $ in verbo funt.S. Martinus cognouit procul irrifiones Bricij,& Helifzus verba & fa&a Giezi ferui fui. - 4... Minimeobfcuratur gloria Chrifti, (ed magis illuftratur,cum tanta fit erus bonitas & clementia;quod etiam fan : &os,fcruos fuos tanto dignatur honore , & per illos: vult Pfal. 150. exaudire,& certe mirabilem fe oftendit in (an&isfuis ,in quibus etiam vult laudari: Sicut enim gloria deitatis non obfcuratur per inuocationem anima: Chrifti, quz eft crea tuta: «CRIPTORYVM TROTESTAN. 6o tura: [ta nec gloria Chrifti obfcuratur per inuocationem fan&orum. —— i ^ Nec aduerfarij habent vnum apicé ex fcripturis,quod fan&i non fint inuocandi: fed propria temeritate catholicz rebelles funt ecclefiz, hoftes (an&orum, cineres Vigilantij excitant, & pickardos confortant. : DE MISSA PROTESTANTE Ss. eo.articul. 4T .5. LAPSVS$ ADVERSARIOR Y M. Vmens corpus & fanguinem Chrift applicat fibi fide 1, beneficia parta per mortem Chrifti, Cum tria fint in miffa,coena domini,recordatio,& pre. , ces feu gratiarum acto, fan&i patres totam hàc a&iionem Yocarunt facrificiam: preces funt facrificia laudis,& obla - tiojfed ccena non applicatur pro aliis in remiffione peccatorum : fed quia fide accipimus promiffam reconciliatio - nem , erigimur per fidem contra terrores peccati & more ts:citant Cyprianum. Non fentimus fieri applicationem pro aliis viuis & 3- mortuis : nam quifque fide fibi applicat beneficia Chrifti, non propter meritum alterius hominis. - Sacramentum eft inftitutum pro viuis,quomodo ergo 4. applicatur mortuis. V nde dolendum cft,templa magis effc occupata cultibus pro mortuis,quàm miniílerio pro vi. uentibus. EXAMEN. N miffa Euchariftiam offerri pro viuis& mortuis,often Sacrificia di tribus libris, quibus in hunc diem aduerfari] non remiffz. fponderunt: Nam tota hoc femper obferuauit ecclefia, & omnes fan&i patres docuerüt, Diony fius, Ireneus,Dgna tius, Tertullianus, Ambro. Hierony. A cun $,Leo Ba filius, Chryfoft. T heophyla&us, tot fan&i,pontifices R. o mani,ecclefia martyrum, facerrima concilia. Hoc iuoe & quotidianum facrificium miffz: prauidit Malachias in fpi Malach. 1 ritu,cap.1,& 3. Vtexplicat Auguft.li.o. de ciuir, Dej c. &.& Pfalm.59.& epiftola «9. Ad Paulini. Et ante Augu- Augufti, ftinum fic intellexit prophetà S.Ireneus.lib.4 c,» pra Ireneus, uidit Daniel.c.12.cum aliis per me addu&is. Quis autem nó citius credet tot patribus, cóciliis,& toti ecclefis cum Danie.15 H 4 fcri- CON£ÉVTÁTIO/ £ECKII fcripturis,quàm cauillis neochriftianorum, fed volunt, vt nugae eorum & fophifiata audiantur. 1... Cum dicunt.Sumens &c. Si credunt in fumptione cf- Partes - miffz. Albertus Berno. Emfer. Auguft. Cyprían? fc oblationem,funt in magno errore,necdü fciunt quando ecclefia offert Chriftum,nam dum facerdos fumit, cft cómunio,non oblatio. E xtranee etíam loquuntur,fumentein fibi applicare beneficia Chrifti, Chrift? applicat,]licet etia miniftro fuo facerdote applicante fola voluntate, Chriftus ratum & gratum habet in effe&u.- Solent fchifmatici vbid; ftudere nouitatibus, cü nemo ' ex catholicis antiquis aut recétioribus miffam fic diuidat, vt aduerfarij hic faciunt. N am aliqui diuidunt miffam in tres partes.1. Eft praeparatio populi & materi confecranda.2.Eft Euchariftiz confecratio & oblatio.3. Eft Eucha riftiz communio & totius myfterij conclufio. Albertus de officio miffz facit tres pérer Inftru&ionem,oblationem & cómunionem:Alij faciunt. 4 .partes.r. Durat vía; ad of fertorium inclufiue.2. Víq; ad Canoné maioré exclufiue. 3. Vfq; ad cómunioné. 4 . Víq; ad finé:vt hoc late gpfequitur Ales in fumma, T homas & Alij Gabricl in cu ne canonis miffze,& Clitophaus,Innocétius, V uilhelmus, in rónali diuinorü, T uicen.antiqu? Abbas Augie Berno. Ad hec nouatores ifti non commode diuidunt,& ineptius explicant: ná primo miffa non eft recordatio coenae dominicc,in quo fepe fallitur Luther, vt erudite redarguit eum Hier. Emfer fel.memo.De pracibus re&ius Augufti nus de confc.dif.2. V trum.In verbis Chrifti facrificia có fciuntur:reliqua omnia quz facerdos dicit,aut chorus cle ri canit,nihil aliud funt,quàm gratiarum a&tiones,aur cer te obfecrationes & fidelium przcationes. Quum citant Cyprianum eft admirandü , cá non nefciàt fan&tum martyrem toties teftari facrificium miffz, in epiftola ad Czcilium . Sacerdosfacrificium verü & plenü tunc offert in ecclefia Dco patri, fi fic incipiat offerre, fecundü quod ipfum Chriftü videat obtuliffe: Et infra. Ca- Aügufti . lix qui in eius comemorationem.offertur mixtus vino of- Cap. 2I feratur,renarrat Auguft.lib, 4. De do&rina Chriftiana. Etad Corneliü papam cü Synodo fcribit. Quia facerdotes facrificia Dci quotidie celebramus , hoftias Deo & vidimas SCRIPTORYM, PROTEST.ANT. ' 61 ViCtimas preparemus:Id facit in multis aliis locis. Definite ergo tam fan&tum & antiquum patrem contra facrificiü proferre: Licet Deo permíttente vbi reliquiz eius adferuá tur,nulla prorfus fiant ecclefiaflica facrificia. Perperam & hocfentiunt,nó poffe fieri applicationem ; pro aliis fiue viuis fiue mortuis eorum quz fiunt in miffa: Miffa ap- Nam huius contrarium docuit $. Paulus. Obfecro primo e enim feri obfecrationes,orationes,poftulationes , gratia- AT : rum a&iones pro omnibus hominibus,pro regibus,& pro 1. Tim. omnibus,qui 1n fublimi poteftate fünt conftituti', vttran. - à s 1 quillam & quietam vitam agamus , &c. Hoc enim bonum eft & acceptum,coram Deo . Quibus verbis Paulustefte uod ; Los i 1 iguflino ad Paulinum , glofla ordinaria. Haimone & Ausuft. - aliis,dedit formam orandi & a plicandi miffam pro aliis, ficut hodie vtitur fan&a ecclefia in officio miffz, cum dicit.In primis offerim* pro Papa noftro, & Imperatore no ftro Carolo,& R egenoftro,& omnibus orthodoxis: T cftatur hoc ctiamAuguftinus ad Pringium,cumait. Et qué Auguft. pro vobis in facrofan&is myfteriis femper T eftatur T ertullianus,qui ante M. C C C: in ecclefia martyrum floruit, nominati Pauli.Et Ambro.füuper illo loco ait. ibus huius itocauimus: Tertull. 1 2.ferme annos- A poc. ca. citans hunc locü 5o. & 31. J regula ecclefia- Ambrofi? ftica eft tradita à magiftro gentium,qua vtuntur facerdotes noftri,vt pro omnibus fipplicent deprecantes pro reculi. HH s , : TN Cyprianus quoque & ipfc in ecclefia martyrum , ante Cyprian? M.& CCC.annos hoc clare teftaturin epiftola ad Foe. licemi presbyterum,in ordinationibus facerdotum,immaferentes deo,audirian precibus poff culatos eligere debemus,qui digne & fan&e (acrificia of- : : ra t faci nt , quas faciunt pro - plebis dominicae incolumitate:in epiftola quoq; ad. plebé Farnis,prohibet oblationem pro €o fieri,qui elegit facer-. dotem tutorem. - non erubefcunt negare applicationem miffze , qua (e fuit & erit in ecclefia Dei víq; ad confümmationem Et profe&o magna eft impudétia aduétfariorü , quód Applicamper tio miffz. Tech -:03c1 li.( Iuniores Gregor. Bedam,Bern. Hugo .Hugonesnon addu- "^ . co,quos conftat ecclefiafticz (üb(cribere fententia. ) E.xiftimo furdos & czccos effc aduerfarios;non videntes Apoftclum p CONTYTATIO ECKII Hier.$. ftolum docentem appellationem pro aliis . Omnis ponti. fex ex hominibus affumptus ; Pro hominibus conftituitur in his quz funt ad Deum , vt offerat dona & facrificia pro peccatis: propterea debet quemadmodum pro populo, ita etiam pro feipfo offerre pro peccatis. Potuit ne clarius af. Leuit rmare applicationem facrificij pro alio,vasillud ele&um PXEC S Ita in Leuitico pluribus locis iubet dominus facerdotem offerre pro populo , & rogare pro co , & tota Ícriptuta eft plena. Obiiceret aliquisCoryceus fce illius:Iudu&z facit mentionem de viuis , vosautem in veftris miffis manum extenditis etiam ad mortuos. R efpondeo, non deeffz no- bis etiam teftimonia de mortui s:INNam ita fcribit T ertullia nus in li.de Monogamia de vidua . Enimuero pro anima eius orat, & refrigerium intimat, poftulat enim & in prima refurre&ione cófortium, offert annuis diebus dormi tionis eius:ecce anteM. C CC.LXXX -ànnos anniuerfa- Auguft. ria pera&a p mortuis. A uguftinus jp matre mortua cura. uit facrificium miffz offerri , vbi etiam orat omnes le&o.. 5 Gallus. res vt meminerint matris fiie ad altare Dei. S. Gallus dixit Magnoaldo diacono. Poft huias nois vigilias patrem meum columbanum ad celos migraffe cognoui,, pro eius requie, falutis hoftiam debeo offerre. 4« ^, Verumeft Euchariftiam vt $ acramentum pro viuis in ?- Cor.5. flitutam;fed in miffa tra&atur non modo vt facramentum * sts fed etiam vt facrificium : Chriftus autem in cruce obtulit R oma.14 fe in facrificium pro viuis &ymortuis apoftolo tefte,& pro omnibus mortuus eft Chriftus ;& ad Rom . ait. In hoc Chriftus mortuus eft, vt viuorü & mortuorum dominare ur,cur ergo facrificium ecclefia non applicaret pro viris 2.Mac.12.& mortuis.Si Iudas Machabeus obtulit facrificium legale Augufti. ;p mortuis. Et Auguftinus toto libro de cura pro mortuis agenda, & omnibus opponit authoritate ecclefias qua tüc non (teterat D.annis quanto fortius no, Luderanis obii- (oq 07, Clamus'authoritatem ecclefiz. oua: M.D.ftetit iam annis. Ambrofi* R oborat Ambr.de obitu Valentiniani: imi Cabalio - & trice(imi explicans:Imo in concilio Cabalionen-fnci , nen. tum eft,in omnibus miffis Pro defun&is effe oranda. 1deo non mirum ,fi templa fint OCCUpata fuffrapiis mortuorum, in Orare mortuis. Tertull. $SCRIPTORYVM PROTESTANT. £62 in quibus tamen femper minifterium accedit pro viuis. DiRCCUPRPYACTSACIUMIIS $1 EO. art.x x.d[ .4. H. L ERRATA. SCRIPTrI. Onfüuetudo vetus fuit,& canones fanxerunt, frequen 1. tem fieri communionem , optandum effet hunc morem non effe mutatum. | Ibi adhuc erant ignoti abufus miffz applicande proa- 2. liis viuis & mortuis. Opinio obrepfit , quod facerdos offerat pro Ecclefia, 3. mereatur fibi & aliis. . Imaginatio acceffit, fingulas miffas plus valere pro fin 4. gulisquam vnam pro multis. Hos horrendos abufüs peperit mutatio apoftolicecon 5. . fuetudinis,qua in miffa fiebat communio plurimorum. Nihil dubium , reprehendendam effe applicationem 6. oblationis,& opinionem meriti pro aliis viuis & mortuis, quia illa opinio partitur meritum in paffionem Chrifti, & opus facerdotis. Probant errorem. i . quia Chriftusfeipfum obtulit,er- 7. o non alius. 2 . Non iuffitfe offerri in coena ab aliis.s. uifque propria fide applicat fibibeneficia Chrifti. 4, Apoc.zo C hciftus in coena non obtulit ,fed diftribuit Euchari- ^ ftiam. Opiniones de priuata miffa funt reprzhendendz,& il 8. la applicatio miífe taxanda , & concedendum volentibus omittere priuatas miffas . Quid tibi videtur catholice le- &or,an non legio dzmonum impugnatores ecclefiz diue xct,& folutus fathanas de carcere fuo,feducat gentes. CONFYTATIO PRAESTIGIO- rum contra facrum officium miffz. ' 1 Todsss communicaffe fideles in primitiua ecclefia, — . nouimus tacentibus aduerfariis , vt 1n Homiliis fcripfi de caena domini:nam primo quotidie dein fingulis qo minicis. Poftea in magnis feftiuitatibus;poft hac re; q irs nit ad tres feftos dies:poftremo omnino frigefcente chari tate przceptü fuit de femel cómunicando tépore pafcha: tamen fzpius cómunicarc femper fuit laudatum, & timen. tes Deum obferuarunt. Bucer affirmat paulatim dábendo reuoca L] CONFYTATIO ECKII. grum recipiant fignatum Chriftum,etiam fi non recipiant integra figna huius facramenti. 4 Sepe adferunt inflitutionem Chrifti mutatam : at in iniuriantur Écclefiz catholice , qux licet. muzauerit tauit. XU DH formam baptifmi,in nomine Iefa baptizans,& in fanguine & fuffocato cómedendo. contra cócilíum apo flolorum,(vbi videmus maximam ecclefia authoritatem) at hic nihil fa&um ett ab ecclefia contra Chriflum : cum ipfe nullibi in(tituerit aut przceperit communionem laicis fub vtraque fpecie, & etiam in. primitiua ecclefia aliquando obferuatum fuit contrarium . In coena Chriftus plus formulam miiTz monftrauit,& facramentum inftituit quàm quod laicis formam communicandi prafcriberet. 6. Multas gratias debemus mifericordiz: aduerfariorum Hiere.r | quod non dánant ecclefiam fuperioris &tatis,homines it : fericordzs videlicet, qui habent poteftatem vitz & necis, oes Yt eucllant, deitruant, difperdant , diffipent , edificent ac Hierony. plantent, At folum dolus eft & fucus, vt Hiero.ait: Hzeretí ^. 6i pacem fimulant , quam non exhibent, quia hanc obie- &ionem aliter diluere nefciunt.Si vera effet eorum fenten tia fuperioris eratis Chriftiani omnes effent damnati:Sen tiunt quàm crudele hoc effet dicere,tantam multitudinem per totum orbem C hriftianum tn Chrifto mortuam,damnare:ideo hunc fucum protexunt,vt de Euchariítia etiam Oecolampadius fecit in difpuratione Baden. fed mentira eft iniquitas fibixcum ignorantia corum,que funt in Euan gelio explicita neminem excufet, vnde maligne incufat ec cleftam, in hoc habuiffe ftipulas fuas cum ipfe Deum ora. .: Te deberet,vt à lignoaterni ignis liberaretur:reétius fenfe 1. Ioan, z runt concilia generalia & tota ecalefia , quàm nuper nati » .. fehifmatici,qui ex nobis exierunt,fed non erant ex nobis. 7. —Re&c hic conuincuntur errorum aduerfarij, nam do- Periculo- minus & faluator nofter loquens-de periculofis temporifatépora busnouiffirzis, cum P aulo, Petro, & Iuda,dipito monftrát Ecclefia aliqua mtu hoc nouiffima magíftros illos. prurientes auribus , & qui dicanr hic eft. Luderano Chriftusapud Z uinglios:alius autem hic eft Chriftus,arum,& típud Lutherum:Sic alius apud Parabaptifiae &c. Chriftus : mendum &apoftoli predixerunt ertores,& hare(es,ac di(ceffiones . quod veà fide venturas validiffime. Contra hi ia&itant;primi iam folem Jy P à SCRIPTORYVM PROTESTANT. (6€ ; folem Euangelicum ortum, & Euangeliim füb fcamno ex nient afij tra&tum : Cum ergo veteres refofcitent harefes, & nouas haretici! adiiciant:quomodo tam caci fünt, vtionjideantpericu- PClores. — lofa nouiffima tempora de eis & propter eos dia: Cum In cx citas ecclefiz fan&z doctrine & confüetudines b apoftolis , à té Ludd. martyribus, à fan&is confefforibus ad nos vfque dimanarunt, vt de facrificio miffze, de inuocatiorie fan&orü,de có fefftone,de facramentis,de füffragiis mortuorum luculentr & manifefteinfuperioribusprobauimus, — ^ ^ Proderit euocare verbaque frangant ceruices aduer- Matth. 4 fariorum: Nam Chriftus inquit, farre&uros in nouiffimo . pfeudoprophetas,qui feducent multos . Et Paulus inquit; 1 Tim.4. Difcedent à fide, attendentes fpiritibus errori; & doétrinis d moniorum in hypocrifi loquentiüm mendacium. Ftiterum nouiffimis diebus inftabunt tempora periculo- 1. T im.3. fa ,-& erunt homínes fpeciem pietatis habentes, virtutem. autem éiu abnegantes, femper difcentes , & nunquam ad fcientiam veritatis perueniétes:qui refiftunt veritati, ficut Iannes & Mambres reftiterunt Moyfi : mali homines & feductores, proficient in peius errátes, & in errorem alios: mictétes.An non fuis coloribus depi&ti funt hic N'eochriftianorum praedicatores. Petrusait. Fuerunt pfcudopro ' s Petri,s, pheta in populo, ficut & in vobis erunt magiftri médaces, & alio Ioco. V enient in nouiffimis diebus in deceptione il», Petri, s, lufores, iuxta proprias cófcientias ambulantes.( quod fchi£ matici hodie faciunt. )Similiter admonuit ludas.Quonià Indas in nouiffimis temporibus venient illufores, fecundum de T hadd. fideria fua ambulantes in impietatibus:hi funt, quifegre- ^ — gant femctipfos animales,fpiritum non habentes. E ' — Queomnia aperte in aduerfariis apparent, in exéplis - eorum , Nam inter do&rinas nouiffimi temporis enume- C arc agi rant ceelibatum,de quo tamen ftatuit Carthaginen: con- ^ : cilià ante M.C C. annos, & rciicit in priora tempora dicens,quod ipfum feruauit antiquitas. Enumerant Monafticen,qua tempore Apoftolorum incoepit, vt ex Dionyfio liquet,& Philo de S. Marco teftatui: Báfilius quoq; an . te M.CC.annos fcripfit de inflitutis monachorum & ha Reb &enus cum maximo fru&u durauerunt in ecclefia, Exemplum dant de miffa, qua primus celebrauit Chri ' l'& ftus E E CONFYTATIO ECKII Synodus ftus , dein Iacobus apoftolus fexta fynodo tefte, vt füpra fexta. demiffa &venerationefandorum oftendimus.. — — TruB At & nos veraciter manifeftemus fru&us nouiffimi - ru&us . ; ] Sym: PEE pire: Lutheri, Temporis & noui Euangelij,qui funt, Monachos fieri cxi- e 1 5 Ucios votifragos, ac reli&o fpiritu & feruicio Dei fequi vo luptates & defideria carnis,reiicere ieiunia, relinquere cul tum'diuinum, Matutinas extinguere, ecclefias ornatu fpo liare, Miffam iuge facrificium Ecclefiz vel mutare, vel ex toto cum Andchrillo tollere , ían&is preces & honorem fübtrahere, Monachas fimiliter feducere,vt virgineo choro & flore reli&o, V eneris turpitudines, ac fpurcitias pro libidine fequantur. Defun&is in purgatorio non fuffraga rijà fede ap.& ecclefia Romana difceffionem facere, (acra menta vilipendere & irridere , Euchariftiz (acramentum vel penitus negare , vel multis erroribus ac abufibus confpurcare , matrimonia temere feparare , & illegitime coniungere, ceremonias, & folennitates baptifmi, ficut & aliorum Sacramentorum exufflare , confeffionem vel abolere vel eneruare,templa omnia exuere cantibus,orpanis imaginibus,ornatibus,czreis, altaribus, &c.vt fint loca de folationis fecundum Danielem,apta in quibus fedeat abo minatio Antichriftus filius perditionis , fan&os patres & doGores improbare, conculcare fanQa concilia,imagines Chrifti & fan&orum deturpare ac more Turcico confringere , fummo facerdoti maledicere , Carfari iniuriari, deles imperio ad defc&ionem inducere , fübditos ad rebellionem incitare, vnde in Germania plus quàm centum millia virorum bello feruiliinterierunt , vltimas voluntates defun&orum infringere , reliquias fan&orum violare, ecclefías paffim & altaria fubuertere , monafteria diruere, ecclefias cathedrales & collegiatas cum prediis occupare, honeftum clerum & monachos probos in exilium pellere, calices, cruces , arculas argenteas diripere, redditus ecclefiafticos propria authoritate in prophanos vfus conuertere , libertatem ecclefiafticam tollere ,proceffiones & aCus ecclefize fübfannare,fübditos ad has impietates,precibus, muneribus, minis & pcenis inuitare, & quafi coge Yt. Habetis ne aducríari) quod ecclefiz catholicae oppo* natis de periculis nouiffimi temporis : cum tot & tanta cgo sacrilegia N cochriftianoru. "Virtutes Neochri. Dani. 12. (7. $SCRIPTORVYVM PROTESTANT. 67 £0 vobis obiecerim mala à vobis mundo illata : quz om nem impietatem füperiorum hzreticorum vincant? R efpondete,fi audaces eftís. t abore 173 | DE COELIBATY $CRIPTYM *vitimüntzis^ cadi racio ton Q V àm incircunfpe&us eft Bucerus , V nde euidenter conuinciturquzdam pro fua libidine, vel mu-- (tale, vel addidiffe : nam praecedentem articulü omnino non con fignauit in libro, vtfüfpicer fcriptum illud non fuiffe oblatum ab initio, & quia articulum prafen tem de'ceelibatu fignauit circa librum chara&erel.Quem 1modo priori artículo praefixit, & hic fubftituit L. At iis'ad rem non multum pertinentibus,omiffis, rém ipfam potius "ur ti adgrediamur. "f ERRATA $CRIPTI. ICT (7X Ptamus vt gubernatorum authoritate tollatur ex ec t. X Jcletia lex 'iniufta de coelibatu , que cft fons damnan - 7 duturpitudinis. ^^ IE Ier beiga lr agn S STE ^ Paulus vocat prohibitionem coniugij do&rinam da- *. moniorum. pur md EET "^ "fn nouiffimo iudicio apparebit, quantam ruinam tra- 3, xerit diabolus hac lege iri ecclefiam, quanta agmina aniamárum perdiderit , quia fornicatores, & adulteri regnum Deinon poffidebunt. ^ oisi. " ^ Noftrorum fctipta perfpicue oftenduntlegem de coeli 4: batu pugnare cumiurediutno. ^— "^^ — "3242. rl ; salis vultpresbyterüi effe maritum. — " — "^ s. | Prima cura in ecclefia effe debet de conftituendis mi- 6. niftris,vtidonei eligantur fiue fint mariti,fiue ccelibes:& cle&o ccclibi liberum fit etiam poftea ducere vxorem, vitanda fcortationis cáufa fecun WvtiehÉ ! Nec facerdotum;nec monachorunr voto impeditur có 7s lugium quia eft fa&um contra mandatum Dei. M - Siricius cum Hifpanis facerdotibus preciperet vxoreg 8; dimittere , citat hoc dí&um , & torquet qui in carne fi : : , p : unt Deo plácere non poffunt. E. Voto implicit furit faperftitiofi cultus , certum eft ex 9. fecundo mandato nior votum non placere Deo. Superftitio cft , fi ceelibatus exiftimetur res excellens 10. I3 placás o .; CONFYTATIO ECKrirt placans Deum,& cóiugium putetzr non placere Deo, aut vix placere, aut quod polluat facerdotes aut Sacramenta, cum omnia fint munda mundis... : I0 Ex redditibus monafteriorum dentur ftipendia pafto ribusprofefforibus,&fcholaficas, — ^ cuüshiio DGEGCAOMOEN. SG DR "P s Dy Ex codlibatus nó peperit vitia, fed hominum málitia, UE X Epifcoporum negligctia, qui non obferuatit fzueri - tatem canonum : Alioquin lex diuina , quam. muli Auguft. preuaricantur y diceretur fons peccatorum . Imo nullum e(t peccatum,nifi-quia lege diuina prohibitum: lex antem :de coclibatu bona eft,refrenans carnem ,ne concupifcen- Colo.j. tias ejus fequamur,fed fubfit menti & rationi , ac mortificentur membra cius iuxta apoftolum, at aduerfari liccter volunt permitti dominatü carni, quando libertatem Fuan - :gelij, autin occafionem carnis contra Paulum, & liberra- Galat; tem Euangelj XR E velamento malitiz contrá p e- 1. Petri.z. trum. Quod euidenti(fime ex co liquet; quod hzc optant, v: praelatorum authoritate tollatur lex illa,& ipfinon ex - Nó expepe&ata fuperiorum authoritate, & nec petita,ducunt pro. étata fupe pria.temeritate.prefümptas coniuges ingenti fcandalo pu riorum lifillorum,& contempta canonum & prelatorum authorita centia, cóte fecundum praritum carnis &. ibidinem . Impi) funt ad trahunt. | uerfarij,quilegem à Chrifto & Paulo contultam dicunt in Luddera. :iuflam & fontem turpitudinis: Ca] umniantur preterea tot facra concilia,tot fanctos patres; & ecclefiam catholicam . àtempore apoftolorum & martyrum,à quibus heclex ra- - .tionabilis & iufta iudicata eft: Vt ex Canone.17. Apofto- ; lorum liquet. Étex conciliis, A ncyrano, C efarien. Cartha Cclibat*. inen. Agateri. Gerunden. Melden. N eoczrfarien.& plurí us T'oletanis patet a ertiffime: V nde concilium Cantha .x oginen. T it.5. De coclibatu cleri inquir. Vtquod Apoftoli Leui.z:i. docuerunt, & ipfa fcruauit antiquitas, nos quoque cufto- Ezec. 44. diamus . Scd contempta vetuftiffima lege Neochrifliani :udenda nouitate, in his periculofis nouiffimis tempori« n Iibidinoto & prohibito incefiu monia XEM ctiam meretrícibus fub fuco coniugij , etiam contra legé "diuinam mifceptur. Vdpenpr. Wyclef .., Sic kgemillam fanQ4 iudicarunt Pontifices fani in ! : ecclefia | | | | | AL f $SCRIPTORYM' PROTESTAN, 68 ecclefia martyrum & ipfi martyres & fequentes, Califtus, Siricius, Gregorius,& plures alij : Et omnes fandi patres & do&ores ecclefiz aftipulantur fucceffotes , Origenes, Nazianzenus, Athanafius, Hiero. Augufti. Ambro.Gregor.Chryfoftomus, & alij fan&ti,vt alias plixe induxi.Et in hoc quoq; Greci & Calabri funt meliores illis,qui nund contrahunt poft (acerdotiiü , fed coniugatos admittunt ad ordines facros fufcipiendos,tamen in Epifcopum nó reci. piunt nifi ceelibé;diuerfi ab iftis falacibus Neochriftianis, — Id quod Paulus dixit contra Marciónem,Manten, Ta s. cianum & alios haereticos riuptiarum damnarores,finiftre Prohiben torquent contra ecclefiam, que tamen nón prohibet nube tes nubere re, fed his qui fecerunt votum verum vel interpretatiuum prohibet;ne vota violentur,nà ante votum liberü erat con -trahere;neminé cogit ecclefía:Sicut enim cóiugatus prohi betur ducere aliá viuente vxore , quia non debet diuidere carné:fic ecclefia nó vult vouenté,qui trádidit corpus fuü Chriftó;dare alteri poteftatem corporis fui , quod ex Pau r. Tim. 2. lo alibi liquet. Et profe&o mirandum effet, fi fan&a concilia,& tot fan&i patres non intellexiffent verba Pauli,vfá quequo veniffent grammatici Luderani & Suermeri, In nouiffimo iudicio manifeftabitur quanta ruina pec 3, catorum,ex omnium legum cranfgreffionibus,vt de adul E teris & fornicatoribus , quorum multo maior eft numerus in immenfum ; quàm facerdotam & monachorum celiba. tum violantiim:licet nec illis parfürus fit Deus. Enormiter hic ledant ecclefiam , afferentes hanc le- 4, gem eife contra ius diuinum,& naturale . Ergo Chriftus, Plures (15 Iohannes,Paulus, T itus, Timotheus, Lreneus, C yprianus &iceelibes Martinus, Auguftinus, Hierony , & alij innumeri coelibes peccauerunt contra ius diuinü;& naturale? Cur tunc Chri ftus laudauit fe caftrantes propter regnü Dei?»Cür Paulus Ti vitandas przcipit viduas qua prima fidem ( hoc eft caeli- 1:4 Amo$. batum irritam fecerunt : sre habent damnationem Quod vero remittunt fe ad fcripta füorü,& nos referimus nos ad cócilia,& fcripta fan&orum patrum, referimus nos ad confutationem Saxonicz cófeffionis,per gloriofiffimi Imp.noftrüi,vere Catholicum Carolum V.Auguftz fa Gà: R eferimus nos ad fcripta Fabri epifcopi V ien. Clito- Z L4. 7.90, CONFVTATIO BcKrII nel; Schazgeri, Dietembergij, V fingij , Kóllin VImen,& fimilium do&iffimorum virorum. $. . Falfum imponit Paulo: non enim precipit, aut fancit Epifcop? epifcopo,vt maritus fit,ed vt do&e Chryfoftomus,& elevnius vxo ganter princeps Carpen.explanant,nam quedam abfolute risvir. — pracipit epifcopis, vt illa qua prauitatem excludunt:que- Cryfoft. dam autem fub conditione requirit,vt quod fit vnius vxo- Carpen. risvir,nó bigamus, tri gamus: Item quod filios habeat tub ' ditosjid eft,quod filios non habeat rebelles & iniquos. Vn de non precipit, non fuadet , neque permittit coniugium cpifcopis,fed qualis effe debeat eligendus in epifcopum oftendit,quod non fit bigamus:1 deo quod inquit. Oportet epitcopum effe vnius vxoris virum,refert rem iam factam & przteritam, non futuram : Nam violenter exponendo nec Chriftus, Iohannes, Paulus,& ipfe T imoth ; ccelibes , vel non fuiffent epifcopi , ve] peccaffent contra praeceptum Pauli. $. Indeligendis míniftris ecclefiz debent feruari conci. S.Paulus liorum & (án&orum patrum ordinationes,non ab ecclefia permittit excluforum p'acita : Quod autem. Apoftolus ait Vir ha. ducere vbear YXorem propter fornicationem f.vitandam: cur non Xorem. — afferunt verba Pauli proxime praecedentia. Bonum eft ho mini mulierum non tan gere:permittit ergo Paulus duce « TC vxorem, vt infra ait. Hoc autem dico fecundum indul - gentiam, non fecundum imperium : quod fi Paulus laicis indulget,non pracipit matrimonium, quanto minus facer .; dotibus:Indulget ergo Paulus coniugium, fed non fácer- .-. dotibus;neq; vouentibus.Sed funt alia etiam remedia for. t. Cor.ro nicationis auxilium f. gratiz dininz:quia fidelis eft Deus qan, S Qui non paritur nos tentari faüpra id quod. poffumus fed fa Sapien.8. cir Cum rentatione prouentum , vt poffimus fuftinere . Ee fapiens ait.Scio quoniam aliter non poffum eff Continés, nifi Deus det &c lioc ipfum erat fapientia, (cire cuinseffet oc donum. Hinc Paulus inquit. O mnia poffum in co qui Philip. 4. me confortat. ond : 7. . Falfum eft & apoftafiz itcitamentum , Vota illa fa&a effe contra mandatum Dei, Et quia ia&itatis vaniffime fa cras literas, producite vel vnum locum ,Ybi Deus prohià brat in homine libero,vel votum caftitatis,vel Yotum cczlibatus. : 2,7 2 4 L SGRIPTORYM' ^ PROTEST As. 69 . libatus:Imo illa vota emittütur fecundü confiliii Chrifti, Yt & Apoftolus explicat, adeo non pu gnat cum lege Dei. Siricius fan&us pontifex hic, ab aduerfariis carpitur, 8. quia multis modis eis aduerfatur fcribens IT arraconen. Siricius. Epifcopo:N am eliminandas dicit perfonas monachorum . & monialium,que facrilega contagione fe mifcuerint,con tra publicas leges & ecclefiaftica iura,decernit in ergafcu lis retru(as poenitentiam agere. Improbat cos;qui poft nu merofa coniugia facerdotium vel epifcopatum ambiunt,& . fuera conftitutione inhibet facerdotum coniugia, citans illud Pauli. Qui in carne funt, Deo placere non poffunt. R om.8.- Bucer arbitratur. eum hoc feciffe vel per malitiam velin- Bucerima fcitiam , neutrum licuit tam fan&o & docto Pontifici imledicétia. Pingere, qui cathedram Petri ante M.C. L. atinosrexit: | Dàm qut conuincuntur euidentius in carne'effe, quàm qui carnistentatione & concupifcentiis vi&ti , vota & ftatuta reiiciunt,& carnis defideriis confentiunt,quod & Paulus teftatur: Qui cum vxore eft, folicitus eft qua funt mundi; quomodo placeat vxori, & ditiifus eft : Et quz nupta eft r.Cor.7. Cogitat qua* funt mundi, quomodo placeat viro , Ideo noli Bucere cum mortuis pugnare , ante tot annos fancte in Chrifto defun&os, & ha&enus à nemine laceratos, nifi iam à vobis Neochriftianis , veritatis &;caftitatis hofübus: | : Appellate cultus ex voto: fuperftitiofos derogat fidei 97 catholicze,quod viuant PIA. asemdp propri Laus vo-' am, ieiunant , vigilantjiugiter officiis diuinis inferuiunt, torum. mundum reliquerunt , & alia faciunt , qua funt regularis Obferuantiz,eft ne hzc füperftitto»pugnat ne cum fecun - do przcepto decalogi? In vanum nc affumitur nomé Dei cum tanta reuerétia,deuotíone,& zelo ci feruitur, vt glorificetur & (an&tifícetur nomen eius , Nec ftulto Bucer af fumptum fuum verifimile faciet , cumifti fintlaudabileg cultus latriz & minime vitiofi, Pt Curautem non exiftimarent coelibatum aiit Monafti 1o. cenrem excellentiorem,cum fcriptura hoc expreffe tefte- Matth.t9 tur,nam laudat Chriftus,qui feipfos caftrarüt Propter re- Corliba:? gnum Dei, apud lfaiam promittit eís locum in domo fu; res excels & nomen melius à filiis & filiabus, nomen fempiterhum, lens. — liquet i * CONFYTATIO Eckrir liquet excellentius przmium , ergo & excellentius meritum,eorum qui in caftitate feruiunc Deo. Errat & hic Bucer, (p cum ecclefiz doGores virginitatem & celibatum laudét pra: coniugio, quód propterea Encratite negent coniugiü placere Deo;aut vix placere,vt error eft Encraditarum,Manichzri,& fimili, quia honorabiles funt nuptiz,thorus immaculatus,fed excellétior caftitas & cce hbatus: N eque polluit matrimonij facramentum, fed quia Exod.19. 1n datione legis Mofaica iuffi funt fe continere à mulie. ribus,& ne manducarent panes propofitionis , & qui fer- ^ uisbant templo feparabant f? à confortio vxorum , velut; ' Zacharias. l'uffi ergo fant fe fan&1ficare ad miniflerium ^31. dei, quanto magis ad Euchariftiam. Cauda ar , Caudam argenteam habet totum illud fcriptum Ludderanorum,vbi magno dolo fücare volunt, q bona ecclefiarum,monafleriorum & beneficiorn.n diripiunt. O bona paupertas quz- Ludderanos facit Opulentos.Cum tota Germania fciat, quomodo illa bona direpta veniant in ca meram principum vel ciuitatü,in fifcum, in horrea & cellariaillorum,& tamen hac frande nobis illudunt,quia de. beantur paftoribus,fcholaribüs.& pauperibus : cum nulla vel minima ratio illorum habeatur: bnó potiusbona monafteriorüm donant vel vendunt laicis,argentum cudunt in nummos, gémis & lapidibus abutuhtur ad pompam & ; vafis deauratis,velut Baldafar rex apud Daniel&,vbi prius Danie;s-. c aut ccc miferis dabantur eleemofynz ex monaíter1o, «s lam nulli pauperi quicquá vel parum datur. At hec omnia iuftus index videt & nouit,qui potens eft reddere vnicui - que , fecundum quod bonim vel malum geffit in Corpore, qui adiuuet fpofam faam fan&am Ecclefiam catholicam, qui eft benedictus in fecula. H4 -aH oiu AMEN, Tel FPINISOEORVM QYAE LyDpERANIr contra librum à Carfare propofitum, adiecerunt. DSUURESPONSYM DATYyM CAESARI s tuse s sper principes catholicos, nil "Vm colloquium fuper libro & articulis Luderanorum fuiffet abfoluuim, Caefarea Maieftas librum obtulit cum fcriptis aduerfariorü,ordinibus imperij, &c corum Luca. gentea. Bona ecclefiarü, // Áo SCRIPTORYM PROTESTANT. 70 Sorum petiit iudici . Bucer vero hic multa immifcuit de fuo mucore;qua nos tanquam priuatim fcripta poftremo loco tra&abimus,quantum ad negotium noftrum faciunt, At quz contrá principes catholicos magna malitia & ma ledicentia effutiuit,praterire nó poffumus,quin obelis expungamus. ; ANNOTATIO IN PRAEFATIO- nem R efponfo principum przfixam. Vcer homo negotiofus,non orantibus catholicis or- 1, Biss: praefationem affixit aculeatam: In qua opti- P epucpat audet notare, & fuo mucore afpergere, Quz pro honore illorum non poffum furda aure preterire, licet & hocex menon petant,fed zelus & feruor fidei me Vrget,& vt le&or mox poffit coferre, Buceranum pus annotationibusinferam. - | . Principes catholici non abhorrentà vera & pia cócor dia, vt mordet eos Bucerus,fed hanc attentatam,intellexe runt paucorum opera fubornatam, prudenter profpicientes,eam tendere vel ad religionis ruinam,vel ad maiorem diicordiam in Germania excitandam. Male fuggillat excucullatus ifte excellentiffinosprin ** .— cipes,quafi omne confilium díui Imperatoris de pacitica. Princives tione Germaniz abolere cenfüerint:cum conftet ipfos ma Catholici xime cupere pacem,vt vere Euangelicos,modo effet hone 292 aduer fta,quze honorem Dei non minueret,& religionem noftrá fantur] In, non violaret. Alioquin omne bellum magis optandum, ficut alij. quàm veritatem fide relinquere, fortes & praeclari R oma- ni pro pátria fanguinem fundere non dubitarunt: quanto magis catholicos principes fortes effe conuenit pro eccles fia,pro legibus ecclefize,& auita religione, velut àlios Ma« chabeos & Carolos. Quod cenfuerunt librum abiiciendü, nihil obfuiffet,fed profüiffet concordiz. Porro quod céfuerüt edi&ü V uormacien. & rezeffum 37 Auguften.confirmanda. At non iufte & prudenter conáj — luerunt pro antiqua religione conferuanda , pro hohore Cafaris quoque, & Germanicz nationi: gloria tuenda:Si enim Cafarea Maicftas decreta mature deliberata cj om mumprindpum affenfu,do&iffimis in Germania T heolo Bis fuffragátibus, & per Chriflianum orbem promulgata, iam CONFVTATIO PcCEII luftriffimis dominationibus fuis tradere vellemus , vt ea commodius vifere & perpendere poffent. Quare nos vt eis fatisfaceremus , bel heri dixifl nobis vifi fumus , hic quàm potuimus breuiter fcripfimus: Illud primum , quod in domino hortamur , & monemus R euerendiffimas & llluftriff. dominationes veftras pertinet ad vniufcuiufque noftrum, vitam & viuendi ratio nem, in qua danda eft omnis opera , vt Dco optimo placeamus , & fideles difpen(atores inueniamur, ac legitimi dominici gregis paftores . V itabimus ergo primum fcandalum omne, nc fcilicet populus poffit vel leuiter fufpicari, effe nos vllis voluptatibus addi&os autauariciz aut ambitioni, vitandus cft etiam luxus omnis in epulis,in do mus apparatu, veftibus, ceterisque omnibusque folent lai cos & vniuerfum populum multum fcandalizare. A familia Secundum pertinet ad familiam , €x cuius moribus fi Chriftiani & boni fuerint,populus zdific € : | atur,fi vero mali fuerint, multum offenditur,& facile conie&uram facit, morum Epifcopi, ex moribus familiz , idcirco vt copiofe admonet B ciun in li.de confideratione, Eugenium Pontificem maximum, maxima eft adhibenda cura przla | to cuiciiq;;in comparanda fibi honefta familia,& in feruá da ab omni mala labe,& fufpicione,imo inflituenda vtex — - familiarium noftrorum conuerfatione, populus inftruatur & zdificetur, Cura pa- — Tertium pertínet ad curam gregis nobis commiffe,ad Óloralis, €] maxime putamus perüinere,vtepifcopihabitentinlocis — frequétioribus fuarii diocofiu,vbi facile cauere poterunt, —— & prcuidere fi quid labis hui*que graffaturper Germania — — obrepferit , & confefiim in tempore remedium adhibere, Proderit etiam habere fidos exploratores in locis aliis, vbi epifcopi non habitát, vt per cos certiores fieri poffint fi qua fraude aducifarius nofter eos tentauerit ,acconfe, . ftim queant prouidere & mederi, vifitare etiam diocefes — — frequenter, multum proderit, quomorevtifolent Impera tores,in vrbibus obfeffis,& oppugnatis ab hoftibus:curare . ctiam vt cultus diuinus vi Beat in ecclefiis noftris,& beneficia,à nobis conferantur viris probis & idoneis. Quartum pertinet ad difpenfationem facultatum & reddituum 2$ SCRIPTORYM PROTESTANT. 74 reddituum epifcopalitm,ex qua magna comparatur inuidia apud opulum, fi viderit epifcopum fumptus magnos facere in luxu & apparatu domus & familiz, pauperes ve-- ro negligi, ideo vitandi funt omnes fumptus huiufmodi, & pauperes quam maxime fouendi funt, in eorumque ne- - ceffitatibus maxima vtendum eft largitate:hac enim ratio ne & deum faciemus nobis propicium(nam feeneratur do mino qui miferetur pauperis, vt inquit Salomon)& popu. Ium nobis beneuolum , maximi momenti eft hac facultatum noftrarum difpenfatio. Quintum pertinet ad difciplinam & inftitutionem po ' puli,cómparandi funt concionatores feu predicatores,viri probi & Pecan offint verbo & exemplo docere bonos mores, & orthodoxam do&rinam, qui non fint contentiofi,neque infe&atores aduerfariorum,adeo vtvidean tur odiffe,fed potius amare & optare cis bona ac prefertimi corum falutem , nam acris infeGatio cos irritat,& magis pertinacesfacit,nequezdificat populum. ^ ——— —— —. Sextum pertinet ad inftitutionem iuuetutis in literis & difciplinis,qua in re videmus proteftantes nihil pratermittere, fed omnem lapidem mouere vt in fuis gymnafiis habeant viros do&os,& illuftres , quorum fama inuitatur iuuentus germanica, & praefertim nobiles ad corum gymnafía,vbi imbuütur fiinul cum literis etiam do&rina Proteftantium , qua corrumpuntur ipfi,ac deinde per omnem ermaniam difperfi alios quoque inficiunt. Idcirco danda eft omnis opera, vt apud Catholicos inftituantur fcholz, & gymnafía, conducantur doctores Catholici vere doGi in Bonis literis & difciplinis,qui funt celebres, vt eorum fa ma alliciatur iuuentus,& nobiles ad noftra gymnafía vbi. que bonis literis & orthodoxa do&rina imbuátur, ab epifcopis etiá admoncátur parctes, ne velint liberos fuos inftitui, in gymnafijs in quibus orthodoxa fides non vi get prefertim cum habuerint fcholas orthodoxas paratas, Hac voluimus dominationibus veftris reucrendiffimis & illuftriffimis,proponere,vt capita quzdam generalia, quibus multa particularía addi poffunt, pro cuiufque prudentia,vt pareamus $.D .N .Pont.maximo, qui nobis mádauit,vt eas hortaremur ad Chiriftianá reformationé, K i Ómul- * CONFYTATIO EXCKII fimulàue vtfungeremur officio perfona , quam gerimus Legati inquam fedis Apoftolica: , ad quam pertinet cura omnium ecclefiarum, ac etiam vt fatis faceremus charitati fraterne,& illi neceffitudini,quá cópluribus de caufis,fentim" nobis effe c hac nobiliffima & inclita veftra rationc. Hanc exhortationem effe piam, & Catholicam, nemo oneftatis amans negare poterit , vrcumque calumnietur Bucerus, Habito autem Ponrificij legati refponfo inuc&if fimus Cafarnofler Carolus, coram ordinibus imperij, proponi fecit fübfequentem deliberationem,pro parando receffu Comiciorum. t |^ SENTENTIA IMP.DE DELIBE- xi s rando fuper receffu Comiciorum, 1« ar M peratoria Maieflas , dominus nofter clementiffímus iuxta fententiam & confilium Ele&orum, Principum, " &Statuum I mperi),quecunque inter collocutores aa funt,legato pontificio communicauit,déque his legati fen tentiam rogauit; hanc denique caufam ; fimiliter & refor. mationem, vt illa quamprimum(ficut ea fumme neceffaria cft,& in prioribus Comiciis fepe poftulata ) inftitui poffit , fumma diligentia eidem Legato commendauit. Ad que ambo Legat? refpódit binis fcri tis,quid ei faciédü vi deatur d fcripta I mperatoria Maieftas flatibus hic offert. Poftquam autem fua Maieftas in bac caufa religionis, quantam omnino potuit, diligentiam adhibuit;nec tamen exiftimare poteft, vt hifce Comiciis quícquam amplius a- £i & effici queat . prafertim cum Legatus pontificius ea, qua fcriptis eius continentur,refponderit:deinde quia ob hanc caufam multum iam temporis effüuxit ; licet nihil fit effe&um , vtcumque fua Maieflas plurimum & laboris & -moleftize infumpferit:vifum eft ei,ftatibus fententiam fua, | & deliberationem,qua ad receffum, & fummanum decretum horum Comiciorum conferre poffit,exponere. Éavc ro fic habet. - ?* "Confideratis laboribus, & diligentialongo iam tempo re mulrifaria adhibitis ad caufas reli gionis componendas, ne ea caufa religionis denuo in cótrouerfíam trahatur, vt €uam caueantur, & auertátur vlterioza incommoda, & vt | *quàm minimum diffidij relinquatur,vt etiam poft hac au- | . xilio | 2. Fu $CRIPTORYM PROTESTANT., 75$. xilio Dei omnipotentis ad omnimodam concordiam arti culorum, qui adhuc in controuerfia fuper(unt, eo facilius perueniri poffit, videtur Imp.Mareita.deliberandum effe, an confültum fit,vt faluo quidem receffu Auguftano,articuli,de quibus inter collocutores vtriufque partis conuenit,recipiantur tanquam Chriftiani,nec amplius in difceptationem reuocentur , idque faltem vfque ad Concilium psa quod fit vlterior examinatio illorum & aiorum id genus articulorum. id quod etiam Legato Pon tificio videtur, vt illius fcripra fatis teftantur,dummodo,vt Legatus pollicetur , & certiores eos facit , primo quoque tempore habeatur Concilium, aut tantifper dum per alias vias legitimas, cum confenfu ftatuum, rationes alize fufcipianturquibus expediri randem hoc negotium poffit. Preterea , an confültum videatur, fi vel concilij:cele- 4. brandi fpes nulla fit(quod tamen vt habeatur , neceffarío. religionis rationes efflagitant)vel id tardius,quàm conue nit,congregetur, vt tunc alius conuentus ftatuum imperij indicatu: , ín quo de religionis caufis agatur quo tandem commode ad falutarem finem perducantur omnia. | Qua in re Imperat . Maieftas , quantum ad fe attinet, $5 nihil intermiffurum fe pollicetut . Eftque in ca fententia, vtquamprimum fieri poteft,in Germaniam iterum, auxi - lio Dei omnipotentis,redire velit,atque ea Ee digna funt Imperatore Chriftiano queque huius officium requirit . Propofuit denique fua M aicftas,fe daturum operam , vtin propria perfona conueniat iam Pontificem Romanum, vt certe ab illo cognofcat, quidnam de conci - lio fperandum fit. à CONFYTATIO ADDITIONIS Bycerica fuper propofitione per Carfarem fada. via Bucerus poft hanc propofitionem diui Cafa- , Ó ris , adiecit friuole multaex maleuolo & de- — M— prauato animo fuo, quibus pro confuetudine fua íniuriatur ecclefiz , iniuriatur R omano Pontifici ac principibus Catholicis : folum vt fimplicibus imponat & laicos à vera religione abducat : obiter refpondebo maledicentiz fua A dulatur in primis Cafari & Car(arianis: nam verum K:31- eft ti PRO CATHOLICIS eft animum C efaris paterne affici Germaniz in caufa reli gionis : At quod Bucer aut alius pdicator Lutheranus ex animo bene velit fua Maieftati,fieri non poteft,qui iam à tot annis declamarunt ad populum, T urcam potius feren dum,fi eos permitteret in eorum fufcepta religione, quàm Czfarem. Deinde nemo excitauit maiorem inobedictiam in imperio,quám peruerfi ifti predicatores,laicis vbiq; 1n- flillando,ne formident Cefaris potentiam fuos protecto- I€$ numero & potctia przecellere Catholicis. Et in Comiciis Auguftanis inter alia peruerfa dogmata Lutheri,etiá fequentes fignaui articulos diuo Augufto Carolo , à Deo coronato iniurios. 1. Cefar ac principes manifeftis agunt 'mendaciis,& fimul contraria inuulgant mádata. 2. Poe. nitet quod me fubmifi Cefari V uormacic,iudices patiédo Luther có do&rinz mez,licet nó profuerit apud tyrannos. 3. T urtra cefaré ca decies eft nean quàm Principes noftri. 4. Nul. ' — Jum eft pulchrius ius EAR apud Turci,qui non habet ius Canonicum vel Cíuilc. ;. Vocatus Vuormaciá fum ingreffus,etiam fi (cirem mihi fidem publicáà Cara... re violatam. 6, Deus dedit principes fzculares in reprobum fenfum, & vulteis finem imponere,ficut Ecclefiafticis domicellis, 7. Subditi nec poffunt nec volunt nec de bent tyrannidem veftram diutius ferre : Alibi quoque innocentiffimum Imperatorenrnoftrum appellat faccum tar morum. Tanto honore afficitis Auguftale caput. ?. — Odiofius dcin profcindit R omanam ecclefiá,quis Im perator cópertas habeat Romanas difciplinà & arté: Nó arbitror diuü C fart tam perperá (entire de ecclefia R o.. mana,ficut Bucerii & alios,qui ab obediétia Romana re. Luderani cefferunt & defecerüt: Hoc experitur Cafar & cópertum contra có habet Bucerü & fuz farinae homines nolle acceptare Con cilium. | ciliá generale, ficut ha&enus in ecclefia folitum fuit congregari:fed omni ftudio illud contépferunt, omnibus con. uiciis,ledoriis,& irrifionibus Cófpurcarunt,tá Mantue inictum, V incentiz tranflatü: Non enim ex animo qua-- runt Concilii fed velut Arriani fecerunt procurátes con ciliabula Arimini, Smyrne, Nicez, T hracie, Antiochiz, Philippolis,& vt Sofomen? teftatur Arrianos decé & plu ra habuiffe cócilia. Similia querit Bucerus ci fuis, nullum legitimum J——————————— P UOPRAINCIPIBY S. ^26 leoitimum füfcepturus concilium , ficut nec Marcolphus abore in qua fufpenderetur.De quo plura inferius. | Integerrimum quoq; D.Legati, àtota Germania ve- 3. nerabiliter fufceptü, Gafparum Contarenü, ficut & R euerédum patré D.Iohannem Morü Mutinen. E pifcopü,patres profecto R.euerendiffimos, ac rati exépli:qui nó nifi snaximá laudem fe.apo.fecerunt. V tinà,o vtinà pra'cedéteslegati & nuncij A poftolici fic pracauiffent fcádalum pufillorum,velut hi prudentiffimi viri. Tamen integritas legati,non potuit tianfire,quin carbone Bucerico notaretur,quod remoras iniiceret , & impedimenta cociliationts ecclefiarü & reformationis. Cü omnes qui nouerunt Con tarenum,fciunt eum paratum etià fanguinem impendere, non pro fi&a aut erronea,fed Catholica conciliatione. V irulentius eft quod poftea expuit in eundem oppido4: |. . venerandü patrem D. legatum. Cafarem videre fe tantum Legat! co ludificari à R oma:quia non fit nifi ludibrium Chrifli Ec tarent p. clefiz,& Imperatoria Maieftatis, quod legatus tam gra animus, uiter à Carare appellatus de reformatione inftitucda, ipfe admouerit conuocatos cómuni oratione de luxu & pom- a & ftudiis reftituendis. At quid aliud facerct vir probatiffimus,quàm quod Archíepifcopos & Epifcopos cu clero ftimularet a virtutes,abfterreret à viciis, vt f:cundum facros Canones vitam & normam viuendi inflituerent in clero fübie&o, harcfes Luderanas ac Zuinglij extirparét, vt liquido in refponfo fuo exprimitur. Caufatur homo maledicus,maxime in prafentia obfti 5. tife Cafari Legati refponfum,ne reformationis initiü fa- Legatus ccret(mordet interea proceres tmpert) impedientes cona- Catholic*, tus Carfaris ) quiomnem Que caufam aa Pont ificem pertinere refpondit. Quomodo ifta fimia traufiliit à refor Luderani matione ad religionem:Sed Cayphas etià prophetat:cum impediüt enim Bucerus cum faís tantopere diffidet in religione ab Cefarem. ecclefia Catholica:illi maximum exhibent negotium Cz : fari & obftaculü , vt profequi & expedire nequeat qux pro Catholico & pio animo fuo vellet & cuperet oed : cü tantam videt eorü obítinationé ac pertinacii: quod ab cis habetur cótéptui,exteris forte freti & cófifi auxiliis: vnde nobiliffimos principes Catholicos , mucofus ifte finiftre K4 (íug- B CONFYTATIO ECKII fuggillat,q in iudicio fidei, ficut oportebat R omanz Eclefiz omnium ecclefiarum magiftrz detulerunt. S Pergit calumniari Bucerus. Imperator & Principes re Sacculari- Tieiofi vident iampridem , quid à Roma expeGari poffit: bus Bucet ipfos facit fummo populi Dei paftores, qui cun&is maledat ecclefacientibus terrori effz debét , ficut Deus omnem animam fiepoteipfisfubieGam effe voluit, & ab ipfis rationem pereütium ftaté. animarum,repofcet: Quis hic non videt malitiam Buceri, qui(ficut omnes ali j Lutherani predicatores)dum eis cómodum eft afferunt poteftatem. Ecclefiafticam diuerfam à feculari: Dum vero libet abuti,omnia confundunt & mi fcent,curam etiam paftoralem fecularibus principibus tri buentes.: : 7. . Collaudat porro Cafaris confilium , de articulis per Collocu-, collocutores conciliaris,vt hi recipiátur : ac fi iuftum effer tores. — tot principes IIluftriffimos,tot R euerendiífimos Epifcopos pendere à duorum hominum iudicio , qui nunquam profeffi funt T heologiam,nunquam his tractatibus interfuerunt : & quot errores liber propofitus in fe habeat , ab initio clariffime oftendimus: nec principes Catholici aliter confenferunt in has perfonas,nifi quod de omnibus a- Gis eis fieret relatio: & relatione fa&a nunquam approba ueruntquz illi perperam contra totius ecclefiz confuetuinem,aduerfariis concefferunt, 9$. — Sed ftupeo totus, cuni video Bucerum non pudefieri: dum ita aperte & propalà métitur( parce pie Lector, quod durius verbum excidit)& mendaciis manifeftis fuas herefestueri conatur: Et id non in priuato, fed edito libro , & calcographorum opera mille exemplaribus euulgatis toti Orbi fc prodít:adeo vt fuis quoque hic difpliceat Bucerus, & quanuis ab initio fatis detexerim vanitatem hominis,vt vix duo articuli poffint dici Ratifponz vere conciliati: Enarremus tamen eius catalogum , vt falfo hic proponit de articulis in quibus conuenerit inter collocutores. 1, De viribus humanisante & poft regencrationem. ?. . Depeccato originali, 3. De iuftificatione. 4. .. Deregeneratione hominis, ? De vi fpiritus fan&i regenerantis, "dd J SCRIPTORYM PROTESTANT. 77 6. — Defde. ; 7. . Degratia Dei & merito Chrifti. | e: ebdtus operibus;eorum precio & mercede. 9. . Deecclefia& notis eius. E ^ (qo, Devanis& falfis Ecclefia membris. : ux. — DeCanonicis fcripturis & earum authoritate. 12. De iudicio ecclefiz & conciliorum. 1. Devirtute,& vfu Sacramentorum. 14. Deponitentia. | 1$. Deminifterio Ecclefiz & miniftrorüi authoritate, - i$. — Detraditionibus Ecclefiafticis. 17. — Defan&orum memoriis & reliquiis. 18. Deimaginibus. 19. | De Mith, qd in externo opere nó oporteat fidere. 20. Miffacelcbrari non debeat;nifi fint, qui fpiritualiter cum facerdote communicent. 41, — Deintegro Sacramento populo impertiendo. 224; 496 Ecclefia difciplina quo ad clerum; 2j, Dedifciplina Ecclefia: quoad populum. 24. De Canonica cle&ionc,ordinationc miniftrorum | 1$. Devifitatione. I. did 26. Defynodis. : "rm Confer rogo amice Le&or hec portenta verborum ad libram communem collocutoribus, & inuenies quàm mul tos articulos Anaxagoras confuderit: de quibus in collouio nunquam ex propofito fuit a&um : Inuenies plures articulos quos ipfe dicit conciliatos , per Bucerum & fios deputatos collocutores fuiffe reie&os,nam addito fcripto, quid ipi fentirent aduerfus ceclefiam , velut illa fcripta proteftantium fapra confataui: In primis tamen me refe- to ad difcuffionem libro oblato prapofitá, in qua cuidenter monftraui, vix duos articulos concordatos , füper quibus prius diffenticbamus. Aa. ; Pergit Bucer maledicere principibus Catholicis & eo $ rum confiliariis,quia vere Carfar teftatus fit ( male informatus)multos & praecipuos articulos religionis noftra có ciliatos effa:Sed vane,alij quidem (uis principibus fuggeffcrunt,de paucis articulis conueniffe,& iis de Nr NECOEN ueniffe haud multum interfit , & eos aui in controueria maníferunz d Impicta-. tes Buceri Articuli notabilio resnon conciliati Fol.;,& 5 PRO CATHOLICIS manferunt maioris effe momenti: Comprobat maledicen: tiam fuam quia reipfa in diffenfione bec ; de transfübftantiatione , de enumeratione peccatorum, de Miffa fine communicantibus, vtilitate precum pro defun&is?Sed nó es memor Ardelio nugaciffime , quod nolebatis Euchariftiam adorandam?E s oblitus quod negaftis Euchariftiam feruandam & impie perftitiftis in ea fententia quod Euchariítia non effet facramentum nifi in vfi ? Excidit memoria , quod impias ordinationes facerdotum veftrorum defendebatis , quos vos canino more fine Epifcopo, fine chrifimate prafumitis confecrare,parum tibi videtur,quod conciliorum authoritatem infirmatis,dicentes ea errare & erraffe: vos autem fan&uli errare nó poteftis: dic vitupero vbi conciliatus eft articulus de facrificio Miffz pro viuis & mortuis: dic vbi conciliatus articulus de inuocatione fan &orü:Dic vbi cóuenit de Miffa priuata abroganda, quod effet extinguere omnia beneficia fimplicia & canonicat"ir ccclefiis cathedralib?& collegiatis:dic& fortiter paratead mentiendü,vbi eft concilistus articulus de votis monatticis, quo omnia monaftería tam virorü d virgini, veftalia omnes ordines profeffionü extinguitis? Et quod maxime cuperes cü aliis tuis carnalibus, & militibus veneris vbi cft cóciliatus articulus de ceelibatu cleri: vbi cóuentü de (atis fa&ionibusde Hierarchico ordine ecclefiz,de authoritate ecclefiz, de imaginibus : fuper quibus fi effet conuentü reftitueretis imagines Argentinz, Auguftz, Conftantiz,& aliis locis : Monftra tamen vbi conuentá fit de ytraq; fpecie Euchariftia: laicis danda: Hi inqua articuli potiores & maioris momenti minime funt teconciliati:vt iufte & vere Catholíci principes funt cóquefti:quos tu iniufte reprehé dis momus nugaciffimus:V tinà amabilis Deo Imp.füper illis omnibus re&e fuiffet informatus,& fenfiffet dolos ve ftros & peffimos conatus contra fan&à religionem : At ià ab initio confutauimus infignem Buceri lapfum de articu lis conciliatis: Ideo vaniffime ia&ar & infidiofe, quàta bo na peruentura fint ad ecclefiam, (j artic piantur. Id eft,fi ecclefia fiat cà haereticis heretica:ficut & in corre&ione libri & confutatione articulorü proteftantium fuperius abunde docuimus & euidenter probauimus. At li conciliati reci- PRINCIPIBYS. 78 Atmanifefte hic dolus aduerfariorum proditur , cur jam tribus annis tam anxie colloquium petierunt, vt fi aliquos articulos Jucrarentur, quo apud fimplicem populum exclamarent,fuam do&rinam effe fanam, quam etiam R. o manéfes probaffent poft longam reluGationem: laus Deo qui diuum Cefarem fpiritu veritatis confirmauit,vt in pro pofitionc ordinibus unperij fa&a adderet , faluo quidem Auguftano receffu, an confultum fit articulos conciliatos recipit Neque moratur me falfa gloffa Buceri que textum corrüpit:eius elt interpretari,cuius cft condere: Diui Ed Imperatoriseft verba fua explicare , quod officium inftgni temeritate fibi Bucerus vfurpat.Laus Dco qui animis principum infpirauit,nc articulos quos falfo reconcilíatos vide reciperent fed diuino nutu eos reiicerent,& frau dulentà aduerfaríorum intentum frangeretur : Nam cons ftat Bucerum cum ignobili Sturmio ex Galliis fugitiuo, fepe & multum tentaffe , continuo acceffu'& colloquio, quendam corrumpere , vt corruptis gloffematibus fubdolam congordiam & fidam cum ecclefia inirent. Qua dere nó clam eft,quorum opera effe&tum fit, vt is diuo Catari, obtruderetur , velut concordatort cuius mentem iampri* dcm B ucer perfpexerat,& flexa verborum incautum ece perat;at D.O.M.noluit permittere,vt Catholicis dams ibus his dolis imponeret: Audiamus ergo refponfa principum fuper propofitione Carfariana. ; RESTONSVM PRINCIPYM ELECTO- ram Catholicorum datum ad propofitionem diui Cafaris fuper receffu faciendo. du Imperatoria Maicftas Clemétiffimus dominus no V ieiós vniuerfa eorum,qui ad colloquium deputati fuerant, Legato Pontificio cómunicarit,ad Stein dá cius de a&is illis fententiá, vna cu refponfo,quod idem Legatus dedit,& aliis,quz ad faciendam Comiciorum có clufionem & decretum pertinent. Principes, Ele&ores,& abfentium Legati qua decet, fubmiffione,ex fa&a benigno iufu Maieftatis eius narratione,cognoucrunt. Principio bene memores fant el-Btorcs fidelis acinde feffz diligentiz,quam aliquot iam annís Impera. Maieft. ex paterna & clementiffi.beneuolentia erga Germanicam nationem, ES ORATIO Ob hác quoq; myfleriorü altitudinem & incóprehenfibili- De myft, taté re&e Dionyfi? A reopagita dixit, T heologià effe ado" Theol, pertá caligine filenti] : Silé£tium intelligo, nó folü quod in Fato. Phedóe Plato fomniauit-fed illud quod arcanorü conífcius loànes p apocalypfim vidit. Et cü apuiffet figillü feptimü: A pocal. 8 & fa&t efl filentiü magnü:cü tamc angeli nung fileant:fed iugiter clamát,$3&*, $3&?, Sà&? domin" ns vs Sabaoth: lfaim.6 € Sicrgo myfteria altiffima effari nó poffum?: tentem? tamé talib" verbis,vt poffum?,& vt cac? dc folelloquit: Silétium ergo diuinum obferuet T heolo *ftuporis & admirationis, in terratamé dominü nunq tandis ceffet,& magnalia eius predicare. Quod & in pfentia de altiffimo corporisChrift myfterio facere balbutiédo jppofui: Quare tu facer & ye. netáde coteffus, me de venerabiliffimo altaris facraméto p. oranté(nó ficut debeo,fed ficut poffum,& pz vs p fua clementia dederit) placidis auribus, pie & beneuole audiaris, Tuuate quafo precibus, vt currat. oratio nofira, ac ex intimis pracordiis dicite. ) € Y eni fan&e fpiritus. Di&uro mihi de falutari hoftia,tanta cófeflim fe offert copia & rerü vbertas,tanta feges & amplitudo materiz, vt omnino nó timeá mihi defuturü dicédi argumenti: hzreo magis in dubio, quz potiora ex imméfo illo myfteriorü aceruo d:ligam,qua animis veftris plus fatisfaciant, ac nx1 onitaté magis cómendent..Hanc eri regula nobis gentiü 1. Cor, 1o APoftolus Paulus praffcripfit. Omnia in glorià n1 facite. Placet auté pracfixü orationi thema refumere ac profcequi. € Hic eft panis qui de celo defcendit,Ioan,VI. — | Vbi in priinis occurrit, & pulchrü eft quod C yrill*& alij fanái patres adnotarüt,eternà p x 1 fapiétia Chrifiü in eodé fermone de vario pane locutü,& prudét artificio de vno ad alium tranfiiffe, quo cómode maioré fubminiflraret rer loan. !htellisctià: Ná anre do&triná de Euchariflia,flupédo mira Panis pridulo;quing millia hominii,quinque panib* ordeaceis pauit, nius, Fach cophinis fraemétorum re liquis : Satiauit equidé admiratione di comuni, corpore : magnü profedo & omni Ur Cor CPP URNUNE maius fuit, quádo hoc miraculo men ; ; j'.magna & fublimia de Chrifto faperent ac intelligerent facraméta: & tanti profecerunt,vt mox profi terentur, Quia hic eft vere Prophcta,qui véturus cft in mun recom nonsur tma mea cire cs ERRAT eur oecssecaipsuprcisodpsqae quosque wapa (NEL MED CECEXUCII ST RARI MICI TW MIT Oporto s cep er i T remp o nii * * IOANNIS EeKkir —— 130 dum: Propheta fcilicet in lege promiffus Deuteron.13. R e deütibus auté ad eum turbis, Chrift? faluator generali quadam pfatione eis exhibuit guftü huius m yfterij,vt paratiores redderétur ad myfteria iequétia in particulari intelligétia. O peramini inquit, cibum qui no perit, fed qui pmanct in vitá zternam,qué filias hominis dabit vobis. Hic eft ali? cibus à comuni, qué domin? jpmittit fe daturü: Et vt huius . defideriü ac appetitioné eis ingerat: promittit eum perman furum in vitá zecerná:& ne dubitét de promi(fo:teftatur hoc fieri n&o authore. Hunc inquit pater fignauit nEvs. Altiora fuerunt ifta d quod à rudi plebe. inrelligerétur fed no bis pre(cripta funt,vt manifettatis verbis Chrifti mylteríis fides noftra in fidelibus roboraretur. H ác enim panéfigna - uit DE vs pater.O diainiffima fignatio. O inexplicabilis fi- , N Deut.1$ Iohan.& Exclamapue DEYS pater hunc pané fignauit,plene figuram. '9- uá imprimédo,nó folü fimilitudinc, (icut in aliis fignaculis &P0C-7 & figillis fieri folet,& ficut ferui p £1 fignati funt, & frótes gementiü,& dolétiü fuper abominationib" fed illá ip(itfimi eífentia diuiná filio totá cómunicádo:vt fit ei homoufio: & cófübftátialis aduerfus pfidiffimos Arrianos,fili j nx: blaf. Hilarius, hematores, vt largiter B. Hilari? lib.de trinitate jpfequit. Altiora vt diximus fuerunt verba Chrifti & recondita: at quomodo gradátim, infigni eradiendi arte, adhuc rudes Ezech.9 ad Eachariftiz cognitioné euehat audiamus: Ná qui iuxta R.om.9 fcripturá exczecauit cor Pharaonis,excitauit corda turbe,vt Sap.16 obiicerét pané coelefté,panem deferti, Manna,tam pio Panis feferuatum vrna in arca foederis: Pané inquiüt, de coelo dedit cundus. cis miducare Moyfes. At debebant iuxta abfolutiffimá diui 1. Cor.1o Pauli regulà nouiffe. Quia omnia in'figura contingebant patribus: Vmbram enim futurorü habebat lex . Ideod; latentem & reconditá debebant MAS veritaté. Quod dü Heb.ro ne(cirent. Chrift? cófeftim dete&ta figura, & repul(a vmbra latentem producit veritatem,& ait. Non Moyfes dedit vo- Iohan. bis panem de czlo,fed pater meus dat vobis panem de cxlo verum. En veritaté, ac fi diceret,quid mihi vmbram obrici.- tis, Moyfi panis typicus fuit & fi nificatiuus, nó verus: de czlo dicitur datus, quia more vulgi aer celum dicitur. In czlo itaq; aereo mintfterió angelorü fa&us eft : at coeleftis & verus panis de ccelo trinitatis defcédit,& dat vità müdo: quia pmancet in virá eterná. Adeo aüt comedétes Mána nó R2 habuc- Be --—— 21) oNKATETO. Pfal.77 habuerit vitá eterná, vt Dauid diceret, Adhuc efce eorü cratin ore ipforü:& ira Dei defcédit fuper eos:& occidit pin gues eorü: fimili telo repercuffit faluator nofter Iudaeos di- Iohan.g C5patres veftrimáducauerunt Mána & mortui funt, qui manducat pané hunc viuet in eternum. Quare vos Iudzi, reli&a figura , veritaté intuemini. Ego ei fum panis viuus, Ego fum panis vite:hic eft panis,qui de coelo defcendit. ;. R e&e ergo exittimo patres San&tos intellexiffe verba Chrifti, de pane füpfubftantiali& füupercalefti,de pane effentiae diuinae & deitatis : de cuius fruitione fatiatur omnes fan&ti:qui in nulla alia re totius mundi fatiari poffunt:folus enim p vs eft "(/) omnium rerü fufficictia, iuxta vulgare nofirum,Stat:quare vere eft panis viuificans : panis de quo edunt omnes inuitati ad magná ccenam Euangelij:Et vere Luc.14 beati;qui ad ceená agni vocati funt : Neq; ie aliquis '"ApoC.19 . non cóuenire Maieltati diuinz,vt panis dicatur:nam Chri ftus nos hoc metu liberat;cum Apoftolis promifit. Ego dif 'Luc.2z pono vobis ficut difpofuit mihi pater meus regnü: vt edatis Pfali09 &bibaris füper menfam meà in regno meo . O facratiffimü , conuiuium,quo pz v s ipfe panis eft,qui cor hominis cófor- Ofe. 4 tat,reficitpafcit,& 1n eterni fatiat,vt per O feam promifit. Nic paícet eos dominus quafi agn in latitudine: Hác cum Pfalm. 16 nouifet Dauid in fpiritu fperans dixit:Satiabor cum apparuerit gloria tua. : Praftat redigere quz diximus in ordiné & contextum. Exortüs eft faluator nofter à communi pane mazeriali, licet miraculofe au&o:dein tráfiit ad pané typicá, Mána: voluit auté eos querere in figura veritaté: Ideod; in alriffima coeli afcédés, ad fnmmum faftigiü & apicé cogitationes corü per duxit, ad pané cceli fcilicet, Quod Iudaei optima queque de ccelo fibi pollicerétur: puta de coelo fperabat auxilii, libera Deuti;g tioné,vi&oriá: & vno verbo abüde expreffit Moyfes. Ape« - Quartus Hettibi dominus thefaurü fuü optimum , coelum:Poft hac X panis. — Veroiam digreditur ad alium panem ccelefté fcilicet corpo- T1$ fui benedi&i panem Euchariftiz, pané altaris ( qui etiá Lohan, 4 fine poteft. dici defcendiffe de coclo per cómunicationem I diomatum, ) Ec panis , inquir, quem ego dabo, caro mea Hebr,g cftpro mundi vita . Ditiffima ac veriffima promiffio : fcd qui promifit via vezitas & vita eft: 1mo px v5 eft : impoffibile eft autem D$ v M mentiri:quarc nulli catholico licet de yeritatc Panis tertius, IOANNIS ECKII. 131 veritate corporis dubitare: firmiífime credat , & nullatenus dubitet , verü corpus Chrifti realiter & vere prafens effe in facramento altaris,vt clariffimis & minime ambiguis verbis ipfe affirmat,accepto pane dicens. Hoc eft corpusmeum, — Matt. »& Abeant fomniatores Manichei,negantes veram Chrifti Manichei faluatoris carnem fuiffe, fed duntaxat phátafma fuiffe & vm : bratile corpus: Abeant Valentiniani negantescarné Chrifti V alentini fuiffe veré humanam,fed aeriam aut cceleftem: é coelo alla. anii tam:Conceptus enim fuit dominus & faluator nofter de fpi ritu (an&o,nátus ex M A R 1 A virgine:& vt altiuolàs Aqui la inquit. Et verbum caro fa&um eft; de puriffimis enim bea Iohan.: tz MARIAE fanguinibus, benediGum iftud corpufculü pue ri rSv formatü eft,vt pulchre Damafcenus explicat. Abeát Dam. vcteres & noui Caparnaita veritatem corporis & fanguinis domini in facratiffimo altaris facraméto aufu temerario negantes, V uikleuiftas Berengariani,& Zuingliani, blafphe- Berenga- me oblatrantes. Quomodo poteft hic dare nobis carnem fuá riani. ad máducandiedurus eft hic fermo:& quis poteft e audire? Iohan.& - R cie&is enim his & aliis pluribus erroribus circa hoc facramentü exortisfan&e Romane & A poftolicz E cclefize Fides Ec. fidem fequentes,credimus faluatorem noftrum przftitiffe ef clefiz R o fc&u,quod promifit verbis:vt panis quem daturus erat effet manz de caro füa:vt illud ipfum corpus ex M AR14 virgine natü,paf. Euchari. fum,crucifixum in hoc admirando facramento vere exiftat, ftia, cum omnibus partibus fuis integrantibus: Et fic quidem eft in facramento, vt etiam totum fit fub fingulis partibus & mu tata panis fubftantia in carnem Chrifti, ac accidentia panis reliqua, miraculofe fübfiftant: V nde p x vs naturales a&iones,ac fi panis fubftantia prafens remanfiffet,operatur & có feruat: Quod etfi vi verborum, & quod dici folet per fe, (ub fpeciebus hoftiz: tantu effet corpus domini:tamen quia C hri Rom. ftusfemel refurgens ex mortuis amplius non moritur , ideo neceffe eft effe viuum corpus,& ita animatum:at fanguis eft fedes animz:& quod n5 v s femel affumpfit nunquam dimifit, Sicque per con comitantiá,adfunt corpori benedi&a ani ma Chrifti fanguis eius preciofiffimus, ac deitas füperbenedi&a. Et hec omnia quoque in calice funt,eodé iure fcilicet, concomitátiz. Hc ett vera catholica fides religionis Chri ftianz,qua docetur c HR15T Y M locuplete fe fue fatiffeciffe. Panis qué ego dabo,caro mea eft,pro müdi vita. 3 Pra- ud. ^ ORATIO Praftat recéfere Bedam, vt altior fenfam hauriamus ver borü faluatoris noftri,nà illa pertra&ans,inquir: Pané hunc dominus dedit,quando myfterium corports & fanguinis fui diícipulis tradidit & quádo feipfum Do patri in ara crucis.- Venerabilis do&or geminá hic explicat dationé:nà incructam & in myfteriis,qua cHRisT vs panem dedit carné (ui: .. Alteram vero cruentam, vbi caraé füá obtulit ngo victima I ohan. in cruce pro redéptione generis humani. Id euidéter ex Gre co cognofcitur , vbi fic pem kal à Xgroe d'ébviyb d'óco, 4 6 exe£ulisly, yv ya d'óeo vie TR TÉ TTD fasr.bis inquit * dabo, dabo inquit pané,carné meá,dabo provita müdi,vnde & in miffa Grzca,tá Bafil, quàm Chryfoftomi appellatur facrificium mix oblatio incruéta, vt mox auditoris menté excitent ad aliam quoque oblationé cruétam intelligendi. Admiremur itaque fummam domini noftri 155 y Chiifti erga nos charitatem,quando corpus fuum benedictü coelo illaturus,hoc ipfum Ecclefie fuae fponfe dile&e reliquit, vti thefaurü preciofiffimi, neque entm potuit vel facratius, vel preciofius pignus nobis relinquere charitatis fuze & va.- dem beatitudinis, quàm corpus fuum proprium pro falute &* redemptione generis humani in cruce oblatum.Et fanguiné illum füum fixura clauorü in cruce effafum,& de latere cordis profluum ad lauandas & emundandas animas noftras. O ineffabilem Chrifti dile&ionc,O ardentiffimi faluatoris charitatem,O inauditam & ftupendam domini beninitatem,qui feruum carne fua pafcit,& (anzuine potat:vbi unt tot charitatis infignia:quis defperaret de venia? Luc.22 Quanto autem amore flagrauerit Chriftus Lucas tefta- ^ OA tur, quando difcipulis dixit: Defiderio defideraui hoc pacha manducare vobifcum quid aliad voluit hís verbis,quàm uod & nos ardenti affz&u hoc pafchali tempore,pafcha no rum Chriftum máducemus,in memoriam & gratiarum a- &ionem amariffimz páffionis & mortis fiie: vt fit memoriac fcilicet; perenne & nunquam intermorirurum: Iuffit hoc ominus, Hoc facite inquitin meam commemorationem: Iuffit hoc minifter fuus in Euangelium fegregatus. Quotieícunque manducabitis panem hunc & calicé bibetis,mortem domini annuntíabitis donec veniat. Non dubium quin in hunc diem Chriftus defiderio de(ideret hoc pafcha man ducare nobifcü fi afpexeritnos quoque habere defideriü & (quod PRENNE ei re ear firmus da or oe aiat t aen - ——Nu oy "np 1 IOANNIS ECKII. 131 3 y (quod apprime neceffarii eft)dcuotioné: Ideo enim agnus I typicus affus comedebatur iuffu dinino:vt doceremusin ve- 3 ro agno igné deuotionis habere,vt fuauiter & ardenter tan | tum hofpitem fufciperemus. Quod fi cor noflrum fentiamus E ita fri gidü,vt nullas deuotionis fcintillas edere velit:fentiamus ita durü,vt malleos timoris & amoris iuxta S. Bernhardi doGrinam non patiatur: Moyfen imitemur, qui virga bis Bernhar.' percuffit filicem:&egreffz funt aqua largiffima: Ita fidelis Num.20. percutiat aridum & durü cor fuum,virga fcilicet Sande cru cis:vt fluát nó aqua cótradi&tionis & incredulitatis,fed deuotionis largiffimz: Nà nihil efi quod eq ac excitet dcuotioné ficut frequés meditatio paffionis Chrifti, Bernhar. vt Bernh.Landulphus Chartuf.& alij largiter pfequuntur. Landulph. Et vt aliquando finem dicendi faciamus, pluribus prteritis hoc folum adiiciamus,venerabile facramentü noftrü; panem coeli,altaris facrificium,non folum effe datum in memoriale,cibum,& thefaurum,fed etiam in medicinam & vegetationem animarum noftrarum:ficut fcilicet. E cclefia facramenti virtutesagnofcens fatetur:quia fcelera abluit,vitia purgat,vuInera anime abftergit,mentem confortat,& ccele- In collefti gratia abunde impingat;( rcuitatis fludio non giequos &is. quomodo fingulis peccatis medicina in paffione Chrifti inueniatur) Sic enim coeleftis nofter Samaritanus , fsuciz, corruptz,ac deprauata noflra naturz medetur,& falutaria teflat antidota,quz omnia fuperant malagmata, vnguen- Luc.10o | ta,catapotia,& quicquid efl medicz compofitionis: & fimul Ru esi hona vbertim largitur , ex preciofiffimo illo Euchariflia thefauro:vbi reconditas teet diuitias clementiz, bo nitatis & mifcricordize fuz: N am potens eft fimul remouere mala & conferre bona. T am pracfentiffimum habemus ani- -maz remedium,tam facile omnibus obuium:cur non ab omnibus obuiis quoque manibus illud recipimus ac ample&imur? & velut anchoram falutis & omnis bonitatis veneramugringren dd enim fumus omnium nifi faluatori noftro ámpenfffime gratias agamus,ob tanta & innumera fua be- | ncficia,& admiranda huius facramenti my fteria, | Namin co eft omniü fidelium communio participatio, fymbolum totius Chriftianitatis:quonià vnus panís & vn& »«orpus multi fumus omnes qui de vno pane & vno calice par ticipamus. E xituris ex hac vita 1n aliam , viaticum cft ou z- 1 3 jo» Có: ORATIO IOAN;. ECKII, F s P TG Or.19 berrímum,& animz confortátiuü:vtin fortitudine panis il. —— | eReg. 19 Diusambulet.vfque ad montem 51 Oreb. luge preterea ——— E eft facrificiü quotidie in miffajpro peccatis, profaluteviuo. — | S». rum & mortuorum oblatum,in gratiarum actionem & lau- F? dem Deo viuenu in fzcula: Quz omnia profequi, & opero- : Be fum effet,& forte vobis moleffum. di iy i ! Supereft R euererdiffimi & ampliffimijac R euerédi pa- , . Códlufio. tres ac venerandum facerdotium,vt.D...O. M. fupplices. E oremus:quo fideles omnes digne digniffimum illud tufcipia loan.:2 musfacramentum in falutem animarum noftrarum:quod tà ; ^. fiet,quando pedes nobis lauabit dominus,& nos lauabimus, (005 7. Loti fumus,baptizati fümus:modo pedes lauemus malorum , f affe&uum, abus in luto huius mundi maculamur: Cara ».Cantg. crar& prudens in Canticis fpon(a, Laui pedes meos inquit, THAN . &quomodo inquinabo illos. Pedibus homo ambulat, pedibus incedit:re&te pedibus hominü vita ftatus, conditio, ex. ercitium,& officium fignificatur. , Epifcopi. Pedes ergo lauent R euerendiffimi Epifcopi ac przlati, ud ne luto confpurcentur ambitionis, auaritiz, & libidinis , ne t plus terrena curent,quàm cocleftia , patperumqQue curam ge d UR « -— rant,& diuino cultui fint intenti. .-. Canonid . Pedeslauent canonici,vt honefte fecundum nomen fuü | & regulariter viuant:omni die horas canonicas abíoluant, -. Canó reccclefiaflico & decenti habitu veftiantur, & non militariter i | gula. ^ | incedant,& de patrimonio crucifixi, de bonis ecclefia laute . viuétes, in militià Chrifti afciti,nó magis militsnt diabolo. | DEMNM dino adntcmdiibene s. COAT SETTR NEUE Lo CA Sacerdo- Pedes lauent facerdotes venerabiles,voluntati fundatotes. rum fatiffaciant:plebem non fcandalizent, verbis, fais, ac. veltitujhoneftati ftudeantjab ebrietate & incontinentia pu- . blica in primis caueant. Sic enim füturum eft,vt panemvite | in hac vita fumentes;atqüe inaltaris facrificio DEO Mii offerentes,morituri illum furnant in viaticum & tutelà lon- ! giffime illius peregrinationis ,víq; dà peruenerint ad regna , Luc, £Clorum,vbi Chriftusin domo patrisfuimultasparauitno — . 1s máfiones vbi Precingetfe,& facietillos difcübere,& trá — — fiés miniftrabit illis E t $c refi panequide coelo defcédit, |. in coclefti ccena cuim omnibusfan&is S&'ele&is Deo & agno — decantemus hymnum laudis in fzcula (eculorum. Fiat Bat, : F-l.N. I.S. rtis o. i Pu cw BET - [A3 * E24 Enc LA