Iacobi Cuiacii I.C. ad titulum digestorum de excusationibus commentarius obseruationum lib. VI, VII, VIII...

IACOBI CVRACII CE 6. A ITDTVEVM D3E GESTORVM DIÍ-EXCYy. SATIONIBYS COM- Obferuationum lib. VI VII. VIII. E HAB y fmm, €9' eruditifimum. «uirum.» Io. lacobum. C ambrayum.» omagikirum.» libellorum » in vOgio comitati, €5 "Umiuerfitatis Dituriem C. ancellarium. ES x abn Q^ e W - ES bs 9 IER, V o C LYGDFNL ADV Ds GVLIELMVM ROVILLIVM,- SVUVB-SCYTO VENETO. | M. D.O!EXIIIE Cum priuilegio Regis. ES Exiraiét du priullege du Roy. j| AR. grace & priuilege du Roy e(t permis à Guillaume Rouille libraire de W Lyon, d'imprimer,ou faire imprimer vne foys ou plufieurs. ce prefent iure intitule Zacobi Cuiaci] Inrifcon[- Obferuationum Commentarios in tit.Pandell.de ex- VES cufat-lib. v1. v 11. v11i: Lequel liure ila recouuert dudi& auteur & imprime aucem rans fraiz,mifes & defpen(es : & pource elt fai& defen(e de par ledi& Seigneur à tous . autreslibraires.Imprimeurs & perfonnes quelconques , de non imprimer , vendre, ne diftri- " i:bueren fes pais.terres & feigneuries ledic& liure nouuellement im prime par ledi& Rouille, fice n'eft par fon confentement, & ce iufques au temps. & termede neuf ans , à com pter du jour & dattequefera paracheuce la premiere imprefsion dudi&t liure für peine d'amende arbitraire & de confifcation dudi& liure qu'ils auroyent imprimé. Er afin qu'aucun ne puife pretendre ignorance du prefent priuilege ledit Seigneur veut & entend, que l'ex. xraict d'iceluy eftant mis au commencement dudia liure ferue pour toute notification , (auf en demander copicaudi& Rouille, (fi bondeur femble, ) & ce à leur defpens. Car tel eft fon pleiituen "Meise & appellations quelconques comme plus à-plein eft contenu & declare par lefdictes lettres de priuilege,fur ce donnees à Paris,le deuxic(me de Decembre, mil cing cens foixante & trois,& de fon regne le quaticfme. TOES le Roy, à vostre velation, E —- Signé de Vabres, Et feelé du grand feau en cire iaune à fimple queiie, Aebeud d'impyimer le dowziéme dea). 0t, D. LXIHI. b jo conturbautt;eadem forte contraria sea 2 BA protulit sofqueadeo.» vt. €9 ff. feteida |. quartana laborareni€9: flrepereut: nom 8 Monge. edibus. [tui » buccina, tormenta, Pero | tympana s audirentur paffim conuitia e luz Deum €9. bomines detestandasexeretiam qui Turis fHadiofis prode[Jet , [exagefmum Bacquxdv fmmul ac - moninelegans compendium omnium Baciaxiür, quod "vocant. capeylus xg] uve üy. Baci € iav cw) ateupazzropeododis x9 g'orxEfor, reportaueris C9 mibi potifinmum dari volueris, parie vi foga- Ee RARICORTRUE pl * ES m aur. Ls - y. pur facerem. quod turbulento illo tempore mibi videor non turba lente perfeaffe. tamque nunc ilius editio ab optimo €9. integerrimo — «iro Cl.Sennetonio procuratur-Sed bos ideo libros quaft anteambu- —— lones pramitto ,"ot inde obi prius certis argumentis nofiri homines. — cogpouerint Grvacos turis interpretes antekietiffe pev[ape latius , autdiss arripiant ngox prodituras Crracorum interpretationes ; de quibus aque tibi destinata praefatione ad libros Busoxxir copiofius diffevetur. JNCon deerant porro mili alia occaftones €9' cau[a tuo nomini - despondendi aliquid tamdiuse9 vel bac -una-vrgehat maxime,quod tota "urbe nemo fitqui 0mmes bonarum 1227777 difciplinas teneatytuea tur.colatvue magisimone qui bilum quidem te, quoties negotia aula veitocantsquee quafo fhudium nobis [uus adcomodat ? cui honos B : * ms ThtHi curas fimo citi non ludibrio 69 defbectui funt: homines optima yum artium nudis evuditifid oevotibueentiltipme]fe jam inde ab, etlciato xepetosqui dum Avoenm Tetébat im bae felola , ex 1»i0rilus tuts bonore ae nouume Mufirem enum, quafi principem fhudiorum agnafcebair G'alebnuim Casnbra yum cut e3 prima [nau de quin. que pedum praferirioné duel tonitru itaque haz an rain samdiu per fe impellebar atis. Verum enign collatis etiam poslea no-— bis pro tua eximta liberalitate Based libris, ita exarfi animu ad amplifiandam dignitatem eo amplitudinem tuam ,-vt non; todo docte munere donare prafestinauerum ; fed etiam posthac evaovgum €9 pumin maximi beneficu memoria me tibi aft con due praberestutmque nomen omnibus bouocose vubuis profegui decreuertm: | Vale.piqueen coole: x11. Kalend. Febr. OUOTMS CD, X XEIIIL * d x E SN LS No E / ^ NS » J : WE M "P Roe (PR NODI EXA INDEX RE PLETISSIMVS IN IA COBI CVIACII LG C OM- mentarios ad tit. Pande&tarum de Excufationib. & — lib. v. v 1: & v 1x1. Obferuationum eiufdem. - * m Be[Te videntur bone[tésvelcau | 4 labarches. sbicim AME faibdimfi. — ^ 164 ALabarchia. S 199 e| LA bfens. "poo... «4 lrenationis verbum inlese Iulia de fundo JA bfentes Reip.caufa excufan —— dot.late patet. -89.c.d EÀS or. ED MA. 65d vAbire in creditum. 710 d &uqi9zAac. yo-b «da. IDE 774 Aa publicateslibusonegent. — 17:4 axg doris. 42d Ilio oneris auevfr. — 1o 3.d.104-4.105.4 ecl ius. 76 v &lionum concur[us. 116127: " dad Qu $5. vector. 95. AE AU. 40.d.41.4 "ores. 119. eur micdleA Qut, : jo. b quá) | AL4 vA nnua)bimastrima die, 87.c MARE cia mms der 74 VKdire advariavefertur, — 86.be.d. 87.4 vine Ü er | 84.b v dolefcenti« finitio. $4.6. pes em : oco 83d vt doptio quot modi; ft. 76.c vntict refrs tacite exprefse diffe rentia. vAdoptronts virtus. 7?4 de uem P A dfertiones perfu[orta. 32.4 e Budei. 114.c.d. : vAdulterij pon 4 45.d : IIS.4. e : E Dteliltus zob 4 mulorum dtreorum tus. 8r.d | edilitium iusypretoryj portio» 137.C m déFes uud EIL ediliunm: officium. : zop rebuanr. 18. esalienum. 100.4 E um IO 4.b 5 pro aureo. ;9gud - *LURHRE- 2I.c | RA i. ix 38.c «trtes liberales cuv fic diclo, 203 — VKEetas firmata. 6.4 "A Jarius. ME 99.c tas qui probanda. $.c "fiar chia. : 20.4 «Aetas perfetta. 6.4 (Jets figmificatio »arta. 99. &tates bominum varie constitui. q$6.c verjaria. (120.6 aatis evádus. | g.c KA uerfione venderesaut locave..—— 120.6. Africani ab V lpiano di[enfio. nj.cd "vÁMertere onus. — / 10$.6 "Aere fine mandato quibus liceat, — 11.d uro legato,an debeantur emb enata; 63.4 wAeitatorum facliones. 230.4 | 2 Krogavinai. 20.b 3 bi cd x rap xcQeAixos. 12344. TE. AIC 43.4 "gri veéigales. 754 AOs«caxóy auclor. 42.c eioscig. 40. - Bebius 7Marcellínus. 714 edperixi legata. 4o.b Bona fides e7* ybi exigatur. Onydo ferie. 26.6 BvAdUTak. eise (0 4d e : T 1 * . 3 : eS xd N VM UE XS ES EAT p owrpe d DLE ee) reddeudo i fidt ES jt bec Eo Nro clio quis te teneat. : o» c Diui fratres qu. . A cde M E Capitalis, »0X vari? accipitur. d. b. Domusvna. TEES Capitis deminutio non fit ad tempus. 88 do -Donationum modus. . X2.b.c. &ustrorum genera Kx 27.4 Doty PUE TES ! Catari. p 26.4 | pP | [o enoparij, 95.d urs i Xapeudud a ait. f 3256. Ta - 40.c Xmucudüxgsme. — 32. Erdltefc II 9.c.d. Chorepifcopus. uo Elxonia. 2L4 Ciceroni loci emendati. 134539.b Emanfor, 60.d - Circunforauer. ^ 174 tubguop animal eff. i1 Cisla. 106.6 subgvoy ventris pose nb Citra. | "A4. d merit. 25. Claufula vulgari, vndc de splano requi Epar chica. 45.b .pertieat. — 9544. b &&x[a. : | 28e Ggiatinis pana non edat BÉ LIT. Epi[lathmia. y. i cm 2 214 Cobortium genere di fest: 126.d emi porrot. ! b ' 7$4 Collegia. 9-5. Do. eorum inbibendorum x] reAabay. 131.c.d caufa. xs dés tgroAa Gia. i13rb Comes conf Iflortanus. 78 d Euocati milites. 78. c Comes Orieuti., I24.c ÉyTkAesiay. I3.C Comites. | 83.c UzsAdy nomine qui i comprebendantur.40.« " Condiclio ex promutuo. -334.C .Apowelaos. 4L4 Condihio fartiuai in "feredem an dee in joli. Excufari quin nonpofsint. — 24.25.26. CH s A d — 102 .27.298.2, 9.30. per totum 34-d.36.4. DU. GET D etMeT "o2. ^R - Excufatio fine appellatione non fuffi ufficit. 18. b Con tfaugui. inttas. E. eb Excufationem que non preflent. -28, 4 Cciru. bel 203 -Excufationes honorum cy; Cities quam mu, Confulere dicuntur Senatores, dar d sum admittuntur, 6 d Cüntedacio 'eXaifationis fpecies (gd Excufationum caufa... $.6.9.a.12.d. 22.d. Couuentio in manum ad temps s "on es 35a T EGO. 31.c.33.4 Conueteraai. | 24.b Excu/ationii t empor quos 40n teneant. »3.c Corn. T'Acift emendati loci. 129,b Excufat orum ad tempus, q7* perpetuo diffe- /53-4.65.€ pum rentia. 2 9.4, b. - S Curatores teftamento dandi 4105 fint. 76.4 Ex) d dand usn Ori AEH filius. I22.4. ages. EUH Extranei heredes foli adire dicuntur, | 7,d. e Y 1» ie B 2s e | F Y ^ V: natus apii adi duda Meo mA Clionarij. 130.4 E tempus heu E e $94. E u . Falfarij pena. E ids Decima litium. e AT M Fanilia delinquente quid RSS. dominus, Delationis premium, ^ $4.6. 12 3.d 2/7779 É d o.« . Fc dorum ortgo,C7" conditiones, - qid. d Denuntiandt forma. * P ed. Poe dicuntur accefiones. 16. b Denuntiat us. -Sgd Filior m appellatio ad quos. SES abc Deportatio quo fucce[erit odis In loci AquA. $Avapie. 4od. eZ t?ni | miterdichions. 69.c Femins tutor datus, T 79.4 Defertor. Go.d Fratria. ; $ o.d. Die vno facha temporis di di jfcvimen non babent, — Fratrueles. abd. 15. zt Fratrum genera y avia. Y 5 o.b. Drfferre. -.8,. 4 Frontis Hoi dud; poena fublata. Sb Dileclus. | E c Fug.e areumentum, 884 Djf; unidim ERES vtroque füluto T ugitiuorum note e fupplicrs. Sra deas E * INDEX - Fures manife fti quibus id teneantur. ; 0394. WERT Furium genera. 37€ n9. HA ufo i Inflitutionum locus. 3g. Gencarchicum. : 119.d Graduum dp »etusti fra (uen. *-69.d Gynnafi archa, 2204. G. 2o pf 1s. 129.d à ; HH A Ereticos libros féribentis po b | Heredum genera. 7d Hirelum nece[[ia artoruni» C7* extraneorum -— differentia. e io be nj emendatis locus. "25b. Jodie. — : o XHI2 Ho onmes. lI9.4 . EZomiues fub eme ii 130.d : Hominum. II 9.4 d xd Paurcur. | 130€ sSAikiet. : 38. cd downita uus nonsdanda. — 17.b.c.d s Inpuleres doli capaces vel incapaces, . «s.c . Inaudire cau[am quid. 6IL.c IEnauditus. Crosrub Indebiti folutiopromutuum. -.134.d - Infantem occidentis pena. 0$5.4 (v dapenun 2.4 Inslituere. EI Interdi£lum de vi duplex. 3. :38.d Anterdum. a d.c Anteflatus 84.4 Jpterpunctionum vitia. "37.4 - Jnue[l'imenti forma. "II9.c Tudiciorum genera ez» di ventis. I is ] 2e C (071344 lvi i/confultorit appellationes yarig. 91. CM c.d Jueruut idem lezumlatores. $4 . adl modus feruandus. 34 5; £7» constitutionum di ereutiq, 87 b.c RE fen. mtesitako- 12: T7 ameyptgo. 17.d AN Kacirvi[or. $0.d « Knd'tuoy. 29.4 E orig ^ $4.c 'UBMRAQ- 4. colin qe La.D.de reb.dub.ex xpi ga quando: EE JosHod dag quando ad poétumum afin GEH scs tbe x dox Legatum inteorum Jolurum quando condica- ZB rx | IO7.4 Lecatus proconfulis propriam. ri. abet. 88.5 / Lex Iulia de qua naut accipienda. P t: 9.4 Lex xij. .Tab.de teflimonjs. — 82.d83.a Lex xij Tab.de ante[lattone, 83.c s Iulix iudiciarte caput. 664a LEGES EMENDA T AE. OOEX PANDECTIS. L.j.$.eum quoque.de edeg.D. 12 0.d L.5-D.fi menf-fal.mod.dix. .100.d L.9.D.de tutel. M : L.6.D. de excufat. — .18.c 3.64. Dderebeo. |... oid 4 L.Tio.D. delez.2. —— UAE E ES Es d CES] D de inflrn. leg. eue] CUBA L.cim feruuus.D .de TE e Bes S: d jA peenales.G.bonoraris. D.ad iid INE IOI.4 L. quod. conditionis.$.1. D.de mor. catt dor. 9.d L.f.D. de abigeis. a. 4 L.22.D.de adult. "a S 48.2 L.7.D.ad leg.Iul.vepet. oa edad L.4.D.de p. .67.c L.24D.de bon.eor.qui ante fent. $8.c L.5.6-qui captus.D.de re milit... 61.b Zi .T'itio.$. Titium. D ad munic. , 80.d.8r. E X € O3. : "TT Cde off.com. orient, - "dx L.decrimine.C.de adulr, | 44.4 —£.9. Ce vectis. Q2 comme. SE. V EC de reuocá 4joquemifraucred.— 1os.d Lpropter.Cde adult. | : 4 9.d LEGVM. ALIQ. VOT SENSVS. L3 vlt. D.de pecul. declaata | ex a ceurfro. 7b : L.cum debitor. quies cau. ip. Msctbab, explicatur. 121.d Em I$. $480. D.de excu Interpsetiáti. 13. b Ns Z1. 2D de excuf.de quibus acc mpienda | Le Z. Len. JD.de leg.1.de quo Wieso | "e d | 3.d L.1.D.de lep1-explicatuy. elim enti Su. 4 ! Lanaturaliter. [3277 CFND La7.e7 lfeq.D.de yi avm.qu pertineant. -L.bos accu[are-D.de accuf-explanata. 63b. L.7 .D.ad lee-Iul.vep.qui accipienda. $rd - L.Lucius.in fi-D ad municip fenfus 436 L.Titio.$.Titium.D.ad municip. explicatur. 7Matrimon ij [oluend: modusduplex. 64.6. 2E. 9. MVBSh. E E . MYBSAQ. - - alidem. AMaroris indicia. 394. Aduugerum genera. 21.d.2 z.4.C 4h cA 17. N | E "I ues habere quibus non íceat. | 68d INS herescur ficdiclus. — 8.b 1389.4. P 80.c Z.cognofcere.D .de verb. fign. quà veferen- — Nepos filij loco habendus. es I2.c EE SS Io" ird Nepotes ex filia an liberorit appellatione con- L lats.D.de verb. fren.quoveferenda. 77.d t£ineantur. quei. 11.d L.collesarum. e? Labfentem.D .de ver.fren. — Nominatores. $8.b explicar. | — 10o.b Nouijlocus. . 80.5 L.ager.D.de ver frgn.qui mtellizenda. 744 WNotarij. 17.d L.tranfigere.C.de tranfaclexplicatur. A$c Nou lufliniant. c v xvi.vestituta. $2.C AE d e. EUN IE ANouella Marciani vestituta. AC 20.d L fi quando.in princ.C.de inoffteft fententia. -ANou. 1111. de fideiu[Jorib. explicatus locus. d3ic bx APCNGRQE EA AU pepe e L:vlt.C.de compenf. nihil noui & Iushiniano — Nouellarum interpretis loci. iaduclum. - CPESESPICPNNU EMESOSE ETT | L.nec emere.C.de iure delib.de folis extraueis — Nupti« clandestine. $4.c intellizenda. : 7.d Nuptise incest. 129c L.nonomnium.D.de legib.exemplum. n7.c Nuptiarum vitia. $4.d Libelli per libertum dati. | SESOD ln libellos ageve quid. 714 O 83.5 liberi ad tutelie excufationem quin nompro-— X, PóyAeyarity. 4o.b oUfmto 0 9cdaobate cCoispss. 84.d liberis damnatorum quantum cence[]um Te - Siuoréoor [ss ciuilia munera gerere pojjunt. Moa: 5 9.b Okca apti. go. | libertini ingenuis tutoves dari po[Junt. 24 Optio. 6$. libertus quando pro ingenuo habendus. 2b osin. 32.4 lizes. Dp vui ec 41d " : Locatarum verum genera duo. 104. b . - | ogifta. E agb DH ILA | T E Me Pande&larum imperfeclavit indicium. | : M E Ga b.c.d.s 7 b.c. | M^ numi[Jorum ex fideicommifit cau Pandeclari tituli venevales non funt. 98.a.bc VÀ foco fus nummá differétia. 3 4..b Papinianus fub quo Imp-floruit. Z4 7ManumiJorum fuis nummi priuilegia. 33d. megwéx[o. — | 78.c (MESA. ... incommoda. ibidem. Patripreterito quemadmodum Jubueniatur. Mavgaritorumlimea. — 107.d 12$. : 7Marito mortuo an cz» quando mulier flatim ^ Patria duplex. | nubere pojsit. x 6 4.d Pateta potestas. | $L4 Maris tob potefl [JE vuorireurams. 364 Pavintuc spen, Ali Pauli Iurifconf. fententie 4liquot. 9 1.7 93 MtbioT 0S. 244 rTeeudtevra. 17.4.b daro qu fac jenda. 28.4 Peierantis poena. I13.4. Mulitiarum genera. A7 Petior. 93.4 Z7muere. 107.b Petitory ez po[J efforij comcuv[us. | Yo3.be Ministerium publicum. 7 0.4 Pinij loci. 36.d. 104. b.d. | Minor xxV.ann. quá ex caufa pradium alie- — Pluspetentis pena, 934.94. . mare pofiit. 4 9o.cd Pane depenfe non vepetuntur. 138.4 AMifüio bonefta. — | 2&c WoAvzraudlias priuileia. 3159.d. Miféionis guominio[« formula. agb Portiones duas an deducat heres. — 109.4. | Pay lumeriy looA7. ii Qi come fndsce 22. fedowe: maf! frr. $2: I 9b - 2 5 * ] i Prefes ef troc he. Pr«tor tutelar; 4 4 quo primm conflitutus. T : 083 Poflumo hereditas leeitima refine 10.c Preceptum less, | C47 b Praeconi vox legis vox. U/Án. b. Prefeclus Jti uruttalis. - "u244d 124.5 34 Pretores yartos babuit Conslantinopolis.90.a Primipilari. 27. b Priutent educatio » an »itrico ae Seruus «n. naturaliter oblivetur, I16.b.c m. NDE X. &rtonia. x 2L4 Solonislex. — du d.97.4 -Sophifte . z s capsa nA $- 15.4 Spado.. wudepd &peculatoves, : 2.52 Sponfa iure mariti si Pdf : Aya | fo. "Emveróvopte. : 40 4 Stipendium. ss (70€ Stipendium. e pata fram. onera. 74.b Mad s D we 1 62.d Ever. — so ee ih Waist ust Procurator. zd étudiofus. | B PEocurator vertia. ecd, us "Suetanj loci. 19- Ba. c codi xd 39.4 Proferre. ME IT &üsaryaryh. Em Promutuum. 5 0 M 3 D4.d Wywedra. —0— gine wide f'gozrez óc. Hj4 dris |^. 1106.48 Pubertas aliter in mafculis aliter in fani uy T euy 40.d | esitmatur. 25 ^ x Nei Me vidi fogé Aat 27.6 Pubertas plena. | * | Pablicanorum. locoguifunt. 251 ! xiuE fii Ho pm v Pueritia.. R BM o Ty. oitisiq» ie bi d c vir lard... 19355 Bt 17.d Pupillus,. 4 LO unn vy TR H s. i ; it dis 385 iota pc Ur uuo raul y Qiii dien. T "b * TefJevarius c i0 705 8l 65.cd 5 afios A Hlosimes at réanente quid fi e diis i | 92.C - eM udus. 99.c Teflis producens fümptus gro n$. C. Rationalu fumme ver. 3td — Tituli Ne lic.pot.C.egw tit.De alien.iud.zmut. Jeduceve, 48.c — caufacl.differentia. 131.5 e. da aa Refuoavum pena. 67. Titul;quinequefeq.neque duc. pies NA R elesatio excuf/ationis fpectes. 29c tto. ^2 844 R elesatup; pro deportato, iron turis auclores, — Tvanfigere de crimine an liceat. 44.b fed 4lj dixerunt. .19.d Tvemijsis. 99.d Remitti vxor quando dicatur. 48. Tvefsis. ibidem. RefcifTovia aCLio abfentibus datur. . o7.b Tributum. i 71.c Aetentio lege Falcidia datur. o6.d Tutelatertia e quarta. — 144 Reuerentia t quibus confi flat. . 74a Tutele affectata. I3.4 - Whetores, 18.4 Tutelecapitis deminuttone foluuntur. 79.4 Rifcus, Yo6.c Tutele; (7- manumieionis differentia. 85.c | SOM 86.a ^" ycordeha 2 - d Tutele,g legata multum distant. 8.c cid 6$c Tutele excufatio que detineri dicatur. 14b Senatores fine commeatu ves [uas imurfere — T'utele periculum quos refpiciat. 16.4. an pofsint. 66.1.67. Tuteletres qui elimande.. 13.b.quandoex- Senatovum ordines. Es cufent. 10^ abl — Senatu moti dufames funt. Ib Tutelam adfecla[fe quis videatur. —— 15.c S.Confulta civca lerem Papiam. I2.d Tutelayum genera. (^ 144b S.Confultum Vitraftanum. 36. - Tutoris dati cogendi ratio invidi lonis eft. Senece loctis emendatus. 884. — 34 Seneclutis verbo que «tates exudde Tutores excufati non fiunt rifames. rb Ur, |. $e Tutorum genera. i pe Senes ig quibus vehevendi. 7.5 horum alij mouentur , alij excu[antuv. — E Lb Vasul : C———. -—mTm * LI Y WEM INS MTPERSSNTT COM * "Dtewrrones & — I1AC. .CVIACIL-L C COMMENT. tum;quod cu ratoreni dari non polle Modeftinus ait;nec adicit, vel His A: terem;quodtamen fi de fponfa loqttitur;adiiceredebuit, cüm im pubes. Íponía effe poffit. Sed quia devxore loquitur , id eft yadulta; curatoris: tantüm mentionem fecit. Sic & de vxore loquitur.L2.C. qui dare tut. poff.l.virum;.de cur.fur. Ex his liquet: habuiffe hzc poftrema Modce-- [tiniverba difficultatem fané nonleuem. Itaque ja»espos, & pwesjs ap- ^ pellatio hocloco pertinet ad cos; qui matrimonio iuncti furit. & ita iri Euangelio Diuorum Matthaei & Luce plerique non im probabiliter: Mariam pras éb Ut, Gc usui doudw, nu ptam interpretatur, Libro: rimo Modeftinus álios etiam adiecit, qui tutoresdari non poflunt; veluti mulieres;legatos,prohibitos teftaméto parentüm ex xreffim; vel ... tacité.l 21S. de tut. & cur.da:qui etiam nifi fe excüfant;& fponte cedant; P. rcmouentur.fic fepe fi;vcfe quis excufet,vel fi nolite excufareremo-: ueaturl.fipupillum;.hoc tit. Alij ergo mouentur non habentes facul-: tatem excufandi feifed (i non excufentfc amouentur; de quibus Mo-: deftinus lib. Alij facultatem habent candem,& fica: non. vtantur , tütores manent,de quibusidem Modeftinus lib.i.Idem lib.i.oftendit excufatos non cogialium petere tutorem pu pillo dari, & inde ctiam qui. petant tutores,vel curato rcs.breuüiter,vt co nftat ex L:2:$ «qui pet.tut; & in locum excufatorum datos curatores,vltra pubertatém non teneri; vtl.2.Canquib.cau.tut.qua de caufa forfitan protulit (mile refcri pui . quodextatinl.31.S:de adm.tut. — Libro fecundo & tertio Modeftinus.- decistractauit,vt prediximusqui tutores dari poffü Eier a ciim fare,& cedere fua fponte poflunc & de variis excufationum caufis. Ex: eis libris funt.l2.4.6.8:10.12. huius tit. E(E& l;cy vixlav-.de verb. fign. quz repetita eft ex L2 huius tit. «. Libro :güarto tra&auit de té poribus excufationum ,.& docuit inter cetera his tem poribus non fübiici: non iure datos tutores, nec confirmatos,& non iüre dari, atque cófirmatio- BC indigere eosqui nonqüomodo oportet, velnon quibus, vel à quibus oportet; dantur.L155.hoc titqua: Verba repetütur in l.1$.de confir. tut.cuius inferiptiodebeteffeex lib.i 11:non v1.vt coniunda d.las.liquidó cóftabit.& veró vtroque loco.codem verbo in'hanc caufam de- | Ícendit: exsdseba. Repetitur & in d.l.ridem illud quod in 15.de curat. teít.dat.confir. Libro uinto tractauitdchis quorü excufatio noh reci pitur. whoctit.: Libro fexto tra&auit de eifdem & generaliter dc ; noniuflisexcufationum caufis.l15. hoc tit. ex quo libro etiam puto: effe 1.44) of u» GsAdoral. S.de tut.& cür.dat. cum quaconiun&o $.1.d-l. 15. apparcbic differentiam effe inter'Senatores & Decuriones, nam fv- AratanéDecuriones fünt;&in Euangelio vbi eft &ux«U7); recte vetis decurio.Cüm vero ctiam eodem libro Modeft; riusdoctierit conducores vectigalia ciuitatis on'excufarid.1.i $-$.6 452 vero fimilimum eft egifle etiam eum de:condu&oribus vectigalium fici; & de colonis prediorü;&é conuerfo docuifle tutoresnon poffe vectigalia " conuccre, bv, À b fuit integra, vbiex vfu id effe animaduertit. — ÁD. TIT. PAND.. DÉ EXCVSsAT| ducetejaut predia fifci,vel Cafarisatque ità eilag.coniüngenda eft Loft toi/reomoi.S.loca.Id ad exttemü obferuanduri eft quod ait Módeftinus in przfatione ad Dextrum;felegum verba:ficübi opti füibíneis libris ' appotuiffe, Quid vocat legum verbazan latina quzdam vocabula org ceinflexa quz vfürpaáuit; hxc puta; curatoforatio;inéola f»ado?falarum,veéteranus, primipilüs; leeionarius, légátarius, caliea patronus; - — excufatio,librarij;calculatores; Affentior Ant; Auguftino viro doctiffimo,q jui legesà M odeftino ap pellazi (cribit conftitütiones: principum, tam grzecas quam latinas, quarum verba liis Excufationum librisinferuis& Vl piatti, Paultque fcntentias quafdam.riam & fententie Iurifcon fültorum leges funt; & Iurifconfülti iH e a luftiniano leeuti latoresa p pellantur.Ità vero Modeftinus propofitislegum verbis fc tam legendoruri quàm dicendorüm vfum exhibuiffe aitquorumi vtrunque raró iuris auctores preftant: nam dicunt folummodó de rc propofita quantum quoque modo oportet; & nos ad conflitutiones, vel ad Iu- ' rifconfultos , vc legamus tranfinittunt. Modeftinus autem his libris & tradidit pleniffimé de excufadonibus quidquid eft in iurej & no tranf mifit rios ad alios auctores;fed i pfaauctorum,& legum verbá pro pó- O7 P MI BUS 7 M "" dim | $m Oc capite exponentur varie cáufzex quibus fe rütores vel INO curatores iure dati fponte&xcufant; quarüm prima eft ztàs TJARS xx. annorü, qui etiam excufat à ceteris muneribus per- —S fonalibus,vt oftendi in .3.C.qui &ate. libio. Probaüda autem eftab eo;qui fe eiusbeneficio excufacum dicit.Etprobatür tabulis, vel teftib us;].2.C.de iis,q uüiveniain ztac. Tabulis,vt profeffionibus nàtatibus.Probatur & afi pectu lminor.S:de minor.L5. C.fi miri fe mali: C:Greg.fi ma.fue.prob. Ceterüm differentia efthac in re magna inter lonores,& munera.namab honoribusexcü(antánni xx in vibe.Sene ca debreuitate vitz; Lex à L.anno militem non cógit, d Lx.fenatorem noncitat.quitamen 2.C ontrouerfiaruim 1x exigir. Ab honore decu-- IIonatus excufantanni 1.y. Hasomnes etatésfenectutis verbo cópre:- D hendimus,eam etiam quz eft infra Lv.aiínü.Lnón tantüm 7.de decur. 2:C.deiis qui nonim p.ftip.nam &alij ati&tores fenedtutis vulgo tres , Ez VILE ei Ja PLUS E sien I2A EALLICH pe go o rnrreepegtoa id eco partes faciunt;dpoyrbyrar;g uos ciuilia minera obire poffe Galen. ait, Vyi&imdr v. yspovtay 8t aspere dy, quz eft etas práceps,&decrepita. Sunt. r SENE Mil én auc "3 " "4 ow i3 2» m ie abiere héapehe I - mor L4 i EN T wer. autem pr&cipue aetates quinque ex conítitutione Conftantini, pueri- : tiaadolefcentiajfirmata &tàs;pei c&ta etas, fene&tus-Lr.C: T h.de fis qui Venerat. Pueritiz;quae & pupillaris aetas dicirur, pars:cft infatitia. hac. certum finem habet in annumíeptimum ; q uo plene abfolüitur integritas loquendi. Altera pueritia: pars finer hàbetin annum xiiijin ma- I6,& xij.in foemina..Ado lefcentig fiue pubertatis certa'etia T finitio cft, ]. | 3 "De excu (io mb dnt. MESA f5tou [* AAA quibus frobeter tates qum qub E fueritra adeleftenia L| é IAC. CVIACII L: C. . COMMENT. pur abanno xiiij.vel xijin xxv. Pars eius eft plerapiberes ab anno. ,. ! xviijin mare,vel xxv infoemina,& dicitur plena, quod fit ea maximé i ! atate vt Maecenas ait apud Dionem 7e «à» cojtroy dCxeia., vg) Ty UT ioimiSetimis id eft, quod ea valeant maxim, & fint habiles tam. | corpere,quam animo.Prima ztas in conítitutione Iuftiniani eft pue- i itia, Secunda pubertas.l.vlt.C.de bon.quz liber.l.penulc. C.de fubftit. [ onaDPRAP s. No, EXXILGCC Lv. Firmatz aetatis finitio hzc eft,ab anno xx.vel xviij. - quaatate ex venia principisante xxv. annum minoribus rerum fua- E rum adminiftratio permittitur.Perfctte etatis, quz: & iuuentus dici- | iced cur, licec interdum, & iuuentus pro adolefcentia accipiatur;eft hac vi- i ridis iuuenta;illa prima iuuentayab anno xxv.in xlvj. Iuuentuté fequi. | fencdis turfene&tus.l.non aliter.S.vlt;.deleg.3.qua & prolixa & prouccta ztas g | dicitur.Numeti annorum legibus definiti funt, vt perfeQtz otatis ini- Kk. tiumlege Latoria,finis lege Regia, de qua Gellius lib. x.c. xxviii. Fit- | Geli matz ztatis dehinitio eft ex conítitutione Conftantini.Pubertatis,qua | & legitima atas dicitur.l.2.C.fi mater iud.pro.moribus & auctoritate e quostamen hacde re controuerfíia fuit: nam in fceminis quidem omnes pubertatem zftimabantex annis x!i.nonex ha LI j | F- ; bitu corporis,Iuftiniano teftein tit. quib.mod.tu t.fin. Itaque profecto | à non rc& Seruius in illum Virgilij locum, Zam matura viro ,Íecundum "nh jus poetam loquutumy;in quo & ex annorü ratione & ex habitu cor- | oris tas probatur, At in mafculis Caffiani pubertatem zeftimabant | buferéabt t Fmalia. ride ex habitu folo;Proculiani ex annis xii.Prifcus Iauolenus ex vtroque c 7 det li med. e. 4-5 vtexpofui inl.minor.$.de minor. Proculianis accedunt Tertullianus, | | tiustamen,eodem Iuftiniano au&toré,iuere veteres in fententiam Iauo | | Clim ens giis uc funt apud Clementem epp Ty VI .&Philonem gitpi Xoo]407 dale avilas.Hiscognitis,videamus, cur citius homines honoribus excufenneralisannorum definitiocui tamen confuetudine derogar! poteft d.. non tant - hon tantum.].femperJ.de iu.immu.de quanonnihildicendum.Aitre- 4... Seiendas efie fenes equé ac magiftratusqux reuerentiaConfiflitin af. — ee aae ds urge do,& inloco dando ac cedendo vel vt Ariftotaitor 7» 0 T Hk : X] xgrwxNvid,& domo deducendo acreduc endo.qua de rc Gcllius, Va... lerius & multi alij, & poéta,crediderüthoc gr ! RDUA M dum;fiiauenis vetulo non aflurrexerat. Sunt * ande nefas;& morte pian enam reuerendi fences v3. A patrinionialibus certe non vacant. Sed. hxc omnia ita procedunt, E L 2 e pmo [9 rt [q7] o. E L1 e ?* "H. pt - L2 em. dd p [27 e €» ER B Ó- £20 o? TR [q") Ct vem T T & o [e 9 : MAT y—À Co rt M "Teo ei er a "C pu Cet LX m * eT (wv; extranci fiue voluntarijiin vno tantü , N 'antüm;qui &foliadire dicuntur & ius deliberandi habent.non excipix TT i: mus ab * po opAC CVTACM L^ C. COMMENT. $&« effe neceffarios, vcnon nifi volentes hereditari obligentur.R urfus vtun tionem.&ca verba fic accipiunt quafi poffint quidem fuütadirefed non x : - o. E. Lego de [on sé turarg.lin fuis;j de fuis & leg.her.quz ait fuis non effe neceffariam adi cogantur. malc.nam hoc potiiis fignificant non poffe eos adire, fuperuacuam aditionem effe.lL7 $.deinoff.teft.non fecüs quàm fi dicere; rei E donatx idomino,neceffariam emptionem non effe.hoc enim dicerem E rei fuz emptionem non effe. nam vtqui femel rei dominium nactus b -—- cft, amplius cfici dominus non potell,& qui femel aditione factus eft heres, amplius adire non er folus.S.vlc.de adq.her. ira qui femel heres extitit; ampliüs heres fieri non poteft. Neceffarius ergo fine aditione heres fil. S.interdun .D.éo.nec poteft adire,quia iam lieres P extitit ipfo iure nec ideo dicitur neceffarius,quod in eo fit neceffaria adi ' | tiojid eft, quód adire cogatut, fed quód velit nolit ipfo iute heres exi- 4 his interpretatione, quam attulit Accurfius. Cum enim ex vetuftiorü E x interpretum aliquo ita Acc fcripfiffescutelam teftamentáriam incipe-- : : . feab aditionc Ltatores.!ft nemo.s.de teft.ruc.nifi in cafu, vt ibi dicitur, à Subiicit illa verba;nifi ini cafu, ita R og.& Io. interpretatur. (cilicet ne-- : ceffatio inftituto, vel ipfo herede tutore dato.quibus verbis (ané figni- : ficarunt neceffario inftituto tutelam teftamentariam non incipere ab. l ^ aditione;cüm neceffarius nó adeat, fed ftatim à morte teftatoris.Item crede extranco tutore dato,non incipere eam ab aditione ,fed retro [videretür heres femetipfo tutor dari.Sed multüm diftant legata à tuelis.Legata' ab herede proficifcuntur, tutele à teftatore.Poft mortem vum. eEhbelormmcredis legari non potelb poft mortem heredis tutor dari poteft. Here- | DM aeo adi legari non potefbheres tutor dari poteftd.l.tutores.nec videtur à fe- Ss ; metipfo dari,aut tutelam accipere,quod elffetabfurdum fed retró à re- | ftatore proficifcitur tutela.In legatis ex lege Papia apertarü tabularum i tempus infpicitur,non in tutelis l.fi is,qui tres;. hoc tit. Nunc ad alia . enc | eranfeamus. Additur iti háclege teftamento datos tutores fub condi MN. "M — Pm tioncannum L x x. excelii e deberetempore conditionis explétz.d.. p fiis, qui tres.& I. penult. re&e , teftamento. nam à itidice non dantur fs decreto dantur.decreta autem , & fententiz fub conditione fieri no? lutis dale D quem deor | debent. At late fub conditione reprehenduntur tancim;non reícintutórís datio conditionalis, nullius momenti eft l.muto.$ j.s.de cut.Sen tentia ferturfecundum gefta, & probata. tutor datur ex inquifitioDt iudicis, & folenniter lactusj.de diu.reg.iu.ant. &ideo conditione no? admittit.Ceterüm pater libera habet tutoris dandi quo voluerit modo gque ftac.Sed de his fatis.ad priores redeo. Peccatum etiam ab eis in eo ell. quoderrorem illum fibi contraxerunt maléacceptaRogerij & Ioan-- initium ce piffe videri à teftatore.quodetiam veriffimum eft. alioquin fab conditione.Videam us;an differentiz ratio hxc fit;quia à iudice eX duntur.Itaque tutoris datio plus quàm decretum eft, vel (ch céetd at, musab ea neceffarios,vcl (uosfed mouemus eiufdem conditionis non A C » E" /. ( I B 4 " "8 ] 1 * HN B AD 3TQTOjg AND! DEABXOYVSWTI . 5 aquéac heredis inflituendi & legata autlibertates dandi autlibérti ad-: fignandi.nam lex x t1. tab; aitjv/T 1. LEGA SSIT Sv PER i:pECVNTA;: TVTELA'VE.SVÀB KEI. vtiidefljquocüque tiiodo,faluis legibus.: JALTERA caufa excufationis cft eovzrajíascuius & multa alis; funt premia ex legeTulia; & Papia & conflititionibus. Damnatotum: libeus pluribus as coriceditur éx conltitutione Adtiani l.7.$.fr plures: deboh.dam.&hoc eftquod Dio in Adriano fcribit eum tiitiores poenas reis liberos habenribusirrogaffe.Q ui pluresliberos habett curia; vel collegio primus fenténtiam rogatur; in albo & in proceffu ceteris: praefertur. l9. C.de: de decur. Conful qui liberos habet collegzs orbo:. ugue cx lege Iulia. Fuit & lege Iulia ager Campanus diuifusha- , pueerd 2;Plustribuitur numero: entibus liberostantum,vt A liberorum,quàm annorum.In honoribus: petendis prafertur proletariüs;auctore Tacito 1.& Dione. 53.& Plinio 7.Epift.in honotibus adi- NU iem vm PX S. 3owo-20 EET n * -- . DS socii. pifcendis lege Inlia;& Papia minoribus anni remittuntur beneficio li- - berorum.].2.s.de minor.Mater fuccedit liberis quafi legitima fi ter, vel. 2: quater pepererit ex S.C Tertylliano; Foeminz libertinz quatuor libe-- rorum iure PM MNA Patronz iure duorüm:vel ' j erti bon;poff.habent.Quui plurcs liberos habet; id ^ trium contra tab.Ji | TITRE ét tres in vrbe,vel quatuor in Italia; vel quinquein prouinciis à tutelis &àáceteris muneribus perfonalibusexcufaturla.C.qui numlib.& fpe: € cialiter à legationis müneré,qui in prouinciis habet tresl.j:C. de legation.& ab omnibüsctiam patrinionialibus quiliabet x v zlfemper.$: . )j-de iu.im.l4.C.de decur.Ceterüm exigimus; vt finc incolumes. xd ; fun&i non profunt, nifi bello amiffi fint $1. Inftit;de. excu£l.belloj. hoc tit.l.vlej.de vac.mun:& Gelliüslib..cag.Exiginusinquamyvtfmt | incolumes eo tempore;quo pater ad munera nominatur, vclquomu« nera ei iniunguntut,vt quo tempore tutor petitur. vel datur. Nati poft petitionem 4nte.dationem, vel nati poft. petitionem & dationemante cognitionem allegatz excufationis non: profunt tutor petitus. hoo - tit. ficut & poft vocationem in ius quzfitum | riuilegium fori nihil prodeft.].7. $.de iudic;Contrá;liberi defuncti poft: petitionem vel poft Db dationem profunt.Exigimus etiam vtfintciues;captiab: hoftibus non ptofunt. L2. C. de: iis ;qui num.lib. vt legitimi.& naturales; Adoptiui hon pro Iz. $. adoptiui;j.de Vac. mun. quod Senatum decreuiflc Neronis teraporibus Tacitus fcribit x v.Hidem ad folidicapacitatém Es MM d & adimplendam conditioneminón profunit.l.fiitaquis reftamento.$. v]cj.de leg.z.1. hdeicómiffum;j .decond.&. demonft. Naturales tantum 5 | ! jati enl — d. vid.tol.non naturalibus. Non támé exigimus vriufti: liberi - fint. iix poteftate: nam & emaficipati profuit là.$4ncolumes3;de vac: nonprofunt. publice enim intere(t Jegitime progenitis patria au mun.qu anqua aliter fitin co capite legis Iuliz dequo Gellius lib.z.Exigimus,vt nati fint. ham ij qui funt in vtero. nonprofuntErgopoftumt —* aima 3 9t. OM TAeife S | 4e. ENQGVOYEBAGII 12€.^'COMMEN T. non habentur pronatis;vt patri ad excüfadonerti profint tucclarum,4 | & munerum ciuilium. Nor profunt édam patri adiremiffionem «ati. — F |. morümyid:eft vc iiaturiüs honores adipifcatur.quod. Accurf adiicit.& C Ho verum eft.idémque. de;aliis feré omnibus premiis.aoAuzaiSiss iudiaC mTueX v c 2 a ese WCREGS QUE VUA EE EIE UD USES ec e * candumceníéo.namv& matri non profuit in. S. C. Terrulliamo fr abot: cum fecerir.].quod dicitmus;J.deverb:fign.& Paulus: 4sfenc. Ec legata- E. uu riisnon prodelb;quieft in vtero aricillehéreditarie.l. »5:ad leg.Falc.At: E fide poftumi comodo quzraturjin rem fuam habetur pro nato, vt in: E: conflitutione Adriani;qua pluribus liberis,id eft tribus ;:vel quatuor: vel. quinque omnia damnatorum bona conceduritur,liberis adnume-« tantur dui erantin vtero damnatiónis té pore; & ita fecundum infcripronem accipio ].7.5.defta. hom; Item capta muliere przghante; & B partus captus videtut ; vt proprio iure poftliminium habeat; &furtó' ad -fubrepta ancilla pregnante;partusfübreptus videtuz,ne vfucá pi pof« —— SUBE pensendcacqui conceptus etiam apud hoflés.pofticaptiuitatem; E poftliminium habet.lj:C:de capt. Sed non proprio: iure, Conceptus! eoi vas. $e mmeilla. de furtquóque apud furem poftfurtumancille;vfucaprrompoteftlicet apud: E — —. , bone fidei émptorem editus fit lquicvas.$.fi ancillajide furt.& hoc in: : | €o pcs proprioiure quafi furtiuüs & ipfc fit ficut rater. Cur:ergo: | eal.pen.loquitur tantüm de fubrepta aricilla przgnante? quoniam: id: E. | . | inea eettiffimum eft.In e3quz vacuo vtero fubrepta efl; controucríi: L9 alina-€vf£ i aat fuit intériurifperitos;vt:conftat exlfzaliena.$ .vlt:jde vfurp. Ceternm $i aHenahabetur & in multis aliis pro nato quidni vtero:eft. Patronum habere c | E E. .. vidéturiscuius: patronus mortuus eftreliéta vxore pregnantc. Orbus E. deceffiflénon videtur qui reliquit Vorem práàgnantem;Venterfequen TT un «.— ,tibus moram facitl.cum quidam.$.j..de adq.hercdcEclegaturidefun E. | .. &oreliétum in tempusliberorum;ad poftumum eranfmittitur l.fed.& BE «0 fad tenípus;.de:cond; & dem. Legitima heredirates:poftumo efti? 3 De iw | tuuntur.d.l;pen. Cur ait, legitimz? an: quia aliud-eft in ceftamentariis? fic fanc iureciuili f1 non fint fui potuminam.& frlegitimi nobis here* des fiantl.pen.j.deleg.j.non tamen fiuntteftamentarij $.j.[nft.de bon- E pof. Loquitu r autem illa Lpen.de iure ciuili nominatini , no deiure 3 praxtorio. namdure pratorio recte infliruuntur; & in omnibus parti* » bus edicti pro natis habentur; vt fcilicéctam vice bonipóff.ab intefta« P to quàmbon.poff.conttatabulas;vel féciiidum tabülas venter in pof* - feffhonem mitratur.l;vbicunque.].vlt;j.de venit poflimitIn omnibus ergo parsibüs edicti futcefforij.nam inmedi&to deconlatione non habes : | tur proirato;vt ci conferri poffit.l.vlcj.da collat.quiainec! bor; pofféfsio - i defertur Tn iureciuili quoque hereditas ei non defeitur:& idco adii* cic pénBjn d.]. m niCur veró nec liereditas;nec bon; joflcffio.dcfertue cic px | ur alienus fi (it heres inftitui mon e irispec perfona; aut quiá ne perfona quidem videtur elle? Przteriusveró alia ratione iniu ftuni teflamcntum nomfacitne fubincerto nafcendi: primatnre iuit | CHECA m | mentuf | : rumfententiam &pBpua non effe animalia.qua de re Galen.c» sposs ia gu- . ois, & libro proprio,6 Co & 4 ryagpos; quo & ex legibus Lycurgi & . profunt qui fui funt,velqui fui futuri erant.nam &i] foli in edi&to pri- - zeferenda eft ad edi&tum de rebus au&toritate iudicis poflidendis; vt | rentibus, & aliis quib ufdam.quoin propofito inter liberos numeran- . cond.inf.ab herede fideicommiffum ita reli&um, fi fine liberis decefferit;excluditurfi mortis tempore nepotem exfilia habuerit;nec mirum; AD. ELE PAND.DE EXCYSAT.. au T Solonis docet 5p Gv effe animal. nam quz abegit partum punitut. froide ae 2.£de mor.inf.Item quia inftitui poftumus. poteft. Sed hoc fit &asóne 96s alii pones cite quadatit;qua dapes pes WI Sor p uwupee d quordds Gyinifionis fio pe in lib. «tp quNoc9 Qa gopia.s Vbi ex Stoicis tradite e: parte ventris,quod Z7. et da. posilifes : 1-5 mo,&in edicto vnde liberi & l.14.& mulus aliis locis liberorum apgant. Item: ex la.C.de cüm & fi filium noniuftum habueritexcludatur l. cim. pater.$. volo. : Iis a] ADQue CVIACII I. C.. COMMENT. m j.de leg.z.Hac de liberorum appellatione; Filiorum nomine non conz 4*. | tinentur nepotes.].c.S.de tefttut.& ideo;auctore Dione ;4.cum interdi . - &um effet vo1s eajoi,id eft filiis Senatorum (nam & exile nomihe foli filij f1 gnificátur,vt 1.8 j.hoctit.) neludo polluerentur, Augüftus etianx poftea idem nepotib usinterdixit. Obftat L.alij 3.de verb.fign. Fiji quit;appellatione omnesliberos intelligimus. Quidam legunt,demis — mes liberos, (& eftin D.Fl.fimilis error 1. vlt3.dedo.exc.& in vu learibusl. | 7.$.plané;.quib.e xcau.in poff.eat.) quia filij appellatio refertur vicüm adliberos homines.Seruilis enim cognatio nulla eftlLi.$.15.vnde cog. | Vlp.infrao.tit.12.Paulas 4-Sent.tit.10.Sed fateor quidem;in: multis par- . tbusiurisferuiles cognationcs non obferuari;nec meminibenean alia - 3 excipiatur prater eamyq uz eftde nuptiis;non tamen parcimus cogtia- &^- .torum nominibusinferuisl.Iurifconfülcus.g inter;j.de grad.& adf. In- ; fcriptio quoquel.flij;iin aliam fententiam me vocat.nam lib.s.ad: Vi: 5 *. tellium tractauitPaulus de legatis/lesatorámque conditionibus; & in- (80 3$ terceterade hacfpecie, quam tradaucre & multi alij; ve conftac ex L; ifle ,Vxorem.$.concubinz;.delesat..& d.Lliberorum, rvNp vw c vM VILLICO ET CONTVBERNALI EI VS ET FILIIS.DO LEGO. * - Debentur & nepotes qui in codem fundo agunt: quia credendum eft noluiffe teftatorem duram fer arationem inducere.], quzfitum.$.fed d an inftr;j.de inftr.leg.Ereo ex prefümptione volunratis filiorum a bpel. EI latione continentur liberi cui ufc unquefexus, & gradus.Item ex Inter n M Pá— I— retatione iufta.]. iufta77 .de verb.fign.vt in S.C. Macedoniano,l. pea. € — C.ad Maced.& in eo S.C.quo cauctur,ne tutor papillam filio (io clocet. L59.8.dc ritu nupt. ad quod etiam facte iuila Interpretationis fit mentio in l3.C.deint.mat.Iufta interpretatio eft fi aueeantur fi nifica«.. nes v à legum.inde l,7.$ de. conft. pec. iufta interpretationejid eft ipfo iurequia &ex legibus cffe dicitur id ;quod eft ex Interpretatione.Ergo cx interpretatione iuris filij appellatione con- | tinctur nepos, cüm & filij loco habendus fit.l.54.C.de inoff. reft.Lj:G; «2 ' Th.de nar. fil. & vt eadem 1. iufta ait, patri ellatione conti rd auusvtl..$.fi quisex liberis.ad Tertyll. patres pro parentibus.]. pisc 1tri-J.adleg.Iul.de adult. ur : : 2d OPERA caufa excufationum eft numerus tutelarum ,curatio- D. nümvernam triaonera tutelarum vel (Tia Onera curationum ,veltria —- onera permiftarumtutelarum,& curatiónum, quartz: tutelr curatio . nísve excufationem praebent, non aliorum munerüm ciuilium.13,€...— deexc.mun. & nontantüm tria onera curationum. adolefcentium, fed &furioforum. Et vtex Vl piano fuübiicit.-M odeftinustriaonera non.ex numero pupillorum veladolefcentium cog pucantur;fed ex patrimoniorum & domuum diuerfitate, & conficiendarum reddendarámque , rationum difficultatenam fi tres (int fratres confortes,vna eft catela;fi tres diffortes, tres funt cutela.] (i is, qui tres, $.vlt3.hoc tit. Confortes fratres LOU. CADITETS PAND:CDR EXCUSAT 36x | UC UN nx A ME ue ind Cop jortes [redet 4 fratresqui lint expofüi.Obf v.cap.x.Cicero in Frumentaria ex cpifto- P Mi . li Timarchidis. C/ale sul; ffaterculo tuo credas pro quibus reponi, (o0 forti quidem inlucris.eodem modo confortem focium Horatius di. t M .. Xit. Porrà de fratribus leges loquuntur.quoniaim ij plerunque folent hon eft.I.8..non tantümin princ; .hoc tit; Pattimonium fpectari atg. eft d ].(1 is,quitres.$.eum qui. Sed trademus etiam fpeciem que cius — poc : . ] . E * , EN : «are poteft intra conftituta tépora.Pone intra ca tempora antequám 3 € excufaret ex tribus tutelis morte vnius pu pilli vnamextinctam;q uid ; e?nimirum fuccedetquarta in deficientis tutele locum;quamuis non- E vtatur,& hanc fubibit.Imà & quinta excufatio danda non vide- - T ! B3 20 LAC. CVIAGII Li (C 3COMMERNT. toribus.grammaticismedicisarufpicib us, mathematicis ; mechanicis PR (ij qualesfint expofui in L.2.C.de excaart.) architects falaria inftituiffe, &cauditoria decreuiflejauctore Lam ridio, & difcipuloscum anno- EV dis pauperum filios modo ingenuosdari iuíhifle. Rectójingenuos.ideo ^'^ enimliberalesartes dicuntur; uod feruis eas traderc:1us non erat. Sed - incórrariüim poftea cecidere;vt Plinius ait, & feruitute fola profici ccepium; Coepit & poftea Iurisprudentia effe libertinorum aráficium; vt Mamertinus aic ad Iulianum.Porró laria multi etiam alij.Impp.confüituerunt l.c.& 9.C.de profef.& med.lii.CTh.eod.Specialiter autem conftitatione D;Pij declaratur philofophos rhetores, grammaticos; medicos vacare primum à | ymnafiarchiis. Gymnafiarchz funt; qui xrefüüt exercitio-palzftrico cum: umptu aliquo : Hefychius *yusri- p pitis: o ov T8 Eve. idem ergo. eft g REI. ,& xylfarches; — Vlp ianusin Orationem contra Leptinem: yuwaeitpyos Av ó ayer bU Xooy 91s "yup Gouois: *yupuráctiov: yop loo mra Aaigay bxa2ew. Philo in Flaccum: 6s atu Soiay VbaypsataSs lur aqipadantor, lu aryxeloSrst yapyvpraciaipxe. Deinde ab «dilitatejquz &yopavauda;ea eft cüra annonzrerümque promercalium.Hiero imusad Rufticun monachum de viuendi forma. Ábzdilibus quo: Ayopayorsis Graeci appellant;vetdentium: coérces batur:rabies. Apuleius liba: Ánnonam curamus ;.& «dilem gerimus; Newly dequibusl.rj.de via pub;&fi quid in ea facicurant vt in vrbemanda fintomnia.Vlpianusin Orat.contra Timocratem. «dV à : sopayduas 5-tesordue ey dylov 3: dxyoplis.ewnbpos 3,6tml 18 Gira xaboár C qtu! es àsox docs. DE aedilitate miíniicipali loquimur, que tamenho rior viderür effe;ficuc &gymnafiarchiaj& facerdotiuin, fed multó plus oneris;& fumptushabet.Horum honorum excufatio datur;petitárque fepelinhonoribusj.de vac.mun.ls.C.quibmun.ciund:Non loqui- | mur de zdilibus vrbis Romz;cuius honoris tantüm abélt,vt de vacacérdotiüim. tnun:Aiyta c béndegéndum; perfeti jos, vciamdiu notaui in frag. Vlpiani tit. | .& Graciconfirmanthocloco.DeBisfacerdotiis eriam (eripliin lpe- C.de taun.pat.à l.:C.de* per. fuc. pat: & Obfetuationum;z:cap.- Ea £2 qui e ADGTLTOPRAND IBEAEKCYSAMT. Car lis & ceteris muncribus d$. £6es. cui. . mà yetus infcriptio ,quam retuli in a.C. de per, A qui obtinent immunes funt cute adiu ngi poteft apiiff | 1 (uc.par.Sequiruria hac lege profeflores, & me 2 gor d Me mr, nae dicos excüfari à; metatis, idelt;ab.onererecipiendi hofpitis..8.C.demetatl.e.C.de prof& med, l.vlcin fide mun.& honilao.$.angariarum.j.de vacmun.quod. ml. cfy chius &gug'aDu de Aseo tn £ us 4 | Téipubl cft à cura. emendi.frumenti, | velolei nomine Keipublicequam qui geritequé immanis eltac facer: / dos.Oleo eget Kefp.in palartris,vngendorum xyfticorum caufa.cuius - ioymnafiarchus fuftinebat.itémque adlumina balneorü Lr, nusepiftachmiant Modeflinus vocat.H róvItem 3. munere fitoniz,vel elaoniz ; id C.de luf aur.col.Lampridius in.Seuero. Addidit ole luminibus ther- Ídai locisad erogationem publicam. Additurinhae | farià munereiudicandi,quedalias inuisis iniungifolerl.vli. gáudicandi7.de mun.& hon.&àlegatione & militia. Specialip marum.Et quibu x " : eu eg" "OE P NN ^. L3 nee à tet haec munera recenfenturquia eorum onminium feró vacatio nonfo- | — eraliter data immunitate, veluti militiz, & mctari ]. | ,Ad extremum generaliter ait omni eos | léat competere genera funt. pen.$.duo ;j.de vac.mun : - prouiricialialióve munere vacare-Et ex hisco lligit Modeftinus philotuteliscüm-ramen tutelarum mentio non fat, & cui datir immunitas generaliter ,non cenfeatur data tuielarum Sed;cüm philofophicomparenturaliisprofefforibus, & medicis , quos conftac turclis vacare,vctifimile eft hoc poftremis verbis generalibus;vo]uifle € Imperatorem; vt;&tutelis.philofophi vacarent , maxime cunt dicat; omni prouinciali alióve munere.Cui darurimmunitas prouincialium vel publicorum;vel ciuilium munerum , non yidetur daza. tutclarum. Cui prouincialium velciuilium &aliorum munerum;cócurrente pre: ferrim illacomparationis ratione, videtur & data rurelarum.His expo fophos vacare fitisad alios Modeftinustranfit, qui. excufarionenx ertelarun ,habent, | &athletasait vacarc;qui coronadi funt facris certaminibus ,qnos vo: alenus.ad T hrafibulum, xg] dés egentes àlbolloy.Prater coronas immunitatem habent à tute cabant g'épesíras. Uydyas &rmpin ido e lis;& muneribusciuilibus l.1.C.deathl.Alij funt, qui. dicunture e yvecs vt. Vlpianus cribit Demofthenis interpres. in Leptinem,quos qii - ! vicerünt pro coronis confequuntur premia. pecu niazia, de quibüs] - commodisj.de reiud.lÁpem.C.qua res pig.obl. Quod. fequitur eft de facerdotum immunitatequod iamexpofuimusfüpra. . Sequitur Lr d-R& Mbhero. brinata t E E. 8 fndhen. fen eimle. E. Setod "cater - e . dme PUES "RMMAT E . fuontoreModeftinus non prepofü i 3 DAC. AOVlIACII E 6AGC OMMENT. | ciale munus Látine vertentem. Alia veró quidam funt munera priua a ] . ta.Huiuseeneris effe tatelam probat linori tántüm. $.is , qui;j. hoc ti& AR. frinaf ;5, duni edileni plebis tutoretii dari poffe eo comprobat quód cxcufetut à NC Aic ER enim argumentum eft iure tutoris daula ;.S.penult;.hoc tit.raio quoque natdralisid demonftrar atis. eft enim tutela dere priuata, & familiari pi pillorum,& domo: pupillorüti [ €oncluditur,& quotfunt domus;tot funt tutela. Non inficioream effe. | pro vtilirate publica, quod publicé omnium interfit orbos:& pu pillos tüeri;ac deferiderel.s .$.Diuus.s.qui per.tar. Sed principaliter prinarum E munus eft;pet confequerites ublicum fiue ciuile ; quie appellatio la tiót eft, quàm muneris Reipublicz.nam munus Reipub;eft quod ad Remp.principaliter fpetat; Munus publicum fiue ciuile( nihil eniti ' pu us duo quidquam difctiminiseft) tam quod ex confequentia - quadám,quàm quod prinéipaliter ad viilitaté P eraread. idem &municipale dicitur.eodémque modo ius publicum: diplicicer acci pitur.nam & id quodi in facris, (acetdotibus magiftratibus non confi ftit publicum appellatur.& ptiiatà arua;püblica dicuntür;vtad Fron-- tinum V rbicus adnotauit;hac folüm ratione; quod publico tribucuii inferant. V tilitatis etiam publice refpe&u tütelam publicum munus di ciafhirmoiti $.1-Inft;de exc.tut.L.filiusfam.8:deiis; qui fünt (ui, vel alieni iur.L17.$.605).hoc tit.& Ciuile hoc locó & lvl.de mun. & hon.l. co: loniC.dé exe.tuc.Prouinciale münus non eft. Reipub.munus non eft 12.6. vlcj:d váunicip.nec perfonale;nec patrimoniale, qui4 tutela eff o fine impenfa:Iem priuatunmaut perconfequentiam ciuile mtinuspátrimoniale non eft; fed pérfonale l: | ií e De RM EP ORH Kon virlige eft extr fima huis quzftionis definitio. xat mihi ftitolinidue: s :gaó 2) M ind ——— iorioi | étitnómen auctoris T'atini. Sed caderi eft conditio $.fed & reprobari 8. verünqae videtur 'Tribonianus ieraiffeex'aliis Modeftinilibris.Ttem quod necfequétibus;nec antecedentibuscohereat! Sed hec àacasuciidona. Digeftotum etia ad hatié rationeri minus exigenda non funt.Forfitán varia cm fuiffenc fupe rius propofità munerum genera;quoruni alia funt Reip.alia. ciuilia» alia proitiacialiaquotüm exemplo &tutelie immuritas datur, vifum eft faciendum, vemuneristutelz qualitas cognofceretü t; Quod fequi tur deriagiftratibus ciuitatum iam expofüi füprà in tra&taru de tribüs tütelis.Docet autem pofteà exculationem dare inimicitias ca picaless quz inter tutorem teftamento darum, & teflatorem pofted interueé^ rantqaüibus caufam dedit tutór.Di x, 444 postea. viam fi antea inteitie" | | netinitihóe ipfo videcur fatta grati reconciliatio, quod is tutor datus hiofrmodódatis fitboti mente, non vt negotiis implicaretur, aon fi catela delaccei (ubdolé blandiatur Li.C:fi propter itim.$ item fi pro^ prersinimicitiz.Infteo:Dixi, Capitales. Non capitales excufationent noi praftant.Placetmihi valde definitio Ant Augüftini, Capitales int" micitias ] AD DEMOPAND.DBE2SBXCVSAAXI — n A "micitiaseffe ob capitalem accifationem ortas,quam cóptobat/No.de: teftibus, & in hoc $.hac vetbasusgaowcós àyà», id eftlis capitalis: quasfci-» licetfola mots direniptu ra videatur. Horat.Ira fuit capitalisvt vltimá^ diuideret mots. Dixi, 2uibus caufam dedit tutar itaque de inimicitiis lo - quitur Modeftinus;quasi pfe tutorc Ocitauit,vthzc verba demóftranr, 1 Culpa (3 yerporonDdree yorouSon aspis t zreertpas vcf patré accufauit capitis;: nifiex NO-1x'x11.qua tutor:qui licei: haber:cum pupillo excufaz tur aut remouctur; nif fit mater aut auaNazx'e rrr r; Dicojexcufa- -tür;aut remióuetut,arg.l.(i pupillim:j-hoc üt;&l.s.$.f miontuue ne T$ P | zx equitur Li E gu IAC.. CVIACIL L.C: / COMMENT. spertatc. Sequitur ex Paulo mediocritatem ; & tufticitatetn intetdum à tutela. 4. . — — excufare,fi oneri & operi parnó fit,vt idem Páulas áicin 1407. hoc cit. Operbid eftadminiftrátioni.vt Grzce iuiotss ita Latin mediocritas | aüpertatem fienificát.& hocfeníu mediocrem hominem dicimus & mediocre patrimoniüm. Illiterati etiam excufanttr üegotiotü exper- | tes. Negotiorum periti non excufantur. quod tamen D. Piusmutaffe | . ue tom 25 refi. videtur S.fimiliter.Inft.de excüf. quod fit neceffaria literarum ícientia.: Án dl fuh Timn | ad rationes conficiendas, Vtemür itaque diftinctione in pauperej&ru-. - dnt rene ulnptico, noninilliterato. 'uguuparooO | | Eco ap wurrYnmnx xbxnzoc ^5 5o EE AEc lex eftde veteranis. Veterani funt qui tiilitia honeflé. : SB SA dimiffi& facramento foluti (unt; Hi vàcántà tutelis paga-. ANC 5lnorum & à tutelis nepotum conüeterani perpetuo. Ab vna. tutela filiorum. coueterani non vacant poft annum mitlio-, nisintra ánnum vacant.À pluribus eodem tempore vacát ctiam poft. ánnül.C.de exc.ver.& 7.6 5 /0]0y. Vna ergo tutela eos excufat cum: in páganis tres exigantür.Séd ficut in páganis ptzterite autfini proxi-. riz non excufant, ita veterano iam fititá tutelà finíue proxima nihil. prodeftad fecunde excufationemieodémexeniplo non excufaturd fecunda;que diu duratura non eft.Conucteráni verbo non tantüm com- . milito contineturqui in cademlegionc amilitáuit,fed & veteranus qui- . libeb;vvt qui milicáuit inter legionários non excufatur à tutela vel cura | €) filiorum eius,qui militauit inter vieiles.Itaque conueterani , & cómili-.- toresíunt,etiam fiin diuerfis numeris militarint. vna enim eadé mque | eft Refp;pro qua militant.Commilitonem dicit in $.pe.qui fcilicecfuic. comilito eundem quem conueteranum vocat in $.Synueteranus. Ait | eod autem S$.pen.nihil referre quomodo filius conucteráni fui iuris cffe-: ctus fit emancipátione ari torte pátris/Tutor velcuratoratatisratione non datur nifi ei qui fui iuris e(t: Sui iuris fit emancipatione ,aut. morte pátris.Sed qua remotus eft vc hoc adnotaret quia tentare quis, —- poffetrion cogi Veteranum fufcipere tutelam conueteraüi filiorum;nif — orbi fint patre.Sed plácet ctiam. incolumi patreeuni cogiIn $.Synue- ^ — tetanus (qua vox eft hybrida , & qua(i cininus cüni-potuiflet dicére p cuvazmogpaléU0Cfs) oftendit conueteranuimi dici étiam eum, qui in Aliis j numeris tüüilitauit.& fecundum hanc fententiam initio legisdixicvete- — ranos poft annum miflionis non hábete vacationem à tutelis filij eius qui in eadem legione militarit & cuiufcunque veterani. Sed adicitur etiam in]. 2. C.de excitut.veteranos poftannum nori vacare àcura militum,vtfi qui milites fint minores x x v.annis.& có pertinet quod fequitur in $.Synueteranus.militi minori: x x v. annis veteranum cura torem daritàám incolumi j quam mortuo patre. Dc cura militum loquitur;non de tutela. conftat enim inipuberes milites:effe: non: pofle; ERN rnit LÀ Es cum | AD^ TIT.-.PAND. DE EXCVSAT. xi | -.* cümtamen tribuni effe potuerint lvl. C.de ceft.milit.hoc enim datur 1 Plerunque fplendori natalium ,vttribuni fint, ficut hodie fit; quia per alos tribunatum gerünt.militiani non exercemus per alium. Er hac quidem de veteranis.Cum ignomimia;& dedecore dimiffi, pro: vetera- Qisnon habentur,& ideo immuniratem non habent l.nec infames.C. dedecur.l.7.5.vlc5.de int, & relTa.C.de iis; qui non imp.ftip.Ergo &ír 1 filiis corum veteranus tror detuiscon Ícquens efbvt (e excufare pofit. quodà Modeftino grace fcriptum, cüm Bulgarus vertiffet hoc modo nores librarij corrüperunt. Miffionis ignominiofi formula cxtat apud Hirtium de bello- Africo. C. ANIE NE, Q YOD IN ITALIA MILITES. POPVLI/ ROM.'CONTRA REMD. INSTIGASTI, RA- .PINASQ.VE PER MVNICIPIA FECISTI, Q. VODQ.VE MIHI, REÉIQ.VE PVP. INVTILIS FVISTL ET PRO MILITIBVS TVAM FAMILIAM, INMENTAQ VE' IN NAVES IMPOSVISTL TVAQ VE: OPERA; MILITIBVSQ.YE. TEMPORE NE- 9I quinquennium;intra octenniuyannotantüm vacarit; poft octen , m intra annos x x1. biennio;poft x xx.intrax v Ltriennio;poft x vx. : AU. x x. quadrieninió;poft x x.perpetuó;q uz: definitioanhorum: eft "X conftitutionibus. Sed quod diximus dimiffos intra quinquennium Rullo temporc vacare in id ità argumentantur: Milites:abfunt R ei P. 1 mpubeves yo. Eu] feffe., nbumes ffe | | : "3 rL da, s] JM ffsomis gemere jtr VOfOY om: a 2dm[hs dr | Eier uud : (2€. owl nbÍa yeteoramar 1 | | hoe " Víde€ cé nemre. s: fd Tepite. j. ee véienf 26 IAC. CVIACH L €. COMMENT. k ze — | CAE! y : A. : jf-. A nis 1io.in prinj.hoctitlz.C.f tut.vel cur.Reip.cau.ab.Ergo & dimi fis militibusintra quinquenniü. Videamusnum dici pofsitex alia eH (a. abíentibus annum dari expleto munere,vehvt ait lao. ww (gv id exitocias Glas,id eft,perfunctis publico negotio.H os non explefle mi- MES indulgentia principis reddi penatibus fuis.& quidem nimiscitó. Aliis qui non tam cito dimittunturlicet militiam, 1uftumve. s ) f "M B " . * " » cfempori cen m eps aed e | ei ho. aL £s militiz tempus non cxpleuerint, annum dari aut biennium aut tri am honefté dimittuntur $.9 3 of. auis vulogiNaEn ].l.caufaria.C.de re milit. Caufaripid eft; propter valetu " . N " "E dinem aut fenc&tam dimifsi,qui nomentrahunt a | cauajid eft, vitio. Vt £5 [2] B8 Ya: [o e "EJ 3. m [e] ch «à € 5 rA m - o Ad B t [en tt [1 S bi. [el — to e9 to c ER dad z c Jg e jm et Lm 2a 2. e b-] nio militarunt viscera eft d.l.vltla.C.de exc.vet.Et hiec. quidem delegionatiis, Vigiles enam milites funt 11.de bon.poff.ex teft. mill. e M MÀ : ; di^ iN | as. Slegis;.ad leg.Iul.de adult. Vlp.in frag.tit;.Et honefté, vel caufarit dimifsi, annum tantüm vacationis habent, quia & 1j videntur abeffe Rei p.caufa, preterquam in co capite legis Iuli ; dequo in d.$.legfs » E * Iznominia dimifsi nullo tem pore vacant.Ab vibicis tamen vacant; Vf C di&um eftfüprà de legionariis.quod non honori corü datur ,fed qu id ita conftitui neceffe cft,cüm in vrbem ingredi non pofsinr. idémque . deconductoribus vedtigalium diciturin 1. pen.$. conductorcs;.de 1U- 4i les et ide deni y Am yríAnt Vrbanas. cobortef a frateriams dierre- 2Jé um ci: ose dH TET in Ras Y imm.&deliberto in l.pen.$.vltj.hoc tit. Excufatio igitur aliàs libente? datur honoris,& premij caufajalias nontam libenter quàm necelffario. Prater vigiles; & legionarios erant in vrbe pratoriani , fiue cohorte prztoriz & vrbani,qui & vrbaniciani in l.qui mittuntur.S.ex quib.ca ma.&in Spartiani ( Caracalla;& Gctafiue cohortes vibanz. Sueroniti Ícribie Auguftum legata reliquifle pratorianis militibus, cohortibus vtbanis & legionariis.quod & Dio fcribit 56.Sed pro lepionariis habet à T6 TTA c) $304.legiones enim Dio folecappellare ato (dix a. gpaiae vtlib.58.55.58.Sunt &alijinnumeri auctorum loci, quibus differentia effeinter vrbanas & pratoriascohortes; 9 Sypugoepciy & 8 Aur COP ftat ficut & alius eft prf. pratoriojaliuspraf. vrbi; Itaque quas Vip" nus vocat vrbanas cohortesin $.fed ignominia. profe&o illa: non oe | quas pratotias in .9. Vtreque tamen vrbanas excubias agunt. nd cohortes pratorias Tacituslib.rexcubias vrbanas vocat. Vigiles inc ; diorumcaufa potifsimum conftituti fant ab Augufto; vt Dió mu ; locisfcribit.Sed vrbanarum & pratoriàrum cohortium militia pr? ; Sy : T CONV EL aq cu^ tior eft, V rbanis cuftodia vtbis potifsimum committitur; EE 4ja E : Ji ME 4l E - cant $.fed ignominiaj.Nam & citiüs dimittuntur quàm ceteri.dimifsi | - to CVOEDIQTUDOPANDUDEABXOVSUT 3. & ftodia Imperatoris.Herodianus lib.v.ó euparogéA axis igi BieopbadE 3) MM — tipaleieyavss x A Eow. Et defuncto Imperatorealium: pleru nque pratorianicteantLuliano imperium vendiderunt quafi fub hafta ; & taiora ftipendia habent; & foluti facraménto ampliora cómoda mifsiorium - emeritáque;& ctiam finon xx.annis militarint, perpetuó à tutelis vaprimum funtanno x 1. deinde x v 1. alij primum x v x. deinde x x. vt Dio fcribit 54.855. & T'acitus x. Difperías: per vibem cohortes: primus in vna caftra conduxit Tiberiusauctoribus Dione; TacitoySuctonio. i & hzc funt quz dicuritur caftta piztoria. Alia funt vrbana d; $;lcgis. - Caf ueteri Maiora funt priuilegia eorum qui. prefuere militibus, quàm eorum qui plici MUS" fatur ab omnibus tutelis preterquàm vhà Blinpibtmueas aris poftannum l.1o.$.qui rimipilo;j.hoc tit. & hoc fiue primipilo functus fitin caligatis militis ftue in aliis. Caligata funt FUgstioBymiqraeup ularium militum &tyronum.Caliga mili- ^ taretcgmen. pedum.Aliz: unt clariores militie,vel etiam. : alatinc.nam & in palatina militia,&in officio magiftratuum primipilatesfuifle con flat. Primipilaris dicitur in hoc propofito is. qui fuit primipili-centu- rio,primus centürioprimus centurionum,primi otdinis centurio. codem nomine dicitur & is, quí nondum depofuit primipilum , cuius piscipaum munus nouifsimé conftitit incxhibenda annona füilitari, - vtdocui in L.3.C. de cohort. quas epaJiomixàs eel as vocat in d/$.qui primipilojid eft zedhiozoxás Sic fogas. Dribunus autem cohortium pra. tóriarum etiam à collegarum filij tutela vacatl.9j.Poft hac omnia de - miliribus.Inl.:6.Modeftinus docet omnibtüs abfentibus Rei pub.caufa expleto munere. annum vacationis dari ; licet fcftinantiüs praferipto teuerfifint.& adiicit nominatim, Romanorum. quod futmmé notàndum cenfeo.Edi&um ex quibus cau. ma. porrigitur etiam adéos;qui municipiorum caufa abfunt. Abfentibus municipijcaufa annum va cationis dari ton puto.Annus hic continuuseft non vtilis, & cómpu- Cal ya. T fretiriom 7, Yin? Lovris Lu ram taturex quo fediit vel redire debuit recta via ftne mora autcireuitione.— 4,5, rou 1.45.de vac.mün.qua inre x x. milia definita funt in dies finoules ad redeüdum lege Iulia & Papia.l.f1 cui.$.18.ex iquib.cau.ma.quod ferua- "tur&incautione iudicio f : "us & in. tionibus & temporibus appellationum & in vicefima hereditatü.Eehie — ànnus datur reuerfis fi ad nouas tutelas vocentur ; non fi ad véteres; fti & in exculationit temporibus & in cauquas füfceperant priufquàm Keip.caufa abirent;reuocentur.has enim. tecipiuntftatim nüllo fpatio intermiffo pen. hoc tit.$.item qui R eip. Inft.de exc.tut.Varia funtexcufationü genera.alia excufànt ab omni- (enfnficmm yere n bus muneribus, vt liberorum riumerus; liz à tucelis tantüm; ve tria onera tutelarumsalize ab aliis muneribusnona tutelis, vt quie geome : | tris datur. Abfentia R eip.caufa excufat ab omnibus.Ruurfusalij rieincipiant tutclam excifantur,non ctiam i coepta tu tela, — atij; "uk R ERE - FORERO SN RRIENERRRRR ORE ne se me CERQERCE T VT EPRROS DTP TRRT PP PUN IRR DNPRSNSSERES PI ANERRPETRMINDTSOPTITHUR T VUPTSUM E ETT m PE - 39. TÉÁCZVOVHAGII E :€: 3C OMMENT. m vel patres plurium liberorum. füperueniens:enim ctas füperuenién- ACT tésve liberi à caiptautela non excufant l.pen.$.hoc circa;.de iu. iri. Alij etiam à coepta tutela excufantur,; vt quiad primipili fuictione vel s onfiliumprincipumvocantur,velabfucuri Reip; caufa ;vel aduerfa | | corporis adt menus. valetudine tam fuis:quàtm alienis rébus: gereridis inutiles;& czciyfnuriurdi;& qui in Senatum leguntar & qui doriierlium.mutaánt.Sed hoc pofteriote.cafu heceffe eft,vcre fcripto P tincipis & migratio fiat & tucela deponatur Li/:hioc tit.quo de genere migrationis fcripfimus in l.4;C.de id.fif Acdenuo7alij in perpetuüni excufán tur , vt qui tempore datiofiis:alibi domiciliunt habent, vel q di pottea auctoritateprincipis domicilium alibi habere cceperdti S&quifendto- — riam dignitatem adepti funt l.:5:& alij complures; éd4nr deficienée B — pofteá excufationiscaufa tfi numero liberorum excufatus polteà di beros amifetit.alij excufantur adtémpus;vt minores x x sannistito reslegitittii: nam teftamentarij nom egent exeufütiotie; cür non aite fint tutores, quànt ad legitiram: etateim-perueneritit; vt expofui inti | de fiduc.tut.lib..Inft.quod:& exiconftic.Iuftiniarilocim habet in leof* timis, & datiuis.Ane Iuftinianum minor &tas legitihia: tutela nonexcludebar, quade cau adn 1 :de reg. iur. fexus: muliebris: excipit üij nonminorztas, Furioft. quoque excufantur ad tempus l.i .Fürióff inquam,legirimi vel datitiinam. teltamentarij cutorés nion fint arité; quàm fanitarem feceperint-kro. S; fi-fariofus:s.de teft tad. $ifüriofüs: ' Inl:quitefl.tüt.daripoff.quz diftinétio: ciamtollidebuibán furiofo; € autnontol i. inimitorelPerpetuófuriofi excufantürin perpecium ,ficut, xci muti;fu rdi;valetudiriarij 1:405: Valetudi narij'id eft qui p * tp m tuay&pertináci valetudine adficiunturLi.C.qui mote ee:& eenctaz liter prot eft fütoraut valetudo velad tem pus;velin perpécü ili eset fatio datur, Idern derelegatis flatuendumréfl;nam pró thodo cxilij; vl ad tem P dis, vel in per petu umexcufantütl.»8.$ :vle&cls 9j.hóc tit. Ab fcntes R eip.caufa, &comites eorum à.ccepra tücela excufattürad tenipus lide cut; & cur dà;S iterh qui Réip.Inft.de'excitüt.Lso; uoles hoctit.Abfentibus autemiam profeéturtsve: delata vurelar oranimódo! ^ excufiaturl4i$a3.qüain remaxime dillant minoribus & furiofis ^ & zgrotis,quia & neincipiant ij omnimodo non excufantur. A b(entiz D. | bus Lou fantrelegati-Multüm aüteiíhrereft virum quis ad tem^ Load eepu od) pasaninpeipen excusa namadtemué estu d nondum 6 jhnocxculat ^ on p tutelaeam fufcipiunt poft tempus; Ofinimodo cxcufai, Rnitvédtl E |! faexcufationis,cam nori feerprunbvacantezamen adhuc ea; denuo da^ - | | | tifuoloco poffunt 447.hoctit; Item inlocunr coruniqui d temps. | excufantu&jiaterim actór.vel curator:datur non titor. qui 5 nonrdefie nunt effe.cutores.tiec eriim planc jn«totüni excufantus; vtecee indós cum:minoris àd.tépuséxcufatijinterim-ctiratordatüt;Modeftinusin I 10.$ 4d &até lo Ucpos non dicit;curatotjquo camé vérbo fpriinfráque a vti ma € - ccm E ET EI ERES MN MAE RE EE EET RE ESUEE » J - "3 JA z J J rj PS e cd [22 a H IS ND 7 due e i9] um Pes] t e^ L o a lar 9 cT o 0L P el -a d "d e E e Pea s wet te- -à [en e (288. ee | e. e cn (A £2 A gq t £2 ^T E: — e. "t "n i -— o eb A SS A. d. x v. e? [en & je] Qo 8 Ft mM. - o9 mA "I. [ossis E Berl rt me c. to je] BE. e! £z - . T - ect o ge Nl [ve iei les] A Ho €. e H. "1 [d o ber i2 Qm? t£ Tp te p Pd t tt D -Aà c t3 e e a €) ^ett T ct ten] TL €» — "b qq. iz Q v o m^ Q 6 c. (s E a. "1 - fo is A MET e CT ui It. uo! m H E »eat aw m LH B. T emt Z. le (e^ m r7] o X» z AR. [2] — PV) Qe. ct e i z "1. t Fer] »" C E i E. E fo^ c1 [e] er Áo 9 Igirur &in locum relegatiin eu tutor dari poteft.Imo curatori € l.quod fi forie j.de folut;videlicet fi non excufauerit fe intra. pracfütu- : tum diem.arg.l.teftamento.C.de exc.tut. Tutor fiexcufauerit fe; nam. & hic propric excufatur l.25;.Secundum quod acciperem l.pen Cán! ^^ quib.cau.tut hab.qua dicitinlocum relegati tutoris alium tutoré dari, nifi iam fuprà eadem lex dixiffet generaliter in locum cxcufati witoris alium tutorem dari.eft enim relegatio excufationis Ípecies.Itaque cüm. fümpta videatureffe ea Iniperazorum conftitutio ex ].i.S.de teft.tuc.: uz non de relegato loquizur,(ed. de co;qui inciuitate defit effe; puta, v orrato,videntur obiter relegatum dixiffe pro deportato ; aut libra-; tijvitium hoceft,aut potids ex 15.C.qui. pec.tut. adiecére Imperatores: in dl. pen. Cel. velegats, füperuó, fi dexelegato in perpetuum accipias: turquicxcufauit fe.nam noftrós auctores proprietatis verb orum.reli-:/ D 3 36 TACHCYXLACIL 4€. C OMMENTT. ciuibus reficie Tulianus, Condudtor vedtigalium fi. cusclis, münctibus excufatur.quod non honori ciusdatum eft/cd nc minuantur facultates eius,qua tacito iure fifco o bligatz funt d.l.pen.$.condu- &orces.Condudtor vectigaliü ciuitatis non excufatur, vt.in hoc $. pros ponitar.nàm &ciuirares.qua loco priuatorum funttacitam hypothecam non habenel.z .C.de iu.reip. Vice verfa tutor non poteft conduccre vectigalia fifci.& ita accipiendus cft utulus,Netutor vel curator vc- | éugaliaconduücat.ciuitatum tamen vectigalia conducere poteft, N cgat Accurfius hac ita conucrfionecógruere;nefcio quo ingchio.nec enim aliter fine repugnantia conftitui potcft, | & fimili modo, vt fnaritus non poteftelfe curator vxorisjitacurator non poteft adultam vxorem ducerevtcolonus prdiorum Bíci tutela excufarur d.I.pen.s coloni.ita tutor nom poteft conducere przdia fifci vel Cafaris L& Lanffomol $loca, Netüm obitasvt dixi.coloni.C.deexc.tur.nifi illud ita dicamus moderasdumefieifi colonus prediorum Riad tutelam adimi pol Titfinefraude fifci. qua de re cognofcet pizfes adhibito: catholicol vli, S ad municip.&ita accipiendaeftl coloni. Ait enim, /pizpéte ruzolo à przfide fcilicet, qui cognouerit tutorem. dari eum pofle fine fraude fiíci. Nunc reliqua perfequamur, Vatiz fpecies cxcufationis fi per fe. finguleimperfe&: fint;nec turba feuaceruo valent l.i. C.qui num.tuc; Nonauditur tutor teftamento datus fi propterea. quódignotus eft tc. ftatori excufan velit. Recte ignotu nítituitur , rec etd B X xct lit. R otus heres infti riatür,recte ienotus tutor datur. Aa inter a st Li bita ad excufatio-.. bus rurfusneceffe eft appellarel.i.$. qui exeufatione3.de vac. mun.quae, oninia apertiffima funt.Reftatmodo tantum $.vIt.Nam de. Sardi ads Bespivs &S.5 2ofàr diximus firis.c Et deg 33) 5 3 tasso do & S. Vlpianus in L2 .3.4.$.Puto autem $.vlt. eflc accipiendum de patre qui agnouit tutelam filiofam. delatam;nec vult. DEEP upillo fatifdarovt& ipfe incfilio contutor adiungatur, Tutclam filio delatam pa- * : Clw OTHCOMISe dm UOaRx0519o N If | 1 tafium Pollionem. mal? antea legebatur Zrzrafa.vuloó etiam male | Plinij lib.36.ca-7 legitur 7 arius Pollio pr Curafiusvt veteres libri te-., puertesus ftantur.Legarus Lugdunenfis dicitur lioc loco Plinio procurator.Cl.. j Cafarisin /Egypto&3 Dione idc analius libs7.Praf pretorioin Mar. ge : ci reícripto de Chriftianisapu Iuf tu num martyre. Forté Mot ea familia. i3 vd 3 AMasciblix iow If E LTEM GNI NAM Et x ie » i $152 MU , » P H nomen accepit S. C. Vitrafianum de fideicomiffariis libertatibus. Fuit. jd JI2:53 IZ SIQUDO ATO Tu EL ; UV tir T. alius quidam Vicrafius Orphitus prafvrbi (ub Conflantio Imp. .« ««« bo f QT ds » ^ E : H "u ^ MARGURI Ts ie E I AC. tuitur , recte ienoto do- G; hem nous tutele fola nihil proficiunt fed rarfüs necellz eft cacao [OR ED POE ISASEAME c E eet e LM e e o d.C TNCRMMEie nem profiteri & probare Intratempora. praefnita;ficutin aliis munerircopatat in numerum tutelarum LL £quia filij nomine infolidum ». tenetur &fi fatifdarc profflio nolit etiam rutelam fufcipere compelli- ;- tur vna cum filio.quod Modeftinus confirmat refcripto Adriani ad Vi - mius.Vedtigalia ciuitatibus ademit Tiberius, Marce inus 25. Vectigália 4. e wit; Ni l. i» | N [c or. S3 e . ar " oo iia epe. CAP. " vPERIORIBVS librisquedam expofuimüs Intérpunctionum vitia , quibus hzc quz fe-. 'quüntur addi volumus.In linter.D.de furt. fic oratio diuidenda eft. Nec enim diftrmulis eft. morti manumiffio quod ad. fubtrabendum domi-. || mo feruum. Apparer taque c. & ita Graci 53b ydp dutonce 1G andre t8 3A B Du lp Nm zx a cedi]! Olio) dvtüy poor xor Cis O. &gaipsÜlu aq 8 xard qi ars T obitus domo Se Cdtla] line. &c. Tri la. D.fi isq ui-teft.lib.effe iuf. - p etit Sicilici malé pofiti vitium eft illo loco.Se2 v5; libertas competit, con-- eint dicendum efl-qué ficzeftituo Sed vbilibertas competit continuosdicenz. dum efl &c.vt Greciydas yap EXC Oépla. &pj406 Ct Goupaz yea 1? àSilióvos rdv AMyopSy &c. In l. vlt.ait cito»& in $. fi feruus lx. Hoe nterualtm:. quod Graci interpretantur duorum; vel trium dierü ;fortaffean pari falicitate , qua.& in tra&tatu/de vi v]eifcenda , ut, Siopiay, quod eftex - interuálloaccipiunt pro 187 voplay.Idem vero in interpunctionevitiüeftinlpen.D.fi fam.fur.fec.dic: quod fic emendo. Quod ille prasisterir, pon totius familie nomine ab hoc focio partem cofequatur.Loquitur de fciente quem negat totiusfamiliz nomine parré à focio ignorante cofequi: vo Furum varia genera, 9. M. Ciceronis ad e/ftticum locus. — UP Pu D uL. hd. um varia func genera. Alij improbiores fiue atrocio- "| res,qui raptores dicuntur , & crimen publicum admitb 99 9) cuntl.a. S vtilius.D.vibon.rap.Improbiores fures Iulia. IE Qus nus appellauit, Atrociores Vlpianus in Li.D.de efr. & Seca] exp.vtraque appellatione promifcue vrimur.Expilatotes VIpianus atrociores,Imperatores improbioresin l.fite, C.ex quib. cau infir. Alij funtfures nonadeó im probioresqui non admittuntcrimen publicum. Hiclàm delinquunc. illi palám:Hi fubripiunt. illi r apiunt.Et hi veró,& illi aut manifefti funt aut. ncc manifefti-Ilifi nec ma je nifefti finp& pratoria, propriáqueactione tenentur. Vibonorum ra- Ptorum in quadruplum, & ciuilicómunfquefurrinec manifefti in du- REC CM T N-—— mEDLNUACTPMATOCUTOPET EROS UN s — LAC. CVIACIT 4-6 COMMENT. E D plum LiD.eól52.$.vlt.D.defur.fi fint manife(ti, praetoriis actionibus ^ i tenentur vi bonorum taptorum & furti manifefti quarum vtraque eft in quadruplum,fed vna miftajaltera mera,vna annuasaltera pepe E | cua l.fivendidero.$.cum raptor. D.eod. Tenentur & condictione furtiua vtrique l.o.D. de cond.furt.].z. $. pen.D. vi bon.rapt. Non femper tamen raptor omnis fur elt, vt is ,cuius dolo raptum fuerit, raptor eft, ficut & is , cuius ope,confilio furtum factum fuerit fur cft, cóque nominetenctur in duplum l.vlt.C. de nox. a&. At ille fur non eft d.$.cüm raptor. Sed & tam illeraptor quàm hic fur dicitur minis proprie : cüm in furto rapinive fit omnimodo contre&tatio neceffa- i tia.quod & furisa fcrendo;& raptoris nomina per feindicant fatis. Ta- ^ gacis item à rangendo;quo veteres vfi funt, id eft; furunculi, ve Feftus interpretatur. Ciceto v 1 ad. Atticum. Qwesorem nemo dignum. putat. — etenim eft lenisslibidinofus,tagax. vulgo male, fagax fiue rapax.ld quo- — que in furtoomnimodo exigitur, ytfiat lucrandi caufa, & ideo qui arbores cx:dit,licetclàm & furtim faciatfurtum tamen non facit nifilucrifaciendi caufa cxdátl. 8.D.arb.fur.caf Porro crimeni píüm aUa initio pofuijin raprorem publicum eft, Eft & publicum, atque ordinarium de peculatu plagio; refiduis; repetundis quz furtorum genera funt.Alias vero crimenfurtiextraordinarium eft... 005000 —.. eAHetas quid in ture fignificat. C AP. IIL € QA AS dO Etadsnomine alis pupillaris etas fignifiCatur,vt cüm in. | e Net poenalibus iudiciis tati füccurridicitur, aliàs pubertas, à 9* A Fo. V gs) | aki annis lex duobus.D.de neg.geít.Dico;qui eft maior xxv.annis;nó qui As / ] Q Mr D d H ORSERVIATA LTEE R5 Vi. TE nili maus legere, Unde vi & de viarmata, ficut C? bonorum. faptorum; GÀ de turba; Multi veró eainterdicta.diftanr inter fe; vt oftendi libro: y-Sententiatum:Pauli. Vnde vinon datur ei;qui vi,aut clàm aut precatió:poffidet abillo; qui vicum deiecit;quod prater ea qui-retulimus eo'Sententiarüm:libro belliffime confirmant düz leges incit. Devi; & E ad 2t is 3o A941 1 AE jM 1! *. TRere$Pé : "orin 23 KSGTSV Sag S 5 Wu hà Asa Bus Kk. isl YA 27 ELM C: p yz a4 $.bac autem. L.X Y- D.demumis. | CAE P. Vo Mw RAN oi ILI OX 9 (emeimimeieg ns ils dt (dori sperm onissie 10110 63x za : OE Y p^ecoohea appa. oberen E EIC ccoES Vo cu GR TU Sw, On parua eftiniuria,fr qüisfeinique;& immoritó moe- Pul j «tere fingat noflra caufa; vel quafi doleat vice noftram: NS NN MATS jieum innocerités fimus,& rei per calumniamfortafle iu. M dicio delatijvel-quafi opprimatur, & vexetur nobis. à ANA ideóque fiita fi&timoeroris indiciis publice vtaturiniuriz faciendz,&inuidiz nobis concitandz caufa;a&tione iniuriarum te-^ e roris & lu&us fuiffe fignupi idem Seneca.eodem loco déclarat-Zartas E *c *- i : es à "t . : x : NV. i ' inquit, degoifa Jfordidatus ad vos. veni. & Suetonius in Augufto . "Adeo | consternatum.fevuntyve barbas capiloque fubimiffos caput prevdum foribus H tV ! b. illideret vociferanssQuineili /aresved deleginessdiérmque ladir quem daw- [2 ns meum 46 lug ubvem. habuerat-memarans Sic: habent vete res libri quorunmauctoritate & fupériores "Ciceronis locos me corre xifie lc&o: enfpiee demif[oslugentis mare capillos. A Hera ooi 1 VI oO I : * Sed funt f LALI * ' Y 1 9 x P rns Calc m ETC XEEBE 12 Qu ar aD Dd v th bu * » i Y t ERI 1; * e k " | RES SERE ES adt 2 ulta RMRR MN D ESL OLEI AERE Iur. NI NET E NE MINER EIE cie ee EE E E E IN E E VIUEAROHEOOMANTRMECER RT MEC TEE ENT S as, a li p "oer CHER Kr/ Rex -. - Sed funt hacdete & alijcomplures auctorum loci. Reisquidem - hs S licetbarbam;capillámquefübmirtere,&veftefordida vri atque etiam —— cognatis, &adfinibusqui in reos inuiti teftimonium non dicunt; non tamen ceteris lveftem.D.de iniur.nam ceterorum maeror in reos cacitum teftimonium eft.Fuiffeautem id fummo dedecori Romanis bar: ba & capillo vti maiore interpresgracus ad cam Li.adnotauit his — — bis, 776 apu, fBepajois dusyud 5 ey im. quod veriffimum eft. eó Juam male plerique utantur libris gracorum iuris aueorum. | xx GP: FL 36 di xs € On fero Budeum, & alios, qui eloffas grecas,non fatis XN Sete y profe&óbona,vt mihi videtur, aui, vel graecorum fcri- ^. «e o^) b pta de iure latinafecerun;dum in Pandetis grecis feri- 9. ES AN NIo bunt Em ar Urzdpyor efle apparitionem przfidum. AT PL EOS vákw effc apparitionem fateor. Uriroupryeds pi prefides nego. Té£w dy Ir mépyor In Pandedtis erecisleoi nego.Dum non intcllectagrecatranslatione lis.D. de iniur. óy^aydywr, quo verbo conui- | cium fignificatur (idem & ouua'yrytw vocant) interpretantureffe con-- uentum multorum ciuium ad conílituendos, & confirmandos bonos ^ mores ciuitatis & ad declarandam alicuius im probitatem , quem vel inuidia, vel ignominia dignü iudicant.quot funt in haeinterpretatione - verba, tot plagis interpreté dignum effe iudico. Dum &ipt] pea legata interpretatur effe optionis legata,& in M odeftino &pésds,Diuifiones.ego € coditionalia;& conditiones. Dum ita eribente Harmeno pulo ex libris. E BaeiNixüv , E dy dCTt2ds TENÁUrhay à3ulldlos éx v6) aar dte dy xQojoyoueirasabiecto & humili viro defan&o ab inteftato eiufdem fortung ho mines füccedere interpretantur. Vellem Íctipfiffent.cohorcali ex la.C.- deher.decur.ac fan? in Gracorum libris perízpe 4" *'A8r nomine co- . hortales fignificantur; nonnunquam caligati. Dum in Theophilo tutelam doreAes'éclu id eft opulentam,Dum deangaria & parangaria locum malé diftinguunt,que iam notaui aliis locis.D um Sia in libris 8a ciAixür interpretantur dotem,cum fitdonatio propter nuptias, in Nouellis eeyoaduua. ccenacula;quise funr peníiones edium.Dum in Balfa- D. mone QAwepis»,qua voce famofüm carmen fignificatursnustumul- —— tuofam petulantiam , alterfeditiones ac turbulentas ineptias interpte- '- tatur. Dum No. ateí apbarov »yrtsidanlos , id eft, demedis fuiratis iue de modis faciendi fui, Q legitimi,de morum ihgenuitate nuncupant. quo quid ineptius? Eorundem in cognatorum vel adfinium 3 ppellationi- .. buslatiné reddendis frequens error eft.suk ooo alij fororem , alij filij concubinam;alij € facro fonte fufceptam interprerantur.Balfamo accipit pro matre fufceptz in fynodi Trullo habite cap.s;. quafi fcilicct cum ca communem filiam fufceptor habeat.eft enim füfceprori fufcepa filis loco, & fufceptoris filius fratris loco. Ayef;3y plerique confo- : ! brinum D -—"-— mentis PUN A gom | M poc eo ocu ose 2 o" A ky Y 395. : tidem Veaaic hh Murs ! o s RI E o e: | OBSERVA/T;ALIEBER:SyI. ^ A brinum interpretantur,perperam,fi locum fpe&as cui adhibeturea interpretatio.nam & pro confobrino veteresdixerunc vel Zonara tefte in Bafilij epiftola ad Diodorum his verbis, avwax£ 5 4e pyra] meipà. vv STE Ao401s TO ad velud ovóuaemi steven od EE gor. Alias vero àyeJie —.. referturad patruum;auunculum;amitam,materteram,£eis ad pa truum magnáü, & ceterosLuxpbs aves ad propatruü proauunculum, proamitam,promaterterá. E&«reiav nomine,vfüs eft Menáder,fed alio fenfu, pro his fcilicec qui poftea dicti funt rpiied3eA goi. Sic à3eXgidUtv dici conftat fratris, vel fororis filià.fed & confobrina eo nomine fignificatur,auctore Balfamone in Clement.ca.19.quod in eo canone no ad- . Witto.nam & vetuseorum canonum interpretatio, & ipfe perfonarum p Ordo exigit, vt fororis defun&tz vxoris interdictis nuptiis ; confequenter etiam interdicatur nuptiis filiz fororis.fed de hoc faris. Ad alia pergamus,qux animo occurrüntmodó.nam immenfi effet operisomnia colligere. Cüm de indi&ione agitur xxxv appellari conftat x v.annorum reuolutionem. Attamen menfem interpretantur quidam in No. ce XLI 78 vuo zrepeANDorlos qoxNs , nunc inquiunt ; zpeuntis menfes. diccredebuit, prafentis circuli annorum putà x v. vt No.de Alexandrinis, T8 sr parjppxortos xx Né Tüy apo vrüy ie. id praeteriti circuli annorü retró x v. Euagrius lib. 4. adv xvxXüy 18v toueajotoy , & infr, &w€f. acteuplos &c &pyys due xix. In eadem No. c x 1 11. ewigopas nefciocuridem — : teftes, quam confcios malit. | 1 nd "co A Dilectus.Lautumia.Lines. CLAMP. VIL 3] On temere recedendum eftab fcriptura Pandectarum hà Florentinarum,quarum editio fcelix iuris ftudiofos do- || cuitdedocuftque multa; Bartoli;fimiliümqueinterpre- | tum traditiones adflixit maxima ex parte.in ].4.$. qui ha E poft.D.de re mil.Qwi 4d diletlum olim non vefpondebant, | fcriptum eft & l.36.D.de ftatulib. & L3. D.ad leg.Iul.ma. Re&é.Omnes E omnium auctorum libri manufcripti fic habentfere (emper, non 4el;- | um.& Feftusconfirmat. 2ile£us,inquit, militum , € 15 qui fiagnificatur amatus ,à legendo dili funt.In li.D.de aleat.& l.9.D.ex quib.cau. ma. | E Lautumias Ícriptü eltnon Latomias.Eam Ícripturam approbacomni- e x | D noquod de Sabino refert Seneca 1 x.Decl.& v.Contr. Cumjnquit,revs | vogavet yt in lautumias (fic habent vet.lib.) eansferreturNe nuncinquit, | quemquam yeltrüm decipiat nomenlautumie , Illa animo meo lautaves eft. Lautumiz nomen ambiguum effe fignificat; pro carcere;an pro re lau- | ta fiue lautitia fumatur.Inlac. D.de act.emp.Lines & labra. nihil mu-- TES tandum.Lines rectum eft quas ibidem grzci recté duas interprctanturjd eftlacus aquam continentes,quo fenfu & Alwás & Xlwgs graeed cidicunt, vtin Eparchico «pl qvrdy qu?é ess quod Harmenopulus f refert lib.r 1. Epitomatum. 2 E mM ! * sx ud cs L. * ps qnot mv CUN geo co IRMRNDAOIUHYIASSD — ^ Rettéin Lolt.D.de abigeis. propleniüs Gracos leger. nijbgngoicvoniamdbeor OUR PERSE j C Xt quaque inquit Calliftratusplenans coércendum,, qui . (MANSID: ) |a flabulo abegit domitum pecus mon à. fala nec grege. G L2ecl. 4! Gurnifuresquam diurni?Cur balnearij, quam reliq ui? | De anctore Basody. yen -— Dre X. »4] pulus fcribit; & Theodorus Balfamo in verfibus Heroi- » 7e) cis aperte teftatur. Sed adiungit Leoni Photium, quod codem tempore hic canonibus,ille legibus digerendis o peram impenderec.Bafilius Macedo cum filiis Coftantino,& Leone philofo pho edideratiam ante epóy€tpordiftin&tum titulis fexaeinta, Eum con Íequutus Leofilius promulgauit Baeiwxé» libros x. x. eodémque tempore Photius patriarcha Coftantinopolitanus Nopotorira,quo-titulo & alij quidam libriante eum füerantdiftinctum titulis x 11 inquem & oporgid- '« appellatum reor;quia prponatur is Phorij liber canonibus; quod Balíamo.in prafationead Photium fignificat iis Verbis, aro rdv criar. : donar, E : - : cvyxtgaMatjola(,qui multo poft Photium in eum;& in.canones omnes. comentaria fcripfit iuffu Manuélis Imperatoris,vir iuris, & legum peritiffimus , vt Nicetas fcribit in Ifaacio Angelo. Atidemi pfe Balfamo fccum pugnare videturdum Leonem in verfibus ,Vtdixi fuprà , Cone ftantinum Porphyrogennetam in praefatione laudat. quafr auctorem: 4 , Wy , CE. - : Bacivixdy i quidem àraxodpstos nomine fignificátur Bafilica. Is Con ftantinus Porphyrogenneta Leonis philofophi filius eft, Liutprandos: & Balfamone teftibusjfic appellatus quod natus fitin domo im peracoria,qua Hopodpa, dicebatur,qua natus etiam eft Leo, qué & Porphyrogennetam Liutprandus vocar.Incertum porró patri.an filio tribuen* | legunt Zezzus , non plenius. placet. Cur enim nocturni . | cffra&tores grauius coércentur quam diurni? Cur. no-. EESESEEFS Acixixür libros vulgó SrxofiGiCuor nuncuparüt quod: UIS. fint x x. diuifi in 74» fcx;non quatuor,vt plerique pu 3S tant. Au&oreorum eft Lco philofophus,vt Harmeno--- $ D di fintlibri Baeixevallorum inepta eft opinio , qui auo tribuunt. Nos: Leoni adfcripfimus initio,cui & debentur veré. Conflantino auté Porphyrog — c mm TM 2m i " . Tl À p.t ObSERYLORIELIBERAYL c 7 phyrogennetz dico Balfamorem non adfcribere libros Baciuxdy, fed poftremá leguni àraxáBepow , id cft Bafilica repetit przléctionis. Neque veró tantüm à Conftantino libri Basovwxdv repurgati funt, fed & PhotijProcanon fiue Nomocanon. quod iis verbis Graci interpretes fignificant ad l.vlt. C. de cuft. reor. "'&vo cy «8 potoron. v paltü" Sus óplu) &yevt i Oeupsw Tong touot TOV Wpoxqyora. Xa poor Weupor Ci por T) XXpox qon. "3E 'n at riso sd eu Eretone | Ouafmt Eparchza, — — CAMP. X. (c sS A filica libri funtqui continent legesab Imperatoribus $ iz5t promulgatas,vel compofitas. Eparchica libri funt qui zs continentgenerales formas,fiue edicta prafectorü pre- $6) jt corio, qua conftat legis vim habere 1.2.C.de offic. praff. Sossec QA przt.lapertiffimi. C.de iudic.l.pen.C.de fideiuf.Peílim? quidam Prouincialia interpretantur & £wpyo przfidem prouincia. — Ex eis &eovpyixd» libris nonnullafumpfit Harmenopulus, & inter cctera. & pitpyog oor quedam,in quibus quod legitur, &ysoAGio9» dU6i i ! 7r zip, EyxgCtogoooay TG éardpos XT). d uayvolotcs 1E rape; plané ' confirmat ez«/pyixàv definitionem quam tradidi fupra.quibus adiungi oportetfententiam ab eodem relatam lib. v x. tit.x 1 1 11.cuius initium, €i 75 Qupai, & fequentem. nam &illa fumpfit ex E parchicis,& in eis quoque pra-f. praetorio mentio fit;cognitione rei in eum.collata;vel po | tiüsea fibab eo referuata. Ec quod ex Eparchi libro (fic enim:vocat) Balfamo ad Photium tit.$.cap.rj.refert aduocatos creari pref. pratorio.Inter Nouellas Iuftiniani funt &gepyoe quedam. non fünt igitur Iuftiniani Nouellz, licecà Iuftiniano comprobentur, vt No. cx x vi. «xpi EG d» quam effe ex Eparchicis vel id oftendit fatis ;qüod in ea aitfe mififfe ex fuo officio Nicomedeim. Offficiü eft praf. practario, non Imperatoris.& veró Haloarider etiam c formis Ee protorio | y cam efle fcripfitredtó;fed illud male api God quoque accipiendam eflc l.Lucius.in fi:D.ad municip.Loquitur ca lex deadiectionibus que fiuntin au&ionibuslicitandis, à quibus longi(fimé diftant &eiGoA a! ad quas illud. E parchicü pertinet, Eft &inter Noucllas CL XVI 1nex citdem libris, E«cpyixós voios eiepi. ópo3 er; Adnotatum quoque eft.No. ^ $ : E : : - . . ei ' JJ / / (CLXVI 1.eíle formam pra. practorio;cuius titulus, C//1X0$ 7*U'avó$ «i6 pl Yo- 4àis xdis 3€1 ebneeisaq Cl dust) los: crSoluderu. Gripys. Idem: ecníco & de No. CL X y.cuius titülus, D'opuxós aU2r0$ tpi kms. Baa toss ; qua dere ctiam apud Harmenopulum extat forma lib.z.quà adnotatum eftcfle ex Eparchicisin Harmienopulo manu fcripto:Fuére & alij libri | nuncupati Poraita Magiftri fiue. Patricij diftincticiculis, &. capitibus, - ex quib us pleraqueHarmenopulus fumpfit. Idem quoque vfus eft li- ' bro, qui infcribitur, iod a2 g'oryCror que habemus, quémque folum ex Grxcis libris iuris Budzus viderat/fic nuncupatus quod: fit paruum - T : F 2 A1 WA AA Ca EXT AOT LI AO Manuale ordine alphabetico titulos difpofitos habens. quidam vaticinantureiuslibri auctorem effe Romanüiuniorem,& hunc Romanum ' juniorem filium effe Romani Lacapeni, quem ex Coftantino Porphyrogenneta progenitum conftat , Nepotem fcripfiffe debuiffent. Multa veroeiufmodi Manualia iurisin Orientefuerunt, omnibus feró patroniscaufarum fiue rhetoribus fuum fibi codicillum & quafi vix comitem cóficientibus.Paulus Acgineta in prafatione.«8s pizopas vois auvto- Iuots TE 39] ouvex3i ors rr diudy dvo. CoU uvois Xenodu dax quixols ouvréyuat o! ols &zravTor quiptptla] Tav votor à X&Qpáaqa arpos O7? Xe elastoipir. en lictat de crimine tranfggereyuel paafci. C 4 P. X I. )rvgosesoe Vm qusrituranliceat tranfigere de crimine)hoc quz- V ASirat3N rirurantranfactione fiue padtione iure reus poffitfe cri cec mineabfoluere.quodin crimineinferente poenam fan- SENSA quiaomnis honefta eft ratio expediende falutis L.j.D.de | bon.eor.quiante fen.mot. fibi coníc.cüi ex infcriptione coniungenda Toe. hanc rem adferturl.miles.D.ad leg.Iul.dead ul.qua de poena accufato- . riseiüfve OBRSERVAT. LIBER. VI "LM * riseiüfvecuius;niuria eftloquitur;noftra quz'ftio eft de reo; non de accufatore. Quid ergo? an de crimine falfi tranfigere licet? Sic videtur, cüm latinistum gracis interpretibus, quorum & ipfe fententiz acce-- do.moueorl.z.C.de iis,quib:vt indig;vbi quifalfum dicit teftametum retra&are diciturid de quo tranfactum eft.moucor].7.C.ad leg.Corn. de fal.quz defalfotranfactionem eom probat.Imó, vt dicunt quidam, non de falfo fed de inftrumento dubiz fidei.Ego vero circumfcribor,di - camynifi fubueniant fynceri iudices.quid fit de falfo tranfigere, intelligo.quid fit deinftrumento dubiz fidei cranfigere;fi hoc non efl;de falfo inftrumento tranfigere;fané non intelligo. Iidémque.rurfus male 1. pen.C.detranf;eandem efle fpeciem arbitrantur, cüm duae fuperiores fint de tranfactione fa&ta fuper falfo,fiue de falfo HERBA. pen.de « tranfactione facta ex falfo inftrumento. Hic non putabat aduerfarius alfüm effe inftrumentumyibi pitabat;& dicebarfalfum. Porro eadem l.pen.infinc;etiam probat defalfo tranfigire&té.nam quod ait; dec/f2, | tranfactionem fignificat. & generaliter: ex eis tribus conftitu i.hoc po: tefltranfactione finitamquazftionem falfi; nec «ciuiliter nec criminali: ter retractari poffe.Graci in d.1.7.1ta Ícribuntó diaAvedplpostziTo De — fal(is e yurdód duc: quibus verbis fignificantin fpecie cius legistranf- a&um fuiffe de falfo.Etad ltranfigere:ita quoque generaliter ftatuunt. Ó Pag oyexguas EDONTUS- & X9 m» Syd du augilos Tu: Tip play OL.C$ eEgeir er àvrü duaANie du. V erius efLitaquein d.l.tranfigere.excipi crimen * falfi, quod videtur lege Cornelia: nominatim permiflum; pro pterea quód plerunquead priuatam.caufam pertinenficut cadem ratione no minatim lege Cornelia qua de iniuriis publicum iudicium coftitutum eft; permittituriurifiurandi delatio;& patio & tranfactio. Capitale fui initio fuiffe lege Cornelia nolo dicere;id.eft; fanguinarium; & illud 115. certi poétzcin tabellionemfalfariu myrdemiSas €i xpalepis «gjv2s xCl pas €f. Nei pis & xy clio xegaluo €i ye y ordi. yedgar , de: càpitis demi: nutione,quàmamputatione áccipio. Porro criminibus non m ortalibusadiungimuscrimen adulterij. conftat enim ex co nec mortem Íequi;nec deportationem,fed relegationem,quod omniut optime pro- * batl.fi quis; viduam.D.de quaft. quz adulterio cum inceflu deporta tionem irrogat. Simplex igitur fi fuerit adulterium, proximus poen gradus eft relegatio,qua etiam nó abfimilem adultero Adrianus dam- : A OW v tS ^ . " E FE C Xs wed CA P on nauit,qui alienam vxorem domum fuam ex itinere duxerat& inde repudium marito miferat l.6.D.de diuor. & militem adülterum- Traia- nusauctorc Plinio in Epiftolisequem tamen pro adultero Loniles.D.ad leg.Iu l.deadult.deportandum cenfet,& fané&aucm endum eftin | de portandi ver 'oquod. frequens effeindicauimus ih Sententiis Pauli, aut dicendum eft;vtinccrimine maicftatis 1.7.5.vlt. D. ad lcg.Iul;ma. & aliis uib uídam lquxzdam D de poen. crimen 'adulterij exaíperári in milites. Legitima.hanque poena adulterij noneftdep oratio veex. 122 " 3 3 EE Ne od s ev o IWÍMGSeYIXCeNID» $c. purà aureorum c.in anno l6 S-vlt.D.eod.Ergo donum; münus magi- , ftratui capere licet à cognatis,& vxore in infinitum ,3 ceter;s víque ad aureos c. in annis fingulis. Sunt tamen quzdam caufe exce pt legis Iulie propriocapite ob quas nihil neà coenatis quidem vel vxore accipere licetquae exprimunturin d.L7.in quà pro 7^ 4s aurem. videtur legendum. Zis autem, Et hec quidem omnia funt ex lege Iulia de vrbanismagiftratibus d.l.c .De prouincialibus eft plebifcitum de quo in 1. plebifcito.D.de off. praf.Et vtraque lex de donis & muneribus & de repetundis. Xeniorum alia eft caufa. Peffimé enim quidam hec omnia confundunt, donum, munus,xenium. At inter don um & donationem nihilintereffe puto,ficut nec inter pactum,& pactionem.quoda pparet ex lege Cintia quz de donis,& muneribus effe dicitarab omnibus au- &oribus,& donationum iura continet. nec enim oratorestantüm donum,munüsveca pere vetatquod & legel ulia vetitüm. pottea fuit fub poena quadrupli, auctore;Dione r1:11.Sed & donationibus quibufcunque modum ftatuit, & qui modus legitimus donationum inculcatur fzepein titulo de donationibus, & de mortis caufa donationibus; proculdubio referendus eft ad legem Cintiam.Fuitautem c c, aureorum.À quo tamen exceptierant cognati, quibus licebat donare in infinitum;interueniente mancipatione, aut traditione. quod L.4.C. Th. A " D de donatindicat palàm his verbis, Cols; iro» CELETAS. EXCEpE4S ipte lo. gi perfonas obtinere propriam fvmitatem, 3/877! mancipationis decuvfa fuerit fülemmitas vel certeves tradita doceatur. Exctptas dicit quibus vc & lege Tu lia repetundarum cautum diximus fupra donati aut ttiunera conferri ininfinitum poffunt.Et quod dicit,Zzzer cerepz; » Propter parentes & li. beros dicit; quosà ceteris difcernitconftitutio D.Pij, quiainter eos.ex nuda voluntate donatio valetex conftitutione D.Pij.ficut & fideicommiffum,vt Paulus fcribit 4.5ent.tit..Inter ceteros ex mancipatione,vcl traditione fecundum legem Cintiam. Videtur quidem ctiam cx lege Cintia nuda voluntate donationem perfici No. c xx 1i. attel dvopeay comprobari poffe , videlicet fi legatur in ca. 7E xcweís ug non Eovels (quibus non ex fide Haloander addidit eL elio) id quod olim. mihi i ndi cauitPetrus Pitheus Tricaffinus vir feliciffimi & acuti(Iimi ingenij, & veriffimum puto.Atca lege interpres latinus de donationis fabil4ces fimilia iis, quz Iuftinianus nouiffimé conftituit fuifrz perfcripta exponit malé,cüm id potius grzco fer mone fienificetu 5 propofita quz- Ítionem,vtconftitutione Iuftiniani, fic veterileee Cinria fuiffe tradatam.ceteroquin, vt cgo adiiciodiuer fa ratione.hzc enim ceneraliter in donationibus mancipationem vel traditionem exigit & locorum terümque difcrimen facit.illa nuda voluntatecontenra ef. exoleuifle legem Cintiam ait. verc, nam oratoribus accipere licet vf; ue ad aureos c. in finguliscaufis,& aliuseftaliarum donationum iode &,vtiam dicum eft , mancipatio vel traditio perficiendz donationis caufa fu. peruac Bv P OBSERVAT. ALIBERO VL. - » peruacanea eft. De iis quilege Iulia repetundarum continentür qui in magiftratu donum , munüfve accipiunt; fucrit quidquam lepe-Cintia. cautum nécne ,mihi non liquet; Id tamen liquet non fuiffe aliam legem Titiam,quz idem oratoribus;quod lex Cintia interdiceretnaiu Aufonijlocus de Iurifconfulto eft; non: de-oratore, & lex "Titia, cuius meminitlongé aliadere.Etaltérum Corneli) Tacitiex lib.x1.de Suillij oratoris perfidia mirorde eodem Suillio:collato alió loco éx libro xirr.non agnofci effe corruprum.nam vtróqueidem narratur; Suillij caufa confurrexiffe patres, S; C.& legem Cintiam flagitaffe ,& re perüt- Íc;Flagitarünt fub.C audro;repetierunt fub Nerone ; vt initiolibix x11. Ícriptum eft; Cmeiam: co librorecté;Ziram lib.x 1:malé pro: Gizziam. Ac tandem narratur lib.x r.donis & muncribus oratorum modum potuif- Íc.D.Claudium vfque ad dena feftertia. ac inde, vt o pinor,fequutüm, eft S.C.dequo Pliniusin vltima epiftola libri quinti. Tacitus ait dena. feftertia; Plinius x.millia ,feftertiüm:nummüm: cilicet. Vtroque fermone cadem quantitas fignificatur,putà c.aureorum,fi veri cftquod Budzus & Alciatus fcribunt; x: aureos feftertium vnum facere, fiue feftercios mille:qua licita quantitas dicitur. inlx.D.de ext.cog, Ex. S.C. dgitur & conftitutione Claudij. Eadémque magifttatibus vrbanis lege Iulia definitaeft.prouincialibus qué non putem:Plusenim.hac.in re Ícmper vtbanis quàm prouincialibus magiftratibus indultum. eft lx; C.de contiiud. & vt refertur in füpradicta l.plebifcito. plebifcitim. xeniatantüm cis capere permittitsquanquam & liec ipfa proindeac do? na corrumpantfzpe iudices. Ait.namque fapiens£éua ag dbdpd àmu- Qoi (pllaXuss cogar, 0 000000 ond meam AV Explicatur $.in caufa. L.I. D.de quaftionbus. CAP. X IX. QW 65 Iror non intellexiffe interpretes in 1x. $.in caufa. D:de ; : N Y j Na XI s : B ; dr $) quiftidem contineri quod lx.C. eod.l.vix.D.de iudic. ? incriminefraudati cenfus feruos audiri contra domigo 9 num,cüm certo cóftetcenfus fraudationem nihil aliud. * coh atleast, se dq d plillofophus No. 1.13. pecunias véO pa «'ày «xperyadvrov vocat, vbi etiam ^. — miror cur.emendet Agile u$ véipa: tay xenpgca». Plutarchus in. Cleomene.ó adios à; xenaeio: véopa, «à apacyL.atQy. aspooCtzrav, INicetas. in. Manutéle.C omneno yendo eati perrocs dlaaSbosow c vé pa. vot aipetyquet &ke je ae rdv ata Ao Tis qoroiuas. Euftathius i2; Iliad. Ó vé pa. aiparypucray Gia ety A, Xena o: srt eXPorpov éd xg] do gati Godov. Gc 4. TE dlerris docoAxs Od are Aca. Xena véapa. qoparyptettam eget. 75 xyenaa e Conítantinusin llex:C.de adm.tut:Z» pecunia inquit, robur omne patrimoniarum vereres pofuerunt: Quxripoteft an & incrimine fraudati vectigalis feruus audiatur contra domi&um?quod videtur. nam vectigalis quoque — néruos efle Keip.M.'T ulliusait. Vectigalia autem vocat portoriü; Ícri- | prüram,decumas;Sed'inter ca tria difüinguendum efit arbitror, vt frau« g dati portorij nomine mercibus improfeffis, à domino feruus acciifari non poffiufraudaue tamenfcripture pecore non profeflo deferri, & in« dicari poffit; &fraudatarüm:decumarum fraude & mendacio: profeffionumjid eftagrorum modo omni non profeffo. & hz:quidem pro* feffionesin cenfum rcferebantur, non:mercium profeffio. Lex auter cenfus duntaxatfraudem:coércetjin quoctiam potiffimüm firmamen tum Reip:confiftit.Portorium vectigalium pars minima cft qua: cen- (ü noncótinetur.& veronon dicerem rectó;Portoria néruoseflo Reip: Nam quod: diffuadétSeriatus Neroni apud Tacitü libr;ne portoria | tollat;diffolutionem imperij docés, fifru&tus quibus | R efp.fuftinetut; | diminuattrghancdiffolutionem inde non nift per confequentià cons tingere móx declarat dicens ;S ublatis:portoriis fequi vt tributorum abolitio poftuletur.Dc fraudato portorio cítl.fraudati;D.de public. "Clandestinauuptia. C M PS XXo coo eee 2» Etus lex effe videtur,que exigit nuptias-firi palàrm tefte : e C XU e populo; & damnat furtiuas,clandeftinásve , quas qui- ; ON CO/TSIV. dam xxebryduss vocant: Cuius: fententiz argumen 3 (S / n nire przbet ]. vxor.C.de repud. alterum quod ése oeosuss Apuleiuslib. vx. cribitin hzc verba. mpares nuptia & praterea im Yilla fime testibus; g patre non cifentiente fatba legitima nan ppfp funt yideri.Ttia notat vitianuptiarum;ynum imparitatis,vt in ca fabu* 1 la fi mortalis immortali nupferit vel miffis fabulis fi maior quinquage- E^ naria minori Íexagenarionupferit; non € contrario. nam fexagenario. quam lex Papiaffib ulam impofuerat ,vtSeneca& Lactantius loquu n- E | . tu5ad quam refpicit l.fa pater $.vlc D.deadopt. S. C. Claudianum folf jd. a b n nre uitauctore .Vlpiano in trag, & Suctonioin Claudio. Item fi ciuis Ro * manus Latinam;aut peregrinam;aut camsquz Dedititiorum numero | eft vxorem duxerit, vel contrá: Alterum diflenfus parentum,de quo fatis conflat inter omnes. Tercum eft clandeftini, & hoc cft quod ato villa.Eftenum villa feceflus , & Íecretum. & ita lego cum 1n villa. D. de | man. | OBSERVAT. LIBER, VI. $$ A man.vind.in villadum dicitur re&é manumiffionem fieri apud prz- |. torem fine i&tore, inter parietes, & fecreto cam fieri poffe fignificatur; nec publicam conteftationem requiri.Idem veró clandeftini vitium interpres Ptolomzi notat. €/s zl «d Gi Qoer iis verbis. à 2-1) vépuuug Tio éxis Cis voe ju& Gaiden . à "yap ovt Adüpa. ouvcNÜüy «spo Ts EADdilos Agere votipuas C ywdlo4. In. concubinatu idem vitium non notatur, nifi mulier fit ingenua claráque L3.D.de concub. B De ocio innt. -—-— CAP. XXL o0 ?)/ lex vltoreferro perfequitur. De infante dubitari pote- )55! rat; quoniam lex Cornelia ait; Qui hominem occiderit, & indecrimini nomen; Homicidium fiue àdpox ois. Simili modo de fcemina dubitari potuit.Infans homo nódum eft. Femina item propriénoneft homo 1.fi quisaliquid. $. qui abortionis. D.de poenis. Sed vcinle oc Iulia & Papia hominis fignificatio augetur à Iurifconfulcisl: SX Egis 111.$. prima. D. de fep. viol.verba pun&is diftin- €! guenda effe in hunc modum reor. $7 zgztur dolus abfrr, ceffabit eiufdem.Perfona igitur deli non capaces ,vt admo- EY dum impuberes:excu[ati funt. Ceflabit autem. eiufdem . E97 fcilicet edicti poena, ius , iudiciümque. Graci fimpliciter, àpyEi «315 yo). Tlud eftelegans quod admodum impuberesdoli noneffe capaces ait. nam pubertati proximi doli capaces funt atque etiam ex xij.tab.puniuntur fi furtum fecerint. puto & ex fuo delicto D de eisquzftionem haberi.Ita veró cum fe admodum impuberem fine - MEtpaxiNNor. xoti Demofthenes dixiffet , recté eo dixiffe adnotauit Vlpianus,vt intelligeretur non fuiffe doli capacem. Verba Vlpiani hzec funt. T$ xopt139 "Xpoox f uSuov ttupacw. diidSacw is S32 pu&s. exfpas AaGtu axe pe XCtv tid luu alo 8E Six las 6 arotalutius d^ycoy luc mda. Vulgo malé legiturin eo $.Prima,uemadmodum gmpubeves.Florentinam Ícipturam approbant graci, qui fic vertunt, à LU "mus ex em oral S6Ny ómoiot lciy oi vu virztiot. Sic admodumdiuuenis dicitur, qui non ita dudum fa- &us eft pubes].fi cum dotem;$.eo autem.D.fol.mat. EU Indicium 36 OH AGLCEX DLACTECOL- €. E Yndiciam dliud imperfellavum Qandellavum. C49. XXIIL ^^ J FEES | Nun prótuli indicium Pande&arum imperfe&arum" ) j^ 'incommentatiis De verborüm obligationibus. Aliud xd profitebor hoc loco. Nemo eft qui 17.D.de bon. dam. infpe&um finem non ftatim imperfedtum efle cognoru fcat, his fané aut fimilibus verbis definebat, Quamuis auff patris cutus in. poteiiate elfet;adierit. beveditatem vindicari eam frfca. egregia vero fententia,Hereditatem à filio vel filiaf. Ícelere partam, & patti quzfitam iuffü eiusadita hereditate patri eripi ex eo Ícelere dam nato filio filive, cüm ramen cctera,qua filiusfam. patri honefté quas fiuit, co damnato patri non. cripiantur. Male Accurfius fubintelligit " mecauerit, pto adierit. Malé notat indeiuffum patris non excufare , no- | taredebuit/ícelere filiif. quzfita quamuis patri adquifita fint fifco Pe At quod dixi finem 1.7: non elt binis. Defideratur alius paragraphus: cuiushac eft fententia. 2off deportationem adquifita mortuo deparcato ad fffcum pertineve quia deportatus eft capitis minor & heredem habere nam poteft / oft velegationem , &À. publicationem bonorum quafita , in ffcum. nan -— tranfireyquiavelegatus ex teflamento, vel Ab intestato heredem babet. quod plané confirmat conciliationem l.2.C.de bon.prof.cum ].frmandauec . ro.$.is,cuius;D,mand.à nobistraditam in tit.qui teft.fac.poff. Mortem deportati nec reftituti,& reuócati exigimus,vt poftea quzfita fifco obueniant.viuus namque eis vriturfuo iure lag.D.de interd. & releg. Ab co defideratur l. 8. Marciani qua hoc primum cauetur, vt patronis damnato liberto 1.7.$.fiin libertinym eod.ira liberis patronorum feruari partem debitam,id eft dimidiam, ante Iuftinianum ,de qua Suetoniusin Nerone, Vt € bonis, inquit, libertorum pro (emiffe dodrans cogeretur I. $.pen.D.fi cui plus quam perleg.Falc. Deinde fi damnato fitfilius,& filius patroniffilium patroni fifcum excludere in pártem dimidiam,;excludi autem.ipfum à filio profcripti.quà ratione fit , vt filius profcripticui fi foluseffet quadrans duntaxat concederetur, femiffern obtineat;cui honabfimilis ratio proponitur inl.zquiffimü: D.ad Terjy tyl.Puto autem exemplo patronorum quibusconceditur portio debi-- tajfilio profcripti non concedi amplius portione legitima. Sed conceduntur iura libettorübenigniffimé ex cóftitutionibus L.4:D:de iu.pat; non iure L5.D.de interd:& releg. Conceduntur & vniuera bona; quz matrisaut aui fucceffione filio obucnerunt.Cor. Tacitus x xx Ade | prabonorum parte (namfilio &nnepti pars concedebatur , eximebantárque eriam, que teftamento matrisautaui acceperant) in Infülas Ba leares pellitur.Ex l.pen.C.debon. prof. hodie liberis conceditür femis indiftindte; Ex N ouella as.Boniquoque principes iam olim m odó af (ém concedebant, vt de Antonino Pio cft proditum, modó femiffem, - vt de M:Ántonino.Hadrianus tántüm düodecimas, Triumuiri R.C. decimam maribus,vicefimam fcerhinis.Ex iure autem s osdudin" | conce VT OAM 4X.4 7 «w1. w WT. xc B m E | OBSERVAT: .LIBER. VI. | $7 .& conceditur.Exci pituxfemper perduellionis caufa, in. qua .nihil. neque |. exdamnati patris,nequeex matris, vel aui bonis liberis conceditur,nifi filiabus quadrans eorum ; quz acceperunt fucceflione matris.]. quifquis. C.adleg.Iul.maielt. Liberti beneficio conítitutionum.cónceduntur. Tum adiicit Marcianusin partem dimidiam a filio patroni fifcum excludi,licet filius medix pattis bonorum pofleffionem non petàt. Sausenim efteffe delatam.qua ratione ctiam olim in legitimis./hereditatibus non erat fucceffio.Poftea;bona relegati non publicari nifi fpecia - literfententia adempta fucrint, vt l.deportatorum.C.de poen.l.4. & 14. - D.de interd.& releg, Adimi bona fententia. poffe, adimi fententia iura libertorum non poffe;folum principem relegato iura libertorum adià mere. Quodergo Corn. Tacitus fcribit x y 111.reuerfis ab exilio iura libertorum conceffa,de deportatis accipiendum eft, quibus tacite & bo na, & iuralibertorum ademptacenfentur. Sed rcftituti recipiunt iura libertorum l.1,D.defen.paf. & reft.Poftremó ait Marcianus Licet mor- . tuain matrimonio filia dos profcétitia ad patrem redeat, non. idco & poftdamnationem pattis mortua in matrimonio filia ad fifcum eam redire.manere igitur apud viram potiusquam fifco peti; vel eo maxime quod damnationistempore non fuerit dotis actio 1n bonis patris. & hocita;vt l.».fübiicitur ex Calliftrato , nifi in fraudem fifci dos data fucrit.tollitür fraus fifci , vtinL7.$.ex bonis. Sequitur ex codem Mar- — ... cianoin Lio.ex promiffione dotis fa&tz à focero ante profcriptionem, c genero actionem in fifcum dari. Et diuortio foluto matrimonio , quo cafu dotis repetitio patri non datur;nifiagat voluntate filiz, fi damnetur pater nondum extorta voluntate filix filix a&ionem efle, vtlin infulam.D.fol.matr.Sed fi iam ant confenferit ci filia, quafi fücceffione fifci actionem effc,hoc modo, ficut interpres grzcus notat; vt quod facere debuit pater fifc us faciatjid eft, mulieri dotem conferuet;& fecundo nubenti reddat. qua legis fententia deftruit omne id quod Accurfius ad lin infulam.extruxerar.citatur ea lo.ab auctore crarliogasüy ad L3. D. fol.matr. corrupto numcro tituli & libri, cum debeatfcribi tit. $2-lib.o.Sequitur l.vltima;fiue x x. eiufdem Marciani, fiue Macri, vt damnati,& pendente appellationemortui bona non publicentur.quia non habetur pro damnato.ideóque cius teftamentum manetidve mu tat recte. quod etiam fi appellatio non fit recepta locum haber, vt perfpicué declarat l.c.$.hi autem.D.de iniuft.rup.teft.Vt poft crimen con. tractumalienarereus pofsit, vtque ei foluatur recte. fieri namque poteft vt non condemnetur,vtin reatu moriatur.Ceterüm poft condemnationem fraudis caufa & mctu accufationis alienata reuocantur. Ex- | cipitur crimen maieftatis.qua de retractatur mulis locis l.vlt.C.ad leg: | Iul.ma.lex iudiciorum, D.deacc.l. poft contractum.D.dedon.l.reo.D. defol.].aufertur.$.in reatu. D.de iure fi Et hac quidem quz deerant tttulo De bon.dam.ita reftituimus ex libro x x. Baciuxd». - MPs Ru * * PAGLGCVIDSCLIE A 00 [e megationem videri initio L. 11.-D.de bon. eorum qui A. E COUCHES PTAINS. Eusqui fibi mortem confciuit pro confeffo & conui&to Plinius x.epift. Ab indice nominati Chriftiani.Suetonius in Iulio.Inter (ocios Catiline nominatus ab indice.& in Tiberio. Stricim nominàtosab indice fcripferat.Metu indicij ait Tacitus 2, quod d.$. cüm quis. dum metuuntne eos nomínent,Plerumque vero alius indcx,alius accufator I. Aithales.D.ad leg.Corn.de fal.& quí index effe dd AED fator effe non poteft. Cicero in Diuinatione. 57 27; 7; titm pofiulas dari concedo. ffnautem de accu[atione dicimus , concedas oportet alis. Sic in hac fpecie latrones indices funt, qui accufatores effe non poflent. Alij igitur accufatores , quos nominati corruperunt, atquc ita de fe quodammodo fententiam tulerunt, cum fanguinis caufa non ageretur, —Ó—!— À—mÁ - VE " OQ SEIQULATO WLEBERITVÁA. er 7445. p ^A reg.iu.In manum conuentio non fit ad tem pus fed perpetuz:confuetudinis cogitatione; & voto.Ha funt minime capitis deminutionis fpecies. Deporrationon fit ad tempus ]:7.6. hzc eft 138.D.de interd.& rel. Heceft media.In metallum velin opus meralli damnatio;que eft maxima,non fit ad tépus l.capitaliü.$.diuus.D.de poen.In contrariü adferet forfitàn quisl.fine pracfinito.D.eod.tit. cui ita refpondendum cenfeo. Seruusqui damnari in opus publicum non poteft,in id quandoque damnatur per errorem l.feru us.D.eod. Similiter per errorem fit nonnunquam vtdamnetur quis in metallum, vel in opus metalli ad tempus d.$.diuus.vt relegato adtempus adimanturbona l.7.$.ad tempus. D.de interd.& releg.vt damnetur quis fimpliciter in metallum; eo non . adiectoyin perpetuum, vel ad tempus.d.l.fine:R eprehenduntur ez fententiz & reprimuntur quoad eius fieri potefbjnon refcinduntur d.$.ad tempus.Proinde interpretatione coarétata peenadamnatum fimpliciterr metallum;pro damnato ad tempus accipimus.rurfusdamnatum adtempus;pro capite deminuto non habemus.nam(vtait-d.$. Diuus.) huiuslibertas manet;Libertatis verbo & ciuitatéfignificari puto cum inl.aut facta.$.in minifterium.D. eod. ita fit fcriptum ,rezimene ciurtatem, &cum Íequatur in $. Diuus, quemadmodum etiam his , qui qn. Th perpetuum opus damnantur, quos conftatcapitenon minui. Lego negat&non in perpetuum, vc Flor.quod alioquin fieret inconcinneé com paratio damnati ad tempus cum damnato in perpetuü.Lego aliter quam . Florentiz;pariter ac Greci, quemadmodum etiam his.R urfus vero di- .. eetquisimó iam eft qui dicat ex Dionis x x x v ix. ambitum aquz & . ignisinterdi&tione decennali coérceri.quod eft precifé negandum.nec enim dig. érür quy de deportatione fiue interdictione aqui & ignis accipete debemuscontra ius potiüis,quàm de relegatione,quam coftat 1c&é fieri ad tempus. R elegatio nó eft capitis deminutio, & recté fit ad tempus.Manumiffhio quoque nonet capitis deminutio.Sed hxc.etiam adinftarcapitis minutionum non recte fit ad tempus |.libertas.D. de man.teftitaque quemadmodum libertas, & ciuitas non datur ad tempusjita necadimitur. Verüm ad alia tranfeamus. Idem qui ambitum D. deportationein x.annoscoérceri lege Iulia fcripfidum ,vt eft in prouerbio;faber cüm fit;alia tra&tatquàm fabrilia;edito de legibuslibello, Deusbone;quàm errat fepe. Iuuat referre infieniora quxdam. Lege R.omuliadulteram priuato mariti & cognatorü indicio morte puniri. uemerrorem haufit ab iis qui hanc quafi Romulilegem condiderunt, / ADVLTERII CONVICTAM VIR ET COGNATI YTI VOLENT NECANT O. Sed nó egocredulus illis.Halicarnaffeus Gptuowo dixit quodeft multam infligere non mortem.Gellius quoque multare, non necare.Lege Iulia eandem poenam effe conftitutam.quod:refutauimus fuprá.Eademlege ftuprum coérceri rclegatione quinquennatt velfi pet vim comiffum fit tempore non prafinito.quo PEN alienus | 7 éo KVCIACOISNDINCHDLI 060 à vero nihil eft. videtur au&or huius erroris non intellexiffe quod Ac-& . curfiusícripfit titulo vltimoInftitutionum, ftu pri poenam quinquennalem effe;qui hoc fentisnon in quinquennium rclegariftupratorem, fed quinquennio finiri crimen ftupri. Sufpe&ti tutoris crimen effe caitale.falió.adiicitex Cicerone id cognofci;cüm nullus fit in Cicerone [oce crimine fufpe&i tutoris. De tutelz, & rationibus diftrahendis fateor effe.Simile eft illud ex Suetonio lege Cornelia de falfis folos fenatores teneri.Sig natores Suctonius fcri pfi;non fenatores, nec adiecit folos.Legem ZEliam Sentiam iubere, vt fi eflet donatio facta inter vi- PCIE à : F j ram,& vxorem,maritüsque,re nondum tradita;vita excelfiffet,ne mtulier rei vindicationem poft obitum mariti haberet.de quo rideo maximé.quia & donatio fieri;re non tradita,non potuit & vt potuife ponas ; turjrei quoquetraditx ante Orationem Seueri;viuo, mortuóve mari: to,mulier vindicationem non habuit,& No. c rx. x ;. quz huic comen- to caufam dedicaliü fenfim effe oftendimusfu prà ca18. Non omnem caufam capitis efleca pitalem, repugnat coniugatorum ratio. cogit 1n hanc abfurditatem vocabuli capitalis ad variam fignificationem inanimadueríio. Vel fanguinis caufa co fignificatur tantüm , vel etiam mediz capitis deminutionis,vel latids quzliber criminalis , vel latifsiméquzlibet famofa etiam fi ciuilis fit.fed huic re&té M. Tullius adiicit,Pené.Priuata, inquit;iudicia fumma cxiftimationis & pené dica£i capitis.itaque caufa Quinctiana pené capitalis eft pow eviziumidr: D le miratur,cur C. 3t qua notaturis cuius ex edicto bona poffidentur.Idemi maieftarem & proditionem Aíconius feparatim nom inet; qui ybiids tellexerit proditionis fiue perduellionis (idem & tyrannidis dicitur & impietatis & rebellionis) crimen proprium effejquod propria quzdam | : & fingularia iura habeat, & ab. [m peratoribus quoque feparari L3.C: sa j| tur quandoque pro defertore habetur l.qui com- » " r AP, qui cum vno. $. edicta. 33. od. Differentia tantüm eft in tempore laut facta; $ tempus. D.de ponis.15. $.(i ad diem.D. de rc milit, Emanfor'eft qui diu abfuit, Defertor qui perdiu ; fiue prolixo tempore l..$. emanfor. D. cod. Diu, aut pérdiu noli accipere pfo. decennio ; aut vicennio , aut tricennio.nam & qui quinquennio abfuit pro defertore habetur 1. milites.$. vlt. D.cod.(ed tem poris obferuatione iudici reli&a;hoc fatis eft notari ; tempore folo difcerni eman-. -- forem à. defertore quod defertor perdiurno tem pore abfit; eman- - Íor *» 47 XE. deo. 5) meatus. D.de re milit.& qui reducitur: proremanfote T. a »! I d * L Lb y amm a OS WEM S | ur - ir 7 1 3» us 1 Xd s : . Ei S x 3 ^ i Y. bh quod hic reducatur, ill. Ieuertatur.nam & quireuerp — OSUSSERVATLIBER" VIL. 6t 4 for non ita prolixé . Neglexit hanc differentiam Germanicus. Czefar Ti.Imperatoris filius adoptiuus, cüm przeffec exercitui Pop. R oma- ni,vt rcferturin di&to $. edicta. & edixit fe habiturum pro defertore eum qui diuabfuiffet. £/z js; inquit,zmzer emanfores baberetur. quo loco »t pro Quamuss accipere oportet. Q uin & Mennium caftrorum przfectum duce eodem Germanico, eum quiagmine deccefliflet, pro defertore habuiffe apud Cornelium. Tacitum legimus de quóin l.5.$.fed quiagmen.D.de remilit.euim ex caufa caftigari vel mütare militiam. ' Referuntur edicta Germanici in eo. $. quaft optimi ducis exempla. Defertorcomparatur feruo fugitiuo.imo fugitiuus appellatur di&o $. tempus.Itaque exemploferuorum redté dices emanforem effe pufillur defertorem,defertorem veró effe magnum emanforem, long? era uius effe deferere, quàm manere. difcriminis notam przcipaam tempus effe. Transfuga peior eft his omnibus. patriam enim oppugnat. | propalàm. denique hoftis marnifeltus eft. &in ]. liberorum.$ non tamen.D.de iis, qui notant.infa. hoftes pro transfugis dici puto atque .. ideo potiiis effe legendum in l.autdamnum.S.hoftes.D. de poen. Ho- - ftes autemyid eflstransfugz. Sed & in hac transfugarum caufain l. non omnes.$.qui captus.D.de re mil.corrupte Ícriptum opinor pro tranffuga haberi eum qui in przfidio captus fit.id enim ratione caret.Lego, dn profugio. Greci habent, ó» 19 BevpGdpav *y,id eft in hoftico.In profu. eioautenyideft dum transfugitad hoftes, fi b eifdem captus fit; pro transfuga ex prima animi deftinatione non pro captiuo habetur fecus efti ios from: non transfugiffet d.lnon omnces.$.pen.Cetéra expofui Obferuationum 4-cap.9. | URS ; Inaudire cau[am in LDiuiD-de libcaw...C AP. XXV IL (Q*ALBCSS Lpianusin L.Diui.D.de liber. cat. $i is, inquit, qu gro — D V b jT: "n libertate litigat; defit, contraditlar yero pra[ens fit, nt- 29v Cy (SIC lis erit inatgeri cau[um eius [ententiámque proferri.ff e- MA V/EAUO) mim liquebit contra libertatem dabit. Hic primüm quz- S DE eA ICE ftatim aliquis, quid fit caufam inaugeri. Diuino fic p legendum,/paudiricau[am eius; Jententiámque proferri. nam & ad hunc. modum fupra auditioni caufz prolationem fententiz iunxithis ver- - bis,» audita caufa fententinm proferri. Sequitur. 57 enim lyguebir. Tu-. dex fententia quid fibi liqucat prodit l.vbi.C.ad legem Corn.de fal. Certé finon liquet, fententiam non profert, fed dicit; jurátvc fibinon | | liquere .Pomponius.D.de re iudic.quod pro fententia nequeas accipere, cum neque abfolutionem , neque condemnationem continecat, Verbóque vtatur, vt Seneca ait 2. Controuerfiar um;nonda-: mnantis; fed dubitantis, Idem 8. Epiftolarum. Aut fer fententiam, aut quod faciliüs in eiu(modi rebus eft; nega tibi liquere. Sequitur. Contra libertatem dabit ; Contra. libertatem dare 2 j EU «2 Ede ws ? * 4 E s: Yt 68 3 490 5 CAPE I^ €) P quennij pcena parere debetcontra quam fi poft damnationem quiri- A E tij& deportati & in opus damnati carcere contineri plerumque fole: pifturis. In tit.14.cum tractetur de vacatione ; ap Roe dud t tempus vacationis maribus datum. Videtut /— vriennijfuifle lcge Iulia, vt Suetonius fcribitanni lege Papia.nam ipfez ——— quennio in carcere fuerit.denique illud tempus in poenz tempus non cedit.quamobrem eius haberi ratio certé non debuit, cüm dc dupli: cando poenz tempore agerctur.Putem Iurifconfultum eis verbis tempusid fpcétaffe potius quo refuga paenz obtemperauit.nam & relega- | bant. atque itacuftodias accipio in d.S.in exulib us, nimirum quiin cuftodia poena fua funguntur. Liuia apud Dfonem z v.i yàp &v áSoajc€it T$ i$ Vjooy X qo Cto els 3) 9] On dye) Wo TÉ Tin y! Vas. divido esos E, Xenugaav à xg) Ui; qpep&s Qv dvys xg) TevS dVszoy. Id tamen. | oftea fuit prohibitum]. vlt.C.de peen.caeftconflitutiogreca, que in B. fineeiustitulidefiderauur. .— ^ » 1673 no tit.20forfitan rectiuslegeretur, perbilerore. Apuleius ge Á Y Y Es | 2.Vosin hanc rem,boni Q uirites.teftimonium perhi- B &- à x»)! betote.Ex tit.2 4.fententia hac, Ez euius in potestate ,ma- E UIS €i )| nu, mancipiove e? heres fcriptus legari non poteft, collenda negatio eft là filio.D.de leg.1.Intit.r7.4dnotandum non temer dixiffe Pratermiffaquadamin Frag/Uliai.| CAP. XXXVIL j| N formula nuncuparionis teftamenti relata ab Vlpia- —— Vlpianum, ex parte; vtlmultum.D.decond.&demon.nam exaffehe- —— rcs Ícriptus etiamante apertas tabulas heres fieri poteft 1:1.6.vl.D.de € —— iur.&fac,ign.l.5.C.de iurc delib.Intit.7.probo coniecturam Petri Fabri V.C.qui legendum cenfet; quaficiuem per iPnorantam vxorem ^ — duxerit. In tit. 6. forfitan ro UM pon usquàm padergs vel —— ominis data lege Iulia:& met Auguftus apud Dionem ait iis,qui coclibes cflenríe primum dediffe triennium;deinde biennium lege Iulia,v opinorntumannumle- . A ge Papia.Sed hoctempus numerari exiftimoà legelata.A diediuordj ——— vel mortis vxoris,cuius temporis vacatio data fit maribuslegeluliavel — Papiajignoro.Forfitan nulla, quoniam de foeminis tantàm Vlpiafcri-D Vo [i E N . EY I ; : N E bisin qua DEESS Ua HUE VICOS leges fuere fem per-In tit.j0. Erepticium forfitan dici veriuseft, quod quafi indigno aufertur ]. peh.D.de iu.fif. Q uadrans cripiatur l.26.D.ad leg.Corn.de fal. Hereditascri pietur.vtrumque eripitur yt indipno. — X E SUE [Qui naues halere vnpoffunt.-— CAP. XX XVIIL — E323! Enatoribus exlege Iulia repetundarü nauem habere non RU ERA I licet 1.3. D. de vac. mun. nec licuit olim ex leoc. lata à Q*, CX T VB Claudio Trib. plebis maiorem te ccBta LEN amphota- | 379 rum,tefte Liuio lib. x x 1. Przfidibus quoque prouinciarum, ted OBSERVAT. LIBER VI. ^ 6 —. . rumsetiam fi ex fenatorib usnon fint , vel procuratoribus Czrfaris, nauem haberenonlicet,quia& nihilin prouinciis habere & parare licet . aufertur. $.quod à pra'fide.D.de iu.fif.Ratio hacc efo;vt quaeftus & prz- - dationescohibeantur,quemadmodum M. T'ullius indicat De fuppliciis,& Liuius fupradiéto libro.Porró lex Iulia interdicit tantüm naue - maritima, non fluuiatili. Vt enim ex initio liquet d.1,5.tota ea lex de na uibus maritimis accipienda eft.Putem & lege Iulia nauium inte rdictarum modüm definitum fuiffe.nam Senatoribus fundos maritimos babentibus;ad fru&usdeportandos capacem nauem in Italia habere licüit.Eadem veró ratione & deportatis, quamuis negotia iurisgentium contrahere poffint l.s.D.de int. & rel.ex lege Augufti non licet habe-- P: renifinauesactuatias duas & onerariam vnam quz non fit plusquàm amphorarum mille.Coércetur adquirendi & negotiandi libertas.nam & feruos aut libertos ex eadem lege plus quàm xx. & in bonis plus quàm quingenta. milia fe(tertiim habere non poffunt. auctor Dio 1 v 1, Vndcexplicari debet quodLiuia ait 1. v.necfamiliam nec facultatesamplas deportatum habere. Itaque negotia iurisgentium depor- - vatus contrahere nifi víquead certum modum non poteft. Leges mo-- dum imponunt donationibus,teftamentis, em prionib Us | n Quomodo aut qua. lege [uece[erit deportatio in locum aqua € €9 igni tnterdictionis. pocQ p. AUMCX UNS Vodin libris noftris fcriptum efl;/hodie deportationem X9 in infulam fucceffiffe in locum aqua & ignis interdi- 314 Cionis,ex Augufti lege defcendere videtur, qui, vt Dio Cist. fcribit t. v 1. primusconftituit parar, arupos 29] U3alos Cipvr eR NE. Uto CA yafCt po Sid eiecti. erat olim & interdictis aqua & igni libera vagandi facultas.hodic infula concluduntur. quamobrem à gracis etpiopiguooi vocantur.Infula , inquam quz à continenti di- «— Íftet quadtingentis milibusexcepta,Co R hodo,Sardinia ,& Lefbo ,in - quibus interualli huius rationem obferuari Auguftus noluit. p Graduum agnationts vetusifiima defcriptio. CUOTP. Xp £9 E. gradibus librum fingularem Paulus fcripfit qui to- S tus fere continetur notiffima 1. Iurifconfultus.vt mihi E) Fadfirmauit vir fide dignus, in cuius manus liber ille js I | j. ^$ venerat integer. Scripfit & Varro, qüem librum citat | cea Seruius v./Encid. Mos eratciufmodilibris fubfcribere Cixnspis fiue formas , graduum faciliüs percipiendorum caufa; quas difponebant fcalarum,vt Paulusaitocorüámve procliuit inftar.Duos afcendendi autdefcendendi modos norat, fcalas & cliuos, In 120.84. D.de fer.vrb.pred.dixit, eradus & cliuos.In Ícalarum igitur aut cliuo-- rum modum gradus defcribuntur . & inde alícendentium & defcenif be^ i | SQ d SS CX 39) XIAC-CYVIACII EC OBS-LIB. VI. dentium appellatio. Antiquam eorum formam oculis, animísque 4 fubieci, quam habebatàfronte Codex Theodofianus quidam ab Aemaro Rancóneto V.C.pauló anté,quàm optimé de Rep. meritum fpiritum Deo redderet, mihi commodatus, Éa eft agnationis tantüm , & parentescomplectitur ac fuos heredes tam non naturales, veluti matres familiasquz in manum conuenerunt, quàm naturales, &ceteros | quiin tranfuerfa linca funt ex virili fexu , quos omnes agnatorum appellatione comprehendicertiffimum eft, & eo iure eis omnibus legitimam hereditatem obuenire. In linea inferiori locantur non tantüm mares/fed & foeminz,nonintranfüerfa vel fu periori, quialege hereditas ad foeminasex tranfuerfo vel directo furfum non redit, excepto fecundo gradu ex tranfuerfo. Id in ca defcriptioneobferuandum eft ma- 5 ximc interfupetiorem & inferiorem lineam poni eum de cuius agnatione quzritur, & hoc prznomine defignari; Ego, "quod & aliz tres antique graduum cognationis formz habent, quz Deo faciente in lucem edentur alio : "2; tempore: JUmESEEEP or METTU ] — y 73 m d zm m d [d Sem Heel pace I: 5| E | EJ m : Sa FS Td v | | E P: - e get e pM — XE Ü SVNT INTER SE. | | INTER SE CONSANGVINEI. | ^ SVNT INTER. SE. Ze SVN T CONSANGVINEI. ||. | WT c AÁdneptis SE mo irs. drineptis SE CONSANGVINEL. S m exiftimandum eft e que ctiam viuo adopratore, eis quafi liberis patroni omnem a liber- | SERVATIONVM CURIE R VIL eAdoptionem non tantum ius agnattontr»[ed €9 ius patronatus adferre. e. | CAP. X. W|ERTVM eftadoptione ius agnationis adfer- &J| rel. qui in adoptionem D. dc adopt. De iure «| patronatus dubitari poteft , puta anliberi adwil! optiuieadem iura habcát in bonis liberti pa- Yd terni quz & ipfe pur adoptiuus. quoniam ^0 7 i| hacde relocus in librisnoftris qui mihi quidem occurrat in przfenti nullus ett. Sed vt tiam iura libertorum paternorum tranfire. attis paternis honorem deberi.quod Appianus libro s. iuguMy de adoptatis lege curiata nominatim fcripfit ijs verbis , 1d) Suvayro4 MgoM- ew &vloi (a Tol */nciois 4d|ciy ; &yCty Ts ovy'ytvE1s vdy cupo xg] &o- A legitima hereditas ado ptatoris ad cos tranfit, - v A&urtpss, ideft co maximé genere adoptionis idem adoptiuis quod na turalibus liberis ius dari in cognatos & libertos adoptantis. Maxime aitexcludendz teftamentarie adoptionis caufa. teftamento enim iure adoptionon fit.&cognatos pro agnatis accipit. nam adoptio iuscogna tionis non adfert. Sed hec Iuftinianus mutauit conftitutione illa graca Deiure petronatus quz defideraturin fine tituli De bonis libertorum. Hodie igicur filij adoptiui ado ptatoris libertos non habent. De Minicio, Mefsio , Trypbonino , Tertulliano » Africano Jurifconfnltis. | OE. GER. TI. &y] Vo tempore Iurifconfulti (o | eit operzpretium.De Atilicino,& Fufidio,& Gaio alibi Sx fcripfi. A iosquofdam,quorum &qué tates notate non x» funt, vifum eft hocloco proponere, Minicium putà & OO SS! Meffium & Tryphoninum & Tertullianum & Africanum.Minicium Natalem ad quem Iulianus libros (e fcripfit conftat fuifle Traiani temporibus ex 1. pen.D.de fer. Meffium autem & Tryphoninum Antonini ex |. vlt.D.de iu.fif.qua cx re fimul & ex L4.D.de ext. C. quique vixcrint, cognofcere OG SHERNWUAGEOTITBERSAYVIL- 0 X A ext.cr.intellieitur Diuos,vel.O ptimos principesin l.Cicero.D.de poen. I.qui fine.D.de neg.geft.effe Seuerum & Antoninum;quod etiamconftatex L44.D.deexc.tut.].2.$.fi deportatum.D.de capc.& poftl.& in I. i refcriptum.D.de dift.pig.Seuerum fignificari;fub quo Papinianus fuit "magilter libellorum, & pra-f. praetorio. Libellos enim agere; & apud Dionem epittolas agere eft fungi officio magiftri libellorum, vel e pi- : ftolarum,quod mandari Iurifconfultis folebat, & ad libellum appofita | fubfcriptione principis,magittri libellorum vel promagiftri (üblcsiprio fequebatur.Ex co etiam intelligitur Bebiuri Marcellum, de quo in 1. . Bzxbius.D.de pact.dot.effe illum fenatorem quem Dio fcribitfub.Seuero capite damnatum. Africanum ad Adriani imperium refero, & eum effeo pinorquem A.Gellias & ceteri Iurifconfulti Sex. Czecilium vocant.moucor]l.s.D.deagn.lib.in qua Iulianü Sex. Czcilio Africano tefpondiffefcriprum eft.Solebantenim & fe inuicem Iurifconfulti de iureconfulere;Sic Proculum Atilicinus ficPaulum Rufinus. Lampridius Africanum ponitfub Alexandro non minus falsó quàm Alphenuniquámque Vlpianilibros ad Sabinum;dicatos fuiffe Sabino cuidam V.C.quem Heliogabalus occidi iufferit. Tertullianum fuiffe fub .Seuero & Antonino conftat, fi quidem iseft;qui de religione Chriftia. . nacomplures libros fcripfit:cuius rei iidem illi libri indices clari funt, translanionibus ex iure fumptis confertiffimi , & teftis Eufebius lib.z. . €ap.2.qui eam fuiffe Iurifconfultum fcribit.Fuere etiam Chriftiani Licinius Rufinus & Aurclius Arcadius Charifius. | | dipendium, C9 tributum... CAP. HT. "I I verum eft quod Theophilus nofter fcripfit ftipedium populo.tributum principi praeftari , ficut fici & zrarij, ita & ftipendij actributi differentia hodie nulla eft, quia |n 369 c39) tandem ad extremum feníim infra&o populiiure pro- INO NXAC(OZ) uincias omnes fibi fepofuit princeps. Anigitur ca rà- EY un». 3 (o 3 RN ) P QS AV À ^ dM ees e ! c » e » P. « i e 4 CA E y ve »" Nb 4 S * "NS vx NM $YOWN V EQ E (4 NE Fa J D 4 K EN *« " ES À S n tione Vlpianus in Lager.D.de verb.fign.ftipendium tributum etiam ap pellariai? Sumpta ed levefrex lib. x vrr.ad edittuni; quo Vlpianus tractauit de rei vindicatione,& varia propofuit agrorum genera , ex quibus Italicos coftat rei vindicatione peti.De vectigalibus, id eft; emphyteuticis & de ftipendiariis & tributariis dubitari poteft, propterea quód emphyteuticarij, vel prouinciales corum domini non funt ex iure Quiritium.Sed & horum placetvindicationem effe L.càm fponfus. $.in vectigalibus.D.de pub.in rem a&.vbi quodait ; & in aliis przdiis, de ftipendiariis & tributariis accipio. Vrbicus lib.z.Sti endi ari mquit, agri nexu non habentur, Sed nec mancipatio eorum legitima effe po. teft. poffidere enim priuatis quafi fructus tollendi caufa & praftandi tributi conditio conceffa eft. Vindicant tamen inter fe non minis fincs ex &equoac fi priuatorum agrorum. Id quoque placet cis pes pof 74 XEEAXGXCMIAGNSIRoCO feffores feruitutem imponere 1.5.C.defer.& aqua. Nouum opus nun- ^ tiarel.in prouinciali.D.denoui oper.nunc.Ex quibus liquet quó fit refcrenda ea agri & ftipendij initio que in füpradictalege ab Vlpiano proponitur. Sed, vt ad pro pofitam quaftionem reuertamut, an qtiod princeps occupauit tam ftpendiayquam tributa;ideo Vlpianus aitjftipendium etiam tributum appellari : Equidem: exiftimo hoc minim omnium fenfiffe Vlpianum,;fed promifcuum vfum vocabulorum nótaffe.nam xtate Vlpiani nondum eratea differentia fublata,quz ab eo demrezinetur in1.7.D de vfufr. Eutropius, vtabufio vocabulorum aliquoteítimonio comprobetur, Gallis Cefarem tributi nomine annui g H-S.C C CC (cribit Suetonius ftipendij nomine; Britaros tributarios feciffe Sex.Ruffus/ftipendiarios Eutropius 000500 os? —-— "SDepublicanis& vectigalibus, — CAP. IIIT. Pie EGUOS V perioricap.non intempeftiue fübtexturi videmur tri 209 buti,& vectigalis differentiam.Stipendium & tributum 32 | oncra funt fru&tuum ].7.D.de vfufr.l. neque. D. de imp. ^ 5) ew. inres dot.fac. Mccenasa pud Dionem 52. goporteriráEot SX(9 ONG) SOR acu ias Tols. Eataupratía Tt. v xex nuoc corto. oeupéxsot.gopor tributum vel ftipendium vocat. Ve&tigalia qua 9^» dicuntur proprie funt portoriaqua in itinere prarftari folent l.fi quis pro vxore; D.de don.inter vir.& vxor.que fru&uum onera non cfle conftat. Phauorinus, gdpos xvejes O Voip ? ilas Glegpipdvor "yiisytóos 55 oeipotit aoejas quvtéAGta., Sunt tamen & alia ve&tigalium loco , veluti vicefima hereditatum: & manumifforum,centefima;ducentefima,quinquagefima rerü venalium , quadragefima litium,quz onera pedi 5nd funt.Item reditus ex metallis/alinis,picariisycretefodinis,cotoriis Lin- - ter.D.de ver.fign.que etiam onera przdiorum dici non poffunt, cüm fintiniurePop.Rómaniaut principis.nemini autem res fua debet onera. At fané vectigalia prxdiorum emphyteuticorum onera prediorum. effe videntur,quia ineis przdiis ius,eorümque vindicationem emphyp teuticarius habet.item Ícripturze & decumarum vectigalia onera fru- &uum,fiue przdiorum funt. Sed hac publicanis locantur, & predia. cmphyteutica emphyteuticariis dantur. Tributa vel ftipendia publicanis locari non folent. proinde alia (unt pra-dia vectigalia, id eft, emphyteutica,vel quorum ve&tigali publicani fruuntur,alia ftipe ndiarias aliatributaria. eadémque prouinciarum diterfitas. quod Cicero indicat in Frumentaria.Pratereà vero latiffimó ve&tigalia etiam pro tributis& ftipendiis accipiuntur, & vectigales prouinciz agrívepro ftipendiariis vel tributariis nonin noftris quidem, fedin aliis au&oribus. Feftus. Ve&igal esdicitur,quod ob tributum & ftipendium & extraordinarium (fic lego) populo debetur, Eadem latitudine non tàntüm que populo Romano; vel principi, fed & quz ciuitatibus vel pen de- 'entur, $3*$59.4 OBSERVAT. LIBER VII. 3$ ^ bentur, ve&tigaliorum nomen admittunt.& vectigales agri funt ciuitatum agriaut vireinum perpetuarum, aut íacerdotum acce ptiiure emphyteufeos.Ve&tigal dum feparatur à tributo;aliàs eft emphyteuma Il. cüm feruus.$.heres. D.de leg.raliàs portoriü.Li.$.1.D. de pub.& vedt. & tributum laté pertinet,foli vel capitis, populi vel principis, alias ftipendium l.2.$.fi quid publici. D.de her.ven. Varia itaque '& multiplex eft huius vocabuli fignificatio. Ac fimiliter vedtisaliari qur E Rublica- ni, & telonz dicuntur, proprie ij fant, qui ve&tigalia P. R.aut principis veluti portoriaconducta habent, non tributa l.12. $. vlt.D.de. publ& p. Vect l.cüm qui.D.de ver.fig.qua de caufa Cefar dum vultleuare Afiam. publicanis apud Dionem 42. quod redigebatur ex vectigalibus in tri- : buti collationem tranfformat. Verüm ij etiam qui falinas, cotorias, picarias, cretzfodinas, metalla conducta habent, & qui ciuitatibus debita portoriaconduxerunt; publicanorum loco funt l.13. D. de publ. & . ve&.& fi qui quandoquetributa vel ftipendia coducant li.$.1.eod. Liuius 59. Vectigalia fummis pretiis, vltro tributa infimis locauerüt.quas locationes Senatus precibus & lacrymis publicanorum viétus indüci iuffit. eft & fimilis locus lib.43. Emphyteuticarios, non aufim publica- - nos appellare quia ius in praediis habent,quod publicaninon habent. Sed neque cos quibus priuati homincs fructusquaftus,reditus fuos lo cantqui & vectigalia dicuntur, quia publica conduda non habent.Salinarum vectigal inter Alia. prouinciarum vectigalia pofui.Cicero.pro ^ lege Manilia.Publicani maximas familias in falinis habent d.la ;.d.Lintcr... liber homo.$a.D.deherinftlfi quisfine.C.devect.& com. — *De decima litium. CSCP.- qoi 9/5245) Crione calumniz tencbatur olim a&or qui temere li- "íi JN e tem inftitueratin decimam partem litis $.hac autem; E x» Inftit. de poena tem./it. Erat ca actio ex ftipulatu. nam v (95) initio litiscauebat a∨ni viciffet,reo decimam prefti- E SUASAY tum iri.Eteratrepromiffio non fatifdatio,vt ex Codicis p Hermogeniani tit. De calumniaroribusconftat, in quo Diocletiani & Maximiani ad Quintianum eft conftitutio in hzc verba. Judicio £utel«e /" €onuenitexcipi aBionem,ad quamve[pondere debes,quippe f pev calumniam boceum facere confidis, vemedio vepromifcionis initio postulata , calumnia in | decimampartem eius quod petit tibi condemnari eum defiderave pores Dat. X t. K al. Non. 4 2A. Coss. Ait, calumnie condemnari. nam inde nómen habet/ficut aio dedote, licet vtraque fitex ftipulatu;nó [pecialis quedam a&tio.Eam a&ionefm decimariam non vtendoextin&tam reftituit Iuftinianus No. c x 11.hoc addito, vt decima cautiofatifdationem habeat. Excipit tamen argentarios edicto vix. quibus agentibus repromiffione decimzg rei cotenti effe debent. Hac autem actione folus actor teneturiurenoftro. 5 z | Cro Ex 76 | TACO."OVIAGCPIV E C. Curatorentetamentenondar. —— CAP. V4. ^ cone 'Vratorem teftamento non dari conftat]. D. de confir. ^ 2A tut. quia lex x1 1. tab.de tutela loquitur non de cura. - mE DAS sVPER PECVNIAinquitrVTELAVE SYAB REL. dsr)$ Tutoris autem, velcuratoris datio iuriseft; non patriz ; EOXOUA AO. potellatisvel iurifdictionis.eadémque ratione ventri tu tor dari non poref.quia fcilicerde curatore lex loquitur non de tutore l.ventri. D.detut.&cur.dat. Atquin teftamento Cefaris Dio fcribit Decimum Brutum & percufforum alios quofdam G Odaui o tap baets datos,quo nomine curatores fignificantur.nam & tutores dari non po terantOctauiofirmataiam & plena pubertate. idcóque eofdem non in fecundum , fed in primum cafum Odtauio fübftitutos rcfert, fi ad EC ipfum non perueniret hereditas.quo genere primisheredibusadferibi — aliosin more Pop.Romani pofitum Appianus fcribit iis verbis, zs — j d au payedp ety ois xp oróptots £rtpus e i) XXrpovoptoity ói 7rpo'r épot. : Conflat tamen & lege x 1x. tab. vulgarem fübftitutionem introdu- &am,pu pillarem moribus tantüm.Verüm,ne aberremu P propo fit 0; fiue tutores fiue curatores Octauio datosDio fcribatjid quia iure fieri. non potuit,vix ctam fa&um crediderim, & Suctonio potius accefferim,qui non O&tauio/fed poftumis à Czfare tutores datos refert. De- . dit igitur exheredatis autcerté in rumpendi periculum teftamentü deduxit,aurmalé vterque recítant teftamentum.Illud notandum cenfeo quod A ppianus cribit Brutum ín fecundis heredibus fcriptum, & fi-- lium nominatum fuiffe. qua re, quantum opinorjn ferientem voccm illam emifit; 4g] 2 Tóoor. i MeL AM TE | eZniure fiat adoptio in tefamento— CÁÀPcMEALAS ro in Bruto. Qui Craffi teftamento fuit adoptatus. Nepos in Attico: Cusciligs iners teftamenroadoptauit e m,heredémque fecit. Similesauctorum locos cóplures colligere;nihil negotijfuerit, Sed his con-- tenti fimus.Porró teftamento adoptatur qui in bona & nomen tcftatorisvocaturjidcft qui heresfcribitur & nomeniteflatoris ferre iubetur cui precepto parendum eftadita hereditate fimul ac nomine, nifi fa mofum fit nomen,vel quz alia remittendi eius caufa fubfir L.facta-S- fedfi nominis.D.ad Treb. Verum enim vero & fi ita quidem.adopteturquisin nomen, & familiam teflatoris,non tamen iure adoptatur, ! SUC ISqUEM OBSERVAT. LIBER VIL |. E quia legati verbo in'ea legex1 r.tab.qua teftamentorum 1us.& liberta-- enificantur.Sed quemadmodum cutem conftituitadoptionesnon fig ratorteftamento datusjid eftjnon iurejà prztore confirmaturjita ado- . ptonon iure facta, veluti teftamento;3 populo vel principe, confirma ri poteft l.adoptio.D.de adop.& ita non fatisfuit Octauium teftamen- - to Ccfaris adoptari,fed confirmata cft adoptio lege curiata.Confirmationem vocat Dio lib.x x. v 1.ficut d. adoptio. Iterationért Appianus - lib.s.dum teftamentariam priorém adoptionem vocat,legitimam pofteriorem.proindce ficut confirmatus tutor datiuus eft non teftamentarius l.iure.$.vlt.& feq.D.detefttut.qua de caufa cautionem ab &o magiftratus exigunt ].s.D.de conf.tut.ita confirmata fiuc iterata adoptio - legitima eft non teftamentaria. idem de iterata libertate iudicium cft, vtfi quem interamicos manümififti, poftcà vindi&a liberes. At iufta libertas non iteratur. iufta adoptio non iteratur. & generaliter actus lcgitimi non iterantur;veluti aditio Li folus.s.vlt.D.deadq here. & er ui optio Lferui.D.de legaIrerati iueconfirmari Octaufj adoptionem - pneceffefuitquafi non iurefactam.quod quantum potuit Áritonius trá itqua i&tam.quod quantum potuit Án: xit,ne Octauius Cxfaris filius legitimus cenferetur,vt Dio fcribit x 1 v.- ' Bruti adoptio (nam & hic quoque teftamento Cafaris fecundo gradu V fubftitutionis vulgaris.nec enim adoptatur venítve quis in noiné, nifi qui &in hereditatem vocatur. . . | à T TM eA L.lata.D.deserb.fign. C4 P. V IIT [S Ertumeft libro fecundo Sentétiarum tra&taffc Paulum d gelc169 dc tutelis. quamobrem fumptam ex co libro l.Tatz.D. Aree Ad de verb.fign. foleo totam ad tractatum tutelarum re: X439 ferre. Definiturin calata culpa. defniuntur amici. V- adoptatus fuit) non potuit confirmari , quia inerat ei tacité conditio * Na ] gEGE $4 i ; ce ia 6 d dx lt 2. 2 qu dE T Rc Li s (Be ya rrumquein tutelarum tractatuin difquifitionem venit: ; T RGRIYI rg ay P oCRUTT » - Um PECMET aio TC Arr PACCO nam oblatam culpamrem otitutoris multó grauior eftconditio quàm . remoti ob culpam leuem.& quandoque folam culpam latam przftat .tutor,non leuem ltutor.$.compctit.D.de adm. tut. Et ablentes tutoresex caufa remouentur, vcl alius eis adiungitur arcefhtis cognatis,ádx D finibusamicis tutoris,edi&to propofitol.vlt.D.vbi pu p.educ.deb. quo loco,quosamicos appellare debeamus,fi quzratu r,Paulusdefinit non leui notitia coniun&tos amicosappellari, fed quibus fuerint iura cum patrefam.honeftis familiaritatisquafita rationibus.Ergo non leui noutiaconiun&tosamicosdicimus,nam necbeneuolos, & alij funt amici alijbeneuoli,fed eos quibuscum iuftz,honeftz: & magni ncceffitudiniscaufz intercefferin&Cum patrefani.id eft cum tutore vel eriam cum tx h nis folét prztor pupillo decernere alimenta,& ftatuere vbi potius alendus fit. Solent &amici parétum pupillistutorem petere &tutorem fü- — fpe&um facerel2.D.qui pet.tuc..is quiD.deneg.geft. ^ — pue eec aMHenHoe cognatis, propinquis & amicis pater- - 5 - 84 OLMVASOR GG VA ACC RAIV f xC.Sc cog.itaeum qui inteftatum inius ducit, iniuriarum teneri recé Acro A^ — & Porphyrio fcribunt.Inteftatum oppono anteftato, vt Plautus, quod anteftati definitionem meam plané confirmat. Ceterüm funt,vt przdiximusqui inius vocatifequuntur,vltro non ducuntur, veluti f domo fua vocati,vel fatis offerentes, vel inteftati. Sunt qui ducuntur, vt ceteri fert omnes, qui in ius vocari poffunt. Eft & tertius ordo corum , qui neque fequuntur neque ducunturjd eft qui in ius vocati non poffunt; quos enumeratosfuiffe reor notiffimo titulo, Qui neque fequantur utque ducantur,quo demonftratum eft inter cetera ductos iam ab aliquo & vinctos neruo autcompedibus fecundum x 11.tab.necdum folutos; - ab alio in ius vocari non poffe.arg.l. 4.in prin.D.de in ius voc. ficut & ij qui religione loci quafi vinti tenentur in ius vocari non poffuntl.2.D. dein ius voc.& ob id ad'eum titulum folutusquis fit nécne Gaius ex po fuitl.folutum.D.de verb.fign.Iludnón'eft omittendum quódex Liuio Prifcianus fcribit impuberem libri pendem effe non poffe nequeanteftari.quo locoanteflaripaffiué accipitur, & fignificat vt idem PrifcianUS alt apo3iaucupsvpmÜW.aj.vnde apparet anteftari dici ab ante & teftari.quodPorphyrio probat.Eftergo anteftariinquitfcilicetanté, quàm manum iniiciat. Vt veróim puberem in emacipationibusanteftari non lice vt fit pater fiduciarius quem patrem effe ztas non patitur, an & in ius vocatumanteftati & ducere non TEE nonputojnififit infans iÉ.L.neque.D.cod. Infantes pue. l.4-inprinc.D.de in ius voc.vel vitgo fili ri puelleve filisf.neque fequuntur, neque ducuntur.Pueri qui excefferunt infantiam vel puelle fui potentes vel puberesnu ptz,autinnuptz. ies] anteftari & duci poffunt,non tamen manu iniea vc Valerius Maxi-- mus fcribit qua decaufa etiam à magilftratibus,vel lictoribus non fub. mouentur.quin & teftimonij dicendi caufa Virgines Veftalesin forum & iudicium venire cogebantur vetere inflituto , Vt Tacitus ait. Sed hoku » » o ; 1 . E s die domum mittifolet tam ad teftimonium dicendum quàm ad iufiuranduml.z, $.finautem.C.de iurciur,pro p.cal. Ceterüm litis caufa vocate in iusjd eftad pretorem,fi non defendantur venire debent, imó& in comitatum,nifi viduz fint L1.C.quádoimp.inter pup.Sed & fialiud fitin maribus, quilicet abaduerfario domo nonextrahantur,abexe- ^ cutore, maximé publici debiti caufa extrahunrur re&é,matresfam. tamen ne ab apparitore quidem domo abftrahi & in publicum educi poffunt l.i.C.de off om.iud.prafertim cüm hocmaximé mulierem deceat,domo fe tenere.qua de caufa drepis à D.Paulo vocatur;& ab Augufto apud Dionem OLX pos OIOV Lo $ ais v pogos. Philo. pA ias QixveÁa xd] 9Bor nori tgeuppuóe ssi. notum etiam illud eft dixog4 as fymbolum, Venusteftudinemcalcans.Id quoque ad extremum aadiiciam ex loco. In: ftitutionum Gaij fu perius allato effe quod idem Prifcianus lib. ;.retulitiis verbisque fubiiciam ex fide manu Ícriptorum, quód hacin parte Prifeianus valde corruptus fit. Gaius, inquit, in primo Inftitutorum. dlibitis Oo BS ER VA TA i LIB E R (VII. 8 | A LAdhibitis non. minus quinque teftibus puleribus, ttem libripende. Yn. co- . dem. Qui libram neam teneat , qui appellatur libripens. Qux cum non .. XaÍintin Gaij Inftitutionibusque vulgócircumferuntur , apparet interpretationem Aniani ad illas cam efle, non ipfum Gaij contextum. | quod & argumento manumiflionisfadtz in ecclefia , quam manumilioni cenfufactz fubftituit Anianus, & adfiliatorum appellationis, qua etiam vtitur in]2.C. Th.deleg.her.& multis aliis comprobari potcft. TProferret9 Afere- 7 "CUP XVL sw Ifferentia eft inter proferre;& differre.Proferre eftdiem 1 | prodi&tam prorogare. Differre eftrem in aliud tempus 8i | conferre, nulla cüm dies ant. prodicta fuiffet. & hoc IeMSO OS, | fenfu Paulusinl.vnius.$.pen.D.de quaft. Adeó vt pro- LEPer ee" S ptercà & differantur , & proferanturcuftodix. Et in tit. de receptis, vel arbitrium differri vel diem com promiflt proferri. Sed . qui profers& differunon contra.iraque latiüs patet dilationis nomen. quo rnodo Corn.Tacitus res prolatas,eafdem & res dilatas vocat. Sunt. autem res prolatzferiz iudiciorum &litium.Senecade breuitate vitz. Diripiturilletotoforo patronus & magno cócurfu omnia vltrà quàra | audiri potef; complet. Quando;inquit, res proferentur? Significat rcqpbusprolatis ceffare patronos.quod & de Iurifconfultis M. Tullius Ícribitin oratione pro Murzna.Hoc toto cap.x x111lib. v 1.zepceyev AL- C ciatus peffimé expofuit;deprauata ctiam]. Aurelio.D.de lib.leg, .-. |. encollega tator dari, vel apud colleg am manumitti poft. iL RE TDICUBICEBAANE GI P ER | ( 55i! Vto differentiam effe intertutelam,& manumiffionem, M quod pr&tor collegam tutoré dare poffit, ficut Duümvirficutordo vnumex fuo corpore vel Duümvirum we | L.vbi.D.detut.& cur.dat.L.pe.D.qui pet.tut.nam fe tan- | eei tum prohibetur prztor tutoré dare Das tut.& cur. at.non collegam long? aliud eftin manumiffione.nam pretor velcon p fülapudfe manumittere poteft l.5.D.de man.vind, etiam fi minor fit x x.annisl.fi rogatus.$.vlt.D.eod.Sed hoc cafu caufam probabit collega;non ipfel.r. D.de off. confac fimiliter praíesapud fe manumittit . 2.D.de off rzí.& magiftratus municipalis].4.D.de adop.Sed nóapud collegam Lapudeum.D.de b aitniLpud filiumfam.$.1.D.de man. vind.& omnino ficut per procuratorem non fit manumiffio l.;. C. de man.vind.quod nemo alieno nomine lege agere poffit; caufa tamen probatur re& per procuratorem L.etiam.$.abfens.D.cod.quod & vetus hzc infcriptio docet,PRISCVS MANVMISSVS AD CONSIL LIVM PROCVRATORIO NOMINE APVD DOMITIANV M: Ita veró apud collegam non manumitrimus;, fed isse apud eum : » j 86 (C MA CY LAORE 1 JE ODE AT S6. | probamus recte ac deinde caufa probatanos ipfi apud nos manumit- Ls timus.Caufam nosipfinon probamus, ne videamur rei noftrz cognttores effe. Manumittimus apud nos quia domini fumus : & detracto quoque magiftratu feruüm ad libertatem perducere poffumus. Differettiam fuperiore inter tutclam,& manumiflionem;copfirmat €óiiiunctio d.Lvbicum d.lapud eum &l.apud filium£. quz omnes funt ex codem auctore & libro.Sed quz fit eius differentia ratio, plené nodum expofui.Incollegamiurifdi&tio non eft. Vacat jurifdidioni , qui vacat manumiffioni, & ideo non re&é collega apud collegam manumittit. Tutoris datio noneft iurifdictionis & idco re&tà datür zutor collega; quia & cogi non potefbvtmunus iniunctum agnofcat , cum iure ma- J giftratus fe excufare poffit ,& alios qui excufatio nem non habent, in hoctantüm exigimusdantis iuriídi&tioni effe fubiectos, vtcaptis pigno ribus aliisve remediis delatam tutelam agnofcére compellantur. quod finciurifdictionis officio fierinon poteft. — 4 tatto um e/Ldire hereditatem , bona ,inslitutionem , tesiamentum, BOPIEI: isoscar duos surtout LL bos O?4fG) Dire hereditatem eft fufcipere hereditatem exteftamen JC& to velabinteftato & quaft aditum in eam ferre , vc in m N99 filius.S.pen:D.de liber.& poftu. aditus eft ad heredita4f JS VANS) tem;id eft adiri hereditas poteft, Cernere auté eft quafi SANSA NP decernere fe heredem effe velle; vtl.is qui heres.$.pen. D.deadq.her. Antequàm heres inftitutus decernat de hereditate & l.pu | pillus.eod.tit.Neque fcire neque decernere talis tas poteft.R efpicit ad formulam crctionis ; CERNITO CVM SCIERIS. Vterque actus legitimus ef, & ideo pure fit l.a&tus,D.de diu.reg.iu.& femel 1.1 folus. $.vlt.D.de adq.her.& perfe non peraliuml.per procuratorem, D.cod. | . & verbis conceptis l.eum qui.$.vlt.D.eod.& teftibus prafentibus. Ci: cero x 111ad Atticum. Cretionem teftibus prafentibus x x 11, Varro. | In cretione adhiberi iubent teftes vtriufque íymbolum digitorum percuffio,vt anteftationisjauriumattre&tatio,man umiflionis ; palma du- &us.Dixi,vterqueactus.nam fuit aliqua differentia interaditionem & P cretionemquam ex Vlpiani fragmentis cognofces.Ceterüm non adi re tantum hereditatem auctores dicunt, fed-& fubire tam graci quàm latini, vtdocui Obf.5.cap.6.& obire, Agraria prima;Hereditatü obcun darum caufa.Feftus.Obitu dicebant pro aditu.Obefcit,oberit , vcl abe- | tic. fic lego; obelcit, vt fuperefcit pro füpererit, efcit pro erit, etiam in xintab.AST EI. CVSTOS NEC ESCIT. & Lucrerij 1. Ergo te" rum inter fummam minimamque quid efcit.Dicebant & adire bona l 1.C.de teft.mil.Symmachusin epiftolis. Aditione bonorum fuccefht. p Lucianus. wepeABbr(s. €is 7. cix. Et adire teftamentum. Ambrofius — Pfal.i8.Nouum teftamentum finguli adeüt,& omnes polfident. Gred : interpretes OBSERVAT. LIBER" VIL ES A interpretes ad .4.D.de fid.lib.& ad L31.D.de excu &w 530v $ duas & ad L31.D.de excuf.j duabpor xOuporopi8 et a... qua forma. & repudiare teftamentum Pomponius dixitin lillud dubitari. D.de adq. her. Tefta "mentum pro hereditate accipitur vt & inftitutio & fubftitutio l.xo.D. de cond.inftInftitutio data & lex facto.$.vlt.D.de: vulg.fubft.fubftitu tio relicta. Graci. ad l.36. D. de ftatu lib. $33 yàg 73r 07 5 $oueis ££ je atpooS oxi? tA dultplav. Adire autem nomen dicitur is qui teftameto ad- | optatus nomen fufcipit quod ferreiuffus eft. Vclleus Paterculus lib.z. Non placebat adiri nomen inuidiofz fortune Cafaris. «De iuris €9: conflitutionum differentia. — C Bie. [OX Eparatur fepe ius à Conflitutionibus; vt .fal(a.D.de 29 cond.& dem.l.4.$.contra.D.de doli excep.quia multa XQ $2 ) conftitutiones benignó;autfeueré contra ius introdu- P cw xcrunt. [us veteres leges appellamus aut plebifcita aut eut "CP edicta aut Iurifconfültorum auctoritates. Iure liberis damnatorum non feruantur libertorum iura;conftitutionibus feruan- - cur.Iure ad tempus ordine motus ex crimine famofo, etiam poft tempus infamis manet, Conflitutionibus poft tempus labes pudoris eluitur.eodem generemulte aliz leges; quz inter Íe pugnare videntur in C concordiam adduci poffunt.Hanc quoque differentiam iuris, & confü- " tutionum bellé comprobat quod de Macrino Capitolinusfcribicfuiffceum iniure non incallidum, ade vt ftatuiffet omnia refcripta vetcxum principü tollere , vt iure, non refcriptisageretur.Longeé alia mens fuit Caligulz qui de Iurifconfültis quafifcientiz eorum omnem víum aboliturus fzpeiactauitfecffe&urum,ne quid prater fcjid cfo preter id quodi ipfe conftituiffet refpondere poflent, 3e zt 3 Uulgaris clau[alaysdumuabimastrima die. C 4 Py 26 t gap Vod cft fcriptü in l.r.D.de do.prelannua die pecuniam. Z3 doralem reddi, autex Iuftiniani conftitutione eft , aut | AN & compendium orationis affe&tauit Iurifconfultus an- CN Ae * nuam bimam trimam diem dicere volens, vt in l.talis. Messe D.deleg.i.Vtrümyjinquit;annua die dabuntur.& Vlpia. infrag.in eadote,quz annua die reddi deber. & Suetonius in fine Augufti.Produxitquadam ad vicena feftertia , quibusfoluendis annuum diem finiit.Annuum diem pro tribus penfionibus, & fummis accipIo. nam hzcerat vulearis claufulateftamentorum d.L.calis.l.cum vu'gan. - D.dedo.prel.erac& ceterorum negotiorum. Alialegata; vtidem Suetonius ait, Auguftus reprefentari iuffi hoc fcilicecadiecto verbo, przfentia.quode cit, vt vuleari claufula non contineantur ex Seruij, &. Labeonis fententia d.l.talis. Alphenus contrá. Sic cnim legendum cft inl.Tirio.D.de leg.s:Non eft verum quod Alphenus retulit A | lc 88. ^aLrACS CXÍACLI-.I C. ( fic Flor. prefenti pro prefentia aut prafenti die, vt in l..$.fi legata.D. fi 4 cui plus quàm per legem Falc.) non deberi: vt fubiecta ratio demonftra: Quiadiem proprium habuerunt. Seneca in Suaforiis. 2;ciro illos zibi annum bienni] trienni diem debere, lego, annua lima trima die delere. V traque emendatio elt fatis clara.Legatum autem ita rclié&tum, Annua bima trimadie, legata annua appellari in l.15.$.non idcirco.D.ad leg- Falc.vellem ne vir do&us fcripfiffet. eftenim vnum legatum,non. plura.& tribus penfioncs plures effe conitituendas hec verba;in ceterisannuislegatis;indicant fatis in eo $. Legatum *Procin[ulis babere propriam iurifdictionem. D cr " ff(;$ Egatus proconfulis nihil proprium habet antequàma 4 y Die Di ex, quis, & à quo ap. Hoc eft abfurdu m, nifi legatus pro- &ab co cui prztor mandauit iurifdictionem , qui eam fane fuo iure prium aliquid habet.videturenim idem à fci píoap pellari.quamobrem | cC Sed procontule ei mandata fit iuriídictio ].legati.D.de offic. - X53. proc.ergo &£ eu] iSt gos mandata iurifdictione aliquid a e-é€ proprium habet.A legato proconful appellatur 1.2.D. | nonhabet;pretor non appellatur la.D.eod.Sed legatus procofuliseam vtique ei mandarecogitur procóful. nec enim optat ipfe fibi leeatum, habet fuoiure;licet non anté, quàm fit ei mandata iurifdi&tio, quam | fed eidatur quafi adiutor ex S.C.vtde Fóteio Appianus cribit igqu- Moy à Senatu Seruilio dato,quitum procóful eratin I talia:xnam & olim. inItaliam proconfules mittebantur cum legatis, poftea defiére mitti vfquead Adtignum deinde Marcusiuridicos dedit, VtSpartianus,& Capitolinus lcribunt. Verba Appiani hac funt. ;romogfy Ji dos xg; o cos is ipe Gduon duri taxi dU rus cis TOls Jyy&uocs y yov ic S DAE imidiwris Bolietar, Vtautem proconfal fuos comites habet ita &legatus 16.5. pen.D.de pocn.Comitesjid eft;adíeffores iurifperitos.fic in libris noflris Comites accipiuntur Íemper. codémque fenfu Plinius 1x. cox Non funtjnquit, pretercunda & L. Lucullo proconfule Betica M TrebiusNiger é comitibus eius prodidit.Hos autem fibi proconful vel legatus adop at fuo arbitriol.1o.$.duolos. D. decxcul, Non etomittendum, pofteriores legatum appellaffe à axoeáans , puto quod cuius legatus eft per(onam repraenrer Theophilus inrit. De fufp.tut.& Balfamo ad Synodum vin Trullo,s: fepe interpretes Baciuxd. Wo JG auos Fugaanumentum —— CAP. Xx] 1 Q d z - ij T A d 4 - J j| Vantum fit fuge argumentum , vfus rerum docet, & leges demonftrant multis locis.In l.fi in libertum.D.de bon.lib. reus quifugit damnato com paratur, eiüsque bona publixu cari D OBSERVAT. LIBER. VII dp | DÀ ceari fignificatur. atque ita olim Romz fie piüs qui in exilium voluntarium ierant;poftea aqua;& igne interdi&ti funtvt M. Tullius,& Metellus Numidicus,& de Metelloadiicit Appianus lib.r.x8j eéyysquz vulgaris erat adicctio , vt ad legem Iuliam de vi publica lib.v. Sententiarum expofui.Interdictionem porró fequebatur publicatio bonorum omnium;ficut hodie deportationem;cuius ipfum per fcenomen bonorumomnium fpoliatio eftl.vlt.C.de fen.paf.In No.r.111.fui propemo dum ipfius accufator dicitur is qui eft in fuga. In .7.$.przterea.D. de fufp.tut.fua fententia cffe fufpe&tus.notum etiam illud,Fatetur facinus | isqui iudicium fugit. - SDe alienatione pradiorum datalium €9 pupillarium. | God P. ect ye $ Lpianus Protribunalium fcripfit libros x. quibus tra- 25/72 &auitde caufis, quz nec mandantur, nec delegantur, (V (cd à prztoribusipfis przfidibüsve pro tribunali expe- Pi V/Lx/J&) diuntur, veluti de falariis,mercedibus;nutriciis, proxe- SUMA EAD ncticis,de reftitutionibus minorum,detutoribus aut cu ratoribus dandis,de tranfadtione alimentorum;de przdiis pu pillo rum alienádis.& de hac poftrema caufa tractansdefiniuit vrbana & rufüica, ; &füburbana pria 1198.D.de verb.fign.Idetiam fcripfit quod elt in "].D.defun.dot.Iulianum]ib.x v 1.Digeftorum, ex quo eft ].7.eod. tit. in eam fententiam,in fundo dotali,cuiuslege Iulia alienatio prohibita eft, fcribere;ei fundo feruituté im poni, vel remitti non poffe,quo exem lo &in Oratione D. Seueri de przdiis pupillorum fine decreto non alienandis V]pianus lib.z Protribunalium;ex quo fumpta eft d.l.5.fcripferatalienatione prohibita;feruitutum quoque remiffionem vel impofitionem prohibitam videri. quod & librisad edictum fcripfit 15.5. - pen.D.dereb.cor.qui fub tut.vel cura funt. Et fané vtin lege Iulia, ita & in Oradone Seueri alienationis verbum accipitur codem modo, ro voluntaria primum non pro neceffariasnam vt ex caufa damni infecti vicinus fundum dotalem poffidere iuberi poteft].i.D.de fun.dot.fic & "fundum pupillarem 15.6 1.D;de reb.eorum &c. in illo loco; vt procedatjuberi etiam poffideri poterit: qui vfucapionis vcl dominij verbo. mutilus videtur.vnde fic lego,vt dominiü procedatiuberi etiam pof fidere poterit. Greci, &oi 1d Stasoco|. Item in vtroque iure non tantum dominij;fed & iuris alienatio prohibetur; putà feruitutis , vel em phytcfeos.& ideo re? in L6. C. de pred.min. Dominium frueius Ex vtroquequod culpa mariti vel tutoris vfucaptib amiffümve non vtendo eft;reftauratur I fundum.D.defun.dot.d.14.$-pen-Eodem modo &in folutumi dationem & cautionem dandi vtroque Iure infrinei dico. Sed excipitur vbique prouocatio que ficiudiciocómuni diuidundo I. 1.C.de fundo dot; 6i pu pillorüm.D.de reb. eor. &c.l. pen.C- de prad. Dbs T M rM VANXIACU TE EYI Lx | min.Verüm difsident ctiam in aliis plerifque.LegeIulia vrbani & rufti- ^ €i predij alienatio prohibetur li3.D.de fun.dot.Oratione Seueri ruftici;& fuburbani;non vrbani.Sed ex conftitutione Conftantinictiam vr bani llex.C.deadm.tut. Inlege Iulia abíciffé & deftri& inhibetur alienatio.In Oratione Seueri, fiue decreto. Echoc decretum à pratore. Conftantiniano interponi Conftantinusait in l.v]t.C.de pred.min.fcri bensad Senarum (vitiata enim eiusconftitutionis infcriptio cft) in vrbefcilicet Conftantinopolitana , quz modo tres praetores habuit , Flauialem, Coftantinianum; Trium phalem,modó quatuor, modó quinque,modo octo, Conftantinianum, Conftantianum, Theodofianum;. Arcadianü, Triumphalem, Auguftalem; Romanum , Laureatum , vt ex Cod. Theodofiano didicimus ,adextremum tres tantüm ex conflitutione Martiani l.1.C.de off.pret. Decretorü interpofitio proprié pertinuit ad Conftantinianum d.l.vlt Valde autem notandum quodaitd. l.vlt.Duntaxat vtl.12. Tantüm.nam & Orationis verba docent;ob zris tantüm alieni caufam decreto praediorum pupillarium venditionem veloblieationem permitti poffe quod declaraturapertéinlg.$.fizs a-- lienum.D.de reb.cor. &c. Re&té, venditionem vel obligationem. nam & citra hanc caufam donationem propter nuptias, vel dotis dationem | ex vilitate minoris decreto permitti cóftatd.l.lex.C.de adm. tut;lvlt. . C.fimaior facaalien.zat.hab.neque obftat 1.8. C. de pred.min.quoniam donauerat maritus fine decreto.ídque Bafilici ad cam legem fynopfis € exprefsi.rurfus d.1.3.nihil obftat L1. C.fi aduer. donat.duz enim (unt vnius conftitutionis partes, quarum vna eftde praediis, altera de rebus - mobilibus,cui etiam congruit Li. C.Greg.fi aduer.don.f; ponf.fac. Ceterum & ex No.n5. obligatio prediorü ipío iure permitti videtur minori xxy.annorü,ciusa quo heres inftitutus eft ab hoftibus redimédi caufa. E xpucatur €6 emendatur L.quod conditionis. D.de sor. cau. dom. s v doe SETTE ees Xiftimaui alias]. quod conditionis.$.1. D. de mor.cau. 253» don.de lege Falcidia accipiendam effe.& (fané commuxs ntis opinio hzceft.Scd videamus an meliusfit fecüd um P js, incriptionem totam cam legem accipere de lege Iulia » & Papia,vt vna fit oratic quz quod proponit à primo, coditionisimplendz caufa data,licet non ex bonis mortui proficifcan- | turcaperé tamen fupra modum legitimum folidi incapacem non poffc, id deinde adhibita diftindtione iis verbis , Cerze 4Hcd. &c.ita cmendat,vt data à flaculibero conditionis implenda caufa ex peculio , quod ishabuit mortis tempore;fupra modum capere non pofsitis,qui ex bo nis teftatoris folidum capere non potefl quia fcilicet hec videntur effe ex bonis defunái, qua rationc verum eftetiam ea heredi in Falcidiam imputari quafi hereditario iurc percepta. Verüm ea qua dat ftatuliber, fi adq OBSERVAT, LIBER VII x ^ fi adquifierit poft mortem teftatoris, vel f1alius pro eo dederit, quz lcgatariusquz fideicommilffarius,que coheres, quz ex bonis teftatoris non proficifcuntur, cur non capiet is quiex bonis teftatoris certo ca- - piendi modo coércetur,quialis fuit coniunx legibus illiscàm & ex fub. flitutione pupillari non iudicetur iacapax l.6. D.de vulg.fubftit. Cere ait quafifuperiori fententia falfa,ex alio forfitan auctore ab Vlpiano relata,cuiufmodi àvvíej3es multe funtin legibus fumptis ex Pauli & VI- piani libris,eadem rationeconflare. infignis eft in l.i. D.deinftrleg.Ait, zado legati conce[[o. malim, modolegi conce[[o. quod Bafilici confirmant, & fuperiora verbajis cui certum modum lex conceffit.& ita ad eafdem leges Terentius Clemens inl.fed fi hoc fpecialiter.D.de condit.& dem. Ampliuslegi concefle portionis; &l.67.D.ad leg.Falcid.Statutam legtporuonem. | | : | Turifcon[ultorum appellationes oaris,— CA4 P. X X [. - Ede NP IN archetypo Pand. Florentinarum, ita eft conícriptus A9 ritulus fecunduslibri primi aso De origine'iuris, & SA omnium magiftratuum & fucceffione corum. legen- : dS j dum puto, Q fucceffione aulovum ,vt in L.2.$. poft ori- - NOjy AM AQ ginem.eod.tit. Conftat vero Iurifconfultos auctores dicilocis quàmplurimis fimpliciter, veliuris auctores. Velleus Paterculus.Domitium Sceuolam diuini; humaníque iuris auctorem celeber. rimum.In $.refponfa.Inftit.de iure nat.fcriptum eft, iuris prudentibus effe permiffum iuracondere. quam fcripturam nimis delicato faftidio 1efpuunt quidam.Eutropius Vlpianum iuris conditorem vocat, Iuftinianus Sex. Cxcilium la.C.de com.fer.man.idémque alibi paffim iuris . coditores,&legumlato res,iurifcofultos,&l.vlt.C.de cur.fururisinterpretes;alij Iuridicos,Plutarchus Sceuolam vouo3ezdlte in Gracchis.In l. 4.D.de ext.cog.Paulusfcribit ex refcripto D.Pij iuris ftudiofis falaria petentibus extraordinem ius dici. iraque eo refcripto corrigitur quod cx veteri iure,vel more Vlpianus fcribit in .r.$.proinde.& $.fed & fi co mites.cod.tit. namiuris ftudiofos conftat pro iuris profefforibus, & adfcfloribus, comitibüsve iudicamaccipi lx.D.de off. adfeff. I moris. $. folet.D.de poen. Eft igitur haec appellatio communistam przceptorum quàm difcipulorum , & auditorum iuris: quo nomine, vt de his quoque aliquid adícribam , cenfentur qui iuri difcendo dant operam intra decennium. nam intra decennium non habentur pro incolis .5.. domum.D.de iniur.Poft decennium iam non Aiícipuli fed incole cen fenturex cpiftola Adriani l2.C.de incol.Seneca x: x-Epilt- Non nouimus quofdam qui multis apud philofophiam annis perfederint, & ne colorem quidem duxerint? Quid ni nouerimPertinaciffimos quidem & afliduos , quos ego non difcipulos philofophorum, fed inquilinos voco. acd las M z LENA GUOEGNIT ACONLY 2I 0 " —— Panli fententia quadam. i udcP: hax X D'pobs it NM (qe one) Ntonius Loifellus Bellouacus vir iürisfcientiffimus & V tq mihi fummus amicus fuperiore anno antiquiffimi cu- QS iufdam Iurifconfulti Confültationem,quam meas colligendi otium nactus cum eis pro exemplo fortaffe an | AS N quandoqueediturus fum;ad me mifitjin qua confultationis fingulis capitibus reddito refponío; non, vt fit;confultor ad autores tranfmittitur,fed ipfa auctorum verba proponuntur ex Codice Gregoriano, Hermogeniano, Theodofiano,& ex Pauli fententiis; quibusfuum Iurifconfülcus ille refponfum comprobat atque confirmat. qui mos & in iudiciisolim feruari folebat, edebant nanique lirigatores & producebantintegra legüm verba;pro fe quifque; Porró inter Pauli [ententiasquarü auctoritate vtitur,quzdam funt nondum editi; quas - t mihi Loifellus non inuidit, non debeo ctiam ipfe cereris inuiderc. proponam igitur cas hoc capite, & appona fingulis interpretationem. Ác primum quidem ex lib.r.tit..duae funt,qua Íequ untur. Funélio do- 15 Patlomutari non puff » quia priuatà conentio iter publicomilil derogat. — Fungidicitur doscum datur,vel cüm redditur, vt tit.de dotibus in frag. Vlpiani.Functionis huius certa funt legesque pactis priuatorum mu tari non poflunt,vtfi conueniat dotem reddi quadrima die l.vt autem. D.de pac.dot.Non poteft etiam ius publicum teftamento mutari l1.$. illo proculdubio. C.delac.lib.l.5.$.1 ulianus.D.de adm.tut.l.cerdonem. D.dc op.lib.l.nemo.D;de lcg.r. & generaliter quemadmodum id quód ht teftamento,fit & conuentione recté,vel contrà l.a6.D.de pac.ita ple DO m-- rumque quod non fit conuentione; non fit & teftamento.vtrumqué enim ad res priuatas actásque priuatos pertnet. e crisoimibus propre infamiam nemo cum ad uerfario paeifat poteft. De hac quzftione fatisfcrip lib.v I.Cap. x r. Sequuntur fententiz quatuor ex eodem librotits. - Coluntarimus procurator qii fe alienis négotits offert vem vatam dominum la Liturum cauere deber. V oluntarius procutator eft qui fe alienis negotiis offer tfinémandato;qui voluntariusamicus in oratione pro Cacinna y voluntarius pr ocuratorin Bruto procurator fimpliciter in Pandc&tis Iz pecüm támen proprie fimplexappellatio ci tantüm conueniat, quí mandatum habet.Is veró cauere de ratoomnimodo debet. Verus pro-- curator de quo non dubitatur an procurator fit, cauere non debet: vAtlora pracuratoy non folum abfentem defendere , Jed ( vem varam damiuum habiturum fatifdare cogitur. AGtoris procurator verus fatifdat der to (i dubitetur de mandatol.fiis àquo:$.fi procurator.D.vt in poffef | leg;Dominum defendis, veluti fi duplicia iudicia fint ]. 5. $. vlc. Dide procur.vel fi mutuz petitiones arg.].34:D.eod.& lioctotum eft ex edi- Go prztoris 135.$.aít prztor.D.eod. Petitoris procurator vemm ratam dominum habiturum defiderante aduevjarta fatifdare cogendus ei: quia nemo jm ve aliena idoneus eft En e fati/datione. Su perior fententiaeft dc actore. Hac Ec cM E M LA CS mier alm OBSERVIA T. "ETBEER, -ViII. 95. T » ) "e Len e l7 " : ^, 2e. y & Hec de petitore. A&tor efbqui agitin perfonamypetitor qui agit in rem. LI . d LI - o Viriufque procurator fi demandatu dubitetur fatifdat de rato $.fi veroin perfonam.Inftit.de fatifd.Q uia nemojinquibin re aliena &c.Hzc regula vulgó enuntiatur de defenfore. fed hoc loco conftat eandem de procuratore conflitui oportere.57 fatzs pon det procuratar abfentisaélio ei - alfentis naminenon datur. Noluntarius. procurator etiá fi fatidet actio ei abfentis nomine non datur.Verus procuratorjid eft, qui fe mandatarium profiteturjfi fatifdet de rato ; actio ei abfentis nomine datur]. ^ L^ ds nonfolum.$.1.D.de procur. Eodem libro Sententiarum Pauli poft dtulum Ze iudrcato, ab hac fententia, n petitione hereditatis &c.dari titulus debuit, Ze petitione hereditatis, vel,vcin.confultatione eft; 57 Pered;- 5: tas yel quid aliud petatur:cuitres fententias cadem confültatio adícribit, quarum vnam fequenti capite ex ponam;fequuntur aliz.Qui perit hereditatem pxabave debet eam ad fe magis quam ad eum qui poffidet frue ex. vest a. mento feue ab inteskato pertinere. In petitione hereditatis a&tori incumbit onus probandil.fi fcriptum;C.de probar.l.quidam.D.eod. Easres 2u2s uis iuris fii effe putat peteve potefl ata tamensvtipféincumbat neceféitas projh eas ad fe pertinere. N vin vindicatione hereditatis,fic & in vindicatione fingularum rerum pctitori non pofleffori incumbit onus probandil.is qui.D.de rei vind.la.C.de prob.& hzceft regula vetus li.C. T h.de fide inftrum.Ex lib.2.tit. Ex empto & vendito,eft hac fententia. Heredibus debitoris aduerfus creditorem, qui pignora vel frducias disiraxit nulla atio datur nifi AteFatove inchoata ad eos tranfmif[a ffr: Flzec fententia de creditore accipienda eft,qui pignus fiduciámve non iure vendi- . dit.quo nominedebitori ita demum tenetur fi debitor ratam, venditionem fecerit. quod vtique videtur facere fi pretij nomine cum creditore m riatur.antequam ratum habeat;actio non eft.ergo nec tranfmiffro in credem.itaque prudenter in fecunda partela.C.fi yr dendt repetit velru, quod pofueracin prima parte. Ex lib..tit. De legatis,hac eft fententia. of? diem leaticedentem a1 , qua imeoboata, non e[E ad heredem non tran[mittirur. Dc legato vindicationis contrà idem fcripfit eo - dem titulo. An igitur huic fententie locuseftin legato damnationis , fi id nondum legatarius agnoucrit ? Obtinuit certé in legato optionis, quamuis per vindicationem relinquatur, fi nondum clcgiffet. Habe- E Lus &ex aliis quibufdam antiquitatis reliquiis alias ententias Pauli, qgas aliolocoexplicabimus. | I: De plus petitionitus. | Cup. XX FI I. huc Aufa cadere eum, qui plus petit, Paulus docuit in Sen - 1 9j rentiis fepiffimé. Lib, . tis de plus petendo. Caufujiners Te quit;cadimus aut loco, aut fumma, aut tempore, aut S554 qualitate. & lib..tir.de pignorib.Plus petendo caufa ca- 8 dis.& lib.5.tit.ad legem Falcidià , id periculum plus pe- M 3 Qe qX C. CAEDACIT d.5 C, caufa teftamenti fa&ionem non habent, Et l.cedere.D.cod.tit.zs alie- ^ num,ideftnummi quos debemus,es íuum,nummi fui;id eft, qui deben xur nobis.Re&é etiam cs alienum meum,id eft, quod ego debeo. & fic apud Senecam rogante Seníu, Motieris,refpódet Ratio,vt habent opti milibri, Aesalienum meum noui. hoc equidem cum meo creditore contraxi,cui decoquere non poffum. THORO &xplicatur L.collegarum.€9. Labfentem.D.de verbftgn. 907 D 08S do c» CUL RN FlOUS en licarant, quis diceretur abfens, ita in tractatu detutog. Confirmant ur ex libris Basowxdv emendatjanes quadam. CAP... XXXV. $ Vltis abhincannisFr.Zoannetusex ingenio ita correxit R f.fal.mod.di ro; L5.D.fimení.falumod.dix. vt pro Jifererg;. reponeret /4- ? deretur/quod infpetis libris Baci» hominem do- ; Gifsimum bene excogitaffe cognoui ; eodem nanque modo prorfus eítin contextu Baciuxür .verbai pa proponam. OBSERVAT LPBERCSMIL. 00 i0: À ponam. Er p ó pé fyr)s Ca garten à. VerseÜcuSyuos Bc] eptrluo ios yàp ó adus ópsoAoyyes O. [uérpor &uzrpoléoquas gicypadidóra| y 5 axepi 30x &yoy xg Téyeraj. Sic ctiam legitinterpres vnus; qui ob delatam renuntiationem fingit venditorem in poenam incidiffe.Ncc fané filegas, /iberetur,couenitfpecies ab omnibus recepta, quia promififfe venditorem adfignationem modi lex ait , fpecies ponit promififfe emptorem. Scio auctorem 78 eAd«rTus legiffe, Minden antiquior eft auctoritas Baci- Auxor, veleo maximé quod ei & ratio accedat & vnius interpretis appro batio. Alteraemendatio vel reftitutio eft Petri Fabri meo iudicio in 1u- | disudeania prope fingularis, qui in l.poenales.$.honorariz.D.ad leg. Falcid.legit, cwm. lonis atforis defunclo eo augmentum , tum rei dece[ftanem,(i &c.quam comprobat textus asia. Kj ad adpioxgipor Gipt|- Toe aj 4g)? 78 drdyoflos iav &Estoi xj) T 18 cwayopSs pu Etsoicày is; xovtpolus SaGubecw. Addam de meo & in eodem tit... fi pupillus. $.vlt.fic effe legendum Eodem exemplo Faleidianam quartam. &c. quod nifi fatis períeindicium claret;alio loco comprobabo. RU eld l.xix.D.de diu.reg.iu.ant. ffecies ponitur certa. 40 S RETE Cb 60 (146 BET M? Vicum alio contrahit vel eft veldebeteffe non ignarus V2 conditionis eius. heredi autem hoc imputari non po- 3 I. teft:cüim non fponte cum legatariis contrahit. Hxc Sa- 4: binifententia eftde reo debendi, non de reo credendi, $E e nam cum heresquicum eo quicum alio cotrahit confertur reus fitdebendi,& hunc qui cum alio cotrahit, ex cotractu reum cfe debendi dicendum eft. Reus ergo debendi ex contra&tu ; vt qui ftipulanti promifit/fcire poteft, vel ignorare non debet conditionem flipulatoris.Proinde fi filiofam.promiferit, patri eius foluere debet; non filio fine patris voluntatequia patris propria actio eft.idémque dicide . feruo poteft.Sed fi filiofam.foluerit,cum ignoraret eum effe iliumfan liberatu&Minimé.q uia certus effe debuit deconditione fti pulatoris antequam contraheret.itaque patri integra eft actio , pecunia deperdita. Fateornonnunquam ex patte creditoris iuftam cffe huius rei ignorantiam.l.in prin.D.de exer.a&t.L.3.D.ad Maced.ergo & ex parte debitoris.Sed culpatur frequentiüs & reprehenditur. Similiter veró fi ab herede filiof.legatum fit/ heres foluere patri debet, non filio, nifi nominadim filio folu iufferitteftator,quo cafu heredi cóftat non imputari» cur pottus filio foluerit].fi vfusf.$.fi ita quis.D.quando dies leg.ced. Sed fi cüm id nominatim non cauiffet teftator ; ignorans legatarium effe filiumfam.ei folueritjheredem liberari placetquia heredi hec ignorantia imputati non poteft, cüm non fponte cum legatariis contrahit, id eft, quia non ipfe legatarios facit, fed in cosincidit per aditionem hercditatisficut fimili forma dicitureum dcfenfore rei non fponte contrahi I. IS " sf I SGWIFAO Eg DO | : defenfor.D.de tut.& rat.diftr.Cum tutore pupillum non contrahere l. ^ L.vlt.D.rem pup-fal.fore.& ita huic fententiz Sabini coaptanda eft d.l.fi víusfr.$.fi ita quis.quo nihil neque certius neque euidentius eft.ait Sabinus; Conditionis. Conditio pro ftatu accipitur, puta parerf. fit, an filiusfam.feruus, an liber. ZEtatem, valetudinem, facultates , mores non fignificat.Itaque Bulgarus recteH eres;inquit ; foluens legatum feruo; liberatur. Atidem non re&é, Heres foluenslegatum pupillo; furiofo; prodigo liberatur.nam praterquá quod verba Sabini protendi eó non poffunt harum perfonarum fauor,tuteláque publica, potior eft ignorantia heredisscum & quo cafu ceffat condictio indebiti; hzc fola perfonarum ratio locum conditioni faciat linterdum.D.de cond. ind. Plus eftfauendum his perfonis,quám heredis ignorantiz. nam & maior eft. ratio,quz pro his perfonis, quàm quz pro herede facit. Bulgari verba qua retulit Accurfius,funt ex Commentario ad Tit. De diu.reg.iu.ant, nonita dudum formis cufo & recufo Lutetiz à Carolo Stephano,fane | & laudabili propterícribendi puritatem;fi menda tollas;que funt non pauca, & commendabili;mea fententia,eo przcipué , quod isfolus fuperfitex Bulgarilucubrationibus.nam Placentinieffe qui fufpicantur, errant.Placentinus non ad eum titulum commentarium fcripfit,fed no ' 'tas ad Bulgarum;quasadditiones Vocat & exce ptiones regularü;omiffas fcilicecà Bulgaro.& he quidem Placentini note nondum edite funt. Nos vtrumquehabemus,beneficio Io.Brenedentij R othomagenfis vi. ri nullipatriz fuz ingenio;aut probitatefecundi, Bulgarum fcilicet ad«. iunctis Placentini notis.Habemus & Ioannem longe peritiorem clegan | tiorémque Bulgaro in eundem titulum , omnes collaturi in commu- — . ne/fi quis pofcat.nam etiam fi maxime omnium publice vrilitatis & - i reftituendz veteris prudentiz ftudiofi fimusjotium nobis noneft ant biendi typographos. im e - Hentatur condictionem furtiuamin heredem in [alidum uon... diio dicus efe apod d aee OS Q4572) Ideamusan verum fitcondictionem furtiuam in here- P NUonp/s deminfolidum dari.Omnibus placet dari; fecunduml.. 2A XASM 9.D.decond.fur.qua fi deeffer omnibus placeret non ' 7 24/6) dari.Nam & in patremin folidum peculii non datur l ^ : Vot u^ 3.5. pen.D.de pecul.cuius eadem per omnia cft in cete ris, quz heredis caufa. Hetes non tenetur ex poenali caufa. Pater non tenetur ex pcenali caufa.Heres tenctur poft condemnationem,vel poft í litisconteftationem defuncto teftatore.Pater tenetur poft condemnationem mortuo,aut viuo filio, vel poft litis conteftationem mortuo flio.Heres mera poenali non tenetur etiam fi quid ad eum peruenerit: Idem eftin patre. Heres actione , qux ex delicto videatur effe; licet re? tantum perfecutionem contineatnon tenetur, nifi in id quod peruezn nit, veluti OBSERVAT. LIBER VII. 453 À nit, veluticondictione rerum amotarum l.vlt.C.rer.amot; Cur & idem. non ftatuemus in condi&tionefurtiua, cüm & hanc conftet in patrem non dari nifiin id, quod peruenit.cüm & ad eundem modum dicatur in heredem dari, vtraque pac cum poft.D.rer.amot. cum & aperté dicatur ]:9.$.vlt.adhibita lro.D.de tut.& rar.diftr.condictionem furtiuam morte furis interire. Cur dabimus potius condictionem furtiuam infolidum,quàm códictionem rerum amotarü De dolo malo, Quod . iudicij mutandi caufajque eiufdé coditionis funt, id eft,ex delicto,&ad ttem perfequendá.Puté & in actionibus miftiseadem effe caufam here dis,& patris; excepta actione Bonis raptis. Sed quid eft igitur quod ait | d.1.9.5» codiétióne ex cau[a furtiua non pro parte qua peruenit.fed in folidum tenemur, dum foli beredes fumus &c. Hic fane d tempus fubfiftere libet. e/4d Laaturaliter. $.mbil commune. de adquir.po[- xp dp LIAFILL x d ES] Lhilómune habet proprietas cum pofíeflione. Stulta inquit Seneca,mortalium auaritia proprietatem, pof- E Ó—ÀÀ — : 4 1 N p E ( ie ( WR us 3 d WEM NI 358 hio 6] 1 ) H At" e, z. Li [ | v i I ret $T AG): feflionémque difcernit. Sané permifceri hzc non de- [ev] e 3o ^ c i6 Ln did Ls [o [4 E UM 20^ 'c ES mn E Q- [47 5H E t3 "et —- wt ' —À PE b Ei g— Cd i4] - et. Dar to [eua *«— ^C n |o ao L1 " Aa xncul' mula;vii comes periri? que eft fententia | naturaliter. $.nihil com- SQ spots 2:2 FGEGIGOEP (| Ctione oneris auetfi leuctur ríáüta; qui onus quod vehen- | dum conduxicaucrtitde qua Alphenus tradtatin] in naue. | D-locin hanc fpectéiPlirésin nauem Saufeijfrürfientum contu m. GUAG. CV IGOME . €. contulerunt,& confudcrunt. Commune eftfrumentum , autcommu- - niter datum.Nauta vniex eisfrumentum reddiditde communi. deindenauis cum onere reliquo petiit. Naufragij periculum pertinet ad locatoresfi (inedolo, & culpa nautz naufragium contigerit, & repetere duntaxat poffunt vecturas,fi quas dederint in anteceffüm; Sed in [pccie propofita,an vel actione Oncrisauerfi aliis locatoribus tenebitur - nautaquafi videaturonus naui im pofitum auertiffe-ex eo partem. vni ex locatoribus reddendo:quo fa&um eft, vt hic faluam fuam partem habeat;alij non habe&t naucamiffa.Huic quzftioni priufquàm refpon deat Alphenus, duo oftenditeffe genera rerum locatarum. nam ve i Oo cum fulloni veftimenta lauanda locantur. quo cafu domus, aut veftimentorum dominium non mutatur, vcl vt non eadem res, fed eiufdem generis reddatur, vt cum fabro aurum datur quo faciat anulos, vel cum argentum pufulatum fabro datur,vt vafa fiant. Alciatus legit, poftulatum. alij pufiulatum. Wrumqueidem valet quod pufulatü.nam & puftula, pufula dicitur & poftula. Tibullus. Ladervetaut. tenevas poliulavupta manus. . Feftus. Hetram alij pufulam dixerunt effe. & apud Plinium lib.22.- cap.25.quatuor locis quibus fcriptum eft puftulas vel cruftulas, veteres libri habent pufulas & lib. 2x. cap.1s. Argentum (m pufulatum eft quod Suetonio , & Martiali puftulatum vel poftulatum , non. Alciati: fenfu, fed quod foleat argentum merum in coquendo in pufülas adfurgere. Cüm veró id locatione agitur ; vt non eadem res, La eiufdem generis reddatur, veluti argentum pro argento , factum pro infe&to;argenti dominium transferturin fabrum, fiue condu&torem ,&in credi- . tum iturjd eft; mutuum quodam genere contrahitur, Non aufim di . ceremutui abfoluté, propterea quód operi merces intercedit. quamobrem locatio condu&io potius ef5cx qua dominium vtatur,proinde . vfure veniuntex mora, quz in mutuo non veniunt.veniunt &ex pa &o.Etitacum idin depofito agitur , vt noneadem tcs , fed fimilis reddatur,quafi genus eftmutui , fed quia deponendi animus clt, depofitum potius eflc cenfetur, & ideo ex mora veniuntvíurz. Veniunt & eX p pacto finemora/ficut in emptione & ceteris bona fidei iudiciis. In mutuo neque ventuntex pacto,neque ex mora. Nunc redeamus illuc vt- ; - k! ^ 1*3 3 LI h : | SV ^4 Und 1 43 Nf as 1'4 " qu , ! (T t1 de cepimus.Si nauta frumenti onus vehendum de plüribus conduxe: ti&& locatoresfrumentum non confuderint,fed feparatim ei fuü quitquefrumentum dederittabulisaut heronibus aut alia cu pa clüfüm.Sic Flor.feronibus, rectifsité.alij male ; Zevemibus. Donatüs in. Phormione Phormioà phótmionefpartco dicitur quem nos eronem dicimus. Vi truuius ad finem v .Eronibus ex vlua. vbi vulgó malé serons]us aut Peranibus pto heronihus Ícilicet;facili lapfu.Sic & legendum Plinij lib-36. £a p4-in hanc legem. Grzci interpretantur; cophinis, Redeo; vnde P " ! rur l T l "vel B agitur,vt eadem resquzelocatur reddatur,vtcüm domus locatur; ve D TROC MS OBSERVAT.*LIBER VII .. 106j |. 4 rurfus.Si fcparatim fuum quifque frumentum dederit, & vni ex loca- .. toribus nauta füum frumentum reddat, rect quidem.fed fi alienü red- UI diderit;domino vindicatio contra poflefforem com petit & adio One- '! fisauerficontra nautam.Onusenim auerterejhoc eft diftrahere & per- - mutare.Hoc igitur cafu nauta onus auertit. cuius rei co&rcendz caufa propofita eft ciuili an prztorio iure actio Oneris auerfiqua verifimile eft effe in duplum, vt a&tioné furti.quià auerfio hzc proxima eft furto. quade caufa & neceffaria non videtur fuiffeactio Oneris auerfi;maximé cüm nihil eam proprium habuiffc conftet, ficut habet actioin fa- &um De publicanis, quz & ea ratione quamuis fuppetat actio furti.fu- | peruacua non videtur.Sed fortafle Ípecialiterleges Oneris auerfi actionem dederüt non alia de caufa, quàm vt innotefceret cur legibuseffe "improbitatis hoc genus hominum coércitioné,quod folum & pratorem fpectaffe alia in caufa Vlpian.fcribitl.5:6 1D, nau.cau.ftab.Et quod nonidem prorfus eft auertendo quid diftrahere;& cótrectando fibi ha- - bere.Sedfilocatores cofuderint fruméta , vtin fpecie initio propofita, atque ita in creditum Ierintcomuniter;frumenta facta naute videntur, . & ideo vni dando profua parte; onus auertere non videtur, re&é dare videtur,a&tione Onerisauerfi autfurti non tenetur.Si culpa eius nau- —. — fragium fa&um fisex locato tenetur. Ceterüm culpa noneft vigilanti ie profua parte foluere,dormientibus non foluere. Emendantur tres lodi ex traddatu de actione zPauliana. Gu. XL. (| N. Lr. C.de reuoc.iis quz in frau.cre.alie.funt.vetuftiorà librorüfcripturá fublata parenthefi fequendam cenfeo, //- COSME) tatis atliomibus freut negotium fuerit geitum jid eft, actionibus in fa&um,que remgeftam demoftrantl.cüm mota.C.de tranfa&t. Inl. | ait pietor.$.f1 quid in fraudem.D.e.omncs libri habent, £z quaft in Ce | ditum habuerunt nomen eius,vel dulcitndine v[ararum vcl qua alia ratione (^. fecuti funt.manifefta menda eft. ftatim enim vt indicauero.Fatebitur - quifque effe lesédum, Er 4u4/f im creditum abierunt; vel nomen eius dulei- D tudine v[urarum vel qua alia vatione (cuti funt.Increditü abire .,.$.fed fi dedi.D.de trib.a& quod eftmutuü contrahere, vel quafi mutuü.No men fequi l.x.$.illud.D.defepar.l.tutor.$.cüm haberes.D.ad Velleia.In 18.D.de tutel.legendum,/» faudem creditorum , non In fraudem 4. ebitorum-quodex libris Basouxár didici;in quibus ita eft.z evi apat4 €i o- Pygeqlue «üv Say€sedy àvafézrlos. Senfus hic eft, vt ceteri tutores, ita pa- . wonus tutor liberti idem exhibere debet. Ceterorum fraus reuocatur fi quid fecerint in fraudem creditorum pupilli Lait prztor.S.fiim- - pubes.D.quaz infrau.cred.Sic & patroni tutoris fraus reuocatur fi quid fecerit in fraudem creditorum pupilli liberti. ogebhs.. | gea pa p^ O C CVIACILORM ^ ^v f SERV ATIONV.M LER SELL. óynopfis quid frt, Aha, cifla. C AuHPPCTUR 3 YNOPSIN latinisliterisquamuisgrecum fit d £s j| &ores fcribere credo, quod iam vfu fa&ugse E effet latinum, vt inl.5.6.requirac.D.de rcb.eoeM. rum qui fub tut. Synopfin bonorum pupil- | larium: & in conftitutione quadam Valenti- Symmachum. —Zmuenit expofitum fecreti in littoris 4&a, ScruiusHono —— xatus actam, fecretum,& amoenumd]ittus interprctatur,corru pt in Ci ceronis libro de fuppliciis,quod nemoadhuc animaducrtit , ita fcri prü eft. Quod ybi iftinuntiatum efltamerfi no&u cum mulierculis iacebat ebrius.legendum, tametfi in a&ta cum mulierculis iacebat ebrius. qué Verris luxum codem lib.his verbis exprimit.Ipfam illam ad partem littoris,vbi ifle per cos dies tabernaculis pofitis caftra luxuriz col- S NN PA ) . M i A n. wp ) 5E m . t bs ! ( iita Ed " : 4 » e RC] "P i ; | Y, i D. ed * 4i E Li " - e SUlges A C 2 D 34 vocabulum, animaduerti lemper latinos uic (ww locarat.Eodemn modo c£4»,quod grecum eft nom&j&eo s tyx€d Dus latini fuum fecerunt.Vas effe veftis ponenda caufa Iulius Pollux feribit lib.y 11. & x.quod belliffimé congruit cum Lr.$.fi cifta. D.depof. quz. ^: depofitacifta in actione depofii adiiciendas efle veftis fpecies ait. Idem de /fGinomine Pollux fcribit, fed porrigitur etiam ad alia argumento: S. mundus. D. de auro & arg. leg. & In Veteri contractu emptionis, o Suppellefhslem €) cum ea bafem , coftnuma, rifcum. itaciftz nomen por ri gitur etiam ad alia. x oon Lege Falcidia quarta retentionem dari, nen vindicationem. | CJ A499. 1H. n. (ry. ! J ; V Las $allas.$ 11.93.D.ad leg.Falc.No.1.ídque ex Íccundo cad Oe pite;in quo ait, Capiant;iure nimirum retentionis. Irémque RES | : $.Gi rl EB H . M : : / * A x a Kr» ^, Ege Falcidia retentio tantum datur quartz , non vindicatió. OBSERMATX. LIBER VHL. 5 . & S.C Pegafiano.nam quod in legatis lex Falcidia, idem in fideicomifis S.C.Pegafianum fubíequitur $.fed quia. Inftit.de fid.her.Lheres.D.ad Trebel.Hodie eft vindicatio ex conftitutione Iuftiniani 1. pe.C.ad leg. Falcid.Non fuit igitur ante Iuftinianum vindicatio,fed retentio ttim, & idco legatario occupante vacuam poffeffionem rei legatz fine voluntate heredis;heredi datur interdictum Q uod legatorum,vt recipiat rem legatam,fibíque Falcidiam feruet per retentionem li, C .quod leg. àd quam Theodorus, O gdxxudios vios aia poot armoveatr uror duisi T8 1. PEN : Ans - €x ri 2 gj &yorylw. Velfiper errorem folueritintegrum legatum he- Ies datur condictio indebiti d.l.heres.l.x. $.fi legatarius.D.ad leg. Falc. Conftat etiam ex fti pulatione Falcidiz,fiinterpofita fueritcondictio-- . nemefle. Sunt qui vindicationem effe putent ex lin quantitate.$. vlr. &l lineam.D.ad leg.Falcid.quibus refpondeamus, Air Lin quantitate. $.vlt.perlegem Falcidiam i píoiure minui legata:Sed minuieadem lex Anterpretatur detrahiquod eft retineri , deduci, recidi, & (an i pfo iure minui legata,nihil aliud eft quàm ex lege Falcidia quarta retentionem . effel.feruus,quem.D.de a&t.emp.qua heres vtitur fuo iure quafi he- . 1es,& dominus,& ideo retineri dicitur Falcidia iure hereditario la4.D..- -adleg.Falcid.& iure teftamenti l.qui duos.D.de vulg fubft.ea qu& rationc admiífa Facidia feruus legatus, vel qua alia res communis fit inter heredem & legatarium |.Plautius.D.ad leg. Falcid. Sunt qui putent hanc retentionem fieri nulla exceptione oppofita. quod minime vcrum eft.& forfitan eft verius,licet addubitaucrim alias , omnem reten- - tionem fieri o pe exceptionis doli,vel in fa&um.Conftat fané ad remouendam Falcidiam apudarbitrum legis Falcidia opponi exceptionem doli 132.22.23.D.ad leg.Falc.Sic &ad retinendam Falcidiam generaliv tcr dico apud iudicem legis Falcidiz opponendam effe exceptionem | . doli.quod probo d.l.heres.& lag.in prin.& 16.& 8o.in fin.D.ad leg.Falc. Itaque;herede pererrorem foluente integrum legatum,puto ex caufa indebiti non effe condictionem certi,quoniam obflat regula l.ex qui- - bus.D.de cond.indeb.(edc(le eondictionem incerti , qua repetit hercs, quod retinere potuit,vt fit etiam in fpecie l.qui exceptionem.$.fi pars. D.eod.& his couenienter nominatim diciturin d.].heres. heredem qui ! folidam hereditatem reftituit perperam, poffeffionem repetere. Re pe-- terc ergo condictione incerti.nam poffeflionis certi condi&tio effenon poteft.&ita recté omnes in d.l..$.fi legatarius.condictionem indebiti competere interpretantur , incerti fcilicet non certi. Sequitur vt Li neamyexaminemus;quae lineam margaritorum (ornamentit eft; quod mulieresinferunt collo ex margaritis cotextum,greci payyAuxor. xoepuoy interpretantur) qug apud legatarium fuerat mortis tempore, ait hercdem confequi poffe, vt (ibi reftituatur;interdictoffcilicet, Quod legatorum,quod in eius poffeffione fit legatarius;fine voluntate heredis, non. perarbitrum legis Falcidiz, vt quidam exiftimant, quia arbiter Falei- : CONNU Q^ - LAC &5CVLACIEL C. die quadrantem reftitui iuberet,non lincam:& adiicit heredem, etiam ^ (i málitinea linea vindicare Falcidiam poffe.Sed hoc fpeciale arbitror effe in eislegatis,que apud legatariumtuerunt mortistempore, nonin ceteris.Ratio vt intelligatur fciendum eft hac inquaftione differétiam effeinter legata,& donationes caufa mottis. Donationum enim caufa mortis qux cilicetiam funt viuoteftatore naturaliter translatz in donatariumheres retentionem habere non potefbidcóque conftitutionis - Scueri,que legem Falcidiam produxit ad donationes caufa mortisfen tentia hzc eft; vt cüm iam retentionis modus nullus fit, vindicetur Falcidia & reuocetur à donatario l.pen.C.ad leg.Falc.l.cum pater.$.Mzuio.D.de leg.2.qua de caufa donatarius,licet non volunrate heredis teneatrem donatam,non tenetur interdi&o Q uod legatorá l1.$.fi quis. v D.quod leg.nam hoc interdictum heredi datur,qui Falcidiz retengonemtantüm habet,veluti ex legatisaut fideicommiffis, ne ei Falcidia depereat,quam alia ratione feruare non poteft quàm fi apifcatur potfeífionem reilegatz.E x donationibus caufa mortis perfetis, viuo teflatore,vindicationem habet.ac fimiliter lex Falcidia ob vim zris alienilegata inutilia facit. Conftitutio Seueri donationescaufa mortis non poteft inudles facere, que iam funt traditione perfedtz fed refcindit cas & reuocatl.& fi debitor. D.de mor.cau.don. Porró donationibus caufa mortis arbitror comparanda effe legata;qua viuo teftatore lega- I.Lucius.D.deleg.z.vel que viuus apud legatarium effe ye eftinam rarius cofequutus eft, vt que teftator ipfe praftitit, quod fit plerumque € C &hzc videtur praftitiffe $.interdu m.Inftit.de rer.diu.vel quz cafu ali-- quoapud eum fuerant mortis tempore. Quamobrem vel ex eis quaft ex legatis Falcidiam fibi retentione feruabit heres, poffeffionem adeptus interdicto Quodlegatorum, in qua eft legatarius fine voluntate | potius exemplo donationum caufa mortis, cim eam poffeffionem le gatarius iure nactus eft dante aut concedente teftatore , non auocabi- ? ; AS 4: . » us heredisymaxime ficafu aliquo apud eum fuerint mortis tempore vel tur poffeíTio, fed vindicabitur Falcidia. & ita fua fpecie continendam p effeexiftimo l.lineam:non ad alias fpecies proferendam. vt finge Qui ccc c. habebat inbonis, heredem fcripfit fub conditione, fi Titio dediffet c c c x x x x.Heresquód;nifi impleta conditione;adire non pof fet, dedit Titio c cc v xxx. Quzrituran poft aditionem ea repetere pofsieMinimé v ero.quia debitum foluit.An ineis vindicare quod Falcidix deeft putà L x x x Et videtur etiam Falcidiz locus non effe. quia illaecccrxx x.à Titio capiuntur mortiscaufa,& in mortis caufa caionibus Falcidiz locus non eft l1.$. item fi ita legatum.] accepris-D* ad leg.Falcid.q uia mortiscaufa capiones legati vel teftamenti iure non capiuntur .8.D.fi quis omif.l. Mzuius.D.de condit,& dem. Sed verius eft hoc cafu Falcidiz locum effe.alioquin inuenta erit ratio collende legis Falcidie,quam teftator priuato confiliotollere non poteft. & vcró 2 can OOBSERVAT. LIBER VIIL 109 /& eam fibi feruabit heres; f1 qua ratione forté nactus fit poffefsioné eius pecuniz.Sed cüm nequeeam habet neque eius repetenda facultatem, an faltem in ea vindicabit Falcidiam? Minimé.quia Falcidia retentione feruatur non actione.& hocante Iuftinianum obtinuiffe conftat ex l. pen.C.ad leg.Falc.ex qua hodie generaliter vindicatio Falcidiz heredi datur non minus ex legatis,quàm ex donationibuscaufa mortis. | «De duarum portionum deducttone. CUP Ip 5j Ilius rogatus hereditatem reftituere ex decretis Pontifi Ot [32s CA cum Romanorum, quibus vtimur, primum trientem, b, C ye? vel femiffem detrahit, deinde quadrantem, vt fi duo fint 25 x) lij Primus,& Secundus,& vna filia,& x c. inbonis,Se- SAN 043 cundo & filiz fatisfaciet pater fi fingulos heredes feceitin x ideft intrientem legitime portionisatque ita poterit Primum inflituere ex reliquis 1x x.quem tamen n rogauerit portionem here- ' ditatis fuz fratri reltituerejiure filij primüm detrahet trienrem legitime: portionisjid eft, decem iure fcripti, deinde ex reliquo detrahet quadran tem,id eft x v. & reftituet x x v. Quodfi fex fint liberi & xcc.in bonisfatisfaciet eis pate rfi fingulos inftituerit in (emiffem legitimz portionis.i.in c.atque ita inreliquis iure extraneü heredem infituet. Sed. — € fieo modoquinque liberis fatisfecerit; & fextumin reliquis bonis heredeminftitutum rogauerit Titio hereditatem reftitueredetrahet primum fibi c.pro femifle legitime portionis deinde reliqui quartam ex lege Falcidia i.c 1. R eftituet c c c c r. Hzc duarum portionum dedu- &io iure ciuili non congruit;& vt ingenué profitetur Cynus,ca decreta Pontificum ex falfo iuris intelle&u procefferunu& Fulgofius.Erroreorum originem habuit ex errore noftrorum cómentariorum. Quamobrem etiam meritó ea decreta fiue reícripta Pontificum accipiuntur | ftri&téin ilio rogato hereditate reftituere,ficut in eis proponitur, non etiamin filio onerato legatis;licet confequens effe videatur, vt & hic dup plicem dedu&ionem faciat, quod & Baldo videtur. Sed alio iure vti- -murneque ea refcripta producimus ad confequentias. Congruere ea iuri ciuili malé tentat Accurfiusex |.quoties.D.ad leg.Falcid.In cuius - fpecie dedu&tio fit ex vnolegato duabus legibus,lege Falcidia & lege Iu lia:quafi eodem exemplo in fideicommiflaria hereditatis reftiturione dedu&tio fieri pofsit, tam lege Glicia quàm lege Falcidia. Sed hoc difsimilis dedu&tionis caufa fieri vetat.In fpecie ].quoties.partem retinet he- E res fuo iure;partem vitio legatarij.in fpecie propofitaviráquefuo lure habere conzendit,vt filius , & vt fcriptus, quod certe leges pon nunt. — mam & patronus heres inftitutus non deducit portionem ex lege Papia & portionem ex lege E alcidia fed exlege Papiatantum l1. $.pen.D. | fi cui plus quàm per leg.Falcid.Et neposex filia impubes ab auo adro-- gatus &exheredatus,non exercet querclamquafi non Ec x M9 D toeYAC CXLACID- D Cr 3 deijid eft nec morator nec fruftrator. Symmachus inepiftolis. Litera- 4 rum fcenore obligo bona fidei debitorem, Seneca initio Declam. memoriam bonx fidei, que fine cunctatione reddi depofita: & auctore Suetonio Auguftus populo promiffum repofcenti bonz fidei fe efle refpondit. Marcellinus x x v.Vitam repofcenti naturz,vt debitor bone | fidei redditurus, At hoc in contractibus bonz fidei maxime exigitur, -&ideo in eisex mora veniunt víurz, quz cx contractu ftricto non veniunt.Bonz fidei eft, vt in contrahendo mala fides abfit. Hoc in con-- tracübusbonz fidei potiffimüm exigitur. Malz fidei emptio non eft emptio l.x.C.de refc.vend.l-fi fraude.C.de przíc.lon.temp. Male fidei ftipulatio eft ftipulatio, necnifi per exceptionem excluditurl.e.D.de -Xerb.obl.Bonz fidei etiam hoceflne contra&us altero inuito temere —— zefoluantur.quod in contra&ubonz fidei obferuatur omni modo 15. 9. C.de reíc.vend. Symmachus.Vox;inquitjuris & legum eft bonz fidei contractum non poffe refcindi. | via en ferum obligetur naturaliter. CP YI mé) uentu ferui nouationem pon fieri,maximé f1extra rem peculiarem interuenetit $.pratered.q uib.mod.tol.obl. $y Lin perfona.$ 4.D.de pact.& quod aitl.2o.D.de fideiuf. X9 JP condictionem indebiti domino dari fi feruus &deiuffetit pro alio extra rem peculiarem &foluerit ex peculio ipfe vel dominus, Vnum eft de feruo expromiffore; alterum de feruo fideiuffore. vterque dicitur interuétor fiue iriterceflor generali nomine.Seruus igi türpro alio interueniens extra caufam peculiarem non obligatur natu . raliter,& ideofoluticondictio eft & in dominum de peculio actio non - eft,qua tamenin dominum eftíemper Íeruo obligato naturaliter fiue. — cx caufa peculij , fiue extra caufam peculij.Er &deiuffores 3 (eruo interceflore dati non tenentur. quod ita probo. Comparatur omnino | Teruusinterceffor fcruo iudicio condemnato 15.5.1 filius.& $.fi feruus. D.de pecul.Ex iudicij caufa fideiuffor à (eruo datus non tenetur lquo- . ties.D.fi quis caut.Ergo & ex interceffionis caufa fideiufforà feruo da-. tusnon Mus eR ex interceffionc naturaliter non oblieatur. D | quain re tamentateor diffenfionem fuille inter Sabinianos,& Pracid | lianos.& hoceft quod aitin d.l5 .S-fi filius. de hac re tractatum fuiffe. Obrinuit fententia Sabini & Cafsij differentiam conftitue ntium intct Íeruum & filiumfam.vt pater obligeturde eg quacung ue ex cau-- S fa filiusinteruenerit,dominus nonitem;nifi in rem domini,velinrem peculiarem interuenerit d.l.5.$.fed fi filius. quoties.$.1.cod quam Iulianus,& Iauolenus probant, qui & Sabiniani fuerunt 1 9. & 20.D.defideiuf.d.in perfona.s .LEx diuerfa fecta probauitetiam Celfüs, vt 1e-... ferurin d.15.$.6 filius Et itafi crus compromiferitin o eh vd | | | 1forté - ty OBSERVA T. LIBER. VIII. u7 qp À fiforté iudicio condemnatus fuerit,vel fi in iudicio iufiurandum detulerie.dominus non tenetur de peculio quafi nulla fit inde nata obligatio naturális. Sed in filio fecus eft d.1.3..f1 feruus.$.fed f1 filius. $. idem Ícribit.l.depofiti.$.r.eod.tit.quod etiam eft ex Sabinianorum fententia quam & diuerfz fcholz Nerua filius probauit.Vuleó ramé Proculiani cx lisetiam caufis feruum naturaliter obligari cenfebant;& tam in dominum,quàm in patrem de peculio a&ionem dabant.& ideo inl.quidam.D.deiureiur. quidam ; ex Proculianis fcilicet, Conclufio hac fit, Sabiniani quorum fententia obtinuitin his quatuor caufis,fi feruus interuenetit,fi compromiferit.fi iudicio condemnatus fuerit; fi actori in iudicio iufiurandum detulerit; obligationem naturalem, qux tamen -fübeffe videtur,non agnouerunt. & ideo de peculio a&tionem in dominum non dederunt.nam necciuili nec naturali iure feruum idoneum intercefforem;idoneum compromifforem;idoneum litigatorem, ido- - neámve in iudicio perfonam effe cenfuerunt.Ex aliiscaufis indiftin&té .. fiueé repeculiarieffent fiue extra;inferuilem perfoná naturalem obli- . gationem & in dominum de peculio adtionem admiferunt. ct Exemplum ponitur l.non omnium. D.de Jer o CL T. t5 Vlianüs ait, Nem omnim qua à maioribus nofivis constitu- N9JI ra funtyratio reddi poteft. Prenlons ponerefoleo ex 1.li- | 339939 berum.D.de relig.quz negat heredi eius, qui prohibitus ZNN cít mortuum inferre actionem in fadum competere, a quam tamen certum eft neque poen neque vindictae ICA . perfecutionem habere, & hoc etiam fe mirari Gaiusait conítare inter Synopfis duarum Conflitutionum gracarum que defideranfrin tit. Codicis De teslibus. C P. AXE PA ge dee Fliderantur in tide teftibus dux Conftitunonesqua-. , MT. à; à y SICECUR ON AS tin pig. | hab.L.vlt.C.fi cer.pet.A&a vel intrumenta publica non egere veftibu 8 dic c MACOESTACIE C^ Synopfis cius extat ó à puxpü 4, gory&lon in hzc verba: yeCía cr 9 ^ — dro3 S44 Mou Topo qe ea uo) Go Srt qoaa Gypos a'üquuoty rri1)9619. e73 E n ici dutgy uoo, &px pua Tpici tp Tut. Cd 2 diroloug, coi&vdy icu de | àvrt aráylov apxei vistos "yàp tropas Subir €, TTE 932 3ebusÜa, puaupüj pav. Altera coftitutio eft Iuftiniani,que debeteffe x 111 :. poftlnullum. — . | vt inuitis in omnibuscaufis teltimonium denuntietur,exce ptis iis, qui legibus publicorü excufantur , quales funt adfines , & cognati.Nominanturin eis legibus ex cognatis fobrinus tantüm,& fobrino natus 1.4. D deteftib.l.i.D.ad leg.Iul.repet.llex Cornelia.D.de iniur.non quod. — | idem non fitin prioribus gradibus/fed vt quatenus extendatur cogna-,— tio intelligatur , pofteriores nominantur. Non egreditur autem vir ——— gradum,ex quo tantüm fobrino,fobrinàve natus vocatur. Excipiütur etiam viri illuftres & qui fuprà eos funt;qui neque in iudicio neque ex Ícripto teftimonium dicere coguntur fineiuffione facra. Alij fi prafentes int in Vrbe regia viua voce teftimonium dicere Coguntur, vcl fiabfentes fint mitti ad eos debent partium procuratores ex interlocutione iudicis,vt coram eisteftimonium dicant vel iurencfe nihil fcire.& hanc huius conf(titutionis partem intellexitidem Iuftinianus in 1l. iudices.C. de fide igftr.dum ait; £z, 4a drfpofuimus.De ca fit etia mentio in No.de teltib.& in l.pen.C.eod.Poftremó additur inea cóftitutione,vtinterlocutionesteftium audiendorum velexhibendorum,& productiones teftium fiant fine vllo eorum impendio. Sumptus enim pratftat qui eos. producitl.s. $.Gabinio.D.de teftib.L.eos.$.f1 quis autem.C. de Appello v 10.C.deteftib.cui coniungenda eft l.vlt.C. T h.de abolit.Syno pfis huius conftizutionis Iuftiniani talis eft. Hf. Zud&s xexdL6; i) povor dy va EYE TIE it ; 4x 9) 5e Vo4s vevaTaKads Cracoy AYary't d eod i pasplupeiv dorso. Varig pus! Gps Sdexos, ) duvieqy os cix Cat lu; óoitith | piper vh poc it GV TG. 700 VOM XX Vo ju otoy euprrupEtv xg] «rà Dseplar X9 Ty Vrpet nda auTys €i puayyt 0€fos yea, TUS, X9) Cj u9o eISuuscw à 73 Daci TUACI , du àx&fas Qans MeugrrupCty , €i 5 &mopupzevofla] 0| qued, vds Tdv pépd ciflondas 5g xao oti atcp tasca] d taopd- Gy dlaieg dryrotira yerba ug] iri Gr marl papluelasy mur dori qxpostoyuy üaysenpi dram. aiia 3S TÀs bw viros Sua Mus xg]TOs WivpuyG- — ys &Cpuuts Cjva, t?is Mf Tuciy. EROS Feudorum origo €9' conditiones. — NCC T SYILIDS TET | Atura feudi hac efb5vt debeatur tantüm Wee & homi- ^h, nium. nonunquam ex pacto penfiones quadam deben $3 tur ab iis,qui predia iurefeudi poflidentíedita feudum. — | iW fd cx pacto naturam fuam excedit , quod & in mandato» 5— VERNA depofitojlocato,emphytcufi, & aeteris contractibus le- | ges fieri finunt;Natura feudi hzc efb;vt debeaturfides,& hominium,;id —— cít,vt profiteantur fe fidelesdominofore ,&fe homines cius cflc. Ho- — minium & OCA, C OBSERVMA T. DEBERSVIIL:.- — d minium dixit Helmodius quod certé venuftius eft quam Homagium- Etinde qui feudum tenerfidelis & homo dicitur & homo fidei ; Vaffus fiue Vaffallus Langobardicc. Hominum appellatione in libris noftris continentuft procuratores,aQtores,cu ftodes,Jcondu&ores,em ph yteuticarijchartularij l.4.C.de dignic.Li.C.de cond.& proc. prxd.fif.].2.C.de epif.& cler.].1.G.de commer. Corinentur vafalli. nam hoc ius feudi antiquiffimum effe refertur initio libri Feudorum.fed potuitquandocunque reuocari pro dantisarbitrio, ficut precaria, & ob id ipfum vtrumque beneficium dicitur.Vafalli igitur erant olim homincs , id eft veluti a&ores,& cuftodes poffeffionü, & procuratores & quafi precarij poffeffores,quo titulo etianí hodie fi nominatim pradiu min caufam feudidetur,reuocari poteft cm libet danti, dicitürque hoc modo conceffum fcudum;guardis,id eftcuftodiz & galftaldizid cft actus fiue procurationis feudum. Ex iis veró apparet vnde orta fint feuda. Actores - poffeffionum cceperunt perpetuo iure poffidere quod quafi precario | poffidebant. A&ores, homincs noftri dicuntur. nomen manfit homi- — num.res,&conditio tenendi poffeffionem mutata eft. Quod igitur in :ure de hominibus eft fcriptum, propritis refertur ad vafallos. Quod declientibus;non its;qui poftea fufcepti appellati funt, de quibus Lr. C. vt nemo ad fuum patr. & Cafati in conftitutionibus Caroli magni -- & Cafarijl.7.C.de bo. prof.Q uod de mercenariis multominus ,quales funtij quibus hodie vtimur feruorumloco. Q uod de militibuslimita- " neis,nullo modo.nam agros limitaneosoptimo1ure tenebant, & feuda teneri poffunt tam à paganis, quàm àmilitibus. lllud conftat mutato vafallo deberi €ie3ecrixa, exce ptis plu rimum liberis , qui ofculum tan- . .tüm & manus porre&tionem debent;quz funt hominij fymbola,vel au. reum vnum cuiuscuius pretij. Conftatetiam inueftimentum principa - lisdominiin feudo requiri. plerumque pro inueftimento traditur Sci- . piosautfuftis, quo genere & traditio olim ex caufa emptionis fiebat , vt eftin antiquocontractuemptionis, TY PASCVTI FVST E ILLVM J IONVESTITO, TV SEGNITI FVSTEM ILLVM MANY, CA- — 1ro. Helmodiusin hiftoria Slauorum. Vt dominus meus accipiat pVireulam,& detin manum veftram pro figno inueftiturz. Conftat ctia vafallorum varia effe genera.alij idem, & hominium debent, alij Serui | tium,alij pacem, alij pliuium, vt loquuntur;id eft vtdomino capto ab - hoftibus pro co obfides dentur;alij funt lidi;alij non lidi fiue plani.Con ferri hic poffet, cum feudo libellarius contractus ,cenfualis, & precarius & emphyteuticarius. Sed hoc in aliud tempus differo. Id rantüm "E adiicam,przdia optimoiure;& optima conditione,que nihil penfitant nec fidem,vel hominium, vel inueftituram,vel &icSectoc debet , vuleó | appellari Alodia.Inueni eo nomine fignificari propric fuum cuiufque - patrimonium,quod Genearchicum Iuftinianus No. x x 1. & edicto. . Vocat & ita feudorum lib.z tit. 48.dum ait; Si datum fit 4d proprium fue ad libel N 2 c PAG IDCMTDUBLDISO. Ium, alodium intelliit,vttit.26.alodium fiuclibellarium.Et informu- ^. | lis Marculphi alodeopponiturcom pem Íepe:ex quibus vnam pro- | ponam.Lex eft Francorum fiue Salica, vt de terra Salica nulla portio hereditatis ad mulierem perueniatqua extatlegum Salicarum tit. De alode;eadémque Anglicorum,netranfezat,vtaiunt, à lancea in fufum, & cadem olim Armenia,vtconftat ex No.x x 1. Sed cam Francis difplicuiffe tandem (excepta fcilicet fücceffione regni ) hzc qua fcquitur formula Mareulphi indicat, qua efficitur, vt forores cum fratribus in paterna alodefuccedant. GA1AE D VLCISSIMAE FILIAE MEAE L TITIVS $. DIVTVRNA, SED IMPIA INTER NOS CON SVETVDO TENETVR, VT DE TERRA PATERNA SORORES CVM FRATRIBVS PORTIONEM NON HABEANT. VERVM. EGO AEQ.VISSIMVM ESSE IVDICANS, VT Q.VI MIHI A DEO AEQ VALITER DATI SVNT FILIL A ME AEQ.VALITER DILIGANTVR, MEISQ.VE FACVLTATIBVS POST MORTEM MEAM AEQ.VALITER FRVANTVR, PER HANC EPISTOLAM TE DVLCISSIMAM FILIAM MEAM CVM GERMANIS TVIS FILIIS MEIS LVCIO, ET SEIO IN OMNI HEREDITATE MEA AEQ.YALEM, ET LEGITIMAM HEREDEM ESSE CONSTITVO, VT TAM DE ALODE PATERNA, Q VAM DE COMPARATO, VEL MAN- 1 CIPIIS YEL PRAESIDIO MEO VEL Q VODCVNQ VE MO- — — maccESnÉÉRMMI Soutien Lf e muro. La A dk EE m RIENS, RELIQ VERO, AEQ'VALEM CVM FILIIS MEIS GERMANIS TVIS PORTIONEM ACCIPIAS, : | eAuerftone vendere ant locare, CAD UU i&MoQo S£ digo - SN N L1. $. exercitorem D.de exer.a&. libro g-Bacuxer, C | EN) per aucrfionem grzci Interpretantur dy $dS;id efhin | NS vniuerfo, & in l. 4.$. (rauerfione D. de per. & com. rei | ies ven. xózr»ideftalea.Valétinianusdixit,in aggere No.de : nod es rcleuatis poffeffionibus.Plutarchus in Hierro AyplaTÀ qoprla aepo, cui opponitur xdvoA(e4v & "«ieXi €. Ratio nominis, quod quafi auerfiita védantlocéntve, vt iam olim docui in Inflitutionibustit.de emptione & venditione.Eadem forma auerfaría dici non. aduerfaria qui (cribit iügatur Alciato quiinliC.deeden.&li$.eum — quoque D.cod. aduerfariam,& aduerfariü pro fcri ptura accipit fineor. dine confeQa.nam vereor vt non fucrit vtrique par ingenium hacin | Fouad eden aduerfariorum notationem menon fatis có peram ha- ; bereingenué confiteor,id mihi quidem conftat fatisind.$.cü quoque» legendum,Ze demonffret ex quo edic a urus /f*, «tin Bafilicis, 13) O iwi p S61£a) dà T pup 7 dryerytu: jid eft & adtüerfario producto ad album digito monftrctex qua parte edi&tia&turus fit vel edidum id dicendo quo vti velit. His etiam commifceri nollem quod in auera charta — ^ fcribere poérz quidam dixerunt. riam hoc cum auerfionis f;onificationecommune nihil habet.In auerfa charta idem eft quod in opiftographo inl.chartz.D:debon.poff.fec.tab.quod rurfus nomen fatis per fc clarü obícuratur grámaticorum interpretationibus, Memini Theodorum MET 08 MAT OBSERVAT LIBER-.YHL ax J£ dorum Hermopolitem ad l.notionem.D.de ver-fignowci ém5:5)ga.- WM. uc ; IN 5 . & | » appellare apocham fcriptam à tergo chirographi. We c Obl son induxil]e Iuslimianum olt. C.de compen. E GU P SC EXEII | wor Ompenfatio fit ipfo iure, vt fi tibidebeam c.tu mihi xx. ' »» ipfo iure non debeo nifi x 1. & eius duntaxat fummz 439 vfurz debentur ex mora vel ex ftipulatione fecundum | UA OGICAOR cod.l.cius. C. de folut. & fi petas c. plus petas, auctore | de compenf.Igitur exceptionem doli opponi necefle non eft, fed dicc- .türipfoiure compeníationem factam,ficut ipfo iure dicimus teftamen . tumnullum l.poftquàm.D.cod. Sed hoc olim tantüm obtinuit in iu- ——. diciisbonz fidei & d.l.fi ambo.loquitur diftin&é de iudicio focietatis. -. At Linter.D.de admin.tut.qux ait generaliter zquitatem merum ius. 1 .— compenfationis inducere & d.l.poftquam.&].cum alter.loquuntur de anguftat adcaufam vfurarum,cum ratio .4.generalis fit. Olim in ftri- &is iudiciis copenfatio nec ipfo iure ficbat nec per exceptionem. Pofttà co»pit fieri ex conftitütione Marci oppofita exceptione doli , que firi&um iudicium bonz fidei facit. Tandem conftitit inter prudentes | eam vbique ipfo iure fieri d.l. oftquam. quod & confirmauit confti- - tutio Seueri;id eft, Alexandri E: & 6.C.de compenfac deinde confti- - tutio Iuftiniani l.vlt.C. cod.in qua & cetera quz continentur fuerant iam anté recepta, Non fiericompenfationem nifi debiti liquidi , con- y - feff prfentis.nam controuerfi,velincerti compenfationem non fieri m »- probat l.f1 debeas.D.eod.itémque 1.3. D.detut.& rat.diftr. que ei cum 1 quo a&um efttutelz dire&ta , vel neg.geftorum caueri iubetfi ob in- —— certam caufam mutui debiti copenfatio admitti non poflit.In actione —- depofiti compenfationem nonadmitti.hoc enim &ante Iuftinianum » Obtinuiffeconftatex Paulo 2.Sent.tit.de depofito.in actione momen- E: Bap aRdoN locum non effe.nam &hancolim morari vel impc- . dire ni il potuit. - | E k : - Explicatur Lcum debitor. Din quil. cat. pig. "vel byp- , : . daccnt. —— CAL P. XUI vt eas inhabitarem vice rum nulla habitationis prarftita mercede, quz lex it Antichrefis,licet mihi permiffum fit inhabitare "jd SAN NE $i filocaucro;&plus redegeroex mercede quam legitimus modus — qualibet actione; & l.4.eod.tit.& l.4.& s.C.eod. Accurfius id male co- 3 P 4 "TD E "Us X4 - VAR SK A xs PACAGNAUA CI Ee c. ic E vfurarum ferat,quod amplius erit fortiimputabo,vt indicat l. 14. C. de - fur. Ioannes fentit, Harmenopolus tradit. Sin veró habitauero vti | - & füisaccrefcerent in virilem;extraneisin femiffem.quod & ita Leos& - niumlegitimé conuenire,& vcexheredatio co nomineirrogat conuentum fuit etiam fi habitatio ea pluriscenfeatur,quàm modusle- — gitimus vfurarum ferat, tamen feruabitur conuentio, & vilius mihi. conducta domus potius, quam illicitum fcenus contra&um videbi- —— ^ tur. Similiter f1 deturager pignori ealege vt fru&us percipiantur vius 0 | rarum vice , feruabitur conuentio , etiam f1 fructus fuperent modum víurarum. Si agertradatur pignori, & nihil dicatur de fructibus, vel víuris , tacité videtur conuenta antichrefis. itaque fructus vfararum. vice creditor retinebit , non tamen fupra legitimum modum. Tacita | antichrefis modum vfuürarum feruat: expreffa noniteml.cüm debitor |— D.inquib.cau.pig.tac.contr.Ponitur in ca lege exem plum tacitze à n- | do jos, quod ipfe etiam titulus exigit qui eftdetacitis pignoribus. Cm Aoi ic hi gratuita pecunia vtatur &c. vtiturdebitor mea pecunia | d gratuito:quia víuras ab eo pactus vel ftipulatus non fum, cuius bene-. ficij penfandicaufa dum mihitradit agrum pignori tacitéid acre videtur,vtfructus percipiam,& vfurarum vice retineam,quod fiertamé,— intra modum, quafitacito confenfu. Q uod fi fceneratitia fuiffet pecus. nia;fru&us perceptos creditor fcenori primum , deinde forti im putari tet L2.C. de pac.pig. Gratuita pecunia eft nontantüm dequaconuenit | vt grat ita effet, fed & de quahoc non conuenit, fi modo & de vfuris, nihil conuenerit. Male autem colligiturex l4. & 22. C.de vfur. fru&tus € pignoris non poffe retineri nifi ita nominatim conueneritcum ille de rctentione rei loquantur,non de retentionefru&tuum, —— 2 De ex beredatione liberorum iuris antiqui reliquia. CGOTPCOQXBELI | | Ertum cft filium folum iure antiquo nominatim effc 3j exheredandum , alios iure exheredari inter ceteros, 23$ cuius & fi veftigia fuperefle adhuc quzdam in Paüdes biis ctis notauerim,prztermifi tamennefcioquomodolíi —— AS LrVOGIA Sio. QUIS legatum $.fi inftitutus.D.ad leg.Corn. de falf.qua s hanc inter liberos differenti& facit euidenter:5/ ;»rurusinquit, bere p. exheredationem nominatim fílij , vel aliarum perfonarum adfcribir. ReQ8, 25 nominatim fil. Aliarum ver óperfonarum exberedationem nominatim —— adícribi neceffe non eft. fuit & alia differentia inter filium & ceteros, quod filij folius przteritio nullum faceret teftamentum ceteri practeit- Maiorianusconftituunt No.Defan&timonialibus,& viduisdeca, que inuitaà parentibusin monafterium perdu&aeft, vemortuo patre ft — necdum peruenerit ad annum xv. poft quam ztatem demum cam — — vcelari,& confecrari ijdem Imperatores przcipiunt poffit ; V d P M A veltiolas 2 Falcidiz B C p OBSERVAT. LIBER. VIII n3 Falcidiz quantitas relicta non noceat fed Ícriptis heredibus vel fuisin virilem portionem, vel extraneis in dimidiam tanquam preterita fecundum normam veteris iuris adcrefcat. Hac funt verba Maioriani. Exxplicatur locus diffrctlis ex No.I III. De fadeiulloribus. i Cro H t »4 7/ A. ! | Auci intelliguntquis fit horum verborü fenfus in No. kYP rirr TawTby dl i£güv Cizr€iy X9) CA mYas yoity dreulés Svot 246 00 eplew &vrcis VardoDud ws x2) (Gus vanae ats &ywyals crc- " AE S PST SuvauAjotis quae Vetus interpres , fide Ícriptorum Ao Soi I, librorum, fic ad verbum rete interpretatus eft. /esz efl dicere & quofdam habuerint omnes 3 f/imer obligatos (gj qui bypothej UN | artjs atlionibus teneripo[Tunt.Scio apud Harmenopulum lib.:::.tit.v 1. legi aliter,hoc eft perperam.ego nihil. mutandum cenfeo. Sed de fententia queritur, Dixerat ante Iuftinianuscreditorem agere hypothecaria aduerfus poffeflores rerum fideiufforisymandatoris, pecuniz confticutz rei. Subiicit hac claufula poffe etiam eum agere aduerfus debitoresharum omnium acceffionum,& aduerfus cos, qui eifdem hypothecariis actionibus teneri poflunt. ponas necefle efteeneralem fuiffe hypothecáid eft,acceffiones interueniffe fub cenetali hypotheca,fub qua comprehendiconftat omnia quzin fpecialem hypothecam veni- . re poffunt. Comprehendi nomina debitorum l.nomen.C.quz ICs pig. obl.poff.Com prehendi ergoetiam hypothecariam actionem.nam ap pellatione nominis omnes actiones continentur.Imó & resalienas hypothecz oblipatas, cum & eas conftet fpecialem pignerationem recipere l.erege.$.c D.de pign.Vuleariseratgeneralis hypotheca.& fimpliciter hypotheca in iure, generalis eft hypotheca. Alias veró chirographariuscreditor debitorem debitoris conuenire non poteft l.pen.C.de nouat.Ieitur fi acceffiones pro alio creditori fub generali hypotheca fidem fuam obligauerintferuato ordine Nouelle conftitutionis , credi. tori licebitagere nonin poffeflorem modo rerum ad acceffiones perünenrium,fed.& aduerfus debitores eorum vtili a&ione in perfonam & aduerfus eos quibus cum ipfi hypothecaria agere poffunt, fimili actione.Et hanceffe huius claufale fententiam hzc Iuliani verba plane | confirmant.Etiam in res mandatoris vcl fideiufforis,vel qui pecuniam. proreo conftituitmanus creditoris porrigi poffunt,vt etiam fidebitorcs habeant;ctiam ab iis creditori fatisfiat, pes C9 familia deliquiffe dicatur. CAPE jI familia album corruperit, & dominus velit eam defen- De ED dere,vtrum pro fingulis debetinferre D.aureos an fufficit. RAE) AP] pro omnibus pracftari D. ac fi vnus homo liber feciffet. IAM A Etl. ». D. de Iurifd. tradit non füfficere, fed pro fingulis poenam inferendam effe : quia plura fa&a funt. Ac fimiliter plura fa- | o T pACOOVXLACHSL.C Gafunt,fifamilia iniuriam fecerit]. fi plures D.deiniu r.vel fidamnum ^ dederit d.1. 9. ObftacLillud D. ad leg. Aquil. quz; familia damnum. dante, aitfatis effe id praftari, quod preftandum foret fi vnus fecifet. Non elt qui refpondeat. Video fi familia furtum fecerit,edicto ex pretfum,fatis effe id preftari quod fi vnusfeciflet preftandum foret.denique beneficio edicti De furtis familia furtum faciente vnum fa&um elle. Idem non video expreffüm edicto de albo corrupto , vcl de iniu rijs, vel legc Aquilia. proinde vt funt plura facta ita nullum edi&um non vetat dici plura. Sed interpretatione idem in damno dato ftatuimus quod infurto edicitur prafertim cum leuior plerumque fit hzc caufa delicti l.r.$. pen. D. fi fam.fur.fec. dic.d.Lillud.Idem & inalbocorrupto Octa uenus admitrebat. Sed przualuit duriorfententia, vindicandz iuriídi- &ionis prztoriz caufa , videlicet fi familia fecerit. nam fi confilium duntaxat dederit fequemur humaniorem fententiam.Przualuit etiam durior fententía in iniurijs,vin dicandi honoris caufa. Ius fingulareco 3 v ftat non pofle produc ad confequentias.T'enere etiam nolim ius commune produci ad confequentias. | » «De prafide e/Antiochia » Comite Orientis , Prafecto 4 uguftahi. S s utu 695 ID GP OP | | Vem Iulianus in No. vix. vocat prefidem Antiochizyis NT eft Confularis fiue praefes Syri prima cuius metropo- 3 lis Antiochia, quz duces Lüiino vocatur No. Ex vILOCVYIIIIL. CXXIIL Stephanus.3£6 gos geylen. d - » 4 iy , ^ 1 : A y tt TI02u$ Tis ke Ay TIO El &5 A879. T a Clo jty dvopucioCon voro Tei ne Theopoleos prafes,non prafes Syria falutaris figni ME—-—--—-—— —e——————— ndis | UvOO0BSER V AJ. |prpnrmaNMIIlL. ^ aw |. 4 Nonfuit etiam vicarius Thraciarum,fed longimuri.Olim erantin O- IN riente fupradicti vicárij quatuor,qui in vniueríam dioecefim prafecto i |. rum pratorio vice & officio fungebantur.In Occidentefex. ^ Cogitationis penam non e[[e. CAD. XXI cwoveor eo Va: funt partes edicti Q VOD Q.VISQ.V E IVRIS, Ó» MEAN S vna eftdeco, quiius nouum dixit, altera de eo qui 1u$ 5€) f nouüfibi dixi poftulauit. vtraquelocum habetfi quod 9 £) ius dixit alteri; quod ve fibi poltulauit,cffe&um habuc- AS Zh s: "ee Mo rit ].1.$. vlt. D.quod quifqueiur. nam fieffe&um non ha .—— buerit, ceffat editi poena. Poena appellaturinl.s.D. cod.&l. cogitationis D.de poen.qu& lex cüm fit Vlpiani ex libro xr. ad editum, ficut lr. & 3.D.quod quifque iu. proculdubio de pcena illius edic intelligenda eft. Cogitationis ergo poenam nemo patur ex edicto Ícilicet Q.V OD Q VIsQ. VE IVRIS. nam effe&um requirimus. In alijs plerifquecaunon tantüm cffe&us punitur fed etiam voluntas. & hunc effe Roma- J norum ritum Seruius Honoratusfcribit v 1. Aeneidos;in illum locum, "IA ufiomnes immane nefassaH fà , ue potiti. Ren UT "Patri praterito quemadmodum fabueniatur. QUIURUMLM S S cen I filiusemancipatus patrem teftamento praterierit;pacri querela inofficiofi reftaméu datur:quia hzc preteri- 3 | tio proexhercedatione habetur; & licet patri nó, debca- »y turfilij hereditas propterea quód nature ordo patrífque SX (o aeo» affcctio,& votum hoc eft, vt filius fuperuiuat, & fuccedat patri,qua de caufa patre, & filio commorientibus fuggerente ordinenaturz dicimus filium fuperuixiflel.qui duos $.cum pater. & $. vlt. D.de reb.dub. attamen, vt Papinianus aitlig. D. de inoff. reft.hic fpe ordo turbatur,quibus verbis & in monumento Papiniani Ícriptum eft, ei turbato ordine in fenio parentes feciffe, Horatius malé iudicantibus | fatis,& alia quedam infcriptio vetus przpofteritatem naturz hoc vocat,his fert verbis, INFELICISS. PARENS ADFLICTVS PRAE. " POSTERITATE NATYRAE FILIVM HOC TYMYLO CON- D. DIDIT, Q VEM IMPORTVNA MORS ADEMIT, PRAERE- "PSITQ VE SENII BACVLVM, CVI IAM DEFESSA AETAS ADNITENS PERBREVES ANNOS .5VOS ALLEVABAT, NVNC ANTE MORS ADSEQ VITVR Q.VAM TRISTES LACRYMAE DESERVERINT. Cum vcro ita ordo naturc turbatur, ratio pietatis fiue miferationis exigib Vt fi patri non fuerit elita quarta debitz portionis, de inofficiofo teftamento fit actio. Compett ctiam patri bon. poffeffio contra tabulas fi in emancipatione filij manu miflor extiteribid eft fi fiduciam contraxerinquz hodie pro contracta habetur(íemper ex conftitutione ]uftiniani. Vt manumiffori fiuc patrono, bon.poffeffto contra tabulas certz partis compctitl.fi à milite $.vle.D.. Q 53 " 6 S) mo) u "n T DULACHROOYIEGILOL € &in reícripto quodam Galieni apud Eufebiüi lib.7. Cap.1 y.ócEutylgd A00 — epaoytaatlos exposwré ev. Cor. Tacitus 5. Neminem fumma rei im pongue | poterát.& r5. Euolurü fe de patria rebüsque fummis.Hocderational, — | cuius breuitas pofcitetiam aliud adiungi.id erit de libera teflamenti £a- &ione & differentia patronorum,& liberorum fiue parentum. Libera. teítamenti factio conceditur à principe folo;a priuatis,veluti à patrono libertis;cócedi non poteft l.Paulus.$ .patroni.D. de bon. lib. Iustamen patronatus à patrono libertis remitti poteft l.pen. & vlt.C.de bon. lib. Viriufqueconceffionis idem eft effe&us.fed quz oratio propria eft legis,& imperatorig maieftaris,vcluti DO. L1BERAM JTESTAMENTI FACTIONEM, ca non recté vtitur priuatus, REMITTO Ivs$P PATRONATVS. oratio eft priuati hominis pro pria. Principes autem data militibus libera teftamenti fa&ionel.il.fi à milite.$.vlt.D.de mil. teft.fané iuris comunis obferuationem remiferunt.& hoc voluiffeeos conftat. Non eadem omnino mens eft principis libertino dantis libexamteftamenti fa&ionem,nam fecundum petitionem, libellámquelibertini remittere ei tantum videtur legem Papiam , & edictum pratoris de bonis libertorum l.5.$.1.D.de bon.lib.non ceteras omnes obferuationcs iuris communis fi quando.in princ.C.de inoff.teft.quemadmodum & fi forté jam profefforibus filiisfamilias daret princeps liberam teftamentfactionem,foluere eos tantum videretur ea lege quz C &liofam.teftamentüfacere yetat;non ceteris.H ocigitur vultl.fi quando. principem dantem liberam teftamentifactionem,non omnia vno hoc vetbo folemnia iuris remittere; fed fpe&tandum effe,cui & quafini. quaque mente concefferit.Malé Á cudein d.l.fi quando. meliorem facit caufam liberorum quàm patronorá, cüm fit par vtriufque in ca te,nempe vt data libera teftamenti factione fraus liberis , vel patronis non fiasnifi ca mens principis fuerit.In eodem errore verfatur in quzftionel.fcimus.$.x.e.tit.nam vt patrono olim euicta legitima portione inrotum ce parte , competebat bon.poffeffio cotra tab.ita & filio querela inofficiofiteftamenti,& hodie vt filio euicta legitima pro parte fuppleméti petitio datur,ita & patrono ad fimilitudinem fucceffionisingenuorum $.fed noftra. Inft.de füc.lib.Idem fimili errorein quzp ftionel.vlt.C.de inoffic. teft. putacmeliorem effe filiorum & parentum —— q uam peus caufam,cüm fitpar omnimodo.nam vtcontra bo na caftrenfialiberti militis patronus non habetbon. pofleflionem contracab.ita nec pater contra bona caftrenfia filij militis fui vel emácipati E habet querclam inofficiofi teftamenti. Et quod dicitur in d.l.vlc.& l.fi ; filius.$.Pap.D.deb on.lib.de liberto militeaccipiendum eft,vt non abs re quidam fappleuerint in d.$.Pap. Titium heredem caftrenfium liberti comilitonem fuiffe.Contra autem inuenio meliorem effe caufam patronorum quàm liberorum vel parentum. Libertatesdata in fraudem patroni lege Aelia Sentia nulla funt. Datz in fraudem filiorá vcl parentum, ——— UO J^ ——— Ó1 | | OBSERVAT. EUBERS VII. 153 Aus À. parentum, valent. Si quid Alienetur in fraudem patroni; Fabiana vel - — Caluifianaeftactio.Si in fraudem filiorum vel parentá;nulla eft actio. Libertates minuebant portionem debitam liberis & parétibus,non debitam parronisante conítitutnionem gracam Iuftiniani De iure patronatusquam habeo integram. E Iudiciorum qua ex delictis nafcuntur differentia. . Cp. X FG LP si Vid publica,& extraordinaria iudicia criminalia diftet. j^ à popularibus &à priuatis poenalibus iudiciis explicare - ua non eftin facili. An veró quia hzcin rei perfecutione; : 2»illain fola vindictaconftituta fune minime. nam & po- ERE ASRC pularesad vindictam pertinent , & ex priuaus iniuria-- rum ac&tio.Án quia horum poena eft pecuniaria illorum capitalis vel. - corporalis? nc hoc quidem. nam & publica quzdam iudicia pecunia-- riam poenam habent,veluti ambitus & de plagio. An quia hzc priuatam caufam,fiue vindictam continent, illa publicam? & hoc quoque - minus.nam & populares publicam caufam cótinent, & publicum iudicium iniuriarum ad priuatam caufam pertinetqua re priuato judi-- cio ei facil? praiudicatur, & ineo iufiurandum defertur , quod in aliis non permittitur,& extraordinaria publicam vindi&a non perfequuntur.quianec quilibet ex populocis BN An igitur quía in publis uie oM - €. cisextraordinariísque iudiciis long? aliuseft reorum habitus jai Rei exe. P* M diciorum forma,alij iudices,& iudices non arbitri,& grauiores damna- 2e Mis tiones,& accufatorisin crimen fübfcriptiothoc placet fatis.Porró publi MES -. caiudicia legitima;& ordinaria fantlegem, poenam.fo rmulam habent certam;veluti maieftatis,proditionis,re petundarum, peculatus, ambicus;adulterijftupri, homicidij, veneficij, parricidij, fraudatz annonz, refiduorum,vis,calumniz,vfurpatz ingenuitatis, plagij, falfr, iniuriarum, prauaricationis. Extraordinaria legem quidem habent ficut & omnia qualiacunque iudicia ,fpecialem edes & formulam ordineémvecertum non habent, veluti concu jonisabigeatus,ftellionatus, - effra&urz,expilationis, termini moti, prauaricationis,& aliainnumeta.Hodie publicorum quoque iudiciorum nullz funt formule. Sublatis formulis manfitlegum poena aliquandiu;fed & poftea coftitutiontbus peena in incerto & in arbitrio iudicantium effe ccpit. itaque à pocnahodicappellari poffe vere dixeris.idem accidit omnibus iudiciis. ordinatiis.aguntur namqucomnia extra ordinem omni ex caufa-idcirco . motibusnulla nunc a&tiofurt in duplum vel quadruplum , quia extraordinem agitur,quo agendi genere electo cofumitur a&io dupli vel quadrupli.l'interdum.$.qui furem.D.de furtidémque de ceteris iudiciis We. popularibusdici oteft.Porroó e iudicia & publicz leges dicuntur 14.5.1. D.ad cg. Corn.de ic.& publice pee 3 LI PUR, LÀ "we 'Decondictioneex promutu.— CAP. XXXIIIL. 54. LAN IONULASS DL Lov. "fq € pmo [*7] dg v Jg ga [2] er e ra" c to E. (s E 22 J [o e E m ft "Jj H. m et to e Ind B [e e] Hem cp £2 et eme & Gp rey [e [q P2 e á "t eo - e. le] PI E EU -a & « [e T » "UO Q le c T4 £2 E. E e [2 pm e o 3 ie! ect w 5i m ES £É£ o C - [0 but 4 Em Lan 1 uS riarumactio,fed rei pecunizve amiffz refpectu, & ita pecuniariam a- &ionem accipio in l.de fepulchro.D.de fepul.viol.hoc fenfu, non tan- CNN Va actione teneturisqui mutuam peccuniam fum píit e g)* Vrcadem tenetur qui quafi à debitore indebitam pecubM niam accepit. Qui mutuam fumpfit quafi 4 creditore, 3 Ne j M CIN etude tenetur qui quafi à debito- & rcfo/utá accepit. quod aperte indicat 1.4.$.is quoque. lc ob &act.Qui non debitum 4cctpit,eddemjnquit, afzone Rod H4 dehitores creditoribus xbi debitorum,& creditorü nomen ftri&é ad utui duntaxat caufam refertur.& $.item is cui.Infl.de obl.qux uafi ex con-Perinde;inquitiis qui accipit indebitam pecuniam obli i ac f1 mutuum ei daretur.& ideo condictione tenetur.Ea : tur ex inutto,& ex promutuo;ex contractu & quafiexcontractu mu- D tui.Indebitifolutio promutuum eft,fi ea folu&tur, quorum datione in creditum itur. Mutuumcontract us,Promutuá quafi contra&tus id eft quafi mutui datio, vt ait d.$.is quoque. Mutui vfurz non delen 1 | Titius.D.de praíc.verb. Promutui vfurz non debentur l.1.C.de cond ; indeb. Vt ex mutuojitaex promutuo pupillus non obligatur lios nw rs auctoritate $.1s quoquc.Inft.quib.mod.tol.obl.Vt Tur Ità & promutui actio per liberam perfonam nobis adquiritur l.c, C de Ey Ex mutuo fempernó daturactio l.fi pupilli.$..D.de ncg.geft,Ex promutuo fem per nó datur,vt fi foluero quod nondum dibem poftca debere dem igituractioda- Ep OBSERVAT. LIBER. VIII. ET ^ berecoepi,vel certo debiturus fum Lin dié.l.füb conditione.D.de cond. indeb. At fi foluero pecuniam quam nondum debeo nec pofteà deberi «.. «epi vtfi ve&uram nautz foluero;qui vchendi munere pofteà no fun gitur,ex promutuo eft atio, fiue repetitio,id eft condictio lex-condu- | €to.$.item cum quidam.D.loc.qua quafi ex mutuo datur. Promutuü - non eft fialia quauis foluátur quibus in creditum non itur. Tum veró condi&io datur ex bono tantum & equo certé non ex contractu jadcbiti enim folutio diftractus eft;non contra&us lindebiti.l.hec códi&tio. D.de cond.indeb.l.pen.D.ad Treb.& ideo non nifi quatenus is,qui ac- . . cepit locupletiorfa&us eftdaturl.cum ij.$.fane fiis qui. D.de traníaá. &inignorantem non datur,vt fi hominem indebito folutum ignorans p manumiferit Lin fumma.$.pen.D.de cond.indeb. Hzc igitur códictio eítex bono & xquo,non ex contractu,& cum ea foluuntur,quorü da- . tlonein creditum iturex quafi mutuo,ex mutuo tacito,ex promutuo, nonex mutuo,vel vt Iuftinianusait in Inftitutionibus magisex diftra- &uquamex contractu. vbi magis ponitur non Gr evyxpisdled c 064. Juliania Celfodifenfo. —— CAMP. XXXF.-— Ebeo Stichum aut Pamphilum fub difiunctionc. cle- &ionem habeo foluendi quem velim.Per errorem v- * rumque folui purans me vtrunque debere cóiun&tim. $ Queritur an vt foluendijita códicendi quem velim ha Srrw JA K9 beam clectionem?Celfus, VIpianus, Marcellus creditoris effe arbitrium dicunt retinendi quem velisquafi iam nunc creditor - debeat alterutrum fub difiunctione l.i non fortem.$.pen.D.de cond. . indeb.Tulianus debitori electionem dat repetendi quem vclit cuius fen. tenti veftigium eft in l.cum is.in prin.D.de cond.indeb.idem Papinia .... no videtur,& Iuftiniano probatur l,pe.C.co.correcto $.pen.l.fi nó for ., *em.Atfrin hac quxftione Iulianus à Celfo diffentit,confequens cft, vt |». &ineadiffentiat quz fequitur.Si is qui Stichum aut Pamphilum debet;per erroré putans fe puré Stichum debere,Stichum foluerit;ei Cel . b. fusnon reflituitelectionem atquc adeo códi&tionem non datl.fiis, cui legatus.D.de leg.2.Iulianusci dat electionem l.cum is.$.vlt, D.de cód. ind.q uod etiam fententiz Iuftinianicongruit.Difcordat fpe Iulianus . & Celfo, vtin fpecie l.i procurator.D.cod.quod ex Iuliano traditur eft contra Celfum.Erin l.1.$.1.D.de víufr.acc.quod ex Iuliano traditur, eft Sd PA — edam cotra Celfumin [.& Proculo.D.de leg.2. Verum fuperiori con ftitutione Iuftiniani excipiendus eft cafus ]. plane fi duos.D.de cond; | indeb.Duo rei Stichiaut Pamphili, vtrumque pariter foluerüG;an con- E dicent parteeMinimé quia nec foluere potuiffent partcs. Sed is condi. cu cetur in folidum quem creditor reddere voluerit.Cum plures foluerür Cu E neceffario clectio reddendi fiuc retinendi creditori feruatur. Cüm vnus s foluit;electio eft foluentis.- | Hw 1 e JOSHA CE IOSy DA C EY I5 0. Kis verbis, Hocamphius, alias augeri,alias minui legatum..— Á e God EE AXXFI e AE adic&tiones,Hoc amplius; Preterea, Idem ,ícruiunt te- 2», petitioni. quz quidem repetitio varios effectus habet. | S2. nam fi cidem legetur fiue coniuncta fiue feparata Ícri-. 2455 ptura; vel pleniuslegarü facit l.qui ita.D.de do.praleg. «iA» LScio.$.pen.D.de ann.leg.& vtileid quod erat inutilel.— | legata inutilirer.D.deleg.i.& conditionem adicit priori fcripturz l.fi tibi puré.in prin.D.delegar.;.vel inferiori lin repctendis.D.cod.l.cum (cruus.in fi.D.de cond.inft. vel exiguius legatum facijneque noui elt; vteadem adiectio modo augeat modo minuatlegatum lea autem.D. de leg.5.Exiguius aüt fieri videtur fi puro legato adiiciatur dies velcon. ditio,itémque in fpecie l.Aurelius.$.teftamento. D.de lib.leg. f1 qui teftamento Titio omne debitum remiferat & co amplius x.legauerat, poftcà codicillis hoc amplius quàm quodteftamentolegaueratà Titio —— donec ad viuet vfuras fortis debitz exigi vetuit, & quantü exigeret hé | res iure ftipulationis, vt t&tum refunderetiure legati.quia manifeftum eft voluiffecum minuere prius legatum. & prztereà his verbis, Donec —— — ad viuet, in perfonam non in rem vfurarum liberationem legaffe. Ait €. —— autem, onec ad, vt in l.3o.D.de adim.leg.Qsamdiu ad,vt vulgó c: UN fiuc Quod 44. No. t. libri fcripti habet, U/» apud matrem donec ad yiuet. feruando,& Suetonij Augufto,Donecad defideria militum ordinaren- i: tur. Vetus interpres INo.x x 11licct vti frui donec ad vixcrit. Alij dixere,dumad.Hieronymus aduerfus Iouinianü. Dum ad viuis bene abuti 2 fubftantia tua.Eucherius ad Valerianum. Vtique dum ad viuunt vitz fux caufam agunt. Marcellinuscomes in Chronico.Ibíquedumad vi-.— xit&c. Anianus ad l.2.C. T h.de fecun.nup.dum advixerit mater. Sed fit diuerfis legetur;alias hec verba , oc amplius , priori legatario in ean- ^ dem rem pecuniámve collegatarium & coniun&um adiiciunt L5.D/ 8 delegat.s.vt fi leget primo fundum,& fecundo hoc amplius decem, aliaslegatario vnius rei feparatim in aliam rem alium legatarium adiiciunonon collegatarium, hoc modo, PRIMO FVNDYVM DATO p AMPLIVS Q VAM PRIMO LEGAVI SECVNDO X. DATO ideft,non Primotantü fundum datojfed & Secundo x. nam & vulgo | eodem fenfu ita legant, PRIMO x. ET HOC AMPLIVS VXORJ rE»VS X. DATO. Oneraturheresadiectione legatorum , non prior legatarius adiectione coniuncti l.f1 fcruus legatus.$.f ita (criprü.D-de | E leg.r.In initio |.cüm feruus.quam fuprà citauimus,ex Lauia.D.de co? dit. & demon.pro conditionem legendum eft Irberzarem.nec enim po* | teft in legato re petita conditio cenferi cadem;qua fuit in inftitutione : vel fi eandem repetitam ponas conditio, quz deficit in inftiruionó | deficit & in legato. zt. | Pies ilz gefhit E ——— OBSERVATCPIBERS VIH. iy à Eo cReslituitur eAlabarchia nomen in. L.1 X. C.de vect.€9 com. E ines usse QC Para erTEC cn E ien (EX 1:x.C.de vect.& com loquitur de vectigali Alabar (X5 S99 chiz per Acgyptum & Auguftamnicam coftitutoqux Acn dugfinr prouincie diceccfeos Aegypu. Lego ""ILlabar- * Gupyrlov.& Iofephus 18.&pgygioteylas meminit Alexandri cuiufdam Ala 3 prebitione pro prohibitione. Ait ne animalia tranfducantur fine prabitione folita, id eft, fine vectigali Alabarchiz.ex quo apparet vectigal ni Alabarchen vocat quod multa vectigalia exegiffet Aegypto, non - L YR cl Vod traditur inInftitutionibus ius edilitiü iuris ho- AC NSNIIAA norarij portionem effe, non ex eo fequitur, & iuris Y) pratorij portione efle.fed ficut praf.annonz & pref. vigilum;fiue pretor plebis quafi adiutores funt pre- (P| fe&ti vrbi &fub cura ac difpofitione eius,adeó vt vc- | 4owe^5| ré dici poffit iurifdi&tionem prazf.annonz,vel preto-- tis plebis portione efle uirifdictionis prafvibiita verc dici poteft fuble uari prztorem ab zdile,& ius zdilitium iuris pratorij portionem effe. nam & qua dec edicit dilis,edicere prator poteft, veluti ne fera be- . fiaibi habeatur quà vulgóiter fiau&tore Paulo :.Sentétiarum; & dep. ficientibus zdilibus( necenim femper quotannis zdiles creantur) iudi . cia zdilium ad praetores cransferuntur,vt Dio fcribit lib. 11:1. Eodem modo legatus proconfulis licet propriam iurifdictionem habeat, eft ta men a portio iuriídictionis proconfulis.Idem dici de defenforis plebis iurifdi&tione poteft, vt fit portio pra-fidalis iurifdidionis ex No. x v. Qua decaufa ficutálegato proconfulap pellatur;à defenfore prefes;ita videtur ab zdile pratorappellandus, à pratore plebis; velà praefecto annonz usen quanquam nondum ita fubdito prafecto annonz difpofitioni prfe&i vrbi dicazur in ].vlt.D. Quod cum eo &c. à przfe&to annonz principem appellari. ime —| "Pene tp APTA d. ua Legio Era 1 5T CAE IS I2 Dic PSP OASIS Y I. cR "——— | aes Mee ELI (lw. X NES Diary 8) N 2 Rt reu Meer mmt m md IA€ CVIACIE Lic€ac | E : "Pena depen[a repeti non folent. o QM Dos AXCACXUENC s A n | fees 3| It l.poenzeD:de cond.indeb:Z es depenfe vepeti mon fo- — | lent. His verbis, mon folent, fignificatur eflc regulam vL SI 58-24-01 $. vlt.D.de diu. reg. iu. E xempla : palàm ? &in ; «wA mundo. omnibus non funt. Vnum dabit L1.D. de lege | aes 2922- Iul.amb.quz damnatum lege Idliffmbitus & reftitutumin integrum;p cenam pecuniariam repetere negat; quamuis res Videatur rediiffe ad caufam indebiti. Alterum 1 3.S.condemnatio.D. de tab.exhib.quz legatarium coditionalem qui interdicto de tabulis pro: , - ferendisinterim contumaciz poenam tulit.deficienteconditione negat — poenam repetenti reftituere.Q uo exemplo forté fide poenainterdebi- — torem & creditorem non conuenctit fi ad diem fors non folueretur, & . debitortamen pererrorem poenam foluerit ob moram, videtur poen condictio non effe.nam & olim plerifque vifum fuit víurarum indebi. —— | tarum condictionem non effe, vt in l.18.C.de vfur.hec verba demon: ftrant, £xclp[a turis varterate, Ymputationem omnes admittebant. Eadem veró videtur effe regula 1.46. D. de diu. reg.iu. Quod à quoquo. pene nomine exa&tü cft id eidem reftituere nemo cogitur: fiquidem . ita illud; Eidem;accipiatur, Eidem à quo poena exacta elt.quod cóprobatur ctiam].fi pignore.in prin.D.de pig.aét.Lid quod.D.de fol.l.fi debitor.D.de fur.que füntde debitore;& creditore. Quod tamen à credi- — tore exactum eftab alio nomine poenz; debitori reftituitur, vcl impu- E tatur. In aliis fecüs eft l.c. D.loc.l.vlt.$.fed càm.C.de fur: Differentig —— caufa hec,quia non eodem modo creditoris, &ceterorum interefl.Cr& —— ditoris intereft crediti ratione cuius fecuritas creditori auferturablato —— pignore.Conduétoris & coómodatarij ratione víus,qui furto intercipi- DOE tur.Crediti caufa furto non intercipitur.& fatis eft creditori,creditum — | faluum effe.eque fatis efletcondu&tori vfum faluum effe.quod effe non potelb furto interueniente. | | | De-veteri interprete INouellarum Iulinian. CAP. XL. 5| Eterem interpretem Nouellarum reiiciunt & afpernat p. 2) turtemere omnes: quod equidem fero iniquoanimo, j| cum propter antiquitatem(crediderim enim Grecum // 55) fuiffe qui non multo poft editionem Nouellarum r0- S9 9a7^ gatus Occidenti latinam interpretationem donauerit) tum propter eruditionem hominis.nam eruditioni deputo; quod &é No.x VII. eleganter vertitformarum, & d'ropoy ? ig tup uias, onus pro uincieeffectum potius rel quàm fignificationé verbi fpe&tans , vt NO: vrepl &ziGoXo» legitur fepe, 9 Bdipos ? às rectius (anc quàm Haloan der depauperationem,& NO. y t 1. &zopor xTjow ; foencam poffeffionetrb optimé,vtImperatores l.3.C. T h.de ind.deb.faeneos, defe&tósque fundos, & No.v. x vi. e x xii Aoyo iufiurandum . dabatur enim A6yo M NET, interpofito H OBSERVAT. LIBER. VIII. 22 .' A interpofito iureiurando, Iuliani interpres probat & ].vlt.S.vIt. C.de iis qui ad ecc.cóf.Et eleganter No.2.Gregoriam extuliffe maritü;id cft, fu premum officiü feciíle marito. Sic quoque loquutus eft No.xxx vir. hunc extulit.& No.x c r.erenim quidam prioris fa&us vxoris vir cim eam extuliffet.& INo. x x. Comes domuum,legendum effe cognofces, y dac, non vüy àxCtov , qui locus mirüm in modum confirmat ea, quz de Comite domorum (cripfimus in tit.C. de prepof. fac. cubic. Religionem etiam hominis laudo, qui maluit retinere greca vocabulajin quibus herebat latine interprerandis, vt No. c 1 1 x. plenum effc ateutpylas & No.r.x x x v x1 1. Anlris enims domos poffidentibus in. bac feliciffima ciuitate Bacxglroflts mox &c. & No. x x11. Neque vlli zpotecQe« "aurüm. Sed hec non eft typis excufa.Et aliarum loci etiam vulgó deprauati funt , ficut aliis locis innumeris culpatur fepe imprudenter optimusille & antiquiffimus interpres; ab iis qui fi conferrent libros — fcriptoscum imprellis typographi operam ,& interpretum incuriam — poriüs exagitarent, vt No.x v1 r1,vbi proz maioribus legendum amavioribus,& initio INo.11.orpantes pro ordmantes. & circa medium. Ne4u4- quam igitur valere volumus neque in v.libro Codiciscognomimis nostra pieratis pofrtam constutionem. Sic vetlibri. & in fine No. v 1.Ícripta cum - adie&ione Zemimico pref. pratorio Illyrici. & No. v 11. p recompen-- fam dari ,. legendum vecompen[anda re. pro 7/5 coharere hijs cobarere. & No. v irr. pro populi prinatt; vll: prauitati. & initio r1. pro audiumus, dinuimus. Hortor ftudiofos , quibus plus oti eft, quàm mihi occupatiffimo, vt diligenter habita collatione librorum veterum cum qu otidianis, omnia menda repurgent, cámque interpretem emendatum (ux famz & auctoritati rcitituant. FINI S olorchecker cLAssic 1 1 [ Í ] | | | | [^ 1 | | | | aee Silaa re Fk Sta La Mete Liu M D Ke Lo Dati e icLA Lor e aii ——X—————————HáÀ ; am q p : | E. TLUDUTTOLETEEETLEETTEEUTTEHETEEEOTIT [^