scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

In hac edictione accesserunt ... primae partis notae antiquarum prioribus uberiores ... et in fine tomi secundi index .../ omnia per ... Ildephonsun Lopez de Rubiños ... ; expurgata et ... restituta a D. Enrico de la Cruz Herrera ...

Nebrija, Antonio de; Cruz Herrera, Enrique de la

Abstract

Pars I--II

Full text

4 a q S > As “ek e E, po ny E > bae A O ANTONIT NEBRISSENSIS.V.CI. : GRAMMATICI, ET REGII CHRONOGRAPHI DICTIONARIUM NOVISSIME EMENDATUM, AC _NOVIS subinde accessionibus auétum, locupletatum, | PARS SECUNDA COMPLECTENS DICTIONARIUM HISPANUM ejusdem Auctoris Latine Interpretatum , in hac nova Editione emendatum, quamplurimis vocabulis, phrasibus, adagiís, ac variis loquendi formulis ador- natum, auétum, locupletatum: deinde alterum propriorum nominum Oppido- um, Civitatum, Montium , Fontium, Fluviorum , Lacuum, Promontorio- rum, Portuum, Sinuum, Insularum, 82 Locorum memorabilium, ab eo- dem Auétore compositum: nunc denuo quibusdam interpreta- tionibus vernaculis, que ibi deerant, adjeétis. IN HAC EDITIONE ACCESSIT INDEX LOCUPLETISSIMUS Urbium, Regnoraim , Provinciarum , Regionum , Montium, 8tc. ex Hispano éx vulgari 1diogate in Latinum conversus. Omnia per R. P. Frat. Udephonsum Lopez de Ru- ode. Regii ac Militaris Ordinis Beate V irginis Maris de Mercede, Redemp- tionis Captivorum, recognita, illustrata, ac locy pletata. DEMUM MENDIS EXPURGATA, ET IN MELIOREM STATUM restituta 4 D. Enrico de la Cruz Herrera , olim in Ovetensi Archigymnasio Phi- losophiz , ac Sacre Theologive Auditore, € nunc Humaniora litte- rarum Professore. NEWCONT, | SS > E E NES as SS ye Ps ; Ni al NO OS l (TAE KIMN A y ze) ¿ <> po JS ¿a Ñ ZO ol DAA ME 1d SAO, O E SS ; 7 Y GS . IR , ga SS Ja Á E Ú W GS 2 DO US SUPERIORUM PERMISSU.- 6 Marrrrr; apun Josremum DE UrrUTIA , TYPOGRAPHUM. ÁNNO MDCCLXL. Sumptibus Regie Societatis. 229 LA E 5 aj 2209 es 00 aoigs 8 RO A, o a AR AS % A : LAA Pags.'s ES A O o a A Sas | NS 6 . SN je ma , á or al e a a Si, 26 VE e O pe 09 dl ANO IAE) E O MTS ; : % 4 e! >) my A ES ; . ¿OO ¡_OÓKAáAMmMmMmTmTm Tm £.__. Q»PE AAákKXMIA AAA 09 ANTONIL NEBRISSENSIS y DICTIONARIUM -HISPANUM. LATINE - "VB UM “IN HAC NOVA EDITIONE AUCTUM, EMENDATUM, ac quamplurimis vocabulis', phrasibus:”» “adagiis. , St > variis loquendi formalis Hispanis 82 Latinis. locupletatum , que. asteriscis 40 marginel piEpgBnt.., | AB. Á. Primera letra del'a, b. <, En Egin tiene el Soma de su sonido A. A. en Hebraico ais aria A. en Griego llamase A!pha. A. en Arabigo llamase Alipha. A. preposición , Por cerca, Ad ; apud, A. preposicion por ácia, Adversus: A. adverbio para lamar:, O., heus. Aya,a, interjecion del que se rie , Ha y ha, Hi Aaron; hierba. ó barba de:aron. rola Í, sive genia 5 h Y AD ccnida -Macellum:, is 21mo01q09 ni - * Abacero ¿Macellarias. | ABAD , Prelado de Monjes. Abbas; atisi Archimandria > Abadesa dd Monjas, Abatissa , E. Abadía , dignidad.de aquestos., Abbatía: PS Abadengo , lo del Abad , Ad Abbatem es Abadejo , 6 cubillo , escarabajo ponzoñoso , Cantharis , dis, * Abadejo, pescado, Asellús'salitus. Ababar-; retener el vabo , Halo , as. opi Abalannadse al peligro , Inferre se indiscrimen. ao 'AR, Minoris vendere. Hanse abaratadolas merca- $ durías. Minófa «sunt jam: merciúm peta: ES pretia rerum. Annona vilior:est.: *-Meserlo “todo ¿:baráto., Pestítbare j permiscere ótinia; < Nullam rationem sequi, aut modum. 34 Alia suelá de cuero crudo:; Pero , Onis. Abarcado , calzado con ella, Peronatus a, um. Sculpo- ct ineatus.9 4.2.0 Abarca, calzado de esparto, Sivlpengon arum., Mercado , calzado con ellas. Sculponeatus. +. ys Abarcar, Compleétor , eris , Contineo. Lee Abarráaganado varon con soltera , Concubinarins , il AO hembra con Golerdad Concubina, e S STTS «Ai? AD PRI de Maid pallex., cis, Abarrancarse elganado., Ja anfcactam cadere. Abarrancado ganado , ln anfraótu heerens, Abarrancadero lugar ¿ Anfradtus y precipitium. . ABASTAR, 'Arinonaín prabere. DS Abasto 0 abastanzay Abundantla , e, copla, e. . Y, Abarirse , Se ipsum demittere , submiteres abjicere. > Abatimiento , Demissio , Onis, den us. Abatimievto tE animo Dejedtio. animi.ico. A Abatir derribando , Deturbo , as , dejicio,.15 voih Abatimiento , Deturbatio, onis;, dejeótas, us. add De Abajo , Sub, Subter, Infra. Mas abajo, ,;Inferius. Cosa: de ábajo ; ; Inferus , Infernus y Internas. y: ¿Liso abajo , Inferné. l Abajar , por descender y Descendo ¿15.00 i ae Abajamiento , descendimiento Descensus 5. US. 05 Liste Abajar lo sóberuios: Humilio., 45;, 9F€: avi. Abajamiento , asi , Humiliatio, ALE AREGFA volatil:, animal ceñido, Apes ” ¿apis, vel Ads, ) is Abeja pequeña y Apicula , E bis Abejaruco, NMerops:;/pis» Apiaster y trío "biiorll Abejera y ó torongil, Citriago > nis y Vel citrago, Abejon , falsa abeja , PseudomelysSsa , E. | a Abejon:juego antiguo; Alaparuim ladas,, y 0 A Abenuz , arbol de, madera vegra , Hebenus : qa Es AveQuEs madera de este. arbol, Hebenum , ABERTURA de lo cerrado y. Apertura, 2 $ ri Miss. Abertura de cosa hendidaHiatus, us, oy la boca. Ridlusy: use Abertura de la herid? y: A EN Abertura de lo sellado , Resignatio , onis. » ea Abestruz y ave, Struthius., 1), Struthiocamelus , la q * Abeto , arbol Pinabete , Ábles. EP bo 04 k JE Lu db ABEZAR » poner CáHabcds , Assuefacioy, consuefacio, ise Abezar y enseñar y Doceo, es , istituo y 1s. 00. AL Abezarse, acostumbrarse , Assuesco y CONSUEsco ¿cis A Abezado asi y ÁASSUETAS y CONSUSIAS y Ay Bl os A Az Abior= AB Abierto siempre como las orejas, Patulus, a, um. Apestus,. patens , Ús, reclusus ,2, Um. RS AA 'Abil sosa , Avilidad ESc. de BA. ABISMO, agua sin hondon, Abyssus, Dex, i.Vo- rago , mis, Abispa, Vespa, 2 ADispOn, o tabano. abans, ¡, Asilus, i, cestrum, Í, -Abito Vide Habito. Abitulirse. Vide Habituarse. ABLANDAR lo duro, Mollio, is, mollifico,, a5. Ablandadura , Mollitudo,, inis , mollificatio , onis.» Abocar. Vide “Avocar. ABOGAR. Cáusam alicujus agere, Pro aliguo dicere. Abo- gar por sí , Suam 'cansam agere. Abogacía. Patrocinium , ii, Patroni munus, Oratoris offi- Cita "Abogado. Advocatus ti. Patronus ,1. Cansidicns , ci, Abogadillo. Rabula forensis, Abolorio , Genealogia, «e. Series avorum. ABOLL AR, dó dbcilenas, Contundere. Contusione tumo- rem excitare, 5 'Abollonado con bollones , Contusus, 24M» 4 Abolladura , Contusio , nis. > Abominar , AOIAON "Detestor, Exectror, Avi £059, Abominabilis , e. TA Abominable , Detestabilis , €, execrabilis, e. Es Abominacion , Abominatio , onis , detestatio , execratio, Tranquillitatem temporis advenire. Abonanza de tiempo , Temporis tranquillitas, * Abonar ,dár por bueno. Probo , as. * Abonar en Quentas, Pecuniz suammam acceptam referre. Abonar saliendo por fiador , Predem se pro aliquo dare. Satisdare pro aliquo.* "Abonado en hacienda:, Locuples, etis. O RNSS copla sus , opulentus. | "Abono en hacienda , Cautio , Satisdátios:: ABONDAR, SBnado, as , avi, sufficio, is, feci afín; is, «Abondo , Abundaz copios? , alúneblera n * ABORDAR un navío con otro, Navem nayi committere, admovere. ud “Aborrecer , Odi, odisti, odio habere, Detestari 3 execrari _Aborrecedor , Osor', oris. ; Aborrecedor de bombños y Misanthropos, sad, * Aborrecimiento, Odiam » Invidia. «' Aborrecible "y Detestabilis , execrabilis ,' > abominendus, execrandus. > 'Abortar , mal parir , “Abortio , is , ivi. boritm HE > Abortado en esta.manera:, Abottivus), '2, um, y Aborto, Immaturus partus, Abortus'; Has: e a mai Abortivo. Abortivus , immaturé editúsi! * ABOTONAR. Globulos ocellis suis indere > inseréro, in cludere, Abotonadura del vestido. Ctobilórarin Ho series, Ya ali» _Sonan los arboles, Jam arborés pa , Jam in pen mas turgent. 'ABRASAR. Uro, Comburo , Exuro, is, Concremo.; AS. Abrasarse. Ardeo ; es. Fla Se; Confsgro!, ASIS, Suma * Abrasado. lgne COMbustus , exustus, > Abrazar. Amplettor; ¿CompleGtor y eris, Amplexor » 'átis. *- Abrego viento. Mistes: tri. Africus, Ci. Abrevar el ganado, Pecudes adaquare,, ¿adaquatum ducete, Abrevadero de bestias, Aquarium y 1 Abreviar ,In comperidium redigete. Abreviatura , Compendium; il. Abreviatura o cifra, Nóta ,:2. ABRIGADO lugar”, Aptidus locus. ¿Abrigar en lugar abrigado , Apticor”, aris; abrigar como quiéra; Eóveo, es y fovi , LU: q) Abrir lo sellado , Abrir como quiera , Aperio,, is , rui., recludo , is , reclusi, * Absuelto E absolutus. o * Abstenerse , Abstineo , ES. Parco, iS, "Temperare sibi in _* Abstinencia. AB ¿Abrigaño lugar , Apricts locus. Abrigo, el calor del abrigo , Apricitas., atis.- Abril mes, Aprilis ,is: unde Aprilis, e. Cosa de este mes, * En Abril aguas mil , Pluviis abundet Aprilis, Abrir la puerta , Heseros as, avi. Pando, Ís. Resigtóns as , avi. Abrirse , Hio, as, avi,hisco , scis. * Abrir camino , Viam facere. ABROJO , hierba espinosa , Tribulus, i. Abrojo de hierro , Murex ,¡cis, tribulus 5 ÓN Ábrochar etidos Infibulo , as. Abrochadura de ido HA * Abroquelarse, Clypeo, vel parma, se tegere, Scutum telis “objicere, — * AESOLVER al culpado,Reum absolvere, Absolucion, Absolutio , nis. * Absoluto , Absolutus ,perfectus, Absolutamente, Absolute, - 08 omninó.: a * Absorso. la stuporem 8z admirationem raptus , defixus, re aliqua. * Abstinente , Qui cibo abstinet. Abstinens , tis, Abstinentia , parsimonia , frugalitas, rinogia, ' R Absurda cosa, Absurdus, a, um. - ABUBILLA.,, ave, Upupa, 2 , Epops , opis., * ABONANZAR el tiempo, Jam temporis seyitia remisit,, á Abucasta , especie de añade, Avis casta. Abuelo, padre de padre ; ó maire , Ávus, 1. Abuela , madre de padre, ómadre, Avia, Lo “Abuelo. ictbAdo O bisabuelo, ayas le Abuela segunda , $ bisabuela, Proavia,z. Abuelo tercero , Atavus, il, Abuela tercera , Atavia , ei s Abuelo quarto , Abavus. y HA £: Abuela quarta , Abavia , z. Abuelos dende arriba , Majores ,rum. * Abuelo de mi muger , Prosocer meus, Abuela de mi muger , Prosocrus mea. * A buen tiempo ,óá sazon , Opportune. ABULTARSE. Augeri. Augescere. Abultar,dengrosar. Aliquid augere. Este vidrio abulta los objetos. Res objec= tas hoc vitrum auget 8 amplificat. Abundar , tener abundancia. Abundo, as. Affnere frumen= to , divitiis , Blc, Abudlomías Ahundantias, Copia, Ubertas , AfAuentia E Abundante , AfAinens , COpiosns, abundans. Abundaniements Abunde, afAuenter, copiosé , satis SUPerquE, Abusar , Es usar ¡¡Abutor!y etis, Abusion, mal uso , Abusio:, onis , abusus , us, Abutarda , 9VE grande, Tarda, 2. Otis, iia * ACA, Huc. Del rio acá. Citra a Cis Ea DA parte de España mas acá. FEEDS rie La de mas. «allá, Ulterior. oniM.s * Vénacó. Hucades. pa qué vienes con ehimaló acá y allá? Quid ultro , citróque. rumores defers?* ACABAR una obra; Opus finire,absolvere, conficere, per? agere , perficere. Operi ers 'manum: :adhibére, supremam manum apponere, Opus ad exitum deduce re , ad finem perducere. ' * Acabar con toda su perfeccion. Expolio 038 Perpolio, is, perficio ,is..Ad unguem aliquid facere, * Acabóse. AGum est. ACta res est, * Acabar la oracion antes de tiempo, Orationem pracidete, abrumpere, 6 En acabando la oracion le Sin gana pls Ut fi» nem 26 nem dicendi fecit, ubi, Orationem finivit ; terminavit; - , Clausit ingens:omnium plausus est CONSECutus.' * Acaba ya. Age , Agedum:, Age jam. p * Acaba de salir: Egredere aliquando. * Acábelo de parir, Quod jam. diu parturit , aliquando pariat,- ol l sio * Acabó su vida. Animam- egit. Fabulam «vita. peregit. Diem suum obiit. Vita functus est. muby ) * No pude acabar conmigo dejar de decirselo, Teneri non po- - tui quin remilli aperirem. Non sustinui illum de hac re celare, ln animum inducere non' potuí,ne rem illi indicarem. nmsaabiat, bs * Acabalo tu con él, que:conmigo acabado lo tienes. Fac ¡lll rem persuadeas , per me nulla mora est quin fiat. * Acabamejesto la vida, He cure animum meum confi- Cciúntodriadit i na * Acabócon él. Hominem confecit, pugione .confodit. No pude acabar con él , que le perdonase. Impetrare, vel ob- tinere ab illo non potui, ut homini parceret , ventiam daret. UA * Muy acabado está. Morbo , aut xtate confeótus est, * No acabo deadmirarme de lanegligencia del hombre. Usque miror hominis incuriam; Mirari satis hominis 'negli- gentiam non queo, a * Seria nunca acabar. Longum nimis esset , ac plané infini- tum , Orania persequi. Acabar de leer. Perlego , is. Acabar de escribir, Perscribo,. is. Acabar de cortar ,Perseco, as. Et sic de multis. * Acabado, perfeéto , cumplido. Absolutus , perfeótus. Ex- pletus omnibus suis numeris, 82: partibus.:Omoi ex parte perfeétus , completusque:. ** Acabo de rato vino. Venir tandem aliquando. Post lon= gam moram éz expeltationem venit. A cada paso. Passim. A cada triquete, Identidem ,subinde. Acada persona, ó cabeza; Viritim , Singulis. + * Acada necio le agrada su necedad. Suus cuique simiz ca— tulus pulcher. 4 cada puerco le llega su San Martin. Stat sua cuique dies, ) ACAECER , ó acontecer. Accidit, contigit, evenit, obve- ¡nit usuvenit, fit. Acaeció , que Sc. Casus tulit, fortu= na tulir, Casu fadtum est. Casus incidir Forié evenit. : Fortunz placuit, utézc. * Acaecen, ó suceden muchos trabajos á los hombres. 1n mul: tas passim miserias 82 calamitates homines incidunt. Variicasus humanam vitam affligunt. “Acaecimiento. Casus, us. Eventus , Fortuna , 2. ACALLAR. Pacare aliquem. 4) niño. Vagitum infantis de . mulcere, , 4Acanalar, Strio, as , Strids faCere» Acanalado , Canaliculatus, Striatus» Acariciar, Blandé aliquemtradtare, demulcere, ' Acarrear ¿Adveho ,is. Inveho ,is. Convého ;1s ; Xi. Acarreo , Vedtura, x=. Invedtio, nis. de Acarreadizo , AdveCtitius. Invectitius , a UM. > ACASO, (de quien duda.) Forsan. Forsitan. Fortassis, For= - taste, m9 3 JA : * Acaso (de quien pregunta.) An. Utrum. Num. * Acaso (casualmente. ) Forte. Casu. v. 8. Encontréle acaso en el camino , Inter eundum in illum forte , vel casu incidi. edo | | y * Si acaso. Si forte. Si no es acaso , Nisi forte.Sino es aca- so que lo tengas por molestia y Nist forté gravaris. Nisi forte molestum tibi est. A «Acarar. Vide Reverenciar , respetar. Ss Acatamiento. Vide Respeto. En vuestro acatamiento había yo “de: hacer tal cosa? 1n conspedtu vestro id facerem? . * Acatarrarse. Rheumate , vel Rheumatismo ' gravatl, COrtipi, - e | AC 5, * Acatarrado, Distillatione , vel Rheumate grayatus, « affedus. aya OS - , A ACAUDALAR. Pecunias acquirere , parare , COMPAarare. Acaudalado. Dives:y locuples, divitiis affitens. 1,02% Acaudillar. Copias ducere , duétare. 50d e Ácaudillamiento. Duétus , us. Duétio ,nis... sa * ACECHAR. Per rimas, aut cancellos curiose inspiceres Rimor,:aris.. oirmians 0% uso O * Acecinada carne. Caro salita, sale durata ,condita.. * Aceda cosa. Acerbus. Accidus ¿0 UM * Acedia, Acerbitas:, atis. ACOri) OFÍS. 20000 * Acedarse. Acesco, Coacesco y 18:00 00 ón * ACEDERA,, hierba. Oxalis, idis. Acetaria., Acetosa yes: Acelerar, Properanteraliquid agere» Aceleradamente.Kesti- nanter , Properanter, Le ha9g/A*.019 * Acelga, Betas Bs 00. fi Acemila. Vide Azemila. 2 000: idad ACENDRAR::Aurum, aliudye metallum ad purum exco- -Quere, purgar o: so viial IN * Plata agendrada. Pustulatum argentum. Oro acendrado. «Aurum ad obrusum , vel ad purum.excoótum. Aurum -¡obrusum., vel obryzum. ¿Apis i Acendrador ,ó afinador de oro. Artifex, auri excoquendi, «¿€xpurgandi,: Aurí excoétor., expurgator, Js, Acenoria. Pastinaca , cx» 0 *. Acento ,0 Accento,; Accentus; us. Pronuntiandi sonus.: Acento agudo; grave, circumflejo. Accentus acutus, gra- vis , circumflexus. y Ems * Acentuar una silaba. Syllabz accentum adscribere ¿appo= nere , appingere. , - * Acentuar , pronunciar el acento. Dicendo , syllabam ac= centu afficere, Syllabw accentum pronuntiando ,expri- -¡mer6 del ereotiodf. eomanibiuolaY amen * Acepillar. Dolo , as, Dedolo , as. Runcina lignum poli- alresiavigarés msnibuiolsy msm 7 ACEPTAR. Aliquid accipere ,admittere, acceptum habere, -gratune habere; 000007" sjonmim Lio AO * Aceptar una ley. Accipere legem. Ratam habere legemo . Legem admittere, probare. | * Aceptar el partido, Conditionem. accipere , admittere. Ad conditionem' accedere , descendere. Acepta el. par= tido que se propone: el Cesar. Utere conditione Cz- saris, : As * Aceptar la batalla. Subire dimicationem. - 153 *- Aceptar un cargo. Injunétum munus,suscipere. : * Aceptador de personas. Personarum acceptor. Qui perso. ¡nz rationem' habet , non cause. 0 Aceptacion. Acceptatio , nis. Approbatio ; nis. * Aceptación de herencia. Aditio heereditatis. e Restipulatio Mis. 15 00i0n 1000 * Acepto. Alicui gratus, acceptus ¡ a Acequia. Incile ,is. Aque derivatio. * : 1199 :Qbom ACERCA de esto. Hac de re. Super hac te. Acerca de. esto - hablaremos largo'en otra ocaston-. Super hac replura altás, Tengoque avisarte. acerca de esto. Habco pro ista:ré quod »'te moneam., ' Ea 30199 03 ACERCARSE. Apptopinquosas. Propiús accedereadven. tare. Mira que se acerca lA muerte. Cogita tibi mortem imminere, obitusque diem, prope esse, oriohial “4 cercén, :Stirpitds > radicitús, : Corróle á cercén la oreja. -««Auriculam A stirpe precidit yabiimo resecuits: * Acerico de alfileres. Áciariumy doo el Acero. Vide Axero» | sig, OA od, ACERTAR en cosade duda. Rem conjetura assequí. Rem «attingere-Remacu tangereniormos: : ym Bl A * Acerió á pasar por alli el Cirujanoquando le hirieron.Forté Chirurgus preteriit, cúm vulneratus est. : « Acertar la cura, Scitée medicinam facere, Pe De apuesta, CAP da y 3 E k y 2, um. OO a E A ANNAN AT ii dais A 12 AG e * Agitar una question, Aliquid agitate, disputare, dissere- re. Aliquid "in disceptationem quaestionemque vocare, De aliqua re disputare , disserere. yu Agitado, Agitatus, commotus, perturbationibus jacta» tus, q * Agonía. Angor, is. De la muerte. Agentis animam pos- trema luéta. Expirantis discrimen ultimum., . * Agonizar, estár en agonía. Animam agere, exhalare, efflare. Veérsari in extrema vite luéta , in supremo agone vir. Cum morte luétari. Expirare. Ánimis ac vita defici. > | * Agonizante,ó que estáen agonía. Effñans, agens animam., Moriens. : : * Agonizante, quetayuda á bien morir. In extremo agone auxiliam ferens, piis exhortationibus morienteim ad- juvans. . * Agora. Nunc.Modo. Vide Ahora. : * Agorar. Avguror, aris, vel Auguro, as. Auspicor, Omi- nor, aris. A : | Agorero. Augur, is. Haruspex, icis. ** Agosto. Augustus, ti. Sextilis, Is... > : * Hacer el Agosto. Agrorum fruétus colligere, percipere, condere. : * Agostadero, lugar para:pasar el Estío. Estiva , orum. * Agostarse los campos. HArdente sole agrorum herbas exurl. : * Agostizo. Augusto mense natus. AGOTAR. Aliquid exhaurire, dehaurire. * Agotaseme:el caudal. Exhaustus sum. Copia mihi in egestatem 6 inopiam abit, Ingenii mei fontes exhausti sunt. * Agoviar á uno. Nimio pondere, vel onere aliquem gra= vare, aggravare, deprimere. * Agoviarse. Incurvari. Incurvescere. Pandari, * Agoviado. Incurvus. Pándus, vel Pandatus, a, um. AGRACIADO. Venustus. Vultu decorus, a, um. Agradar. Piaceo , es. Graum alicui facere, Gratifi- cari. - Agradable. Gratus ,-) ucundus , Gratiosus ; Placidus, Ac- ceptus. 4 / Agrado. Comitas, Urbanitas. Benevolentia. O, con qué agra- do me recibió! Ut benevole, ut húamaniter me excepit! AGRADECER. Alicui gratificari, habere gratiam, Agere gratias. | eS * Agradezcote el cuidado, Sedulitatem tibi gratificor. Amo te multum de cura Éz diligentia. . : A * Eso es agradecer la buena obra? Heeccine tanti meriti -metces ? Siccine beneficium rependitur> +: * Ni dió muestras de:agradzcerlo. Ne grati quidem animi signa dedit, 4 A RSS o or * Muy bien se lo agradeció, y pagó. Cumulatissime illi gra> tiam-rfetulir. Beneficinm majore beneficio compensa- vit, rependit. Beneficium 6 illustri gratia excepit, 6z -remuneratus est. : : EE, Agradecido, Gras; beneficii memor. '> : Agradecimiento, Gratia , 2. Gratus animus. Memoria be- neficii. si PoR il AGRAVAR. Gravo, as. Aggravo, as. Grave aliquid redde- re, efficere. o epa ' * Esto es lo quie agrava mi conciencia. Hoc conscientiam meam gravat, urget, stimulat, quiescere non sinit. * Agravarse. Gravesco, Ingrayesco, is. ÁZravase cada día el mal. Gravescit in dies valetudo. Morbus in dies sin= gulos invalescit, ingravescit , crudescit. > AGRAVIAR ¿uno Facere,inferre alicui injuriam. Aliquem ledere, injuria afficere. : * Quien se dará Por agraviado, de que Ec. Quis male se- cum aétum putet, quod é81c.? Quis injuriam se accepis- se, injuriá affectum se *existimet , quod, d2c.? » E Py a a AG Agravio. Injuria, 2. No hacer agravio á los labradores. Temperare agricolis, ab eorum injuriis abstinere. * Sin agravio de nadie se puede hacer esto, 1d nullius injuriá fieri potest.. * Agravio se me hace en esto. lojarium hoc mihi est. Agráz. Omphacium, cii. Agraces, Omphaces, Uva acerbe, immites. Immaturz uva , aut fructus., AGREGAR. Aliquid aggregare, jungere, adjungere. Agregado de cosas. Multarum rerum congeries. * Agresor. Aggressor, oris. Invasor, oris. Agria cosa. Acer, cris, cre. Acidus, a, um. Agrio desabrido. Acerbus , a, um. * Un poco agrio. Acidulus, Subacidus, Subacidulus , In- clinans in acerbum. Lo agrio, ó agrura de alguna cosa. Acrimonia, x. Acor, is. Acerbitas, atis. * Agricultura, labor del campo. Agricultura, 2. Agricul- tio, * Escribir de Agricultura. De re rustica scribere, agere, tractare. * Agrimonia, hierba. Eupatorium, ril. AGUA, Aqua, e. Lympha, e. Agua en pequeña cantidad. Aquula, zx. * Agua de beber, Aqua, x. Frigida, e. Agua elemental, 6 natural, Aqua naturalis, vel nativa. Agua viva, óma-=- nantial, Aqua viya , aqua jugis , vel perennis. Agua es= .Fantía, Ó agua muerta. Aqua reses, pigra, stagnans, Agua corriente. Aqua profluens. Água clara. Aqua lim- pida. Agua turbia. Aqua turbida, lutulenta, inquinata, * Agua que sale.de una roca. Saxo fivens aqua viva. Erum. pens rupe aqua. Agua de fuente. Aqua fontana. De rio, Fluviaulis, vel Ámoica, De mar, Marina. De laguna, Lacustris. De pozo. Puteana, De cisterna. Cisternina. De lluvia, ó llovediza. Aqua pluvia, vel pluvialis, vel Aqua imbrium. Aguacero. Nimbus, i. * Agua compuesta, ó artificial. Aqua faGtitia. Agua destila— da. Aqua stillatitia.. Agua acerada. E erro excocta. Com- puesta con drogas de Botica. Aqua medicata. * Agua mineral. Aqua metallica , vel per meatus metalli- cos profluens. (Que pasa por piedra azufre. Albula, e. Aqua aluminosa. * Agua dulce; ó amarga. Aqua dulcis; Aqua marina, seu amara. *: Agua miel. Hydromeli, indecli. Aqua mulsa. * Agua rosada. Aqua rosacea. ' * Agua de olor. Aqua aromatica, vel odoraria.. * Aguardiente, Agua de la vida. Hec vinaria , e, vel Aqua y vinaria, Aqua vino vaporaria, ex vino vaporata, Agua bendita, Aqua lustralis, lustrica, piacula ,piacu- laris. 45 a 2 : Agua elada, 6 congelada. Aqua gelu durata. >: Agua pie yvino de segunda suerte. Lora, e. Secundarium -vinum. : Agua entre cuero, y carne. Aqua intercus, utis, ' * Division de las aguas. Aquarum diyortia , orum. * Manantial de agua. Aque scaturigo, inis, * Canal por donde corre el agua. Aqueduétus, us. * Cosa compuesta con agua, Áqueus, a, um. De naturaleza de agua. Aquosus, a, um. Cosa perteneciente á agua. Aquarius, a, um. Mezclado con agua, ó enaguachado. Aquatus,a, um. : * Cosa que vive en el agua. Aquaticus,a, um. Aquatilis, le, 15. Es * Hacer aguada, ó provision de agua, Aquor, aris. Irá ha- cer acuada. Áquatum ire. Ad aquationem ire. Esta pro- vision de agua. Aquatio,nis. Lugar de provision de agua. Aquarium, ril, - Maestro de las aguas,'ó fontanero. Rei aquariz prefe. Aquis prefectus, vel pre Positus, AÁgua- AG Aguador. Aquator, Otis. Del egercito. Lixa, 2. *. Aguas majores. Spissiora hominis excrementa, Águas me- mores. Lotium, Urina. Hacer aguas mayores , ó menores, Ventrem vel vesicam exonerare. * Aguas vertientes de los montes. Áque e montibus scatu- rientes, vel erumpentes, * Aguas vivas del mar, ó grandes crecientes del mar entiem- po de los Equinoccios. Maris estus, Maris exundationes. * Agua vá. Aquae fenestra jacitur; ambulans cave, * Ala lengua del agua. Ad ripam, ad littus, ad oram .maris, | * Echarle 4 uno un jarro de agua. Effervescentis ire impe- tum lenibus verbis extinguere. * Echarse al agua, 0 resolverse. Jacere aleam. Se in discri- men conjicere, Maja: * Esperar como el agua de Mayo. Vehementer aliquid tan- quam imbrem vernum expectare. * Estár, d andar entre la Cruz, y el Agua bendita. Inter sa- crum Él saxum versari, | * Hace agua el navio, Navis:aquam accipit. Por ambos cos- tados hacia agua el navio. Navis plurimum maris acci- piebat. * Hacer uno agua por alguna cosa. Tangi gloriole studio Circa rem aliquam. ln re aliqua multum se amare. * Llevar el agua á sumolino. Omnia in proprium commo: dum derivare, * Nole alcanza la sal al agua. Rerum ad viétum necessaria- rutn penuria laborat, ad angustias redactus est. * No le dió una sed de agua. Ne haustum quidem aque siti sedande illi obtulit, * Agua por San Ffuan quita vino, y no dá pan. (Refr.) Piuvix importunitas sepe nocet fengibus. * Agua, Dios, que se quema la casa. (Refr.) Ferte manum superi: quid enim nisi vota supersunt? x * Agua pasada no muele molino, (Retr.) Lapsuam quod est jam tempus , haud revertitur. Rosam , que preteriit, ne queras lterum. * Al enfermo que es de vida, el agua lees medicina. (Refr.) IEvasuro laqueus auxiliari videtur. *. Del agua mansa me libre Dios. (Refr.) Grave est malum omne quod sub aspectu latet. *-Del agua vertida, alguna cogida, (Refr.) Pauca ex depet- ditis sunt collecta.. 6 x * Notemas mancha que sale con agua. (Refr.) Timere noli maculam, aqua quam diluat, J * Aguada, en la pintura. Color aquá leviter subaétus. *. Aguaderas. Aquarium ferculumyseu veótabulum. * Aguage, la corriente del mar. Waris fluenta , aquarum Hnpetus. y Águaitar, Asechar: losidior, aris. Aguáitador. Insidiator, oris. Águaitamiento, 6. asechanza. insidiz, arum. * Aguanosidad. Aquosus humor. Aguanoso. Áquosus;a,um., * Aguazo, en pintura. Aquarius piétare subactus. y Aguamanil. Malluvium, Guttarium,, ii.s * Dáraguamanos. Áquam abluendis extergendisque ma- nibus- ministrare, invertere , :shperfundere , instil- lare, pd Aguar:el vino. Viaum aqua miscere, «diluere. * Águarse el contento. Gravi 6 acerbo casu letitiam inter- « turbari, eur as apar d Aguado que no bebe vino. Abstemius. Qui A: vino abstinet, abhorrer, Cui aque potus semper arridet , illique:sua= VISSimus est. : Aguados son todos mis gustos. Permixta calamitatis felle 8audia mibi flunar, Nullam percipio voluptatem: sim- plicem ac synceram. * Aguardar. Expedto, as. Prestolor, aris. Opperior, iris. Águardame aqui. Hic me mane. ÁAguardo á vér en qué paran estas alteraciones, Expecto dum yideam, hec, que AG 13 commota sunt, quorsúum evadant, Cic, * Aguda cosa. Ácutus, 2, um. * a * Agudo de ingenio, Ingenii acie prestans, Ácumine inge- nii, vel mentis preaditus. Qui acercimi ingenii est , Óz ad excogitandum acutissimi. : * Agudamente. Acute, argute. Scite, Agudeza. Perspicacitas, solertia, acuMen ingenii, Agudeza de la visia, Oculorum acies. * Agudeza de palabras. Argutiz, arum. Sententiarum acu- mina, yla sr : * Responder con agudeza. Ácuté reponer, arguto respon= dere. Con tus agudezas te matas, Yuis te acuminibus pungis. Aguelo. Avus, i. Vide. Abuelo. - SE Agúero. Augurium, Auspicium, Omen, inis, . AJUGA de coser. Acus, us, Enhebrar una aguja. Ácum lino trajicerez Inducere, instruere, transmittere, Ácui linum inserere, inducere, indere, immittere,. * Bordar, 6 labrar de aguja. Opus acu texere, facere, Se- ricum, allumye pannuim acu distinguere, variare pin gere, * Aguja del pelo de una muger. Discerniculum, 1, Acus, us, Acus capillaris, crinalis, Crinale discerniculum. * Avuja de marear. Acus nautica. Magneticus index, Gnomon , onis. . 23 ty o Aguja de un Relox de Sol. Acus solarii. Index horarius, * Aguja, obelisco, ó pyramide. Obeliscus, ci. Pyramis, ¡dis, vo anio E : * Aguja de una torre. Templi obeliscus. 190%, Aguja paladar, pescado. Hic. Acus, cl. Hec Belone, es. ..Hec.Raphis, idis. (Pompa ; AGUGERO. Foramen, inis. Agugerito. Angustum foramen. Angasu'oris foramen. Grande Agugero. Amplum fora= men. Laxi oris foramen, * Los agugeros de una flauta. Tibie foramina, ostiola, oscilla, * Cosa que tiene dos ,tres, quatro, ómuchos agugeros. Bifo- ris, triforis, quadriforis. Multiforis, re, is, vel Multifo= rus, a, um. * Agugero,d cueva. Cavus, i. Cavum, Í, a. * El topo sale de su agugero. Talpa e cayo erumplt, € Cl- niculo emicat. ¡93 as * Agugerear. Foro, as. Perforo, as. Cosa agugereada, Fora- tus, 4, um. , Agugeta. Ligula, 2. Adstriétoria ligula. Agugetero, que hace agugetas. Ligularius, til. Aguijar ,caminar aprisa. Propero, as. Accelerare gradum, properare gradumn, ve EN Aguijada, 6 Aguijon. Aculens, el, Stimulus, j. Spiculum, 1, Aguijonear los bueyes. Boves stimulo incitar, excitare, ur- gere, premere, fodere, pungere. iia Aguijonear , 0 aguijar 4 otro. Quempiam 2 Iquid inci. tare , concitare, excitare, Impellere, solicitare, sti- mulare, AE O E ; Aguijoneamiento, Instigatio, Stimulatio, nís, InstinGtas, us. Aguijoneañor. Stimulator, Concitator, Impulsor, Instinc- tor, Oris.. ; AGUILA. Aquila, 2. Agul'a de color moreno , lamas pe- queña: de rodas; pero la: mas valiente, hxc Valeria, e, Aquila valeria. Aguila de cola blanca , 6 Ataborma. Hic Pygargus, Bl. V : *- Aguila de mediano Cuerpo , y cola grande, que vive cerca de los Estanques. Bic Plancus, ci; Pernus, ni. (Pomey) * Aguila Real, de mediano cuerpo, y plumas bermejas. Aqui- la Regia, 8200IMA , ingenuina,, legitimi generis. ( Idem.) *_ Aguila del mar, que prueba sus polluelos á los rayos del Sol. Hice Halizetus, vel Haliagws, ti. (Idem.) * Aguila barbuda, especie de quebranta huesos. Aquila bat- bata, vel Ossifraga, Heec Sanqualis, is. (Ldem.) * Águi- 14 AG : Aguila, insignia de los Romanos. Aquila. El Solda_lo, 6 dl- ferez'que la llevaba en el Egercilo. Aguilifer, eri. * Cosa pertenzciente á Aguila. Aquilinus, 2, um. * Color aguileño. Color aquilus, aquilinus, fuscus, sub- niger. Nariz aguileña. Nasus aduncus, El que la tiene. Grypus, il. pat * Aguilita, pequeña Aguila. Aquila junior, í Aguilucho, pollo del Aguila. Aquile pullus. Pullus aqui- linus. *% Aguilacho que aun no tiene plumas blancas en la cola. Hic Immussulus ,1. (Pomey.) Aguilon del tejado. Imbrex, icis, Aguinaldo , albricias. Strena, e. * AGUZANIEV E, avecita. Motacilla, e, Erigilla, e, Cau- da tremula, Torquilla. Iynx, gis. Aguzar. Acnere, Exacuere, Peracuere. Aguzar las navajas el Puercoespin. Dentibus stridere, fren- dére, infrendere. Aguzadera piedra. Cos, cotis. AH / * AH [interjecion de varios afettos.) Ah. Ah, qué de veces -dixe, €Sc. Ah quoties dixil ázc. Ah vellaco! quéeso sabes? Ah perfide, heccine tibi vivendi ratio est ? Ab, Aabo (de quien llama) Heus. Eho. 4h muchachos. Heus pueri. : AHECHAR el trigo, ó otros granos. Frumentum cribare, excernere, cribro incernere, Succernere, purgare. * Ahechador. Cribrarius excussor, Cribrarius agitator. Abechaduras. Excretum, ti. Excreta , orum. Cribro excre- ta, Oorum:. . * Dár una cosa abechada. Purgatum, limatum, defeecatum aliquid dare, prabere, : Abelear. Felle aliquid miscere. Abeleado, Felle potus, vel MmIXftus. * Aberrojar. Aliquem catenis constringere, * Aberrojado, Catenatus, Catenis constriétus. : * AHT. Istic. Qué tienes que hacer abt? Quid istic negotii tibi est ? 153 Abier. Heri, Hesterna die. Abijar,tener hijos. Sobole au geri. Por adoptar. Vide Adoptar, Ahijado de uno. E sacro fonte ab aliquo susceptus, le- vatúS. : * Del pande mi ahijado buen pedazo á mi cuñado. De alieno liberalis, Abijar los corderillos ¿las tetas de las madres. Agnos sub- rumare. Corderillo ahijado, que aun mama. Agnellus subrumus, * Abilarse. Pre inedia, vel egestate languescere , deficere, * Abilado. Egestate languescens, pene confeétus. Abinco. Nisus, us. Conatus, us, Con grande abinco, Enix, Enixissime. ; * Abirmar, Nitor, exis, Ínnitor, erls. Abito enfermedad. Dyspepsia , e. Cibi cruditas, * Estár ahito, Dyspepsid, vel cruditate laborare. * Estár abito de alguno. Alicujus importunitate stomacha- tum esse, Abogar á uno. Aliquem prefocare, suffocare, offocare, Alicui animum intercludere , spiritum precludere, elidere. * Abogar laira, el odio, y las demás pasiones. Iram, odium, * cupiditates extinguere , opprimere, Comprimere, de- lere, reprimere, * Ahogarse, Suffocari, En el agua, Submergi, fuétribus ob rui. Ahogarse de calor. Estu confici, fatigari. Abogarse de apretura de gente. Turbá comprimi, opprimi. * Ahogarse el irigo con la mucha hierba. Luxuriantibus her- bis sata opprimi, jacere» 24H Abhogarse en poca aguas] Levi sub onere succumbere Levi. - de causa conturbari. * Abogamiento. Preefocatio, Anime interclusio, * Abogo,ócongoja. Angot, oris, anxietas, atis, * AHONDAR cavando, Fossam,aut puteum alté effodere, dejicere, in maliam altitudinem cavare , excayare. Abhondar con el arado. Aratrum alté demergere. * Abondar en alguna materia, tratarla áfondo. Rem diu multumque rimari, alta cogitatione perpendere. De re quapiam enucleate disputare. Rem quampiam diligen- ter, accurate, 62 acute tractare, discutere, enucleare, De aliqua re accuratissime disputare, * No abonda mucho. Non alta petit. Níhil altum sapít, aut cogitat. * Ahondamiento, ln ima demersio, Excavatio, nis. AHORA, Nunc, modo Ahora veré yo lo que eres 12, Nunc ego te experiar. Ahora actualmente estoy escribiendo lo que he de explicar. Nunc ipsum ea scribo, que sum ex- plicaturus. Ahora que estudia, no bay que hablarle. Nunc dum studet non est interpellandus, - * Ahora bien, Abora pues. Age nunc. Age veró. Agesisnunc, Abora bien, examinemos la fuerza de esta razon. Ágesis nunc hujus argumenti vim expendamus. Veamos ahora pues lo que á esto se siguió, Age nunc illa videamus, que statim consecuta sunt. - * Ahora si que. Nunc enim veró. Nunc demum. Ahora sí que acerté, Nunc enim veró rem tetigi. Ahora si que te cogí claramente. Nunc demum manifestó tenegris, * Por ahora, Ut nunc est. Ut nunc habet, Pro nunc. Yo por ahora resuelto estoy á no poner los pies en esa Ciudad. Mihi quidem, ut nunc est, deliberatum est abesse ex ea Urbe, El pleyto por ahora parece que no tiene peligro, Causa, ut nunc se habet, videtur esse certissima. Se dió licencia por ahora. Pro nunc permissum est. AHORCAR, Quempiam in patíibulum tollere, agere. In- felici arbori suspendere. * Ahorcarse. Seipsum furce suspendere. Mas que te ahor- ques. Per me vel suspendio vitam finias. via Aporcado. Paribulo suspensus. In crucem actus. * Ahormar. Informo,as. Formam galero, aut calceo ¡n= dere, inducere. | | AHORRAR. Moderari sumptibus, Parcere sumptul. Sibi temperare in sumptu. Ahorrar dinero, y sustento: tirar á la ahorrativa, Ánnonz éz pecuniis parcere. Pecuniá 8 annoná parcé uti, * Estoes lo que yo he ahorrado en seis Meses, lilud est quod solido semestri comparsi, vel quod comparcendo se- ¿posui, vel quod sumptui subduétum reposui, Esto que un pobre esclavo Pa juntado poco ájpoco, aborran- dolo de su comida y quirandoselo de la boca. Quod Ser- vus unciatim, suum defrandans genium , comparsit miser. (Terent:) | 0 * Ahorrar tiempo, 6 de trabajo, Temporis, vel opere com- pendium facere, Ahorrar de palabras. Parcere verbis ¿inutilibus. Verba ad compendium conferre, Ahorrar de pleytos, y porfas, Ansam contentionis precidere. El no se ahorra con nadie. Nemini parcit. * Aborrar al Esclavo, darle libertad. Servum manumittere. Vide Horro. : , * Ahorrador- Parcus, a2,um. Parcimoniz studiosus. Sump- tui assidué parcens. Ñ * Ahorro. Parcimonia, «e. Parcitas, atis. Sumptuum mo- deratio. Ímpensarum temperantia. * Ahorro de tiempo, y de trabajo, Temporis, 87 opere com- pendium. HUCHAR. Pecuniam in arcam asservare , recondere, concludere. : Ahumar. Aliquid fumigare, infumare, fumo perfundere, vel suffundere, Y * Ahu- / Al, 8 * Abumar el queso. Caseum fumo dutare. Ahbumar raposos. Vulpes fumo e latebris ejicere, extrahere. Abumarse el técho. Teétuin fumo foedari, Ahumarse el guin, sado, Condimenti saporem fumo affici, corrumpi. Ahumado. Fumosus , a, um. Fumo infeétns. Ahumadas. Signa € speculis fumosa , que hostes adven- tantes nuntiant, * A hursadillas. Furtim, Clanculum, Abuyentar. Fugo, as, In fugam conjicere, Abuyentar ganado, Pecora abigere, avertere, AL8AY ALI,ó Hay, imterjecion, Heu, Hei. Ai de mi! Heu mihi, heu me. * Ai, ai que viene. At, at, ecce eum. * Ai lo que has dicho! Hem quid dixisti! * 41,0 hay (del verbo Haber) Est, vel sunt. Hay muchos anconvententes, Sunt multa que obstant. No hay que re plicar. Nihil est quod reclames. Hai otro mal, Est 8z aliud malum. lllud quoque accidit incommodum. No hay que reparar en eso..VMomenti id non est. * Hay mas que llamarle? Quid obstat, quo minus vocetur? Quid morz est , quin vocetur? Hay mas que restituirlo? - Restituetar, quid tunc? Hay mas que vaciarlo? Effunde- tur, quid tum postea? quid dende? * No hay mas que desterrarle sin oirle? Siccine indiéta cau- sa In exilium ejicietur? Itane inauditus, indemnatusque exulabit?2 * No hay sacarle de haf, Nulla ratione, nullis GR UABRAr bus eum inde dimoveas, * Aya, ó Haya, arbol, Fagus, gh Aya de alguna niña, Puellx principis custos 8z guberna- trix. 4y0, Pedagogus, gi, Ta no he menester ayo. Jam ex pueris excessi, nec mihi moderator Opus est, Ayer. Vide Ahier, | lina, Mas aína. Cito, Citiús. AIRARSE. Irascor, de Succenseo , es, Ayrado. Iratus, irá percitus ,incensus, inflammatus, * El ayrado de todo echa mano. Euror arma ministrat, - Atramiento. Indignatio , his. Iracundia, e, Airadamente, Irate. AMÍRE, uno de los elementos. Hic Aér, eris, Spiritus, us, Airecico. Aura,.x2, Aura lenis, , Aire recio, EnLOS, ti, Levantarse aire. Ventus exoritur, Corre aire. Flat ventus. Arrecia el aire. Ventus incre- brescit. Todo lo' anda el aire. Agr omnia permeat, Álire que respiramos. -Aér quem spiritu ducimús. Spiri- LOS DS > Bue aire de letra. Pulchra litegrapum forma,. Speciosa manus. * En el aire lo haré, Quám citissime efficiam., * Matalas en el gire. Aves sagittis excipit , volantesque trajicit. Celeritate ingenii omnia assequitur. * Cosa del aire. Aérens, vel Agrius, 4, um. * Los animales del aire. Aére animantes, In coelo degen- tes, animantes.' * Dár entrada al aire. Agri AFI aditum. * Echar brabatas al aire. Minas jattare, E * Esto es cosa de aire. Vana hxc: sunt 6 ¡ inanía.. a En el rostro le dá un aire. Viltu ei similis videtut.* Airoso. Elegáns, Speciosus, Venustus, a, UM, Airoso man: cebo, Ventstus adolescens.. Aliroso valle. Corporis habi" - Tus vénustus 8z elegans. cs pa irosamente. Venusté, scité, eleganter. irones. Coronarii lemnisci, Vel, Crista ela Pani- cula Plumaria, py94 * Aislar, Undique interclydere. "50 se directa querítur , €a meruisse demonstrat. e Ajufaina , 6 FUGA Pelvis fiétilis,. E iglina AR AY 15 Aislado, Aquis undique interclusus.. . AYUDA. Auxilium, ll, Opis, Subsidium, Presidio, “Ad. jumentum. Suppetiz, arum. * Con la ayuda de Dios. Annuente Deo. Divino aspirante Numine. Deo duce. Deo auspice, Vaventibus Superis, * Ayuda, melecina. Clyster y €ris., ,. Ayudador. Adjutor , Fautor, ls... Ayudadora. Fautrix, Adjutrix SIS; * Ayudante. Adjutor, is. Subsidiarius opera comes, q * Ayudante General. Adjutor , vel Vicarius apio cas- trorum. Ayudar. Auxilior, Opitulor, Adjuvo,_ as. Auxilinm' aut _ Opem alicui ferre, alferre, preestare. Se adjutorem ali- cul prabere, a ab illo stare , facere, Ayudais á quien no lo ha menester. len facibus adjuvas, AYUNO. Jejunium, nii, insáia, y x. Cibi, vel esus, absti- - nentia, * En los días de ayuno no hago yo viage. Non soleo. mejo - viam dare jejunii sacri diebus, per. sacram inediam, per jejunii dies , solemnis inediz tempore, ÁAyunar, guardar el. ayuno de la Iglesia, Sacrum j jejunium colere, celebrare, Indiétivam inediam servare, observa- re. Religiosis diebus jejunum esse, jejunum: agere, He de ayunar estos tres dias. Ternos hos dies jejunus agam, * Ayunar á pan y agua. Pané tantúm 6z aqua viétitare, Omnem potum,éz cibum, pane 8z aquá exceptis, sibi -_Interdicere. Ayunar , no comer, Abstínere, Cibo se abstinere, vel Abs- tinere cibo. Inediam sustinere. Tolerare jejunium. Hacer ayunar á otro, Quempiam cibo, vel ab cibo absti- nere, esu prohibere, Cuipiam cibatum subducere, cibum ubbahera, Ayunador, un gran ayunador, Homo multi jejuni, mas quentis inediz, abstinentiz plurime, jejonii amans, $2 patiens. Inediz amans , toleransque. En ayunas, Estar en ayinas, Jejunum esse: jejuné. ÁAyunque , Ó Tungue. Incus, udis. Ayuntar. Jungo, gis. Vide Funtar, e PDAs Ayuntamiento de los del gobierno. Concilinm , Consilium, Senatus , us, Conventus, —Congregatio , nis, Hoy es dia de ayuntamiento. Hodie concilium agitar , co- gitur, convocatur, habetur. Hodie Senatus Ay ocafur, habetur. Ayuntamiento carnal. Concubitas. Coitus venereus, q cm . nerle. Libidinose conjungi, coíre , commisceri. Ayúso, lo mismo que Añájo. Sub. Subter; Infra, o Sol J * AJAR. Atrredto, as. Taótu aula devenustare su deterere. li * Ajarle á uno. Injuriós , vel conviciis aliquem male drac— tare, yexare. Ajado, Lzsus, conyitiis afletus, vexatus, AJO. Allium, li. Scorodon, Í- Ajo porruno, Allium porti- num. Ájo silvestre, ó ó castañuelo. Allium sylvestre sétpRo” -roscorodon. Alliym plpicum. * Tieso como un ajo. Qui robustis 67 validis viget neryis, us. Coetus, Consessus, US» P+ *Yole haré. morder del ajo. Ego ¿Hi molestiam creabo, — negotium facessalm. * ¿Quien se pica, ajos. ha comido, Qui scommata tanguam y 4 >. * Ajo, ó Ajinuz. Allíorum condimentum, ist ok Cabeza de ajo. Alli caput, pomum, 'balbus, ASUSTA a teo * Ristra de ajos. Alliorum restis, : * ao ¿agilimogili, salsa para ae la carne. Embam- , tIS, Ajonjol Sesamum., i, Sesama, - 0 AVTISUE VI sa o 16 E AR O € AJUSTAR, ¿igualar una cosa con otra. Rem rei alteri - Xquare, adequare, Ccoxquare , aptare. 2 * Ajustar cuentas. Rationes subdutere, supputare. Notis : numeralibus inire rationem. — SS * Ajustar la cuentá sin la huespeda. Vease Cuenta, * Ajustarse al arancel. Ad prescriptum AA Ajustarse 4 lo que es razon. quum Él bonum colere, Ájus- tarse á los conciertos. Stare conventis. Pactis satisfacere, Pad servare, exequi. Si tienes ajustado algo con él, Si “quid constitutum cum illo habes, E AS * Ajustarse uno con lo que puede. Continere sein pellicu- Ta '8z pro facultatibus sumptum facere. : ps * Hacer que los Soldados se ajusten á las leyes de la guerra. Exigere A militibús disciplinam, * Ajustado, puntual, Exactas, a, um. Cosas entre sí bien ajustadas. Res apte, 8t inter se convenientes. Res inter se apte, connexzx, coherentes, Éz convenientes. : € Un discurso bien ajustado. Composita oratio éz ornata, “conciana 8z elegans, compta, 82 perpolita. * Ajustado á la razon, ZEquitatis amans. Es Ajustado á la regla. Ad legem, 82 regulam compositus, * Ajustamiento, d Ajúste, Paétum, i. Conventio, nis, Vi. de' Concierto. , La $ Ajuste de cuentas. Rationum subduétio, computatio, '* AJUSTICLAR á uno. Ultimo supplicio reum afficere, “morte multare: Mandaronle ajusticiar. Jussus est duci, * Ajusticiado, Morte multatus, ultimo, supplicio afícétus, Adoos se 00 AL, lo mismo que otra cosa. Aliud. ALA de ave. Ala, e. Penna ¿Eo € El que tiene alas en los pies. Alipes, edis. * Alilla, ó ala pequeña. Alula, ze. Pennula es * Pollos que aun no han salido debajo de las alas de la má- dre. A matre pulli. Recentes'e nido pulli, : Ala de pez. Pinna. z, Ala de tejado, Suggrunda, x. Ala de unegercito, Ala; e. Corn. Ala de caballos ligeros, - Expedita levis armaturz turma. $ Los Soldados que están puestos en ala. Alarii ,Orum. Ala- res milites, Álariz cohortes, a Cosa con alas. Alatus, a, um, Aliger, a, um, Pennatus, a, um. Penniger, vel Pinniger, eri, Ala, 6 alilla del pez. Pinna, ze. Pinnulla, e. * Dár á uno alas. Nimia indulgentia animos alicui face— re. Cobrar alas, Nimia indulgentia licentiús agere, ef ferri, extolli, A E * Por su mal le nacen alas á la hormiga. Quammulti se- cundis rebus elati miseré perierunt. Cortarle, ó que- brarle á uno las alas, Animos cujuspiam frangere, in- fringere. E A * Cayeronsele las.alas del corazon. Jacet ¡lle nunc prostra- Aus; 87 se perculsum , atque abjeétuin esse sentit. Cic, ALABAR. Lando, Collaudo, Commendo , as, Aliquemaá —génere, á virtutis studio, á litteris Commendare, * > * Témo no se ensobervezca con tahto como le alabas, Vereor, ne ferociorem ,eum faciánt tua tam Preclara de eo ju- * Alabarse. JaGare se. JaCtare se'sé preconiis, Sua ipsius _ Preconia canere, buccinare, celebrare. Se, suaque arro- *Pgabtius laudate, dilaudare, preedicare, commendare, Re quapiam , vel de re quapiam gloriari. a Alabarse de su ingenio, de su memoria, V enditare ingenium, Ostentare memoriam. A £ To me puedo alabar con razon de haber salvado mi patria. 1d le me vera ¿um gloria predicare possum , quód pa'ríam servaverim, ip CASE No te irás alabando. Noñ abibis impunis, Non tibi sic abi- - bit. Haud impune feres, 20, SE A L Alavanza. Laus, dis, Lauduatio, Commendatio, Encomium, elogium, preconium , preedicatio. De Dios. Hymnus ,.1. * Estoen mies alabanza, y eñ ti culpa, Hoc in me laudis causam habet, in te criminis. * Alavancioso. Jaétator, is. Sui vanus commenda tor. Sui, suarumque rerum ambitiosus ostentator. Sur laudis tumidus buccinator Sue gloriw fastosus predicator, Sui, suorumque pútidus admirator, Muger alabanciosa, Foemina sui commendatrix, laudatrix, * Alabarda. Hasta bipennis, Alabastro especie de marmol blanco, Hic Alabastrites, tis, vel Alabastrus, tri. vá * Vaso de alabastro. Alabastrum > tri, Hic Alabaster, vel Alabastrus , tri, , : * Alacena. Riscus, ci. Donde se guarda algo de comer, Promptuarium, ii, Cella promptuaria. * Alacran, Scorpins, il. Nepa, x.. Aladares, ó cabellos de la Frente. Capilli temporum. * Ahora á la vejez aladares de pez. Seneátutem offucia minimé decent, Nihil seneétuti ornatu asbititio tur- plus. 3 E | * Alaga, especie de trigo. Zea, ez, Alagar , y Alagos. Vide Halagar. | * Alajas de casa. Suppellex, Ctilis. Instruétus, us, Instru- mentum domesticum. * Alajar una cosa, -Domum mento munire. q Al amanecer. Diluculó. Primo diluculo, ALAMAR de seda , oro, 6 plata. Patagium, quod ad sum- mam tunicam assui solet. Vestido con estos alamares, Vestis patagiata, Los que los fabrican, Patagiarii, y ALAMUBIQUE ,ó alquitara. Cucumella distillatoria. Cu- — Curbita stillatoria, Succis igne exprimendis cucumella, * El pico, ó.cañon de un alambique. Emissitius canáliculus cucumellz distillatoriz. do * La vegiga, ó vientre de un alambique. Vesica, seu Al. vus. El horno de los alambiques. Clibanus 'stillarii Jia quoris. aa. e * Alambicar las hierbas, 6 flores. Distillatoriá cocurbita succos exprimere. Exstillantes herbarúm, aut forum liquores ¡gne elicere. SubjeCtis prunis herbas, aut fo- res cucumella eliquare. Succum ex herbis stillare. Sul= latitium ex floribus humorem elicere. . * Alambicado, Stillatitius, a, um. A * Alambicarse el ingenio , y el celebro. Animum frustra tor- quere, in cassum cruciate, . Alambre, ZEs traétum, traGile, duétile textile, in fila te- nuatúm, in stamina deductum, Filum «reum. Orichal- cum duétile, : - * Redecilla de alambre para resguardo de las vidrieras, ZErea transenna. Rete reum. Reticulatá ex xre tran= senna. Reticulatus ex eteo filo clathrus, ide Alamo blanco. Populus, i. Fatfarus, 1. Sus hojas, Populez frondes, Folia farfari. E" AA Alamo negro. Alnus, i. : Alameda, Populetum, ti. Cosa de alameda, Populeus, Po= pulnus, Pópulneus. Farfareus, a, um, instruere , ornare, instru> - F ALANCEAR. Lancea aliquem percútere, confodere, . Alano, especie de perro. Molossus , 1. * 4 la par, Pariter. Una. Simul. 7. * A la postre, Postremo loco, ad postremum. Dexalo para la postre. Rejice id ad extremum, in finem. a * ALARACAS, ó Halarácas. Hacerlas. Quiritatus edere, clamores, questus , tragoedias sine Causa excitare. * Alarbe. Brutus, a, um.. Bellunus, a, um. Un hombre " alarbe. Homo brutas; belluinus, excors, vecors , bruto similís. Belluz quim'homini sitnilior. Sd Alarde. Recensio copiarum, Hacer alarde, Uxercitum lus- trare, recensere, ic : * Hgo Ye ra AL * Hacer alarde de sus cosas. Sua ostentare, jaótare, pre- dicatÉ, buccinare, ein * A la redonda, Circum, Per circuitum. ALARGAR, 6 estender. Porrigo , is. Tendo, Extendo , is. Alargar el brazo, ó la pierna. Brachium, tibiam , aliave membra explicare, extendere, porrigere, Alargar el tiempo. Tempus prorogare, rem procrastinare, * Alargar la guerra. Bellum ducere, trabere. * Alargar los terminos del Imperio. Imperii fines proferre, “ampliare , propagarse. Imperium dilatare, Me he alargado en wi razonamiento. Longiús proveétas sum dicendo, quám proposueram. Pauló longiús oratio mea - provecta est. Alarido. Vociferatio, Ejulatus, us. Quiritatio , nis. Dár alaridos. V ociferari, Quiritari. Questus ciere. Alaridos , 9 vacería de los que pelean. Barbaricum , ci. Alarife , 6 Maestro de obras. Architectus, i. Alarife, que cuida de las obras publicas. ZEdilis., is: Qui edificia estimat. Edificiorúm estimazor. Alarifazgo, este oficio, Edilitas, tis. Alastrar un navio, Navem saburrare, saburrá onerare, * Ala sazon. Tunc, Tunc temporis. : ** Ala tarde, Vespere. Ad vesperam. Sub vesperum. Ves- pertino tempore, * A las veces, Aliquando. Quandoque. Nonnumquam. Interdum. 4 las veces sucede que ESc. Interdum accidit, ut ác, : € Alazar el zapato, Calceum ligula constringere, astrin- gere, comprimere, Alazor. Crocus, vel Crocum sylvestre. “ALBA de la mañana, Aurora, 2. Diluculum, 1. Prima lux, Primum diluculum, Al reir del alba. Prima luce. Summo mane. Diluculo, 11- lucente aurora. Albescente die. . Alborada. Antelucanum, seu matutinnm tempus * Alba, vestidura sagrada. Alba, ze. * Albacéa, Ú testamentario. Testamenti exequendi cura- tor, administer. Testamenti procurationi prefectus, prepositus. : Albabaca. Ocymum, 1, vel Ozimum, i. Basilica herba. Albalá, 6 carta de pago. Apocha , x. * Albañar. Cloaca, ce. Colluviarium, ii. Lo que corre por él, Eluvies, ei. Eluvio, onis. Colluvies, Colluvio, nIs. Albañileria. Ars coementaria. Albañil, Faber coomentarius. Qui gypso parietes dealbat. ALBARDA, 6 albardon. Clitella, x=, Albardero. Clitella= rius, ri, Macho de albarda. Mulus clitellarius, € Albarda sobre albarda. Ad restim funiculum addere, Verborum inepta repetitio. ; * Ni es para silla, ni para albarda. Omni rei gerende in- utilis, Ineptus. , * Saltar como granizo en albarda. Repentina commotione * fatuée resilire , in questus erumpene. * Albardilla. Clitellula, z. Albarrada de piedras secas. NMaceria, 2. Albaricoque. Armeniacum, ci. Armeniacum malum. Ár- meniacum prunum. Armeniacum pomum. Este arbol, Malus armeniaca, Prunus armeniaca. Albarran, hombre no casado. Czlebs, is. Albarranta, Ce- libatus, us. y Albarrana, torre. Turris extraria, vel extra urbis muros posita, Albarrana cebolla. Scilla, vel Squilla, . Albatoza, navio de guerra. Emphracta nayis. ¿UBERCA, ó Alverca. Piscina, Stagnum, i. rcbigo, arbol, Persica, ce. Malus persica. Pomus pérsica. El fruto. Malum persicum. Pomum persicur. Chrysomelum. Preecox persicuin» TOM. TT, E Albornia. Pelvis fiétilis. Figlina scutra. AL 17 . Albergue, Confugium; Ji. Teétum, ti. Diversorium, il. * Albergar á uno. Aliquem hospitio excipere, Teéto leéto- que accipere. Alicui hospitium prabere. :Albergarse, la aliguo loco se recipere, diversari. ln. diversorio habere. Alberja. Vide Arveja. Albeytar. Veterinarius. Mulomedicus. Albeytería. Ars medendi jumentis. * ALBO. Albus, Candidus, a, um. Albondiguillas, Acetariorum pilulze. init, Álbogue, ó flauta. Fistula, vel tibia multifora. Alboguero, Auletes, te, vel Auledus, ¡. CP OANDÁY Albor. Albedo, inis. Por el Alba, Vide Alba. 000. Alborbolas de alegria. Jubilum, i. Hacerlas, Jubilare. Exul- tare, BO y Alborada. Diluculum, i. Alborear, ó amanecer. Lucesco, 15. Dilucúlo;:as. . * sei > 1 »* * Albornoz, 6 Barragan, Pannus cilicinus.; ele Albornoz, 6 Sobretodo. Cilicina chlamys, cilicina. .penula. * Alboroque, salario que se dá al corredor de mercader..Pro- xeneticum, ci, Merces proxenetica. : EA € Alboroque. Hilaris compotatio pro venditione, vel emp- tione. -Alborotar, Turbas facere, concitare, Civitatis statum con- turbare, commovere, perturbare, concutere, miscere, Alborotarse. Aliqua re perturbari, conturbari, vehemen= ter commoveri, percelli, ) Alborotado, Animo turbidus, a, um. Commotus,. pertut- batus. Alborowador. Seditiosus, Turbulentus. Seditionis auctor, concitator.. e ad Alboroto, Tumultus, us. Seditio, nis. Temía no causase al un alboroto. Verebar ne quid turbarum afferret. * Alborozo. Jubilum, 1. Exultatio, nis. A/borozarse. Jubi- lare, Exuitare. . Albricias por la buena nueva. Evangelia, orum. Sirena, e. Dár albricias. Evangelja alicui reddere, Strenam elargiri jucundissimum nuncium afferenti. ALBUFERA, ó estanque grande. Stagnum, Í. Albúr,ó mugrl, genero de pescado. Mugilis, is. Albura de la madera. Alburnum, i. De otra qualquiera c0s4. Albedo, inis. ' * Albures, juego de naypes. Pagellarum quidam ludus, * AL cabo, Postremo. Ad Postremum. Demúm. Alcazaba ,ó Alcazar. Arx, cis. Castrum, 1. Alcacer. Pabulum hordeaceum. Hordei virentis Íarrago, * Alcachofa, Acanthus, i. Cinara, 2. Scolymus> Álcaduz de noria. Tubus, l. Alcabuete. Leno, onis. Alcahueta. Lena, *- H acer este ofí- cio. Lenocinor, axis. Alcahueteria. Lenocinium, 1. Alcayde de fortaleza. Árcis prefectus. Alcayde de la carcel. Carceris custos. Alcaydfa. Árcis prefectura. Alcalde del Crimen. Recum capitalium Peztor. Alcalde de Corte. Judex Urbanas Regiz Curie. Alcalde de Aldea. Judex pedaneus. . ; Alcaldada. Judicis consilium temerarium, ALCANZAR lo alto. ÁtUngo, 1s. Contingo, is. Al que vá delante. Atiquem assequi, Consequi, Lo que se pretende. Ádipiscor, nanciscof, Consequor, obtineo. Alcanzar con ruegos. Impetro , as. Exoro , as. Con sacrificios. Li- to, as. | Alcanzar en la cuenta. Subduttis rationibus aliquem pecu- niá superare. Alcance dela cuenta. Reliqua summa debiti. * Irle 4 uno 4 los alcances. Proximé ad precurrentem acce- dere. Cursu pene pari contendere. Jamjamque ¡llum premit, Óz fervidos urget. * Esto bien se me alcanza, Hoc non me fugit, captum Cc meum E o A 18 A L e “meu non superat. Hoc “mente 8z ingenio facilé asse- quo. ' | * Alo queá míse me alcanza, otra celligo; non id agitur.. Quantum alia res geritur. * Alcanzado ando de dineros Nummorum inopia laboro. Res nummaríia angusta mihi est. Alcanzado ando de tiempo. Temporis angustiis premor. Incredibile est, quám egeam tempore. Cic. Ue e on « Alcancía. Capsella fiétilis. E Alcandara, ó percha de alcones. Pertica accipitratia. - Alcanfor , goma: Caphura ¿Ei Alcaparra. Capparis, 1... Aatesravan, ave. Colymbus; 1. ' Alcaravea. Caruln, í. Alcarchofa: Vease Alcachofa. an0l | IS Alcartaz, d Alcatraz para especias. Cucullus, 1. Chartaceus cucullus. e: En! Alcavala. Veftigal pro venditionibus Regi persolutum. Págarlá. Quiatam, vel decumam ex agro, aut le en ditá persolvere, Cobrarla. Exigere, extorquere, collige- re. Tierras de que se paga alcavala.Veltigales agrio -Alcavalero. Publicanus, li Veédtigalium exactor, colleétor, Alcazar. Arx, cis. Castrum, . ; * Alce, “animal silvestre; grande como un caballo, Hoc Alce, es. ds 5 b * ALCHIMIA. Chimia; vel Chemia, 2. Ars metallica compositionis 8 conflaturz , ad eliciendum aurum, ar= gentumque, Chemiz ars. * Hacer la Alchimia. Componere, eliciendo auro, argentoque. Chemiz, operam. 2 « Alebimista. Chimicus, ci. Metallicz temperationis 8 ar- canz conflaturz scitus artifex, Alcion. Vease Alcyon.. a Alcoba, aposento para poner la cama. ta, 2. Alcobita, Zetecula, *. Alcohol. Stibium, ti, vel Stimmi. (Pomey) Alcoholar los ojos. Oculos stibio linere, Alcon. Vease Halcon. : * Alcoran, libro de la ley de Mahoma. Alcoranus, ni. Legis Mahumeticz liber, * Alcorza. Pastillas candido saccharo confeétus. Alcornoque. Hoc Suber, eris, Alcorque , 6 chinela, Crepida, Z. * Alcotan, ave especie de balcon, Hic Asterias, 2. Áccipiter «stellaris. Pomey.: : y Alcurnia, lo mismo que Linage, Alcuza. Lecythus, l. Guttus, i. o * Alcyon, pajaro del mar. Hzc Alcyon, vel Halcyon, onis, Hzc Halcyone,) 5- Hec Alcedo, inis, : -* Cosa perteneciente á Alcyon, Alcyonius, Halcyonins, Álce= donius,'a , UM» * Dias de bonanza en el mar, durante los quales el Alcyon empolla sus huevos. HxC Alcedonia, orum. Hac Halcyo- nia, orum, Dies Halcyonel. Alc. Vease Alz. Alda. Vease Halda, y Falda. ALDABA,6 Aldava para cerrar. Repagulum, i. Dar aldabadas. re, seu pulsare, : Aldabilla. Parvus pessulus , seu' obex. Aldabon. Ferreus annulus foribus appensus , quo exe pul- santur. ALDEA, Pagas, gi. Vicus, ci. De aldea en aldea. Paga- um. Vicatrim. 55.6tl Aldeano. Paganas. Vicanus. Villaticus. Pagi indigena. Ex vico Ortus. * Al derredor. ln ocbem, In gyrum, (e cosa es. Quantum in- auguror conjecturá, conflareque metalla, vel Chimiz dare Vease Linage. Pessulus, i. Obex, icis, Fores aut' ostium pelle- Cubiculum, il. Ze= AL *-Al desgaire. Incuriose. Contemptim. * ALEACION de metales. Aurez, argentezye mass mo- talis concretio, .alieni metalli quodam temperata glu- tino. Aurei, vel argentel grumi alieno metallo conciliata + «densatio. E * Hacer esta aleacion, ó mexcla de monedas. Uligandz,auri, <argentive massee alienu:n metallum affandere, Alienum metallum auro, 8 argento infúndere, ur coalescant, cogant , concrescant , 61 coagulentur in massam, * Alcar. Respirare, vires recipere. Alear las aves... Alas quatere; extendere. AN Aleche , peze. Scombrus, i. Hxec, vel hoc Halec, ecis. * Aleda, hez de las colmenas. Exx alyearia, Crassainenal= vearium. ps Hi, ion * Aledaño. Confinium, nii.Limes itis. Las * ALEGAR en Derecho. Jus:ssuum proferre. Ex jure age- re. Legibus jus suum statuere, stabilire, Girmare. Al>gar iy razones. Rationes, vel causas afferre , reddese, proferre, allegare. Alegar testigos. Testes proferte. o 2 * Alegar, ó citar , autores. Anétores laudare, citare, pro: ferre,, aferre, allegare. avi só Ur AE, * Alegar falso. Falsis auétoritatibus, uti. Falsi quidpiam' pro se adducere,citare, laudare. ha cal A? * Cosa alegada. Audtoritas, atis. Testimonium, nií.. * Alegoría. Allegoria, ze. Translatio , nis. A * Alegorico. Allegoricus, Translativus, a, UM, ALEGRAR á uno. Aliquem exhilarare, hilarémn, leetumque -reddere. Letitiam alicuí excirare. Alegrarse. Letari, gandere, exhilarari. .... * Alegrate, si quieres estár bueno. Ánimo te valere opus «est , ut Corpore possis. há » E Alegre. Letus, a, um. Hilaris, e, is. Alacer, Cris, cre. - Letus 6 alacer. : Alegremente. Alacriter. Magna alacritate animi. Hilari promptoque animo, Hilariter. Leto animo. Alegria. Letitia, e. Alacritas atis. Alegria, ó Ajonjoli , una hierba. mum, Í. * Alegron, Subitum ac inopinatum gaudium. Brevis dz repentina laetitia. . Us O * ALEJAR á alguno de un lugar. Quempiam ab. aliquo loco depellere, repellere, removere , prohibere, ablega= re, amovere, semovere, : * Alejarse de algun lugar. Ab aliquo loco longé recedere, secedere, digredi, procul abscedere, longiús abire, se removere. , ¿S : * No me alejaré ni aun el espacio de un dedo. Ne digitum quidem, vel, transversum quidem digitum, vel, ne la- tum quidem uaguem ab illa re discedam. ] y * Alejarse del camino derecho. A reéta via deflectere, disce= dere, aberrare. j : * Alejarse del asunto , ó proposito de un discurso. Ab argu- mento digredi. Aberrare á proposito. Longiús dicendo vagari. iS ALENTAR áotro. Quempiam ad aliquid animare, incita= re, stimulare, impellere, excitare, animosum efficere, —Animum alicujus accendere, inflammare. Alicui ani- mos dare, facere, addere, adjicere, afferre, alacrita= tem addere. Vide Animar. * Alentar al que está caído de animo. Aliquem jacentem ex - citare, affium erigere. Alicujus animum. fraétum ac _demissum erígere, excitare, confirmare, recreare, Alentado. Animosus, alacer, fervidus, audens, impiger, impavidus. / Ñ Aliento, ó valor. Vigor animi, Aliento, por respiracion, vide infra. * Alerta. Adsis animo. Adeste animis. * Estár alerta. Oculis 82 animo adesse. Tanquam e specula diligenter intendere, Intento animo spettare, Cid Aler= s Sesama, 2, vel Sesa- pS Alerze, $ cede; arbol. Cedrus yde: Álesna, 0 la Súbulaje,. as Aleve, 6 alevoso. Traditor, Proditor Petcusor. Sicarias, di Péridiodts AT A * Muerte alevosa,. Truculenta" ex, insidiis cados. lata 'MOXs Á'SICAr]O. A : - Alevosamente. Perfdiose. Insidiosó, E Alexar. Vease Alejar. O Allaboga: Vease Albahaca: BOSSA * ALEAHAR. Figlna, 2. ricino. ass vel ágnlaris. - Alfaharero. Eigulus,i. Este. arte, Ars Alina: Ars: figu- laris. Alfalfa, 6 mielga , hierba ida Medica ,C2» al “amar. Stragulum ¿1 * Alfange. Ácinaces, is, Alfencque. Accipiter y tris. * Aifaqueque. Captivorumredemptor. Alfarge de molino de aceyte. Trapes , etis, vel Trapetum, ti, * ALFEÑIQUE. Saccharaia cupedia, Parece hecho de ab- feñique. Nimis est delicatulus. Alferez! Signifer , Vexillifer , eri, Nyás * Alferecía, Tremor pueris exitlalis. e Alfiler. Acicula 2. Alfombra. Tapes, .etis. Tapes bla Tapes Baby- lonici operis,. Phrigins tapes, ALFORFAS. Mantica , ce, Duplicis fundi pera, Gemini -—capitis 6 fundi saccus. Alforjiila. Mantiqula , 2, * Hacer la alforja. Commeatum parare, providere. * Sacar los pies de las Alforjas. Strenue se expedire ad ali- quid agendum. Torporem excutere, Alforza del vestido. Vestis sinus, Coger alforza « al erala, Vestem in sinum contrahere. . ES 2 * ALGALTA , olor. Felis odorate dulis: e de : E * Gato de algalia Felis odorata, Félis odotaria. 2 Algarabía. Arabica lingua, Esto para mí es algarabía.] Hoc : miHi Platonis numeris obscurius esti. Algarroba, Siliqua, Le CeramBh cn El suceda, arbob. ¿Ceratonia , XL. Algarroba, comida de palomar. Siliqua, e NS Álgazara. rod in múltitudinis oct pt A ALGE BRA, arte "de encaxar: en “sus lugares los “miembros disconceriamia Arsluxata Ossa; vel “membra. suis. locis resticiendi,, 6%; ¡cosgmentandi. > : * Algebrista, Quiluxata ossa restituit, Dante coagmentat. * Algcbra, parte de la Arismeticá. Magna ¿CURA Anmero: -rum, Vulgó Algebra, em 7 'Aleibe. Cisterna, e. Piscina aque pluvias, 5á4 . NON ; AS y 4 7 d LS ALGO. Aliguid; go, quando se duda, Óse He Eo ge Falsa algo? Bequid. desideratur? ujeres” “algo para Madrid? Núnquid ¿ quid: Nun. Nunquid á o vis Matritum 2 Huy algo de nuevo £ '¡Nunquidadm novi2 H lay algo mas? Ecquid + pr persit. qe 2yN *.dlco csigtribaindo: VE Ve. y add. h Hero, Aliguandin in querendo. socio. colnmoratus. esto. Algo se paróen el discurso, Al 'quantisper pj inter diz ' cendum, pa se ' a e Algo, en cid ataron Michelin Ye E. cdñ So de vino : algo de paí Aliguantolum re Aliguentar : lum: Páni A Algo mas, Aliqhantó: atoplivá, Plusculuan ; FUE 0, quando ES junta con adjetivos, y dd , 25 Snb, mu» chas veces: Y, E 3 Algo. triste, Subtristis. Algo grosero.Sub< rusticus, Algo. bosco. Subtorvus. Algo deshonesto. Subobs- son EA 9 ns está emacertarlo. Subdubitas an acci- E A q síéa 2 Nunquid amplius? Mi ra si sobra. algo: de dinero, Are: nunquid pecuniz su=. Aliquantispes»' Paramper. Panlisper.. Y 2 Alo 1ardó en búscar compa-. ¡ A Lio 19 “pat, Algo se recela de: sus compañeros. Subveretur, s0=. cios. ., * Algunas: veces el diminatido Algo se. hace por clio e v. g. Famoso ingenio y pero algo arrogante , y atrevido. Egregium quidem ingenium, sed arrogantius —. 0 auda- cius.:Algo desabrido has estado hoy , 4 mt Parecer, Ácer=, «bior hodie mihi vyisus es. * Por algo es. Non temerg est. Por algo vemes tuyá, Non. temeré est quód tu jam times. : Algodon. Gossipium, ii, Xilum ) Í, Cosa hecha de Algadaps Gossipinus , vel Xilinus, a , UM. * ALGUNA vez. Aliquando, Nonpumquar: En las dudas y preguntas, Ecquando. Numquando, Num aliquando,- v, 8. Pregunto , si me has visto alguna vez hacer. eso? - Queto ex te, ecquando me videtis id agentem 2 ys Has. entrado alguna vez en batalla? Numquando prel lun Anisti? Conseruistine- manus cum hoste, aliquando $ 2 Ecguando cum hoste conflixisti? pct y * Algunas veces. Aliquoties, Interdum. > ; Alguno, Álgun , 4 Alguien, Aliquis, Nomnullas Vilas, Quispiam. * Si alguño. Si quis, Si aliquis. Si allas. En. ls dudas: EN preguntas. Sialguno , es Ecqui : nunguis:, vwg Mira si. falta alguno. Vide ALE aos , Equis pis qe -Aliquis absit. ES i* Alguno en el hundo Ou ams Quisquam. omiaim. - Pues hay alguno en el mundo que tema guerra de esto? Ab: hoc igitur quisquam bellum timet? Si hay: alguno en el mundo sencillo, y sinmalicia, este es. Si quisquam est. facilis ac. simplex , hic est. Pies hay alguno. en el mundo... que esto dudes: 20 hoc dubitavit Aunisqhala, omaiam3 A Citas | * Algunos pocos. Aliquor. Algunos po0os mas. Complasli -orum. * Alguacil, :Accensus yd “Satelles,, itis, Apparitor , Oris.. Exercer este oficio. Áppariture munus e Accensum : " ABEre». Magistratui A A O Albacena. Vease Alacenaw, ga Ct AR Albaja. Vease Alaja. AS ON ALHARGAMA, ruda campesina. Ruta sriyesi RA Alheña , arbol. Ligustcam) i di Hao Cyprus yl 70 Do Álheli Bor, Elos ligustricus..: Oe E Alhocigo,, arbol... y fruto. Pistacium , cil, ¿vel Pistacea, 1 ALHOLV AS. Boenum greácum. Bhecras, 2. AR - Alholi a/ópauEra: Queria ariba ie Call Ld | —mentaria, Bo Alhombra. Vease Alfombra. E | ala, Horreum an Pa "+ > furmentariz , vel rem. (oumentariam | avia: Albondiguero. Horrei, do Epa 4 prefeótus. 1 Alborre. Vease. Usagre. Alhuzema, .esplie En aso e Slcd 0a o se y , casia. o andu qe AS AQ - ALLARS. con otros. Y a ad n tere, ferire. 5 es Aliados. Fcederati, Co qe orde UY Alianza. Fodus, Es e A o od O A: e Alicates. Porcicnle., 2x0 E Mv A -Alizace , 6 zanja. 0553 ossa oblonga. giga, e ALIENTO, ó respiración. Ánimas 2. Hiaias us: Spin Í tus US, y RES ON eme Ánima interceptio.. Balitis. interclu= sio. piritós suppressio. Tomar aliento, Añimam , wel - gpiritum ducere,.. Animam caia Halicam laurite. Vease Respiración. 4 ALIGERAR hacer ler una carga. Onus “evare de alie- y are, minuere, sita cd: Ca Ss pes Ali- 3 e Bo EA, * Aligerar el dolor de alguno. Vide Aliviar. Y” E Aligerar un Navío. Navem exonerare. .., * No quiero escusarme para aligerar mi culpas Non bar ex- cusatione , quo culpam meam elevem. Alimentar. Alo,is. Nutrio, is. Alimento. Alimentum, Nut utri- -mentumn', ti Alimpiar. Vease Limpiar. ALINDAR, poner lindes álas heredados, Agros finifes ter= minare, regionibus circumscribere-, limitibus -sepire, fiaibus dcindkité terminis definire. Agris fines sta= ¡tere , constituere , Pangere., -Alindar una tierra con otra, Agrum agro RS aut “confinem esse. -ALIÑAR algo. Ornare aliquid , apparare , instruere, con- «»cinnare, aptare , comparare , componere. —* Aliñado. Ornatus , comptus , excultas. Elegans , con- cinnus, cultu conspicuus. Eleganter instruétus, apte -COMPOSItus. -* Aliñadamente. Ornate. Concine. Blédánter. Alño. Caltus, us. Elegantia,=. Ornatus, us. Concinni= -1as, atis. ALISAR. Lxvigo, as. Polío , is. DErROÓNA is. Alisado. L:e- -Vigatus. Levigando expolitus. ad ce A expla- - natuSs. ; Alisadura. Levoris inductio, Lavitatis impressio. Dolitu- * ESE ot Milites cogete, conscribers Aliotars - por soldados Dare nomen militiar. ad -Alíviar la carga: Onus levare,, allevare, minuere. ALIVIAR el dolor 4 alguno. Alicujas. dolorem , curam, _molestiam , solicitudínem lenire ., mitigare ,. Mminuere, levate , sedare A allevare, 9 ¿EXTENUAre. Leyare aliquem eeitudinós E e J Alivio. Levamentum > cota enésima jOtr -—Levamen , inis. Levario. Allevatio. , Mitigatio-, nis, * Me siento con alivio, 4 aliviado, gúando hablo contigo. -Allevor , dum loguor recum, mo meSoItos cum ¿tecum misceo colloquia. * Si descas que se alivie mi. pena, ps es mi mayor aio: Si - me levare vis , hec est summa levatio, Cie, ALJAMA de Moros, ¿Concilium Punicnm Mahumétano= - ram > A A A Aly A eS : y tas DS Po Altar: Minutas unio» parvum nargacind: AN Sarta de. Aljofar..Uniomura linea. A e EN +3 Aljonjolí, ó Alegria, Sesama , x=, vel Sesamum. cd A Viscus 5. vel Viscumr, Li ps A: pr Alone ¡er0.» cardo, Carduñs viscosus ÉS LLA, ei adverb. ale Allá está. lic, Eo loco,. Eo loci, Eo 1 loco esto. E a EE cl A E DOY. HO, E ns dad: ¿ile me confeto, 7 De allá ¿vienes line, ¿Exeo loco venit.. REL AA pasa por allá.BA, 4 Istá, laca ¿Istac transit. * A lstic est. ln td É 2 E ; e De alli wiéne donde tu estás Tide venit. A » Pasárá por allá donde 1a estós Istac. Irdnsibitys z ee pd * Elirá ácida allá donde tu estás. Istrorsum- Jo O ón * Hazte allá. 'lluc accede. Recedeá. me e A Mas allá del umbral, Ultra, limen. ¿E isftas *% Allá SE lo haya con: su pan se lo coma. Sr habeat Suam fortuna m. Allá te las bayas ,' Tuas tibi. res habetos: Allanar un camino. Viam complañare, exaquare. se * Allanar un monte, Montem in: planum deduceres * Allanar una dificulrad.. Dilfcultarem. solvere, yes > enucleare, enodare; Sá * li Nanamidnia Complanatia,, lat, de * Allanado, ET % ZEquatas ei 2 Um A Ez A Alanis á alguna cosa. Acequiescete i in aliqua re, Es:e quo animo de aliqua Fe. Assentiri. alicni pe aliqua re. Re quapiam esse contentam. 000 * Allanamiento , consentimiento. “Assenció y Onió,: Comsen: sio, onis; Assensus, , Consensus ; us. , Allegar al puerto. Vease' Aportar. PA Allegar 4 algun lugar. Ad: loca: accedere device per- venire, Limen attinfere. - Allegar riquezas: Divitias. congetere:; pecinias- cogere, COACELVAre. +0 0 A de Allegarse 4 uno, Aliéui proximé accedere , apropinquare. Al parecer. de otro. Alicujus sententiz accedeto > subs= cribere. Alterius sententiam sequi. * Allegasele mucha gente. Multi ad.illum sponte confuuar, ultró concurrunt, * Allegase á esto, que €3c, Hue accedit , quód St: Accedit €e0 : Accedit ad hxc, aio Sic. Adde quod. Quid quod ézc, * Allegadizo, Adventitias, 2, Um, Gente allegadiza, -Mili- tes adventitii, A, * Allegate á los buenos: ez uno de olla Quim proxime ad bonos accesseris tam optimum est, ELA E llegado de alguno , que sigue sú Partido, Qui ab aliquo stat, qui cum eo facit, Qui est á suis patitas vel Suarum partium, Cliens , tis, * Allegador de bienes, Divitiarum coacetvator, s collefor, coactor. Avarus, - Allende ,ó de la parte de allá. Trans, Ultra. "Cosa de úllende del mar. Transmarinus 2, Um, Allende y aquende. Ultró citróque, * Allende de esto. Preeterea , Insuper, Alli. Mic. Ibi AÑi le duele, 'DAdá maeror 8 lacryma, li Ánima , 2¿Animus ,i. Mens, tis, * Almita, Añimula y ¿ 2. Animulus, i, * Dar, su alma á Dios , espirar. Animam agere- eflare, :-expirare, amittere , exhalare, TOR spititor” Ted- 0er y ¡edére, : : * Aquella palabra me bolvió el: alma al cuerpo, . Vox illa: mi- vá donde vu estás] bs abit, AÑá está nio 1u ti Se 2 dino Aia ao - * Alma racional. Avimus, vel Anima eifoñto Bos, A 'COMPOS;, potens. Añimus' ratióne ES dao Breil. hi" animan reddidit y excitavit pd erexit: A confirmavir; animos. addidit, exuscitavit. * Cosa que tiene calma. Animatus, 2,Uum, Animá práditus. * Sin alma. Ihanimás, a, um. Tnanimatas, a, um. qua 2 mímis , ep E : Cuerpo ; sin alma; Corpus inanime : homo cai, ighavas, 3 teswdine' Htardioros ita Ni Alma 7 vegetativa, Alias alens, ón ali. dota cújus _Vittate plante vigent, ¡tescunt getainaos a Hondes- «Cuat, florent, 20 vivunt.' AS ES : - sisiva, ¿Anima sentiens. Po Anima. rationalis, e Esto hombre es una Buena ia una A db Dias: Pio- bus homo. est. Añade probiado. di est.' A Dei . z ést , virtute Sí pietate Ls da «Mala: alma. Mali oque "REnesta Ciudad Fay mas LE den mil Dn “Amplins cen. tena: hominam, vel OS millia numerantur' lo hac A Ab in * No lo diré 4-alma viviente, Neil mortalivim dicam. Una alma sola, mi canta mi llora. Unus vir, nullos vir, - Melins est: duos esse simul ¿Quim unum: habent enim emolumentum societatis suo, Siunus ceciderit- , ab 2. tero- fulcietur : vz soli. Eccl. cap. de DEQPIO LO * Almas de los difuntos. Hi Nanes', um. Pii Manes, Mor- tuoram anime. Vitá fundloram anime. * Almas del Purgatorio, Animo piaculari flammá suas apud in- pies: $ ingenio “malo 3 pr E: Alme -inferos ias maculas, cularibus. = * Almas de condenados. Umbre, arum. Impii Manes. Ani- E mx sempiternis addicte suppliciis $ ES “eruciates | flammis. Damnatorum anime. S 8 Almas de los bienaventurados, Animz ei eterna. re : A licitate .potientes in coelo' anime , Donate sempiterná mercede: glorize ,infinitis ac sempiternis in: :ceelesti: EN E no gaudiis perfruentes: * Una alma separada desu: Cuerpo, * - junétus e Jutus, » % La accion dbalina E ¿ón Biicubio Vin queurdara: otation ni addit: aétio, Aétione: Viger. quoddammodo , “anima=- | turque. sermo, - -Quendam E vas haber ab actione diétio,. * Un discurso sin alma; Oti. gu «vigoris nihil. Habas que nihil. preefert efficacitatis. , que vigentis in dicen= te animinihil ostendit, “vis eluceat, * Alma: de caballo. Homo - impit atque immitis animi, * Alma de cantaro. Caput vacuum cerebro, * El alma del. negocio. Negotii substantia. Álma ,6 boca de cañon, Tormenti os , Vacuum, inane, hia- tus. Oris diameter, : ALMACEN de mercadurfas. Rerd venaliúm promptua- rium. De armas , Armamentarium. De aceyte, Apotheca olearia, v% Álmaciga, , 1n qua oratorii Spiritus cana Hec Mastiche , es. Lentisci lacryma. Almadana ,ó marra para arrancar, ó cortar la bierba, Mat- 12,2. Almaden , 6 Minero. Eodina, e. Almadraque , 6 colchon. Vease Colchon. Almadrava de atunes. Ce catio, da Almagre, Ochra, zx. Rubrica. Almagrar. Rubrico 125. Rubrica notare , tingere. Alma- grado, Rubricatos y2, un; * Almaizal, Humerale 15 * Almalafá. Lineum amiculum: * Almanaque; 6. Calendario, Calendarium > Fil, lendarium. Lunares Ephemerides. tabula, Fasti, orum. * Hacer almanaques, Describéere lunare Calendarium. Lu- hates periodos Calendarii tabelle appingere darem codicem redigere , redncere, * Almanaquero, Calendaris tabellze artifex Lunaris Ca- lendarn seriptor, Hic Astrologus , 1 Íe. *. Almarada, Pugio , nis, Sicula, 2. Es Amartaya, Dichara esti, Argento misti plumbispuma, ÁCMEA,ó eds > hierba, Alisma; ze , sIve Damaso. -DUm y añ, Almenas Mauri pinna. Mori crepido, pilinata crepido, Almenara de fuegos. Ignes noSturai Almenara de azofar.Lucerna palyimixa. Almendra, , Amygdala, 2, Amigdale, es, Amigdalum 4. le Almendro. Hzc 'Amyedalus SL Almendrada. Potio-vel sorbitiuncula ex «mygdalis coh- - feCta, -Amygdalina potio.s ¿ipendrad, lugar de muchos. dra Amygdalerum, ti, Almendruco. Amygdalum acerbum ¿immaturúm.. . Almendrones dale > CR. E Annuum Ca: saccharo condite > Mctustrate.có ie te. Cassis , dis. Galéa: E IS | me "arbol, Lotus , ti.. Celtis A y Alm miar: Hi heno. E E ; E pm” s am de Sscocin liguatum; Saccari cremor.. mi Almidonar. Byssúum' amylo inuf- e Amyli cremorem bysso ¡llinere, + Sa iG ct 7 de ignibus addie. pia. | Animus A «corporé E -laxatus ES > carpa ea: ¿CX0= tariá , orum. Thynnoram pis- - Luna Calendarii , In: calen- : , peladillas , ó ó almendras erbengisa SES pe 2 De Ñ > An / ALA Qr Y Almidonado.. Allo! maceratus-, UA E Aa -Obdudlus , vel: induétus. ampli, crustida: Pop. Figore: -coactus., “concretns ¿Stip E LO E Almidonadoro, Lintearía Subadtrix.. Ex alo subi. “Lintearij subaétús. administra y vel oromtiA: » * Almilla, Subuenla y, Interior thorax- 53 ¿Réi maritimes prator a Mai cum imperio. prepositas, 00 AR Ñ e Vi 1ce Almirante. Rei marítima Pretedti Tégalins > $ La Almiranta. y primer navto'de una armada. Pretoria: na vis. La Vice-Almiranta , Propratoria, La EOS - ránta.. Tertium dignitatis locum obtinens navis. ¡FAlmirantazgo,: Ds Prafeótura, Imperiom mari=. mun, puta FAN E ye e uno el: Almirámaro, Mari 'aliquem preficere,y pre “ponere. Maris: prefeftaram., a summo cum imperio 2 adíninistranduía dare. ci A e eds Mortariolam. £neum. Pila nea. Mero de almi= réz: Plomo i, Pistillum, dis CEA Ey Almivar, Vi ¿Almibar. qe y Almizcle. Moschius hi Mitad “ci iS Amizclar., ó bean con. 'almizcle. roer mbiého» ando: rare, odorare: ,afílare, imbuere PUIOPabi odore peta - dere: , afflare; e THficote,. AN Sad ¡ALMODROTE de ajos, apnues Més, «Lisa 4 * Almofa.Labrum fictile. Malluviom de. 7 * Almofresx. Saccus laneus ad deportandas vestes. ? 'Almobada para la cabeza. Cervical, sue Bora, csemtarses Pulvinar, aris, - E E -* Almobadilla de debas Primo. ni. 5 A e Almohaza. Hec Strigilis, is, Strigilium, Jií. loba un caballo , Equum: strigili defricare, pa extetgerss sordes'illi abradere. ES Almojarife. Portoriorum xao Los Almojarifazgo. Portorium > ri) | ges ALMONEDA. Auétio, mis: Aroma vendido, ds Eebe almoneda. Aiónam facere. Audtionor . , aris. Bona + subhastare , , haste: shbjicere y >, per preconem. vendere, . preconis voce subjicere, sub hasta venire.. * Vender en almoneda. Auca facere, AuGionaria bona vendere , distrahere, E Comprar en almoneda. Auctionem, vel Auctionaria 'bona, vel Venalia auétione Pola emere , EA 5 preto ue “rdre, comparare. ES * El que compra en almoneda. Secar: oris, pos EEE E * Cosa perteneciente á almoneda. Auétionarins » 2) * Pregonero de opte a pensa * 12 de almoneda. Auctionaria y de RAE ó Mayorana hierba, Hic' Amaracus , Cl, ampsúchum, chi. + Pi Himorrahis “dis. 'Fiéns , a. ce, Almorzar. Jento , as» Jencaculum ghime + nia J en- taculum:, lí. Almolácenon d fiel. Adilis plebejús. Libripens, dis, Este of e 5 : ; itas y atis. ap a Modíus > día e Mea alma d Sem 0- dius, Hi. : | Almuedano de Moros, Seto loci ¡DR *_ Alnado, Alnada. Privigaus ,¡, Pávigas, Só * Alnafe. Chytropas, odis, l EA A E ALOCADO. A mente. parumper dedudtus. E 5 ó0 : : E * Aloda, 6 ó Alondra, ave. Alanda', e sClris; is. ES e SN A lo. mas mas: Summum, Ad'summumi -* 4 lo menos. Minimum: Ut AS miniemam. ] A loomenos (quando se Asegura una de dos eosas.) Certe. At, At Certé, v, g, Quedamos enfin vencidos, ¿abaridos y bu- =millados á lo menos. Viéi sumus > Sell aut fracti aAt= que abject,, o Quan- “Almirante, Maris, vel clasis. prefeótus. A i Auttionem vendero, : * emba rica si ño, 550 coria dl PA y Alo, Agquá: malsa, Meliciatum. — ¿AquE imblse sa Al, chin. de-aceytuna; Aumurca , ces EA : 4h pie de un arbol. Ad: imum arboris... AL pie de din mil. "Soldados. Wislivam circa decem anilla. AOS de Nes 2 E: E Si no se contenta con Excelencia, le dar é Alteza. Si; párúm * No:tenemos. lugar. , porg ue EA l morisco. Sagum Punicum, | cali y «dar á alquile 8 Loco, as: Eloco , as. de. alquiler. ERES ES : pa vB Dai manos. Si munus sup- SA simo, ajusticiarle , me vean e presa ól | -plicio aficere,, “at cústadire A um, o oportebat. ¡Si mo me ivendiste ¡desamparastenio 48 e debo me non a - , Es Ab yal certo desemnists yr E a fe £ Hydroma ljria: mplses taberna. 7 A , ptr óhospe $ dé dada hybetnis. agere. Hiberno, asés LL y Diversorium. y til De Soldados. a e er o: En: DErano.. Besa, ia : Mbs. pibñosas is, FE, ra Scolnddea; ALAN, -Calei Samabacsi : JE Alpargatero: “Scnlponeatias s SuLOSe: : sel Fu EA as, pe Ñ no de ¿ . ¿ É * Alpiste» Alopecurus, Vutpis canda e di Ma lac ip- al presentes! In preseas, a a envia. Ay pise » ; q e en EA AL eS ¿sa hora... Ss da > p resente estamos TA ven- dinia, Non vacat y qa Sindemies io mañibus, Plin.. ALQUERIA, ó Alcaría. Villa ¿20 Aoecagrieia: | querques' Calás xloruen dudas, E ie as Pa F Y * % Toogtio, mis. Tal alquilador. Locatot ¿onis. z * Alquilar, tomará alqueler, [ocu Sra eueet. Tal alquis dador, Conduétor. PS AD E * Mulas,ó coebes de alquiler. Mule, aut vehicula meritorias. * Alguilarse: -Qperam. sua Locare. Algas ¡lado hombre. eS Tal alquiler Aubora- cata" Merces ; pedis; pio. - Alquimia. Vease. clado LIA es ES de z E ; Es Alquitara. Vease Alambique. os is: Alquisira: Tragachaata, 22. vulgó ralla E gua: * ¿AÚQUIIrán. Naptha;y Es Bitumer. Babylonicum,- ? AL 'REDEDOR., 6 al retortero. ln orbem. la gyrum. ie “cum A) rededor. dela Ciudad; Cireuia, urbe. Andar ls x « rédedor de alguno; ¿Aliquear circumire', Obire. +20: * Traer 4 uno al serorizro,. Aliquem circamagere. Eos. Malos andan. ab; reLortero, laz. circuita,- impíi . ambulant,. salms. Ll ide : ES * dl revés; Preposteró. Modo prepostero. Praposterai a modum. * cy :$ * El que zodo, lo. hace al repés Homo, preposterus , in agen= do preepostgrus. Qui nibil a git nisi. perversissimhe , nisi : JC Versissimo” ordine,, nist: ratíone. prepostera, 3 *Yo lo hago al revés de e demás: Conira quám alii solen “vel Contra atque- ali solent. facio. OÍ da me Al revés me-la vesth. Inversa. vestem indi, > PERpOste= Te. aptavi. 5 da .-- * Al revés se ha buelao odo. Versa E commutata sunt : o a EROS S; so di Sab jove pon x* Al sesgo 7 Ó al soslayo., Obligué. Mi irar. al sonayo. Lim " oculis aspicete. 3 intuéri. pe AA * ALTA MAR. Ad > ti Moterse en alta mar, In altum provehi.. ed Altanero. flatus. Qui ión petit. altaneria. “Blaio 3 su- perbía. Animielario,, . ys PR Áltare, iS, Ara, eS Altar máyor. Ará princeps, ma. -xima, : sa Along: E La credencia ; del, 2 tar. Ára minor. E l frontal. Frontal, i Ígje de | Quitarálo del Altar... A meagtniis exigos tributo. ne sacris quidem parce ta Ss ÁAlarero. Qui. eS exormats altaribús orar affert, decorem addit. A dt ey rap, Milites in hybetnis. colo»: E 30 ALTERÁR cl ¡estado de alguña'c ls Aia o mutare; Rel alic -ujus rationgia pan , pc “A ¡mmuútare ¿ RoVare. As Y , A E Altorar > ó 'corrampere liquid vitiare, oie > de. pravare, e y ¡AAA ' 0 * Alterar: á uno. Alicujas animum acriús' «cóbtinoVere ¡ ; per -turbare, ¿ Alicut movére stomachum: “Aliguém irritare, * indie, Commoven ¿Pertucbarl. S: omachari, : Alteración. Cominotío, ¿perturbatio , nis.. Alteración de con sas, Vicissitudo ,¡nis, Mutatio,, Conversio , nis.. | de Altercar. Altercor», aris.. Contendo. 3 IS. Allercación,. Al ; E A -tercatio. Rixa. Contentio , , DI ds ANA Alternís aliquid. facere. A Y A Alternativo, Alternus, 3 ada: abemalidax Vicissitudo, o Injs, Alternatio, nis, Al Ena pemenid:: Alternatim. AL ternis vicibus, Alternis. Aléna nombre que se, dá! al. Prindipes Ccsiudo tas A uestra Alteza Real. Tua: regía Celsitudo,. bs honorífiicé compellari sé: putat Excellznti-' nomide, Celsitudinis attribuam 'nomen, Celsitudinis nomencla- “tionem attexam , subdam. - >. e * Alteza de animo. Animi celsitudo , oresstantian magni- tudo. Alteza de estado. Summus honoris gradus» digni- tatis fastigium , gloris cuylmen. E R Alrivo. Elatas , Soperbus , arrogans. Elatos. getens spi= ritus. Aniio únmidos, Vehemens, feroxque. natura. * Altivez.. NES Elatio Animi fastas, us," Snper- cilium. Altivamente, con did Flató. Alatoje* animo, Superbe, Per elationem animi. Cum fastu. ! ALTO, Altus, Celsus, Excelsus , pnsdS a y um. Su- blimis, e, p *Un cd alto, Arbor poco, celsa , prealta > LE pracelsa. ' : * Un monte altisimo.. Mons omnium altissimos ; : in a. randam altitudinem elatus , vel assurgens: Maxime ar .duus 4 eminens. In Eo maximeé editus. : * Lo alto de la casa, Summze zedes, vel Summa ediumn. Su periores dium partes. Cúlmen, vel fastigiam. domáús. Vivir en lo alto de la casa. Habere la summis edibus, ZFEdium summa colere. Casa de tres, ó quatro altos. JEdes que tribus , del .pláríbus tontignatiortibus: vel contabulationibus colluntur, cons- tant, vel construéte sunt. i * Lo A del techo. Lon Culmen, vel Summum; vel Sum- - MA, Oruin. * Lo alto, 0 ura de. un monte. WMontis Veitex,; ¿ cacumen, y: Cultaén: Celsa , vel Supera montis. * De:altoá baxo. “Ex summo ad ima. E sublimi “ad intima. -A-summo ad imum. * Alo alto. Sursum. Súpra. Superne, la abla Subli má, Subir á lo alto, e tendere, ¡sontenidosgs la Sue mé ferri, * Arrojar á lo alto una cosa. Aliguid i in sublime jácere. * Navegar en alta mar. Ja altum navigate. uba: mari se comimittere, 0 ) * Venir de lo alto. Superne descendere, Desrsifinaónís * Alto, 6 altamente. Alté, Elate. Sublime. Sublimiter, ha $ Hablar alto yen-voz alta; Elatá voce proloqui, 'Contenta voce, loqui, Palam, ac e boi ac libere dicere. sententiam. mn * Hacer alto el Exercito. Habero statiy E .Castea stariva fa A EN ; e Alto de aqui. “Agesis > colige: vasa, ¿tines celerier mi- gremus. * El alio.en la: musica. Symphóbi” “acuta Mod cit canens, El contralto. Alter ab: ACuIo: lb asen sen, Altus.). ES : 1 Da A AL a * Alcan: Collis, is. Locus editus.. 000 o Abtura, Y Eutgióas, ii. Altitudo., inis, Gálnesy , inis. Al. tura de cuerpo. Proceritas. * Altramuz, Lapinas, ni. * Al través, Ex transverso, Cosa puesta al través. Mistniver, sus, Tránsversarius, a, um. In transversum positus. Di 6 al través, 6 al traste en los escollos, ln medios scopu- - los impegity illisit, abreptus €st, ie este ALVA, Vease Alba. «Alvanega. Reticalum capillare, * Alvaricoques Armeniacum, ci, Armeniacum malum, Armeniacum prunum. Armeníacum pomum, El arbol + que los dé: Malus Armeniaca, Prunus armeniaca. * Alvedrio, Arbitrinm, tri. Arbíitratus, us. A Bibre alvedrio, Arbitrium plenum, Shi arbitrii voluntas. Suz spontis, sui juris voluntas. Voluntas libera. “Andar á su alvedrio. Arbitrio suo duci. Pro Moto agere, Arbiiratu-suo res gerere. Jure suo vivere... *' ALUDIR, hacer alusion, Oblique rem tangere. Alludo, ¡ is, =Á esto alliBks Hoc innuit, ad hoc alludir. Alusion. Allusio, nis. *ALUMBRAR , yendo delante. Lumen, vel facem alicai praferre. El Sol lo alumbra todo. A Sole omnia collucent, éz 1dustrantur,/ vAlumbre, piedra. Alamen, inis, JÁlDO, DiárrOs Ferrum ex igne candens. - ALZAR lo caido, Aliquid hami jacens tollete, colligere. * Aluar los ojos, da cabeza, Oculos, vel caput erigere, at- tollere, -* Alzar mano de algo. Ab opere: Pisces * Alzarle á uno el destierro. Aliquem ab exilio reducere, "+ revocare, exilio leyare. * Alzarse 4 mayores, Supra certeros se sxtollete, eferre. ** Alzarse _con' todo. Omnia pro: suis vendicare, in rem t--suam- convertere, * Alzarse con el Egercito, Jura sui Ercolé Legiones. Cum - - ——exercitu á republica deficere, , desciscere, «AMA que cria. Nutrix, cis. Assa, e. « Ama de sus criados. Hera; É. Domina, 2. Amaestrar. V. Enseñar. * ANTAGAR, Minor, aris. Minitor, aris. Minas alicui in- w tendere. “Amago, Terror, is. Minz, drutí AMÁ MANTAR. Lacto, aá v. Cria '“AMANCEBARSE. Concubinz, ant PA illecebris ca- “+ pi, tenerl. ¿Amancebado. Concubinarius. Concubinz amore -Captus, *Concubinatu infamis, Anciano: Concubinatus, us. Pellicatus, us. **"4mancillar. Commaculare, faCctare. "AMANECER. Hlluceo, Tlucesco y is. Ya amanece. Luces- Cit, Dies appetit. Luz: adest, Sol exoritur, affulget, apa" “ret. Adventat dies. A MANERA de bestias. More pecudam. Instar pecudum. AMAÑARSE, Assuesco, cis. V. Acostumbrarse. > * No me amaño. Non aspuent: Consistydineln: non habeo, Insolens-hujus reí sum. * Cada qual como se'amaña. Suo quisque more ac modo. e a mano. Ad manum. In promptu. AMANSAR fieras: Mansuefacio, is. Feras cicurare, man- suetas reddere, manui a Amansarse, Mansuescere, Mansuefieri, El colóiido. Mites- ; S ES 5 mitigar; APOLA. Papaver meu; “erraticum. : AMAR por eleccion. Diligo,' 15. Por aficion, ó pasion». Amo, Deamo, Adamo, as, : : rebellare. Polluere, labefacere, labée=" Amable, Amabilis, Seti nene amari, Amablemente. «Amabiliter, * Amador, ó Amante, Amato. is. TR tis; « Amasias, sii, Amadó: Charus, jucundus.. . Amargo. Ámarus, a, um. Esto amarga. Hoc gustata ama- um: est. Esto E dámargómucho. Hocillius anima. Ver hementer offendit, valde exacerbavit, r : Amargor, ó amargura. Ámator, .OLis. Amaritudo;. *inús. Acerbitas, atis. , 04d. AMARILLO. Pallidus, a, um. ys aaa Palleó es. Ponerse amarillo, Pallescbs is. Expalleo , es. Pallorem contrabere, Pallore affici. Amarillo un poco. Pu a, um. E Y me + Aita Pallor,. oris. q 5 * AMARRAS. Retinacila, orum. . Anchor ug * Amarrar la nave. Jacere nohdi sa Navem AOPhora fun- dare. : eb» * Amarrarle á una columna. Eluibas aliguem ad columna 1salligardes. oras :h * Amartelarse de dlcunas Cosa, Alicojus rel amorem animo concipete, contraheres!! E, oro Mom * Es su amartelado. Estálli in pc $ UND» AMASAR. Massam .subigere. Amasador. Pistor ;* otis. Amasadora. Pistrix, cis. * AMAINAR. Vela contrahere, colligere. UA HA AMBAR, que atrahcá sí ¿as pajas. a 1. Elec- | trum, Étri,, ha Ambar gris. Hoc miii aris, Ambaram, rl, Ambran, bri. Ambra, 2. AMBICION, ¡Adíbiticz nis: Aiñbltasy us * Ambicioso. Abla Laudis appetens, : * Ambidextro. Utraque:manu agilis. A * Ambigua cosa. Ámbiguas, Dubius, Anceps. : * Ambigúedad. Amphibología, e. Sermonis ambiguitas. * Ambito, Ambitus, us. Circuits, us. , AMBLAR la bestia, Gradior, exis. CA bador Equus gradarins. 2 AMBOS á dos, Aros 30. Hrergue: : ah * Amorolla. Mendacium ex parte verum. o Bon mentum, tl. : : * bro Ambrosia, *. * Amechar el candil. Lychnum: myxo: “nstruere, vel: py xum producere, oleumque infundere. * Amedrentar á uno. Timorem alicai incutere , per:erselt cere aliquem, Amena cosa, Ámoenus, a, um. Amenidad. .Amenazar. Minor, aris. Minitor, 'Ar1s. jactare. ms An de. tere: Mortem illi minitaths est. Grande mal nos amenaza. Ingens calamitas nobis imminet, im- pendet, magna tempestas instar. Amenazador. Minax, cis: Minitans, tis. Amenazando. Minacriter. Minaci vulta. : b * ÁAmenazdo omic malt: ¿ v, g. belli, Seuciatas, exi- o Minz, aram: Comminatio”, Minitatio. ad de amenazas. Ninaces litterz. Mandar. con amenazas. Ni- naciter imperare. Minaci Aa PERCIPeres AMENGUAR. Minuo, iS. Ímminuoy is, .2. A menudo, Crebró, Identidem. Subinde. 7 AMIEZGADO, fruta: de hierba. de AmcenitaS» tis. Viinas adhibere, AMIGA. Amica, E: Amasia, z, «Amigo. Amicos> Sí amiliaris, io Benevolén- tía mihi conjunétas, mea JAN * Hacerse amigo de uno. Inive gratiam cum: aliquo: Y * Amigo de honra, de dinero. Sc. Landis, vel pecaniz aví- dus, cupidus, * Es muy amigo mio. Est mihi cordi. Lo meis > familiacis mis est. Est mihi amicissimus, , o DAMA, El ui" 2 AM | R El verdadero amigo se conoce en el tiempo del peligro, AÁmicus certus in re incerta cernitur. Ín rebus adversis fides exploratur. JAmigar, hacer amigos, Ámico, as. «Amigable. Comis, e. PA a AMISTAD. Amicitia, x. Necessitudo, Necessitas, Con- suetudo, Familiaritas, : 4AMITO. Amiétus, us. Ñ á «1MO, 6 Señor, Herus, i. Dominus, i, * En burlas, nien veras, con tu amo no partas peras. Cave cum potentioribus contendas. : * Amodorrido. Veternosus. Veterno oppressus, * AMOHINARSE. Stomachor, arís, Subirascor,, eris. * AMOJONAR las sierras, Agros, aut predia definire, finibus terminare, AMOLAR. Acuo, is, Exacuo, is, «Amoladuras del hierro, Scobs, bis. * Amoldar, Rei alicui formam inducere, indere, 8 Amoldarse á la regla, Animum éz mentem ad regulam conformare, : Amollentarse. Mollesco , Emollesco, cis. AMONESTAR, Moneo, es. Comonefacio, ¡s, Amonestación, Monitio, Admonitio. Hortatus, us, «Amonestador, WMonitor , Hortator, Suasor, oris, Amonestadora cosa. Suasorius, Monitorius, a, um. AMONTONAR.Cumulo, Áccumulo, Coacervo,Aggero, as. Amontonamiento. Cumulatio, nis, Cumulus, i, 4 montones, Acervatim. Coaceryatim, - AMOR. Amor, is, Charitas, tis, Amor con razon. Diledtio, nis. 4mor deshonesto. Libido, inis, Amor lasciyus, foedus, RP Amores, Veneris stimuli. Amoroso, Benevolus. Amorosamente. Amice, beneyole, Amor de hortelano, hierba. Philanthropus, i, 4Gmoradux, ¿6 Axedrea, Sampsuchus,i. Amaracus, Ci, * AMORTAJAR. Cadaver ferali linteo involvere, AMORTECERSE. Exanimor , Aris. Ánimo linqui. Amortecimiento. Exanimatio , nis, Animi deliquium, Amortecido. Exanimatus. Semianimis, e, AMORTIGUAR el dolor. Dolorem sopire , lenire, Amortiguamiento., Doloris lenitio, mitigatio. * AMOTINARSE. Seditionem facere, conflare, Amparar. Protego, is. Tueor, eris, Amparo. Proteétio, Tutela, Tutamen, inis. * AMPHIBOLOGIA.D¡Aumdubium, anceps, ambiguum, AMEPO de la nieve, Candor nivis. x Ampolla para beber, Ampulla potoria, Ampolla, hinchazon. Tuberculum, li, Ampolla, burbuja del agua. Bulla, ze, Ampollarse , hinchandose. Ampullor, aris, * Amusco, Murinus color, AN ANADE, ave conocida. Anas, tis. Netta, e, Anadino, pollo de Anade. Anaticula, z, Anadear. In morem anatis ambulare, * ANALES. Annales, ium. Anapelo, hierba, Lupi strangulator. . —*ANAQUEL, Abaculus in pariete, 1n quo yasa repo- nuntur. * ANATOMIA. Anatomia, e. Dissectio membrorum. Ha- cer anatomía. Ártuo, as, er ANCA donde juegan los huesos. Coxendix , icis. Coxa, z, Ánca, la nalga. Nates, is, Clunis, is. Gr. Pyga: ANCHO. Latus, a,:um. Amplus, a , UM. dias 4. Latitudo, Ampliudo. Anchamente. Late, Am- pliter. 'Anchova, pezecico, Halecula ¿2 ANCIANO, viejo, Senex, is, Senior » 15, . ANGARILLAS. Fabrorum ferculum, AN Cosa anciana. Antiquus, a, um. Vetus , eris, Ancianía, d'ancianidad. Antiquitas , Vetustas, atis, áncla, ó ancora. Anchora, z. 4Andado, 6 Alnado, ó Antenado. Privignus, i, Andado,ó antenada. Privigna, e. z ANDAR, Ambulo, as. Gradior, eris. Gradum facio, In- gredior, eris, , * Andar delante. Antecedo. Pregredior. Andar detrás. Sequor, Subsequor, Si * Tu andas tras que te dé con algo, Tu tuis ineptiis malum tibi comparas, quod A me teras, Tras de eso ando, Hoc pugno , áz contendo, * Andar á gatas. Quadrupedis in modum ambulare, dcia tras. Retrocedo, is. Nepam imitari. ' * Andar despacio. Lenté procedere. Con gravedad. lncedo, is. Aprisa. Festino, as. Propero, as. * Andar por'diversas tierras. Peregrinor , Aris, Anduvo pog toda Italia, Totam htaliam peragravit, lustravit » Ur- bes ejus obivit, '* Andar callejeando. Per yicos 8z plateas oberrare, diya= gari. ** Andar errado, ó fuera de camino. Erro,, as, Deerro, as, Averro, as. A via defl:Ctere, declinare, * Andar en corso. Piraticam facere. * Andar en malos pasos. Lustror, aris, Scortor, aris. Anda irás matarme. Ad necem me querit, * Andar con recato. Cavere omnia. * Andar por coger, óengañar. Capto, as, * Andar ála husma. Odore investigare, * Andar con el tiempo, Tempori service, inservire. Ad tema pus se accommodare, Andar con otro, Cum alio congredi , Consuetudinem ha. bere. * Dime con quien andas, y direte quien eres. Mores cujusa que ex sociis 61 amicis dignoscuntur, Talis feré quisque est, quales ejus amici, * Andariego. Vagandi cupidus. Andadura. Ambulatio, Gradus , us. ANDAS de muerto. Sandapila, 2. Feretrum, tri. Para lle. var Imagenes, Thensa, e. Ferculum,i. Andas que llevan quatro. Teiraphorum, ji. Que llevan seis, Hexaphorum, Que llevan ocho. Oétaphorum. AÁnden para andar. Ambulactum, i, * ANDRAJO. Vestis obsoleta, 81 lacera, Centunculus, li, * Andrajoso, Pannis obsitus. Centonibus male teCtus. Pan- nosus, * Andurriales. Loca avia 82 frequenti ambnlatione trita, * ANEBLARSE los trigos. Segetes rubigine affici, confi. Ci, Corrumpi. * Trigo aneblado. Seges rubiginosa, infeótum, An teire, praire, Erumentum rubigine ANEGARSE la nave. Navem absorberi 3 deprimi, undis, aut tempestate opprimi, naufragium facere, * Anegarse los campos ,ó lugares. Agtos, aut oppida allus vione inundari. * ANEJO, Beneficio. Beneficium, seu parcecia alteri ada juncta. : Gestatorium, rii, ANGEL. Angelus, i. Coelestis spiritus, Angel malo. Cacodemon, onis. Malus genius. - ¡Angel de Guarda. Angelus Custos , Tutelaris, «Ingelical cosa. Angelicus, a, um. * Cada uno tiene su Angel de guarda, Singulari Dei benefia cio, suus Cuique hominum Angelus Custos adscribin tur, designatur, APponitur, adkibetur: A primo vite limine adest, assistit, qui eum protegat, 6 ab omni periculo defendat. e ANGEO, Teta stupea. Stuparia tela, Stupei, crassioris- que licii tela, : AN- / AN ] ES A¿GOSTO. Angustus, a, um. Arétas, a, um. de Angostar. Aliquid aréare, coarctare, contrahere, cogere in Angustumn , adducere in angustum. Angostura, 6 estrechura. Coarétatio, Contractio, nis. * Angostura de tierra. Terre lingua, fauces, angustiz, ANGUILA. Anguilla, x. ANGULO, órincon. Angulus, l. Cosa con angulos, Angulatus, a, um. De muchos dñgilos, Angulosus, a, um. De dos angulos. Digonius, a, um, De tres. Triangulas, Trigónus, Trigoníus. D. quatro. Quadrangalas, Tetragónus, Tetragonius. De cinco. Pentagónus , Pentagonius. De seis. Sexangulos, Hexa- gónns. De siete. Hepragónns. De ocho. Octogonus. Que tiene muchos angulos, Polygonus, 2, um. ANGUSTIA de animo. Angor animi. AhRietas; tis. * Espiritu angustiado. Ánimus angustus, Sas patvus, minutus. Angustiar. Ango, is. Vexo, as, Angustiarse. Angi, Angoribus confici. De re aligua affligi, angi, afflilari. * ANHELAR. Anhelo, as. Vide Aspirar. * Anbelo. AffeCtus véhemens. Aviditas, tis. * Anhelito, Halitus, Anhelitas, us. ANIDAR, bacer su nido. Nidificare. Nidulari. Nidum struere, construere, fingere, extruere. Vide Nzdo. ANILLO, Annulus, i. Sin piedra. Purus annulus, El asien- to de la piedra. Pala, x. * El que hace anillos. Annularius, ríl, ANIMA, Anima, e. Vease Alma. Animal, Animal, is, Animans, tis. * Los animales. Animalia” ium. He animantes. Brute ani- mantes. Ánimantia, tium. Bruta animantia. Cosa perteneciente 4 animal. Animalis, le. * Animales que arrastran. Reptilia, jum. Que nadan. Nata- tilia, ium. Que viven en el' agua. Aquatilía , ¡ium. Que se crian enlas casas. Altilia, um. * Animal de pata hendida, Animal bisulcum. De tierra y agua. Animal amphibium. * Animalejos. Animalcula; bestiole. Los que no tienen san- ere, como lagartijas y moscas Ec. Inseéta, orum. * ANIMAR el alma al cuerpo, Animo, as. $39 Animar á uño. Aliquem ánimare, incitare, impellere, “ac- cendere. Alicujus animos confirmáte; Saito excitare, exsuscitare ad rem gerendam. * Animate. Cape bonum animum. a animum, Teip- sum excita. ANIMO. Ánimus, 1. Tened buen animo. Adeste animis, State animis. * No pierdas el animo. Ne cedas animo. Ne animum abji- “cias. Ne contrahas, aut demittas animum, A * Eso si, tener buen animo. NaCte animo. 2 ¡ANIMOSO. Animosus. Magnanimus. Vir maximi' animi, Prestanti animo juvenis, Excelsi animi Princeps, ¡Animosamente. Ánimose , Fortiter. > Animosidad. ÁAudacia, 2. Magnanimitas. Inyia animi robar, Animi maBKitado. * ANIÑARSE. Repuerascere. Aniñado. Pueriliteri ineptus, * Aniquilar, Ad nibilum redigere, Anís. Ánisam, il. Anicetutm, ti. 2 ANIVERSARIO. Anniversariam sacrum, anniversaria solemnitas., * Ano, Nisi, si non. A no nada. Minimum, ad minimo, qt minimum. * Anoche, y antenoche. Proxima, superiore note, Es * Anochece. Advesperascit : Nox appérir. * Al anochecer. Ad vesperum : imminente jam nocte, * Inomado, Insequalis, e, 4 Antlia, 2. TÓM. 1 eu , ! IS apetito. Libido, inis. AN 28 ANOTAR. Ánnoto, as. ANSAR, ave ON Anser, erís. Ansarino pollo, Anserculas, l, Ansarero, que, las guarda, Anserarius, i 5. - ANSTA, d congoja. Angor, 15, Anxietas, tis, * Ansioso, codicioso. Avidas. Perquam cupidus, * > ANTAÑO, el año antes, Ánnus superior, ES ANTE , preposicion, Ante, Ante todas cosqs. Ante omsila, «La primis. AMA: ¿ Antiyer. Nudius tertius.. Ante ante ts Nu- dius quartus. * ANTE, cuero. Pellis blibatidd : * Antecamara. Procoeton, onis. EST sa Ántecesor, Decessor, Antecessor, 1S. Sid de. Antecedente. Precedens, tis. Antecedens, tis. Anteceder, Precedo, is. AHteccdBo Ís, Antenado , 6 Alnado. Vease Alnado. Antena, d Entena. de nave. Antenna, x. drá * ANTEPASADOS. Majores, um. sui Eo ANTEOJOS. Conspicilla, orum. Specularia, jum. * Anteojo de larga vista. Tubulatum, vel canaliculatum speculare, Fistulare conspicillam. Ponerse los anteojos. Conspicilla induere, inducere, 'adhi- bere, sibi aptare. * Anteojero. Specularius faber. Antepecho de edificio, Lorica testacea. : ANTEPONER Prepono, is. Prefero , ers. Antepono, is. * ANTERIOR. Prior, lus, Ahejaiat; lus. : * Antes, Ante, priús. Antes de ahora. Ántea, Ántes que. Antequam, priusquam. * Antes ¡(significando el-ccion) Potiús, citids, * Antes (adversatiya) Imo, Quínporias, pi quín etiam. E Antes no. Ilmo, quin imo , quin potiús, * Antesala. Procestrium, il. ANTICIPAR. Anucipo, as. ÍA 1Sa Anticipación, Anucipato, n1s, ; ES , Anticiparse, ir. Primero. Antecedo, 1 AS Antifaz de novia. Flammeum, ei, A ANTIGU A cosa. Antiquus, Priscus, Pristinws, 2 qm. ve tus, exis, Vetustus, A UR * El mas antiguo es preferido: Qui prior ést cet y po tior est jure. Antigúedad. Antiquitas, Vetustas, atis. Antiguamente. Antiquitás. Antigué, AA TA mu Antigualla, Antiquitatis monumentam. 7 Effrenata see De 'gblo. Malacia > e Pio PS 3" by “sina. Cupedia, 2, De Leda preñada. Ca, CZ, Antojarsele algo. Aliquid vehementios ett A cere, Antojósele ir al baño. Libúit, vel tibitum 111 est, in balneis lavari. No se me antoja: no me dl; qdo Non “Tibet, non plácet, neque in libidinem vent. de * Antojadizo, Libidini obsequens> deditus, addiótus, 'ob- noxius, Qui libidine ducitur» a Antorcha. FPunale, 15.Fax y Ci» Antuvion, Preevius impulsa : 3 e Antruejo» Veáse “Carnaval. E ANUBLARSE el Cielo. Celum Milos obdási INR * Anular las leyes, Ó, A Leges abrogare. Ada con velleres 0 *' Anunciar. Nuntió y as; Obiaa: Futura denintiare, predicete. qe : * Anuncio, Ostéñtuin, Presagium, Hi. Lo *' Anunciación. Alnuntiatio, Denuntiatio, PrediBiio: eE Anzaelo. Hamas, 1. Hamulus, Ñ Cosa con anacelo, Hama tus, 4, um, € Pez pescado! con anzuelo, Piscis hamatilis. 0 D Aña- € DD ¡Y AÑ AÑADIR. os is. Adjicio, is. * Añades mucho de tu cabeza. Multum: Multum addis , atque, affers de tuo» | * A esto se añades que ESc. Huc accedit, quod 8zc. Eodem. spectat, quod Ózc. .. 1 Añadidure Additamentam.. Appendix ;.¡cis, | AÑAFIL Era Moros. Fistula Punica. Añagaza para cazal aves. 1llex y cis, Íllicium , cli. Añal , cosa de año. Ainnalis, e. Annuus, a, un, AÑEJO, de muchos años, Annosus, 27 um, Jess , eris. Antiquus. -: Añejarse el vino, ó el queso. cere, veterascere, vetustatem contrahere. * AÑICOS te haré. Tein frustra concidam: frustillatim te discindam. Añino, lana:de cordero, Vellus agni anniculi, Añil, color azul , ó pastél. Glastum) U. AÑO de doce meses. Ánnus, ni. Año y medio. Sesquiannus. Dos años. Biennium, nii. Tres años. Triennium. Quatro; Quadriennium, dz sic deinceps. Añojo, becerro de un año. Vitulus anniculus, * Cosa de dos años. Bimus, vel Biennis. De tres. Trimus, -vel Triennis. De quatro. Quadrimus , vel Quadriennis. “De cinco. Quinquennis, De seis, Sexennis Ótc. * Gobierno de un año. Annua provincia, vel '“administratios * Rentas de cada año. Annui reditus. ... * Solemnidad de cada año, Auniversaria solemnitas.. Añublarse el. Cielo, Nubilo , as. Añiblo de trigo. Rubigo, vel Robigo, inis, Añublado trigo. Frumentum rubigine infetum, nosuma. 40 JAR. Fascino, > -Arjadra mal de ojo. Fascinatio, Fascinum, ni. El que aoja. Fascinator, is. A osadas. Audaéter. Confidenter. Aovada..c0sd. Ovatusa :25) um. AP > APACENTAR coda Pecus pascere, Apacentarse el dos nados Pasci, . Pabulari.. Apabientase; ¿la vista contanta variedad de flores. Hac floram a pascitur animus, pascuntur oculi, Apacentamiento. Pastio,nis, Pastus, us. Pabulatio, * APACIBL LE. Placidus y, Ssuavis, alfabilis, | * Apacibilidad. Suavitas: Comitas. E Apaciguáar. Placere > Sedare. Pacem inter. dissidentes Adjungos is. Accessio , nis. Corollarium. rubigi- Ovata specie, constituere. a * APADRINAR. Patrócinor) aris. APAGAR fuego. lgnem extinguere) restinguere, <pazOs _ miento de fuego. 1gws restinétios .., : APARAR, ó aparejar. Paro, as. Preparo, as... Aparaiqn depara Appáratus) 15 De Consara. Chora= glum, li. Scenicum instrumentuM, Aparador de vasos, d alhajas. Álbacus) a * Apar, A par de tó está sentado. Proptet, te sedet, Ji uxta "te accubar, tibi assidet. | A par del atril. Ad pluteum. Propter pluteum. e ' APARECER. Appareo , €. Aparecióseme un Angel. An= geli species mihi objeéta fuit, oblata, v15a, OStensas Aparicion, Apparitio, Visio, nis. Apariencia. Species, ti, En la Comedia, Scena versatilis, veritati affingis. Vinum, aut caseum. vetustes- * ae Cosa de buena apariencia. Domus specie pulchra, velad Specien, pulchra. . APAREJAR. Paro, as, Apparo > Cómpato. A Apareja lo que has Er aparejar. Para, quibus paratis opus est. * Aparejarse, Accingeré se, vel Acciagi. Preparari ad ali- quid faciendum. Expedire , 5 comparare se ad munus obeundum. Aparejado. Instruétus , Paratus, a, um, * Aparejador de cantería. Lapidumn: designator, metator dimensor. a Aparejo. Apparatio, nis. Apar: Jos. Instrumenta ad' -Ope- - randum. bal APARROQUIARSE en alguna Iglesta. Aliquam «dem sibi in pareciam eligere. Bien aparroquiado está, Clienti- bus abundar. Multo> sui studivsos nabet. “APARTAR, Sepáro, as. Sejungo, PagrOS Secerno, 15. e .grego, as, Kemoveo, €s. * " Apartar á'luno en. secreto. AnSisa Sevocate, ab aliis se- “ducere. Por fuerza. Abstraho, 15: 4 partóle de su amistad. lllura ab eo distraXit, abalienavit. * Apartar casa. Semigro , as. AliO comm:grare, * Apartar cama. Sécubo, as, * Apartarse de algun lugar. Discedo , is. Abscedo, pa do, is. Del camino. Áberro,.as. Diverio, ls, Deflec- 10,15, * Apartarse del intento. Digredi á re proposita. A proposi- to aberrare. Excurrere ad allena, Saltare extra cho» rum. * Mucho siento apartarme de t4, Migre abs te divellor, Mo- - lesté fero 4 complexu tuo distrabi, á te digredi, dis- —Jungi, * Apartada cosa. Remotus, Longinquus, Separatus, Dis; _Junctus, Dissitus), 2, um. Apartamiento, Recessus, us, Secessus , Us, Discessio, Se- cessio y His, Aparte. Seorsim, Separatim. ' * APARVAR, hacer la parva. Detritam messem aggera- re, coacervare, in acervum congerere, id “APASIONARSE por alguno, Nimio studio alicui ¿a vere, * Apasionado por otro. Studiosus alicujus, Contra otro, Ma- lé in illum animatus. * Apasionadamente. Iracunde , vel Studiose. * APEAR las heredades, Agros , aut preedia lustre, lími= “tes eis statuere, prescribere, Apéo de las tierras, 6, heredades. Agrorum dra. finium causá, finium designatio, Hacerle. Agrorum, fines am- «bire, lustrare, recognoscere , .Statuere, Apearso. Ex equo vel mula, descendere, desilire, Esta ac- cion. Ex equo descensus. APEDR EAR.. Lapido, AS. Lapidibus liquemo ApRRiSte. Con granizo: Grandino, AS. APEGARSE. Hereo, . es. Adheteo, es. Adhzeresco iS. _ Apegamiento ,.Ó apego. Adhesio, nis. q ¿pelar de Juez. Ad supetios tribunal PERRA». proyo- CAT 016 ” * No apelemos ¿los sentidos , sin.oir, la, ¡razon y niá lá razon, sin atender á los sentidos. “Neque sensuum Ade sinera= tione, Megue, rationes sine señsibus requiramus. Cic. Apelacion. Appellatio, proyocatio, Apelante.. Appellator., Provocátor, PELLIDAR favor, y ayuda, Inclamare, Ónsor Socla- mare. ? Apellido de linage. Coénoten. 1 inis.. Ne * APELMAZAR. Comprimo, Astringo » 15. Condenso, Consupo, 45 APENAS. Vix. Egre. Commodúnm, genes se bala ¿do, yguan- q > Y, 7 AP guando Ec. Vixdum abierat , cum LS Comtat discesserat , cum dc. APERCEBIR,ó prevenir. Paro,as. Vease ES * Apercebido. Paratus, Instruétas , Promptus, a , um. + Hombre apercebido SETE por dos. instar multorum est, quí pararus est 6z instruétus. : * Apercibimiento. Apparatio. Vease Petit e Con apercibimiento , que si no se enmienda ESc. Sub inter- minatione gravis supplicil , hisi resipiscit. Quod- si monitus nO resipiscit Sc, sal APERREARSE. Nimia agitatione vexari, fatigarl. . Aperreado. Vexatus , exagitatus. Apesarado. Vease Arrepentido. APESGAR. Premo, , Deprimo , 15. pondere urgerk $ APESTAR. Pestilentiá afficere. Pestem afferre , de dere , invehere. « Apostado. Peste infeétus. Pestilens , Corruptus, Tabidus, APETECER. Expeto, is. Appeto,, Contupiseo 15. * Apetecible, Optabilis, Expetendus, a, um. Aperito. Cupiditas, t15. Appetitio, ppt; us, + Solsar las riendas á sus apetitos. Cupiditatibus laxare E benas. Cupiditati, ac libidini servire , nihil negare. * APIÑARSE. Conjungi, Cohwrers: Constipari , Con= globari, addensari, * Apiñados. Conjunéti, coherentes , conglobati , CATE: ti, addensati. APIO, bierba. Apium, il. > a Apiolar. Pedes leporis inter se committere , dont. Apiolar á uno. 1 Manus 1 in aliquem injicere , "vel Mortem illi inferre. 8 Apique. Pene. Tantum non. Apique estubo de perderse. ' Pene periit, Tantura non periit. Minimum abíuit , quin periret. Maximum vite periculum subiit, In maximo vitae discrimine versatus est, % Irse á pique. Submergi, fluCtibus obrui, ahsorndris Apitonarse. Vease Enfurecaia Aggraro , as. Gravi * APLACAR. Placo, as. Sedo, as. Lenio, is. Mitigo, hs. APLACER. Vease Agradar. Todo lo nuevo aplace. Nova omnia fulgore quodam oculos allicinnt , curiositatem cient, 8 inescant. Gratissima que nuperrima. Á placer. Placide. Commodé. 4 placer navegamos. Placide 1 commode navigavimus, w* APLANAR,) 6 derribar. Deturbo. yas. In solu aliquem affligere. e: Aplanar, allanar el suelo. Complano; AS. Planta ri dere. *-Aplanarse al suelo:Insolum se demittere, Aplauso, Plausus , us. Acclamatio , nis: * Hacer aplauso, 0 aplaudir á uno. Plaudere go dere, plausum dare , tribuere. e Buscar, ó procurár. aplauso, Paisa captaté, Fama, aut rumusculos aucupari. * APLAZAR. Diem ,alicul dicere condicere, Velse Plazo" ” “* Estoy aplazado de aqui Cuaio die Condidts cum ad- versario mihi quartus dies est. / % APLICA Raremedio. Remedium ,.vel medicinaro e9po- 'nere y adhibere:applicare.- e Aplicarso al ua Litteris studiosé áperam. darás Om- “ Bei operam'6z curan ad, litrerarum a contarte, In litteracum studia incumbere. Sun * Aplicacion. Applicatio,, propensio ad aiguid. Assiduitas in re aligua. Aplicado, Propensum-ad aliquid. AE in salia re. “¿Na tenia mucho ingenio, pero era muy: nac Lt va- luit ingenio, sed assiduitate, : . Aplraádo.colorPlambeusicolori sto de al A minuere., immninugre) dimiriueso. dee f, AP 27 * APOCAR una cosa de palabra. Aliquid verbis, vel sermo- ne minuere, dimípuere , eleyare y deprimere, extenba=* re , attenuare. ús , * Apocar la autoridad de alguno. Alicujus iadtalem' levare:, elevare:, extenuare. Alicujus auctoritarem. Mr, EN debiitare: De alicujus o EUA dero= gare, imminuere. ' * Apocado. e Extengitils. pasado. de: genios Pasilanhmus, * Apocamiento, tinmioutio, Extenuatio. De anio. Pusillas “nimitas, AtIs. SAS s * Apocrifa Co5A, Apoceyphus, a, ym , quod. asocia careto iii il * APODO. J a in Uma dial: o a ridiculum. Deridiculo inditum : Barba Gagnomens vel cognominis deridiculum. : * Apodar. ¿poner apodos, Cognomen, vel: agnoxi in ¿ques piam deridiculo jacere, ¡lli indere. _ Apoderarse de algo. Rem occupare, potirl.; «sui juris, cae cere, in suam potestatem , aut ditionem rádiggis. E APOLILLARSE. Tineis DIOdlO exedisigoat uri * APOLOGÍA. Apología, 2. Defensio, nis. Diéti, vel 269 purgatio , defensio. * Apopbthegma sentencia. Hoc Apophthegmas tís. . Bllatom, ti a Pit > a a Mya diólum, - Seatenta, + * APOPLEGIA. Apoplexia, 2. SEU nOL apoplegdrias Apo: “pletico. Apopleticus., a, UM» Apoplexia affeótnsica APORCAR los EardóS Carduos p6rza pS > sseros pb: “2LUOTO, ; 7 Ys Á porfa. Cerati APORREAR. Clava, aut fuste aliquem tie A * Aporrearse. «Clavis. se mutuó : excipere -, copar Mutuis se ¡étibus lacerare ¿ conficere. . $ APORTAR, llegar al Puerto: Portum tenere.: Ad. por= ( tum POSEE accedere-, pervenite, ; «- Aportillar élenguro. Partem muri demolixi., dejare. ¿diz ruere, £ ¿ APOSENTAR. Alicui de hospitió accomnodaro, hop tium illi constituete, ; Aposentado..Hospitio exceptus ASAS ut sab? Aposentador. Diversoriorum designator. Qui Miveráocia designat. Aposento. Cella, xs Cubiculum,i./De dos Zane] ¿Biblio -nium, nik Retirado. Conclave, 9.143 iaa e APOSTAR: 'Sponsionem!, facere, Apostan con. alguno, Sponsione aliquem lacessere. Yo apuesto un es? cudo ¿que Pedro gana. Unius aurci. «sponstontaa: fació of. Perros vicerit, To apuesto otro tanto á queno. Tantundem spans 1; geo , si vicerit. : Puede. apostarselas. á dh prestantissimis conferendus est. * Apostata.Christiane fidel desertor. Apostata., esos Sia * APOSTATAR:A vera fide, vel religione desciscera, de. ficere , transfugere, Religionem deserere, iy Apostema. Abscessus , US. Vomica:, ce. APOSTEMARSE el humora Saniem in pus convexti. pi : Apostemado:: Vomicá:: laborans, +; e APOSTOL. Apostolus , li, Apostolado Apostolasuó». -Apos: tolica dignitas. nt E] ¡a E TA A CO ls Abscedo » 15. Supo, as. Patitos QATAR “. APOTAR:FEúlcio y. Sustehto,,as. Piemamencuon pone- re. Apoyar lo que otro dice, Alicujus sententiam appro- «¿bare , confirmare!, roborare ,<authoritate sua «stabilice. + Apoyo. Fulcrum , munimen ibmamenias 3153 Apreciór, ZEstimo , as, Pretinm. eS > pucino EA ¿o facere. Áppretio:, as. if 5. k q SA $6 APREC IADOR, JEstimator, ns ao ua Aprecio, Estimatia y nis, yá . SA e AP REHENDER imaginondo Imaginor, ar aris Mente ali quid 28 AP “ quid concipere, apprehendere. * Aprebension. Imaginatio , nis. * Aprehensivo, Imaginationi obnoxius. * APREMIAR.Premo,is. Urgeo, Cogo, 15. Apremiadura , ó apremio. Coaétio , mis, Compulsus , Usa: * APRENDER. Disco, is, Edisco, 15, * Aprendiz. Tiro , nis. Novitius in arte aliqua. * APRENSAR, Prelo aliquid premere, z * APRESAR. Aliquid vi apprehendere , Caperes * Aprestar , vide Aparejar. * Apriesa,ó aprisa, Properé, Celeriter, propere. : 9 € APRESURAR á otro. Urgeo ,es. Instare alicul, Apresurarse. Propero, as. Festino, as. Apresurado. Preproperus. Festinus,a, um. Apresuradamente. Festinanter. Prepropere, , APRETAR. Premo, is. Comprimo , is. Constringo 15, Arcto , as. Apretar baciendo fuerza, same. á que buelva á ser su amigo» de reditu in gratiam. E E Aprierale tú á que acete el cargo. Enixé ab eo contende, ut se prefici patiatur. Urge, cipiat. * Tanto me aprietas , que Ec. Ed me 8* Apretado se halla, Undique premitur , tenetur. angustiis. GA % No apreteis tanto , que Saquels Sangre. secare.. To sé donde me aprieta el zapato. Ego scio unde me cal- ceus urat. Apretamiento. Pressio:, Compressio , nis, * Apretada cosa. Striétus, Astriétus , a , um» »* Apretado ,óescaso. Deparcus , Tenax , cis. Aprertadamente. Pressim. Compressim. * Aprerador de perlas. Gemma spira. Muy aprisa. Pre- Cogo , Compello , Urgeo. 4prie> A me valde contendit Ed me redigis , ut ázc, Heret in Noli ad yivum re- b. insta, ut provinciam ac= Apreron. Impressio. Impetus, us. Dár un apreton, Impres- sionem facere. * Aprerura de tiempo. Temporis angustiz. De gente. Pres- sus , us. Pressura multitudinis. Compressio turbz. B Aprieto , 6 estrechura. Angustiz, arum. En gran aprieto me hallo. In magnis angustiis versor. Tgneor undi- ue. APRISCO. Caula , Stabulum. Ovile, 1s.. : e ¡APRISIONAR. la vincula aliquem ducere , perducere, conjicere : in Carcerem .detrudere , contrudere , pel- Jere. 'APROBAR,. Probo , Aprobación: Probatio, APROPRIAR, hacer proprio. bi vendicare. APROVECER,) 6 aprovec Apróvechamiento. Profectus) US» tum, ti. 2 APUESTA. Sponsio , nis. Vease Apostar. 2 Cosa apuesta. Ornatus, a, un. Comptus , compositus, a, um. 07 UG BLE APUÑETEARSE. Pugnis se invicem petere, pugnate, -Certare, chplrizoa! 0Gé APUNTALAR. Fulcio, is, ire. we A4puntar al blanco. Collineo , as ¿“are. que dice de memoria. Suggero, is. A % Apuntar algo de lo que se.lee; Aliquid:inter: legendum no- Approbo , Comprobo, as. Approbatio , Comprobatio , nis,y Proprium aliquid facere, si- har. Prosum , des; Proficio , is, Utilitas,tis.. Augíien- 'Collimo , as. 41 rare, excerpere. usd: s« Apuntamiento. Notz.,:arum. ae Y * Apuntador en la Comedia. Qui suggerit agentibus in 5Ce- na. Apuntacion de este. Suggestio , nis, *$ Apurar el oro, ó la plata, Purgo , AS, Recoquo E 15: $ Apurar la verdad, Argumentis veritatem'élicere, ratio AQ num pondere exprimere, 5 y No apurar demasiado. Ne quid nimis, * 4 QUALQUIER lugar que vayas. Quoquó te duxeris, Quocumque iveris, * Aguario, signo celeste. Aquarius, ll, * AQUARTELARSE. Castra metari , ponere , facere, lo- care. Castris se munire, * AQUATIL, Aquatilis. Qui ín aqua vivit, AQUEDAR , d hacer parar. Sistere aliquid, Aquel , aquella , aquello, Me, a, ud, 4Áquese , aquesa, aqueso, Íste, a, ud. Áqueste, aquesta, aquesto, Hic, hac , hoc, Aquende , de la parte de acá. Cis,citra, AQUEJAR , óafligir á alguno. Aliquem vexare , exagita. re ,torquere, aftligere , excruciare, Aquejarse. Propter aliquid in maoerore jacere , mcerore se conficere , egritu= dine affci, AQUI en este lugar, Hic , in hoc loco, <4quiá este lugar, Huc, Vén aquí , Huc ades , accede, : * Aqui es ello, Hoc opus , hic labor est, * Aquí se verá quien amores tiene, Bic , quid possit amor, apparebit, De aqui no tienes que esperar-cosa buena, Boni hinc quod expectes , nihil est. ¿Aqui le duele, Hic sensus 82 causa doloris. Hic dolor, hinc lacrymz, E ro AS ARA para sacrificar. Ara, z. Altare , is. «¿Arado , instrumento para arar. Arateum , tri, Arado cameros Aratrum curvum. 4Arada. Aratio, nis, | Arador.,el que ara. Arator , ris, v1rador de la mano, Acarus, i. ALRAR. Aro,as. Aratro terram subigere,proscindere, cum imprimere, * Ara bien , y cogerás trigo. Sulcum altiús imprime , ut _messis tibi uberior proveniat. Bené cultus ager messem feret nberrimam. * ARAGAN ) ó perezoso. Ignavus, Iners, Desidiosus , Pi- ger. Otio languens. | Arambre. Vease Alambre. ARANA. Aranea ,ex. Araneus, ei, 4rañita. Araneola ,2. Araneolus, * Araña de Iglesia. Candelabrum: multifidum pensile , ex argento, aut crystallo. * ARANCEL, Edidum , quo mercibus, 82 stipendiis pre- um prescribitur, ARBITRIO, voluntad. Arbicium, il. Arbitratus , us, Vease Alvedrio. Arbiwrio , modo ,:invencion. Ratio, nis. * Arbitrio para aumentar las rentas Reales conmenos tributos. - Ratio, qua: «minore cum onere- provinciarum fiscus augeatur. Ratio excogitata ad fiscum augendum , vec- o úgalibus imminutis. * Dár un arbitrio, Rationem pacto aliquid fieri possit. y. ? Arbitrista.. Qui audtor est, vel: consilium prebet, ut vectigalia augeantur, Arbitro, juez. Árbiter, tri. Arbitrarius judex,Disceptator domesticus, ; TE ¿Escoger 4 uno por arbitro, De re aliqua sumere:; statuere arbitrum:, dare arbitrum in controyersiis componendis, aliguo uti arbitro 6 disceptatore; ' Arbitrar , hacer el oficio de arbitro. Arbitrari, Agere arbi- um, Disceptatorein causarmm agere. Arbitrio suo dis sul- invenire , excogitare , quo de AR dijudicare controversias. Arbitrii jure, pronuntiare., Ex - arbitrii formula rem dicere, : ' Arbiiraría cosa, Arbitrarius, a , um, * Arburariamente, Arbitrarió. Arbitri more, Ex axbitril formula, ARBOL, Arbor, vel AEbaS oris, Arbolillo. Arbuscula , 2. "Arbol frutal, y de alo: Arbor fructifera , vel a fera- Arbor pomifera. Arbor felix, * Arboi que no dá fruto. Infelix arbor. Arbor sterilis ¿ non frugifera. Arbol cultivado , Arbor sativa, sata, culta, Arbol sylvestre. Arbor sylvestris, agrestis y SUPAUica, bruta, Arbol ingerido, Arbor insita, * Arbol que dá dos 6 tres frutos al año Arbor bifera, trifera. Arbol nuevo. Arbor novela , vel tenera, Viejo. Arbor yes - tula, Arbol que se deja crecer para hacer leña, y poblar el soto, Arbor proletafia, Arbor materiaria, Ad silvaticam so- “bolem arbor subsidiaria, Residua ex cesione arbor ¡ad propagationem saltús, * Crecer los arboles. Arborescere, * Plantar arboles en las viñas, para que sirvan de rodriga> nes álas cepas. Árbustare viacas, * Podar las puntas de los arboles. Arbores decacuminare, * Arboles de ramas estendidas, Axbores patulis difusa, raímis, * Arboles que tienen mucha: leña, Luzuriantes arbores. Colum, % Ramas de arboles entretegidas unas con otras, Arborum rami alius alio implicati, 6 coguntes, Curi, Continenti “ fronde tecte arbores. , A * Arboles que llevan excelentes frutos, Generosz arbores, * Arboles altos, Procera arbores. ¿0% * geo seco, podrido sy que se qae de vlejo, Defeéta senio Or. RS * Arbol del Paraíso ,ó Agnocasto. Vitex , icis, ** Cosa de arbol, Arburéns, a, um, Cosa que pertenece, ¿sirve á los arboles, Arborariys,a, um, * El podador de los arboles. Ep Erondator, oriS.. % Pajaros que anidan es los arboles. VoEs aia * Lugar plantado. de, arboles , 6 arboleda. Arbustum , tí, Atboretgin y tí. * Cortar las ramás muy espesas de los arboles que RE mis cha sombra. Arbore> collucare, * Cortar las ramas inutiles de los arboles frutales, Atbores miecrlucare, * Descalzar , yo bolver. á calzar un y arbal Ablaqueare, 8 “aggerare borda. * Descortezar ayi desmachar yn arbol, _Arborem, delibrare, tiúndare, Arbol del navio.. Malus , li, e : * Arbol Genealogico, óde Genealogía, Ayorum , majorumque series, Gentis, 4ut familiz surps, ARCA, Arca, cx. La del pan. Panarium ii. * Eg árca o , el justo peca. Non facile esuriens posita retinebere ESE Et, pobla paa lica9, incitat unda sitim, Ovid,. ' : « Arquilla.Arcula, Z. E, 9199 * Árca de agua , Ó de fuente. Castellumn 147 a: Lacus, us. ARCABUÚZ. Sclopus ,!. Sclopetum , tl, Cárgarles Sclope- ¿tum pilis 67 sulphuteo pulvere ¡nstruere. * Arcabucear á alguno, POR aliquem -petere. «supplicii causá, ASSNN y * Arcabuzazo, Sclopi explosio, LEG. . Mosa Sclopetarius , la 0 Da, de vomito; Nausea , tl, 001 adas. Nauseo, as, Nausea atra: Ár Tubas, 0 Alcaduz, 6 Acadaz de agua. Aucas: » us. u us; la , AR 29 ARCEDIANO, Archidiaconus y i- Arcedianalo., Archidia> conatus , us, * Archero. Satelles Regius.. Archiduque: Acc Rpds 3 CIS, orde cin Archiduz cissa. Archivo. Tabularium, rii, Archivum, i publicum. * Archivero. Arcariusy Cll. Chartophylax, CiS. * Arcilla. Argilla., x. “Creta sigillaris, * Arcipreste, Archipresbitar , erl. ARCO. Arcus, us. Arco tirante, Íntensus grcus. Armarle, Inmtendere .arcum, Los extremos de un arco, Cornua, uum. Árco de baveda, Fornix., cis, Arcus , US. ll $ Arco del Cielo. Coelestis arcus, Iris, AA ARZOBISPO. Archiepisco pus, l. Arzobispado, Archiepis- copatus , us. Arzobispal cosa, Archiepiscopalis, €. * Arzon de la. Anterior ephipil arculus, ES sella -arculus, > > ARDER, Ardeo y €s. Flagro, as. Exardeo y 55. Ardor. Ador , aris. Nimius calor. o Ardimiento, Flagratio, Deflagratio , his, ar a ARDID de guerra. Sustagema, fis, ÚNEE * Ardionda, Ecemina libidine ardens. AS * Ardua cosa. Arduus, a , um. Difficilis, e, > * Areng. Arena y Xx, Menuda. Arenula , 2, Arena, tenuiss sima, Arena gruesa. Sabulum, de : Arenisco,d arenoso. Arenosus , 3, UM... Arenal. Alquor arenosun, BbulSu Ue * ARENGA. Prefatio, Preludium. 4! que se gradúa, > datio viril NOE LEIaS hanoribus inaugurandi. * Arengar, al gradusndo, Candidatum honoris Academici -— laudibus ornare , extollere.. : * Arenque. Halex, Te ras * Arfil de Ae Arcitenens, tis, : * Argadijo, ó Argadillo, Rhombus , i, Rota aomeratoria * Argamasa. Argilla 22... Argolla, Ánnulos ferreus» De £sclapo: Secyilis nota toK= ques. : ARGUENAS pequeñas, : Maacicula, , E Arguenas y 4 alfor. or= jas, Mantica , cx. e Arguir ,ó argumentar. Argumentot , aris, Arguments aliguid. ostendere:, probare. Disputo., dissero , disc 4pi9a Rawone , vel auctoritate pugnare, contendere. ES * Arguir en forma. Presse 82 subtiliter ratiocinarÍ, Subtin liús disserere, : : * Arguir en materia. Solutids agere, , pingal Minerva, Argumento, Argumentam y be, Rasio excogitata 4 pros bandum aliguid, El y E cua ARA » * Argumento 2 arente, enc US inor dl Ly. * said Sophisma, tis, Que hace $ dos man9s, Dilemma , ts. : «Demonsirativo, Argumentum apodiéti- cum, Demonstratio , nis, De antecedente Y CONSECUencia, —Entymema, tis, ” Arguyente. Argumentans , HIS. y CRAMopayiao n —Disputator, is, ARISCO. Ferus. Horridulus: Asper. * ARISMETICA. Arithmetica , cz, Arithmetice, es, Nu- merandi, Ars. Supputandl scientia, * Arismetico, Arithmetcas, ¿Ci Arithmeticés peritus, Arith- meticis doétus» : ARISTOLOQUIA , hierba Aristolochia , m. ARMAS; Arma, orum. Armas de fuego. Tela fammantía. * Armas O/enNSiDAS- Árma impugnantia, ferientia, perentia, offendentia , ¡étum Inferentia, $ Armas defensivas, Arma tegentia , tuentía , propugnan- tía , defendentia , protegentia, * Hay armas defensivas ,y las hay ofensivas. Arma alía sunt ad tegendum , alía ad nocendum, Cie, . Ar14s arrojadizas».. Missilia,, ini» Tela : jacila, gram l-a 30 AR bo Hechos de armas. Fatta bellica. Gesta bellica. Facinora bellica. Bello gesta , faéta patrata. * [lombres de armas, Gravis armaturz milites. € Darse á las armas. Bellicz' discipline se dare. Arma tratare. Artem bellicam ¡próbicne Militari discipline dare operam, ” : 2 e armas , darse por vencido. Adversario cedere, dare imanus,, herbal porrigtre, Fateri se viótum. Arma ponete, Concedere ¡ in io Dare sein adversarii , Potestatem. , e Estár sobre las armas. “In armis stare. ¿Cue *Todo este país está con las armas'en la mano, Regio' hec tota armis tenetur , bello ardet, bello fagrat. * Decidir una diferiencia cón las armas. Armis, ada suo _capite decernere de re aliqua, e Pasar 4 un Soldado por lay armas. Militem reum cata= pultariis glandibus trajiceres” e it iénbus conficere , plectere, € A mas,ó A de alguna Ei Gén scutarja tessera, Gentilidius scuti typus. Gentilitium scuti” symbolum, Tesseraria scuti piétura. * ARMADOR y Capitan de Fragata. Navis bellicz PSN, Militaris navigii dominus. Armado, Armatus, 2) UM. Armís instrudtas, rnatus. * PO de punta en vánto, CataphraGtus, a, um. Undi- que armatus. Á capite-ad calcem armis teótus, * Medio armado. Semiermis,e. No armado. Inermis, e, e Soldado armado á la liga: Levis armature miles. Eb vis miles, Leviter armatus miles, ii miles. Veles, itis, manitas, "ARMADA naval. Classis, is. Navalis exercitus. ¿Armata La classis. Classiarius exercitlis: Navales armatorum co- piz. ARMAMENTO, disposición ,6 aparato de labra Bellicus apparatus. Belli comparatio. - * ARMAR, Átrmo , as. Armis instruere. haa * Armárse. Arma capere, súmere' ,Capessere, * Ármarse, ¡vestirse de sus armas. Ariza indliares Armis se iridueré , se- munire ; “ornare-, se Instruere, sb se tegere.. '% Armar el arco, Contendére' arcum, : Armar zancadilla. Supplantare aliquem , intervertere, e Ármazon de alguna obra. Rudis materia operis comprien- AA R Arma chismes, Sycophanta. Delator, is, | ARM ARIO. Armarium til. Armatoste de ballesta. Wéticiluia! arcuariymy € ARMERIA. Armamentarium, rií, Armero, Armorum faber , politor, 1" Aanulus Eérred e RO Mus Ponticus, Mústela alba. ARMONTA, 6 Harmonia. Harmonia ,«. Concentus ; ys, J4AÁArmuelles , hierba. Atriplex > cis, Atraphaxis, 15, ARNES. TÁDAR solidus, % ARO. Arculus , i. Circulus ánens, Aromas, Aromata , tum. ' | = ARPILLERA. Lodicula pro sarcinis, ARQUEAR. Arcuo , as. Arguear las' cejas, Adatere, attollere supercilia, pe ” Arqueado, Árcuatus. Convexus, a, um. Arqueta, ó arquilla, Arcula , de." *Arcellula:' Ascella' ya 2, * Arquero. Arcarius , Fil, mw Arquillo de rabel, Ple el _% Arquitecto. Architeétus, i, _ArchiteGor is. EñeGor 'mo- litor edificii, * Arquitedlura. Acctitectánads yx, Architeótonice , es, Archireétura , 2. Ars Architeétonica. * Arquitrabe, grande biga,que atraviesa un edificio, Episty- | AR Tium:, hi Capítulo imposita, $ zophoro subjecta jacens trabes. y * ARRABAL, Suburbiúm , ii. * Arracadas. Inaúres, ium. * Arracife , camino de alaada Via strata, ARRANCAR. Evello, Revello , Refigo , is. quajo, Extipare, radicitas eruere, conye dere. * ARRAPIEZOS.Lacinie,arum. Detriti panni resda - Cento,nis. Llevarle por dos arrapiezos. Abripere, trabe- re átie laciniis apprebensum. ARRAS. Arrhabo, onis: Arrhe, arum, ARRASAR Ciidadén Urbes deléte , diruere fundiiús eyertere. Arrasaronse los ojos'de lagrimas, me, Arrasar la medida'con ún rasero. Hostio , ARRSATRAR. Áliquem, vel Di tr -—trahere, vi deducere, > * Arrasivar como culebra, SEDO. y 15% * Arrastra la ropa. -hútiirepit. * Ad arrastrado, Mii vitam trahere ; Sam vitam exigere, . e e Arrrirado ¡e. veas, HErumnis conficiaris, haris, * Arrastradamente: MWgro. Vix, ARRATAN. Myrtus, ti. Arruygar. Rádices agere, emittere, ARREAR 06 adornar. Orno , 2s, ÁArrear las Destiar. Ásinos, vel mu adigére , agitare ad cuisua; Árreo , dadorno: Ornatus, us. vÁrreo $ ó adverbio, Simul, Conjunétim, Continue, Tres dias arreo. Tres dies continui, ARREBAÑAR. Aliquid corradere > COACEryare, as: Arrebañadura, Corrasio , is, 4 ARREBATAR. Rapio,, abripio, is, Arrebarole la muerse, Prepropera morte absumptus est, immatura morte prereptus. * Arrebarada cosa, Rapidas, 2, um. Preceps,itis. Hombre arrebatado. Homo consiliis praceps , turbulentas, * Arrebatado de colerá, Furore Correptus', preceps. Arrebatamiento, hurto, Raptus, us, Direptio,, Compilatio Arrebatadamente, Raptim, Rapidé, >> ES * Arrebatarse en extasis, Ab sensibus abaliehari' - avocati , abripi- Sopitus sensibus , > Ja divina abripi ,d se ipso abalienari, i «Arrebatiña, Rapina,. Andar á ella, vivere, * * ARREBOL, Roseus nubis color. Arrebolada nube, Nu? ¡bes á Sole rutilans. +" e Arrebolarse el Cielo, Coelum rutilare gere. a a la 'muger. Ulinere, % ARREBOZARSE; Pallio caput dora ¿e * ARRECIAR el viento, la tempestad Sc, Augeri A Auges- cere , Increbrescere, 14 q Arrediár, Longe: eliquem a se amovere pere ii * * Arredro vayas. PraiE hinca Apage'te. Vade retó Satana * ar los brazos, Brachia nudare , detegere, Arremangar la saya. Pallam: ¡Sccingere, laciniam levare, tollere, ARREMETER. Itrueré invad aliquem. La hostes' prarumpere, «Arremetida. leruptio., Incursia ARRENDAR, dár á renta, Do: raiz »0dé llere, bin , Solo 2quare, Obortz sunt illi lacry= Sa : ahere,raptare per- Prorepo 7 15% Fimbria tOgR poné serpir, zb tergo 3 2£rumno- Ab hoste Liá> exorno , as, las stimulis , Vel fustibus ZErusco, » abduci, totum Rapinam agere, , Fapto , Inardescere , teful— Hacia: fucare 3 pigweéntis , amoliri , FEmo= me, Longe á¿ me fase , hirce olide. * ere”, ¿ Incuríere , involare ¡ in » Invasio, * : Aliquid locare, elocare. Arren. dar, AV Avergonzado estoy de lo que hice. Padet me faéti, Recisse piget. ¡ qe * AVERIGUAR, Aliquid explorare, comperire, indagate. * Tenerlo averiguado. Compertum, aut exploratum aliguid habere. tii * Averiguelo Vargas. Dignus Deo vindice nodus, * Averiguar alguna question. Quaestionem, aut controver= ' siam excutere, discutere. p : * No hay quien se pueda averiguar con él, Nemo est qui illum sustinere, aut coercére posslt» | * Vellaco averiguado. Sceleris manifestus, In scelere de- prehensus, A poR 6 * Averiguación, Inquisitio, indagatio rel. Cause confir- matios * AVERSION. Horror, oris. Odium, dii, Tener adversion á alguna cosa. Aliguid horrere, abhorrere, exhorrere, “exhorrescere, ayersari. Ab aliqua re abhorrere, aliena- ri, aversum esse, remotum esse, averso esse animo, alienuam animum habere, Me siene alguna aversion. Alienior está me. * Tiene apersion al estudio. Aversus est á Musis. A litteris abhorret, alienum habet a Musis animum. * AVERTURA de alguna cosa cerrada. Apertio , pate- factio, nis. iS E * Ayertara, lo quese abre en una puerta, ó lo que sirve para abrirla. Apeztura, e. Vitrun. Ye : * Avertura de la boca, Oris hiatus. Riélus, Us. Avertura, principio. Initium, tii. Exordium, ll. > * En aquel dia se hizo la avertura de los Tribunales. Primus eo die Curie consessus habitus est. _* Avertura de las clases, 6 de algun Colegio, Scholarum instauratio. Avestruz. Struthiocamelus, 1. VAvezarse, Vease Acostumbrarse. Se * 4 veces, Interdum. 4 veces bobeas sin qué n: para qué. Interdum inepté stultus es. Hablemos á veces. Vicissim dicamus, Alternis loquamur, - Oigamonos á veces. Invicem, ant vicissim audiamus» * AUGE, Está en el mayor auge de la fortuna. Summaum gloriz verticem adeptus est, attigit. Ad suprempm glo- riz culmen-est evectus. Ámplissimam dignitatis gra- dum consecutus est. In altissimo gradu dignitatis est collocatus, * Augusto, ó sagrado, Augustus, a, um. * AVIAR alguna cosa. Mulioni, aut viatori aliquid por tandum dare, tradere. ? * Aviado. La viam paratus. Está bien aviado, Ad ter agen- dum bene paratus est. : '* Avieso. Pravus, Distortus. Avieso ha salido este mozo, Pravis 8 corruptis moribus evasit, * AVILANTEZ. Confidentia, Animi, orum, Petulantia, z, * Aviliar á uno. Aliquem in contemptionein adducere, Facere , ut aliquis veniat in contemptum. Aliquem contemptim deprimere. * Aviltar álos pobres. inopes habere despicatui. .Inopes despicere. : * Aviltado. Abje£tus, Contemptus, despettus ab omnibus, Inglorius, 82 ignobilis, * AVINAGRARSE. Acesco, Coacesco, is. Avinagrado. Acidus, Acer, acris, Cre. > AVION, 6 vencejo. Apus, odis, Cypselus , li. p AVISAR. Moneo, Admoneo, Commoneo, es. Avisame del estado de tus cosas. De tuis me rebus fac dis ligenter edoceas, erudias. Velim de tuarun rerum sta= , quo in statu versentur, admone, renuntia, scribe, Avisale de lo que debe hacer. Fac illam officii commo- E 1e25,admoneas,.communefacias. : No digas que no te aviso. Moneo , predico, 61 ante de- * tu me certiorem facias, reddas. Quo doco res tuz sint, AV 37 .. nuntio; Cave dicas non tibi prediátum. * Aviso para adelante. Cave in posterum presenti peri- culo edoétus, Cave unquam posthac id in te admittas. * Avisado. Prudens, Cautus, a, um. : * Aviso, Monitum, ti. Admonitio, Consiliun, lii. De nue- vas, Nuntius, tii. Renuntiatio, nis. Significatio. De- nuntiatio, nis. ; * Estár sobre aviso. Cautum, providumque esse. Cautio- nem adhibere, Studium adhibere. Cautione uti. Avispa. Vease Abispa. el * AVITUALLAR una plaza. Urbem, vel arcem cibario commeatu insicuere , munire, firmare. Commeatum in urbem supportare , importare. Annonam cibariam in ar- cem inferre, invehere, * AVIV AR, Excito, as, Stimulo, as. Acuo, is. Áccendo, is. Avivate. Expergiscere. Te ipsum excita, Áviva e54 luz. Emunge lucernam. o] Auyentar. Vease Abuyentar, . 3 AULA, ó General donde enseñan. Aula, +. Gymnasium, sil, * Aulaga. Lo.mismo que Aliaga. Vease Aliaga: 5 s * AULLAR, Ululo, as. Aullido, Ululatus, us. * AUMENTAR. Augeo, es. Aumento. Accessio, onis. In crementum, ti. Aumentado, Auctus, a, um. E * AUN, Etiam, Vel. Ar, Aun á los mas tristes hizo reir el caso, Etiam tristissimis risuam casus expressit. .4un 4 los enemigos causará lastima, vel inimicis dolorem commo- yeret. Vel ipsi hostes misericordiá moverentur. -4un 1ú mejor libraste. At tecum meliusculée actum est. Aun yo tenía escusa. At mihi excusatione uti licuit, * Aun todavia. Etiam nunc. Adhuc. Aun porfas? Etiam nunc contendis? Aún tenemos buen pleito. Ádhue causa nobis integra est. 3 * Aun no. Nondum. Adhuc non. Nihildum. Tato he mi- rado, pero aun no be tomado resolucion. Delibetavi qui- dem, sed nihildum decrevi. 4un. no venia noiicia de su venida. Nihildum audieram de adventu ejus. * Y aun no. Necdum. Nequedum, Y aun no ba salido de Roma, Nequedum Romá est profeÉtus. * Aunque (con indicativo.) Quanquam. Etsi.Tametsi Pero aunque uo tiene culpa, noestá libre de sospechas Verum= tamen , quamquam abestá culpa, suspicióne tamen non : caret. Miedo nos tiene, aunque lo disimula. Meturt hic nos, tametsi dissimnlar. ps Aunque (cán sujantivo.) Quamvis. Etiamsi. Licersi. Aun- que se haya de perder osro tanto. Bam stalterum nn perdendum sit. Algunas veces. AUNILL, es. Velov. 8: 3 cieralo, aunque de -mála: gana. Facerem vel pa e Ello se lo dice, aunque +ú lo calles, Vel te FACENIS, tos Ipsa loquitur. AA A Aunque €Sc. pero en especial, ¿mucho mas. Cúm $ Tum ma- ximé. Tum precipué.. Tum in primis Y- 35 4nque 10 da virtud parece bien en los mozos, pero en especial la vergúenza. Adolescentes cum omnis LOS, pd IN pri mis verecundia commendat. Aunque en toda edad es mancha fea la luxuría; pero mucho mas enda vegéz. Luxu- ria'cóm omni etati torpis) MID Maxime seneéturi foe-= dissima est. Cic. z * Aunque nofuera si nO. Vel. Aunque 20 fueray'sino porno falraráda palabra, habias de venir. Vel ut idem datam ne falleres, veniendum esset, Aunque «no sea sino por evitar pleytos, me compondré con la parte. Vel judiciila— queos-utsdeclinem, cum adversario transigams * 4unatodos. Simul. Una. Pariter, * Aunarse, Conspirate. Una coire, convenire, conventum agere. E * 4unados. Conjurati, conjunéti, consociati,— AVOCAR á síuna causa, Cause cognitionem ad se avoca- re, avertere. Sul juris facere questionis decisionem. * Avocar á uno. Orationem ejus ayertere, excludere, e AU ' * URICU LAR, cosa que pertenece al oido. Auricularis,e, -1Auricularius, a, um, ut, Confessio auricularis. Aurora. Hec Aurora, e. Vide Alba. E * AUSENCIA. Absentia, e. Siento mucho tu ausencia, ZEgre feroigniculum desiderii tul. Dolet mihi quod absis, Desiderium tui ferre non possum. : * AUSENTARSE, Abeo, is. Discedo, is. * Ausente. Absens, tis. Estarlo. Absum, es. * AUSTERO. Austeras, Severus, Rigidas, Acerbus,Durus. * Un hombre austéro. Naturá asper homo. * Un poco austéro. Subacerbus, 4, um. Aín * Una vida muy austéra.: Viétus cultusque imprimis horri- dus 6z asper. * Austéramente. Austere, Severé, Rigide, Acerbe du- riter. 0-0 ; * Austeridad. Austeritas, Severitas, Acerbitas, Ásperitas, atis. Austeridades , y mortificaciones del cuerpo. Corporis afflictationes, Voluntariz ponz. Sponté suscepti cru- ciatus. e ; * AUSTRO, viento de Medio dia. Auster, tri. Notus, tl. Meridianus ventus. . | * Autarda, 6 Abutarda, ave. Gradispes edis. 5 * AUTENTICO. Certus, 2, UM. Publicis lítteris consig- natus. Firmissima auétoritate comprobatus. A * Escritura,ó escrito autentico. Justissime auctoritatis ac fidei scriptum. Plenissimze certissimeque auctoritatis scriptum, auctoritatem, fidemque preferens; vel vim, 8z audtoritatem habens, Autenticamente. Rité, Autenticar. Vease Autorizar. * Autillo, ave. Ulula, e. z * AUTO de Juez. Decretum, ti. Jussum, sl. * Auto de Inquisicion. Animadversio publica in Heteticos, Ferale speétaculum, quo Heretici publicé puniuntar. * Autos sacramentales, Scenici aétus, qui in festo Corpo- ris Christi pietatis causá exhibentur. -* Autor. Auétor, is. Y de una muger. Hec Auétor, is. * Autor de historia. Historicas, ci. Seriptor, is. Auvor cla- sico. Prime note auctor. Clasicus auctor. * Autores ruines. Capite censi Scriptores. Autor verdadero, y digno de fé. Au£tor bonus, certus, lo- cuples, luculentus, 1doneus, certissimus. Dios no es el ausor de los males. Horum malorum Deus effeétor non est, causa non est. L, * El autor de alguna maldad, Sceleris architeétus, autor, molitor. : * Esta novedad corre, pero sin decirse el autor. Rumor hic percrebrescit; sed sine capite. ! * Tu eres el autor de estos alborotos. Harum turbarum sti- mulator é8z concitator es, incentor es. * Tueres el autor de este designio. lud á tuo capite mana- vit consilium. Ao , > -* AUTORIDAD. Auttoritas, atis, Autoridad de escritura. Fides tabularum. : E o! ? * Por mi propria autoridad. Veo jure. Pro meo jure. Por autoridad del consejo. Auétoritate, vel Ex :auctoritate Senatús, EIA * Un hombre de autoridad. Vit auétoritate gravis. Vir ¿magna auCtoritate. Homo:spectatus. Vir, in quo'sum-= ma 2uctoritas est éz amplitudo. Habens auttoritatem ¿z nomen, o * Hombre de poca autoridad. Homo ¿uctoritate tenus Nul hus ferme auétoritatis 5 muliims fer€ nominis> exiguze existimation!s, * Tener grande autoridad. Authoritate valere., florero, pollere, + AUTORIZAR ¿4 alguno. Alicui auctoritatem dare, tribue- Aiiquem auctoriatesua roborare. ] iujorimar testamento , d gserisura. Testamentum, aut ta- AU “ bulas ex jure 8z legibus obsignare, testium audoritate confirmare , roborare, munire. : * Autorizar con el dicho de otro. Ab aliquo auctoritatem - petere, ejus testimonio aliquid confirmare, * AUXILIO. Auxilium, lí. Adjumentum, Adjutorium, Subsidium, dii. did ds * Pedir auxilio. Ab aliquo opem petere, auxilium implora- re, adjumentum querere. Confugere .ad aliquem; vel “ad opem alicujus. : sio q Auxiliar , ó dar auxilio. Alicui auxiliari, -opitulari, adesse, opem ferre. - ! Auxiliar, adjetivo. Auxiliaris, e. Tropas auxiliares, Áuxi- liares copiz, Auxilia , orum. : PA: Lori AXES. Vease Achaques. : | * Auedréa, hierva. Tymbra, e. Saturela, e. * Axedréz. Latrunculorum ludus. * Axenjos. Absintbium, il. sun * Axenuz,ó Neguilla, hierba. Nigela, e. Melanthium, 1, AXIOMA, maxima, sentencia. Hoc Axioma, atis. Effatum, ti. Pronuntiatum, tl. ; Axorcas. Vease Manillas, * Axuar de casa. Hoc Suppellex, tilis. Instruétus, us, lastrumentam domesticum, br Axufaina. Mallovium , il. AL * AZA, heredad para sembrar , ó sembrada. Seges, etis, Vervactum, ti. * Azacanes. Agrestes opere , arum, * Azada. Sarculum, l. * Azadon. Ligo , onis. ' * Azadonada. Ligonis iétus, * AZAFATE. Calathus, i. Quasillus, 1. * Azafata de la Reyna, Ancilla, que mundum muliebrem Regine ministrat, Pe * Azafran. Crocus , Ci. * Azafranar. Croco aliquid tingere, inficere, * Azafranado. Croceus, a, um. Croco tinctus, Azagaya morisca. Telam Punicuam. o AZAHAR, flor. Elos mali Medici. Agua de azahar. Suc- cus ex flore Citreo expressus, liquatus. * AZAR, mal aguero, Infelix omen. En los dados, Canis jaétus. ' * Azarandar, Evanno, 25. Azarcon; Ceeruleus cinis ex plumbo. Plumbum combus- tum. AZAVACH E. Gagates, 2. Achates, e, * Azavachero. Gagatarius , ll. | *-AZEBO; arbol. Aquífolia, e. Azebuche, oliva silvestre. Oleaster, tri.” Azedia, Avedo, Axederá. Vide Acedo, Azemila , ó mulo. Mulus, i. Azemilero. Mulio,nis. Azemilar , cosa de azemila. Mularis, e. : : zemilar, cosa de Azemilero. Mulionicus, 2, um. 4: * AZEÑA. Hydromila', z. * * Azenoria. Pastinaca , Ce. ' * Azero. Chalybs, bis. EX pos * AZEYTE. Oleum,ei. De comer. Olenm cibarium. De almendras. Amygdalinam. Azxeyte rosado. Rosaceum oleum. NE E Areytera, Lecyihus, 1. Guttus, Í. Azeytera. Olearius, ll. Azeytuna. Olea, ea. Oliva, e. | * Azeytunas que ya están maduras en el arbol, Drupetz, arum, Y YA > AZ Areytuna orcal,d judiega, Orcas, dis, vel Otchites, 22. * Axeytunas ludogas ¿ lechbines.. Rada wel Radioli.* Aceytuna manzanilla, ó redonda. Oliva orbiculara Acey!una para al Oliva páusia.ono so. Azzytuna cogida á mana. Olea ME Cati A Aceytuna para comer en adabo, Conditanea olea. Varro.* * Aceytunas con su adobo. Olex columbades. Plin, Ruell. * Axeytuna manzanil y Ó. zapatera. MS ; gala y. CXIgnae: ? ÁAceytuno, arbol. Olea, ez. Oliva, 2. AZIAGO dia. Dies atra, maliominis.:: * Axjal de bestia. Camus, 1. «ode € AZOPAR. Orichaleumy vel cas Azogue. Argentum vivum. El artificial, Hydrargirum, T. * Azogar el espejo. Argento vivo speculi vitrum linere. Hombre azogado, Hydrargiro afflatus. 3 * Axomar,ó azuzar el perro, Canem in pls Árritare, incitare, * Azor, Subnteo, nis. : * Azorarse. Pre consternatione ANO RA festinare, * Azorado, Consternatione festinans. AZOTAR, Elagello,as. Verbero, as, Ser azotado. Vapulo, as. * Azotarse. Flagris se cedere, in seipsum acriter. sevire, * Azota el agua los muros. Aquarum fluétus moenia diver- berat, moenibus allabitar, muros alluit aqua. | Azote, Flagellam, ¡ 1, Elagram, ¡, verber, eris. Azxotayna. Verberatio, nis. Ruido de azotes. Crepitus plas garum, Seguro que sus azotes no darán en mis espaldas, Siilli sunt virgz ruriz ar mihi tergum domi est. * Azoréa, 6 arutea. Ambulacrum SupeHuss ventis pervium. Solarium j li. * Axzuda. Anilia, e, Tolleño, onis., AZUCAR, Saccarum, ls Azucarado, Saccaro conspersus, coaditus, simbutns. AQucena. Liliúm, il, Azuela. Áscia, e. Dolabra, 2, AZUFATEFA, fruta. Ziziphum Zaziphus, il, Azufre. Sulphur, ris. Pajuelas de azufre. aio palez. Azufrador. Cavea saligna,. sea viminea siccandis linteis apta. Azul celeste. Cerulens color. 4zul turquí, Cyaneus. * Azul claro de los ojos. Cesius. * Azulado. Ceruleo colore indus, a,um, Azulejo, Tessella, 2. Suelo de azudejon Tessellatum pavie mentum, round tl. AZUMBAR, 6 AE hierba, Alima, tis. * Azumbre de vino, 0 agua. Congins. * BABA. Saliva defina. Caersele á uno la baba por alguno, Aliquem de perire, valde diligere. * Babador,ó BabadeWd, Linteum salivis defiuis abstergen- das. Seca 5H, * Baboscar. Ore immundo aliquid foedare , inguinare, polluere, * BAZA en el juego denaypes. Charte luxoriz ad vincen- . Tem apposite, No le dexó hacer bazé: Consiliis ejus obs= titit, * BACALLAO. Asellas salitus. * BACHILLER. Baccalaureus, ei.. Bachiller, ó hablador Presumido. Dicaculus, riolust achillería, Argutiola,, 2. Árguuz, arum. ACTA, Pelvis, is. Labrum eneum. aciar, Eyaquo, as, Depleo, es. Baciar de bronce. Ex *re aliquid fundere. Etfigiem, aut statuam arte fusoria exprimere, ducere, : Baciada de Eroner Eusilis, e, Duétilis, e. , 1 El arbol que la lleva, o * Bacilar. Labo, as. Vacillo, as, "9" «Bazin, vaso iimundo: Lasa; cd a Baling- -* Badajadas. Cymbalorum e detegia BA silo VÁ D 030, Dis da. En depletio , dejectio, BAZO de la asadura. Splea', nis. ens eñis¿:8 8 Bazo, color. Fuscus, a, um. Pan bazo: Panis esti del Baxzofas: Puergámenta] 'orun,:Sordés, im FeX; icis, * BACULO. Baculus, i. Scipio , nis. De Obispo. Pastoralis lituus. Baculo-de mi vegéz. Subsiditm seneétutis MER. * BADAJO de campana. Lingua, vel: ita ZEris campani clava ferrea. se * Badajadas, ónecedades, Stulta verba, Imprudens loqua- “citas. Inepta 6 insulsa vérba. BADEA y especie de melon de mal gusto. Melopepo. fungo- sus, (Metaphorice.) Homo segnis 81 ignayis, pa BADIL. Baullum, i. Rudicula, e, ab 2 Badulaque.. Tllinctus, us. Con que. se afeitan lay “mugeres, Offucia, e, * ARUREN Conum, fex, sentina, 2. EAN * BAGAGE. Impedimenta, orum. Sarcine, BAHARI, especie de halcon. Hxc Spiza, e, Hic Spizias, P. Eringillarios, rii, Aceipiter varus, vel various. Minimus accipitrum. BAHO. Vapor, is. Halitus ;us. Bahear. Exhalo, as. Eva- poro, as. Bahia del mar. ZEstuarióm : ii. Maris sinus, Sinuosus ore anfractús.- : 4 BAIBEN. Nutatio, nis Vacillatio, nis. * Baido de cabeza. Vertigo , 1mis. BAILAR. Salto, as. Seltanónein exercere, Saltationem agere, Tripudio, as. * Bailarle el agua delante. Palpum alicni obtrudere, Ad ejus hutum gestire. Adulor; aris. Builador,ó bailarin. Saltator, $ Bailadora. Saltatrix, cis, Bailz. Saltatios Tripudium, Chotéa, FA Baio. Vease Bay. BALA de arcaóuz. Cirapaltads globus, ME: glans. O pila. Plumbea Blan Plumbeus glo- bulus. Bala de cañon. Maralis tormenti glans, globus pila. * Bala, ó valon de libros. Sarcina librorun. * Balas de Imprenta. Pellicez pilz. Baladí cosa, Erivolus, Bliteus, a, um. Vilis, e. — Baladron, hablador. Balairo, Dis. Blatero, nis. aiciar: Blatero, as. , * BALANZA. DAnx; cis. Aun anda en balanzas este neg0- “cio. Tota res etiam nunc futuat. Adhuc sub judicclis est, * Balandran. Gausape, pis. Gausapina chlamis, Gansapi- na penula. BALAR las ovejas. Balo, as. «Balído. Balatus, us, * * Oveja que bala bocado pierde, Nunc dentibus, non verbis opus est. * Balax, piedra preciosa. Beryllus, ad * Balausire. Clatharam,' vel Clathras, 1. * Balbuciente. Balbus, linguá hesitanti. BALCON. Podium, ii. Menianum, ni, Podium extra edifi- “cii parietem pensile, prominens, porrectum, projeótum. BALDADO. Membris Captus. Membroram asu Captus, Membrorum impos. Membrorum stupore perculsus. + BB ALDE de balde. Gratis, absque pretio, citra pretium, BALDIO hombre. Oniosus, segnis, maleferiatus homo. Baldío campo. Ager compascuus, publica pabulationis. * Qué andas por abi valdío? Quid vagaris, Óz oberras? BALDON. Probrum, i, Opprobrium, Cn Baldonar. Aliquem convitiari. Alicui adjicere, ingerere convitia. Probris appetere aliquem. * Baldosas. Latercal: ampliores, Baldrés. Oyina pellis macerata. * BALIFA, Hippopera, Bulga, gz. : : : *R BA- 40 BA é BALLA del palenque. Sepra, orumos 0 Y * BALLENA, Cetus,1i, vel Cete, indeclinable. Balena, e. e Ballenato. Balenz pulluse,. 1 o Ballesta. Ballista, 2. ÁrCus, US. Armarla. Árcum intende- res contendere: coke any o eden elos act “Ballestero. Sagiarius, tii. El que las hace. Ballistarum .. faber. y eii ag ss q “é Balona. Carbasus ad collum appensus. BALSA de agua. Aqua slagnanS. o 0 “ Balsamina, hierba. Sisymbrium, ll. dd Balsamo, arbolillo. Balsamus, i, El jugo del balsamo, Opb- _ balsamum. -. engis D, 101 q + * BALUARTE. Propugnaculum, i. Munimentum, ti. Va- lida celsaque substruétio múniendz arci, áz urbi. Pún- ¿a de baluarte. Rostrum propugnaculi. A BAMUBALEAR, Nuto, Vacillo, Titubo, as. a e Bambolla. Fastus, us. Echar bambollas, Follicantibús buccis res suas jaCtare. Banasta. Fiscus, ci. Cophinus, Í. BAÑAR algo. Aliquid aquá tingere, mergere, abluere. e Bañarse. la balneis, aut flumine lavari. Con esto se baña en agua rosada. Gratissimum hoc illi est; in eo se valdé amat. z e Baña los muros el rio. Elumen muros alluit, moenia pre- — terfluit. : | * Bañadlo en sangre. Sanguine perfusus. BAÑO. Balneum, ei. Pequeño. Balneolum, 1. Baños publi- cos. Balnez, arum, Thermz, arum. : - * Dár un baño. Vitro, pice, aut calce aliguid linere, ¡lli> nere. * Cosa del baño. Balnearius, Balneatorins, 2, UM. Bañsro. Balneator, is, i BANCO para sentarse. Scamnum, i. Sedile , is. Derespal- do. Dorsuarium scamaum. %* Banco sin respaldo. Postici repaguli expexs sedile. Posti- ce morz exors scamnum. Pequeño banco, banquillo, Scamillus, i. Scabellum, Í. * Buncos bajo de otros mas altos. Subsellia, orum. Bancos de galera. Transtra, orum. Transtrum, tri. Jugum, gi. Navale transtrum. Remigii jugum. * Banco de arena en la mar. Moles arenaria. Salebre are- nariz. Arenarium scamnum. Arenarum cumulus. * Banco de cambio. Campsoris mensa. Este banquero, Camp- sor , OriS, , * BANDA, 6 bandolera. Militaris fascia, * Banda de caballos. Turma, 2. Equitum ala, : * Bandada de aves. Grex avium. Aves gregatim volantes, * A bandadas. Gregatim. Catervatim. Bando. Vease Vando. * BANDURRIA. Pandura, 2. Chelys exigua, BANDUXO, relleno de puerco. Venter faliscus.. 207 * BANQUETE. Conviviui, ll. Epulum, 1. Symposium si. Convivale prandium. * Banquete suntuoso, magnifico, esplendido, soberbio. Con- viviam lautissimum. Epulum magnificentissimum. Con- vivium (argento, veste, omni apparatu, ornatuque vin sendum. Epule profusz, conguisitissime. Coena ponti- ficia, ponuficalis, adjicialis, dapalis, pollucibilis. * Preparar, y disponer el. banquete. Convivium apparare, adornare, parare, instruere, instituer€ , Ormnare. * Cosa perteneciente á banquete. Epularisy €. Convivalis, e, * El que hace el banquete. Convivatot y FlS» El que le pre- para. Conditor , instruétorque convivil. : * Banquerear. Crebró convivari, epulari. Convivia inire, agere, Celebrare, BANQUILLO. Sedecula, z. Scabellum, li. * BARAUNDA. Retum strepitus, confusio, perturbatio. * Nome metas en esa barabunda. Noli me in istam turbam vocarts. . ES * BARAJA. Pagellarmm pidtaramfasciscnl us, 00000 * Echorse en baraja. Folia lusoria deponere , spe vincendi frustraluMioidro sy ie Lap ar SA Er e : * Barajar. Folia miscere. Allicere“folia, vel pagellas lu- sorias. Barajósecel negocio. Res loco mota est. 0. >> * BARATA cosa: Merx parvo pretio empta.: Mender bara- so, 6 hacer baratillo. Parvo pretio vendere, Maule, vel'vi- ¿liús vendere. Minimo mercem distrahere... 10 A * Los frutos están baratos, casi de balde. Jacent frugum pretia. Vilissimo pretio fruges-distrahuantur.: gua * Baratillo. Locus ubi: res viliores,:aut detrits veneunt, venales, habentur. [PUBS AAA SE * Baratijas. Ressminutule, quisquiliz. : Baraton', que hace barato. institor Circumforaneus. *. BARBA. Mentum,u. Barba, los «pelos de ella. Barba, e. Barbilla. Barbula, z. Ll, A a * Barbillas de las raíces. Fibre, arum. Barbas de gallo, Callei, orum. - > * Barba larga. Prolixa, vel promissa barba. Hazme la barba, y baréte el copete, Mutuum senes fricano, dz muli scabunt, | * Burba á barbalo tratarémos. Coram.hec agemns, facies enim faciem: reveretur. Dixoselo en sus barbas. Hoc ill in faciem objecit , coram exprobravit. > * Quando la barba de tu vecino wreres pelar, echa la tuya en remojo, Disce alieno periculo sapiens esse, Puno cua res agitur, paries cum proximas ardet. Trae la barba «sobre el hombro. Cauté graditur. Caver omaia. , BARBAR, echar barba. Pubescere, Pubem emittere, ex ephebis excedere. Ln : Barbado. Barbatus. Barbadillo. Barbatulus, * Barbiponiente. Vesticeps, 115. * Barbirojo. Emobarbus. Ruf2 barbe homo. * Barbudo,ó Barbon. Bene barbatu ,barbá affatim instruc- tus. Promissa spissaque barba conspicuus. ds BARBACANA, 6 Falsa braga, genero de fortificación, preténtum muro propugnaculura, * Burbicicho. Fascia, vel funiculus sub mento galerum comprimens, * BARBARA cosa. Barbarus, a, um. Hombre barbaro. Barbarus, trucibus, vastisque moribus, immanis, inhu— manus. Aa, * Vive como un barbaro, Barbarorum more in diem vivie, Ejus vita ab humano cultu longe abhorret. * Barbaramente habla. Barbare loquitur. Incultus Sl im= politus est ejus sermo, $ omnino barbatus, Barbaria. Barbaries, ei. Barbaria, E. Barbero. Tonsor, is. Barbera. Tonstix, icis. Tonstricula, 2, Barbería. Toastrina, 2. Tonsoria taberna, Cosa de barbero. Tonsorius,a, UM. BARBECHO. VervaGum, ti, Árvum, Í, ES Barbechar: Tetram' aratro prosciúdere. Agrum sementi preparare. | BARBO, pez. Mullus, i. 5 K BARCA, óbarco. Cy mba,x. Scapha, 2. Lembus,i. Scalmus,i, Barca para pasar carros. Ponto, Onis. ( Barquero. Portitor, iS. *.Barquillo para beber. Cymbium:, bil. DADES * BARQUILLOS ,-6 suplicaciones. Obelías, *, Briftez panis -melliti convolute. : * BARDAS de un cercado, Sepimenti lorica, vel munimen, Sáliar las bardas. Sepimenta transilire, : * Aun hay sol en bardas. Nondum dies occidit. Barlovento, Ventus secundus, obsecundans navigationi, BARNIZ. Liguata juniperi lacryma. Oleo difusa juniperi lacryma. Juniperinz lacryme dilútum. Gummitio Ju- niperina, * Barnizar. Aliquid junipeyino diluto ¡llinere, oblinere, imbuerez Sandaracá dilutá inducere , sandaracina gum- mi- ARIANE TESRSIAD 2 == IRAN TO PAPAARE ERE AAA AA RAT TS TRAD CEN TSG E CASTA RELE EII LIDERA E TIES Es 050 RAMIS ATA Z FLACA ES DADA 0 ST e rre A A BA miñione polire 5 5 Juniperi laceymá. ex oleo effingere, -expolire, inungetre, Alicui rei junipetinar o adhibere. Barnizadura, ó accion de barnizar. Jauniperina gummitio, Lacryme juniperinz illitus, obductio. : BARRA de hierro. Ferreus longurius, Ferrea sudes. Fer- rea palanga. Ferrens yeétis. Tirar 4 la barra. Ferteum - longurium conjicere , cContorquere, Ferrez sudisjactu la- dere , cerrare. * Torá quanto pudo la barra en esta materia. Quoad potuit rem promovit, la hac re nervos Él vires omnes conten - e. á Ñ is en el mar. Waris sinus. Barra de oro pequeña. Pala» cra, 2, vel Palacrana. Major auri massa. . $ Barras de argolla. Facies , vel frons annnli ferrei. No uiergs ganar can daño de barras. Noli alienis incommo- ee Jucrum facere. Barraca de Soldados, Castrense fugas De pescador, Piscatoris Casa. BARRAGAN, mancebo. 3 uyenis , is, Barragana , manceba, Pellex , cis. Barragan, tela de pela de cabra. Textum cilicinum., Panmus cilicinys. Segestre Cilicinum. : Capa de barragan. Cilicina chlamys. Cilicina penula. —* BARRANCO, Y Favea, ex. Cavea ez. Tá salimos de este barranco. Jam € vadis emetsimus , S2 scopulos prezter- ved: sumus. BARREN A, ó Barreno. Terebra, e, vel Terebrum,i. Bar- renillg. Terebellum, i. * Dár un barreno al navio. Navem lfrás Tiene mucho barreno en aquella cabeza , ó mucha ventolera. Ventosum habet cerebrum. Barrengr. Terebro, as, Terebrá perfodere. - FF BARREÑO. Pelvis fictilis. Barreñon. Pelvis fictilis a dior. : BARRER. Verro, is, Scopis pavimentum purgare. Barrendero. Scoparius, ru. Llevarlo 2odo á barrisco. Totum . cum pulvisculo converrere. : BARRERA. Obex, 1cis. Repagulum, i, « Claustra,, orum. Repagula , orum. Septa, orum. Ramper la barrera. Repagula Eidos Septa convelle- re. Claustra revellere, * BARRIGA. Venter, tris. Alvus,, 1. > * Darrigudo. Ventiasis Prommenti alvo. Barril de vin». Cadus, il. Doliolum , 1. Seria, m. * Barrica,ó dl pequeño. Dolivlum, i, Cadas y“ * Cosa perteneciente á barril. Doliaris, €. Barrio. Vicus, ci. Vicinia , 2. BARRO. Lutum , tio Argilla., Lo» Barrizar, á pantano. Solum argillosum, coenosum, Barros en la caera. Var: , orum. Barroso, <osa llena de ti Argillosus, a , um. Barruniar. Sagire, presagire. Si rimiará algo de esto mi padre? Nunquid pater subolet? Vereor ne aliquá hoc resciscat. : Barrunto. Presagium, li. Presagitio, nis, BASA. Basis, is. De columna. Stylobates , te, vel tis, Bascas. Nausea , 2. Vease Asco, | | Basilisco. Basiliscus , Ci. Regulus, li, BASQUIÑ A. Cyclas , dis. Syrma, tis. e * BASTAR. Sufficere, satis esse. Basta y sobra, Satis su= A perque est. Bastale lo que tiene. Satis multa possidet. + Bastante cosa. Sufficiens , tis 1 quod satis est, LBastantemente. Satis , affaótim. asta cosa. Crassus, bplinlss 4 + Fcio mémbrique vastus. de colchones, Saturz laxioresa Bastardo ds Nothus 5, il, TOM. 1 y le Spurius, a, um: Hombre bastos BA 41 *Bastardesó A suis majoribus degenerare, aula Bastardía. Degeneratio , nis; BASTECER, 6 proveer. Providere. : * Bastecer la Ciudad de dastimentos: IgE a re frulmemtaria providere. 0: * Ars RE Bastimento. Ánnona , Z. Cibaría, orum. Comiiiaiss us. BASTIDA para combatir: Tatil ¡rd os : * Bastidor , ó marco de puerta: Ante, arum, e] Bordador Tibicen-, seu susteritaculum telz. BASION. Bacalus, ,1 > fustis , is. D: Capitan General Im- Conflidus; us, * Ordenar el Egercito en pe de balla Copias io aciem producére. * Presentar la batalla al enemigo. Pogaam oferre hosti. Hostem provocare ad pugnam. * Dár la batalla al enemigo. Cum hoste prelium committe= re, inire, facere, Cum hoste confligere , acie congredi, collatis signis decernere, signa conferre,, “conferte “manum:; ad pugnam venire,, in aciem descendere , in aciem procedere , conserere manum , conserere acies. In hostem aciem mántlra Pedem , vel ferram- conferte, Collato pede preliari. Ganar la: batalla. Viótoriam de hoste, vel ab hoste re. portare, referre, Vidtoriam de HosGibnS consequi. Hos- tes delere, fundere, «tuBsta, A ab acis disce= dere, * Perder la batalla; Ab hasta vinci. Din edleñ, Vidum discedere Y prelio, Viétoriam amittere, oo ES sum facere. Uti prelio infelici.- : No queria dár la baralla. Pugnam detreclabat A o. abhorrebat. Prelium :recusabat. Acie decernere nolers bat. A confliétu abstinendum censebat, * Batallar sobre algo. Vease Porfíar. Batallador. Pugnax, cis. Pugnator y US Batallon. Acies , ei. Agmen, inis.Phalanx, Els, Baran. Officina fulloaias vel fullonica, A Batanar paños, Laneun pannum OS S stipare , y “ác deaibare, Batata. Battata, te, BATEL., 0 EE Scapha , 2. * BATERIA.Urbis oppugnatio. Batería a cañon. Verbé- ratio , Conguassatio , nis. De una muralla: Mecañam ver beratio, Murorum quassatio. — E € Barería , lugar donde están plantados Vos cañones: * E mentorum muralium locus , Libratarum muralium sedes, regio. Suggestus tormentarit ] * Armar la EÁVrAa Tormenta locare: mue” ias myrales;- de > : Batir las murallas. Tormentis moenia- guatere SS ire, diverberare, quatefacere , Y verberards * sa ted la mar en los muros. l Mare urbis allugit íicen ia, * Barir moneda. Monetam cudere. | * Batir el tambor para l2 marcha. Tympano protein canere , indicere.: Profettrionis'signum dare, * Batir los huevos para hacer una tortilla, Ya iotritam, vel ad intritam ová mácerare , dil luere, elit ; subi gere. * Batir las alas el 400. aégrem diverberare: * Las veñas, Y las erteriós sin veser están batie nto Vene Á arrerie “micare non desiñunt: , perpetuo gejtantat, la desinentet concitantur, « Barida de Cacería. Dumoram diverberatio y Strepiins, “ac cumaltus , Ut terror feris incutiatur, sicque A cubilibus exigantúr d prestólantibas exagitaude canibos. * Batidoro de agug, lnctuam $ in unum locum as nta, diverberatio, Bg- "UN E nv Alas explicare ad volatum. Als ze, » 3 Basidor de aro. Braétearius, vel Bradteator ¿qui auruo in tenues braéteas attenuat, dt BAUL. Arca Camerata» tirado AER ' * BAUSAN. Stupide ore hians. pu a BAUTISMO. Baptismus , i. Baptisma, ts. * Dia del Bautismo, Dies lustricus- 2 30. e Bautisterio. Lavacrum regenerationis. Baptisterium , rl, Bautizar. Infantem ” lustrali agua Ungert y immergere, ablueré, conspergere, perfundere, sacro fonte lustra- re:, baptismate initiare , €Xplare: . 3. , € Bautizaslo con nombre de virtud. Honestum: nomen turpt rel imponis. p : BAJá. Urbis, aut provinciz Prefeátus apud. Turcas. (valgo)Bassa) Po PA . BAJAR. Descendo, is. Bajar del caballo, Ex equo descen— dere, desilire , excendere, Del Cielo, De ¿Coelo. delabi, labi. ii sara € Bajar una estatua de una columna. Statuam é columna / demittere, summittere, deponere , demoliri. . . j ,* Bajar madera de un monte. Ligna ¿ monte devolvere. > e Con tus oraciones harás bajar la paz desde. el Cielo. Obse= crationibus wis pacem.é Coelo deyocabis. E ** Bajar los precios de las.cosas Rerum venalium prekitim minuere. j AA E30N * Baja de la moneda » y desotras cosas. Vilitas , tis, Pretil diminutio, vile pretium., star Baja cosa. Res humilis, abjedta , sordida , vilis.. ) * Bajamente. Humiliter, demisse , abjecte, serviliter , SOt= didé, indigne. y ale AA : ** Bajeza. Indignitas, Igunobilitas , sordes , ¡Uma * Bagel, Phaselas , Ratis, iS. Bagilla; Aurea , vel argentea vasa. . * Bajo en la musica, Succentor y 15. * Bajon. Tubus grave sonans. BATA del mar. Vease Bahía. : pl * Baya, burla, ó chasco. Ridiculorum ludicrum, Ludicra «cavillatio. Jocularis cavillatio. Jocorum 62 ridiculo rum ludus. : * Dár baya, ó chasco. Jocari 62 cavillari ia aliquem. In “ quemguam ridicula jácere, Quempiam jocis 8z ridiculis Indere , carpere , accipere, Aliquem irridere per jocurn, vel jocosé ludere. E Bayyen. Vease Baiben.. E BAYETA. Crispa vestis lanea. Crispi villi, vel crispo “villo láaneum textile, Crispati pili textam lanenm. Laneus pannus Crispatas, Cirratus , cincinnatus, Bayle. Vease Baile. 2. 0 ER Bayle , 6 Bay!to, Ministro principal de Justicia de una me- rindad, Preetor , oris. Forensis. rel Pretor primus. Ju= diciariz rei primarius Pretor.. Pretor , quem vulgo Ballivium vocant. o A nes jc del Baylío, Pretoris jurisdictio, Vulgo Balliviatus , US. da mo - - Bayna. Vagina, e. Baynero, que las hace. Vaginarum con=- : Cinnator , opifex, artifex. A : Baynilla, genero de costura. Repetitus , trahente acu, fili ductus. APS : E e Bayo , color rojo obscuro, Color badius, balins, punt- ceus) rutilus. Hic-Spadix , 1CIS» « Caballo bayo. Equus badius , pel balius , vel spadiceus,. Badii crinis equus, : * Caballo bayo , castaño, Equus ex balio fuscus. Equus ba= dius fuscus, Equus spadiceus in castaneaim deflores- Ccens, . * Caballo bayo , bruno. Equus ex badio nigricans. Aquili coluris equus. : * Caballo bayo dorado. Equus spadiceus inauratus» Equus badius in aurum rutilos. | > é Bayoneiá. Sica , Ex. Pugio, nis, * Bayuca , lo mismo: que Taberna. Vease Taberna. * Baza en el juego de-naypes. Singule lusionis quelibet opera, facinus, oris. Lusoriarum pagellarum coaétio, ( , ' y EF BE de * BEATA. Pia Se Religiosa mulier.. * Beaterio. Piarum fceminarum sodalitium , sacra' do- * Beato , ó Bienaventurado. Beatus,ti. * Beaton. Vanus- probitatis simulator. Vultu habituque ementiens personam hominis pii. * Negociar ó lo:beaio. Pietatis specie rebus suis consulere, que sua sunt querere. *Beatificar , declarar áuno por Beato. Aliquem in Beatos vedigere , referre , allegeré, adscribere. Quempiam Beatorum numero adscribere , in Beatorum numero . -«collocare. Alicui Beatorum honores decernete. * Beatificacion. In Beatos relatio. In Beatoram album ads- cripiio, ES NS pS ( e did * Beatitud , ó Bienaventuranza. Beatitudo , Beatitas , tis Felicitas, tis. Beata vita. —* Beatilla, Linumn tenuissimum pellucidum, : BEBER. Bibere , Potáre, Potum:sumere, Potione uti, Beber con otros. Compotare. Los que beben juntos. Compo- - tores ,Combibones, um. La accion de beber juntos Compotatio , nís. Beber á la salud de otro. Alicui propinare, Poculis aliguem 1nvitare, ** Beber poco, ó poquito á poco. Pitisso, As. Subbibere, Exia guo uti potu. * Beber mucho , 6 á4 grandes tragos. Adbibere , Largits :bi- bere, * Beber hasta apurar el vaso. Epotare. Ebibere. Exhaurire poculum. Exsiccare pocula. * Beber con exceso , ser un gran bebedor. Vino copiosiore uti. Immoderato potu uti. Ingurgitare se ppculis. Per= grzcari liberaliter, Strenuum esse potatorem. Nobilem esse vini helluoñem. Liberaliter hauriendis capacioribus poculis os proluere, A ] * Beber de bruces. Pronum de fonte bibere, Labra proluere fonte. : Beborrotear. Potito , as. * Beber puro. Méracius vinum sumere, adhibere. Beber aguado, Dilutius potare. , Calentarse con el vino. Vinoincalere, incalescere. Dártras=' .pies con el vino, Ex vino vacillare. * Dár de beber á uno, Alicui potun: míscere , ministrare, vinum infundere, pocula administrare. * El que dá de beber. Minister á eyathis. Administer d po= culis. Pocillator , 15... e * Beber los vientos. por lograr algun honor. Honores ambire, «sitire, flagrantissime cupere, Inhiare honoribus. “Ad . honores vehementer aspirare, * Nadie diga : De esta agua ma beberé. Nemo sibi confidat, Humani 4 te nihil alienum putes. Cuivis accidere po= test, quod:cuiquam potuit: | * Desea beberme la sangre. Sanguinem tit. Meum sitit cruorem. MaS BEBEDOR. Potator , Compotator, óris. Grax bebedor. Bin bax, cis. Maultibibus. De vino. Vinosus, Ebriosus, Tri= congius: Bacchi mystes. Beverá los kyries. Novies cali- _ cem exhauriet. Sino bebe en la taberna, huelgase en ella, Odore capitur, si non gustu rapitur. 8l vitam meam pe= BEBIDA. Potus, us. Potatio , nis. Bebida medicinal. Po= tio, nis. Bebidilla. Poiuncula , > Bebida para vomitar ,6 vomitiwo. Tropis, is , vel , 105. * Bebedizo , ó Bevedizo, Potes venenata, Venenum dilu= tum, A Fl | BE tum. Veneficiam , cil. * Dár á uno bebedizos. Potione venenata” aliquem tollere, mortfera potione necare. BECA. Redimiculumad collum., cujus extrema ad tergum rejeéta pendent. Trabea purpurea vel cerulea. Dieronle la beca. Cooptatas estin Collegium. Becerro, Vivulus , 1. Juvencus, ci. Becerra. Vitula , 2. Ju- venca , CR. a Beco ,ó Bezo. Labrum prominens. Labium , bil. Bezudo , 0 Belfo. Labeo , nis. ; : * BEDEL de Universidad. Áccensus > ¡. Apparitor ,-oris; (Vulgo) Bidellius. . | BEFA. lerisio, vis. Ludibriam , 1. Hacer befa de uno. Aliquem ridere, irridere, deludere, contemnere, 8z deludere, ludificare, ludibrio habere» Alicui ¡lludere, $ BEHETRIA. Multitudinis strepitus , aut murmur incon- ditum. Lugar de bebetria. Oppidum ubi nobiles Éz ig- nabiles godem jure censentur y, pariterque ad honores admittuntur. Beldad, 6 belleza, Pulchritudo , inis. Venustas,, tis, Bella cosa. Bellus, Formosus , Venustus ) 2, UM. Bellamente. Belle , Bene , Pulchre, * BELEO. Labeo, nis. Chilo , onis. * Belicoso. Bellicosus. Pugnax , cis. Belitre. Vilis hamuncio , diobolaris, BELLOTA. Glaus, dis. Balanus, i. Arbol que las lleva. Ár- bor glandifera. A, Bellotero, el que las coge. Glandarins , úl. Benda. Vease Venda. ; BENDECIR. Benedico, cis. Alicui bene precari. «Bendecir una Iglesia, un Altar Ec. Tempium, Aram sacra- re, consecrare, benedicere. 2 * Bendecir la mesa. Mensz benedicere. Mensz bené pre- cari, Coenam, vel prandium ab sacris precibus aus- picari, * Dios bendecirá mis designios. Consiliis meis favebit Deus aderiz Numen , Ccelum adspirabit. Mea consilia fortuna- bunt Superi, vel, ad optatum exitum perducer Deus; * Dios te. bendiga, niño mio. Situbi Deus propitius , cha= rissime, vel , Deus te amet, tibique faveat, BENDITO. Sacer , Sacratus , Consecratus , Benediétus, a, um. Pan bendito. Panis sacet, sacratus, lustralis, pla= cularis , pizculus. (Vulgó) Panis benediétus. Agua ben— dita. Aqua lustralis, lustrica , piacularis. Aqua bene- diáta. El Acetre del Agua bendita. Vas lustrale. Vas lus- tricum. Urceus aque lustrica. Pililla del Agua bendita del aposento. Urceolus lustralis. Urnula piacularis aque, +: Aque lastralis vasculum. * Bendito de Dios. Deo acceptus , Bratus, charus. * Estaes una bendita familia. Familia est acceptissima Nu- minis : in aguam celestia munera confluunt : Cui divina beneficia confert Coelam, cui gratificator Deus : quam exquisiis Deus beneficiis ornat., cumulat : cui stos Coelum favores impertitur. | * Bendicion. Fansta precatio. Fauste preces, Fausta com- precatio. Bene ominate preces. ik Bue recibido del Pueblo con mil bendiciones. Faustis po= puli acclamationidus , vel publica civium gratulatio- ne exceptus est. : * Los pobres te llenarán de bendiciones , por haber defendido su causa. Tibi fausta omnia precabuntut , te faustis pre- cationibus prosequentur inopes , quod, ¡psorum causam egeris. Bendicion de pan , vino, agua Sc. Benediótio, nis. Echaárla en la Misa. Benediótionem fidelibus impertire, He echa la bendicion á los estudios. Litrerarum studiis va= ledico. | BENEFICIO , 6 merced, Beneficiam, ii. Meritum y 4. - TOM. 11, BE ] Tengo esto por gran favor , ¿ beneficio, Hoc aos. nefici loco pono , maximi apud me meriti locum ob- tiner, pr * Dár en rostro á uno con el beneficio. Beneficia sua alícui objicere, exprobare. * Beneficio Eclesiastico. Sacerdotium , til. Ecclesiasticum Beneficium. Patrimonial. Pawrium , gentile. ; * Beneficio Curado. Beneficiam. curatum , cui animarum cura, 6 Sacramentorum administratio annexa est, Beneficiado. Beneficiarius Parecie. Beneficiatus. Beneficio gaudens. Beneficiar la tierra. Vease Cultivar. * Benevolencia. Benevolentia, X. * Ganar, cautivar la benevolencia de alguno. Alícujus bene- - yolentiam colligere,, capere : benevolentiam sibi pírere, conciliare. Allicere alicujus animum ad benevolentiam. Sibi aliquem benevolum reddere, facere. * Benevolo. Benevolus, a, um. * BENGALA. Virga, scipio, ducis insigne, Benigno. Benignus, Clemens, Beneficus. Benignidad. Benignitas , Clementia, e» Benignamente-Benigne, Clementet. * Benino. Tuberculum. Saubrilis tumot. 0 Benjui , ¿goma olorosa.. Hoc Laser , eris. El arbol que echa esta goma. Laserpitium, til, BE0ODO. Ebrius , Bene potus. *Berbena, 0 Verbena, hierba Verbena, e. BERZA. Brassica , cx. Caulis , is. Crambe, es. Berza pe- queña. Canliculus, li. Cosa bercera ,0 de berza. Brassica- rus, a, UM. 0 > e * Aun están en berza los panes. Herbescunt adhuc sata; nec dum in genicula assurgunt. * Qué tiene que vér berzas con gazpachos >Quid lecytho cum serophio > Q vid cothurnis cum clava? ; BERENGENA. Maam amatorium. Pomum insanum. Me- longena. Nebrija.) : * BERGAMOTA,, pera. Pirum bergomium. *BERGANT?. Frauduientus, Ímprobum caput. . * Bergamin, vagel de bajo bordo. Myoparo , niS. Navis “predatoria. Lembus piraticus. E Beril, piedra preciosa. Beryllos, 1. BERMEJO. Ruber, bra, um Rubeus. 4, UM. Bermejear. Rubeo, es. Rubesco , cis. Bermejuela. Pisciculus rubris branchiis,. BERMELLON. Miajum:, mi. Sinopis ,1dis. Bermellon contrahecho, Hic, hec Cinnabaris, nabari (indecl.)- * Bornegal.Pallubram, río» a AE Bernía , vestido de invierno. Blibernica endromis , idis, BERRACO, ó Verraco. Verres y 15- Berrar , ó berreer. Denú bus frendere. Berros. Laver, eris. Sisymbrium pu ds BERRUGA, ó Verraga. Verruca,Cz. Cosa que tiene berra- gas. Verrucosus , 4, UM. is, Hoc Cin- Berrueco. Montis verruca: Berrocal y lugar de berruecos. Mons verrucis plenus. BESO honesto. Osculum, Y. Lascivo, Basiutn, sii. Sua- vium , vil. Pi Besar. Osculor, Deosculot, atis. Oscula figere , pangere, imprimere, Lascivamente, Suavior , aris, Basior , aris. BESTIA. Bestia, Bellua, 2, Pecus, ndis, Benta animans. Brutum 20iman5» vel animal, Rationis'expers-animal, * Besrezuecla. Bestiola 9 2. Exilis bellua, Exigua bestia. » Bostia salvage. Feta, e, Bollua fera , agrescis, imman= sueta , SIvestils, : : *« Besita mansa de su naturaleza, Bestia cicur, sponte man- sueta , natura cícur, ; É. * Bestia mansa por ateo! Auimans cicurata , mansastadia, doimita, a e: * Bes ña BE * Bestia de carga. Jamentum, ti. Jumentum veétorium, * Bestia del-rio, que vive en las aguas. Bestia aquatilis , flu= viatilis. : * Los que antiguamente combatian con las bestias. Bestiaril, otum. “Cosa de bestias, perteneciente á bestias. Belluinus , Ferinus, a, um. : * Lugar lleno de bestias. Locus belluosus, Pintura de bestias pintadas. Piótura belluata» sa. CL * Estár expuesto y 6 condenado á las bestias. Feris objici. Ad bestias mitri. Ad bestias damnari, 62 immitti, *Divir como una bestia. Ferino ritu vitam agere. Belluino morevitam instituere. Ferinum in modum vivere. Carere humano cultu , viétuque. * Ese es una bestia, Homo pecus, stolidus, vecors , de- mens , stupidus,, * Hombre bestial. Bardus, Stupidus , Plumbeus , Vastus 82 tardus, Ineptus , 6z inconditus, ; * Bestialidad, necedad , tontería. Stupor, 15. Ingenii tardi- tas. Stupor mentis vel cordis, Stupiditas , tis. Vecor- dia, x. : papi * Pecado de bestialidad. Bestialitas. Concubitus hominis cum bestia. : da * Bestión, ó Bastion , genero de fortificación, Saxeus agger in aciem prominens, * BESUGO. Porcellus marinus., * BETONICA, bierba, Betonica , ce. BETUN. Bitumen, inis. De betun. Bitumineus, a , um. Betun de colmenas. Propolis , 1S. Betunar. Bitumino, as. Bitumine oblinere, Bexiga , 6 vexiga. Vesica , ce. BECERRO,, 6 Vecerro. Vitulus, li. BEZOAR,ó Bezar. Bezoardicus lapiso BIBLIA, la Escritura Sagrada. Hec Biblia, orum. Codices - Sacri. Sacre Paginz. Sacrum Divinz legis volumen. Sa- : cra Biblia. Divinus liber , Divine, vel Sacra litterz. Biblioteca. Hec Bibliotheca , cz. Bibliotecario. Bibliothece prefectus. ' ; * Bichas,ó bichos. Telamones , um. Hominum simulacra in edificiis, que gibbosa fere figura effingi solent. Bicho , 4 Mal bicho. Improbus homo. Improbum caput. * Bicoca. Turricula speculatoria , Specula , e. Vigilis cel- hala. * Bicoca, Lugar , ó Aldea de pocas casas. Oppidulum, i. BIELDO, 0 Vieldo para aventar, Ventilabrum, bri. Biel= dar. Erumeñtum vánnere, ventilabro purgare. Bien , nombre substantivo. Bonum , hi. j LENA * Mirar por,el bien público. Consulere reipublice, In com- mune consulere. * El bien no es conocido hasta que es perdido. Tum denique bona nostra novimus, CUM amisimus. j * Hacer bien á alguno, Bene mererl de aliquo. Benefacere alictal. : * Haz bien, y no cates á quien. Omni petenti te indifferen= ter tribue. * Bien hayas tú. Deus te, Superique ament. Bene tibi Deus, siperique faciant, * Bienes , 6 hacienda, Bona, orum. Commoda , orum, Fa= cuitates , tum. Fortunz, arum. Res , rel, Bienes muebles. Domestica suppellex , Urensilia , ¡um. Bie- nes raices. Possessiones , Fundi , orum. Res soli. Bienes “libres. Bona immunia , nulli obnoxia. Habidos , y Por ha- her, Adquisita S adquirenda. De sus antepasados. Aviíta bona. Res telióta. (Martial) * Bienes concegiles. Possessiones publica, Realengos. V eéti- galia , Regia Jura. uu * Bienes temporales. Bona fugacia , caduca , peritura. Bie- nes gananciales, Bona in matrimonio acquíisita, * Mil bienes tiene este hombre. Multz illum dotes ¿virtu— tesque- commendant, Multis 6z eximils nature dotibus preditus est, * Dijo de él mil bienes. Multa de illo, ac magnifica predi- cavit. Amplissimis eum verbis commendayit. * BIEN, adverbio. Bene. Probe, Recte, Respondes bien. Bene, belle, preclare, optime, scite, con cinné, probé , convenienter respondes. * Estás, te hallas aquí bien ? Tibi bene in hoc loco est? An satis commode degis isto in loco? ES *0 qué bien hiciste! la vida me has dado, O faétum bene; beatificasti me. 3 X* Bien está. Bene est. Bien estás en la cuenta. Redte ratio- nem tenes. ds] * Bienhizo en componerse:con la. parte, Probe fecit, qui transegetit.. eya * Si fue bien, ómal hecho , no nos toca á nosotros, Reátée, an secus, nihil ad nos. * Bien dices. ReG1e judicas. Bien dicho. Reété ac sapienter, acute ,6z opportune diétum. * Bien trabajosamente lo pasa. Bene multis eerumnis pre- mitur, Sane misere vivit, * Bienmal le trataron. Sané malé acceptus est; * Bien malo está. Sane gravi morbo laborat. * Bien escasamente sabe. Sane parom doctus est, . * Esta es una cosa bien enfadosa. Sane quálo molestissima hac res est, ; / Hlemos comido muy bien, Opipare, lauté , splendide pran= dimos, ' * Mi hermano no está bien conmigo. Ánimo, Sí voluntate á fratre meo dissideo, discrepo. Mihi cum illo non bene convenit. : * Está bien conmigo. Optime mihi cum illo convenit. Bené inter nos convenit. Concordissimé vivimus. - * Bien, bien, 4 él le pesará. Bené est , bene: habet, ilu . poenitebit. * BIEN puedes. (modo permissivo) Licet. Bien pude dejarlo, si quisiera. Cessare mihi licuit, si libuis- set. y ; * Por mí bien puedes llevarlo. Per me auferas , licet. Per me nulla mora est , quin auferas, * Si por bien lo teneis, daré mi descargo. Si per vos licet, cau- sam dicam, ST e; * Bien acondicionado. Bonz indolis homo. Lenis 8z facilis, probus $ suavis. Bienaventurado. Beatus , Felix , cis. e yk Bienaventuranza. Felicitas, Beatitudo,. Beatitas. Vita beata. : * Bien criado. Probe 81 ingenue educatus , optime insti- tutus. * Bien hablado. Urbanus 8 comis. 7 Bienhechor. Beneficus , Bene de aliquo meritos. * Bien inclinado. Bene á natura institutus , oplime indolis adolescens. * Bien intencionado, Probus ac sincerus. * Bien nacido. Ingenuus , honesto loco natus: * Bien quisto. Omnibus acceptus, * Seas bien venido. Felix 8z auspicatus sit adventus tuns, 1 Mihi de tuo gratulor adventu. Opportunus $z- optatus mihbi advenis. BIGA. Trabs, bis , vel Trabes, is. Tignum, ni. * Biga de una pieza. Solida trabes, Unius stipitis tignum. Solidi scapi trabes. 0d * Biga armada, compuesta de diversas piezas. Trabes com= paétilis , vel everganea, Bigas maestras que atraviesan de una pared á otra enla fabri. ea, Transtra, orum, Tigna transversa:, vel transyersaria, * Bj- B1 K Bigas hincadas para fabricar puente. Sublicz, arum. * BIGAMIA. Iteratum coojugium, Bigamia:, 2. *Bigamo, casado dos veces, Bis conjugatus. Gemini con- jugii homo. (valgo) Digamus , vel Bigamus. BIGORNIA de berrador. Locus, udis. * BIGOTE, Hxc Mystax , cis. Superi labri barba, vel pi- lus. Los dos lados de los bigotes. Ale , arum. * Arremangar el bigote. Barbz alas surrigere, * Digoteras. Barba asciritia, | BILLETE. Scheda, z. Billerica. Schedala, «e. Billete de amores, Littere amatoriz. -BIMESTRE , dos meses. Bimestris, vel Bimensis , € , 15. * Binar la tierra. Terram iterare, repastinare , iterató fo- dere , secundo fodere , aut arare, * Binacion, Repastinatio , nis,'Jrerata fossio , aut aratio. Repetita fossionis , aut arationis opera. Ágrorum se- cunde opere. E Binacion de Viñas. Vinezx repastinatio, vel iteratio , vel irerata pastinatio. * Biombo, Umbella focaria. Umbella manuaria. Biombo para defensa del ayre. Objettam vento septum. Birlar. Vease Bolos. Birlos. Lo mismo que bolos, Vease Bolos. * Birrere , 6 Coqueta. Calantica , ce. Leéticarius pileolus, El que le tiene puesto. Pileatus.. e BISABUELA. Proavia, e. Bisabuelo. Prosvus al, Bisabuclo del bisabuelo, Tritavus , i.. Ella. Tritavia, e. * El padre del bisabuelo. Abavas, i. La madre del bisabuelo, Abavía , 2. BISIESTO.Dies intercalaris. Intercalarius dies, 44%0 disies- so. Intercalarins diei annus. Intercalarius annus. Bisnicto, ó biznieto. Pronepos , otis. Bisnicla, Proneptis , 15, * Bisojo. Strabo , nis. | * Bisoño Soldado. Tiro, nis. * Bistorta, bierba. Bistorta , 2. Serpentaria , E. * BITOR, ave conocida , llamada Reyna de las Codornices. Glottis , 1dís. Biuda, Biudo , Biudéz , Bibora, Bivir Sc. Vease en la V. * BIZARRIA. Magnificentia. Splendor. * Bizarro. Magnificus. Splendidus. : : * Bizarrear. Maguificentiam ac'splendorem jaétare., osten- 1are, $ As BEI O Bizazas , 0 alforjas. Bulge , aram. Corycium, il. * BIZMA. Ossis fraéti, aut Jlaxad membri adstrictorium emplastenm. Ossis fraéti adstriétoria ferula. eS * Bizmar, Eradto.ossi ferulam adstriCtoriam: imponere, ap= ponere. Biznaga. Vease Viznaga. BLANCA, moneda Castellana. Sestans , vel Sextans, tis, No debo blanca. Omni xre alieno solutus sum. No tengo blanca Nihil habeo in loculis. e BLANCO, cosa'blanca. Albus, a yum. Candidus:, a , um. * Blanco del huevo. Albugo, inis. Eso esdecirme que lo blanco es negro. Hoc:est vim afferre sensibus, Éz extorquere ex animis cogitationes verbo- rum, quibus imbuti sumus, * Dejar á uno en blanco. Aliquem spe sua frustrare , pre- termittere , preterire. ' ? * Quedarse en blanco. Spe frustrari, fraudatl. * Mas lace lo blanco junto á lo negro. Álbum ex nigri con- Se tentione magis emicat, : - Ni sé si es blanco, 6 negro Nec si albus, aterve est scio, * BLANCO, á donde tiran. Scopus , pi. Tirar , Ó apuntar al blanco, la scopum collineare, collimare. Dár en el A BL | blanco. Scopum figete, tangere. No dár en el blanco. Á scopo aberrare.) Caer ALIS ER * Dios es el blanco de mis deseos. Consiliorum 82 votorum - meorum scopus unus est Deus. Hune finem mex cogi- tationes speétant. KO studia mea tendunt..Ad illum vota.mea tanguam ad scopum diriguntur, referantar. Blancura. Albédo , inis. Albor , oris. De lustre. Candor, OrÍS, ei bi BLANQUEAR, ó blanquecer algo.Aliquid dealbare, Album, colorem alicni rei inducere. Album aliquid facere , red- dere. : Blanquear , parecer:blanco. Candeo , €s. Candico, as. Blanguear , ponerse blanco. Exalbesco , 1S, * Blanquecino, Atbiduas , subalbidus , a , UM. Si BLANDEAR, ó blandir alguna cosa. Aliquid agitare, sub- agitare, jactitare, motare. * Blandear una lanza. Hastam vibrare , agitare, torquere. Blandear en algo. Bacillo, as. Nuto,-as, Titubo,, as. la sententia non constare. E y A * Desde entonces comenzó á blandear la: vara de la justicia, Jam tum judicia severa Bieri desierunt.. 200 * Aun al: Juez recto hacen blandear las lastimas. Reótum “quoque Judicem inclinar miseratio.. A A BLANDO al sentido del ta£to. Nollis , Lenis , €. Tener, a, um. Cera blanda. Cera mollis 8z traétabilis, tenera, Be- xibilis quamvis in partem , formabilis 1n quasvis figu— ras. uE 2 á * Bando de condicion. Facilis naturá , lenis, mitis. E * Es blando de carona. Delicatus est Óz mollis, qui frigo- ris 8z Solis mala nescit.. OS E * Blandamente. Molliter, teneré , teneriter. Hablale blan- - damente. Blaudé cum illo age. Leniter illum traéta , co- miter appella. * Reprebendióle blandamente. Verbis um amicé castigavit, blande reprehendit, molli brachio carpsit. BLANDURA. Mollitia, e, teneritas, atis, tenerítudo, inis. 3 * Blandura, flogedad de animo. Animi mollitia, Languidi peétoris mollities. Solutior animi. habitus. * Blandura, delicadeza, Molitía , =. Mollities , €l. Delitiz, arom. Mollores delujz. BE) * Blandura de genio, ó de condicion. Lenitas , suayitas, Ía- cilitas. ' : RATES > * Blandura de tiempo. Aéris temperies. : Po BLANDON. Fax, cis. Teda, vel Treda, 2. Funale , 15, El pie grande, donde se pone la hacha. Lychnuchas, 1. Ly- chous , nl. : ÉS BLANQUEAR. Vease despues de blancura * Blanquería, lugar para «blanquear el lino: Officina al- baria. E * Blanquecino, 0 blanquizco. Albidus3 2), UM. Subalbidas, Subcandidus , Exalbidos, Albicaas > Candicans, Lis, * BLASFEMAR. Blasphemo > 85: Sacrilegis diétis violare Numen. Diétis maledicis Dei majestatem minuere, - Deum, 8 Divina”, vel Divos verbis sacrilegis ledere. Impias in Deum vel Sanctos voces jaétare, sacrilegas voces evomere. “Scelesto ote contumelias in Deum effundere. : : : | * Blasfemo. Verbis 1N Numen impius. Impio ore in Deum sacrilegus. 1 Deum éz Divina vel Divos contumelio= . sus éz injurius- Divini Numinis obtrectator. Blasphe- mus, l. ao * Blasfemia. Blasphemia , 2. Diélum Numini contume- liosum. Verbum la res divinas petulans 82 injurium. Impium in Divinam Majestatem didtum, Verbum -vio- cdande Divina Majestati sacrilegum. Contumeliosa yerborum Impietas. : ds * BLASON, 6 Armas de linage. Icon seutaria. Imago scuti , gen- et 6 BO ¿ gentilitii. Descriptum gentis imaginibus scutum. Figu rata gentilitiis imaginibus parma. Gentilitia Insignia, E 3007 fs e .. p * El Arte del Blason. Ats tesserze scutariz. Tesserarii scuti scientla. , * Blasonar. De suis, aut majorum fadtis, divitiis , aut honoribus gloriari. Res suas magnificé jaCtare, BLEDO, bierba conocida. Blittum , tl. BO * BOATO,, voz muy sonora. Boatus US Andarcon boato. Cum insigni fastu procedere, Bobo, 5 bovo, Fatuus, stultus , insipiens, excors, dis, _morio-, nÍS, * Hacerse bobo. Stultitiam simulare , fatuum se fingere. ** Quién hay que no tenga un pedazo de bobo? Auriculas asini quis non habet? * A los bobos con eso, que yo bien te conozco. Ad populum * phaleras ¿ego te intus $ in cute novi. Persi4s, BOBEAR. Desipere , Delirare. ; Bobería, Staltitia, 2. Fatuitas, tís. Ineptiz , arum. : * Hablar boberías. Effutire aliquid. Temere Sá stulte loqui. $ * El que habla boberías. Morologus ,, gl. BOCA. Os, oris. Boca pequeña , ó boquita. Osculum, 1. Os- cillum, ¡. Exile os. Angustum os. * Abertura de la boca. Ritus oris. Oris hiatus. Los labios de la boca abierta. Bucca, cz. : * El que tiene boca muy gruesa, que dicen Bocon. Bucculen- tus. 'Abrir mucho la boca. Diducere riétum.: Os vastius didu- cere. * Dice quanto se le viene á la boca. Quidquid in buccam venit , expromit , garrit, Hasta ahora no he abierto la boca, mi he dicho, Esta boca es mia. Hanc primam vocem misi. * Yo le taparé la boca con la plata, Mercede linguam ejus adstringam. Ejus linguam pecunia corrumpam , ut sileat. * Le ban tapado la boca con la plata. Pecuniá adstridtam habet linguam. (Y por modo de proverbio) Bos in lin= gua, ( subaudi, illi est. ) Porque una de las mas antiguas monedas de Atenas tenia marcada la figura de un Buey. (T por otro modo de proverbio.) Argiranchen 39 Argen- team anginam patitur, Angina significa la esquinencia, ovillo, e palabra me tapó la boca. Hoc verbo omnes mihi as €ripuit, Responsiones omnes mihi reponendi ans preclusit, $) * Echale la mano á la boca Para que calle. Os opprime, ut ne clamet. Teren!. 3 ; e Nadie se atrevió á abrir la boca. Ne hiscere quidem quis- quam est ausus. * En quanto á lo demás , y0 -cum coram, Caetera coram. $48 * Hablar boca 4 boca. Cominus inter se colloqui : admoto propiús ore sermonem habere. RE : * Todo le sucede á pedir de boca, Omnia illi accidunt ex sententia. Ex destinato illi omnia fluunt >, cadunt, eve- niunt, succedunt, * Echar á boca de costal. Sine modo largiri , effundere, * Sustenta muchas bocas. Numerosam familiam alit. * De la boca me lo quité para darselo. Ne illi deessem, mihi vel necessaria detraxi, | : Antes pegaré la boca á la pared, que pedirle nada. Fame potiús peream, quám lam. rogera, , *Noos salga eso de la boca. Caye tibi hoc ex ore decidat, se lo diré á boca. Deczteris , te- DO | * No.se le cae está palabra de la boca. Hoc illi' verbum' semper est in ore, Hanc vocem crebrius usurpat. 1d - seepids inculcat. | PS . * Guardar la boca. Sibi in. cibo potuque temperare. Quien guarda la boca, escusa la sangría. Abstinentia sanitatis mater. : * No tiene boca para decir de no. Omnia omnibus annuit, Nihil petenti denegat. . / '* No le tomó en la boca. Nullam de eo mentione:mn fecit, * En boca cerrada no entra mosca. Vacat periculo silen= tium. q A boca de noche. Sub vesperam, Sub noétis crepusculum,-- > * A boca llena. Oré pleno. Ore rotundo, , BOCA de llaga. Ulceris os. Del estomago. Stomachi fayx. Boca cálle. Viz aditus. De un río. Ostiam fluminis.: Boca de horno. Prefurniam, nii. De vasija. Orificiaom , la= brum, 1. | * Bocas de argolla. Annuli ferrei posticam, -. ( A, *Estár boca arriba. Supinum jacére. Boca abajo. Pronum | jacére, | y | * Bocaza. Sparsum ac laté diduétum os. BOCADO de comida. Buccea , ex. Buccella , Bolus, ¡. Bocado sin hueso. Pulpa, 2. Pulpamentum, ti. Ese es bocado sin'hueso. Hoc est lucrum sine sumptu. y * No he comido bocado. Nihil cibi gustavi. Integram fa= mem ad ovum affero. y há * Tomad un bocado, Aliquid cibi degusta, * Bocado comido no gana amigo. Gratia gratiam parit, Ne cesse est facere sumptum , qui querit lucrim. * No hay bocado de pan en casa, Ne panis quidem reliquie domi manent. * Bocado del freno. Lupatum, ti. * Bocadillos para engordar aves, Turundz, atum. * Bocado, ó mordisco. Morsus, us. Sacó!le un bocado. Morsu carnem traxit, avulsit, * A buen bocado buen grito. Ex intemperantia. podager in- gemiscit. 0 : * Con el bocado enla'boca salimos á ellos. A prandio in hos= tes CONSULreximus. E A bocados. Mordicús. Morsicatim. Querían comerse á boz cados. Mordicús inter se contendebant. * Diole un bocado con que murió. Offam illi venenatam obtulit , qua extinétus est, 04% . * Bocací. Byssus colore infeéta. A: Boca! , ó6 Brocal de un pozo. Os putel. Bocanada de agua, ó de otro licor. Aque-, aut vini exiguus haustus ore retentus. | * Bocanada de ayre. Repentinus venti flatus : subiti venti flatus. Ñ x* Bocanada , vomito. Vomitio , nis. E * Bocadera. Fiscella, qua os jumenti retinetur , ne come- dat. Echarla, Fiscella jamentum capistrare. X Bocezar , ó bostezar. Oscito , as. Bocezo, 6 bostezo. Oscita- tio, nis. Frecuencia en bostezar. Oscedo , inis, . * Bochorno. Estus immodicus, nimius, maximus , suffo- cativus, * Bocina. Cornu,u, vel, us. Buccina , e. Buccinum, ni, * El que latoca.Cornicen , inis. Tocarla. Cornu canere. ' BODA4.Nuptiz , arum. Cosa perteneciente 4 boda. Nupria- lis , le, 15, Boda, 6 festin de la boda. Nuptiale convivium. Nuptiales epulz. Nuptialis gratulationis epulum. * La tornaboda. Repotia , orum. Repotiorum epulz, Re= potialis coena. Repotiale convivium». * No se hace la boda de hongos. Nullus apparatus sine sumptibus, : * Acabaráse el pan de la boda, Voluptates abeuntes intueri OPortet, , IA * Per. A AE IA ADA AA NA a A > - - Bodoque. | BO * Perrito de todas bodas, Mensarum assecla, BODEGA de vino. Vinaria cella, Subterranea vini cella. Vini cella promptuaria. Vini promptuarium. * Bodeguero. Promus vinarius. Cellarius vinarius. Dispen- sator vinarius, Cell vinariz prefectus , vel procurator. BODEGON. Caupona , e. Taberna , Popina, Ganea, ez. _* Andar: por los bodegones. Latitare per popinas. Popinor, aris, * . € En qué bodegon hemos comido ? Unde me nosti? Unde tu “mibi tan familiaris? ie 8 El que anda por bodegones. Ganeo ,nis. Popino , onis, In cauponis assiduus. Cauponarum asseÉtator. Bodegonero. Caupo y nis. Canponariam exercens. Caupo- “em agens. La bodegonera. Caupona , 2. Este oficio. Canuponaria, Y. dee Bodigo de ofrenda. Libum , l. a : Globulus fiGtilis balistarius. Bodocazo. Fictilis giobi ¡étus. ; Ss “BOEES, 6 livianos, Pulmo, onis. Echar los bofes por lograr algo. Vehementer aliquid appetere, inhiare , anhelare. Bofetada,ó bofeton. Alapa , 2. Colaphus, 1, Dár de bofera= das. Os alicujus depalmare. Colaphos alicui impingere, infringere , infligere, * DOGA, peze. Boops, pis. * Boga, movimiento de los remos de una galera. Remigratio, nis. Remorum agitatio, ES Bogar. Remis navem agere, incitate, provehere , invehe- re. Remigatione , vel remigando navim impellere, * BOHONERO , ó Buhonero, Institor circumforaneus. * Bohordo , junco de mazorca, Typha, z. BOTA, corcho de red. Frustum retis subereum. * Buena boya. Remex non coaétus , sed spontaneus , 6% ultronens. / | Boyada, manada de bueyes. Armentum bovinum. Boyero. Bubulcus, ci. Boyuna , cosa de buey , Ó VACA. Bubu= lus, Bovinus ,a, um. , BOLA de madera. Globus lignens. : Bolar , 0 volar. Volo , as. Con otros. Convolo , as. De al- - gun lugar. Evolo, as. Acia alguna parte, Advolo , Lo- “volo ; ds. : : : % Esto se me voló. Hoc me fugit, meum sensum prater- volavit. : á : ; * Como volar un buey. Prius locusta bovem pariet. * Polante. Velum tenuissimum sericum. * Boíante del relox, Horologii vertex, * Bolarería. Volucres , um. Volatilia, ¡um. * Bolarmenico. Rubrica Sinopica. e * Bolátin, Funambulus, in fune saltator. Schoenobates , is. El arte de bolatines. Schoznobatica, CRe » BOLCAR el carro. Plaustrum verter... BOLEAR. De ligneo globulo quám longissime jaciendo certare:, contendere, Boléo, 0 Botiboléo. Preiervolantis pile percussio. Llevóla de un boléo V+x honorem petiit , cúm obtinuit. : ** Bolera. Tessera hospitalis, : * Boletin. Syngraphus, i. Syngrapha, 2. Chirographum Magstratíis facientis fidem , testificabtis “quidpiams testimonium Magistratús preferens Syngrapha. * Boliche, Retis piscatorii jactus. Vel Globolorum jaétus ” ad scrobiculum. : Aa * BOLINA, sonda del navio. Bolis , idis. Perpendiculum nauticum. : . Y s > * Bolina, vela del navio. Velum transversaritim. Velum lateribus navis oblique obtentum, excipiendo. trans= versario vento. Navegar á la bolina. Navigare trans-- _versario vento. Obliquis uti, agique velis. Obliguo é 281,8 ferri vento, Bollo con manteca. Libum butyraceum. * Bollo que resulta del golpe, Tumor ex contusione, | BO AS * BOLOS. Bacillí, orum.Trunculi lusorii. Jugar 4. los bo- los. bacillis derurbandis ludere, Ponerlos. Bacillos“erige- - re, stawere, Birlarlos.Bacilios secundo jaétu dejicere. se * Tener bien puestos los bolos para lograr algo. Pro honore adipiscendo optimis fulciri patronis, LIA BOLSA. Marsupium, li. Crumena, er. * Bolsa de arzon. Hippopera», Bulga ; z. HoLa mano á4 la bolsa. Manu crumenam explorare, No ¿ene dinero. Nun tinnit marsupium. al : Bolsico. Loculus ,i. Loculi,orum»- 3apl * Bolson, Majoris modi marsupium. pul 55 O * Boltario, ó Volsario. ¡Levis , ¡nconstans, volubilis , ver satilis , volaticus, , 0 * Boltear, ó Voliear. Celeriter. se versare, quoquoversum se vertere, convolvere. : * Bolteóle el Toro. Taurus cornu hominem jaÉtavit , venti- lavit innocuum.. Esla a Bolteador de maroma. Petauristes , 2. Petaurista , te. * Boliera. Prolapsio in caputisublatis. pedibus. *KDár boltetas. Prono-capite, sublatis pedibus prolabi, Precipitare, Preecipitem collabí. Pronum corruere. * Bolvedero de horno. Rutabulum, 1. pl BOLVER., ó rebolver. Vetto, 15. Lo de dentro afro ,ó lá”. de arriba abajo. Inverto, is, * Bolver boca arriba. Resupino, as. $ * Bolverlo donde estaba , ó como estaba. Rem in eundem locum, aut statum restituere, reponere, referre. Bolver la cara. V ultum avertere ab aliquo loco ,wel co:> vertere ad aliquem locum..... +: có Bolver las espaldas. Terga vertere, Bolwer lo prestado. Reddo, Restituo , JS. Ls Bolver de un lugar. Redeo, is. Revertor , eris , vel Rever- y SORASE, Ed A) AO IEA E AS Bolverse donde antes estaba. Remigro, as. Remeo., a5; * Bolver al praposito. Ad rem redire. Ad ea regredr,, que initio. proposult, 55 : * Bolver del fin al principio, A calce ad carceres revocari. * Bolver atrás, Regredior , eris. Referre pedem., revocare gradum. Dare vela retrorsum, * Bolverse atrás en los conciertos, Abduceré se á fide. Pactz rescindere, Á conventis resilire»: 8 Bolver algo á4.la noticia, Memoriá aliquid repetete, 43 memoriam redigere , revocare. * Bolver á mirar atrás. Retró respicere. —. » * Bolver los ojos ayrados. Retorquere oculos. * Bolver al pecado. Repetere scelus. In codem luto versa- ri : vitiis se denuó implicare ; vomitum revetere. * Bolver' la hoja. Sententiam mutare. Abiiasubmo cursa regredi, recedere. ' * Bolver en sí, Mentem recipere, in mentemirédiós 3 a se reverti. a e * Bolver por sé. Causam suam ageres Vindicare:se ab oppo- sita calumnia. ; : Bolvió por su honra. Existimationem amissam tecuperavit. * Bolver de nuevo á la guerra: Bellum renovare, instaura re , redintegrare. $ Bolvió con las manos en la cabeza, Magno cum dedecore ) repulsus est. - S ' : * Bolviósele el sueño del perro. dpe frustratus fuit, * Fui por lana, ) bolvé trasquilado. Captantes capti su= mus. | * Bolver áleer. Rele89 > 15 Bolver á embiar. Remitto y1s. Bolver á pedir. Repeto , is. Bolver á poner. a els Et sic de multis. * Bomba para sacar agua. Hastrum. hydraulicum. Antlia. hydraulica. Organum tubulatum teo 2quam. . A $ e . . e Dárála bomba en un navio. Sentinam. exhaurire. E3 oíras ocasiones, Aquam haurire tubulato organo», ad hauriendam € pu- Bom- -48 no BO Ñ | * Bomba de fuego. Igniaria bolis , io po Olla ¡gniasia. * Bombarda. Bombarda,, 2. Bombardear una plaza, Úben -bombardis oppugnare. * BONANZA. Malacia, e. Malacia maris , vel in mari, Ingens maris tranquillitas. * ; > Bonanza del tiempo, Coeli serenitas. Serenum ¿ ni, * Ir en bonanza. Felici cursu progredi. Prosperée rem ge- rere. Bondad. Bonitas , Probitass' tis, Bondad natural, Indoles preclara, liberalis , ingenua. BONETE Pileus, vel Pileum, ei. Con borla de Dotlor, Pi- leus lemniscatus. od Galericulus, Pileolus , i. Galericulum , Pileo- lum, * Bonete Ada: Quadratus deals; Quadratum galeri- - culum, Cornutus pileolus. Tetragonum pileolum. K Bonete, una de las velas. de un mavio. Hic Artemon , nis, “Velum affictitium-, adscititium, Inferioris veli pars 'adventitia. : * Bonetero , que hace bonetes. Pileorum opifex , cis. * BONITA, bonito. Venustulus , Politulus , a, um. . * Bonitamente: Polité. Scité. Concinne, Venustd, ganter, BOÑIGA de Li Fimus bovis., vel 'Bovinus. Boñuelo. Vide Buñuelo. Buquear , abrir la boca. Os HA aperite, * al punto que lo boquees te lo dond: Continuo dabitur quod petes. Vix petieris , cúm obtinebis.- £ Bogueada, Oris diduétio animam- agentis, Dió la eltimió - boqueada, Expiravit. Animam egit, exhalavit. Éxtremum spiritum reddidit, € Bogueron de tierra. Hiatus terrz, De pared. bpsitien, inis, * Boquiabierto. Ote Mais: Boquifruncido. Compressis la— bris. Boquibundido, Depresso ore. Boquirubio. Barbá rutilá. Enobarbus. No soy, tan boquirubio, Non sun adeo Incallidus , nec tam injuriz Opportunus. e Boquiseco. Siccis UCB * BORBOLLON, ó borboton , el bervor del licor que cuece. Bullientis liquoris unda. Liquoris infervescentis con- - citatio. Ipse bullule in summo liquoris bullientis, La olla cuece á borbollones. Fervet olla exundantibus bullulis, Bullas ciet , excitat, facit, fundic. In bullas solvitur. : E Nace el agua de la peña ú eorbollones Ri l: rupe scaturit undantibus globis aqua. E petra erumpit, sese impetu urgentibus undis , aqua. E rupe undatim 6 ' ubertim sese aqua effu ndit. Ele- BORDAR. Phrygionium opus facere, fitgere, pingere, Opus facere , exercere acu Phrygionia. Acu pingere. Bordar una ¿dla Vestem acu Phrygia pingere ; acu Phry= -gionia , vel Phrygionica figurare , describere , depin- gere, interstinguere. Paño bordado. Tapes opere Phrygio textus , acu Phry gia piétus 5 opere descriptas Phrygionico 3 acu Phrygionica figuratus, variatus , interstinétus. * Bordadura. Opus Phrygium , Vel Phry gionicuam, * En esta bordadura, los claros, las sombras , y los matices de las flores estaban juiciosamente observados, His in 1a- petibus acu Phrygia. piétis opere. topiario , colornm claritates , recessus, commissurz ac splendor , ad verum sic accedebant , ut nihil propius, Casaca de tela de oro, cubierra de bordadura de Hores SA relieve , mitad de oro , y mitad de color de fuego, que no había mas que vér. Clamys ex- aureo textilí, opere Phrygionico, non mediocris eminentiz splendida , 10= taque floribus interstindta , partim “aurejs , partim ex serico ignel coloris, pulchré rutilantibus , quod nibil BO' ad aspeftum preclazius cerni poterat, Escarlata con bordadura de plata mezclada con seda qzul. Coccinea vestis argento radians, BODY ES <zrulel colorís intertexto, Phrygionis acu, Berdador. Phrygio, nis. Segmentarius tii, El arte de Bora dar. Ars Phrygionica. Ars Phrygionis. EORDE, el extremo de qualquiera cosa. Extremum' Ag Ex- tremitas , tis. Limes, itis, Ora, e. Élnis, is. / Borde de un navio , ó de un puente. Margo , inis, Crepido, inis. De ulguna vasija. Vasis labrum. EORDON de peregrino. Baculus viatorius longior, De pj= huela. Chorda soni depressioris. * BOREAL, cosa del Norte, 0 ¡Septentrión, Borealis, le, ls. * Boreas, viento del Norte. Aquild, nis, Boreas, ez, Ven- tus Aquiónaris, vel Aquilonius. * * BORLA de un ponete, Pulei panicula, vel daticulis Apex, «1015, BORNE, arbol, ó su madera. Laburnum , ni, Bornear, estár tuerta la tacha - Obhique infcéti » Contor- queri , vertí. * Bornear un negocio: o scite tractare, fleCtere , Cira cumagere. * Cosa que se bornea, Volubilis A Veccatnil e. * BORRA. Tomentum, ti. Llenar algo dle borra: Aliquid .tomento farcire , infercire, opplere y instrnere * Cosa llena de ea: Tomento td , sufíertos , oppletus, instruétus, a, um. : Silla de borrenes. Ephippin toménto fartum. Borras , las heces de cosa liquida. Fex, cis. Barras del aceyte, Fraces,.cum. Del Dira, Floces , cum, EORRACHO. Ebrius en ilCA tai 2vÓno madídús, langui- dus,obrutus. Estár borracho. Vino madere, vacillare, * Barración: Ebriosus , Vinosus. Borrachez, 6 Borrachera. Ebrietas , tis, Vinolentia', Cra- pula, Temulentia , 2. : BORRAFA Buglossa,, 2. Borago, inis. * BORRAJEAR,. Liberiore calamó seriptitare que lo animi causá, -REORRAR, Deleo, es, Abrado, is, Expungo, is, Oblite- rO , 35. Spongiz aliquid subjicere. Abolco, es. Bordo; Litura, 2. * Borrador, Adversaria, orum, “sentar algo en el borrador, Referre aliquid in Advetsaria, * BORRASCA. Procella , 2. Tempestas , tis. * Borrascoso, Procellosus , Tempestatibus obnox'us. i .* Condicion borrascosa. Turbulentum ac vebenens ingea nium. BORRAX. Chry sotolla, 2. Borrax de los huesos de ao na. Sampsa, vel Sansa, e. BORREGO de este año. Agnus hornus. Borrico. Asinvs , i. Asnellus, 1. Borrica. Ásina, e, * BORRUMBADA. Subitus, S subitarius A impetus, Impetuosz mentis subitarius” motus. Subitarii consilii impetus, * Hacer borrumbadas. Impetu animi aliquid éxequi. Concie * - tato impetv aliquid facere, Borcegul. Caliga, 2. Cothurnus , ni, Boslar. Lo mismo que bordar. Vide Bordar. * BOSCAGE. Depiéta arborúm sylva. Bosque. Nemus ,, oris. Sylva , x*. Saltus , US. * Bosquejar. Delineare. Adumibtare unaginem, Primas picture lineas ducere. * Bosquejo. Adumbratio, Delineatío, nis. BOSS AR, vomirar. Vomo, is, Evomo , Y, * Bostezar. Oscito, 45. * Dostezo. Oscitatio, nis. BOTA de vino. Uter , tris. Utriculus vinarius, De camino. Ocrea , ex. El que trae botas. Ocreatus , a, UM. 1 1 Bo- BO Botana. Utris sarcimen , Comissura. Botero, Utrarius, rii. Botanica , arte de conocer las hierbas. Botanica , cx. Res herbaría. Botanico. Rei herbariz peritus. BOTAR , echar fuera. Extrudo, is. Bosar la pelota. Pilam jacere, vel mitrere. Borivoleo. Percussio pile preter- volantis. ¡ Bote de conserva. Vasculum dulciarium. * Bote de unguento. Alabastrum, tri. Myrothecium, Cil, Bote de pelora. Pile jaCtus , US, Bote de lanza. létus hast. * BOTELLA para vino. Lagena vinaria. Oénophorunm , it. BOTICA. Pharmacopolium , ii. Boticario. Pharmacopo- la, x. « Borija, 6 Botijon. Fidelia , 2. Lagena, *. % Botillér. Promus vinarius , vel Mulsis potionibus pre- fetus. Botillerfa. Wulsarum aquarum apotheca. - Borin óbutin , despojo de enemigos, Preda, Manubiz, arum. : * Botín ,ó Borceguf. Vease. Borcegu. BOTO. Obtusus, retusus , Hebes, etis. Boton del vestido. Globulus astriétorius. De la rosa. Calyx, cis. Del arbol. Gemma, e. y 2h Boton de fuego. Cauterium, ri. Boton de oro. Patagium, gil. BOVEDA., Fornix, cis. Testudo, inis. Camera, 2. Hecho de boveda. Foxnicatus , Testudineus , Cameratus. * Dos piedras en la boveda se tienen una á otra. Duo lapides in fornice se mutuó excipiunt. ] BOX, arbol. Buxus , i. Madera de box. Buxum ) 1. Cosa de box. Buxeus , a, um. Donde nace mucho box. Buxe- tum, ti. * Boxar. Patere in ambitu , aut circuitu. Boz. Vease Voz. a * Bozal negro. Mancipium rude yernaculi sermonisa * Bozál del Caballo. Equinum frontale. * Bozo de la barba. Pubes, is. Lanugo , inis. Ya le apunta el bozo. Jam pubescit. Jam illi barba yernat. Jam pu-: bes , vel puber est. BR Brazada. Brazalete. Brazo. Brazear. Vease en Braz, BRAGAS. Bracce, arum. Femoralia , ium. De marinero. Calligz follicantes. * No se cogen truchas á bragas enjutas. Difficilia que pul- chra. Lutum nisi tondatur , non fit urceus. € Braguero. Subligaculum , li. Subligar , is. Hernia coér- cende, vel cohibende= cingulum. Herniosi subligacu- lum. Intestinorum procidentium sustentaculum, * Bramante, Filum cannabinum. -BRAMAR el buey. Mugio, is. El leon. Rugio , is. El ele- fante. Barrio, is, Bramar la onza. Caurio , is. Bramar de ira y dolor. Fremo, is. Infremo , is. Brama el viento, Ventus sibilat, infremit. Brama el mar con los , vientos. Ardet ventis mare, : Bramido. Eremitus , us. Del toro. Mugitus , us. Del leon, Rugitus, us. Del elefante. Barritus, us. De la onza. Cau- ritus , us. * Dár bramidos. Edere mugitus, rugitus Ózc. * Branca usina, hierba. Acantbus, i. BRASA. Pruna, z. Como gato por brasas. Tanquam ca- nis ad Nilum. Brasero grande. Ardens focus. Ardentes prunz, * Braserillo, Foculus patinarius. Ignitabulam mensa= Trium. É | ' BRASIL, madera roja para tinte. Brasilium lignum. Bra= silie miniatum ligaum. —Brasilicum ligaum rubrumo BR ( BRAVO, feróz. Fereus, a, um. Ferox, cis. E a, um. : Bravo , d valiente. Presentis animi vir, 62 manu promptus, Vir fortis 47 magnanimus. Bravo golpe. létus vehemens, immanis, ingens. Bravo atre- vimiento. Prorupta audacia. Brava cuchillada le dieror, Luculentam plagam accepit. Bravo edificio. lmmanis substructio , moles superba. Bravo Soldado. Miles egre-> gius. Bravo bellaco. lasigniter improbus. Brava cosa es, que nos obliguen á esto, Durum est, 6 non ferendum, nos ad hxc cogi. No es +an bravo el Leon, como le pintan. Non omnia que: aspeétu territant, sunt terríbilia. Bravamente. Acriter, Vehementer, - > * Bravamente , excelentemente, Egregió. Peregregie. Insig- niter. Eximie. : : : Bravata, Ferocius diétum in aliquem cum despicatu. Contumaci diéto in aliquem exprompta ferocitatis signi= ficatio. Yo me rio tanto de sus bravatas, como de sus alhagos. Minas ejus blanditiasque ex «quo rideo. * Bravatero. Minitabundus, a, um. * Bravear, echar bravatas, hacer del bravo. Winas jaGta=. re. Alicui ferocius insultare. Coelum armis territare. Braveza. Ferocitas, Immanitas, tis. BRAZO. Brachium y ¡i. Brazo pequeño , lum, li. ; * Perteneciente al brazo. Brachialis , le , 15. * Cosa que sirve de adornar los brazos, Brachialia, ium.Bra= chiale, is, € La parte alta del brazo desde el codo á la espalda. Lacet- tus, ti. Desde el codo á la muñeca. Ulna , ne. Brachium, chii. El hueso bajo desde el codo. Radius , dii. > * Llevar del brazo , como Escudero. Gradientem manudu-. cere. : : * Llevar en brazos al niño. Ulnis puerum gerere , brachiis gestare. € Luchar á brazo partido. Lacertoram complexu conten=. dere. * El se echó en mis brazos. In meum sinum confugit. *Yo le recib£ con los brazos abiertos, llum sinu , complexa- que recepi. e Arrancaban los hijos de los brazos de sus madres. Filios é complexu parentum divellebant : € sinu gremioque matrum abstrahebant : é gremiis parentum diripie- bant. j : * Fulano tiene brazos. Potentium favore nititur. : e 4 fuerza de brazos salió con la suya. Gratia 81 favore po- tentium vicit, superavit, superior evasit, causam Ob= tinuit , adeptus est dignitatem. Brazos de escorpion. Chelz , arum. 3 * BRAZO de una silla. Sell brachium. Cubitale , vel la- terale sell brachium. ; : * Brazo de un rio. Amnis ex amne. Fluvius ex fluvio, Al= ter alveus ex amne. Eluminis brachium , vel ramus. * El parage donde comienza ASEporarse, Divortium, tii, Amnis, vel aquarum divortiuim. Brazo de mar estrecho. Eretum, tl. . * Brazo Eclesiastico. Eccleslastica potestas, vis , potentia. Ecclesiasticae jurisdiétionis efficax robur, + Brazo secular, Profa0x, vel secularis jurisdictionis po- testas. on € Implorar el auxilio del brazo secular, Profanz jurisdictio= nis validam opem implorare, Profani imperii auxilium postulare. e El reo fue deg radada, y entregado al brazo seglar, Exaugu- ratus est, Jurique civili deditus, Bud. 50 e Este hombre es mi brazo derecho. Vir ille precipuns est rerum méarum administer, Utor in omnibus ejus 0j'2- sa, 1n omni re adjutorem illam habeo 82 adaustusn, e FBRA- brazito. Brachio=, y zo BR * BRAZADA. Ulna, x. Orgya,z. Brachialis mensura. * Brazelete. Armilla , e. Brachiale , 15. Dardanium , nii, Pugillaris armilla, Pugillaris catella. Manuarius Circus. * BRAZEAR. Brachia moyvere, jactare. * BRAZERO, 6 Escudero. Manuduttor , Ís. * BREA, composicion de cera,ó de pez para brear los navios. Navalis unéture cera , vel pix, vel ceroma. eS * Brear el navio. Navém cerare) incerare, picare , Impica= re, Oppicare. z E * BRECHA de muralla. Tormento quassati mutl labes, Moenium ruina, Murorum strages. * Abrir, 6 hacer brecha. Meenia tormentis labefactare, Pattem moenium tormentis prostérnere, diruere , de- jicere, deturbare. Meenium rainá adicum in urbem sibi «moliri. : l * BREGA,6 riña. Rixa , e. Contentio , nis. * Bregar con otro. Tricari , Rixare cum aliquo. BREÑA precipicio, lugar aspero. Precipitium, Preceps lo” cus, preruptus. Abruptus , 6% alté depressus locus. Breñas, matorrales , ó maleza. Dumetum, ti. Vepretum,. ti. Senticetum, ti. * BRETAÑA, lienzo de Bretaña. Lineum textum ex Mi- nori Britannia. Brete. Nervus, i. Boje, arum. a e Breton de berza. Cyma, 2, vel Cyma, tis, Brassica cau= liculus, ; BREY 4. Ficus precoX, vel preecoqua, * Brevage. Potio injucunda , vel amara, BREVE cosa. Brevis, e. Contradus, a , um, | e Esta silaba es breve. Syllaba hec brevis est. Hzc syllaba cortipitur, o * Breve camino. Via compendii , vel Compendiaria. * Breve en hablar. Breviloquus. * En breve. Brevi, Breviter. Concise. En breve, dentro de poco tiempo. Propediem. Celeriter. « Breves sentencias. Concise sententiz. * Breve del Papa. Diploma Pontificiom. Summi Pontificis tabellarium diploma, ! Brevedad. Brevitas, tis. De tiempo. Temporis angustiz, * Dijo muchas cosas con brevedad. Multa paucis complexus est. Multa in pauca contulit. Striétim multa attigit. Brevemente, Brevi. Breviter. Summatim. Concissé. Cursim, « Lo mas brevemente que pueda. Quim brevissime - po- tero, : S Breviario , Ó Epitome. Breviarium. Epitome, es, vel Epi- toma, *- ES : > Breviario. Breviarium, Liber, quo diurnz nofturnzque preces continentur. 5 Brez ata, Ulex icis. , ; * BRIDA, ¿ freno del caballo. Erenum, ni. (en plural.) Ere- ni, orum, vel Frena, orum. Vease Freno. E e Ir ¿la brida. Laxis stapedibus equitare. * Bridones. Equites laxis stapedibus insistentes. * BRIAL, ó Guardapies. Tunica fceminz angustior, S * Brigada de Soldados. Caterva> Manus, Turma, Mani- pulus militum. : * Brigadier. Manipularis duét nipuli duétor. * BRILLAR. Radiare. Emicare. Scintillare.Vibrare. Scin- tillis emicare. Splendoreradiare, fulgere. * El Scl hace relucir y brillar la mar. Mare á Sole collucet £ vibrat. * Brillante, lo que brilla, Fulgens, Splendens, Radians, tis, * Brillantez, Eulgor, is. Radiatio, nis. Vibrantis luminis eruptio, Semtillatio, nis, * BRINCAR. Subsilire , Subsultare. Salire. € Brinco. Saltus , us. Salto en alto. Saltus in sublime, in al- tum, sursum versus. Acía delante, Saltus in adversum, ín porreótum , in progressum, Acia atrás, Saltus in avel- or. Manipularius dux, Ma- BR sum, in recessum , in. regressum , retrorsum versus, Brinco, ú Brinquiño. Parvum monile ex capite foemina appensum. : Brindar á uno, Propinare alicui. Brindis. Propinatio, pis. EBRIO. Animus, ij. Audacia , *. Generosus animus. Ane ¿mus constans, fortis, magnus , amplus 4 excelsus, Brios, Animji, orum. Vires, ium. To te abajaré los brios Ego animos frangam tuos, Spiritus insolentes compes= cam , impetus retardabo, * Notiene brio. Homo est segnis, 8Lignavus , naturá len= tus , ac remissus, Brioso. Animosus , Alacer. Viribus constans.: * BRIVA. Otium, tii. Desidia, *. Segnities, ei. Darse 4 la briva..Otio 87 desidise setradere, 0.2 o * Brivon. Otiosus. Vagabundus. E * Brivon , malo, maliciosos, embustero, . Disolutús: 8 ne= -quam, Nugator , is. Fraudulentus,;; Fraudum- archi=" tectus, * Brivon, 6 astuio, Astutus y Versutus , Versipellis. Vafer, CAU DON EA ÓN e 0 ; * Brivonería, Segnities , ei. Nequitia, z. ly * Brizna. Cujusvis rei tenuissimum fragmentum.Mica , cm, BROCADO, 6 Brocatél de oro. Attalicum textum: 'Arlalaga cz. Auro éz bombyce intertextus pannus, Aureis de se. dea liciis distinétum , variatum , discriminatum tex- -tile, poz. 3 ' Aogán | * Brocal de pozo. Puteal, ¡s. Os putet, BROCHE. Annulus adstrictorins, Fibula ; e, * BRODIO , 6 Bodrio. Spissum edulium, 'Hueles á Podria Olidam popinam exhalas, E pi Broma. Res pregravis. Ese hombre es una broma. Homo est- plumbeus b pregravis. y * BRONCE. ZEs, eris. /Es statuarium, Es orichalco 8z cal. dario mistum. É * Bronce de fundicion , que no sufre el martillo. His cal= dario. * Bronce comun, d arambre. ZEs, eris, Cosa de bronce. reus, vel /Eneus, 2, UM. * BRONCO, cosa bronca, Rudis , Impolitus , Incultus, a um, Hombre bronco. Bardus, stupidus, plambeus,, es tus G tardus, Ineptus 8 inconditus. Bronca voz. Vox absona. * BROQUEL. Clypeus , ei , vel Clypeum, ei. Scutum, tia Parma , x%. Pelta, te. Cetra , tre. Broquelado, ó abroquelado. Clipeatus , Scutatus, Parma- tus , Peltatus, Cetrarus, * Broquelero. Pugnax, cis. * BROTAR, Exero , is. Profundo, 1s. o * La viña comienza á brotar. Vinea gemmas exerit , ocu= los ejicit, gemmis emicat. E vite gemmz emicant, se exerunt, * El arbol brota. Ramos hc arbor profundit, germinat, pullulat. : * BROZA. Quisquiliz, arum. Sordes , is. Broze de Pintor, Peniculus crassior, Confesar á toda broza. Omnium Con-= fessiones excipere, etiam infirmorum. | * BRUMAR. Pregravo, as. Opprimo, is. Nimis molestum alicui esse. Molesté urgere , importune instare, * Brumado, Pregravatus , 2, um. ( Bruñir. Levigo, as. Polio , 15. * Brusco, arbolillo. Ruscus, Cl. * Bruta , 6 brutal cosa. Brutus , a, um. Belluinus, a, um, “Eres un bruto. Stupidus es ac bardus , bruto símilis , hu- manitatis expers, omnem humanitaterm repellens., * Brutalmente. Ferino ritu. Belluinum in morem, Brute animantis instar. Ex pecudis ingenio. * Brutalidad , accion brutal. Bruum facinus, Dignum bel- lua facinus. t K Bruto, bestia bruta. Brutum animal, Animal rationis a .eXx- yA / ISA ARENAL E AA IA + — BR ¿ €Xpers, rationis exsors , ratione carens: BRUXA. Venefica, cx, Saga, e. Trivenefica. Sirizy 3 gis. - Lamia, 2. Bruxo. Veneficús» ci. Veneficii dhimcas * Bruxula de un ar CA pi: Specularis , vel libratorta; pinnula catapulta. * Bruxula del navío. Pyxis nautica. Bruxulear. Rimor,, atis. En el juego de Naypes. Sensim ri- mari 61 explorare luxotias pagellas, iio e bruxu- la, Ex ungue leonem. BU * BUBAS. Morbus Gallicus. Lues venerea. * Bubas, ó empeines dela barba. Mentagra, e» * Buboso. Lue yenerea affeótus, vel infectus, * Bucaro, Vasculum odorum ex terra rubra. Buche de animal. Ventriculus ; i. Ingluvies , ei. Meter en el buche. Ventrem dapibus infercire. ¡Buchborno. Vease Bochorno. BUEY. Bos, bovis, (en plural.) Boves , boum , bobus, * Buey para arar. Bos arator , Bos aratarius. * Buey de Carreta. Bos carrucarius, veGorius-, vectarius. Bueyero, ó6 Baquero. Bubulcus, ci. * Buey de manada , 6 bacada, Bos armentarius, gregarius. '* Buey para engordar. Bos altilis, saginarius y paschalis, Buey selvatico, salvage, Bubalus , 1. Bos ferus , silvester, silvaticus. % Cosa de buey, Bovinus , Bovillus , Bubulus , EEES , 3, um, £k Carne de buey , ó de vaca, Babula, 2. Quo Bala: , bo - vina, bovilla. * Establo de bueyes. Bovile, sel Bubile , is. Stabolym bo- vinum. Buey nuevo , ó novillo. Buculus , i, eccuos cl: Bramar el busy. Boare, * El buey suelto bien se lame. ¿Refr.) Liber homo aC AE tas, agitut libet. * Al 0 por la palabra, y al buey por el cuerno. Verba ligant homines , tauforum cornua nervi. Kf* Donde irá el buey que no are? Quocumque te vertas idem tibi erit sensus , eadem acerbitas, * El buey padel asienta mejor la ci Bos lassus for- tiús figit pedem. * Habló el buey y dixo mu. StrepWié: anser inter olores. MK Quien su carro unta , sus bueyes ayuda, Que causidico do- -, Mat, suam Causam on BUEITRE, 6 baytre. Hic Vultur, 15. Vulturius , li. Cosa de buytre. OS os 2,um. ** Dueitrera , ó ra trampa para cogerlos, Vulturina decipula.. * Buelco. Volutatus , us, Volutatio , nis. * Dár buelcos. Volutare se. Volvere sese. Buelo. Volatus, us. Volatura , =. De un buelo, Uno volen, Haud intermiso volatu. 8 Al buelo, Tirar al buelo. Preter volantes aves jactu aucu- pari, atque intercipere. BUELTA de algun lugar. Reditus , us. Regressus , us. Re- ditio , Reversio, nis. Buelta de lo bado. ó prestado. Redditio, Restitutio,, nis.. Buelta del camino. Flexus viz. Buelta al rededor. Gyrus, l “Circuitio , nis. Buelta de lo de arriba abajo, ó de lo de adentro á fuera. In- + Versio , Subyersio , nis. « Dar Hueltas Huc atque illuc se versares * Dar la buelta, Redire, regredi , reventó» " Muchas bueltas tiene la vida del hombre. Varia est , 62 commutabilis vita hominis. * Diole una buelta de axores, Flagris illum acriter cecidit, TOM. 11. BU ] á 8.A buelta de cabeza se me escapó. Dum alió respicio, e fugit, * Bueltas de los Cielos: Cónvetsivnes Celorum. * Buelras de olatin. Perauristez volubilitas 3 Circumvo- lutio. * A huelras de eso se: hr la trampa. Simul dolus nedtitur, Ea specte fcaus tegitur, scelus dissimulatur. ; * Buclto se ha el vino. Vinum in vappam abit. Evanuit, elanguit vini sapor, : * Me has buelto él alma al cuerpo, > 0 LS bene! reCreasa tt me. E El se ha huelto' loco, ifoidian in amentiamo. » BUENA cosa. Bo mus, a, um, ¿ombre bueno, Vir E Homo minime lus it simplex. Qué buen hombre eres 1 O te virum simplicem! Hombres buenos, Labradores , y gente plebe ya. Rustici : ples ¿beít, boni viri. € £Llegate á los buenos , y serás uno de ellos, Adjunpitor so- dalíbus quí sint probi ; Probus videberis unus , aut evaseris. * Lo bueno todos lo alaban. Virtus ubique” estimatur, Quod bonum est, 82 honestám ab.omnibus probatur.. * Lo mejor es que tu seas bueno. peto est > tute ut sis Opitmus. ? * Lo bueno es que Be: Et deta precipunm est, quod dzc. Buen Poeta , buen Orador , buen Filosofo Sc. Bonus , Gp= timus , eximins; clerás , egregius, summus, pres tantissimus , magnus, maximus, nobilis , divinus -Pogra , eloquentissimus Orator » absolutus 8r E tus Philósophas ázc. * Este papel no es bueno para ri Charta Ec: inutil est, apta non estad scribendum. * Para nada eres bueño. Ad nullam rem utilis es. Iners ad omnia 6 inutilis es, * Estar bueno. Salyum 8z incolumem esse. Ya estoy bueno de dos ojos. Jam ab oculis valeo. Huelgome que vengas bue= no. Salvam te venisse gaudeo, * De donde bueno? Unde venis? Bueno está tu padre, bien lo pasa. Apud patrem HENO ESE Patri bene est. Pater bene:se habet.. l *F Buena boya. Remex spontaneus. * Buena crianza. Honesta educatio-; Uraadit, tis. * Buena voluntad. Benevolentia , e. Buen natural, E in- doles , preclara. Liberale ingenium. * Buena obra. Beneficiom. Benefadtum. - * Buenas palabras. Bona.Bzamica verba. a € Ni palabra mala , ni obra buena. Nec verbo ledis, nec beneficium seris. /.. a RA BUENO fuera, (quando uno. se indigna: y Mirum ni, Mirum quin : V. g. Bueno fuera que le dieses en rostro con lo que hiciste por él. Mirumóni tua in ¡llum meríta exprobrayez ris, Bueno fuera que despreciáras. el consejo de tu padre, Mirum quin patris consilium abjicias. 7 Buenamente. Libenter, Bono animo. Haud xgre, Buetagos , 6 bofes. V. Bofes. BUFALO. Bubalus , Urus» Í- s Bd el toro. Bo0, as: Bufar el hombres Spiritu fremere. Cómo bufaba |! Ut Aremebas A vimque vá percitas anhela= bat : Bufido. Fremitus, us. Ferox anhelitus. * Buferé. Ábacus instar mensa, * Bufon, Morio, nis. Scurra, »2, Hg dado en bufon, Ads scur= riles jocos prolapsus Est, *Bufon que. arremeda, Mimaus, i ha de * Bufonear. Ludionem agere, faGtitare, los scuerilitez facere. Scurrari. Scurram agere.:Scurriliter jocari. * Bufonada, ó Bufonería. Scurrilis jocus , Scurrilis dig tas. Scurrilitas, atis, Cosa de bufón, cedió ,le, ib, A eh > Ga * Bg- PY e a. BU 0 * Bugeta de olor. Pyxidula odoratias Unguentañia 'cap=- sella. * BUGERIAS. Frivola, orum. Compró 10 - 'Nescio quid frivoli emit, e Bugía , candelero. Cerarium , Fil. Candelabrum parvum. Bugía , la vela de cera. Candela cerea, Cereus candi- dus. Candela e cera candida. BUHO, ave. Bubo , onis. Bubonero. Veasé Bohboner0. | Buído puñál. Levigatus pugio. . Buitre. Vease Bueyire. : BULA, 6 Buleto. Pontificium diploma, atás. Litterz Pontl- -ficiz, Pontificia Bulla , x. : * BULLA. Turba, z. Affluens turba. Confluens multitu- do. Turba abundans. Magna hominum frequentia. * Bullage , ó bullicio, AÑluentis turbe= murmur. Bullebulle. Ardelio , nis, Bullicioso. Homo inquietus ¿ 'tUt= bulentus. BULLIR. Ebullio , is, Scateo , es. Scaturio, 15. >, *% Bullir, andar de aqui para alli. Hec illac vagari, clt- cumcunsare, discurrere. E * Bulto, ó corpulencia» Cujusvis rei moles, amplitudo, cor- -pulentia, : ae * Bulto, tumor , óinchazon. Tumor , Oris. Tuber , eris. sé que bugería. * Mencarle el bulso., darle de golpes. Alicujus corpus fuste commitigare. » A bulto. Acervatim. vendere , vel emere solidas , integras ; simul S acerva- tim uno pretio vendere, emere. Aversione, yel per aversionem emere. e Hablar á bulto. Temeré 8 acervatim loquíi. BUÑUELO. Laganum, ni. Globulus mellitus ex friato pa- ne ovis commixto, BURATO. Crispum tenueque bombycinum. Crispa ac te- nuis bombyx, Crispans, vel crispatum sericum. Burbuja , ó Campanilla que hace el agua quando llueve. Bulla , *. Burdegano , macho hijo de caballo y asna. Burdo, onis, Hin- nus , Ni. : N Burdél. Lupanar, is. Lustrum, Prostibulum , í. Burdion. Ganeo , nis. Scortator,:is. - »* BURDO. Rudis, Agrestis , Hebes , etis.. sw Paño burdo. Vilior ac rudior pannus, e Lana burda. Solox , ocis. ta » BUREO. Animi obleétatio, delettatio , recreatio, * Buréo. Regiz ceconomiz consessus. Regiz domus ratio- aum habendarum conclave. Curia rationum. : » BURIEL. Pamnus minoris note. Vilior pannus. * Buril, Coelum, i. Scalpellum , vel Scalpellus, 1. Burilar. Aliquid ccelare , Vel sculpere.. BURLAS de palabras. Jocus, cl. Nugz ,arum. De escar- mio. 1rrisio , Derisi0, Ludibrium., Hacer burla. Derideo ; Irrideo, Insulto , as , Hlludo, is. " Quieres que hagamos una burla al amo? Visne herum de- ludi, ludificari? ; * Burla burlando me llevas mi hacienda. Per ludum ac jo- cum mea rapis.” * Tenerlo á burla. Joco aliguid tribuere , Vertere; No tomes esto de burlas. Noli hoc munus perfunétorié obire, No- li tantis rebus indormire. * Burla pesada. Jocularis audacia. Mala burla me hicieron, Pessime illi sublitum est os. * Burlas veras. Jocoseria, orum. E * Burlas de manos , burlas de villanos. Bajuli se púgno mu- tuo consalutant, - * No hay burlas conel amor, Dum ludit, maxime ledit amor. Nemo amoris yires impune comtempsit. Nulli amoris contemprus impune cessit, Hablando fuera de burlas, Extra jocum. Omissis nugis. Vender , ó comprar á bulto. Werces ps BU * Cosa de burla es quanto bay en el mundo. Hzc sunt, si cum “geternis conferantur , theatri nugz. l BURLAR la esperanza de alguno. Spem alicujus fallere, frustrare , vel frustrarl. * Burlarse de palabra. Jocor, aris. De manos, Lascivire, petulanter ludere. * Burlandose con él , le sacó un ojo. Dum ludit , oculum illi effodit. | x* Diceslo de veras ? No, que me burlo, Ain veró? Imó joco. * Ni en burlas, ni en veras , con tu amo no partas peras. Cum hero tuo nec jocó nec serió unquam disceptes, * Ni en burlas, ni en veras te metas con ese hombre. Cum . eo sermonem nec jocó nec serió tibi habeas. Plant. BURLARSE, dando baya. Scomatibus, jocularibus diéte= riis se mutuo petere. Haciendo escarnio. Irrideo, es. De quando acá tute burlas conmigo? Unde tibi in me ista jocandi licentia? * BURLON de chacota. Nugator, oris. Nugax , cis, Face. tus cavillator. * Burlón, ó juguetón. Ludibundus , petulcus, a, um. BURRA. Asina, x. Burrada. Summa ignorantia. Supre= ma inscitia. Supina ignoratio. Asinini stuporis inse cientia. * Hacer una burrada. Aliquid agere quod asininam igno- rantiam preferat , demonstret, Burro. Asinus, i. Caer de su burro. Errorem tandem ag- noscere , depellere , deponere, excutere. p ] Burrajo, ó vasura. Sordes , ium. Burujo de uvas, 6 orujo. Vinacea , orum, Burujo de aceytunas , ó orujo. Sampsa, e, vel Sansa , e, Burujon de hilo , de lana , 6 de seda ¿3c. Globus , i. Glomus, i, Lini glomer. Plin. . BUSCAR. Quero, is. Por el rastro. Investigo , as. Inda= go, as. Loco te ando buscando, Omnia , dum te quero, circumcursavi. ' * Quien busca halla. Dii facientes adjuvant. Busca el hom= bre contento , y no le halla. Querit se natura, nec inve- nit. * Buscar ocasion , ó tiempo. Tempus observare , 0C= casionem .captare. * . * Buscar tres pies al gato. Nodum in scirpo querere. Busca de algo. Inquisitio, Indagatio , Investigatio. Andar en busca de uno. Quero , Investigo , as. «* Busca vidas. Contentiosus, sicarius , Pugnax > cis, * Buscon. [Eruscator , Captator. Buxeta. Vease Bugeta. Buytre, Vease Bueytre. * Buz. Submissio affeótata. Hacer el buz. Submittere ali- cui fasces. Submissé alicui blandiri , blandis submissio= nibus gratiam aucupari. Buzano, 0 buzo. Urinator, oris. CA * CA, palabra antigua Castellana, que significa lo mismo que Por que. V. Porque. 7 ] CABAL, cosa perfebta , ó cumplida. Res pe rfeéta , cui nihil abest , ad unguem faéta , omnibus nameris absoluta. * Justo y cabal vino. Equavit , implevit. Diez justos y cas bales, Decem omnino. | : x Salió la cosa por sus cabales. Tanti res Stetit, quanti mes ritó venilsset. | *Cabalmente. Omnino. Prorsus. CABAÑA. Tugurium , Gurgustium , Casa, z, Cabañuela. Gurgustiolum , Tuguriolum, i. Fiesta de: las Cabañuelas entre los Hebreos. Festum Tabernaculorum. CABE , en el juego de Trucos, ó de argolla, Spatium inter utrunque globum , palmule capax. Dár cabe. Globum globo trudere , impellere. CABE, preposicion, lo mismo que cerca, ójunto. Cabe si está sen= CA . sentado. Juxta te, vel propter, vel prope te sedet, CABELLO. Capillas, i. Crines , ium. Coma, x. * Cabellos sobre la frente , d copete. Capronz , arum. Cabello lr go. Promissi capilli. Tendido. Passi , errantesque cri nes. Ensortijado. Cincinni, orum. Intorti crines. Enriza- do. Calamistrata coma. En trenzas, Capilloram nexus, tricx, El que tiene cabello largo. Capillatus , Comatus, Cincinnatus , Intonsus. % Llevar á uno por los cabellos, Capillis aliquem trahere, invitum adducere, * Estoy por arrancarie esos cabellos. Vix me contineo , quin tibi in capillam involem. ; * Llevarme has de un cabello. Facilé me in quam volueris partem duces. * Hiende un cabello por medio. Ingenti acumine vel subti- lissima perspicit. ; * Trae por los cabellos las autoridades de la Escritura, Testimonia Sacre Paginz in suam sententiam com=- mentitje detorquet. CABELLERA. Cesaries , ei. Coma, 2. Capillamentum, ti. Postiza, Coma subdititia, ascititia , adoptiva , sup- posititia , adventitia , exemptilis , emptitia. Subtile dE textile capillamentum., ek Cabelludo. Comatus, Capillatus. Criar cabellos. Crino , 15. , CABER, Capio, is: No cabe tanta gente en esta Iglesia, Tantam hominum freguentiam templum hoc non capit, se Esto me cupo en suerte. Hoc mihi sorte obtigit. »* No me caben los guantes. Chiroteca non capiunt manus, non habiles sunt manibús, apte non sunt. * Cupome aquel dia. 1n ¡llum diem forte incidi. Nocabe o ev pombreTde, bién Hoc inSyitaraprobum non cadit. Hoc a bonis viris alienum €st abhorret; * —longé abest , prorsus abest, CABEZA de qualquiera cosa, Caput, its. De Proceso. Ca- put cause, De vando. FaCtionis princeps , duX. * Alzar cabeza. Emergo, is. Ex humili in meliorem fortu= nam pervenire. Pusosele esto en la cabeza. Incessit 1111 hujus rei libido, No lleva eso pies, 1 cabeza. Nec caput, nec pedes hujus rel apparet. : «+ Nos quebramos la cabeza en valde. Operam ludimus. In pertussum ingerimus diéta dolium. 4 aYá lo entiendo, no me quiebres la cabeza. Obtundis , ta- metsi intelligo. das Pondré la cabeza que no es ash Moriar, capite meo luar, ni aliter se res habeat. ; a Dá con la cabeza por esas paredes. Furit. Ruit preceps in suam pernitiem. * Dár de cabeza. ln caput devolvi. : * Cabeza abajo. Inverso capite. Caer cabeza abajo. Inverso capite ruere. : De pies á cabeza. A capite ad calcem. ¡Nada añado de mi cabeza, Nihil addo de meo. Cabeza pequeña. Capitulum , i, ¿Cabecilla. Cerebellum , Í. ¡Cabezudo hombre. Capito, nis. Porfiado. Cerebrosus. *Cabizbajo. Demisso capite. *Cabezas de vigas. Trabium capita , "Proceres, um. De _ ganado, Gregis capita. Mil cabezas de ganado. Mille pe- cudes, . «Cosa sin cabeza. Acephalus, 2, UM. Quod capite caret. * De dos, ó tres cabezas. Exceps, triceps , IS. CABECEAR, Nuto, as. ; *Cabeocar las vigas. Trabes infleCti, curvark. : Cabecear otorgando. Ánnuo » is. Negando. Renuo , is, ab- nuo, is, Ag $ Xaquima. Capistrum, i, frontale 15... Cabezada del que dormirs, Dormitantis nutatio. Did 4os, _6tres cabezadas con el sueño, Bis inter dotmitandum, * “aut ter caput demisit. PH: %* Dar cabezadas el carnero. Árieto , as. “CABECERA de cama. Caput leéti.. Cabecera de mesa. Caput mensz ,' Primus accubitus, .* Cabezal , ó almobadas de cabeza. Cervical , is. Cabecicaido. Obstipo capite. ¿020 q : CABESTRO para gobernar la bestia. Capistrum, tri. Cabes- ¿ro que hace la guia, Seétarius, ril, a Cabestrillo de gala. Catenula aurea de collo pendens.. Cabestrero que hace cuerdas ó maromas. Restio, nis. Schoeno- polocos. EOS ; , Cabestrar la bestia. Capistro, as. Cabestrage. Capistra- tilo , nis, Cabezo , 6 cerro. Collis ,is. Tumulus, i, Verruca, C2.. * Cabezon de camisa. Collum indusii. Labrado. Acu fre- quentibus punétis densarum. * Aqui me traen por dos cabezones. Huc obtorto collo trahor. CABIDA. Gratia , ee. Tener cabida con alguno. Valere gra- tia apud aliquem, Gratiosum €ss8 alicui. CABILDO. Ecclesiasticus Senatus. Canonicoram coetas, conventus. ; * Cable de la nave. Camelus , ¡. Rudens, US. Funis nau- uCus. E CABO., ó fin. Terminus , Finis, is, Extremum i. Cabera cosa. Ultimus , a , um. Extremus, a , UM. Cabo de cuchillo. Capullus , i¿ Manubrium, il. Cabo de agugeta. Extremum corrigiz. De hacha 0 vela. -Candelz , aut funalis extremum. | * Cabo de año. Anniversarium , ri Ánnuum , vel Anni. versarium' funas. ÍA vs Cabo de tierra juñto al mar. Promontorium , ii. x Llevar una cosa al cabo. Rem ad exuum perducere. * Yá estoy al cabo. Kem teneo , BS calleo. Perspeéta mihi res est, 6 explorata. Eo * A cabo de rato vino, Post longam moram venit , longo intervallo. ; * Al cabo dió con todo al traste. Ad extremum omnia vertit, * Tocar todas las cosas de cabo á cabo. Omnia attingere 3 fine usque ad finem. * Cabos de exerciro. Duces, PrafeGti, Tribuni, Uentis riones. Cabo de esquadra. Pentecontarchus. Manipuli duétor- CABRA, Capra, e. Cabra montés. Caprea , 62: po Ss Rupicapra, a, Cabra salvag* de un cuerno. Bic OTIX) BIS. * Echar las cabras á otro. Culpam in alium conferre , vel onus illi imponere. : : S z * Meterle las cabras en el corral. In summas angustias ali= quem adducere. Alicui vehementer ODSISstere. > Cabra coja no quiere siesta. (Refr.) Tardis S ignavis non expedit cessare. Obtusi ingen homini non expedit fe- rlas agere. 3 | * Por do salsa la cabra vá el que la mama, (Refr.) Partus sequitur ventrem. Qualis mater , talis filia. Cabrilla. Capella , *- E Cosa cabrena 3 0 perteneciente á cabra, Caprinus , 2), UM.» Caprarius, 4, UM- * Lo que tiene pies de cabra, Capripes , edis. * Barba de cabra. Aruncus, ci. Caprina barba. Spiril- ius, ll. : x* El mechon de pelo sobrelas quixadas de lacabra.Nevola, 2. sw Establo de las cabras, Caprile ES Cabrero que las guarda, Caprarius , vil. » Pie de cabra , un genero de basa , ó cimiento, CanteriuS, ji. Capreolas SE Cabrillas , 6 siete cabrillas , constelación. Plejades > dum, Vergiliz, arum. * Ca. ) «* Cabriola; hacer cabriolas. Saltibus.se in aéra librates +, Cabrito. Hcedus , di. Capre pullus. Cosa de cabrito, Heedi- nus, a, um, or! | y * Cabritilla. Hedina pellis, so pel Cabrio, .ó.cabrial.. Tignum, ni. Capreolus , li. Cante= rius, fil, Cabron para casta. Hircus, ci. El castrado, Caper, pri. <> * Caca. Alvi excrementum-, vel excretum, Stercus , OÑis. Dejeéte alvi fimus. 0.2000 Y i6s Cacarear.la gallinas Glocido , as, vel Glocio , is, Gracil- - 103345. Ep? ISA NES y Cacarear el gallo. Cucurio, 1s, e Cacarear uno sus cosas. Res suas extollere, decantare, celebrare. : * CACHARRO. Vas terreum conquasatum , nullius mo= imenti. 1% 3 pa Cachas. Pugionum manubria. Metióle el puñal basta las cachas. Pugionem in corpus usque ad manubrium. alté defixit. : *Cachaza. Cunctatio, prudens tarditas. A * Gastar cachaza. Cunétari. Uti lentitudine in agendis. *CACHETE. Pugaus ori valide incusus , mento ¡llisus; buccis infractus. ; OS * Andar á cachetes, ó darse de cachetes. Pugnis se se invi- cem petere , quatere , percutere. : * CACHIBACHES. Vilia domus utensilia, que ad nullum usum valent. ñ he * Cachican. Curator operarum. * CACHIDIABLO. Horribili figura personatus. de * Cachidiablo. Homo aspeétús horridi, ac pravi 1n- e genil.. . ES : * Cachigordillo.' Amplo , sed breviore corpore. homo, * Cachiporra. Fustis armatus clavá ad extremum. * CACHO. Erustum rei cujusliber. ' Cachonda , perra cachonda. Canis femina catuliens, * Cachondéz. Venerens canis estus. * Cachorro , ó cachorrillo. Catellus , i. Catulas, i. * Cachumbo. Pretiosum lignum ex Indiis advetum: * facico y cazo pequeño. Capeduncula , 2. Minor sartago. * Cacigue , Señor de vasallos entre los Indios, Vir primarius ac dominus inter lados. Caco, es un caco. Homo timidus, meticulosús, CADA uno. Quisque, Unusquisque, Singuli, le, la, Cada año. Singulis annis. Cada dos años. Secundo quoque anno. Cada tres. años, Tertio quoque anno, Et sic de aliis. ds A i * Cada día. Singulis diebus, Quotidie, Unoquoque die, * Cada día olla, amargael caldo. Sepe repetita satietatem afferunt. cd Sd Ez * Cada y quando que viniere. Quotiescumque venerit,. * Cada vez. Quoties. Cada vez que mientas, llevarás un bofeton. Quoties mentiere , fetiere alapa. In singula tua mendacia alapam auferes > referes. dps E * Cada cosa de por sí. Singillatim , vel sigillatim, Cada semana. Unaquaque hebdomada. Singulis hebdo= madis. ; * Cada día. ln dies. In dies singulos. Crecian cada dia las sospechas de una y otra. parte, Crescebant in dies hine atque inde suspiciones. Cada dia es mayor la calentura, Ta dies singulos febris intenditur. $. Quando Cada .se junta con plural , usamos de los mom- bres ordinales primus, secundus, -tertius 62c. y Quis- que. V. gr. Cada tres semanas ,óde tres á tres semanas, Tertiaquaque hebdomada. Cada cinco años, ó de cinco en cinco años. Quintoquoque anno. Cada ocho dias; 6 ke ocho á ocho dias se confiesa. Octavoquoque die cons=- - cientiam explat. 5 Trem. Quando el romance es de los ordinales: como , Cada "primero dia del mes. Primoquoque die mensis, £ . £A *CADA qual: Quisque.. Cada qual con su :¿gual.: EBqualis zquali gaudet. BÉ; ys “y * Cada hombre de bien. Optimus quisque. 1. Cada picaro. Pessimus quisque. Vilissimus quisque. * Cada uno habla como quien es. Qualis vir, talis oratio. FCada uno con los suyos se entiende. Furem fur agnoscit., 62 —<Jupus lupum. ' Sa * Cada loco con su tema. Suum cuique studium maximé . probatur, : a E * Cada gallo canta en su muladar. Gallus in suo sterquilinio plurimum potest, lado ¿ A *FCada uno en su arte, TraCtent fabrilia fabri. Ne sutor ultra crepidam. ' ; 7%. * Cada uno en su negocio no es bobo, Suam quisque homo , TEM Meminit, Lab po 0 *Cada uno estornuda: como Dios le ayuda. Quisque pro .Opibus edificat. : 2 0 ¿ S. Á veces Cada se hace por Alius, repetido en diferente caso, V. g. Cada uno gusta de su estilo, Alius alio dicendi ge- ¡MECA BAndEt e ad | boo Cada uno tiene su modo -de vivir. Alis alius vivendi mos este Cada lobo por. su senda. Alius alió abiit. Cada uno echaba la culpa al' otro. Alius in alium culpam referebat, CADAHALSO, Ferale pegma, capitalis supplicii causá” erectum. ; Cadaver, ó cuerpo muerto. Cadaver, is, CADENA. Catena, z. 7% Cadenilla. Catenula , e. Catella , xx. Cadena de oro para el cuello, Aurea torques, vel Aureus torquís, is. Catena honoraria. * Cadencia. Verba similiter cadentia. Eundem sonum in cadendo referentia. . ' Cadera, 6 caderil, Coxendix , icis, * Silla de caderas. Sella dorsuaria, 8 brachiata, * Caduceo, Caduceum , ei. Mercurii virga. El que Je lleva, Caduceator , is. Caducifer, Orator , vel Legatus. CADUCO viejo. Eficetus , Decrepitus, a, um. Viribus de- feétus, a , um. Senio-confectus. Homo effoetis viribus.' Caducar. Seneétutis vitio delirare , desipere. Caduca ven géz. Seneétus preceps. * Mal caduco. Morbus comitialis. Morbus sonticus. Epilep- : ticus affeétus. Epilepsia, x. El que padece este mal. Epi- lepticus, a, um, Caduco , perecedero. Caducus, a, um. Fluxus, a, um. Mor- talis, e. Fragilis, e, *Todas las cosas de esta vida son caducas y perecederas., Omnia humana brevia éz incerta., fluxa., fugacia, levia, inania, fucosa , citó peritura. Mortalia omnia citó defi- ciunt, 8z evanescunt. Nibil infra Lunam firmum est, aut stabile : nihil quod non ,conficiat 61 consumat ve- / tUstas, > : AER. Cadere, Concidere. Labi, Collabi, Prolabi, Aquella casa se cae. Corruit illa domus, Caer de cara, ó de bruces. Pronum collabi, corruere. Ta faciem concidere , prolabi. Caer de espaldas. Supi- num cadere. In occiput concidere. Caer de cabeza. In caput prolabi. Precipitare. Se pracipitare, Ruere in preceps. E Caer de lado. In latus corruere, > Caer á lo largo, Pronum corruere. Caer de alto. Decidgre, Alte cadere, prolabi, | | : Caer debaxo. Succumbere, Caer con la carge. Oneri suc= cumbere, . * Cayó de la altura en que estaba, Ex altissimo dignitatis gradu decidit. E fastigio dejeétus, deturbatus , detru- ¿ SUS, Precipitatus est. a Caer con ruido, Ruere , Corruere , Concidere, * Caer malo, ó enfermo, ln morbum ¡incidere, Caer otra vez, - só recaer. Recidere. Relabi, Le ) TIA A an CA: * Caer muerto; Occidere. Occumbete. Occúmbere mortem; vel occumbere morte, vel occumbere morti. * No tiene sobre que caer muerto. Ne glebam quidem possi= * det qua tegatur. ; , * Caer en algo, Íncido, ¡is.Cae el agua de la fuente en la tax4: Fontisaqua in craterem incidit, influit, desilit. | * Caer en el gárlito,. Laqueo capi, esca decipi.-In casses in="* cidere, insidiis excipt * Caer enla cuenta. Tandem aliquando sapere. *. Cayó de su asno, Exrorem'suum deprehendit-, cognovit, abjecit, * No caen' en las cosas. 1n rerum cognitionem non veniunt. : Errore ducuntur : 4 vero aberrant. útil cra * Cae la Asia al Oriente, Asia Orientem , vel ad Orientém spectat: in Orientem , vel ad Orientem vergit ; ad So- lis ortumi.jaceto 30) 00 000 : yy * Cayó de pies. Se pedibus , vel in pedes excepit. * Siempre cae de pies. Omnia ill ex sententia eveniunt.Fot- ; tuna semper cum illo facit ; prospera ¡lli semper $z amica LM esi (1D 1d A». 114.5 * Cayósele la:sopa en la miel: Res illi peropportune' cecidit, Offa in mel... yA * Cayósele de las manos. Excidit; efAuxitilli € manibus. * Cayeronsele las alas del corazon, Mente Concidit. Ánimus illr, ac vultus conciderunt.. + pre /ain ** Cayóse de repente la casas Domus repente corrúit , collap=" sa €st. ; * Cayósele la casa acuestas. Veluti si teétiruina Oppressus * fuisset , sic obstupuit. *No seos cayga esto de la memoria. Hoc memoriá tenete, Ne vobis hoc excidat. Caediza cosa. Caducus. Cadivus, a, um. - * Caido del Cielo. Tanquam €. coelo delapsus» - : * lr de capa caida. ln pejus tuere. * Bolver con las orejas: caidas ¡gredi, q Nino) Re infectá mostum re- CAIDA. Casus, ts. Lapsus, ds Prolapsio , NiS. De edifi- cio. Ruina, nz. uspoadO ovas * Caimiento de animo, Languor animi. > * CAFILA de gente, Turba, e. Caterva,. : CAHIZ de trigo. Sex medimna tritici. Corus, + + CAL. Calx, cis. Cal y arena. Calx arena immixta, Cantera de piedra para haver la cal, Calcaria , e. Lapidicina cal- - caria. El que hace la cal. Calcarius, rii. El horno de: cal. Fornax calcaria. : * Cal viva. Calx. viva. Cal muerta. Calx: macerata , vel diluta, Piedra de ¿al viva. Calcis gleba, Lo. * Blanqueo de la cal. Albarium.opus. yt * Matar, ó apagar la cal. Calcem macerare , diluere, * Pared becha-con cal y arena. Paries caómentarius. * CALA en el mar, al abrigo de los vientos. Tutus á fluÉti- bus ventisque locus. $5 * Cala, gn terminos de medicina. Subducenda alvo balanus. Citandze alvo glans medica, CALABAZA. Cucurbita , te. Citrina cucurbita. Calabaza silvestre. Colochintis, idis. Calabaza para vino. Cucurbitina laguncula. * Llevar calabazas. Repulsam ferre , acciperts * Cascos de calabaza. Caput cerebro vacuum.*' * Calabazada. I£tus capitis- apa j * Darse de calabazadas- [Gibus caput verberare ad parie= tem. , ñ * Calabazate. Salgamum cucurbitinum. Cc to condita. : CALABOZO. Carcer obscurus. Ergastulum, 1. Arca, cx» Cic. Barathrum, i. Locus in:carcere angustus ac tenebro= sus,in-quem noceatissimi includuntur. Rea autem islo- cus dicitur 4rca ab arcendo, quod in ea vinttus Sek= ucurbita saccha= y .Í CA vetur, ut ne cum aliquo loqui possit.:.. CALADOR. de Cirujano. Speciam , cil. Calafatear el navio. Vease Brean. .* 53. Calafate , que calafatéa el navio. Navium stipator. Navalis. munitor. Navalis stipationis artifex, CALAMAR, pescádo. Loligo., inis, Calambre. Tetanus , 1. Nervorutn rigor» :. AN * Calamidad, Calamitas , tis. HEérumna , e. * Calamocano; Semiebrid 0 0ba aos e Calamon y ave, Porphyrio stisolucol sad LA Calandrajo; Detriti panni, aut linteí resegmen. triteeque vestis Cento , nisi munedi * CALANDRIA y ave. Calandra,, *- ». CALAR.' Penetro, as , Permeo, as. Cl lar la vis -.occludere. Calar las picas. Hastas 10, hostes i x* Calarle á unolos pensamientos, Ántimos am a qa Ve uste de era. Galeam. ntendere.. mi recessus, la- aebrasque alicujus:perspicere , penetrares Animun homi-: nis introsplegrE isc coda y Calavera. Calvaria , Cranium bla có CALCAÑ AL. Calx, cís. Calcaneum, el. CALCAR, ó recalcar. Infarcio, is. Ínculco, as. CALZAR,. Calceo, vel Calcio) 45». Er. * Calzarse. Calceos, vel caligas sibirinduere » inducere. * Calear+lo pared. Lapideo cemento parietem _firmare, apo tie ie O AAA * Calzar la rueda del carro. Rotam sufflaminare +fétinere. Rotas :offendiculum.supponert > ¿¿CoNsistato . 2735 | Calzado, Calceatus, vel Calciatus, 2 UM. Calzas; 0 medias: Calige, arum. Tibilia ,1umM. . ; suflamine subjicere, y ut. rt Calza entera , 0 Calzas atacadas. Subligacula , vel Subliga- aria sericaso 0" ¿ * Echarle una: calza, Notare aliquem y ac cavere oportet, Calzada de un camino. Via lapidibus strata,, manita, Strata víarum. Os Calzado, Calcei, orum. Calceamenta, 0rum. Ca * Calzador. Calceivinduétorium. .. * Calcetero. Calceolarins , Caligularios , ll. Iceatus , US, * CALCINAR piedras, úotras cosas. Lapides, aliave id. ge= nus Cremare, concremare, Drere , comburere , exureres. *Calcinar los metales. Res metalicas igne conficere , In -aliam-.naturam commutare. 24 * El oro se calcina con la mexcla de tres partes lici ponderes retur aurum cúm grumo salis admisto trip -Pliñ, de sal. Y or- * Calcinacion. Exustio rei metallica. Materiz, metallic4% igne curata confectio. ref Calzones, d bragas. Femoralia , UM»... *Calzoncillos, Interiora femoralia , 1uM. *CALDA. Candefatio, nis. Dár al hierro una defacere ferrum, ignitum E - Candefaótus: Lina CALDERA de cobre. Ahenum maju?. Cortina , R. * Caldera: pequeña y Lebes , €tis. * Echar la soga tr peratione projicere. Calderero. Ahenorum OP « Remendon de caldero > y interpolator. ZEramée Calderería. Officina erar1d, E CALDO. Jusajusis-Caldillo. Jusculum , i. *Caldo gustoso) Y saludable, Jus. delicatum, Caldariu ifex. JErarius faber, calda. Can- eddere. Caldeado. Ignitus, m capacius, Fl caldero. Quod religuum est pre des- otras.vasijas de cobre, Lrarius prorum refector, Alrarius mango, 8z perquam salubre. Jus voluptarium , saluberrimumque. »* Rebober caldos. Jura confundere. * Es como caldo de zorra, que. parece frio., y quema. Blandus in speciem , ac benevolus, Melle litus gladin CALENDAS. Calende , arum. Prima mensis: . Sa dies. Cosa de C: gq só caldero. Ahenum , ni. Caldarium, rl, > cialis 62 | CA * Hizose capáz de la materia. Rem percepit , probé intelle= xit. Hicele capáz de ello. lta hominem instruxi y ut rem perciperet. E58 A * Capacidad y extension de lugar. Capacitas, tis. Captus, us. Amplitudo, inis. La capacidad de una sala, Aule ca- pacitas. Aule captus, Quantum longé laréque “paret aula. Quantus est aule ambitus. E dOiiabi $ Capacidad, alcance , suficiencia. Facultas, tis. Vires, fum, * Esto excede á mi capacidad. Hoc ingenti mel vires supe- rat. Facultatem hoc excedit meam. 1d non capiunt an- gustiz ingenii mel. : de Alco E Segun mi capacidad. Pro ingenil facultate, Pro intelli- gentiz viribus. Prout sunt ingenii vires, Quoad patent ingenioli mei fines. z 8 Elombre de gran capacidad. Magna mente preeditus, mag- ná prudentiá 6 intelligentiá. CAPELLADA de calzado. Crepide obstragulum , li, CAPELLAN. Vease Capilla. * Capellar, WMavrorum amiculum. *CAPELLINA, Petasus , i. Causia., 2. * CAPELO de Cardenal. Purpureus galerus , Causia , e. * Capellina , ó morrion. Brevior 62 alata cassis, idis, CAPERUZA. Capitium, tii. Cucullus, 1. Dár en caperuza , llevar en caperuza. Iétum alicui in caput impingere. In capite iétam , aut plagam ferre. CAPILLA de Iglesia. Sacellum , i, Sacrarium , ril. Sacra cella. Edicula, 2. e El Papa tubo Capilla en San Pedro. Summus Pontifex purpuratorum Patrum ad sacrum Officiam conventum habuit apud Divi Petri, vel , in Sandti Petri basili- cam ad sacrum Officiam celebrandum cum Cardina- lium Collegio convenit. El Rey tendrá Capilla mañana en S. Geronimo. Rex in Divi Hieronymi supplicationes ex solemni formulá , solemni apparatu cras obibit, * Capilla de Religioso. Caputium, tii, Cucullus , i. * Capilla de Musica. Symphoniacorum , vel Musicorum "chorus. * Maestro de Capilla. Symphoniaci chori Magister, Rector, Moderator : vel, Musice PrefeCtus, Prepositus. * Capilla, muebles, y ornamentos del Áltar, Sacra suppellex, sacer ornatus, vel , instruétus, Sacrum Altaris ins- trumentum. ; * Capilla ardiente. Imposita cenotaphio plurimorum 'ce- reoram pyra : vel, Pyra funebris multis luminibus accensa, plurimis facibus collucens. - *CAPELLAN. Sacrario prefeétus, Sacrarii custos. Ca- pellanus , Sacerdos Episcopo , aut Principi familiaris, Capellan Mayor. Primarius.sacrario prafeétos, * Capellanía. Sacerdotii census , vel Sacerdotinm cum cen- * su, aut stipendio. Capellania , z. *CAPILLO de niño. Puerilis calantica. Linea infantis ca= lyptra. ; .3 0 *CAPIROTE, adorno de la cabeza. Capitium , ti. Cucul- late forme , capitis amiculum. Cucullatum capitis tegmen, | - *Capirote de Magistrados y Dotltores. Magistratuum Doc- torumque Epómis honoraria. Cucullatum, laciniosum- que capitium vel Magistratus, Vel Magisterii symbolum, Amiculum capitis , tumentis spir= modo distindtam, altero prelatum humero 4 Magistratibus , Magistris- . que honorariis. | e Capirote de alcon. Accipitris cucullus, Capititm , Ca- lyptra. | * Tonto de captrote. Homo hebes, plumbeus, tardus, sto- lidus , rudis, stupidas, sine acumine ullo, tardo in= genio , cui ingenium deficit. CAPISCOL. Caput Chori. Mesochorus. Precentor , Otis. « Capitacion, Veétigal singulis capitibus imperatum , vel, Capitum recensio, : : CA CAPITAL , digno de muerte. Capitalis:, le is 1.0200) Delito capital. Noxa capitalis. Capitále crimeny 2.0004 * Es tu enemigo capital. Capitalis tibi inimicus est. A -te capitali 06 dissidet. . > Y é * Capital: de un censo. Sors, tis, Caput, sive summa census, unde annui reditus, Pa | , CAPITAN de gente de guerra. Dux, cis. Duétor, is. Or- dinum millitariam ductor. Militarium copiarum dux, Capitan General del Egercito; Dudtor-exercitus. Imperatot exercitus. Exercitui cum potestate, imperioque Pre- fedtus, pa Capitan de una Compañia de gente de 4 pie. Centurio, nis, 7 * Lugarteniente de Capitan. Subcenturio , nis, | *Capitan de Caballería. Equestris turme dudor. Alarie turme Prefeétus. - ¿Sl : * Capitan de Guardias del Rey. Pretoriz Cohortis Prefectus, * Capitan de la primera cohorte. Primipilus , 4. Capitan de mil Soldados. Chiliarchus , i. * Capitan de un navio. Nauclerus. Navarchus , chi. De co2 sarios. Archipirata. ES : * Capitanía , cargo de Capitan. Centurionis munus, eris, * * Capitana de una Armada. Navis Pretoria. * Capitanear. Duco-, is. Duéto;, as, CAPITEL de columna. Epistylium, ii. Capitellum , í, Caz pitatum summz column ornamentum. De torre. Turris fastigium , pinnaculum, Culmen, inis.' CAPITULACION. Dedende arcis conditiones , paótio= nes , pacta, capita, Gl leges. | * Rendirse por capitulacion, Certis, conditionibus se, sua que dedere. De deditione pacisci , certis quibusdaim conyentionis capitibus , ac legibus. Capitular sobre la entrega de uno Plaza. De conditionibus dedendz arcis articulatim agere. Capita conditionum prescribere. Conditionis de arce dedenda utrinque ' ferre. _*Capitular con ventaja, á su favor. Suis conditionibus transigere. Ad suas conditiones adversarium adducere, deducere. Equis conditionibus pacisci. á CAPITULO de libro. Librircaput, Membrum , Sectio , nis, * Capitulo de Iglesia, de Canonigos. Colleginm Canonico= rum. Sacer Canonicorum Conventus. Capitulo de Religiosos. Religiosa Comitia. Coenobiticus ad deliberandum consessus, vel, ad consultandum conven= tus. Coenobitarum in commune consulentiúm coetus, * Capitulo conventual de un solo Monasterio. Concilium, . vel, Consessus Religiose familis consultantis. Reliz - + giosi ritús concilium domesticum. * Capitulo Provincial de Religiosos. Provincialia Religioso rum Comitia (Vulgo) Capitulum Provinciale, * Capitulo General de una Religion. Religiosi Ordinis uni- versale Concilium..Totius Ordinis Comitia. (Vulgó) Capitulum generale. * Funtarse á Capitulo. Ire in Concilium. Conventum agere, Convenire , Coire in Concilium. ; *Capitular , que tiene voto en capitulo. Cui jus est suffra= gli. Habens suffragium , vel, jus suffragii. Qui suffra. gli potens , pollensque est. Cui jus est sententi2 in cola legio dicende, y * Capitular cosa. Ad concilium, consesgum , vel Capitu= lum pertinens., * Mesa Capitular. Communis omnium Canonicorum pro- yentus , unde quidquid in commune sumitur, 6 suum cuique tribuitur. pa Capitulo , repreension, ó castigo que se dá en Capitulo, Ani- madversio domestici Consessus. Censura domesticí Consilii. Muléta irrogata , inflicta pona in domesti- corum Concilio. CAPON , hombre. Eunuchus ,chi. Spado, nis, Castratus, Exseétus homo, Semivir , +. 4 Ca- A rro raza e A 5 5 5 5 5 5 ¿Capon , golpe con el dedo. Talitrum, tri. * Caporal , Cabo de una esquadra' de CARA cosa. Carus, a, um. Comprar caro. CA “Capon y ave: Capus., 1. Capo, onis.; + Caponera. Caponum saginarium. : : Soldados de ú pit. Militaris globi Prefeétus. Dux minoris manipuli, Duc- tor manipularius. Decurio., nis. y Si CAPOTE de campaña, Sagun , gi. Lana, =. de * De puño basto. Lacerna pinguis. De Capitan general, - Paludamentum , ti. El que le trae. Paludatus. Capotillo, Ricioium , vel Recinium , nii. Capote ,.ó Ceño. Vease Ceño. eh Oe E CAPRICHO. Judiciitenacitas, Pertinacia, ee. Pervicacia, Y. Caprichoso y ó Caprichudo. Pervicax, vel Pertinax , cis. Ce rebrosus, Capito, nis. Homo arbitrii sul tenaX , per -—yicacisque sententiz. pata pe 'w Guiarse por su capricho. Arbitrio suo duci, Arbitratu suo rem gerere. Pro libito , aut libidine agere , impe- rare. Í Y | %* Capricornio, signo celeste. Capricornus , ni. : * CAPTAR la benevolencia. Gratiam., aut benevolentiam alicujus , vel auditorun, colligere:, conciliare, Cap- tare , aucuparl. ; .Captiverio , Captivo. Vease Cautivo. ni CAPULLO de seda. Bombycis folliculus. De la rosa, Ca- - lyx, icis. Del hombre , Preputium , til. Capuz. Caputium funebre, bu CARA. Facies, ei. Vultus, us. Os, oris, : * Cara sin verguenza, Perfrióte frontis homo, Os durum, ferreum , impudens , predurum. * Decirselo en su cara. Coram, vel , in faciem aliquid ali- cui objicere, exprobrare. * Cayóseme la cara de verguenza al:oirlo. Ad hxc audita, -oculi mihi 8z vultus concidetunt. : * Mostróne mala cara. Vultu: tetrico, facieque subtristi me accepit. Obvertit os, contraxit frontem. Non equis me oculis aspexit, | * No hace cara á esto. Alienum huic cause se ostendit, Ab ista sententia dissentit , abhorret. A * Veamos qué cara h..ce esto. Experiamur , tentemus , QUO animo, quo vultu , qua fronte hoc accipiat. / * Mostróme buena cara. Ártisit mihi. Placidum se mihi, 8z facilem exhibuit,prebuit, ostendit, : ak Tubo cara para hacerme cargo de esto. Hoc mihi objicere sustinuit. No +ubo cara para pedirselo. 1d ab. eo expostulare non est ausus, EY ques * Hombre de dos caras. Homo :ambiguus,, dubiz fidei, duplex animo , qui aliud coram, .aliud adversus lo- quitur 8 facit. 5 * La cara se lo dice. Pre. se improbitatem fert. * Hacer cara ó uno. Alicui adversari, obsistere, * | CAREAR uno con otro. Alterum cum altero, conferte, Componere , comparare. * Carearse. la mutuum conspeétum Venire. * Cariacontecido, Consternatus , Subito casu conturbatus. * Cariredondo. Ore rotundo, Carilargo, Prelonga facie. Cariaguileño. Aquilina facie. ! Caro emere. Caro le costó la burla , Caro illi stetit scurrilis audacia. CARACOL. Cochlea, ex, limax, cis. De escalera, Sca- le cochlea. Cochlis , dis. 9 | Caracol de un Esquadron. Circumattio. Equestris tur- marum decursio in gyrum. Equestris in circulum pro- Cursio, y Caracolear al rededor de alguna cosa. Aliquid circum- p e , Obire , circuire, Circumagere se sé, y ratter, Character, eris. € LARAMBANO. Glacies, ei. Aqua gelata, congelata, gelu COncre A gelu coacta. Carambano que cuelga de las 1885, a teétorum stilla, Congelara suggrundia sticid. * Dieronle la casa, 014 Ciudad p LA NOS Concretum-geln stillicidium..: - 1 le * Carambola. Globuli repercussio. : * Caramelos. Sacchari crusta. E * Caramillo. Calamus , 'i. Stipula , 2. Levantar 4. uno un caramillo, Commentum ,. seu calumniam alicui afíia- Be IC. .210t . CITE . ; ) * Carantumaula. Terriculamentum.. AS * Caratula. Larva ori preposita,y aDpositaniza 20. *. CARAVANA, gente de compañia que camina por los.de- siertos del Oriente. Nanus catervaátim, eúntium, peregre, adversus Vim grassatorum. Instituta gradientium ca- terva , densataque telis adversus infesta viatoribus la- trocinia. Eb: OS EN UR: E * Caravana , curso en la mar de los nuevos Caballeros dé - Malta, Tironam Equitum Melitensiam nautica expedi- tio, Probationis ergó inita navalis expeditio ab Meli- Ateels dironibus. 2 oiR doy, cia: oi * Hacer sus caravanas. Expeditione navali specimen ede- re generostatis Insite. La” fidei Christiane hostes expe- ditione nautica defungi , se suamque virtutem, probal- dicaus4. Probationis ergó navalem expeditionem sus- Ccipere. o pa gas CARAVELA., navio que algunos llaman Orejas. de lie- bre , porque sus velas representan s4 figura desde lejos, Auriti vellirlembus , «bi. | za Caravina. Catapulta, te. Caravinero, Eques cata pultarius, - Sclopetarius , jaculator :: quos vulgó Carabinos dicimus. CARBON de leña para hacer lumbre, Carbo», mis. Carbo coétus., coótilis, coÉtivus, : * Carbon encendido. Carbo. ardens , Pruna , Ru | * Carbon apagado. Extincta pruna. > * Corte de leña para hacer carbon. Talea carbonaria. - Carbon de piedra. Carbo lápidarins, saxeus. * Piedra para carbon. Thracius lapis. cie * Carbon de Pintor para dibujar. Linearis carbo .pittoris. * Carbonero. Carbonarius , tii. Ser carbonero y Carbona- rium negotium exercere. eos * Carbonera donde se guarda el carbon. Carbonarium hot- reum. PS SA * Carboneria donde se vende. Carbonaria. taberna. Lugar donde se hace el carbon. Officina carbonaria. a CARBUNCO, piedra preciosa.Casbunculus, ll. Pyropus, plo Carbunco, absceso, ulcera inflamada. Carbunculus, li. An: thrax , Cis. Sad Aa CARCAJADA de risa. Cachinnas, ni. Reirse á carcaja das , Cachinnor , aris. A + Carcax , aljaba. Pharetra , E: Corytus , te os 1 CARCEL. Carcer, eris. Custodia, *- Estáricone dl > ln custodia haberi Ta vinculis esse, Est esqeron grillos.) In custodia servari. ln Carcele attinorl , Custoduri, - teneri. ica Pa ' Ecbaronle en la carcel. Ya carcerem conjeétus , missus, duétus, deductus, detrusus est, In vincula , ac tenebras abreptus, abductus est. Vinculis ac tenebris manda:us, mancipatus, addiétus est. candeas., ¡gnituse t Carbo extindtus, mortuus , emortuns. t or carcel. Domus, vel urbs pro custodia ¡lll indiéta est. Jussus est intra urbem vel domum se tener£ > continere, : *- Quebrantó la carcel. Vincula rupit, perfregit, revulsit. E vinculis evolavit* Aufugir é carcere. Carcere se.ex- solvit , expedivit > exemit. Carceris parietes perfodit, perforavit. > A ao Carcelero. Carcetis CUStos ; pr efeétus , janjtor, custodia CARCOMA. Caries, el. Carcomido. Cariosus, carie exesus. Carcomerst: Carie exedi , confici , contabescere. : CARDA para cardar. Carminarins peíten. $ Los de la carda, óCardadoresi Lanifici , Lanariós r ar OS * 6 | 7 IA | dee Carmino , as. Unos tienen la fama, y otros car” dan la lana, Alii sementem faciunt , alii metunt. Cardador. Carminator , is. Cardadura , Carminatio , MIS. Cardencha', planta, Dipsacus, ci. Veneris labrum, Carduus Veneris. : ma Cardencha para cardar. Carminarius peéten , IIS. CARDENAL de golpe. Livor, osiS. Vivex, 1CiS. Cardeno. Luridus, Lividus, 4, UM. | Cardenal de Roma. Cardinalis , is. Princeps , vel , Pater urpuratus Ecclesiz. : % Cor delalas; Honor sacre Purpura. Cardinalatus , US. Cardirialitia dignitas. Purpurei galer! decus. CARDENILLO. ¿Eris flos, Etugo , IBIS. ; CARDO de comer. Carduus altilis, Strobilus , 11, Cardo sylvestre. Carduus spinis inhorrens. Carduus agres- tis. ib OS E Cardo corredor. Exyngium , yel Erynge, es. Cardo lechal, Carduus stellatus, + Cardo aljongero. Ixia, x, Chameleon , mis. * Cardillo. Cardulus tener, ac dulcis, Carear. Vease Cara. CARECER. Careo, es, Egeo , Indigeo, es. * Carena , el fondo de un navio. Carina; e. Navigii imus alveus, imum alvel.. 5 w Dar carena. Navem reficiendam invertere, Navem te- rinare, ) pe pe . 6 carezd. Caritas , tis, Annonz difficultas. Re- rum venalium pretium Justo majus. Gran carestía hay de mantenimientos. la magna annonz diffíicultate versamut. Gravis est rerum omnium penu- ria , caritas , difficultas, Ánnona durior est, Nimiá re- ram penurid laboramus, Caro. Vease Cara cosa. . » e CARGA. Onus , eris. Sarcina , *. Fascis y, 15 Carga del arcabuz, Mensura sulphurel pulveris , 8 plum- bez glandis sclopo habilis. e Carga ,ó ataque de enemigos, Agressio , nis, Impressio, mis. In hostem irruptio , impressio, incursio , nis. e Dar una carga al enemigo. Pilarum procellam in hostes effundere. Plumbea grandine hostiles copias premere. e No tomes mas carga de la que puedas llevar. Ne impar iuis hamerisonus suscipias, Ne onus recipias , quod -—— deponere: cogaris» e Nolo ases á carga cerrada. Ne temeré rem estimes, Ne de re censeas neque expensa, neque discussa, * Cargar á otro. Onus alicui imponete, E Corgarse de algo. Onus suscipere, Aliquid in se recipere, * Todo esto carga sobre mí. Hzc omnia unus ego sustineo, meis humeris incumbunt. , Cargarle una partida en las'cuentas. Summam aliquam illiexpensam ferre. a PoR e Cargar de tributos la Provincia. Provinciz gravia vedi. galia imponere > imperare. Proyinciam tributis one- - Yare, . ; : ; * Cargóme:el sueño. Somnus me coepit. Somno captus fui, Oppressus fui. Cargoso. Onerosus, a, UM» Cargado. Onustus , Oneratus > a, um. ; Cargado habeis quedado, volved por vuestra honra. Hzc tibi hesit macula , cura ut deleas. Eluenda tibi est macula jurgio suscepta. Hoc quod tibi objeítum est refellas oportet. Hoc , quidquid est pudoris , abster- endura tibi est, ; CARGO. Munus, eris. Honor, is. Provincia, Magistratus, * Este cargo me han dado. Hoc onus mihi injunétam , heee persona imposita mihi est..Has partes suscepi », subivi. 8 Huelgome que te hayan dado ese cargo. Tibi id munus esse delatum, impositim: provinciam istam tibi datam, delegatam esse, plurimum gaudeo, Hoc te mUNere CA audtum valde lgtot. Et mihi tibi gratulor delato ho- nore. * El cargo dice quien es cada uno, VMagistratus virum in= -=dicat. * Dejar el cargo. Magistratum deponere, abdicare, Ma- gistratu abire , se abdicare. * Ouitarle el cargo, Potestatem alicui abrogare. Magistra- tum adimere. Hominem potestate privare. * Cargo, y descargo en las Cuentas. Acceptum , $ ex- pensum. UE EU * Hacerse cargo de alguna partida. Nomen acceptum re- £ ferre, * Cargo; y Descargo en los pleytos. Criminis objeétio, 83 -confatatio, Objeftam crimen , ac dilutum. > * Tomar algo á su cargo. Aliquid suscipere, in se recipere, * Cargos de residencia. Criminum capita Pretori abeunti, - aut e Provincia decedenti , objeéta. 01 R* De eso me haces cargo? 1d mihi objicis , vitioque vertis? 6 En cargo de mi conciencia, Ó sobre mi conciencia vaya... : Meum crimen esto: ego poenas dabo , ego subibo, * CARICIAS. Blanditiz, Hlecebree. Bladimenta, orum, * Cariño. Amor blandus. Blanditia , x=, | Tener cariño á alguno. Bene affeétum esse alicui, vel, erga aliquem. 20 * Cariñoso, Blandus , Blandiloquus, a RA q * Caridad, ó Charidad , virtud teologal. Charitas , Theolo. gicarum princeps virtus. Charitasin Deum ac proximum. Caridad , amor á otros, Amor , Charitas , Benevolentia in alios. * El me hará la caridad de advertirmelo. Pro suo in me amore, vel, Pro sua in omnes charitate ac benevolen= tia , me id monebít. Me hac de re id monebit, que ejus est humanitas, ac benignitas, * Caritativo , limosnero. Benignitatis studiosus erga pau- peres. Religiosa liberalitate insignis. Christiana muni- ficentia clarus. Liberalis 82 munificus in pauperes. *% Caritativamente , con amor. Amanter. Amice. Officiosé. Benevole. Studiose. Significatione amoris eximid. * Caritativamente , 6 liberalmente, Cum multa benignitate, Cum beneficentia singulari, Liberaliter. * CARLANCAS, puas del collar del perro. Millus , 1. Tiene muchas carlancas. Homo est versutus , áz teclus, ** Carlear el perro, Anhelare. Vehementer ac incitate spi- rare, Carlina , hierba. Carduus varius, CARMENAR lana , 6 lino. Carmino, as. * Carmenar á uno. Carpere aliquem , barbam 11li vellere, comas evellere, Carmenador. Carminator , is. Carmenadura , Carminatio, inis. . | Carmest. Purpura , 2. Murex , cis, Ostrum , i, * Carmin. Murex , cis. Conchylium , ii, CARNE. Caro, mis. Devaca,Bubula, e. De puerco¡Porcina, Suina, Suilla. Dejavalí, Aptugaa, De ternera, Vitulina. ¿De cordero, Agnina. De oveja, Ovilla. De carnero , Arie— tina. Carne de cabrou, Hircina. Carne sin hueso, Pulpa, x, Torus ,i. Carne poca , Carnecita, Caruncula , ze. Carne acecinada. Caro salita, conditanea , fumo dura-. ta. Guisada y Jurulenta ,Cocida , Coéta, elixa. 4sada, Assu , assata , tosta. * Carne momia. Caro humana balsamo indurata, arena preservata. e Carne de los peces, y de las frutas. Caro piscium, 8z frugum, : ) * Carne delicada. Caro delicata , mollis , tenera , delica- te mollitudinis , delicate teneritatis, * Lugar donde se guarda la carne. Carnarium, tii. Donde se vende , Forum catnarium , Laliena , a, A Carne muerta, Caro morticina, y Gran . y CA Gran comedor de carne, Carnivorus, a, um. * Flombre que parece tiene alma de carne. Homo plané stus pidus, penitús hebes : mera est insulse carnis massa, ¿GS animi habet prorsus oihil. e € Ni es carne, ni pescado. Neque prodest , neque obest. Estár en carnes. Omni veste nudum esse. * Cosa de carne. Carnes, a, um. * La carne, ó concupiscencia. Cupiditates effrenate. Libi- - dines indomitz. Placeres de la carne, Corporis volupta- 2 1OS. : : * La carne bace guerra al espiritu. Wenti obsistit corpus. Caro concupiscit adversus spiritum, *Carnosidad. Caro vitiosa , 6 íners, * Carnudo bombre. Caxnosus, torosus. Carnal hombre, V. Desbonesto. Carnalidad. V. Deshonestidad. CARNERO. Aries , etis. El cojudo , ó garañon del rebaño. Non castratus. Admissarius. Castrado. Vervex, ecis, El manso, Vervex seétarius, Dux gregis. Carnero, la carne de él, Arietina , nz. Carnicero. Lanius , nii, Lanio, nis. Lobo carnicero. Carni- vorus lupus. Carniceria. Macellum, i. Forum carnariam. Donde matan, Laniena , 2. Carnificina. Hacer cruel carniceria. Lanie- nam , vel Carnificinam exercgre. * Carnestolendas , 4 Carnaval. Hilaria , orum. Hilariorum dies. Genialinm epularum feriz Saturnalitiorum costuum ludicrz feriz, Genvales appetentis Quadragenarii jejunil flies. Bacchanalia, íum, vel iorum. acer carnestolendas. Hilaria celebrare. Geniales agere ferias. Totum hilaritati se dare per Bacchanalium so- lemnes dies, Carnicol. Astragalus , 1. Talus, Taxillos, l. CARPETA. Mense stragulam, vel Seragula, 2. | CARPINTERO. Faber lignarius, materiarias , tigna= rus, Faber, trabalis Opere, tignaris struéture , ope- ris materiarii. Carpintería , taller del Carpintero. Officina materiaria. OR ficina tignaria. Carpintería , obra del Carpintero. Trabalis struéture opus intestinum, Tignariz molis opus ligneum. Carpintear Materianuam, tignariuin facere opus. * CARRACA. Crepitacalum ligneum. Navío. Navis mire magnitudinis. Carrasco, arbol. lex , icis. Prinus, ni. Carrascal, lugar de estos arboles. licetum, tí, - *Carrasqueña voz. Aspera 61 absona VOX. CARRERA. Cursus, us. Decursio, nis. El lugar donde se corre. Curriculum, li, Stadium , ii. Catadromus , mi. Entrar en carreras los caballos. Equos e carceribus emitti, , cursum inire, aggredi, E Pasó bien su carrera. Vitee cursum feliciter confecit, peregit. - * Dár carreritas. Cursito , as. Ultro citróque cursare, CARRIL, Orbita, te. Salir del carril, Exorbito, as. Exer= ro, as. * Carrillo de la cara. Bucca, ce, Carrillos de bobo. Defluen- tes bucce , bucce paulo pleniores. 27 omer á dos carrillos. Cibo utramque buccam implere, infarcire, (Metaph.) Duabus sedere sellis, duosque pa- ietes de eadem fidelia dealbare, aO. Carex, icis. Carrizal. CareGtum , ti. E RO. Plaustrum, tri. Carreta. Carruca , ce, Carrus, í, as 1, vel Plostrum, la Vehesy is. Plaustrum Carrétada ss , Vel, Vectorium. Vehiculum , i. e | | madera , ó de osra cosa. Carrus ligni. Plaus- trim palez, vini, foeni,, framenti, alteriusve rei. Car? rus ligno , aliave y ' : : re ONustus. Carro de dos caballos ó y TOM. UL. , Ó bueyes, Bige , arum. De quatro. EA OR 65 Quadrigz. Currus quadrijugus. * Carro de guerra. Covinus falcifer, Currus falcatus. hoi * Carro, constelación celeste. Helice , es. Ursa major. Sep- tentrio , nis. y iS * Carretero. Auriga, ge. Carrucarius , 1ii, Plaustrarius, vel Plostrarius , il. lite * Carral. Dolium , quod carro vebitur. : da Carretear. Aliquid vehere, subvehere , transvehere , con- - vehere, V. Acarrear. ' Carricoche. Cisium, sii. Árcera , e. Carroza. Rheda , 2, Currus , li, dee * Carruage. Curruum, seu veure apparatus, frequentía. * Carro de oro, tela de seda. Cilicius pannus serico teXxtus, Cilicit operis textile. * Carroña cosa. Cascus , a , um. Viejo carroño. Senex eftoe- tus , capularis , decrepitus. qe A CARTA. Epistola, «e. Littere, arum. Escrita por ambas partes. Opistographa utrinque scripta. ma Carta grave. Litterz gravissimis verbis, sententiisque re- ferte. Sin substancia, Futiles , manes. De consuelo. Con- solatoriz. De reprehension. Epistola objurgatoria, Poco limada, Festinanter seripta, parum limata', param ele- gans. e Carta de pago. Apocha, «e. Accepte pecuniz syngraphum. De venta. Venditionis , aut emptionis syngrapha. z * Carta geografica. Tabula geographica. De todo el mundo, Tabula cosmographica. Tabellaria terre universe de- sienatio. Tabularis globi terreni descriptio , lmeis , £- gurisque descripta, | e A * Carta de marear. Pyxis, vel pyxidicula nautica. , * No peques por carta de mas. Ne quid nimium tentes. Ne quid nimis. * Cartas generales. Littere certa verborum formula, vel - conceptis verbis script. Amorosas. Littere amatoriz, Picantes. Aculeaiz. De.buenas nuevas de guerra, Lau- reatz , viótrices. De malas muevas. Terstia npnuantes, Cartas de favor. Commendatitiz Ittterz. 2 * No hamenester cartas de favor para contigo. Nuilias com- mendatione apud te eget. ' * Cartas circulares. Littere encyclico: * Cartas ,ó naypes. Mleaioriz, vel lusoriz pagelle. ; * Hablen cartas , y callen barbas. Ad scripta: provoco, * No es eso para carta. Non' est 1d epistole 'comiaittón— dum. Cave id epistole committás. E * Cartearse, Mutuis litrerarumíofficiis cerare ¿00! 287 pondere. A pS da a * Cartabon, Norma,2. > E E * Cartero. Tabellarius , tii. El que las cierra. CompliCitor, vel Obserator Epistolarum. pa Cartamo, ó alazor. Cnicus , vel Cnecus, lo | CARTAPACIO. Codex papyracens: : TA: CARTEL de desafio. Hostiles codiciil ad certamen próovo- catorii. Libellus provocatorius ad duellum- , pubjicé propositus. Del maestro de escribir, Muluformis «scrip= turz scitissimus archetypus- De comedias; bras fiestas. Pro comuediis, aut spedtaculis publicis propositi libelli, Cartelista. Cujus €st libellos hosce publica" pro ponere. > *CARTON. Conglutinate charie, AN CARTILLA del A BC. Alphaberum, ti, Abecedaria , vel Elementaría tabella. Abecedarium y ENE * Leerle á uno la cartilla. Officii aliquem commonere. Ad officii formulam aliquem exigere, ar 8 2 CASA. Domus, us. des, ¡um; Domicilium, 1; Hermosa- “mente Tabrada. Aflabre struGia, artificiose fadta: De tres ra altos. Triplicis Contignationis , aut conrabulationis. Tristega , orum, | ; RA Casa Real. Regia, 2. De moneda. Argentaria, 2. De JUeg0- Aleatoribus patens-, lusoribus expositas * Casa de contratacion, pia sedes, ÉS Ai 66 CA Casa de Ayuntamiento. Pretorium , rl. Casa de campos Domus suburbana. ES Casa pagiza, 6 pobre. Casa , 2. Casula , Es Casa que no alinda con otra, Ínsula,*%- ,; Casa, ó familia. Gens, tis. Familia. Genus , ers. * Esto alguno de casa lo ha hecho. Hoc in domestico, scele- re versatur. B No soy señor de mi casá. nullum est. : ; Fátas * Repartir algo por casas. ln domus singulas aliquid distri- buere, domesticatim conficiendum Curare. * En casa llena pres se guisa la cena. 1n domo abundanti l tatur quod necesse est. E “ata en a casa grandes hombres, Multi ex hac fa- milia domi militizque clari extiterunt. * Mucho poneis de vuestra casa. Multum addis , atque af- fers de tuo. ud «Casita. Domuncula , 2. HEdicula , L. a 7 * Casera, muger caserd, Wulier provida, rei domestic2 consulens. “E Casero. Domus conduétitiz dominus, Casero , el que mora en la casa aqaicas La , Ni, * lla. e. Predium, ll. A Aca , idis, Casaquilla. Chlamydula, 2. Ves- sido con casaca. Ghlamydatus. : * Bolver casaca. Sententiam mutare, Ab aliquo deficere, * Casadilla, genero de pastél. Scribilita , E. Placenta , t%» Pepanum, ni. CE Quiz *Casamata, genero de fortificación, Crypta muralis. Sub- terranea camera tuendis muris ac fossis. ya Casarse el hombre. Ducere uxorem. La muge?. Nubo ) 15. * Casarse, sea hombre , 6 muger. Conjugium 1InIte. Conju= gem sibi sumere. *Casar su bijo, ó $2 jungere, conjugio copulare , lios matitare.. * El Cura los casó. Parochus eos rite copulavit conjugio, coanubio junxit, matrimonio illigavit, ; * Ella quiere Casarse. Illa nuptias cogitat, nubere Cupit, nupturit. Hen rl * El no gusta de casarse. le 4 nuptiis, vel a ducenda uxor re abhorret. á : : y * Quieren casarse. Matrimontum contrahere cupiunt. Ma= trimonii jugum subire volunt , matrimonio Cconjugl, Imperium domesticum mihi connubio hija. Filium, aut filiam E $ matrimonio ¡lligare. eu ular. ? 5 e a A 0 * Dudo con quien casar su hija. Filiz conditionem querit. * Antes que te Cases, mira lo que haces. (Refr.) Priusquam incipi lto Opus. est. ; : incipias, consu ! 28 Ca y amansarás» Conjugium, virum domat. Casado Conjugatus. Marjtus. Connubio. junétus., Conju- io ¡lligatus. Uxoratus. . * ; A S conjugata , marita. Casada. Mulier nupta > ' : : ARO Casado una vez. Monoga1mU5: -Dos veces. Bigamus. Tres ve= ces. Trigamus. * Está muy casado con su parecel» ter adheerer, Opinionem suam mordicus tenet., AA * Recien casado. Recensconjugatus- Maritus recens, Recien casada. Receas nupta., vel conjugalá: p do * Casadera doncella. Virgo nubilis yiripotens. Ya eS: casas dera. Jam matura viro est , 82 nupu!s rempestiva. Casamiento. Conjugium., Connubiun , Matrimonium. Ma- * pis 87 fceminz conjunctio, A Casamiento , dote de la muger. Dos, tis. Dos profeétitia. Casamentero , ó Casamentera. Nuptiarum conciliator , ConciliatriX. : ía : CASCA de la uva. Vinacea ,Orum, s * CASCABEL. Sonoras ex ere globulus, Sistrum ) 1» * Surra de cascabeles. Sistrorum spira. CASCAJO de arena» Glarea , ex. Sententiz suz pertinaci- vel 0A; nó piedra que se labra. Lapidis segmenta. 0 ascajal. Saxetum , Sabuletum , ti... ae CASCAR nuezes , 0 avellanas. Nuces frangere , quassare, * Cascar á uno. Aliquem tundere , quatere, cedere , ver- berare. pis rs * Está ya muy cascado, Prefraótus est, 62 debilitatus. Se= neétutis malis affeétus est , ac pene confeétus. CASCARAS,ó mondaduras. Putamen, inis: De huevo. Ovi —Cruste , putamina, Aun no ha salido del cascaron, y se mete á ex pueris excessit , 8z thrasonem agit. valiente. Nondum CASCO de la cabeza. Testa capitis. Calvaria, *. Cra=' nium , nii. Para defensa de ella, Cassis rea, * El casco de un navio. Navis sine armamentis. * Casco de una cosa quebrada. Testa, 1%. Testaceum frag= mentum, n) * Cascos lucios , ¿Casquilucio. Ventosum cerebrum.. * Pusosele esto en los cascos, Hoc illi non tám in mentem, ". quám in libidinem venit. s es; * CASCOTE de edificio. Rudus, eris. CASI. Pene. Feré. Prope. Propemodum. * Casi nada. Nihil admodum. E * Casi al punto que acabamos de comer. Tantúm non statim - a prandio. ' *Casi milagrosamente. Prope divinitús. * Casi le mató 4 puñaladas. Pugione pene eum confecit. “CASO. Casus, us. Fortuna:, 2. No se hizo adrede, sino 4 vaso. Non.consultó , sed casu factum est, forte evenit, sors 8z fortuna tulir. Es acaso porque no lo merece? An quiía indignus est? Vide Acaso, . ES * En todo caso yo iré. Quidquid accidat , quidquid eveniat, ego ibo, * Hará mucho al caso que estés 1ú presente. Plurimum ad rem conferet, si ipse adsis, Permagni intererit, si Ipse intersis, * Hará mucho al caso tomarlo de mas atrás. Opere pretium erit rem altíús repetere, * El caso pide que se haga una demonstracion. Severitatem res ipsa flagitat. sl * El caso es que no se acordará. Quod. re vera est , quod precipuum est , statim obliviscetur. teads * Demos caso que asi sea. Fac ita esse. Demus ita: rem ha- bere. Faciamus id esse. Esto , sit ita, uti vis. * En caso que eso sea. Si sic habuerit. Si ¡ta habuerit. Si ita est. Si res eo pacto ceciderit. Xx * En tal caso me dará mucho cuidado, Tunc certe , vel, Ta- li in re sollicito admodum animo essem. x Este es un caso estraño, y funesto. «Gravis St miserabilis casus est. sE Hs 3 CASO de conciencia. Conscientiz nodus. Ad mores per» tinens questio. De moribus difficulias, Questio: Mo- salis), Mesrianl pe HAN an ys a + Estudiar , ó ver el caso. Questionem vel difficultatem enodare, enucleare :jus 6 audtores.consuleres. * Eso no es del.caso Hoc ad rem. non pertinet,, nihil ad rem. Hacer caso de:alguna cosa, estimarla: mucho. Aliquid magni pendere , magni facere, magni estimare. Quécaso hizo de: 14? Quem locum apud ¡llum obtinuisti? - Quo loco apud llum fuisti Ip *Ya no hace caso de los mal vestidos. Nos: jam: ill viles sumus. Panperes: cognatos vitabundus aversátur.: Nos + nmegligit.,. 54 | JN * CASUAL cosa. Fortuitus, 2, um, Casualmente Fortnito. Forte. Cast. 51 ' | CASPA de la cabeza. Furfures capitis.Porrigo., inis. CASQUETE de cuero. Capitium 'scorteum. Cndo;:onis: Casquete, ¿Casco de hierro, Cassts s dis. *Cusquetada, Temeritas. Juvenilis audacia, + , Cas- C.A Casquillo de saeta, Spiculam , li Cascar , 0 anular una ley. Legem abrogare , delere , res- cindere , antiquare, irritam facere , obliterare. Cascar un testamento, 0 una sentencia. Testamentum , aut judicium infirmare, rescindere, irritum facere. Judicii auétoritatem infringere , cancellare. . CASTA ,6 linage. Genus , eris. Stirps , pis. Castizo. Nobilis , Generosus , Ingenuus. Casta cosa. Castus , a, um. Pudicus, a, um, * Sino fueres casto,, sé cauto. Si minus pudicitiz, at pu- dori saltem parce. Castamente, Caste. Puré. Pudicé. - Castidad. Castimonia , Castitas, tis. Pudicitia , «e, Integri- tas, Puritas , tis. 3 La castidad se conserva con las austeridades. Ex asperitate - vite, 6 affliétatione corporis efflorescit castimonia. CASTAñO, arbol. Castanea, €x. Arbor castanea. Castaña, fruto de este arbol. Castanea , ex. Castaña regol=: dana , Balanus, ni. Balanitis, idis. Castanea balanus. Erizo de la castaña, Castanez echinus , 1. Hirsutus casta: nez cortex , vel calyx. . Castaña engerta, Castanea insitiva. Pilonga, Castanea in- durata, faccida. : Castañal , lugar plantado de castaños, Castanetum , ti. * Castaño color. Spadix , Fuscus. CASTAñETA. Digitorum crepitus. Las de madera , Di- gitorum crepitacula. Hoc Crusma , vel, Cruma ) tis Dió una castañeta. Digitis concrepuit. CASTIGAR. Punio, is. Pleéto, is. Supplicio, aut gravi pena aliquem afficere. Supplicium de illo sumere , in illum animadvertere. Poenam ab illo poscere, exigere, repetere. A Castigarle por justicia. Jure 62 legibus poenas ab aliquo exigere. Jure aliquem ulcisci , poenas jure debitas ab illo repetere. y * Castigar con pena de muerte, Ultimo supplicio afficere, morte aliquem multare , capite punire , pleétere. * Castigarleen la bolsa, Multare aliquem pecunid. Multama illi irrogare. | * Mandaronle castigar. Jussus est duci. Castigo. Suppliciam , cii. Poena , e. Animadversio , nis. * No sevirá sin castigo. Non impune abibit. Haud impuné feret. Non impunitate gloriabitur. Non abibit- impunis, impunitus. * Algun castigo de Dios te espera. Aliquod tibi fatum im- pendet. Grave tibi 4 Deo suppliciumimpiner. Castigador. Punitor , Animadversor , oris, CASTILLO. Castrum, i. Árx , cis. Pequeño Castillo,Cas- tellum , 1. Castellano , Alcaide del Castillo, Arcis pratec- tus, prepositus. Castellanía , Arcis prefeítura, * Castellano , moneda de oro. Aureus Castellanus. CASTOR:, animal, Fiber, bri. Castor, OriS. Ga CASTRAR. Castro , as. Virilia alicui exsecare , amputa= re. Castrar las Colmenas, Alvearia castrare. Mellis vin- demiam facere. Castrado. Castratus. .Exseétus. Castrador, Castrator , is. Exseltor, is, Castradurá. Castratio, 'nis, Castratura , R» Castrazon , tiempo de castrar. Castratura , X. Tempus cas: trationis. CASTRON. Caper, Pri. r* CASULLA. Casula , 2. * Catalogo. Catalogus, le. * CATAR las colmenas: Mella delibare. Quando menos Fe cates. vendrá, Ex insperato aderit. Improvisus in € Irruet, : * Cata de algo liquido. Pregustatio. Hacer cala , y Cata, anta res sit explorare , tentare, E Catavino. Urceolus pice illicos ad vinum hauricodum, Fom, 11, | CAD 67 * Catariberas. Legulejus, Rabula: forensiso 20... * CITADURA mala. Oris deformitas , foeda hominis fa= e cies, ¡distórtús, VUltU SN atigesa eun CATARAñA , ave nocturna. Cataradta , 2.0 CATARATAS delos ojos. Sufíasio, nis.Nubecula in oculis, * Cataratero y que las bate. Oenlariús medicus , Ophthal- mIcus Cl: isis atico dto * CATARRO. Rheuma, tis. Catarrhus ,.¡. Destillatio, vel + Distillatio, nis. Estar acatarrado, Destillatione laborare. * CATECISMO. Catechesis, is. Christiana institutio. * Carecúmeno, Catechumenus:y de RICO * Catequizar, Baptismi candidatum fidei mysteriis instrue- = re, imbuere, El que catequiza , Catechista,-te. CATEDRA, ó Casreda. Cathreda, 2. Publici professoris, “seu magistri sedes. Llevó la Catedra, In petitione Ca= thedre cateris prelatus fuit.. ASS Catedratico. Cathedraticus, ci, Publicus Juris, Philoso= phiz, vel Theologie professor , doctor ,, magister. De Prima , Professor primarius. De Visperas y Vespertine Cathedre doctor, moderator... * Catedral Iglesia, Cathedralis Ecclesia. Episcopalis , vel, Pontificia sedes. .. : CATERVA. Maultitudo , inis. Caterva, . Li * CATOPTRICA , parte dela Optica. Catoptrica y ca. * La Catoptrica trata de los rayos de. la luz refiexa, y dá las reglas, y causas de las reflexiones diferentes, segun la di- versidad de los cuerpos en que se hace. De reflexo radio disserit Catoptrica , reflexionumque variarum leges, -.B7 causas afíertr, pro vario ad corpora diversimode figu- rata appulsu. En particular trata de tado gevero de espe- jos , anteojos , ó vidrios de las Planos, Convexos , Conca= vos , de los Parabolicos , Ellipticos , Hyperbolicos ,- de los Ustorios. Omnia Speculorum genera speculatur, Pla« na , Convexa , Concaya , Parabolica , Elliptica , Hy- perbolica , Ustoria,... : ) CATOLICO, universal. Universalis , e. Catholicus, a, um. * Hombre Catolico. Homo Catholic fidei, Catholici no- - minis , Catholicse professionis. Romanze- fidei cultos Orthodoxus, Catholicus , ci. ad: * FéCatolica. Catholica Fides. Orthodoxa Fides. * Zelesia Catolica. Ecclesia Catholica , vel, Universalis, Christianus populus universus , iisdem Fidei dogmati- bus; 8 ceremoniarum ritibus , veluti uno foedere de- vinétus , ac toto orbe terrarum plane consentiens. : CATORCE. Quatordecim.: Nació el año de catorce, Decir mo quarto hujus seculi anno natus est. > Catorce veces. Quater Óz decies. : Cavallo , 6 caballo. Equus , ¡.Caballus, 1. * Cavallo castrado. Cantherius. Equus canthetius. Gara. ñon. Admissarius , Equus admissarius. Cavallo enano, Mannus, ni. Pumilus equus. Brevior equus, Cavallo pequeño, Equulus , Equuleus, tl. Cavallo corredor, Cur= sor equus. Castizo , Nobilis, Generosus, De Ostentacion, 6 respeto, Equus ad pompa. De posta, Veredas , dí, Veredus equus. El que dá los cavallos de posta, Prebi- tor veredorum. a mE Cavallo de guerra. Equus bellator, Equus militaris. De armas. Equus cataphratarias. Grayis armatura equas. Ligero , Levis armaturz equus, * Cavallo de: remuda. Veredus.recens. Cavallo de carroza, Equus carrucarlús. De Carreta , Equus plaustrarius. De coche. Equus essedarins, vel cisiarius. De litéra, Equus. leéticarius: De un tiro, Equus júgarins, vel, jugatorins, De alquiler , Equus meritorius,, vel conductitins. De silla”, Equus clitellarius. De carga , Equus sarcinarius, vel, dossuarlus, Cavallo, ó rocin de montar, Jumentam, ti. * Cavallo duro de boca, Equus oris contumacis , duri, im- probi. Cavallo que arroja , y tira coces, Equus calcitru= sus, vel, Calcirro, onis. Que Pa sufre freno », E A p) s lens 68 CA' j tiens equus. Caballo de paso, Equus gradarius. e Caballo espantadizo. Equus meticulosus, $ restitans. Que tropieza , Equus cespitator, vel , Offensator.. Que sacude, Equus: suecússor. De $rote, Equus succusator. Que se echa con la carga, Equus cubitór. Ásmatico, Equus anhelator. Flaco, Strigosus equis: Brioso, y loza= no , Equus ferociter exultans > 8 exiliens. No domado, ó indómito , Equus intraétatus > 87 novHus. Ss Caballo bayo de color rox0 obscuro. Equas badius , balius, | Spadix , cis. Caballo bayo spadiceus, puniceus, utilus. ( castaño, Equus ex badio fuscus. Equus spadiceus, In cas- taneum deflorescens. Caballo bayo negro, Equus ex badio nigricans. Bayo dorado, Equus spadiceus inauratus. Caballo pio", blanco y :Megr9> ó blanco y de qualquiera otro color. Equus pica. Equus ex albo discolor. * Caballo rucio rodado. Equus leucophaus scutulatus. Me. lado, Equus gilvus-, ex alyo rutilans. * Caballo alazan, óroxo. Equus fulvus, Alazan, de color de fuego , Equus punicens , vel, Phoenicius: Alazan obs- curo. Equus in fuscum rutilus. * Caballo morisco. Equus Numidius. Caballo amblador de Napoles. Veredus Neapolitanus. De Inglaterra, Equus volutarius Britannicus._/. Un solo caballo puesto'á tirar. Unijugis equus. Dos caballos, ótiro de dos caballos. Bijuges equi. Tres , Trijuges. Qua- 3ro, Quadrijuges. Cinco , Quinquejuges. Seis, Sejuges, um. Caballar cosa. Equinus , Caballinus, a, um, Caballo de rio. Hippopotamas > l. « CABALGAR , montar 4 caballo. ln equum ascendere, inscendere, insilice. 1r á caballo. Equitare, inequitare. Equo iterfacere. In equo yehi. Esta accion, Equita- tio, nis, El que vá á caballo. Eques, itis. Equo veétus , Equo vehens. Equo insidens. * Ir á caballo sobre un asno. Equitare in asino. Sobre un palo, ¿caña , Equitare in arundine longa, vel, in ba- culo. * Manejar el caballo. Equum traítare, freno regere, flec- tere. Hacer mal á un caballo, Equum agitare , versare, domare. : Hacer gambetas el caballo. Gressus glomerare , ungulas ad numerum colligere. Ponerse en dos pies. Posteriori- bus tañtúm pedibus insistere, saltu se in aéra librare. * Ir á mata caballo. Concitato cursu properare. * No se puede tener ácaballo. In equo sedere, vel herere non potest. ' a ! ** Llevar el caballo del diestro. Funalem equum ducere, * Cabalgada. Y ransveétio equestris ad pompam. CABALGADURÁA- Quadtupes , edis. Jumentum , 8, Que ha cerrado, ABnomen quadrupes. Que no ha cerrado, Abolus, cujus 2tas X dentibus dignosci nou potest, * CABALLERIA en la milicia. Equitatus, us, Equitum manus, Turma, *» - * Caballeriza. Equile , 1S. Stabulum lí. Caballerizo. Hippocomus » l- Equorum prafeétus. Caballe- rizo Mayor , Archippocomus , ll. Hipparcus sich Caballería , Orden de Caballería. Equestris Ordo. Caballó- ría , dignidad de Caballero. Equestris dignitas, Eques- tris gradus. . : CABALLERO, que vá á caballo. Eques > itis. Equoin- sidens , equo vehens, ' Ha Caballero , 6 noble. Eques , itis. Vide Noble. * Caballero de un Orden Militar. Eques honotarius. Eques: tri dignitate clarus. Vide Orden. : * Armar 4 uno de: caballero, Equitem cingete , Equitem - balreo succingere. Accingendo gladio equitem inaugu= rare. Gladii procinéta Equitem creare: e * Fe armado de caballero. la Equitum- ordinem alleétus, adscitas y; adscriptus , COOPIatiis est, de * Dar caucion en materia ciu! «CAUSA. Causa, 2. Causa eficiente. Ca usa efficiens. Causa CA * Caballero del Toyson. V elleris ayrei torquatus eques. Caballeré del texado. Dorsum tecti. Aquarum divortium 1 tecto. : Caballillo de tierra entre sulco y sulco. Lira , *. Porca , ce. CAVAR latierra. Terram effodere, fodere. Cavar los arbo- les , viñas, y O!ras cosas, Arborum truncos cavare, ex- cavare. Vineas Pastinare. Segunda vez, Repastino, as. Cavador de viñas. Pastinator , 15. De tierra , d minas, Kos— sor , OriS. , is Cava: Fossa, 2. Fossio , nis. De viñas , Pastinatio , nis, CAVERNA. Caverna, 2. Ántrum, trl. Cavernoso , lleno de cavernas. Cavernosus , 4 , UM»... CAUCE por dónde corre el agua. Aquarum derivatio. In= cile, 15. E CAUCION , seguridad, ú obligacion que hace una persona áotra de que cumplirá alguna 054. Cautio , nis. Spon- sio, nis. Fidejussio , ni$.. | em * Caución , prevencion y cautela. Cautio, nis. Providen- tayrnagdas a * Caucion de indemnidad. De alterius indemnitate sponsio, - fidejussio , Nis. ; A * Caucion. juratoria, Sponsio sui sistendi. Vadimonium de sistendo se ipso. . l. Predem dare. Sponsorem dare. Prede, vel , sponsore creditori cavere. Credito- “ri satisdares Datis predibus , rem creditoris tutam fa- cere , tutiorem preestare, | * Ser Caucionero en esta materia. Álicui, vel, alicujus spon- sorem esse, predem fieri, : | * Dar caucion en materia criminal. Vadem dare. ONASpHs bus datis,, sui sistendi vadimonium promittere, x* Tomar, ó recibir caucion en materia civil, Satis accipe- ré. Predes accipere. Spopsoribus sivi cavere. Predibus accipiendis , rem suam tutam prestare, * Recibir caucion en materia criminal, Acciperevadem, vel vindicem sistendi rerum,in jure. ie * Estar obligado por caucion. Satisdato teneri, vel debere. " PE Sey caucionero en delito capital, Vadem mortis dare se pro alio. Vadem ad mortem dare se pro amico. » Citar á la parte contraria para dar caucion, pedir caución. Vadari. Vadari adversarium, Vadem poscere, * Estar citado para dar caucion. Vadart ab adversario ad .“dandos sponsores. * Citacion para dar caucion, Postulatio predium. Denun- tiatio in adversarium de predibus dandis, Vadatio , nis, CAUDAL, dinero. Pecunia, e. Caudal en logro, ó:capital de una renta. Caput, itis. Sors , itis. Debite pecuniz -caput, *. Cada qual en su corral desea tener caudal. (Refr.) Rem quisque adauétam serió cupit suam. * Caudalejo. Mediocres pecuniz. Caudal , entendimiento. Intelligentia , x. Intellectualis fa- cultas. : UVa * Conocete., y «mira quan cortoes tu caudal. Tecum habita: noris quám sit tibi curta suppellex, mimo Hacer caudal de alguna cosa. Aliquid estimare , magnifa- cere. No bacer.caudal de algo; 6 de alguno. Negligere, despicatuishabere aliquid , vel aliquem. - 0000 kCaudaloso rio y; 0 Rio caudal. Flumen magnum, profun- dum. Caudalosa fuente. Fons largus , coplosus.::: »Caudaloso, d rico. Divitiis 6z pecuniis aftluens, Dives, its, oz LV: * Caudalosamente. Largiter , AffAuenter. “CAUDILEO. Dux , cis. Dudtor;. oris. | s o CAVILAR sobre alguna cosa. Rem aliquam- mente re- volvere, Secum disceptare. * Cavilacion. Excogitatio, nis. *: Caviloso. Cavillator,, malitiosus. il que qua remefficit , que sua efficientia rem procreat , que sua vi effectum edit. E * Causa formal. Causa formarum artifex. Causa que re-. rum formas architeétatur , 8 confert 5 que singulis rebus suas formas impertitur. j * Causa material. Materia , 22. Materies , ej. Causa, ma- terialis, ET : : * Causa final. Rei cujusque finis nltimus, Is finis, quo -dirigitur , intendit , fertur , speótat res quxque, * El Fuego y el Áyre son causas aítivas , la Tierra y Agua 4. pasivas. 18gnis éz aér movendi vim habent Sz efficiendi; Terra 67 Aqua recipiendi. Cic. EA * La ociosidad es la causa > J el origen de todos los males. Otium omnia malorum genera infert, parit, creat , af- fert,, importat, invehit. Ótium malorum omnium cau= sam sustinet. Nosotros fuimos la causa de que se hiciese la paz. Causa fui- * mus , vel, if causa fuimus , cur pax faéta sit. Pacis constituendz causa fuimus. Pacis causa in nobis cons= ILL, *. Por qué causa mientes? Quid est cause, vel , Que caur sa est, cur mentiaris? Quid te impellit , inducit, inci- tat, movét , cogit ad mentiendum? Quam ob causam mentiris? E pe * Quisiera saberla causa de esta ausencia tan repentina, Scire cupio , quid habeat argumenti ista. repentina profectio. . * Por esta causa te pido que le perdones., Eam ob rem, Eam ob causam , Quapropter , Ídcirco rogo. te , ut ei 1gnoscas, eS * Yo le sufro por muchas , y grandes causas. Fero ¡llum multis 6 magnis de causis. 118 * A él le ahorcaron por muchas causas. Multis nominibus in crucem acétus ést. : AA * No sin causa le azotaron, Vapulavit, nec immerito', vel nec injurid , vel, nec sine causá,, vel , 0 meritó qui- dem. * Sin causa. Nullá causá. Nullá ex causá, sine causa, Immeritó , injuriá me ferit, : * Por causa de esto por esta causa, Propterea.-Ideo. Idcit- "co. Ob eam causam. Eam ob rem. * CAUSA, proceso. Causa, e. Controversia, 2. Lis, litis. y Diga y Cl > 57 * Causa civil. Causa ordinaria. Lis ordinariz -cognitionis, mel , disceptationis. Controversia formule communis, vel, judicii , 4 moris communis. Causa recuperatotii . usus:, 62 judicil. Lis recuperatoriz formule Éz discep- tationis. : * Causacriminal. Causa capitis. Lis capitalis, Causa ex- traordinaria , vel , extra ordinem, Noxz capitalis cau- sa. Questio , mis. Y ) : : * Causa de apelacion, Provocationis causa. Lis ex provo- catione. Lis appellationis. Controversia appellatofia, o Causa bien fundada en derecho. Causa egregié ab jure instruéta, ab juris auxiliis munita, ab juris presidiis « parata, $7 * Causa mal fundada en derecho, Causa anceps » dubia, in- certa perplexa ,: dubii juris, ancipitis admodum juris, -—¿equitatis parum exploratz. : * La causa comun, Respublica , CL. Publica res. CAUSAR alguna cosa, producirla. Aliquid creare, patere, edere, gignere, progenerare. “slam pas, * La sequedad. causa la esterilidad. Intempestiva siccitas creat frugum inopiam., generat ¿annonz penuriam, gignit sterilitatem. Todos E ee mismo se causó este mal. Sibihoc ipse malum accersivit. Esta comida causa sueño. Hoc cibi genus.somnum con- Gliat, inducit , facit.. * Causóme esto mucho gusto, d disgusto. 1d mibimagnz vo- CA. : 6 _luptati, vel molestiz fuit: magnam mihi sia aut voluptatem attulit: magna me molestia, Aut vO- luptate affecit. Magnam ex eo molestiam , aut volupta- tem cepi ,“Aécept Causador. Eficétor, auétor canse. CAR * Cgustico. Cáusticus ; a, um. Adurens, tis. Urendi vim habens. Causticá facultate, vel, adurendi potestate pol- lens. Cui caustica. vis IN8st. | * CAUTERIO. Cauterium, li. Causticum, ci, Carnís ad- —ustio , combustio. : E: * Cauterizar, Carnem candenti ferro adurere. Alicui cor= poris parti cauterium adhibere, inducere, * Cauterizacion, Ustio, vel , adustio caustica. Curatio * Ccaustica. ] AUTELA. Cautio, nis. Astutia , *. Calliditas y tis. Cautelarse, Caveo , es. Vereor, eris. , 'Cauteloso , astuto. Cautus, Vafer, a, um. Versutus, Versi- peilis , €. Veterator , orís. Astutus, Callidus, a , um. Cautelosamente, astutamente. Vafre. Versuté. Veteratoric. Astute, Caute. Ea EX * Cauto, Cantus, Providus', a, um. Callidus, a, um. — Cautamente, Caute. Callidée. * ' : CAUTIVO. Captivus , 4, UM. In servitutem vindicatus, assertus. ] a E “Cautivar á alguno , hacerle cautivo. Aliquem in captivita— - temadducere, adigere , asserere, vindicare. Captivum “ reddere. ln servitutem tradere. | * La elocuencia cautiva los espíritus. Ánimos eloquentia si- bi mancipat, sibi devincit , sibi subjicit , sibi submittits “--Dominatum exercet in “animos , Servitute blandissima sibi reddit addittos : Amabili captivitate mancipatos habet : Súis légibus astrictos tenet. 7 e * Cautivar la benevolencia, Benevolentiam alicujus sii conciliare , sibi demererl, Benevolum aliquem sibi reddere. Cautiverio, 6 cautividad, Captivitas , tis. Servitus , utis. * Sacar, 0 librar á alguno del cautiverio. Aliquem asserere,. in libertatem vindicare, in libertatem asserere, libet- s «ate donare, libertati restituere , á servitute liberare, liberum reddere. Ab aliquo'servitutem , vel, jugum Set vitutis repellere , depellere, propulsare. 5 “Cauze. Vide Cauce. ” “e Caxita, CAXA. Capsa, 2. Theca, c2. Arca, E. De anillos, Dac=' tylatheca. De escribanias, Graphiaria theca, calamaria. De cuchillos , Cultellariarheca. De Barbero, Xyrotheca, De Cirujano, Narthecium , Myrothecium. Caxa de tambor , Tympani alveus. Tympanum; Ml. Tocar la caxa, Tympanum quatere , tundere», pulsare- Pym pano canere. Caxa de Reliquias , ó Relicario: Sacra Re. o Jiquiaram thgca. Sacroruí ossium, capsa , 2. Lipsano- theca , ce ES an Caxa de la Imprenta , CoN cajoncitos > donde está distribuida Ta letra. Capsula typorum In varios distinéta loculos, * Caxa de un coche. Rhedz alveus. Caxa de tabaco, Taba- ci capsula. Caxa de muerto. Loculus yl, Arca, 2. Cóxa de las muelas , Maxila , *- Libro de caxa, Mercatoris liber , quo nomina debiroram continentur ; Ratio debi- ti, 8z accepti.. . ; 0 nailas Capsula , ». Capsella, 2. * Caxero. Capsarius » Ml: Capsarum opifex. De Mercader; ó Ásentista y Arcarius , Til. -Caxon, Capsá grandior ductilis. Caxóncito , 0 gaveta de “escrivorio. Scrinil loculus, ; _Caxones de estantes. Librorum loculi. Loculamenta, Orum. Foruli., 0r4M. Caymán. Immanis lacertus Peruanús. (Metaph.) Homo ya- fer, versipellis, ds Cayrél. Limbulus, li. Cayrelado. Vestis limbulis 309 pictis ornata, j he $ a Ye y É a EE 'CAZ O Sul ATA ES CAZ de un molino. Aquarius canalis moletrinz. Incile, is. Aquz emissarium. na Caza de bestias, Venatio , nis. Venatus, us. Caza de aves. Aucupium , ii. Aucupatio , nÍs- Cosa perteneciente á caza. Venaticus , Venatorius, 2 , UM, Perro de caza , Canis venaticus, Y estido de caza. Ves- tis venatoria. E Dt * Dar caza á uno. Fugientem persegui, 1sequi, preme: re , Urgere. A * Porfa mata caza. Labor improbus omnia vincit. Cons- f-— tantía coronat Opus.» j : A Andar á caza de gangas. Obvia queque aucupar! , con» sectari. S * Uno levanta la caza , y Otro la mata. Alii sementem fa- ciunt, alii metunt. e No harás mas que espantar la caza. Nihil aliud quam E artificium dissolyeris. CAZAR. Venationi dare operam. Venationem exercere, In venatione versari. Canibus feras persequi , insetta- ri, agitare prede causá. * Cazar aves. Aucupio dare operam. Tn aucupatione vet- sari. Aves captare. Aves visco decipere , canta ad re- tia 8z laqueos allicere, e Puesto para cazar. Área venatoria, Amarle , Áream ap- tare , concinnare. * Cazador. Venator , is. De aves, Auceps , upis. De ce- sreria. Accipitrarius , rii. «* CAZCARRIAS.Luti sordes ore yestis asperse. Cazcar- riento, lleno de cazcarrías y Lutosus, Coenosus, Lu” tulentus , 2, um, Lutuoblitus, a , UM. * CAZO. Coculum, li. Cazuela , Cocula., %, * Cazolesa del broquel, Umbo , Onis, CE * CE (de quien llama) Heus, . Ceatica. Vide Ciatica. : * Cebar para engordar. Cibo , as. Sagino , as. Cebar pa- ra engañar , Ínesco , as. - e Cebo. Esca , cx. Para engordar aves. Sagína , e. El deleyte es el cebo del pecado, Esca malorum voluptas, * Cebon. Vitulus , aut porcus saginatus, Cebolla. Cepe , indeclin, Cepa, Xa Cebolla albarrana. Scilla , a Cebollino. Cepina , 2. * Cecear. pro S efferre, Ceceoso. Qui C pro S effert. * Cecial, escado. Asellus arefadtus. % Cecina. Caro indurata, sale condita. CEDAZO. Incerniculum , Subcerniculum , 1. De cerdas, Incerniculum setaceum. De cerner arina , Pollinarium. Ver las cosas por tela de cedazo, Quast per transennam, aut caliginem res aspicere. : «* CEDER de su derecho. De jure suo cedere. Parece que es razon ceder en algo, y "0 llevarlo todo por rigor de ¡ justicia , Remittendum aliquid videtur , ne omnia con- tendamus. Cic, Cedizo , cosa lacia, Elaccidus , 2) 4» Tabidus ,2%, UM * Cedizo , huevo. Ovum Zephyrium. Plin. Cedro arbol , 6 alerce. Cedrus, i. Cedula, Schedula , 2. Poner cedulas en Íugares publicos, Protrepticos libellos publicé legendos proponete. In lo- cis celeberrimis ediéta figere, * Cegar , perder la vista, Oculoram lumine orbari , Ppri- vato Cecutire, Visum , ant oculos amittere. Cxcari, Exczecarl. * Cegar áotro. Caco, as, Exceco, obcxco, Cecum aliquem facere , reddere , oculis privare. * Cegarse para no ver lo que es muy claro, Caligare in me- CE ridie. Ciegale la pasion , Ceca cupiditate fertur , 1A- pitur, abripitur. * Cegarse un conducto , ó caño. Limo tabum, aut aquedue- tum obstrul , cursum aque impediri , detineri, Cegajoso , 6 cegaton. Lusciosus , Myops, pis, * Cogajez , este defecto. Myopia, Es Ceguedad , 6 ceguera. Cecitas , ti. Ceguta, hierba conocida. Cicuta , 2. : CEJA. Supercilium, ii, Arquear las cejas. Adducere , ata tollere supercilia. ¿ * Espacio entre ceja y ceja, 0 entrecejo. Intercilium. Gla= bella, ze. El de grandes cejas. Silo , onis, | Cejijunto. Conjunétis 82 cohxrentibus superciliis, * Cejar el coche. Retrogredi , retrocedere , cessim ire, Ha. cerle cejar, Habenis jugales equos retrorsum agere, adi. _ gere, retrotrahere , retrudere. CELADA, 6 capacete. Galea , ez. Celada, 0 emboscada Insidiosa manus. Homines insidiis positi, “collocati, , Celar , Celador. Vide Zelar. 3 Celda , ó camara. Cella , *. Cellula , x. Camera, e CELEBRAR, Celebro , as. Concelebro ,.as. El dia dbhies +4. Diem festum agere , agitare , colere, honorare. Diei celebritatem cultu 6 veneratione prosequi, Celebrar Misa, Rem divinam facere, * Celebrar Capitulo las Religiones. Comitia agere , habere, * Celebrador. Laudator , buccinator, is, OR * Celebre cosa, Celebris , solemnis ,e , Celeberrimus. Hi. zose celebre con aquel delito, Commendationem $ no= men ex scelere duxit. Ex flagitio nomen ejus inclaruit Querer hacerse celebre con una hazañería , Laureolam in mustaceo querere. * Celebridad. Celebritas , solemnitas , tis. Celebro, Cerebrum, i. Caer de celebro , Retroruere , occia pitio cadere, 2 Celemin. Modius , li. Modiolus , i, Celestial, Coelestis ,'e. ZEthereus, a, um, * CELIBATO: Ol A * Celidonia , hierba. Chelidonia, . sive Chelidonium, ij. Celo, celoso. Vide Zelo. eS * Celosía. Cancelli, orum. Transenna , e. Clathri , orumi Ventana con celosía, Clarhrata fenestra. Cementerio. Coemeterium , ii. : CENA. Coena, e. Cenar. Coeno, as. En cenando se fue 4 asear. Coenatus deambulatom abiit, : *. Cenagal, Voluzabrum , 1. * Cenagoso, Coenosus , lutulentus. EN Cenaculo. Coenaculum , 1. Cenador, Coenaculum , 1. Coenax 110 , Nis. : CENCEfO , sin levadura. Azymus, a , um. Cenceño , sencillo , ó sin doblez. Sincerus, 4, um, * Cenceño , hombre delgado. Corpore gracilis, * Cencerro, Tintinnabulum bubulum , Crotalum, i, A cena cerros tapados. Clam, ocenlte. Silentibus tubis, ac tym= panis. Quien bueyes ha perdido , cencerros se le antojan. Quí amant , ¡psi sibi somnia fingunt, « CENDAL. Nebula ol ,2utbyssina. Cendales del tin= tero. Tomenta atramentaria, * Cendra de Plateros. Cinis argentarius. Cendrar plata, Argentum excoquere, purgare. Plg!a cena drada. Pustulatum, sive pusulatum argentum, % Cenefa. Ora vestis lemniscata, Peristromatis , aut corti- nz fimbria. E CENIZA. Cinis, eris. Ponerle á uno la ceniza en la frente, Aliquid alicui increpare , objicere, ne se insolentiús efferat. - Ceniciento. Cinereus , Cineracius. CEñIR. Cingo, is. Ceñirse en lo que uno dice. Verba ad compendium conferre, Rem paucis perstrin ] , ' E ers, Com- pendiym dicendi facere, A ne: y ; e “e Cea A AS A E CE Ceñidor , 6 Ceñidero. Cingulum, í. Zona , 2. * Ceño. Sypercilium. Torvitas , tis. *Ceñudo, Aspectu torvus, vultu tetrico. Censorio super” cilio. ria *Cenogiles, Crurum astrigmenta. CENSO. Census, us. Perpetuo. Qui redimi nequit, cujus caput extingui non potest. *Censo al quitar. Qui redimi potest, éz extingui. Fun- dar censo. Censum constituere, Pecuniam in censum conferre , collocare. *Censualista. Qui ananos censús pendit reditus. Censor. Censor, oris. Censura. Censura , judicium , sen= tentia , E» 3 | + Censuras Eclesiasticas. Censure , seu pone, quibus Ec- clesia contamaces afficit, ut resipiscant. €Consurar algo, De aligua re censere, judicium facere, sententiam proferte. No hay que censurar en este libro, Wibi) est in hoc libro, quod miniata cerula, aut obe= lisco potari debeat. EA CENTAURO , medio caballo, Centaurus , l. Centella. Scintilla, ee. Las del fierro. Siriture , a£um. % Centella por el rayo. Fulmen, inis. Centellear. Scintillo , as. Centeno. Secale , is. Typha , x. Pan de centeno. secalicius. * Centinelas. Vigiles , um. Excubie, arum. Vigiliz, arum, Estár en centinela. In speculis esse. Vigilias , vel excu- bias agere, y * Centones de varias cosas, Miscellanea, oram. Farrago, inis, Centones , um. | ' Centro. Centrum , i. Está en su centro. Loco; aut munere gaudet optatissimo. : E Centuria, numero de ciento. Centuria , 2. Dividir en centu= rias. Centurio, as. In centurias referre, Centuriatim distribuere. ' | k Centurion , Capitan de cien Soldados. Centurio , nis. CEPA. Vitis, is. Vitis stirps. Pequeña Viticula , E» Cepo. Cippus ligneus. Estár en el cepo. Ln cippo tenerl, CUS- -todiri. Cepos quedos. State viri. In. sua quisque statione maneat. Es un cepo. Stipes est, ac truncus ad bonarum artium studia. Cepillo. Runcina , z. Le vigatorium , ll, Cepillar , ó acepillar. Levigo , as. Runcino , as. CERA. Cera, e. ) decada * Cerilla. Cerula , 2. Cerea candela exigua. Cera para'se- llar. Sigillaris Cera. * Cera de los oídos. Aurium sordes. Cerumen , nis. Pueden haces. de. él cera y pavilo, Facilis 82 traétabilis ad arbitrinm Panis regentis. * Cerero. Cerarius, il. ds * Cerería. Taberna ceraria. 5 * Cerote, emplasto. Ceratum , vel Cerotum , i. * CERCA de (tiempo, ó numero) Cixciter, feré, prope. Du- ró aquel choque cerca de una hora. Tenuit ea pugna horz circiter spatium. Cerca de las diez. Hora feré decima. * Cerca de (quando se habla de lugar , ó persona ) Ad , pro- pe, juxta, circa. Cerca ,ó mas cerca de la Ciudad. Pro- pe , vel Propitús urbem. Muy cerca, de Lalia. Proxime Italiam. ; s. quae .. q Cercano, Propinquus , affinis, vicinus , proximus, finiti- mus , confinis. Cercanía. Propinguitas , vicinitas , tis. a cerca de un lugar. Murus , 1, mania, 10m. SE erca de piedra tosca sin cal. -Naceria , E, maceries., el. de tierra, ó tapia, Sepes , is, vel Seps, pis. Septum, Cies DE A + con o. uba , ó piedra. Sepio 10? Mallo, e69T + Urbem maoenibus cingere , circumdare ,. Mu o Muni ; y j ro Munire, Ciudad asi cercada. Urbs meenibus cinéta, muro Septa , munita. : MEE a y? bir us CE 71 Cercar, d sitiar la Ciudad. Urbem obsidere , obsessam te= nere , obsidione cingere, premere , circumdare. ) * Cercar á uno. Hominem: circumdare , circumstare , Cir= cumsistere, Cercado estoy por todas partes. Teneor undi- que. fala | : O * Cercado. Seps , pis, Ager septus.. a CERCO de enemigos. Obsidio, his. Obsidium, ¡¡¡. Obses- sio , nis, : : * Levantar el cerco. Solvere obsidionem. Ab obsidione. re- cedere , discedere. Obsidione absistere: Librar del, cerco. Urbem obsidione levare , ab obsidione eripere, libera= re , eximere, ; 45) Cerco de puerta , ó ventana, Antepagmentúm , tin. * Cerquillo, ó circulo. Circus», Circulus. * Cerquillo de Erayle. Tonsura capitis circinata. CERCENAR, Circuncido ,. is, Ámputo as. Alíquid de re aliqua detrahere , decerpere, Cortar á cercen. A. stirpe precidere, lab. ¡mo resecare. -' DUES pl * Cercenadura. Circuncisura , 2. Cercenaduras. Cincunci- sa, orum. Amputate reliquiz. cad Cerceta, ave. Fulica , cz. Fulix cis. e Cercillo , ó tigeretas de la vid. Clavicula , 2. Capreolus, l. * CERDA, ó cerdas. Seta, XL. Sete , arum. Cerdoso. Seto» sus, Setis obsitus y setiger , setis horridus, hirsutus.., Cereza. Cerasum , i. Silvestre. Cornum , l. Cerezo. Cerasus , .i. Cerezo silvestre, Cornus, nus ,- Us: - O PE encia -, * Ceribones. Cessio bonorum ignominiosa ; qua decottores olim multabantur. Zfacer: ceribones, Cedere. bonis., tut= piter culpam profitendo. + De ÑN ¡,, yel Cor- Ceremonia, 6 Cerimonia. Ritus ¿ us. Ceremonia, 2. * Ceremoniatico. Nimis officiosus;¿In officiis .morosus, ni- mius , p£olixus. * Ceremonial. Ritualis liber. *CERMEÑA, fruta. Armeniacum , Cl, * CERNADA. Lixivius cinis. hs: Cernejas. Crines, ium , Jubxe, arum. aos CERNER. Farinario cribro succernere. Farinam subcet- niculis purgare , excutere, ETE Cernicalo , ave conocida. Tinnunculus , i. Cenchris, dis», * Cero, Circulus in numerorum notis. Muy) * Cerrajas, hierba. Sonchus, 1. Todo eso es aguaide, Ccerrajas. Levia bec sunt, 8 frivola, € , Cerraja, ó cerradura. Sera, 2. 20Paido mudó Cerragero. Clavicularos faber. AA CERRAR. Claudo , is. Las puertas. Fores, antiportas ob- dere, occludere , oppilare. Pessulum ostio obdere: Rg- pagulis valvas munire Ñrtare. : AO US Cerrar con llave. Sera claudere. Sero , 145» obsero ; as. Con . sobrellave+ Superiori clave, aut gemina clave fores oc- cludere. : pra: ¿PA * Cerrar de golpe. Impetu januam'occludere, SAL, * Cerrarsewde cámpifa, Pertinaciter negare. Precibus adi- tum precludere. 4un 0 ha.cerrado. la mollera.Nondum ad animi maturitatem pervenit. * Cerrar el paso al enemigos Aditum hosti precludere, obs- - truere. Aditu Cerrar con él. Cum-hoste manus:conserere; signa confer- re , armis, acie decernere dun mo ha cerrado la. herida. Nóndum est ohduéta cicattix«.Nondum vulnns. cicatri- cem duxit , nondum eutemobdaxit. 001000 * Cerrar lamano Manu «cómprimere, in pugnum con y 4 trahere. Las Cartas. Epistolas complicare ¿ obSig-. nare.: 0 S ! UPA , ; * Cerrarse. las velaciones, Nuptiarum solemnia interdici prohiberl. as E A * Cerril potro. Indomitus,pullus equi, Ea Cerrion y ó carambano. Stiria , 2. a ES CERRO, ó collado, Collis ,¡is..-: Lo aasa E y hostem”prohibere. Hostem intercludere.. id 72 CE Cerro pequeño , 6 cerrillo. Colliculus. Monticulus, Cerro enriscado , ó verrueco. Verruca montis.. pi Cerro de lino , ó lana, Lana, seu lini cirrus, i. Esto está to- davia en cerro. Rude-est hoc eriam nunc, 6 indigestum, Cerro de la espalda. Spatium inter scapulas. Interscalpium, ii. Traerle á uno la mano sobre el cerro. Blandissimé aliquem traGtare , allicere. Caballo en cerro. Equus sine stragulis, , Cava Vedtis, repagulum januz. Echar el cerrojo, Vecte fores munire , firmare. * Certamen poetico. Certamen poétarum, CERTIDUMBRE. Certitudo, nis. Certidimbre tengo de eso. Compertum hoc mihí est, exploratum habeo. Pro certo id affirmare possum. Con qué certidumbre lo sabe? Unde tíbi certum est ? Quis tibi fidem fecit, Certificar. Pro certo aliquid asserere , affirmare, Certioro, - as. Ulpian. * CERVATANA,. Fistula sambuccina , qua pueri glandes: stupeas expiodunt, Cervatillo , hijo de ciervo, Cervi pullus. Hinnulas, 1. * Cerveza. Zythum , i, vel zythus , i. vulgó Cervisia, Cerviz. Cervix , icis. : s Cervigudo, de gruesa cerviz. Cervicosus, Hombre de dura cerviz. Contumax , refractarius, dure cetvicis homo, pervivacis sententiz. Bajar la cerviz, Cervicem subjice- re , jugum accipere , submittere fasces, 38 Cerviguillo, Cervicula , 2. El cerviguillo que tiene! Quám ereéto collo incedit ! Ut cervix illi riget! Abajarle el cer. viguillo, Animos ac spiritus illins deprimere. e CESAR. Cesso, as , Desino , is. Cesa de quejarte, Desine in questus effundi. Abstine querelaram. Yá. cesó, la peste, De loco pestilentia abiit. Jam pestis desiit , cessavit, effluxit , evanuit. * Sin cesar. Indesinenter , sine intermissione, * Cesacion, Cessatio , vacatio , nis, Cesped. Cespes, itis. sw Cesacion a divinis, Censura , qua sacra omnia interdi- cuntur. CESTA. Cista , e. Corbula, z. El que la lleva. Costifer, i. ¿Cestilla, Cistula , Cistella , «e. Cistellula , e. - Cesto. Corbis , is. Quien hace un cesto, hará ciento. Taurum tollet , qui vitulum sustulerit. Y Cestones de arena contra la artilleria, Lorice viminez, Corbium objeétus. *CETRE, 6 Acetre de agua bendita, Lustricum yasculum. Aque lustralis situla, A * Cetrería. Ars tradtandi accipitres, * Cerrino color. Citrinus subfuscus, Tetro, Sceptrum , l. pe at cti , ei. Pan de cevada. Panis hordeacens, Cevadera. Mantica hordeacea, Cevar, cevo , cevon. Vide Cebar. Cevica, 6 lancha de la rueda del coche, ó del carro. Canthus, 1. Ferrea curvatura rotz. * CHACOTA. Jocatio cachinnantium. Hacer chacora, Ludi- crum quid moliri, jocosé cavillari. * Chafallo. Segmentam impolité assutumo *Chalupa. Scapha , e. Cymba Pd AO TO : GH AMBRANA, ó moldura de puertas. Antepagmentur, ti, ** Chamelote de aguas. Undulatum sericum: K - *Chamorro , ó mocho. Niutilus. Chamorrillo trigo. Erumenti spice mutile.o cc: Chamuscar. Leviter amburere , ustulare, * Chamuscado. Leviter'ambustas , semiustulatus. e Chamusquina. Panni ustio levis, Huele á chamusquina. Se- miusti panni odor yagatur. AR CH *Chanza, Jocus , ci. Chanzonera, Joculus,'i. Bien parece una chanza dicha á tiempo. Dulce est desiperein loco, Estár de chanza. Facete 81 commode dicere. Repreender con chanza. Aliquid in aliquo cavillari, iS *Chancear. Jocor, aris. Nugari, nugas agere. Joco aliquid dicere, Jocis in alios ludere, cavillari cum aliquo.. - *Chancero. Jocosus , nugator, nugax, cis. Facetusca- villator, | UU $ CHANCILLER , ó Canciller. Cancellarius , il, Chancillería. Forum regium , Forensis basilica. Chancillería, esta dignidad. Cancellarii munus, dignitas, *Chanfayna. Tomacula, vel Tomacla , orum-, ex pulmo-= ne condita. *Chanfion. Numus adulterinus, e id Chantre. Mesochorus, i. Primus cantor. Chantria. Mesochori dignitas. pa CHAPA de metal. Lamella , «e. Bractea, ez, QU * Echar una chapa. Lamellam affigere. * cu iv Chapas, ó tarreñas para tañer. Crotalum, i, * Chaparro. Erutex spinosus, Chapéo. Galerus, i. Y * Chapeton. Advena ex Hispania apud Indos, Chapeton , ó chapucero. Rudis arufex. 0 Chapin. Muliebrius cothurnus, Soccus multo suberis cor- tice subleyatus, Chapitel. Vide Capitel, * Chapodar. Amputo, as, Vide Podar. Chapucero. Vide Chaperon. : * CHARCO. Lacuna , e. Stagnans aqua, E * Cosa con muchos charcos. Lacunosus, a, um. * Charlatan, Dicax, loquax, cis, Garrulus, blatero , Nis;, .circulator. Citeria loquacior. * Charro, Rusticus, 6 vita incultus homuncio, .. * CHASCO. Ludificatio, nis, Frustratio cupiditatis, Dár 4 uno chasco. Frustra aliquem habere , ludificare homi= nem, vel ludificari, E 3 a Chesquear la honda , 6 latigo. Strideo , es. w Chasquido, Fundz, aut scutica stridor. «Chata cosa. Depressus , a , um. Chato de narices, Sims, a, um. Depressis naribus. * Chavacano. Volgaris , Vilis, trivialis. CHAZA en juego de pelota. Piloee mora. Pilaris institio.. *Chazar. Locum retente pila signo notare, aut hota signare, eS *Cherrion , ó Chirrion. Sarracum, el. CHIA de luto, que arrastra. Syrma lugubre. Chibo , 6 Cabrito, Hcedus,, i. pa : Chibitil de cabras, 6 cabritos. Hcedile”, is. Caprile, ís, *Chicha. Caro assa, vel frixa. Chicharra,ó Cigarra. Cicada, e. * Chicharron. Cremium , ii. Sebum frixum, * Chichon. Contusio:, tumor ex contusione, Chico. Parvus , exiguus, breyis, *Chico pleyto. Leve dissidium. Nihil moror. * Chiquito. Parvulus. Pusio , nis, * Chicoleos. Nugze arum. Joculatoria , ium. * Chicoria. Cichorea , vel Cicoria, e. Cichoreum > Sl, Intu- bus , vel Intybuos, 1, * CHIFLAR. Sibilo , as. Fistulam inflare. * Chiflar , ó tragar con ansia, Ingurgito, as. * Chiflo. Fistula , Tibia, 2. 5 CHILLAR. Stideo, es. Chillido. Stridor, is, * Chimenea. Ceminos,?. Fumarium, Ml. China. Scrupus, i. Chinita, Scrupulus, 1 > *Chinche. Cimex, cis. : A Chinela. Crepida ,*. E * CHIRIMTIA. Tibia precentoria. Chirivia. Siser , etís. * *Chirlo. Vulous leyiter perstringens. Dár 4 uno un Chir- CH chirlo, Leviter aliquem vulaerare. Chirrion. Vide Cherrion. * Chirrichote. Clericus indoétus externus. * CHISGARAVIS. Homuncio inquies , ardelio, negotio= sulus, 0 Chisme. Improbus susurrus. Andar en chismes. Ir y venir con chismes. Susurrationes ultró citróque deferre , spat- gero. z Chismero , 6 Chismoso. Susurro , nis. | * Chispa, 'Scintilla, 2. Echar chispas. de enojo. Ardescere, excandescere iracundig: * CHISTAR. Bisco , is. Mutio , 15, ire. No. se atreven áchistar en su presencia. Pistere non audent in cons- pectu ejus. HAS > * Chiste. Fabella jocosa. . * Chiton. Sile , tace, Nihil de Rege. * CHOCAR duro con duro. Interse collidere, Con el enemigo. Cum hoste confligere. * Choque. Collisio, nis. Collisus , US. Con el enemigo. Con= filétus , us. Pugna, e. * hocarrata Scurram agere. Scurriliter jocari. * Chocarrero. Scurra, 2. Nugax, cis. Scurrilis cavillator. * Chocarrería. Sctmrilitada Dicacitas, tis. * CHOCHO. Senex delicus. Chochear, estár chocho. Senio delirare,. *Chocho, un dulce, Dulciarius bolus saccharo conditus. * olaa Potio Gauxacana, vel Índica. ) *Cholla. Caput, tis. Es hombre de cholla. Vit. est magno judicio preditus, * Chopo , arbol. Alnus ; ni. * Chorizo. Tomaculum , i. Farcimen, inis. * CHORRILLO. Consuctudo, nis, Esto ya lo Hicieron chor crillo. Jam ad hec agenda consuetan viam fecerunt. Chorro. Scatebra emicans. RICOS y scalAtiEos Salientis aque impetus. y * Chorro de voz. Vox plena 8z SONOrA. j Chorrear,Torrentis instar fuere. Chorreando sangre, San- - guine perpluens, CHOTACABRAS., ave. Caprimulgas, l Chotar , 0 chupar. Sugo , * Choto. Lactens ES > CHOZA. Tugurium, li. Casa, 2. * Chozno, Abnepos , tis. y * CHRISTO. Christus Jesus , humani generis seryator. > * Christianos. Christifideles , um, Christocolz , Christiani, - Christiane Religionis cultores. *Obristianame nte. Pié., religiose. *Christiandad. Chusiuna Respublica. Orbis Christianus. Ecclesia Christ. Christiandad, victd: Pieras, sanétitas, 'religio, Christianar 4. un niño. Vide Bautizar. * CHUCHERIA. Res frivola, minimi pretil, Chueca donde juegan los. huesos: Vertebra , E. Coxendix, 05 *Chueca, 6 pelota. Herpastina ¿ti Fugará á la chueca, Hat» o Tútere: Chufa, hierba a y 1 as ¿14 *Chuflera. Joculus,L. == * Chulo. aciniss dlemgtio DANA CHUPAR. Sugo , is. Chupóle guania, tenia. Pecunia ejas exhausit. Chupadura. SaQus pus; ito, urre, ó pringue. Liquamen:, iniSepsos : *CHUSMA. Grex nauucus. Turba vilis. Mererse Entro ola ch *CHUZO Agere sejniurbalmn, Lyrba se imuniscere, * Ch ZO. Spiculum Aa lA 0 E uzon. Vafer derisor. * Chuzonería. Rid : alum, ly Scurrilis; jocu3s.-” * Chuzoncar, Vatrerjogaria. le y y 1 , 2 » Mel ' 4 y TOM. 11, po ce > Cien doblado, Centuplum. 23 CIAR. Vease Cejas. Ciar los remeros. Remis navem impelleras, ' * Ciatica. Ischias, adis. Ischiacus dolor, AAA bus. El que tiene Ciatica» Ischiacus. Qui € cóxis: la= borat. poón A * Cibera. Feex ex acinis exhausta.. A * CICATRIZ , señal de llaga. CicamiX> cis. oa Cicion de elena Febris accessio. ? Ve EEN * Cicercha , legumbre. Cicercula, es Ochra, Re Cicoria. ads Chicoria. Cicuta, hierba venenosa. Cicuta;, e... y MArours cl DRA, arbol. Citrus, Malus Medica. La mádera. Ci: tram ¿1 La fruta. Malum Medicom», vel'citreum. 2 CIEGO. Cecus, ci, captus oculis., loculja orbatus: ” + Esto lo verá un ciego. Vel ceco:prospicuum. EA los ¿ciegos el tuerto es Rey. Inter 'ceecos regnat myops. Inter indoétos probatur semidoétus. Ir á ciegas. Temeré. rem aggredi, inauspicató 8z inconsulté rem gerere, Un. ciego ¿guia á otro ciego: Cecus cecum ducit. .. * Señaba el ciego que veía , y soñaba lo que queria. Inani spe deluderis; An qui amant sibi somnia inguñt. CIELO. Coelum , 1. Cceli , orum, * Ni por el Cielo , ui por la tierra. Nec. spes nec metu. To- maba el Cielo con las manos. Deúm hominumque fidem implorabat. Vió el Cielo abierto. Sustulit. in peda ma= nus: tanta fuit opportunitas. Cíó. O Cielo de la cama.Cadurcum, seu 'umbella Pas y ide * CIENCIA. Scientia, e. La que las cr En- eyclopedia : que omnes continet.: Cieno. Couum,) la Liinússds00 omlsed ¿pisadas Vd ars CIENTO: Centum. Cien. veces. Centies. Cien agar -Centies- millies.:.: isso LE OS uis 1 Ciemtopies , gusano. Centipeda;:x:: cuba! 2. , Di cien manos. Centimanos, ll / 5. Consejo de ciento. Céntimultales jadiciam. Tafi cien ajuar Centumviri, orum. Este oficio, Centumviratus; 4s- * Capitan de cien Soldados. Centurio , is. Ordenarlos' de ciento en ciento, Centuriare milies , in centuriassallega- . re , referre. a A * El año de ciento, Ánnus centesimus. An * Pagar de cientosuno. Centesimam: «pendere. De ciento ye Quinquagesimam solyere. De :ciento quote NABestiuiatn + Qquintam sdlvere. A CIERZO. Boreas, ez. Girciús ske quito , nis. CIERTA cosa. Certus, a, UM. ada Y -minime du- ¿bjus-, a, um. + Na ais cosa cierta. Nihil. certi habeas. ¿Dejamos lo cierto por lo dudoso, Certa amittimus, dum incetta pe-! timus, Ciertos 508 tos toros: Mappa missa est. Manifes= tum estesignuth y certissimuin indicium. Cierta persona me lo dijo, Quidam mihi dixit. Cierta cosa me detiene; Quidam me moratur , retinet , Continet , morám mihi facit. De mí puedes estár cierto, que ninguna wcosasdeseo mas. De me sic» vélim exístimes , nibil ma gis in votis” ha- bere, uz obra *CIERTO, ciertamente ; por cierto, ProfeGo. ¡¿sané > cari?) quidems ¡equidem » herclé, enimvero , utique meler= cle , veró. Cierio que esto no se puede osufrira E nim veró _ hoc: ferendum: mon. est, Hoc quidem: tolerarh, RON 'po= west. Asi pasó cierto. Ita mehercle gesta 1es est «Pues qué? reprehendelo?. Na: pe: cierto: bat igitaé mi- nime vero. Cte, ; $ pa por ciertos Por dierts; sí, odas IOUÍa) Verd, “Seilicet, + Cran tosababeis hecho por cierto Egregiam' yeró o Bespolig ampla;refertis. Por cierto:sf, mucho 2 le dá as pueblo de eso. 1d scilicet curat populus.: gl Mind Ciara «CTI Ciervo. Cervus, i. Cierva, Cerva , e. * *CIFRA, carafler secreto, Occultas notz, Ignoti vulgo characteres. Arcanz note. Carta escrita en cifra. Notis exaratz litterz, Arcanis cons- cripta notis epistola. * Escribidme en la cifra, con que nos entendemos. Notam eam appone, que mihi tecum convenir, *Cifrar algo, Occulié 82 obscuré aliquid signifitara, notis involvere , perstringere. En muchas de sus: antiguas ma- ravillas cifró Dios la significación del mysterio de la Eu- carisiía. Multis olim signis Deus Eucharistiz mysterium signi ificandum curavit,. Maltis olim miraculis signifi cationem ejus , 8 fidem astruxit; multis 62 admirandis "sy mbolis expressit, - CIGA RRA y óChicharra. Cicada, 2, Acris , idis, Cigúeña. Ciconi ta, 2. Pelargus, gi, Cigoñino. ás pullas: Cigoñal para sacar aguo del pozo, Ciconia, 2, Telo, nis, Tolleno,, nis, CILICIO de cerdas, Cit cii, Cilla de trigo de diezmo. Ceila decumarum, Cellarium , il, *Cilierero. Dispensator. Promuscondus. * CIMA dela planta. Cyma 2) vel atis, Delicatior tene= riorque cauliculus, * Cimarron. Monticola, 2. Montivagus. *Cimborio. Tholus:, T. Teéstudo , Inis, RCIMBRIA.: kigacas: arcus ad excipiendum fotnicem, * Cimbrar , ó Cimbrear la vara. Elexibilem virga magitare, Cimbrar á uno las costillas, Flexibili virga alicujus terga -«Cedere, * *CIMENTERIO. Códeteriado ,ú, Cimera del almete , ó yelmo. Conus galez, Cimiento de guilquie; cosa. Fundamentum, ti. Echar buenos cimientos. Alta , preclara acne jacere, ed locare, Cimitarra: Harpe es. Falcatus ensis, - *CINCHA. Cingula 3 estis *'Cinchar. Cingo, is, SmBrls astringere, obstringer, subsuringere, ' * Salir rompiendo ciniolia Summa vi ex anfeada: coenosó se expedire. Summa contentione €: salebris evadere, erumpere, S * Cincho. Cinctas, usado aná mio alo 5 CINCO. ¿Quítique. Cinco veces, En se 3 Cinco mil. ¡Quinque milla sd amo * Cosa de cinco meses. Quinquemestris y 223 De cinco años, Quinquennís , €. Tiempo. de cinco años. Quinquenniurn, ii ¿Quimatus, Us. Lustrum , Olympias, dis. Dár cinco de corto. Per defeótum peccare, In cursu deficere, ¡Ad «meta non' pervenire: De largo. a iransgreda Per:excessum peccate. : Cincuenta, Quinquaginta. Cincuenta veces, Quinquagies, Cincuentañal de edad. Quinquagenarias , y 270 Cincuesma. Quinquagesima ; €» Pentecoste , es, * Cingulo, ¿Cinto, Cingnlum: Cinétus > us. $ Cinrilloxdel sombrero; Galeriospira. 00 *CINTA para ceñirse, Zona ¿2 Con la: ¿pida ¿Al lo cinta, Gladio succinétus, Cinta de muger muy labrada, Cestus; 1 0" * Estár en cinta, Gravidam esse, AN ferto Vterun foera Intumescere. coo. / * Cintas. de seda, Serica. fasciole, Para atacgrses Astido- rie ligule; Cintura. Peétus , oris, Thoray; ¿ cis, Media corpus CIPRES. Cupressas , l. Cyparissus, 1,000 Cipresar » lugar de cipreses, Cupressetum já $ CIRCUITO. Circuitusy us, Ámbitos , us, Tiene la isla E circuito ducientas millas, Pater insala lb ducenta passuym millia, ; Os 4 tr nr CI Circulo, Circulus , i, Orbis, is. Circular cosg. Rotundus, Circularis , Orbiculatus, Circularmente. Orbiculatim. CIRCUNCIDAR. Circumcido, is. ndiiii dd Cucum- cisus ,Recutitus , Apella , zx. * Circunferencia. Extremitas circuli. Periphera, se, Cir- cunferentia, . FCIRCUNLOQUIO, Verborum circuitus , ambages, ¡peri- phrasis. Para qué es andar con circunloquios 2 Quid opus est istas agere ambages? Ut quid hec circuitio 3 *CIRCUNSPECTO.Cautus , Circunspectus. *Circunspeccion, Circunspedtio., nis: Circunspectus, us, A Circumstantia , 2. Ad- -uncta ,orum. *Circunstantes. Circumstantes , ium. Echando de alli á los circunstantes, le preguntó, si Ec, Remotis arbitris, ex -'e€0 quesivit , an 8zc, * Circunvecinos. Finitimi, oram. Accolz, arum, * Cirio, Cereus , el , Funale, 15. *XCirial, Lychuachas ,1, Gestatorium candelabrum, *CIRRO. Scirrus, i, Scitoma, tis. Tumor induratus. CIRUELO,, arbel; Prunus, i. Ciruela , fruto de este arbol, —Prunum, Í / * Ciruela porcal, Prunum asinarium. Amacena. Damasce- num. De frayle, Cereum. Regañada. Ridens. Ciruela pasa, Prunum passum, Aca Cirujano. Chirurgus, gl. Cirugía. Ars Chirurgica. Chirurgia, «e. «CISCO, Catbónis reliquia , quisquiliz, analeéta, De chi- menea, Enligo , inis, * Ciscarse. Ventrem pre metu solvi. Cisma. Schisma ,tis. Divisio gregis Christi, Cismatico, Schismatic us. Ecclesiz Catholic desertor, Cisne, Olor, 45. Cygnus, 1. Cosa de Cisne. Cygneus , Olo- ¿rinus, a, um. Cisterna, ó “algibe de agua, Cisterna, 2. * Citano , Quidam, Dias aliquis. CITAR , 6 llamar á juicio. Cito ,-as. Diem alicut dicere, Aliquem in jus adducere, in judicium, vel in: Jus vOca= re. Denuntiare, ut in jus eat , 62 vadetur. Citar, ó alegar - Autores. Vide Alegar, * Cita. Testimonium. Auctoritas,-+tis, Citación. Denuntuatio , GondiGio,, nis.* * Citote, llamador. Stator oia y 15, Citara ,óCirola. Cuhara m2 Brirista, o Citolero. Cith: aye dns ii, Ella Citharistria, e. CIUDAD, los edificios. Urbs, bis. Los vecinos de de Ci vitas, qe Ciudad Mutriz, ¿principal. Me etropolis; "is. Cosa de Cialad. Urbicus, a, un. er pp vel 3 * Ciudadela, Arx-, cis. ¿392 Ciudadano, Civis , is. Urbis bola, oiyik CIVIL cosa. Civilis, €. Civicas, Civilmente, Civilicer, CIZAÑA. Zizania, 2. Dicta y orum, Sembrdes Cizaña. Odium, Éz inimicitiam inter alias ca > excitare, Cizáñero. Discotdiatum Sator. 0 orqiido DIM A Gr CTN Na * CLAMAR. Clamo, as. Vociferor, vet Vociter 25, Cla- “t:imorem edo. Clamitos as. A Clamor. Clamor , oris, Vociferatio , nis, Clamoroso. Cimñosusé a, um, A *RCLEANDESTINO. Clandestinus, Ocealtis sa um. * Clandestinamente: Clam, abecandite: * CLARA de huevo, Albumen, inis. tdi 9vi p ¿00 ex ovo, Plin, ++ Claraboya.Cancellata fenestra, : * Claréa Mulsum, 1. Murma, 2, Nedtar, ¡ 154 * Clarete vino. Vinum helvolaw; j *Clg- [Document text truncated for crawler view.]