Del negocio del privilegio de veynte contra los amancebados, tablajeros y usureros
Full text
/o *J EL NEGOCIO DEL PRIVILEGIO DE VEYNTE, CONTRA LOS amancebados, TABLA- jeros, yVíureros* NNO is S 7.tempore Quadragefima ,jos lurados de Zaragoza ,yCapitulo yConejo declararon el Priuilegio deVeinte cotra los Vfureros,Tablajeros,y Amancebados, confultus fui ,an hoc iufte fa¿tum effet ?Et pro refolutione obferuandum eft, quod de íure omne delictum ,quod non refpicit offeníam certs perfon* dicitur publicum ,, &de illo poteft accufari delmquens per quemlibet de populo ,vtin crimine haere- 15 ’lasfemi2e,& in ftatuto, quod iurans, puniatur tali pee- »a,at delióta commiífa contra priuatam perfonam regula- 11!rtfri nata ^Unt ’ieSe c aueatur,quod fint publica ,& pío his ílletantum accufare poteft.qui oíFenfam paíTus eft, non autem quilibetde populo:/? regnla>n tradit Bart in .prima,&ibi Imolaff.de fub.ludi.in lfin.ff.de Vnuat. deliffisjBald.in l. rvnica,C.ne ex deliftis defuntto,Gome& 'uariar.refoltítio.Itb.j.cap. i.num. i.^S* ^.Caeterum quia ex quolibet de¡i¿to publico ,vel priuato oritur dúplex oflfen- i^altera partí facta ,altera Reipublica; ,/, licitado ,f.fied ai[licite ,ff.de pnbli. Uta evulneratus ,ff. ad l.Aquil. nC°jCCt *11 priuatis non competat accufatio cuijibet de populo ,fed parti offenfe, poteft tamen ex officio ludex, etiarn ít principaliterofíenfus non accufet ,vel defi- Üat ab accufatione propofita pro intereíTe tantum Reipublica; inquircre &procederé,/.*,^ ,ff de ofic. Prxfid. Bart.m I.2S.fipubhcoff.de adult.in l.i.§.non%ff adeo, jj .de irñurijS'Mwo &poterit Fifcalem conftituere,qui accu- ÍCC/3Cpracfticatur quotidizd.z.de delat.lib.io. Cod. &non Ami-
V>\ oiinus poena de!i£H ordinaria imponetur^quam parte ágete *<vt Gómez, "vbifupra ajlerit quidquid dicat Claras in praxi q. 77. &quod durius eft ^licet de iure communi inquifitionis remedium fít extraordinarium,& ideo ceíTet per accuíatiovicmduxtanotatper Baldan Addit. Spee. íit.de Jentent.col “i/.SalicetJn Lea quidem 3C.de accufatMam. jp.Claras in praxi, q.¿. hodje tamen degenerad confuerudine Inquifitionis remedium eftdta ordinarium>ficut ac~ cufanonis, BaldJ, 1.jf .in imtio¡popí na'p'.Jp. de ojjic. Fraf* VrkEt ideo vtrumque contra iuris regulam cumulari poteft, nec vnumfacit ceflare aliud. In Regno autem habemusregulam.quod omnia debent fieri ad inftanriam eius, cums principaliter interéft3nec Iudex poteft ex officio procedere,& ita in quibufcunquecriminibus folum powft accu aré is, cuiusprincipaliter intereft, exceptis cafibusProcurarons Aftridi,&.aliquibus Procuratoris Fifcalis ,&Ijs in quibus datur aótio popularis ,híec regula probatur in Obfer.Itemmpublico ,Obf. Item de criminib. titulo dehomicidio. Mol.<verb. Clamum, ruerf.i. &<verb. Accufatio/verf.Ite ' primofix ^uo colligitur,quod in deli¿tis,qu« re piciunt ofFeníam priuata; perfonas,licet praeter principa- Je oftenfiadfit aliud fecundarium intereífe Reip. quod delira pumantur3&pro eo Iudex ex officio procederé pofsic, &Fifcus accufarc, tamen in Regno fola pars principaliter inrereflata pofsit accufare.ceífante fecundarlo intereífe ,& uicis orncio, quod pro eo admittebatur ,&accufatione cnam popuíari in ijs cafibus ,quibus lex ciuilis publicum eje deliólum voIebat,etiam fi priuatam pcrfonam ofrenderet. Infertur etiam fecundo,quod in deliftis publicis ,qu# non refpiciunc ofrenfam certa; perfona^Sc fie in quibus no C/-h!^P i rmCIpaliter intcreír «a ,non eft fublata accufatio cu tepopuI0) cj Ujaregula hatc,omnia debet fierfpre' upponic pattem efle principaliterintereíTatam, ac próinde neajinalio cafu, quam in ifto procedet ,glof. I. mancipa , C.dejef.fugi, 0’faat vut£,regJ.é,j,toti,,,fM dam.in-
fiti. quod non conueniat difpofitio Iegiscafui -cu¡ non conueniunt. Aut faltim vbi dubitamus dar! ,a' popularen!, per d. Obftrüant. Item in publico, q^^nCm blico enrame Ioquitur,& fpecialiter excipit tria criminf quibus non eft pars principalitcr l*fa ,vtficarguas lonm in tah publico crimine,^, exceptáis, de q¿DeciXi DD.m 1. 1 .ff.de reg.iur. &fpeciale illud arguere reculara in conttmum,l.i.ff.adtnmicip. admitti debet proejaron VniueríitatiSjquae fióla eft in punitione illius delifti principaliter interc(íata)&íta audiui ab Antonio Labata.qui dice bat,quod tune procurator non profequebatur intereíTe fie- "T Cr ¿t^l' ud P^marium/ed potius prin. J/Í7 notat.l. iff.folut.matri. &confirmatur quia Secundo cftTr erCm 'mPu'ni“- q«°d ^abfurdiíiimS. "“5°bf ""“du'1',quod de iure cinili prohibe- ZPrJ ,, peenma.quam in qnalibct fpccic ,vt ,,, / ’-‘Ur £ihr, ’" l’‘^a‘vfut¡ cdé bcet prteter reftitutionem lucri nonnulli l„íTor an* arbitraria pledendum eíTe crediderunt Ver^^P<7? contraria fiententia,quod aleator vbi fine fraude I ^ puniatur.nifi afiud delictnm I„d7f a¿lufsit’non folMenoch rJ? aeUCtumJudo fuent admixtura, ita rep.i.cap 0nmnA 99^^'8'^9'Auen¿-¿eexeq.mand. duutiaformamd^ ^amÍfsionis luc“exigénullis ^&Hcet in n5' in Regno Caftell* P^^ponantur lufTonbus,vt peente addita; non reperiuntur .Ex fuDradiftic ir •m quod rcceptatores llidcncinm, &q„i |„do cot,r oDl8Kut> gulariterde iurc cinili non pnnicTtn' «“cf"11"1""'- quu (i non pnmnncut ipfi lndc„tcs Jfo ; P frfri meo>¿¡Mi miradaJe Indofcnpfit^
4; '¿ receptores ludentium magis delinqüere ,&acrius puniri: <vide Bonif.de vitasde maleji.tit.de ludo A&ardi.\n Regno tafureriae funt in perpetuum fublatae^&prohibitee^í in §.ítem que las alfond^egas depriuile.ge. &erant tafurenae las Tablajerías que fe arrendauan ,yafsi fue necesaria la punición del Fuero de fublatione Tafureri^ ,que porfer ternporabexpirb. Colligitur tamen fatis ex eo, quodper d. fjtem de las alfonderasSe prohíbe laTafureria como deli¿to3&licet poena certa, &determinata^quas aForo illo de fublatione Tafurerias conftituta fuerat, hodie imponi non pofsit: tamen cumTafureriaíitreprobata poena arbitraria venit punienda,/. i.jf.de iure deliberand.nótat Decius cof jyo.Auendano de exequend.mandat.2.p.cap.26. num.fita que fit conclufio de Foro,el tener Tablaje,esdeli£to pu-’ nib!e,poena arbitraria,aunque contra los que juegan,no a/ nias pena que de drecho* Tertio eíl aduertendum, quod licet iure ,ff. concubiná" tus permiífus eíTet,vt toto titulo,íf.& C.de concubina,ho^ die tamen iure nouifsimo authenticoru damnatus c&glof- &ibi Bart.in lpenulti.de concubin. in kUbere ,jf.de rit# nuptiarums^f communem ejfe bañe fententiamtenetVe * linus¡cap.cumfit genérale,num.13. deVoro competent • licet inhoemagnafit ínterJDD.controuerfia,vt videre ef ex relatisper luí. Ciarum.in S.coitus ,haec tamen amp^ ¿tenda fententia eft,ex quo fit,vt ne dum Iudex Ecclefiaft*' cus,fed etiam faecularis pofsit concubinatos puniré, eti ^ fi concubinam teneat cum requifitis aiure, Butri. d.cap-Cl/ír fitgenérale,Boer.decif.y2. p. 1. nam vbi fine illis requificlS’ como fon todos los que ay, res eft extra omnem dub*ta ' tionem,quod fint pmicnd\,Grammat.voto 4. r Funiri itaque poterit fornicatio Ínter folutos,vbi tr^n ^ ret in concubinatum,vt vbi adeo fuerit confueta, &dis ^ mata,quod illa fol uta,ad quam quis accedit ,publico * tur concubina talisdicet alias ,vt Bart.notat.in l-fi^-íí' bis auib .<vt indigniS) fornicatio ínter folutos furtim con 1?' rmí-
mifo impunita rejinqüenda fit ,ha declarat ¿a.nda ¿ exequend.mandat.reg.p.2.cap.26.num./f-. ponderan text cappr&cipue ir.q.j. aris iexu Potcrunt ctiam puniri concubin* Clericorum per ludi cem fecularcm, licct Clencos concubinarios cohercere nó de manifeftis,no ltc de occulils eft mtelKgcdumC Ancha, con}. 196.Lupus mcap.per vejlras ,J.21. num.n. Auendaño vhfupra,Sc idem in concubinis Religiofi ,aut alteriuscuiu cumque,etiam fi fint vxoratae, dummodo publica lint concubina, nam licet de adulterio folus vir accufarcpo sit:athic aliud delittum punitur ,fcilicet concubinatus. núonlTa* , COtlCubl"aS habentibus res eft extra dubieft elZ'T puniendus ,imb infamis SiSS" FoUbitio ,&cúramela &extra ordmem ,AtitndaSo vtifar* num ,KJ¿ Mkmcl .Msfdnuft,,. (J.L, C4r „ñZt «ms! de mine,? publlC0 “ncubinar¡0 cpitu, vt frpra laque fean rlj ’^UC °saroancebados publicamente,aunglar.pena arbitraS^** ^aCufad°S’y Puniclos Por el tum^abíajer^y^^^^j^” ^tro^ue . 1^oru”1 culares Iudex Bcclífiaftkuf&ír intromÍttK . cna inter &* „„,• „ti tlCUS)íkvtrumq;eftmixtlFonvrde concubinato eft apud omnes in confeífo ,«S %C ZZ1netíbte C f eptat °T re íCUtÍ de PubHra írr ?b^^^Ecclefi aft ¡cus circa liare büc 'rf fl n°nanimac^uerteret,ncc eíTet bene RcipullCS ChriíbaníE confultum,Pan.cap.duas dudu,de vfur . 1B&ita
I 6 &ita quotidie videmus, praxis autem Iudicis Ecclefiaftici hxc eft,vt cura Ecclefiafticus prohiberc debeat ,ne bornínes pecccnt d.cap.tuas moneat peccatores.vt apeccato defiftant, &fi ad Iudicis Ecclefiaftici denuntiationcm no defíiterint.excommunicentur Pan.&DD.communiter capnouit. num.4-6. de Itíd. poreritque poftexcommunicationem, qux medicinalis pccna eft peccacores extra ordinem punire.etiam inuocato ludice (xcv\aú}adtexd*) ibi not.in cap. iJe ofjic.ordin. Quinto, licetin Regno praxis Iudicis Ecclefiaftici fine dubio procedat,extern quia Index fxcularis ex officio liih» poteft.nec inquirendo poenam imponere ,qiiod de iure Ib cebat ,vtique praxis illa inquirendi ne delifta fiant ,&ita prouintiam malis hominibus purgando concubinarios, & receptatores ludentium puniendi.de qua Bald. in auth. ad bacánfin. C.de vfu.& in l. 2.C.p. mancip. itafm.alien. ‘Vt profii. admittenda noneft,fed puniendi funt ad inftantiam partís legitimas, &in hoc dubitatio eft maior fere iureconfultorum Regni,parsnegatprocuratoremVniueríitatis efile partera legitimara ad accufandum, Antonio Labata contrarium yidetur.quia homines honefte viuere, delifta per' nitiofa tolli.Rcipublicae intereft ,vt in jT. quia nos, in tben.de nupt.de hoc interefle in delidis concubinatus, yde Tablajero eft principale.quia non eft alius.cuius principaliter interíit ,ac proinde,regula omnia debent fíeri ,in cafa hoc non procedit ,fed in hijs quas nullius offenfam principaliter refpidunt,admittcturprocuratorVniuerfitatis,&: fi' eet contrariara fententiam tcnuerint nonnulli Lacuñote* nemes, yayan proueydo Firmas ,por las quales inhiben que ei proeurador no acufe.an iurc fadum fit.vidcrint ipf • .Mihi videtur verifsi,num,que el Procurador déla Vniueifidad puede acufavlos,& ne dura appellitu precedente, fe in fraganti delifto poteft Iudex iuftecapere. Diciturautena delictum flagrans in concubinato femper,doñee vita mutauerit ,cura fít deliclura habens tradlum fuecefsiuum ,cc
pwmancns ,vtpoteqoodin animi deftinatiom* r•-/ l,penul.ff.de coambi.faciunt nota.per Bart. qm, $.tn¡>opulartbus,ffJe ture í«r.pra:fumitur a,/eu Ja vica continuata.vt dicemus,& in 111 ma' praecederc dcbet intra fpatium viginti aÍLtíne’lcceP*atio afsi cada día prenden en fraganefa de Tab! h°rarum>T medí». t(t, prc„S dio „S¿I* ¡J Z»'- ícntatio yru t,r„,a,|0„m„|a q, j,prcgon afin de coofuitar. de Ara' «mEcdcCnUicu, Iu_ bantur.con CfiS T^fe tue' los acufifle : f afsi quedando fin acufado^lt '' >udád podía caftigailos^y al Eclefiaftim i- 1,e Iuez ^ ecular no mas,parecio alos Iurados derla 3mbien í^fentauan fi raZaragoza,yque afsi f eania a rar,<due:eftos hazian tuerto :f“il'g'o de v™‘ * co„ra dios pot «ptatorum hidentium;& concubl^^ Punitionem^edfpofitione Fororü caututn fit nihi| an°-CUm n°nfatis ex vfuranos,contra quos ptouidetur plenifii WqU0ad feantes devfuris&o video rmr, ; ^n"simeinForo, deípnuilegij de torro vixerederem dT r3W qU°3cl verba ñ ¡pcr d^licba,máxime in perfonf™^ qU£E ReiPubl1- . Jde qua tex. Llicitatio <r ^j.^ 111 pHuatam commifveíimus coT°í illicite fdeP^a<eíTe quentes Pri m|c„io in™5C°ntra b°micidas, &alios delinmucho proucfcg^ jc ""tu”cffft P*o di*c"que fe hazc cit ¡mrabile inocJiSnoft • adormno fa¿tum eft »ftud¿ & Priuüegio de Vtginti.obl^^'lr0^6^0’: ** ¡ño iftud habere virn legis ,vtpotc com ¡ PUmo’Pnuiíegiuni eonce(l'um,& a,Curia cofirmatu „Curi Padlegc fucrit ^Jicct Brachium FxclefiaftiCum m^"^^sunum cft‘ ‘lPtemponbus ,non conuoc b' "0n aPProba^nt nuocabantur ad Cunas Eccle-
clefiaftici ,quos per forum de Brdatis,& Ecclefiafticis perfonis,admi(fos fuiífc.multi exiftimant ,&Forus ipfe'innuit, ex quo fit ,vt cum habeat vitn legis ,&fi non íit redadla in corpus Fororum,cíi tamen fit notoria lex, Iudices tana hoc rriuilegium feruare teneantur,ac carteras leges, a<l ea quae de leg.extrauag.nota.tradiderunt DD.in cap. J•de re indícala, Pan.cap.Pafloralis.dejidc injirum. 1 3 al.ídegesfacratifsime a.q.C.de legib.Roma.conf.260. quinimo, &íi Tolo iure Priuilcgijcenfeatur, tenebitur Rex per fe ,& íuos Officiales illud Cctoaxefo.i.dehis que, Dominus Rex, Infertur z.iurisfirmam prouideri non poíTe ad impediendú effedtum Priuilegij ,&ita anno 1^88. cuna fuiíTet declaratuna Priuilegiú de XX.contralos Morifcos, yMontañefes, 6c Viginti per Iitteras fuas inhibitorias Curias Iuílitiae Aragonuna intinaaflent ,qualiter procedebant in vim PriuiR' gij cuna requifitione,ne firmas concederent,adiun¿ba qualítate contra los Veinte,fui aLocumtenentibus coníultus» cum alijs Aduocatis,an obtemperare deberent ,&omncs confuluimus partem affirmatiuáfti. Octaub.fciendú eft per hoc Priuilegium duplicem cofl' cedi facultatem.Prima,quod fi quis fecerit eis tortum pr0' pria authoritate iniurias propulfent ,ac ius fuumcapi anr' Secunda, quod contra hunc oflfendentem vindidtam ca' piant.&hasc fecunda pars incipitibi,^3mf'uper deJirutP' De prima íeimus pluribus cafibus, hancfacultatem ius fib‘ dicendi propria authoritate eíTe conce(Tam,vt aducrfus t> 0' eburnos agrorum depopulatorcs,adl.i.C.quando lice-f ltie iud.fe vindi.tk. alios plures cafus refert Bald.cap.2.dep4<:e tura.fr. p.i.Bart.l.generali,de DecurioJib.ro.Cod.d^f ri.l.nullus de ludáis, M.ainerius,ac Dec. I. non eji lis,jf.de reg.iur. De fecunda ,quiavalet ftatutum perm*1 tens vindictam propter bonum publicum ,vt ¡n dcierto’-’ Js/\\\\t\x,lfn. C. (¡¡tiando lic.fine iudi. Off de bannito do^e Bald.in LI . C.eod.Pan.cap.jin.de confuetudine.Nellus Bannitis fol.irp.Velin.c.que in Ecclefiarum,n.í3-de cof- No-
Nono aduerte.quod vbt Guitas C*firaügaft* Droce! dit mvira Priuilegij, non procedunt vti Indices ¿5 quam pnnane perfon* ,quia ex Priuilemo non ta™' thoritíte,fic in wqdSK'f^T'*»- ced, confucueranc anm 1jd4.com ScbaftianusdcAtbas obtulifeL'!’ contra e! Muilegio,el Rey declarb, non iSeprlSife quiaeagrauaminainCuriis ventilan nnflenr n^e’ Ex hiñ fir untínonl'cbant in vim iuriíüictionis, miH«I/J/"m0,n0nie<>uirici'«i°”''' partis.vt inli- C^ití siZTr'”', ’f’«fr AffiSis m «¿s*J0i"t de f’V1«•» '* & ¿Gabriel z.tom.commun de citatin ¥’ -««.^.Sccundb, quod ms vti, ficut ñeque habentes L„„n•glurifdnftioquibus.Y afsi fe dudoante lm nnVCam PoteAatem de dian feracufados los Veinte ,poraSr^d™0í*^P°~ garrotes con nreann „„?aucr dado tormento ,y voto,'; no E™icorIuezes>&*•*. fuimos di v°to,que no,porque era el n™ •í, tamen’roimos de anni i|Jius calamitas. °°C1°ducloíi)’ & er3t magna diendatnexccutionemln CetnU^USc'tr5curfus ad impeantequam capiatfuum direftum ' ^ unt *n'' imPriuilegij, poñ facto benc poteft haberi recúrfuJadTnh 1' ’ÍT" CX noraRegm>itamulti cenC»^,,*,,- ... r‘kunaliaSupenora Rcgni, Ha mulñ cenfuerunt "TrefenTl^ 19Et Probatur i.Quiafj ue dicamus /Relf°r diSh procederé vti priuatas perfonas n„; vUItatls homines capiendi fuum.propria autboritaw nroíT” conc^ rsio”e «cquod vti Indices,fempcrcenfehirPhlbcn rccurfum?firnicbitur rctentnm íus querel- Cípf»