Artium cursus siue Disputationes in Aristotelis dialecticam et philosophiam naturalem iuxta angelici doctoris D. Thomae doctrinam et scholam...
Full text
D 1 „
S P VTATIONES IN
ARISTOTELIS DIALECTICAM, ET
Philofophiam naturalem.
/ V XT A G E L 1 C 1 D O CT O z / s
D, THOMAE DOCTRINAM V
& Scholam.
EIDEM COMMVNI MAGISTRO, ET
florencifsimje Schola dicat*.
TXR COLLEGIV M COMPLVTENSE S.CTRILLI
Dtjc alecatorum Fratrum Beat* Alar.* dc
Monte Carmeli .
Stitit
M At Z k / j 1 , Apud Ioanncm Goncalcz
£L REY.
OR Qnanto por parte de vos cl : Re'a:or,y Cole-
gio dc Sun Cyrilo de la Or.den de nueftra Seriora
dei Carmen de los DefcaJ^os de la villa de Alcala
de Hcnares : nos fue fecha relacion , que los Pa-
dres Ledores de Teologia dei djcho Coiegib
auian compuefto vn libro, mtitulado,-^rf/«w cup-
fus, fiue Dijputatiomim in Arijlotelis Dialettica
& Pbilojopbiam naturali ,en io qual auian puello
1
mucm^eftudio ytrabajo , y por fer muy vtil y
i prouechofo,nos fuplicaftes, os mandalfemos dar licencia para lo podcr
imprimir,y priuilegiopordiez anos, 6 como la nueftra merecd fuelfe.
Lo qual vifto por los dei nneftro Confejo,y como por fu mandado fe hi'
zieron las diligendas , que la pregmatica , por nos vltimamente fecha
fobre la imptefsion de los libros difpone , fue acordado , que deuiamos
m 3 ndar dar efta nueftra cedula para vos en ladicha razon , y nos tuui-
moslo por bicn.Por la qual os damos licencia y facultad , para que por
tiempo de diez anos, primeros figuientesmue corran, y fc cueten defde
el dia de la fecha defta nueftra cedula cn mfente, vos, 6 la perfona que
vueftropoder huuiere,y no otra alguna,]3alais imprimir,y vendereldi-
cho libro, que de fufo va fecha mencion por fu original, que en.el nueftro
Conlejo fe vio, que va rubricado,y^irmado al fin dc Diego Goncalez de
Villarroel nueftro Efcriuano de Camara , de los que en el refiften » con
que antesque (e venda,la .traygais anteellos , juntamente con el dicho
original, para que fe veafi ladicha imprelsion efta conforme a el:o tray-
gais fee en publica forma , como por Corrector por nos nombrado fe
vio y corrigio la dicha imprefsion por el dicho original. Y mandamos ai
impreflor.q je alsi imprimiere el dicho libro,no imprima el principio, y
primer pliego,ni enrregue mas de folo vn libro co fu original al Autor,
6 perfona a cuya colla lo imprimiere, para efedto de la dicha correccion
y Liflij.iaft i que antes y primero el dicho libro efte corregido , y talTado
por os e nueftro Confejo.y eftaJo hecho, y no de orra manera pueia
SrrJif n
C P^ ua P l °» y pfbrier piiego: y feguidamente‘fe ponga
,
C '' c jda, y la, a p r omci6 que dei dicholibro fehizo pornuef-
...-i., ° sy a talfa y erratas, io pena d.e cacr,c incurrir en las penas
v Cn aS
,
1Cy ^»y P reniac >casde nueftros lleynos, que fobre ei o
n-rfona ahmna V C durante
.
el ci ? m P° de los dichos diez anos
V i AiJ? t k- r a
c
* lc ^ a vu eftra licenci i,no pueda imprinnr, m ven-
^ cr 9 10 i. lo » ° P-«a,que el que lo imprimiere ,6 vendicre,aya per-
^ 3 dido.
l
. ^^todos.v-qiwlefqaierlibroSjmoWcs- y sp3rejos,que
ciKiO,y pi - ere y mas incurra en pena de cincuenta mil marauet' is, -
cho libra t a la nueftra Camara , ylaotra tercera parce Pf ra f
fciucciarc , y la otra terccra parte para la perfona qucl° .
'
«undare. Y mandamos a los dei nueftro Confejo , Prefidente, y X r
res delas nueftras Audiendas, Alcaldes, Algnazilesde la nueftra *
Corte,y Chancillerias,y a todos los Corregidorcs, Afsiftente» w ^
nadores, Alcaldes Maycres ,y Ordinarios , y otros luczes, y lult '
quale fquier de todas las Ciudadcs , Villas ,y Lugares de los nueit
Ileynos, y Scnorios , y acadavno en lu juridicion , que vos guardcn,y
cumplan cfta nueftra cedula,y contra ella no vayan,ni paften,m conii rn-
tan yr,ni paflar en manera alguna , fo pena de la nueftra merced , ) *
diez mil marauedis para la nueftra Camara. FecVia en Madrid a catorzc
dias dei mes de Mayo de mil y feifeientos y veinte y quatro anos,
3*0 E E E ET.
for mandado dcl Rey nueftro Senor*
• * * 1
PtdtodfCcnfrcra*,
r - * • /- >. . ,! . t j
j . Iu (»0 J i. . Ji' .
‘ i* 1C: . 4 I i • *
. 1 f i . ' n’ f :
tassa:
T A S S A.
O Diego Gon^alez de VillarroeI, Efcriuano dc
^ J Mr - * -
Camara de fu Mageftad , de los que en fu Con-
lejo refiden, doy fee, que auiendole vifto por los
tenores del.vn libro intitaMo.Di/puUticaei in
vruuerfam Ariftottlis DjaUeiicam. Compuefto
por los Padres Leftores dc Teologia dei Cole-
fio c an Cyrilo,de la Ordcn de los Dcfcalcos
de
.
la
,
Vi111 d = Alcala de Henates,
j <
i
n
,
C1 '? de los dichos Senores fue ini-
f rcffo.talTarcn cada pl.ego de los dei dicho libro a qnatro mlrauedis , y
a efte precio, y no a mas ma idaron fe venda.y que efta «fla fe ponga al
principio dc cada vn libro de los que anfi fe imprimieren. Y na a que
ddlo confte de mandamiento delosdichos Senores dei Confejo, y dc
peditnienro dc la parce dei dicho Colegio,doy efta fee en Madrid i dies
y fiete de SetifmbKe «d* mdy feifeientos y veiocc y quaero anos.
4
DiegoGQtifalezde ViUwroth
*0
FEE DE ERRATAS.
I: pe libro /V/r//a/.Ws>,Difputationcs ad vniueilatn
A r i it o t c ! i s D i di cct i c a m ,e[fa bicn y jielmcnte tmpre(~
fi.y corrtfponAe confi* original. En Madrid a 2ti
de /dgoflodc 1617 .
El Licenciado Murcii dela LIana.
f 4 FACVL-
Prouor.
22.
Iob n.
&}?•
adolefcetum J6tas(qu* quod fc mei addifcit,diutifsim£ feruat)viamI5iui
Thomse fecurifsim£ ingrediens,nec tranfuerfum yngucm ab ea vnquam
difcedat. Sapientis quippe :Prouerbium eft adolefeens iuxta viam J'uam e
etiam cum fenuerit^non recedet ab ea.
Deinde conueniens,& hoc tepore fere neceflarium eft,denfam quan-
dam opinionum fyluam non fine magno temporis, & bonorum ingenio-
rum difpedio luxuriantem, tanquam illorum noucrcam & fuffocatricet®
refecare, vt amputatis inutilibus ftolonibus , & turgcfcentibus virgultis
fuperftes palmes fuura fuo tempore frudum afferat. Sic enim natura co-
E & ? w r 5 i rr s minor f,t ad «**>* -ita
ouodarT S ,
d ^ P °
4
rtet ‘8 Kur > vt adolefcccia ingenia ioaeniU
a»T“ ld V
.
n “ m ’ j dqut P rob «i^inu.m doctrinx
Sornm fc i;h-«
^
cum) P “«vuluer.dftring.ntur.ne ficut pulli ona-
g oium Ic libera, & errabunda pu:ent,licentiufque,ouam exoedit per vi-
renua qiwque vagentur, fed ficut gencrofi equithomiftTcis Lrislber-
naa non lurcntcm, neque prxeipitem , fed velocem , t&Z S
fulxili fpcculationc frenum Um ccn ^s ; non folum ftuclio v%.__
ne Lepores noftros defudur T? n ^ CUe ^a, & tonga inter fe difputatii^
P ‘tfu inftantifsimac * j diutius: ver&n fimul eodem grcffn,& pari
P°fitisnoftrisvifim a j S aia P cum fudifle continuo. Parquippc Prx-
bat fodali fuo fratri R • c ^ uc *dandam do&rinam eius, qui dicere fole-
bore fuo peperiffr > § In *^ 0: Quidquid fciret, non tam ftudio, aut la-
etiam cum litari j qUam ^“initus traditum accepiffe ; viros eligere , qui
ditifsimi T ,
cr,l ‘ umnon tenui fufficientia, orationis ftudio forent dc-
baufer
l
* u. C cr s>° tan quam exlimpidifsimis fontibus dogmata haec
add‘ \
ant ’ His ( no «cris item) alium re£e , & reda addifeendi modum
^ luerunt. Non enim menti fuse, ingenio , cogitatui v£ do&rinam D.
nma: traxere violentam,vt alij funibus aut ncruis trahunt: fed,(quo^
wulem petit non exiguam 5 & vera feientia meretur impleri)fe totos in
enucleanda D.Thomx mente occuparunt , femel, iterum, imo & millie
eam fpeculantes,difcutientes, venerantes, illique cum fummarcuere * #
mentem, ingenium, & cogitatum fubijcfentes : cum fufpirijs lachrvm^*
& orationibus Sancum Doftorem inuocantes , vt Angelicam J * 11S ’
fuam illis aperire dignaretur. Hinc faSum eft,vt eam chnfsim£ comn™
rannt.Nequeenim San&i,aut Sandorum Sanaus,qui dant omnibus af
fluenter, & non improperant, poftulantibus adeo ehixe fimcntiam &
tam diuinam illis denegarent. 1 *
Superftint nunc nonnulla tibi circa inferiptionem optris % diuifionem ’
ftylum,ac procededi methodum admonenda. Infcribimus opus prsefens
Artium
Artium eitrfus y dcd ufta metaphora ab a&u currendi, quo celeriter perci-
mus, iter breui tempore conficientes, in eo enim brcuitatem i plerifque
impenfius expetitam affe&amus,& quantfim res paticntut , confeftabi-
mur. Artium autem nomine, laxiori fignificatione accepto, quafda Phi-
lofophia: pirtes infra referendas compleaimur. Methodo frequente, &
vficata in fcholis vtimur,ftylo autem plano , & pcrfpicuo , non compto,
ideft fine colore, aut fuco,deka:um enim rerum , non verborum exquiri-
imis,de veritate potius, quam de ornatu foliciti, nam vt inquit Seneca,
Oratio folicita Pbilofophum non decet. Hoc tandem opus in quatuor dif- Senet.
i
crcuimus tomos. Primus continet DialeSicim, & mtrodu&ionera id <?. 100,
ipfam.quam vtmos obtmmt.SummuUs vocant. Secundus libros dumti-
xat Phyficorum.Temus libros de Generatione. Quartus libros dc Ani-
ma completor. Prunum nunc in lucem damus/^eliquos mox emit-
ternus.
Placuit autem egregia quzda dodria* D.Tho. elogia in ipfo ingreffii
prarmitterc,qux ad eundorum animos in eius ftudium alliciendos, atque
excitandos calcar immefum habentjeaque nullo noftro difeurfii, vel am-
plificatione adhibita, ne vel nimis noftra protendatur oratio , vel per fc
ipfa placere non poflf; indicare rideamur, fi fuper narratoris fimplicita-
tem, cothurnum etiam laudatoris addedum putemus. Faxit Deus, vt hic
noiter labor in cius laudem, noftrxquc Congregationis iuuamen fufeep-
tus,in aliqualem etiam D. f horna?, Se ciusdo&rins cedat fplendorem,&
Rcipublicj: Chriftianas vtiiitatem. VALE.
1LLWTRIJ DOClRlNJS D. tfHOMJE.
Angelici D ocior is elogia.
ELOGI A PRIMAE CLASSIS .
Continentia laudem, approbationemque diuinam, necnon teftimO~
niumBcatifsitnj! Virginis Marix, SS. Apo&olorumPe-
tri,& Pauli, &Diui Auguftini.
Breui Arium Romanum Pij V dujfu editum^ Clementis VIII .au&orita-
te re ™gnitum in lettionibus fejli S anili Tbom *.
Jsj hapoh, cum D.Tbom. ad imaginem Crucifixi vehementius oraret*
v . .
nc ^ oc
i
c ™ au diuit,Bm^ fcripjijli de me Tboma.quam ergo mertedem
SCctptesiCut tBe\non ali,
*
W)D omini j nifi, te ipfum.
Clemens VIII. in quodam Breui ad Nobiles duitatis N expolit anet fiiptr
eleclione D .Tboma in illius Regni Patronum .
••«t-virr* /*ii /i d #-*rs (V O K 1 ! 1 /1 O A 1 ri I
Hic fiquidem honor eius virtutibus cu admirabili dedrina coiunftis
iurc
Prouor .
12 .
J»>fr II.
<> 29 ,
adolefcetum *tas(qu* quod fc mei addifcit,diutifsim£ feniat)viamX3iui
Thomas fecurifsim£ ingrediens,nec tranfuerfum Yngucm ab ea vnquam
difccdat. Sapientis quippe -.Prouerbium eft adoUfeem iuxta viam Juam a
etiam cum fenucrit.non recedet .ih **
inutilibus ltoionibus , & turgefoentibus virgultis
fupcrftes palmes fuuiw fuo tempore fru&um afferat. Sic eni«n natura co-
r>r Vt P r
Ur
!
b r
lS 1 ” te " tus min or fit ad lingula fetifu$:& virtus vnita
mn!hm lv p fa
,
d
r
r ^ erra,< ? P °l teC adolefcetia ingenia iuucnili
Aquale cft thomliW probatifsinutm dodrin*
gvorum fc Iibcra,& errabunda pulentjUcent^d^iCjqu^^^xp^cd^pcr^i-
^ e i.aa q.iaq.K vagentur, fed ficut genero fi equithomifticis loris eubcr-
prxcipiicm , fed velocem
,
xlS*Z Sum
bore fuo pcpcrinT^ Quidquid fciret, non tam ltudio, aut la-
etiam Cum litrer-iH
,C ^ Uam ““linitus tradicurr. accepifle; viros eligere , qui
dicifsimi I H
‘ u,ri non tenui fufficientia, orationis ftudio forent d<
oittfsimi T A ' uun tenui luthcientia, orationis ltudiotorentdc-.
haufern * !\
c
! c cr g° tanquam exlimpidifsimis fontibus dogmata ha.* c
addi 1 *-
nt * *^ ls ( n °neris item) alium re&e , & re&a addifeendi modum
•y.
' CiU nt. Non enim menti fuse, ingenio , cogitatui vc doftrinam
traxere violentam,vt alij funibus aut ncruis trahunt: fed, (quod
aiKlem petit non exiguam»* verafeientia meretur implcri)fe totos in
enucleanda D.Thom* mente occuparunt , femel, iterum, imo & milii
1
eam fpeculances,difcutientes,venerantes,illiquc cum fummarcuercn^*
mentem, ingenium, & cogitatum fubijcientes : cum fufpirijs lachrvm* 1 *
& orationibus Sanftum Do&orem inuocantes , vt Angelicam mi miS ’
fuim illis aperire dignaretur. Hinc faftum eft.vt eam chrifstn-e comn™
rannr. Neque enim Sanfti.aut Sanflorum Sanflus.qui dant omnibus af’
fluenter, & non improperant, poftulantibus adeo enixi finitimam &
tam diui fiam illis denegarent. 1 ^ *
Su per fu nt nunc nonnulla tibi circa inferiptionem operis, diuitfonem ’
ftyl um, ; ac procededi methodum admonenda. Infcnbimus opus praefens
Artium
Artium eu*fus> dcduda metaphora ab adu currendi, quo celeriter perci-
mus, iter breui tempore conficientes, ineo enim brcuitatetr. a plerifque
inapenfius expetitam affe damus, & quantdm res patientur , confe «fabi-
mur. Artium autem nomine, laxiori fignificatione accepto, quafda Phi-
lofophix partes infra referendas compledimur. Methodo frequente, &
v ficata in fcholis vtimur,flylo autem plano , & pcrfpicuo , non compto,
ideft fine colore, aut fuco,deledum enim rerum , non verborum exquiri-
mus,de veritate potius, qium de ornatu foliciti, nam vt inquit Seneca,
Oratio johetta Pbilofopbum non decet. Hoc tandem opus in quatuor dif-
crcuimus tomos. Primus continet Dialcfticam, & introdi,aioncm ad
.pf-im.q .am vt mos obtutu, t, Summulas vocant. Secundus libros dumta-
xat Phyficorum.Tertms lmros de Generatione. Quartus libros de Ani-
ma comple&icur. Prunum nunc m lucem damas/Teliquos mox emit-
ternus.
Placuit autem egregia quxda dodriax D.Tho. elogia in ipfo ingredi*
praemittere, quas ad eundorum animos in eius ftudium alliciendos, atque
excitandos calcar immefum habentjeaque nullo noftro difcurfli, vel am-
plificatione adhibita, ne vel nimis noftra protendatur oratio , vel per fc
ipfa placere non poff: indicare videamur, fi fuper narratoris fimplicita-
tem, cothurnum etiam laudatoris addedum putemus. Paxit Deus, vt hic
noder labor in eius Uudem,noftracquc Congregationis iauamen fufcep-
tus,in aliqualem etiam D. 1 horna?, & cius do&rinx cedat fplendorem,&
Rcipublicx Chnftian* vtihcatem. VALE,
ILLUSTRI A DOCPRIN^E D. T.h T OMs£
A ngt lici Do clo r is elogia.
ELOGIA PRIMAE CLASSIS .
Continentia laudem, approbationemque diuinam, necnon teftimo-
niam Bcatifsimx Virginis Marix, SS. Apofiolorum Pe-
tri, & Pauli, & Diui Auguftini.
Breuiarium Romanum PtjV.iufu editum, & Clementis VIII .auBoriU-
v t c r U re ™& nitum in le&ionibus fejii S Antii 7 horna .
JJEipoh, cum D.Tbom. ad imaginem Crucifixi vehementius oraret*
' . *£ c
. f
cri PJifti de me Tboma y quam ergo mertedem
Acap:er.Cm tUr.non aliam y Domine y nifite ipfum.
Clemens VIII. in quodam Breui ad Nobiles Ciuitatis Neapolitana frper
* r • r • j e
,
ione & -Tbomd in illius Regni Patronum.
riic fiquidem houor eius virtutibus cu admirabili dedrina coiundis
iurc
Seneca
ep. ioo.
lare oprimodebetur, ,*c doArio* quidem teftis efi ingens fibrorum fl»2
mcrus,quos i e rcui simo tempore in omni fere dilciplinarnm generr %
' m ^u ibas c onicribendis tn? P. ICU * tate ^ ncv Jlo prorfns errore cofcripfia
“ SjSraSS Sanaos Apoflolos Perrum )& PauU
deinde confcnptos expreffoChrifli n luf !
L1
. cnarrantes habuit, & qn^»
u ie. *~nrifti Domini voce eomprobatos audi-
Parifijs , cum implexam^ f\*a'
'
hj
/ or * <e > tlt -33- ca P-7»
dentia EucharilHas diflblaifT i- c m ^' fn nim * s quasftionem circa acci-*
per altare Crucifixi reboat luam
v
fe nrentiam in charta fcriptam fu-
fcriptum veritati il]i WS m n cnix cque Dominum precatus cft, vtfi
nam conferre ad ili u j r. r ,„ C1 ^ ornn j n( > confonabat, dignaretur libi gra-»
uceret; cui Chrift us f uo lC>m
: ex P r imendum,fin autem a loquendo ab-
feriptafunt Th» t0 ^ m a ^ tar * vifibiliter apparens refpondir;
hominibus inbac vitamn ® er *>* c con f°ne explicata, quantum ab
™ mortali dici .atque explicari pojfunt.
InCiuitat
fokmn*“ do ex "““dato PotirihV terti6 contingit Dofiori San-
nuate Corporis Chrifti ls ^ r bani IV. olficiuwicompofuit d*
lulius Papa I [t •
R . r in proloquio ^ relata * Scrapbino C apponi
©rationf Aienti* integritate cmificT^? 1 V,CC a PP armt ’ &
flerer p inflft -ncem ,quo obfcurus aui u c * hc ? Jlt »li:em quadam node
locusclar '° r fibi
U f! - erit D - rbom - 4°}°iuZt
Sanfius Vincentlus P 'errer Sn quodam ferm D Tu»
W 1110 ] horna dubia occurrebant flatim ab A« JT'
floIrs PetroA.Paulocivifibilirerapparcntibusdedubijs
f ^-AppfwtPwoThom* Virgo Maria cum Fjj/o in br
‘ fi f 2
.
batur >
aj i. ili declaretis fibi hoc dubiuru.&c. bra <-bijs,qug
Et c&m r.arrajjet qualiter Cbriflus approbaverit ioBrinam
Uiui Tb wits concludit dicens
r dubitari non debet , quia non foiimi d Vicario
Chriitijfcd enam ab ip(o Domino i efu Chnfto approbata fuit. D.An -
D.Antonin.vbi fuprd,§. 1 2 .ex quo Surius vbi fuprd.
Ea ipfa hora, qua mortuus eft Sandus Thomas , F. Paulus Aquilinus
* n fignis probitate, & exiftimatione, in coenobio Neapolitano mvifibne
inaaginam vidit illum Neapoli in frequenti auditorio praelegentem , &
Apoftolum Paulum cu multa Sandorum frequentia ingrediente in fcho-
las.Cum autem S. Thomas e cathedra defcenderet,honoris caufa in eius
occurfum procefurus, Apoftolus iufsiteu pergere in prirledione fufcep-
ta.Scifcitabaturvcioex illo Thomas, num probe affccutus eflet metem
Epiftolarum eius?Cui Apoftolus refpondit:quantum quidem affequi po-
tdl qaifpiam in mortali corpore: & fubditx At nunc tamen cote perdu-
durus fum,vbi longe maiori inftrucris cognitione,^ intellieeria Amne
hirc dicens, videbatur itlu apprchcnfa eius vefte fecum c fchoMs edi cere
1 fi vero F. Paulus Aquilinus carpit clamare fortiter: Succurrit” fratres’
fuccurriteten F.Thomas aufertur a nobis. Ad quos clamores excitati fra
tres, quaerebant exeo,ecquidnam vidiflfet ita clamitans illo autem viiio-
nem omne ordine referente, hora notatur:& fada diligenti iiuuiifitionc
animaduerfum eft ea ipfa Dodorem Sandum excefsifle e viuis.
Ha: etiam vifa tingitur in Breuiario Sacri Ordinis P radicatorum d
Cl emente VI i l .approbato jn refponforys fefti Sariti 'i horna.
ajt.nmoninns -uvi jupra,§. jUo 12.
Frater Albertus de Brixia addidifsimus dodrinar D. Thom vir fr-
pieruia,?e deuotione eximius, cum diu defideraflet videre gloriam S"n Ti
Dodoris, idque vehemetiiis deprecaretur ante altare B. Maria p 0 fitus
apparuerunt e. dua- venerabiles perlima: mirabili cum fplendore & ofr
nam .quarum vna erat m l-oncificali habitu, mitram habens in capite al-
tera .n namta fratrum Judicatorum ,qu s coronant habebat auream in
capite lapidibus pretiof.s mtextani:.& circa collum duas aureolas oJfi
torques, vnam argenteam, & alteram auream ; in peflore vero ecll-.bsr
quali magnum lapidem pretiofum , qui fplendore mirabili plure ,,,
emittens irradiare totam Ecclefiam videbatunin cana ver6 erant lnfr -i
per totum lapides pretiofi, tunica & fcapulare niiniolplendore f«w'bfr.
Oiillupens ad pedes eorum fe poftraui:, petens fimpliitter , quinam ei-
ient?lunc ille,qui mitram ceftabat in emi -p inr, tir A , u • c
Albertc? Egu fum Augufti.u.s Doflor PrebG q '‘B 2 ^ .^ ,t3r, ?»f ra “ r
randam *>loria»x c mi 5 T qui fum miflus ad dccla-
A^i& m A T ^ n f- ISeft T' n;ec ’' lm q«i doftrina meam, K
ftrT.it ,‘T mn
‘r
b '
JS I"' ett * * Ecclefiam De. fuadofirlna iiln-
ftifsirnam
‘ S P retl ° rusln P'' ft pwta,nto fplendore nitens fignificat re-
Sassswgssr» -ssa s
Eadnn
Eadem vi (io babetur in pradipo Breuiarto . in rejbonforys officii Dit*
Tbm*>& refertur d Sancio V incentio vbifuprd .
ELOGIA S ECV NDAE CLASSIS.
Coalefcentia ex Summorum Pontificum teftimonijs, &
Conciliorum acclamationibus.
Ioannes XXII.
'
m Bulla canonizationis S.Tbom* Aquinatia,
annrt r » •> » *
Wrttiw in
r pr n tiuls fcicnt 'i s > & dfaerfis PhilofopM* P«ti
turx Aah 1 ±V£±^i^" e ™”» *">
ftiidentium,cl5ra(cfiBi fciensclfct ) famofa^ ^ tat *° nCm * CrU ^^* 0l
'u*^
Ue
fpeciali Doi infufione perfecit Doftr-na ^ ? CQ Sm r
-'.is ) non ablq.ic
nmnjno ferentis fi S nnm eft pofle dotre! **** prud ~ &cilis ’ *
«‘ntcfofmmcfhlfPrf r ‘f
erun \ in cpufcuU con>r.i im P „
£ .
miraculis in ordine . J ! J -° ,n :
2 '& a, V^>xijifirturldim tg-Teiw
Et fi nulla aur^arei t Diui T
fet,quelibet S i ,l’ J qi “ SMa "* Wc canonizari po (
fcripOt,y n umX~r^ S ^ eter T ,n
- U f t * & ^ ,ilib «"ticuloru m Xo
los ferinfir pcr fe mtraculum.Tot igitur miracula fec.r,q„ ot ’!\°
pnt,q uia omnes refoluic lumine plufquam humano. tl
tic
n nocentius VI. in fermone de laudibus D.Tboma, cuita in]t'
tUy
. eft-.Ecce plufquam Salomonhic.
Huius Do&oris ioArina pr* ceteris , excepta canonica ha!
prietatem verborum,modnm dicendorum, veritatem bct P r o-
vtnuquam qui eum tenuit, inueniaeur a tramite veritatis deuiair. ’ IC *
eum impugnauit femper fuit de veritate fufpe&us. " & S u *
Vrbar.us V .in Bulla translationis corporis S anili Tbom* de M
nafterio Fojfe noux ad Tholo fanum. xl °~
„ Nos attendentes quanta a' Deo fcientia dotatus Ordinem Fratrum
Prid ca.torum, & vmucrfam Ecciefiam iliuftrauerit , ac Beati Aoeuftini
veitigia infcqueBS,Eccle(iam eandem doftrinis, &fcientijs quam pluri-
mh adornaiieric.VoJenrefquc prat cerei, &c.
Pius
Pius V*in Bulla qua D.TboMnumerauit inter celebriores DD.Ecclefics,
Ex quo Sandorum laudabili numero, qui catholicam veritate corda,
-Opere, Sc ore roborarunt. Angelici Do&oris S.Thomse de Aquino, Or-
dinis F.Pr^dicatorum in coelum afiumptio inultis ante annis orbi terra-
rum 5cdiuinis,&proprijs eft comprobata tcftimonijs. Nam & miracu-
lorum fignis, quibus (et ui lui T horna: perpetuavere pietatis opera nobi-
litare voluit inexhaufta Dei benignitas, & certifsima Chriftian* reguli
ao
^ rin ^ q nl S •? °J'
t
i°A AP f r°! 1Cain E ^ clefiam inHnitis confutatis' har-
refibus illuftrauit^ddu&us felicis recordationis Ioannes YYTT nr*de-
«ffor j»°fter illora Sanftoraronamernm «Uto, cius
Martij,quodic nunc etiam colitur ,anniuerfario honore j b • r •
Sed quonum Omnipotentis Dei promdcaafaftu.n e ft, vt Ansel dOo-
«oas,v. ) & ventate JoSan» ex eo tepote^ao cceieltibus ciuibus aferi-
ptus fmt,malt*,qaar deinceps exorte fune hzrcfes confaf* , & conuia*
aifsiparentur, quod & antea fope , & liquido nuper in facris Tridcntini
Concilij decretis apparuifjeiufdem memoriam, cuius meritis orbis ter-
rarum a pefti feris quotidie erroribus liberatur, maiore etiam erna antra
grati, & P ij animi affedfca colendam (latuimus, &c. 1
f 4
CUmms VIII .Ut jutia mbreui ad Proram Neapolitanum fuper iefo-
nattone Diut Tboma t» illius Regni patronum.
Erat quidem antea multo optandum , vt citiitas ifta pietati in primis
dedita, nouum 1 atronum ad rdiquos,quos habet,addcndu curaret Tho-
mam Aquinatem ,cuuis diurno eloquio, & ccdtfti do&riua, miracuiifquc
illa quidem lluiftas meritd apud retnotifsimas nationes fumma Chtfiftia-
»1 nominis cum laude,a t que Ec defiat ytilitate celebratur.
Idem Clemens in alio Brevi ad Nobiles duitatis Neapolitana
pic,prudenterque cogitatis de nouo duitati Patrono afcifcendo due
veftro, diurnae voluntatis Angelico Interprete vite fanJtitate , & miracu-
hs claro Thoma Aquinate, cuius dodrinc tantum fuit tributum, vt Chri-
iW eruditionis fuedminum etiam illud habeat teftimonium:^^.
msTbomafcripJiJh . •
. (
;
, ,
Siionem
Paulus VAn quodam breui,qm pradiBum patronatum, & de
C i ^ ^ OYlflTYftClt
•
l
r’
1 ™! Colica: fidei Athiere Beati Thomc Aquinarf^cuifts
1
J „nrps Kry, »T? C °- mi lltans Ecclcfia hercticorum tela feliciter eludi r,
Donunogiudemus.
0aeSmdieS ’ ma S is ma 8 is T ,e *°S e » plnrimum in
2 Brs-
Br:uiar':um Romanum Pij V Suffi* uliturn,& ClementisVil / .auftoritA*
te recognitum]» UtliorAbus fejti S anili T horna.
. f^unquani fe ledhoni,aut fcriptioni dedit, nifi poft orationem. In diffi-
cuhacibus locorum Ucr* Scripturae ad orationem i^iunium adhibebat.
Quin etiam fodali tuo fratri Reginakio dicere foiebat : quidquid feiret,
non ram lludio, ac labore fuo peperiflb : quam diuinitus traditum acce-
p&c y & iVfrd.
, NU !L 1 T flUC ^
Cr ’ pt 0 r S^
|
en,1Sjin < l’ libus non e flet -diligentifsimc ver-
hu\s>& paucis mtertettu .Scripta eius, & multitudine, & varietate fa-
e
££2 ffiris Ani ,
C,ffiC, ' eS
,’
adc ? ofa ea m caufa.n etiam
nomen uouoris Angelici lureiit adeptus.
Csfar Baronim Cardinalis in febelys ai Mariyrolo & ium Romanum
yj. 1 'die Marti] ,qua ejl DiuoTbomtefacra.
\ rxqiuiquatn enarrare fu£ficetet,quoc vir fanftirsimus atque erud' -t
fimus Theologorum pracconijs celebretur , quanturnq; eius illibata ^
*
drin* a Sanais Patribus in facrofan&o cecumenico Tridcnt Co
confidentibus fuerit acclamatumtitireque optimo obeam « r w Cl *
aifsimaeincmorije Pio V. Romano Pontifice inter celel au,am a ian-
clefi* fuit ad numeratus, dum huius diei celebritatem i \CA 'r S DD - Hc-
nibus peragi voluit , quibus Bonifacius VII I. Papa sinljA"'* r °^m
oc J '
u
n ', Gregor. Ambtof.Auguft& Hieronymi feftiuitatese i! ,lu,ot
das conlhtuic,
Ex or ‘ ,liom Mit * •* P*t™ Concilii r rident ini in laudem Diui Tu
ma Aquinatis, vt habetur in afHs eiufdtm Coni ilii
‘ °° m
Non potuit D. f hornas Ecclefiafticis intcrefl'e Conci'
entus^ycru ecce fuperftes,atquc in aeternum vidurus vnbi
1 j°I tc P r *~ -
Lia/piricuales doftrinse thefauros hereditario iure vobis dele ^ * bona .
te;f b 7 US felici t
.
ri,nfltu Condi,
nibus noftriT ' * Clt , £ns hleam.qucd audimus, quod videmus mJi ‘ ata
veftra comitia^Mp^nW 8 ’? 11 '^! 1 '' •
4 * >erta vocc ai * e ‘ HS laudem tefteitmr?
tu quotus quifque.coufultor *«cdi “quf Diu! TC^!j£ 0
- aorn ® c *'
fplendente gemma , fuam fententiam non exornet > Att M “ te > ve loti
Patrum receflu, Doftor hic fententiam rogatus freqMn»"r° nr ? ltifsimo
ad quem vrad lydium lapidem.fi quid ambfgnTtLis Sc^roue T/"*
nt exortum, communibus votis referendum exiftimetis . r0
. C * fl > £ -
placin Patronum obtinuerit, incertam indiciorum aleam ,™r IT- fui
rns.qum fecundum eum fententia ferenda fit. Atque adeo wf
nis nommc,grauifsim, veilr* aufloritat, gratias^e h°b Lfod
tf oris 1 homx nomen vb, que celeberrimum veftra in eum obferuanta
celebrius poltcritati reliquerim.
^ Hac
Hac etiam acclamatio Conciliorum plani confirmatur cx verbis
Vjj V.in Bulla fupra relata, >
/. : . '":v «'urtTuih j/mh; rjjl ;,n f. >!. ,. r .: _f_t .1 •
ELOGIA TERTIAE CLASSIS.
Conf:antia ex Religionum Conftimtioaibus, & Vni-
uerfitatum approbationibus.
Sacer Pradicatorum Ordo in declaratione capitis de (ludentibus, prout
habetur mjmnmariofuarum ConJHtutionum.fi .p.cap. 43.
Q Vi cumque verbo, vel feripro a folida dodrina Diui Thomae rccc fle-
" rit, contrarium aliquid dicendo, officio ledoratus , & quocumque
•lio gradu , & dignitate prinetur perpetuo. Ita fancitum fuit Bononue
1 564.fr confirmatum faitRoirue 1 569 & l S 7
1
• Barchmon.i 574. Va-
lentias 1
5
96 Vbi extenditur poena priuatioms etiam ad Praedicatores , (i
aliquid contra eundem Sanctum Dolorem populo proponant.
Santtus Ignattus de Loycla Fundatcr aera Religionis Societatis Teju in
4. par. juarum confli tutwnum^ap. 1 4.$. 1
,
prout nouifsimb refertur
. , d Patre Granxdos in prolog.\.par.& ab alys
eiufdsm Societatis . »
In Theologia legetur vetus, & nouum teftamentum, & dodrina fcho-
laftica DiuiThomos.
Eadem conflit utio diflriBiiis multo pofied pracepta fuit in V. Congre -
'
generali i an. 9. bis verbis-. Sequantur noftri Dodores in fcholamca
Theologia dodrmam Diui Thom*,iuxta praxim in libro de ratione Ru-
diorum ponendam,fr a Patre Prxpofito Generali explicandam. Neque
deinceps ad Catliei..'.as 1 heologicas promoneatur, nili qui Diui Tho me
dodrina: bene aftedi fuerintjab ea vero alieni, d docendi munere re od-
iantur.
Sacra nofira Religio(vt alias omittamus , quarum Conflitut iones ,etfi
nobis mnotejcant ad manus tanen nonperuenerunt )
2 'P ar .noflrarum Conflit, cap.^.nu. 6 .
Ledorcs Theologi* operam dabunt Sacram doctrinam d Sandis Pa-
tnbus , praecipue dDiuo f horna traditam edocere, idemque Ledores
rtiurn 00 eruent, fin trunus ab officio Ledorum priuentur.
EpiflOiU V^ucrjitatis P arijienfis in laudem, & defenfionem doclriruc
Diui l horna, 4 nn. 1 32 5.^ habetur apud Btrgo-
r\T\ r ni6r
frn in tabula aurea.
Cmn 0. 1 hornas fuerit vmucriaiis Eccidi* lume pnrfulgidu, gemma
* 3 radians
CATJI.DeJpecUAi 7 *
Notationes. & dubia urcabor ca-
put 3 * ?4| .
D1SP.VI. Dc/pecie fecundo pr«-
dicabili,320-
Quacft.i . An definitiones fpeciei i
porphyrio tradit^ fint bonedbi-
dem. „
QMaeft.a. An genus pofsit confer*
uari mvnica fpecie, & fpecies in
nico indiuiduo,^ 2 4.
Quaft.3. Vtriun ipecios quatenus
lubijeibilis fit vniuerfjlis , vel
quomodo fe* habeant hi refpe-
^113,330.
Quoefi.4. Vtru omnis .fpecics fub-
/ & r jt.
Quxft. 5. An quadibet differenti*
fit perfeftior genere, 370.
CAP .III I ,De proprio, 374.
Notationes ,& dubia circa hoc ca\
putyibid.
DISP. VIII . De proprio quarto
prodic abiliyiq 6.
Qnarft. 1 . An proprium folii quarto
modo acceptum conftituat hoc
praedicabile, vbi etiam definitio
ciusexponitur,ibid.
Qnasft.a.Refpedu cuius proprii'"»
cofficuatur in effevmuerfalis,v^
etiam an fubalternum, & mfimU
pertineant ad hoc praedicabile.
380,
ijcibilis fit etiam praedicabilis, CAP.V, De accidas; -<5
334 ' "
Qxxfi. s . Quomodo ordinanda fit
arbor praedicamenti fubffanti*
Qc*fi.6.De natura indiuiduL?^
('SlP. IU, De differentia, ? 47.
crationes,pff dubia circa litteram
€a pitis,i 4 3 .
DIS P. VII . De differentia tertio
^ praite abii /, 350 .
QsJpfft. jr. Qualis iit prima diuifio
differentiae, vbi etiam de defini-
tionibus eius, 551 . ./ es-
O^^ft. 2 . An differentia fit vniuer-
falis per ordinem ad fpecietn.
prtdicabili,! S “ C ’ aenti «"»*»
Wlt. t. An cede definiatur
oens a Porphyr. vbi etiam r CJ -
pc« 5 tu quorix condituarur in e n-^
quinti praedicabilis, ibidetr» e
Qnaff.2. In quo differant nm^ •
l>afMO, & accidens co^«
CAP .VI. De comunitatibus a «;
• que praiicabilium, 35 4,
° ln "
Antepradicameta Ari/iotclif
cAp.t.p.4M,vb£d 9
2:
denrminatiuts jbisi .
•
quam coftituit, vel per ordinem Notationes , & dubia u
ad indiuidua,( 35 < 5 . put, ibidem. !ac,rcab °'
Qnirft.j. An dentur differentiivl- DlSP.X. De nominum *„ .1 •
cima , 405 cum Ipeaebjstouet- .403 .
««alogia,
!
tl,r >| tfo
; .
' , . _ . Qd^d.r .Qj.iid fit analogia. 404
.us. Alt fecundi definias Eut Qmrihe. Quotuplex fit aiuktia.
'ni coaaemac etiam d.fbrcn 40 6 .
tantur,3<5o.
f,vnicus
p^y
tijs infimis, 353.
Qjdeff.4. Vtrum differ e ntii infinu
includat fubalternas,367. •
u .
405.
Qj.j.Qux fint conditiones veriuf-
que analogi*, 409.
An condiciones vtriufque
ana*
IN D
analogix- fime re de afsignatae,
4 M*
$.1. Nonnulla ex Mathematicis ad
prscfentem materiam ncccflana
pr*mittuntur,4i
§, 1. Applicatur dodrina tradita
pr^tena inftituto: & qugcftio re-
k ioluitur, 4 i 7 .
$ 3. Argumentis in principio qu*-
ftionis addudis refpondetur,
^•2 2 •
$.4. Cetera: analogorum conditio-'
nes,& proprietates ex didis in-
feruntur, & explicantur, 42 3.
CAP.II. De complexis incomj
plexis ,42 6.
N 01 titiones , & dubia circa hoc ca -
put, ibidem.
CAP AII .De regulis, 42^.
Notationes , dra* for r#-
put yibidem.
CAP. III [ .De diuifione entis in
deam pr 4 dic amentari 4.
Notationes circa boc caput fbidem,
DIS P. X l . De diuifione entis in
Jua inferior a ,45 5.
Qaaeft. 1 . V trum ens fit pure sequi-
uocum refpedu fuorum inferio-
rum, ibid.
Quseft.2. Vtrum ens favniuocum
rcfpedu fuorum inferiora, 440.
Qmett. 3. Qoa analogia ens (it ana-
logum rclpedu fuorum inferio-
rum, 445.
Quiit. 4. Verum ens fit tranfeen-
ens rcipedu fuorum inferiora
450 . *
Qn. 5 .Vtnim ens dicat conceptum
communem , & pr3eci f u ^S
inferioribus, 45 5. ls
§. r . Quid de conceptu obicdiuo '
dicendum fic,4 5 7,. • uu
ex
.
5*2. Argumentis pro contraria
tentia ladis refpondetur, 46 2
.
Quzft •vlt. Quomodo aliqua dubia
^ntc prscdicamentalia expedien
da (1^,465.
Dubit. 1 .Qu^ entia, & quomodo in
praedicamentis collocetur, ibid.
Uub.2, Quot fint praedicamenta,
Dl ' b ‘ r,J * A .
n inharrentia aptitudi-
^Us,fct de .effeutii accidetium,
r r
at“, a
, n
r e ” U A '?Mtlv, 472 -
f1ff &dHb ‘-' c>rc A' «-
P^dicamenti, ibidem.
lfintia!!
Xta
|
qUafn rationem C“b-
itintia diuidatur m pn m a m &
Qu-J. An definitiones primae X-
: «unda fubftSti* fintrelTaiv
natae, 4 3 5 .
aiS1 §~
fl 'bftantie in hnr
Qi!- ' -Quomodo intelligend* fivit
Proprietates fubftanL ab Ar
ftotele tradit*, 4PI .
Au '
§.vnuus. Explicatur ampliusquo-
t L ' ub,eaum i« oA accvden-
tium, 4 pj.
AP.Vl.Dg quant irate. 498
MZt dub ‘* circa b '“ «*
D ilLf/ r - D '
quantitatis, 502 ,
Quaeft.
^ i
1 ND
Qtixft.x. An quantitas realiter di-
iiinguatur i fubftantia,ibid
Qu-a. inquocofiftat ratio forma
lis» & e flentia quantitatis, 5 04
Qu.^. An iubftantia corp 0 r ea fin c
quantitate habeat partes c r t
i.1. Refertur fententia affirmans
variaquc eius ar gumcnta addu
cuntur,ibid. u
$.a.Nonnullis pranotacisyfenten-
&S“uV, s
^ Mlpc °p° nit “ r .
contra ka .
Q„xft ? f An f-
r * fp °? d = tur . i ‘ 8
•
V-'i£L. 4 . lu >« , fupcrficics , &
corpus fine veri fpecies quanti-
ticis continu^ »523.
Q^ft.S.An locus, tempus, & mo-
tus fipt veri fpecies quantitatis
continui, 5 27.
fi \vnitas predicamen-
3 K„.t:vrrum addat aliquid fu-
pu quantttatem continui, sr
..
An " un **«M ptfdicametalis
llt cn ? P= r f = . & vera fpecies
quantitatis, 5 3 9, r
8 - A “ » & quomodo vitima
vmtas fit forma numeri, 545.
^uctit. yitima. An oratio fit ve ra
fpecies quantitatis, 5 49.
CAP.i/ i I ,Pt' ad aliquid , 5 52.
Notationesy & dubia circa hoc ea-
pM*') 53 «
DISP. XII II. De pradteamento
relationis j 55 4.
Qu.r An dentur relationes reales,
quidnam illae fint, ibidem.
Qu. 2. Quini relationes pertineat
ad hoc prjedicamentum,5 59.
Qiixihj. Quae conditiones requi-
rantur ad relationem reaie prx**
dicanien:alcm,5<5j.
e x.
Quxft.4.QuGt fint fundamenta re-
lationis, *>66.
f.i.Dc primo fundameto relatio^
num,< 557 .
5. a. De fecundo fundamento rela.*j
tionum,55p.
§.3 .Dc 3 .fundamento relationum*
572 *r
Qn.5. V trum relatio diftinguatur
realiter a fuo fundamento, 574.
§. 1 .Expendutur aliqua ad qu cilio-
nis folutionem neccflaria, 57/.
§. 2 . Statuitur vera fcntctia.St qu£*.
itio refoluitur, 579.
§.?. Argumentis fu pr £ fadisref-
pondetur^Sj.
ri 'hm relatio terminetur
-d^rpeaiuum^vel adabfolutu,
§. I.\ atri Doftoram r
fcruntur.ibidsm! ententl « re ’
$.2. Statuitur vera fentStia
auaoriace, & ratione pldbatTr'
5 9i
J.d.Argumentis pro prima fe«..
tvd t .i£tis refpondetur,
5
$><5,
$.4. Fundamentis tertii fentenr’
ficisfitjfimulque explicatur q
re non dentur duo ge nera ^ Q U
ma relationum, 600. v
(Vi./.Vndc fumaturvnitas ,v e i d|.
ltmctio relationum, 63.1’
Media fententii alijs prxfer.
tur,& probatur, 607.
$.2.Propofita, & expedita quadam
emerggti obie&ione fatis (i c ar.
gumentis initio fidis, 608.
«Quomodo dilponeda llt arbor
huius prxdicamemi,6 1 1.
$.4. Quid devnitate nurncrjLca re-
lationum dicendum iit, 6 15.
Qn •vlt. Quomodo intdligedx funt
pro*
INDEX.
proprietates rciatiuoru ab Ari-
ftotele afsignatsgjtf i 5.
C A P. VII /. De qualitate , &
quali , 6 19.
Notationes circa hoc caput, 6 1 p.
DlSP.XV.De pradicamsto qua-
litatis,6az.
Qaarft. 1 .An definitio qualitatis ab
Ariftotele tradita fit bona, ibid.
Qnxft.a.Qnjenam fit congruentior
qualitatis definitio,^ 5.
Qa.3. D-’ prima fpecie qualitatis,
(cilicet habitu , & difpofitione,
61 1.
Quseft. 4. De fecunda fpecic quali-
tatis , fcilicet naturali potentia,
& impotentia, 637
CAP.XIII.De Jpiciebus tfSdVjbtl
C AP .viti. De modis habere, 667
.
Secunda pars Logica de fecundis in -
tentionibus , quibus dirigitur fe-
cunda operatio intcUe£lus i 669.
Liber primus Perihtrmenias , 66 9I
Liber fec udus Perihermenias , 670.
Notationes in duos lib.Perihe . 570
Tertia pars Logica de fecundis int$-
tionibus , quibus dirigitur tertia
operatio intellg£hu,6j 3.
ot asiones in duos lib . priori
analifi % 6-j 5
.
PoJlerioru,feu de demtf6-j 5
Ltb er fecundus P 0 jieri orum, 6 7 7
.
DISP . XVII . Di? prarrequifitis
ad dsmorijlrationem.,67 %
.
Quxft.5. De tertia Opecie qualita- Quaeft.i.Vtru omnis cognitio in-
• * • r • q , • 1 • t • 11 n 9 C* • /\ ,•» •
tis, fcilicet pafsione, & pafsibili
qualitate, 6; 9.
(V12eft.tf.De vlrima fpecie qualita*
tis, fcilicet forma, & figura, 540.
CAP- IX. De fex vltimis pradica -
mentis, tfq-?.
Notationes circa ho? caput,6^^
DISP' XVI. De fex vltimis pral
dicameniis, ibidem.
Qa-i .An ifta fex praedicameta co-
fiftat in denominatione extrin-
feca.Vbi etiam, an fiat quid ab*
folatum, vel relationes, ibid.
telle&iua fiat ex praeexifteti co-
gnitione, ibid. •
Quxft.2. An re<fte afsigncnrur ab
Arift. dua: prxcogmtiones , &:
tria prcecognita,tf 84.
Quaeft.} . An aflenfus prxmiflaru fit
caufaalfenfus conclufionis,& in
quo genere, 689.
Qusft.4. An per aflenfus prsemifTa-
rum neccfsicetur intellectus ad
a dentiendum conclufioni,6p4.
DISP. XVI II, De efentia y &di-
ui/ionibus demonfirationis,6^ m
Qu*ft.2.De prsdicamentisa&io- Quxft.i. An definitiones deraon-
nis,& pafsionis,tf 4 8.
Qu.j.De praedicamento vbi, 6 51.
Qu. 4 • De pr?dicameto quido,« 5 5
OH -
5
. De praedicameto fitus, 6j%,
Quxfi.vlt, De praedicamento habi-
tus , <5 5 p.
po(i pradicamst a Arift otelis, 66 U
CAPVT X.De oppofitis,66 1
.
C AP .XI .De modis prioris ,66 5
,
C AT %X II, De modis Jimtel , 6 tf 6 .
ftrationis ab Arift. tradita: fint
rc<fte,ibid.
Dubium appedix, quomodo fit in-
telligendum axioma, quod hic
habet Arift. fcilicet : propter
quod vnumquodque tale,& illud
magis, 705.
Qusft. 2. De alijs conditiombus
pracmiflarnm,707.
$.1. An prsmtflx demonftracionis
debeant
: IND
'debeant effe de omni , & per fe,
708.
$.2, An praemitia: demonftrationis
debeant cfle dc praedicato vni-
uerfali,7op.
$.3. Andemonftratio debeat pro-
cedere ex proprijs, non vero ex
extraneis, aut comunibus,7
'
Qu. 3 . Vmmi diuifio demoftratio-
ms , in quia , & propter quid (it
adxquata,7i 5.
Q^ft.4,Qua:nam fit bacc diuifio,&
V4.ru propter lolam demonfira-
tionem propter quid producatur
habitus (cientia:, 7 23.
DISP. XIX . De Jcie/itia , quae/i
effiElus derHenfiratwnis y q 29.
Qu. 1 .QmU fit (cientia, in quo ra
tio propria fub ikernationis co-
fift ac, ibidem;
Quscfi.2.An,Sc quomodo cu fubab
ternatione explicata, fiet fubal*
ter natam vere efie fctcntia,737,
Qh.3. An fcientia fubalternata (it
vere fcientia, in eo qui no habet
fubalternantem,74j.
Qn .4 .Quam vnitatem habeat vna-
quaeque fcientia , & vnde illa fit
defumenda,74p.
$.1 .Reteruntur, dc impugnatur va-
riarfcntenti^75 1.
$.2. Nonnulla adquxftionis folu-
tionem necetiaria promittatur,
755.
§.3 . Statuitur vera fentetia, & qug-
fiiorcfoluitur,762.
f.4. Occurritur quibufdam obie-
<fiionibus,qu£ heri pofnmc con-
tra propo litas conciufioucs , dc
argumenti stupra adductis fatif-
^.764.
EX.
Qu. 5. Quomodo applicada fitdo^
&rina tradita fingulis fcientijs
infpeciali,768.
$.1 .De facraThcologia,7^p.
Dc prima Philotophia,feu Mc
taphylica, ibidem.
$.3. De Mathematicis extremis, fci
licet Arithmetica , & Geome-
tria, 770.
$,4. De Philofophia naturali, 77 t.
$* 5 -De Mufica,Perfp C aiua, Attro-
logia, Sc alijs kientijs medi;*»
/ / •
$.vltimu«.De Logica 775
D { S
ncf X ' De itt'
tcUectm^jq,
C u. 1 , V tiuni habitus nrin/' - •
fi»W»h.aa, abin.elte*S ,p I° n
quo coniiftar, ibidem.
Qu*fi.a. An habitus princinU
.iit i nitnra inditus tVc u ^
. dd,fiitiriBoWs >7 $o. ‘ Uo,v '°-
Qua-ft.j.Q^id fit opinio ,&(•<>,
m > & 111 quo diftinguatur a i.
tia-,78 6 . ei
Qu^it. 4. An de eodem obic.q- f
pofsint effe fimul fckntia, & 0P
nio,7p2. L
§. 1 . AuactU', fcientia, & opi n i on { s
pol sint efie
§.2. An habitus ipfiicicnti ?J &: opi-
nionis pofsint efie timui, 797
.
$. 3. Fundamentis oppetiit* ientea*
tiK refpondetur, 800.
$.4. Expenditur vltimum argumen
. tum de raptu D. Pauli, fiu.utque
explicatur quid de fide, Sc fcictv
tia dicendum fit, 803.
Notationes in libros 'Lopturu Ari -
Jtotelis > %o6.
Notationes in libros E.lfyhortf, 8iq.
BREVES
Fol. r.
breves ad logicam
ARISTOTELIS INSTITVTIONES,
CLV A S S V M M V L A s
appellant.
£ X EI E S D E AI P H I EO S O P HI
LIVKIS DEP \OMPTAE ET
AD FORMAM T S A G O g' p
RED ACT AE.
PRO OEM IV M.
ISmiVINVS Ille Phi-
lofophus Plato : cuius
/ in d icendo tanta facim
diafuir,tanra in intelli-
aendo vis,vt eum Cicero, & intcl-
H^cndi , & dicendi grauifsimum
Au^ orern ^UTe ^ ixerit: * ll ud adij-
ciens-.fi Iupiter humana lingua lo-
qui voIuiffct,non alia, quam Plato-
nis lingua fuifle loquuturum. Inter
alia documeta ad rcvte,&: fruduo-
se inftituendos homines in Dei,&
veritatis cognitione, qux refcripfic
pionyfio Sicilix T yranno , & ex-
pendit Marfilius Filinus m argu-
mento fccund^ eius Epiftolac, illud
prxeipuum elk duxic,vt adfecre-
tiota,St r c c o n dita- m v ite r i a pene-
t randa,addiuinorum fcilicet inda-
ginem,non llatim introducatur iu-
uenis, nili prius quibufdim difcipli
narum gradious uiltriiatuL./waLi*-
gettio enim divinorum (inquit) non
re EI e fi Ha , :dc/i s no debitis pramif-
Jis difcipli nis t malorum omnium efl
CMijh. pux quidem fummi Philolo
phi fententia , non folum in ipfa,
que de furfum eft fapien:ia,fcilicet
1 heologia facra comprobatur , in
qua li aliarum difciplinaru expers,
quis ad Dei profunda rimanda ue-
cefsiflfer,eodeucniret (inquit Fifi-
nus)vt vel Deum negaret , vel do
Deo indignu quid.&r qua non fune
Dei fcntirctded etiam proportio-
ne feruata,m vnaquaqj difcipli na,
& praecipue m noltra DialetHica
commendatur. A Equu enim ed,vc
antequam ad profundiores cuiuf-
libet fcientix veritates Tyrones
introducantur , lcinora aliqua , &
faciliora addifeant, quibus ad alia
occultiora, &a fenfibus remotiora,
via £aeili3,& expedita piparetur.
A Hac
2 Procemtum.
Hac de caufa,cum ex vna parte eft,brcucs fiimm* nuncupatur^^
Dialcfttcalitclifficillima^ibrique, etiam, vt V illal paadas mlcrip^
quos tie ea confcripfit Ariftot.non funupac fammularum : proptsrca
rufi peritis pateant: ex alia vero quod futnmuias ipias,nio tcmpo rc
parte oporteat ipfam ante om- longiores, ad breaiorcm luminar^
nes alias fcientias comparare vt redegit. Ab alijs etiam tractatus
tradicD.Thom.opnfc.^o.qimLs. ifte appellatur yfagoge, feu intro,
art.i.ad j.ldeo optimo confilio, du&ioad Logtcanvquia viam prae
communi que Diaie&icorum con- parat ad ipfam addiiccndam..
fuctudine infticutum eft.vt ante ip Quamuis autem neuter titulus
Jam Dialecticam yfagoge aliqua, fit vndequaque propruiszqmak ri-
feu introdu&io praemittatur in gore fpc&emus , non dicitur funi,
qua faciliora quaedam praecepta, ma,m'fi qu* breViori
fed flimnic nccclTaria prooonatur, c6tmec,nequc p p l J* r Ul -
fim iloue tradatur nidis alicvia no- troduaio , nili qa* e* 1 x ~ ra ren*
nmulqae tradatur rudis aliqua no introduaio, quorum neu,
titia vocum, feu terminorum , qui- cuiuse tradam n\,>
bus in fcicntijs pcrtradandis fre- trum cernitur in hoc ^ini )CUln
queter vtimur-.quse licet in lpfa Lo neque contineat ’ J * Da-
cica, vtpote ad illam fpeaantia do duntur in Logica, neq, vere, fit ex,
ceri pofifentyficut in alijs fcientijs tra.eam,vt diximus: vtroq; tamen
traduntur ea, qufc ad i pfas perti- modo conuementer infcribitur*
nenttfpecialitame ratione ex Dia quia quatinus non omnia , qu<e ad
leaica oportuit breuem quam- Logicam fpeftant-.plura tame co»
dam fummam abftrahere : quia fi- tmet: & licet qua: m eo tradantur
cut ad alias difciplinas, fic etiam non fint extra illam; traduntur t*.
ad fe ipfam perfede acquirendam meti per modum intt od iaionis.
Logica* eft quodammodo neceflk- & vice ad pjS^vtracr ie IS?**-
ria vt explicamus infra difput.i. randam. Ltideo vtraque mf np ^
prooemiari : ac proinde valde ra- tione non mtrequen.er vtuntu*
tiom confentaneum fuit , cx his, Dof No v ero vt. vtr,uf qitc
quee ad Dialedicam pertinent,ah- defew n , quantum fien p 0 fl et
qua feligerc , qua ipfi per modum tarenms tnftitutionum titulo , qui
jncroduftionis praemitterentur. proprior efi,& au rem d c q ua Jf.
_ 7-0- att P utatur acco
m
modat ior , cu m Ma
£> E NO M/N EyET AV~ gifltro Vincentio, Iuftmiano . ^
tUrc huius tranatus. alijs grauibus Dialcdicis trada-
ia omnia , quae in his inftitu- tum ilium pramotauimus.
dictionibus con nuentur jdepror Primus ipfius A udor , q U i fdfi,
jnuntur tx ipla Dialcdicajideo ire cet ante omnes alios Logica Ari-
quentius fummaejfeu lumu.ulae,id itot.m epitomen, &per modum
intro»
Proce>niunj,
mtrolu&tonis redegit, fuit "Frater
Petrus Hifpanus ex inclita Praedi-
catorum familia, circa annum Do-
mini I 2 5o.vt ex monimentis Or-
dinis refert Antonius Sennefis ir\
fua Bibliotheca, quem pofteaDia-
le&ici omnes imitati ftmt , plu
Per quod etiam patet , q its fit
auim iaS: r,enim ^Pcox-molo-
ad difii ? i
C ^ addltum pi-cf. icerer
fic de rt v^ netran ^ a » 11 fcl '° ^rmo
_ .., ul , j,,«. euitur d X ’" e ' 110 ^ 0 »-hic noa diftin-
refqne eorum prxdiai Petri opui- diruere „ totlu * Logicx.q-ii cft
culum commentarijs lucidifsimis ne ?rre^ l3llcs intellectus,
exornarunt, vt Pr. Dominicus So-
to, Fr. Petrus Bruxelcnfis , Sc alij
Magiftri ex eadem familia.
ne errent in f " uiccnectas,
Rx q ia c'a^ r‘ M:U>nc veritatis.
tas , 5c _! CIS
, a PP* r « vtili-
DE OBIECTOy ET FINE.
? s ’ * «eccisitas harim
tionum. naruai m fi: itu-
QBiedum dicitur illud , circa
quod ars,vel fcicntia verfatur:
° E Par titione.
. . .vuduii; r>iilcSicom,Ti fen-
quare cum praefenstraftatus, licet iux-admT ' LCUr hinc tra ^ 1 cnm
tradatur per modum introduco- telle c t is
“ 10 -? cm . °P crat ‘oniia* in •
nisjvcrc tamen non fit extra Lo- ca defer Cota L °gi-
gicam,vtdi«ftum cft; neque etiam triniirei^n bt ldieo /ciendum eft
obieiftu eius, poteld cfle extra ob- intelleft* p°? Crat *? ncm no ^ r i
ie&am adaequatum Logicae.Pcrti- henfir. dicitur appre-
n.rtf nd lior nMa q... — _ i .
w >sx eu a<ftus,quo res lllTlDli
• * n o * A VILI-
nent autem ad hoc obie£Uim adze-
quatum non folum rcs,.fed etiam
voces, quibus illa: fignificantur, vt
o (Vendemus infra difput.i . & id e( ^
tradatus ifte praecipue infifiit in
tradenda notitia vocum, quae om-
poficio indicium, fea com
luaTA dllufio:& adus , quo
dq-ud dc aliquo affirmamus vel
\cgamus .Tertia appellatur ra’tio
cinatio r~., a . c . _ u 5 rac i<V
nino praerequiritur ad veram rerCi a ^P c ^ atur ra ti
cognitionem comparandam. Quo qi0 v ’ * u difcurlus: & eft afr
fct,vt voces ipf* non pertineat ad ereo vocp ^ 3 l ° r° Ul§lmjs *'^i ia
prnefens inftitutum fecudum quod iusrraA,? ’ qiX
, ma t«ria hu-
m eis attenditur congruitas, velor nibus inf
^
* pr * diais ope
natus-fic enim ad Grammaticam, dem ur> eru
/ i uiic a PP~ehefioi
& Rhetoricam fpe&ant: fed prout pofitionf ^ fimphees; iudicU
deferuiunt ad difcernednm verum r ,• ex Cifdcm vocibus
afalfo,fcuadordinadas,&dirioe- fiimt ’ & «ndem dif-
das operationes intelle&us ic n-o argumentationes ex talibus
inde fub hac ratione voces funt oh P ro P ofi ^ n *« conteAx^eo tra
icau/cu materia hums tr^w" ^ lftum cribas E ^is abfolue-
8 ^^atus. mus, in primo erit fermo de voci-
A a bus
4 Prooemium,
b-ts fimplicibus/eu terminis, &co propter aliquas fpeciales c au fas'
rum proptictatvbus.ln fecundo age* occurrentes. Vade, quia nos igno*
mus de pro.pofttione ,& pafsioni- rato modo fciendi vix poflmrms
bns eius. Et tandem in tertio, de. aliorum notitiam comparare; qui*
argumentatione , e.iufque fpecie- ipfum eft generale inftrumenturn
bus, & proprietatibus difputatio ad acquirendam fcicnttam , ide&
infticuetur. oportet aliqua de illo prolibare,
Cteterum: quia ad facile, & fit- methodum arbitrariam fequetes,
miter acquirendam cognitionem Quos' duos procedendj modos, vt
cuinfcfiqite obie &i,c minino c-por- quantum fieri pofsit cople<5tamur,
tet prsjfcire modum , quo illa fit quccdemodo fciendi tbceda fun t,
comparanda (& propterca Logi- vt prtcambuIaprnemittimus,pofte4
ca , qna? docet generales modos in primo libro de terminis difpu**
feiendi in alijs fcjentiK addifcUur prima in ft rlraenta . lu
Mpb.capit.vlt. ferunt alia, fed ad id deferuier unt
' |^* u
^ n { ad fi ng
?
u los res aliqua naturales : ergo pari ta ,
nre) P libros accedamus, tione in Logica, & his inftitntio-
aUoua de modis fciendi necdfario nibus.ad quas pertinet tradere p ri
tradenda fnnt , qa* vr praiambula uia.& generalia inftrumenta , f eil
toti operi praemittemus : ne pro-
prium procedendi modum, (eu me
thodum inuertamus.
Per quod facile foluitur quseiho,
qua nonnulli recentiores inpra>
modos fciendi, non debet prcefup-
poni notitia ipfius modi fciendi
fed ad hoc fuffieiet ipfe inteile&us*
qui eft Logica natura lis jilias dabil
tur proceffus in infinitum.
!L t i non fine temporis difpendio Refpondetur,qudd argumcntn m
valde implicancurtan fcilicet mei- foium probat.ad cognofccdos
piendum fu a terminis, vel a mo- dos fciendi non efic pr*fupp 0ncru
do fc ie nd i ? R e fpo d etur enim, quod dato aliam cognitione modt fci etl ,
licet insta methodum tradendis di,le. t
,
k utheere lumen n atu _
difciplmis aptiorem, qux appella- rale intellc dusmon tamen- probat
t r methodus comptius, mei. ad acqaircJam notitiam ali 0ri ^ C
* cndiim effet a terminisrqma funt qu* non funt modus fciendi,^
«artes modi fciendi,* confequen- pe termmorum^ropoiitionum &
P ; or es , & ilmp liciores illo, fimihum non ede necc&rum coe
H jc tamen verum eft fecum um n, t ,onemmodifci6di.I m 6 exho!
r * quando aliud non obftatiquia fummitur efficax argumentum pro
v t' i n Eio« m i alibu s dicemu?,quan noftra fententia , vt confideranti
£ Q( vai vt«mir methodo arbitraria: patebit.
JPRAE*
/
p RJZA MBVLA DE MODIS
/ciendi.
M o D V s fciendi eft Oratio
ignoti manifefiatiua . In qua
definitione , oratio , ponitur
loco generisiquia in illa conuenit
modus (ciendi, cum alijs orationi-
bus, qux non funt modus {ciendi,
vc ciim propoficione , 3c fimilibus.
Quid autem fit oratio, deferibi po-
telt pronunc rudi minerua fic;ora-
tio eft Plures voces congrue [e ha-
bentes , & ditterfa figntfic antes , vt
animi rationale , per quas parci-
culas excluditur a ratione oratio-
nis terminus cequiuocus(verbi gra
tia) canis, qui licet cliuerfa figndi-
cet, non tamen eft plures voces.
Excluduntur etiam termini fyno-
nomi , vt Marcus Tulius Cicero;
n am licet fint plures voces, non ta
men fignificant diuerfa.
Vt autem intclligatur quid fit
ignotum manifeftare , fciendum
eft, ignotum cfle dup!ex:aliud in-
complexum vt homo,& aliud com
plexum, vt harc propofitio , Homo
ejl rfibilis. Manifeftare etiam tunc
proprie dicimur, quando rem iti-
confufo , & in tenebris latentem
in palam adducimus , & explica-
mus.Quare modus fciendi erit o-
ratio ili vn qua aliquod ex his ig-
notis de contufo in palam adduci-
tur, & explicatur, E. hic eft fenfus
illorum vtebomm. Orat io alicuius
igneri manifefiatiua ,
Huiufmodi autem modus fcien-
di eft triplex, fcilicet , definitio, di-
uifio,& argumentatio. Cuius par-
titionis fefficientia oftenditur ex
P^atadiuifione ignoti. Si enim
illud fuerit complexum, manifefta
tur per argumentationem ; fi vero
ltKomplexum , vel ignoramus cf-
lwntiam;5t hanc explicat definitio,
vel partes eius , & has manifeftac
diuifio.Ergo ficut nullum aliud da
tur ignotum , quod manifeftetur,
ita nullus datur alius modus fcien-
di, qui mamfeftet. Sit exemplum
in homine, cuitis fi ignores efien*
tiam, manifeftatur per definitio-
nem, dicedo. Eft animal rationale »
Si vero ignores partes eius,mani-
fe flati tur hac diuifiene. Hominis
alia pars ejl anima y alia corpus. Et
tandem fi ignores propriam paf-
fionem,qust: de illo prxdtcatur in
hac propofitione , Homo ejl rijibi -
lisy manifeftatur per hanc argumen
tationcm.Ow;id’ rationale ej rijibi -
le. Omnis homo ejl rationalis , erg
o
omnis homo ejl rijibilis.
Sed contra definitionem modi
fciendi obijciesjquia fi modus fci£
di eft oratio ignoti manifefiatiua;
ergo quando iam fuerit clare cog-
nita natura hominis,hxc definitio,
animal rationale , non erit mod is
jciendi,(iquidem tunc non mam-
feftat ignotum. A i Rcf-
T 2 Pr/iambu!* de modis fcirndh
femper nota (Urit omnia membra affirmatiue, quim negatiue :vte(l
diuidentia*. vel dato quod fint no- animal; ergo rationale, vel irratio-
ta ; non tamen fun: neceflaria ad nale,eft rationale, vel irrationale,
propofttum de quo agicur-.idco fre ergo animal, &c.
quetius folet diuifio tradi per pau- Secandus : ii membro diuidenti
ca membra, comprehendendo fub ad diuifum valet affirmatiue : non
aliquo eorum alia, quae fub diuifo tamen negatiue. Adiuifovero ad
continentur. In quo fenili intelli- quodlibct membrum diuidens, va-
genda eft prardi&a regula. let negatiue, non tamen aflimati-
Pro qua etiam fecundo notan- uc, vt non eft animal , ergo neque
dum eft, quod quando diuifio da- homo. In reliquis exempla pa-
tur per vnum membrum politi- tent. v
uum,&: ahud negatmum,vt in hac: Tertius** a. diuifo, cum negatio-
Animal aliud rationale , & aliud ne vnius.vel plur.um mcmbroru m
• » i „ Orandum qualitatem duuUonio
trratioaals: tunc membrum nega- t ccu '*.
a " , • . s »
riT.im.nemp* irrationale, nen eft ad afhrmicionem alcerias m mb ri
mtetligendam pure hegttiue : fic reftaatis bene vulcv.vc eft animal,
enim non folum conucnit brutis, & non rationale, ergo irrationale,
fed etia plantis, elementis, & ahjs, eft elementum , non ignis, aer,
quee non continentur fub animali: vel aqua, ergo terra,
liquide m omnia hxc nonfunt ra- Modus autem loquendi indiul^
tionalia;ac proinde fiunt negatiue fione idem eft ac in dehnitioncini
irrationalia,quod tamen eft cotra interroganti , qux fit haec diuifio?*
fecudam regulam,iuxta quamvnu Refp6detur,potentialis,vel a&u a ..
membrum diuidens,non poteft ex lis,&c.fi vero inquiratur qualis fit*
tendi vitra diuifum. Debet ergo Refpondetur,bona, vel mala, n ot |
membrum negatiuum alicuius di- tamen vera, vel faMa.
ulli emis fummi priuatiue, vt fcili- Obijcies contra difta , Sc pri^x
cet fignificat carentiam alterius contra diuiiionem duxi ioais: q. 4lJfc
membri pofitiui intra proprium diuifio nominis, qua icilicec no^e
diuifum , St ifto modo irrationale dtulditur in iul (igniticata , vt rvo
eft membrum diuidens in prxdi- men canis, quod fignificat caricin
da diuifione : quia prout fic non marinum , coeteftera , & latrabile
fignificat carentiam rationalitatis eft vera diuilio*,& tamen non coni
in quocumque fnbic&o , fed folum tinetur fub enumeratis : ergo di-
intra genus animalis. ; >
uifiodiuiijoms eft infufficiens. '
Tres funtmodi arguendi circa Refpodetur, fignificatiotiemin
didifionetn.Primiis eft. a diuifo ad vocibus effe quoddam accidens ra
omnia membra dktfdS titia , e tionis, ad placitum pofitum inip-
coHrra . valet tarn fa enticate reali vocis , vt infra di-
cemus.
Pr.jtAmbuU de medis feter) di* .73
&aras;& u!eo quando vox diuidi- ex quo aliquid infertur-.qnod fi fue
tur in fiu fignificata,dinifio eft fub rit vnica propofreio, dicitur atite-
ic <5hi in accidentia , nempe cuiuf-* cedensjfi vero fuerint duae, prima
dam fiibie^i rcalis in quadam ac- dicitur maior , & fecunda .trnnof.
cidenria ranoms. Secundum eftjd quod infertur ei
Obijcies fecundo contra feciin- antecedenti, & dicitur cofcquens.
dam regulam.quia l.xc eft bona di 7 emum eft nota illatiom$,oue di-
uilio. H omnis aha pars animal, cicur c on fequent ia o nhd di cat
alix rationale, bc tamen vnum me- confeanrn/inf * ' < l ma in “ ,c4C
dini.Wme.W -n. le ? uens ln ^rn ex antecede SI-
titr, animal pofle Cummi dupliciter, m, W 'ftfimZ BEES
fcihcet vt eft totum potentiale, & propofitiones fe tenent exparte
vc eft: pars a&ualis: primo modo antecedentis. & appellatur maior
eft fuperius ad hominem, & praedi- & minor jtertia vero dicitur confe-
catur de illo-.fic autem non eft: me- quens.fc tandem illa particula: er-
brum diuidens in illa diuifione* fe- go y dicitur confequertia , feu nota
eundo modo •eftpars actualis ho- illationismuiadeiignat cofequens
minis, & quid infei ius ad illum, & inferri ex antecedenti,
hoc modo, vt eft membrum diui- Hac autem nota illationis tri*
dens in prardida diuifione, plex eft, alia ctiditionalis , in qua ilu
PE ARGVMENTdTlONE •
. Rgumcfitatio eft. Oratio expll-
a^cans illationem vnius ex alio. li-
ne
cans
vtahj ('icunt: Bfi oratio in qua
latio fit media particula, Ji, vt fi ho
mo currit mouetunalia rationalis ,
in qua ponitur particula,^©, vel
igitur y v t Petrus eft rationalis : er-
go rifibilis: & alia eaufalis , in qua
v I • • E • j . . t * O ^ ‘illWIJlJ)., OC dj Ul kUllJCiUS y IU N 1 *»*
vntiex alio i njt m denota tur. H xp ponitur particula^ #/tf,vel fimilis,
enim in idem recidunt : vt i etrus V c quia hemo eft rationalis eft ad-
ambulat, ergo mouetur.Ex quo fe- miratiuus. Alijs etiam modis po-
quitur primo, ad ai gutpetationem teft fiet i illatio,vt bene notat Soto
non fufficere,quod vnum pofsit in tr? d 't.i .funimnlarurn,c;ip.J 5 . vc
ferri ex alio, fed ncceife eft, vt ex-
plicetur illatio: prepter quod ifta
n on eft a gumentatio:P*/* , *J anir
fr u lat>& enouetur.^\x\ 2 i ibi nen ex-
plicatur motum inferri exambur
Ja r i one *
Secundo fequitur , tria reperiri
in argu mc nta t io ne , P r i mu ra eft, id
fi dicas*, qnando Petrus difputat,
bene agit : vbi ignis eft v calor eft,
^c.Qiiia tamen omnes ift^ illatio-
nes r efp luuntur in Aliquam ex tri-
bus alsignatis,vtconfidcranti pa-?
teblt: ideo has tantum ennumerat
communiter Diale dici : imo quia
fere omnes illationes .pp fiunt re-
folui,
Pria imk n LifJe rnno
iU Ciendi*
j a, r r
folui,fc exerceri per illationem ra- res indifputando emergunt abu-
tionalem,ideo ipfa frequentius in fus, aliqua oportet feripto praeno-
argumentis vtirtmr.Cum ergotrh tarc cum Ma.gitlro Soto, Toleto,
plex fit nota illationis, vt vidimus, Villalpando , & alijs, vt a proprio
triplex etiam erit argumentatio, modo arguendi, Se rcfpondedi,nec
fcilicet conditionalis , caufalis,& minimum deflebatur. Sit ergo pri
rationalis. Reliba antem conditio ma regula tam pro arguente, quam
nali,& caufali, quarum non ita f te- pro rcfpondente , ne finem dilpu
•quens vfus eft. in difputationibus
• Argumetatio rationalis eft qua*
,druplex,fcilicec lyllogifmus,enth/
•mema, indubio, & exemplum. Syft
lOglfmus eft argumentatio con-
flans tribus prhpofitionibus ma-
tationis,qui eftveritacis inquihtio,
peruertant,& ideo cauedaeft pro-
teruia,quod clare falfum eft defen-
dendo, vel quod manifefte eft ve-
rum pertinaciter negando. Poterit
tamen exerciti j gratia veram ali-
8c falfum ali-
iori, fcilicet minbri , S c confequcn- quando impugnari
tia. Enthymema eft: argumentatio quando defendi.
conflans duabus , nempe antece- Secunda regu pro rguente
denti, St confequenti. Indubio eft eft,vtbreuiter,& perlpicue propo-
argumentatio , in qua ex pluribus
fingularibus infertur aliquod vni-
nerfale,vt hic ignis calefacit, & hic
ignis calefacit,Sc fic de fingulisjer-
go omnis ignis calcfacit.Tandem
exemplum eft argumentatio , in
nat argumcntum,neque extra for-
ma aliquid loquatur , fed finat ref-
pondentem fuas partes agere. Ita
tamen, in probationibus fe debet
gerere, vt propofitio a refponden-
te negata fit confequeni argumen-
qua ex aliquo Cingulari aliud fingu- ti fuccedentis: alias nihil fe fecifle
•larefimile colligimusivc Deus pe- putet*- ad quod debet optime nofie
. ^ ^ • * * . * * . ^ ^ ^ ^ A ^ * _ — u. . . 1 . n .1.1. - — - 1
percit Niniuitis, poenitentia agen
<ribus*.ergo tibi etiam parcet, fi poe-
Tiicentiarn egeris. • Solet etiam di-
Ytidi argumentatio in materialem,
gc formalem. Quid autem vtraque
fit, commodius explicabimus lib.
3 . ficut -etia m an omnes quatuor
artein inrenicncli medium, dc qua
in fine huius trabatus dificremu 8>
Tei tia tandem regula pro ref-
ponderite fit, quod argumentum i
contrario propofitum ipf c f ntc .
grumrefiimat,vt refpondens cum
arguente c mueniar.pcfteaque ite-
ar^umentationes enumeratae fint rum repetatur maior , & fi fuerit
verse fpecies argumentationis , & falfajnegeturjfi vera,concedatur,fi
in quo propria vniufcuiufque ratio ambigua, diftmguatur : fi vero fue-
'confiftat. / rit argumento indifferens , ita vt
De modo feruando inter difpu- ad illud non inter fit, an fit vera, vel
tances multa dicenda funt in vocet fal(ajdicatur,tranfear maior. Polt
quia tamen eorum- obliuione plu- haec vero repetetur minor , & ibi
, 1 fiat
L th .Lde terminis, / f
f&t (Ci faciendum eft) ficut di&um que negari, fed folum diftingui-.co-
«ft de maiori -. quacumque tamen fequentia vero nunquam poteft d'i
itegata,ibi ceftauit refponfto.Si. avi ftinguivfcd tantum concedi, aut ne
tem minor concedatu-, repetetur gari. Qui tamen conccffa maiori,
t o nfe que ns, quod nec concedi, nec & minori negat confcquenram,
‘negari poteft 9 fed tantum diftin- tenetur oftenderc defoffrim arcu-
gm-.& fecudum vnum aut alterum menti , altas comtiflus cenfendus
fenfum eius concedetur, vel nega- eft. Non autem licet relbondenti
Wvtar confeciucn cia .Itaque antecc- nim n- ccr reiponcicnci
le antecc- cum mnr J;. *
dens, feu maior, & minor poflimt propofitionem ^ n f S ac ahqtiarn
concedi, negari, diftingui,vel tran- verb diftinxer.it * u? l ° qU k
^
firc-.confcqucns neque cocedi.ne- diftibs^tonis bteuitet^ cxpta^*
llBE
S, Z*W rs DE roctBVs
Jt meli cujus, fc fi fcet t er minis , eoru m
proprietatibus.
XPLTCXT1S SeneraUbus^neccfTarii^mn • r . ,
•i Um facile poterit altorum no*» complarb&S* t'"*'*
** vocibus (impUcibuSjfeiuermijfig^o^^^ * a S cn ^um c ft d*
c: A P V T p » T ,
r\ r ** R I M V M \
- j*L ..... .
^VIA Significatio eft, id ra- tr^urCui
/tione. cuius voces, aut icriptu- ntt ;Z.-^ loncm fibrius *##:
^ rae dtcuntur ter.nini , fubqua Augt, ft”t 'dc DoQ c' hr dr*"
'
C U '
proinde confideratxone pertinent U j Q - UmC1 P- 1 *
ad mftitutum Dialefticum: opere- ;£ ri > /'* W wd P r *Ur fp t cie , qui
pretium eft, antequam de ipfis ter- «A J ‘y tbur allua “liqui* facit
minis agamus , breuiter exnoner, ” co &ytioncm venire : iicut vefti,
qmd fit dgnificare Jeu effe fimum t I anrifle animal , cuius v C -
& quot modis contineat. & *’ ^cogitamus, Se fumus eft
Significare ergo eft - Petent;* a" ‘S^^-.qaLa fumo yifo , itatnn
tOgnojcHiu* aliud 4 (e rtpretfmt* J" cognitionem ignis eti*
folct
Q
16 LibJ.di
(olet ap^ell-iri notitia. Prima efl
ipfiAs ftgnr, q*ia,p:lUcct ‘, fignum
cognofcitiifc^t cdlguitio fdrni. Se-
cunda e fi, cpli cognofcitur res vUa
tutus ell flgtiurrtjVt cognitio ignis.
Solet autem diuidi fignum in
formale, & inftrumentale. Appella
tur fignum formale, quod fe ipfo,
& abfque prxuia fui cognitione ali
quid reptefentat , cuiufmodi funt
a&us intelle&us , quos non prius
cognofcimus,quam per eos res ip-
fas cognofcamus , fed ipfi perfc
funt exprdfx qnsedam fimihtudi-
nes rerum.
Signum vero inftrumentale eft
illud, quod praeluppofita cognitio-
ne fui , aliquid aliud repti? lentat,
vt Imago depidi Chiilti Domini
efl fignum inftrumetaletquia prius
ipfa cognofcitur,p»fteaque res re-
prsefe-ntata per illam- S c huiufmodi
fignum eld,quad fupra definiuinvus
cum Augufhno, quodque. proprie,
Sc limpltciter dicitur fignum, & de
quo agimus in prasienti t nam hoc
modo voces dicuntucfigaa,Yt dc* y
r * o
ic patef.
H oc ergo fignum inftrumcnta-v
le ed: duplex , aliud naturale , 5
c
aliud volutariufn,feu ad placitam.
Signum naturale eft,quodex fua
ifitrinfeca rariohe (feclufa homi-
num voluutate)aliquid aliud tepr*
fentat,qucml odo fumus cft fignum
ignis',^ omnis dfecdn s fu± duife; 1
Signum ad plactuirh eft , qu6d ek
hominum inftitusione aliud reprar
{feritat, quomodo' fonitus cymbali
eft fignum ledionis, tk omnes vo-
terrrinfs.
ces rerum, quas (Ignificant. Nam
quod bsec vox y b<)mo , fignificaret
naturam humanam ex hominum
voluntaria impofitioue procefsit.
Talis autem impofitio fieri debet
audoritate publica, vt pacet-. & eil
duplex, alia propria, cum fcilicet
voxvfurpatur iuxta propriam
nificationem, quomodo vox, bomo t
fignificac hominem, 8c vox, /ro,lec>
nem. Alia impropria , cum fcilicet
vox fignifieat per metaphoram, Sc
translationem, vt quando, agnus ,
fignlficat Chrillum,5c,N?ro, homi,
nem crudelem. A.d haec autem fig_
na reducitur fignum, quod app^jj^
tur ex confuetudine.Si enim coi\,
fuetudo fundetur in natura, eft
* num naturale , fi rcro futi ietur
voluntate humana , eli fignum ad
placitum.
Dices, imago Carfaris non fig,
nificat illum naturaliter, neque ad
placitumjergo infufficiens eft
dida diuifio. Probatur antecedent
quoad primam partenv.quia ima»
go .qqni natura,<ed ab arte habet
vt figmficet : quoad fecundam v c .f
ro: quia fi imago Cxiaris lit Yerg,
eius effigiet non pendet ex hom\l
num voluntate, quod Ciefareni r
pfacfetitet; ergo,fcc. Refp. inuJ?\
nem Csefaris effe fignum naturale^
illius, quia quamuis pr^ceflerit a r <
qu* dc P iai ; facu tamen i ina *
gine,iarti fignifiqat ex naturali fi-
militudinc,& nou ex hominum i**
pofitidne.
Sed contra,quia idem dicendum
erit.de rd cibus, nimirum quod li-
LtbJ.De terminis. r 7
cetfignificent ex impofitionc ; ea & praedicatum vocantur termini-
tamen fa&a, naturaliter fignifica- quia intra illa tota propofitio clau
bunt.Refpondetur negando feque ditur. Et ideo in definitione addu-
lam-cum enim imago fit naturalis da .extremum ponitur loco gene,
fimilitudoimanentc ipfa , non po- risjquia in illo conucnit terminus
teft aliam rem rc P rx ^ ent:ar c , aut logicus cum extremis linea: & alia
proprium prototypum non expn- rum rerum : loco vero dfcencix
mere: at vero vox eadem manens ponitur ly propofitionis • quia p-r
potefi fignificationem amittere, hoc differt ab ilfiszfiquidem^vtinu
vel mutar C; & ideo non eft fimile. punfti fime excrema linex» • termi-
Ex dictis infertur, voces no per nus vero loni- U s eft
tinere ad inftitutum diale&icum propoficionif. murn
fecundum fuam realem entitatem, Ex hac Arift. definitione orta efl-
in quantum lcilicct funt quidam difficultas, qux folet in prxfenti
foni in aere caufati-, fcd fecundum cotrouerti-.an fcilicet voces extra
quod impofitx funt adfignifican- propofitione fmt termini. In qua
dasres,&vt medijs ipfis proprios parte affirmatiuadefendut aliqui,
conceptus explicamus. Vnde en- cotendentes, voces cfie vere termi
titas realis vocum fe habet vt ma- nos ex eo prxcife, quod habeat ap
teria,fignificatio vero vt forma,ra ticudine ad coponendam propofi-
tionc cuius ipfe pertinent ad ob- tione,etiafi actu non coponant il.
iedtum Logic^.Ex quo tandem fit la.Quoru fundamenta eltjquia iux
voces non figmficanuas,vt blitiri , ta comune Diale&icoru axioma
Jiirtdapfus , & «miles non pertine- verba in definicione no dicut a&u’
a d prrfcns inftitutum. r r u - , , ,
u >
* f' A P V T TT leu ap.iaidine : Cigo ad hoc, quod
_ / r rr \' i' . * Ypces fint termini, non eft neceffe
pe natura, feu efentta termini . Y t a&u finiat propofitione,fed fuf-
A Riftotdcs primo priorum defi- ficit pofle illi terminare. Cu aute
finit terminum, aiccns. ‘Termi- tale aptitudine habeant extra pro-
num autem eum appello , in quem politionem, vt patet, plane videtur
refoluitur propojltio , vt pradica* {equi vere effe terminos extra illa,
tum,^pid de quo pr a dicatur. Ex Confirmatur ex communi mo-
quibus verbis defumpta eftcom- do loquendi-.nam voces fimplices
munis definitio,fcilicet, Terminus indiftereter appellamus terminos,
e(l extremum propojitionis , ficut fiue fint intra , fiuc extra propoli-
enim extrema pan£ta alicuius li- tionem: ergo vtroque modo vere
ner dicuntur eius terminijquia ta- conuenit illis ratio termini,
lis linea non habet vllam fui par- Nihilominus communior, & ve
tem extra illa : fic etiam extrema ra fentetia negat voces extra pro-
propofitionis , nempe fubie&am, politionem, proprie loquendo, e fic
B termi-
i 8 LiLf.de terminis.
terminos , qua: eft procul dubio
mens Ariftot. in pnediffis verbis,
&: cx eii facile fu a d etu r . T u tn ,qu i a
voces extra propofitionem non
poffunt vere appellari extrema, vt
i fimili cernitur in pumfto refpe-
iftu linetfjin lapide limitari, refpe-
&u fundi, & fi milibus. Tum etiam,
quia fola illa potentia, feii aptitudo
vocum ad componendam propo-
fitionem non fufficir,vt ipfa dica-
tur refolui in illas;fiquidem totum
non poteft refolui, nifi in partes,ex
quibus a<ftu componitur, vt defc
notum eft.Tum pneterea-.quia fup
pofitio, ampliatio, & aliae proprie-
tates terminorum non conueniut
vocibus extra propofitionem , vt
eft per fe manifeftuin, & conflabit
infra-.ergo neque etiam ipfa effen.
tialis ratio termini , X qua illae di-
manant. Tum denique-.quia fi vo-
ces extra propofitionem effentter
mini,iam vna,& eadem vox (verbi
gratia) hotno y firoul,$c fimpliciter
effet fubie&um,& praedicatum ; fi-
quidem extra propofitionem in-
differens eft,& habet aptitudinem
ad vtrumque.Quod tamen effe fal-
fum fatis conuincitur , ex eo quod
fubie<ftum,& praedicatum funt ve-
rat fpecies termini , vt poflea dice-
mus; ac proinde idem fimul, & fim
pliciter , effet fub diueifi.s fpecie-
bus ciufdem generis, quod omni-
no repugnat, vt aliquando offen-
demus . tieliat ergo voces extra
propohttbnem , proprie loquen-
do, non die terminos.
Vt autem haec plene percipian-
tur , appareatque in quo deficiat
contraria fententia,perpendedum
eft, quid proprie lignificent, & it*
quo differant haec tria ox,nomen*
& terminus. Etenim mvdignifi-
cat illam entitatem realem foni
qui in ore animalis caufatur ex coi
lifione quarumdam partium eiusj
& propterea Conus ponitur inde>
finitione vocis. Nomen autem fu-
pra illam entitatem realem foni
addit fignificationem,qua; tali en^
titati aduenic ex impofitione hu«
mana:& ideo nomen definitur ah
Ariftot. quod fit vox fignificatina
ad placitum, &c. vt infra videb'
mus. Quare fola entitas realis iP
lius foni, fi ab ea praTcindam Us fi^
nificationem, dicitur quidem,
&
vere vox, non tamen poteft aopei
larinomen-.quia nomen importat
vtrumque.
Terminus vero vitra entitatem
realem vocis , &fignificationerri
nominis addit effe extremum fini
reque propofitionem : & id e 6 hxc
eft optima eius definitio. Ter •
nus eft nomen extremum propofof 1
^'
«//. Quare entitas realis vocj s p
mul cum fignificatiore , fi ^
praefeindatur effe extremum p C *
pofitionis,feii coponere ilbm
citur quUtin,,& eft vera nom, ‘'
non tamen poteft propria ap P ef|
u
S
ri terminus:quia vtruir.que dt
rat.one eius. Ex quo tandem fi r
quod ficut in entitate rcali vocis
fola aptitudo, quam habet , vt im-
ponatur ad fignificandum ,’no fuf-
iicit ad veram rationem nominis,
fed
1/k Ur
fed debet adu habere fignificatio-*
nem: ita etiam fola aptitudo no-
minum, vt collocentur in propofi-
tione,nonfufficitad veram ratio-
nem termini ; fednecefie eil, vt
adu fint extrema eius.
Qjamuis autem hu:c ita fi nt,(se -
pe tamen a nobis confunduntur
illa verba; & ideo voces interdum
appellamus namiua;&: nominiter
minos. confufio decepit an-
gores coucrarise fentencix; dum
ex eo quod voces extra propoli-
tionem vere fint nomina , colli-
gunt, debere etiam efle terminos.
Per quod patet ad cofirmationem
fui argumenti: quamuis enim in
communi vfu loquendi faepe has
voces confundamus; non tamen
ideo confundenda funt earum fig-
niticata:quia vt dicitur fecuJo To
picorum^ cum pluribus loq.iedum
cft fentiendum vero cum paucio-
ribus.
Ad argumentum autem refpon-
detur, axioma illud procedere, qua
do ipfe actus non effc de edentia
definiti: tunc enim verba in eius
definitione dicunt aptitudinem,&
non ad im:vt patet in homine, de
cuius edentia, q lia non eft adu ra-
tiocinari ; ideo quando definitur
per animal ratio nile,folum eft fen
fus e fle animal aptum ratiocinari.
Si vero de eden tia definiti fit ali-
quis adus,tunc verba in eius defi-
nitione non tantum dicunt apti-
tuditiem,(ed etiam adnm. Et hoc
contingit, vel ob infinitam perfa-
dioneimvt in Deo, de curas eflen-
t er minis. i o
tueftjcde adum purifsimum, ac
proinde fi poflet definiri, verba ta-
lis definitionis revera fignificarcc
ad ni ; vel ob fiummi n imperfe-
cti >nem,ficutin entibus rationis,
vt magis explicabimus infradifpu
tanone 2 . «.e huiuftnoili funt. TV/*-
tninuSy nomen , & fitnilia , vt ex di-
dis patet.
CAPVT III.
De varijs dxuijionibus termini.
ol vera f mt,quie capite prseceden
ci diximus, planum fit, terminum
prima, &: immediata diaifi >ne di-
uidi in fubiedum, & praedicatum:
ficut enim in eadem linea tantum
funt duo pundi extrema, ita in
vna propofitione cantum funt dup
termini , lctlicct prxJicatum , Sc
fubiedum.’ Vio fit,vt per talem di
uifionem proprie diuidatur tenni*
nus,quateuus terminus elV. quia fi-
cut ratio termini, fic etiam ratio-
nes praedicati, & fibiedi, proprie
loquendo, non mucniuntur extra
propofitionem.-ac proinde ptatdi-
catum, & fubiedum po fient efien*
tialiter definiri (ic. P radicatum ejl
ter minus, qui dicitur de alioy&t fub -
ieilum eji terminus , de quo dicitur
aliud. Ex. quo tadem fic,prxdidnn
dmifloncindle eflentiaiem, & ge-
neris in fpecies-.cum enim termi-
nus eflentialiter fit pars propofi-
tionis:St pars quaternis parselfen-
tialiter .diuidatur in materialem, 8c
formalem; fatis apparet ,ternnnd
eifentialiter diuidi in fubiedum, &
13 2 pr^-
20 LibJ.De terminis .
praedicatum-.quorum alterum, fci- non vltimustquia ibi non fiftitin-
licet fubiedum,cft pars materialis telledus,fed tranfit ad ipfam rem
propofitionis , alterum veto fcili* fignificatam.Quo fit,vt conceptus
cet priedicatum eft pars formalis vocum non fignificatiuarum pof-
illius. fmt appellari vltimi : quia non or-
Rurfus: terminus diuiditur in dinantur ad alios,
mentalem , vocalem, & feriptum, Diuiditur etiam terminus men*
ficut triplex eft propofitio, fcilicet talis in diredum,& reflexum. Con
mentalis, vocalis, & fcripta.Tcrmi ceptus diredus eloqui habetur de
nus mentalis eft extremum propo re, vel de voce. Reflexus vero efl:
fitionis mentalis-.vocalis eft extre- cognitio prsecedentis cognitionis;,
mum propofitionis vocalis:& feri- vc cum quis cognofcit,fe cognouif-
ptus propofitionis fcriptae.Quse di fe. Dicitur autem reflexus-.quia t&c
uifio eft accidetis in fubieda: nam incelledus fupra fe ipfum fle<ait ur;
facit hunc fenfum: ratio termini» ad quod requiritur ,vtramqpe cog^
vel poteft reperiri in adibus intel- nitioiiem elle in eadem potentia;!»
leftus vel in vocibus , vel in ferip- enim Paulus cognofcat Petru cog.
lv ^ VU5| V v-i 4 * f 4 ’ A' * . *-. . ^
turistqux omnia habent rationem nouille*cognitio Pauli non eft:
/• I • a * jTL. llPVl IpM e 1 1 1*
lui i a — - . *-> — ~ ** v-il rc-
fubie&i refpedu formalitatis ter- flexa , led dire da, vtde fe patee
mini, quae eft quoddam accidens Haec autem diuifio eftfubie&i in
rationis.Q^amuis autem termini, accidentia.
& propofitioncs feriptx fuo etiam Terminus vocalis, de quo Dr ~
?*t\ rnnfuAeratio- GlOUr isairrme in i.* *
modo pertineant ad conhderatio- cipue agimus in prsfenti diuid‘
nem dialedicam , ficut vocales: tur prima diuifione in categorir/'
quia feripturar etiam, ficut & voces ticum,& fyncategorematicum C*
fuo medo iuuant ad dirigendu in* tegorematicus idem valet ac fi
*
telledu>& propterc a communiter ficatiuus,& eft ille,qui afiq uid
enumerentur a Do doribus in hac fe fignificar,feu qui in propofitjj 1
dmifione:tamcn quia parum con- ne eft integrum fubiediim,aut p r
ducunt, non eft cur i m moremur dicatum, vt hQino y leo y <&c. S y llca 5
circa illa . Relido ergo termino gorematicus, ideft, configmfiy 5
nus, eft ille.qui per fe fefaratii*^
feripto.
r f . pvt. i v IvU LF3fii «
Terminus mentalis appellatur fignificat aliquid; iundus tam ' ^
conceptus mentis;diuiditurque in tegorematico facit illum aliter^
vltimum,^ non vltimnm;fme viti- nifleare; vt omnis pullus “alL
matum, & no vltunatum.Prior eft, vterque , & fimiles f propter q?**
qui habetur de re fignificata per dicitur confignificatiuas.Appei° C
t” — •
( o — : i . , 7 wv«nsii.iSi Appelli
" vocew;& dicitur vltimus: quia ibi tur etiam modus fubic&i vel
fiftit ir telledus.Pofterior vero eft, dicati: quia per fe non poteft^effi
qui habetur dc ip& voce, & dicitur fubiedum,aut praedicatum, fed tat
tun
LibJJe
tum illa modificare. Qua de caufa
folet frequenter dici, terminum c.a
tegorenuticu figaificare ^aliquid,
fyncatcgorcsnaticum vero aliqua*
liter . propter quod etiam ille com-
paratur optime literis confonan-
tibus,q«* licet per fenonfonent;
iun&x tamen vocalibus faciunt il-
las aliter , & aliter fonare. Ex quo
tadeiu fit ter minu fyncategorema-
ticum no e fle (impliciter terminu,
fed tantum fecundum quid; & ex
cofequenti prtedi&am diuilionem
e fle analogam.
His folet etia addi terminus mix
tus,qin fcilicet virtualiter includit
duas voces, quarum altera e (l ter-
minus categorematicusjaltcra ve-
ro fyncategorematicus , vt nemo,
idelt nullus homo. De termino au-
tem fyncategorematico, qui folet
appellari fignu, infra c.4.agemus.
Deinde, terminus catcgorcmati
cus diuiditur in incomplexum, &
complexum. Incoplexus eft, cuius
nulla pars feparata fignificat , vc
homo, leo, & omnes voces (impii-
ccr. Complexus vero eft, cuius par
tes feparatacfignificant iuxta figni
dicationem totius, vt homo albus.
Per quod excluditur a ratione ter-
mini complexi ille, cuius partes fe-
paratse aheer fignificant, quam in
toto,v: Dominus, Sacerdos, & alij
fi miles. Ex quibus incoplexus fim-
pliciter eft terminus;coplexns na •
que cii includat plures voces, & co
fequenter fit oratio, fecudum quid
tatum pote&effc terminus. Ac pro
inde hiec etiam diuifio eft analoga.
Rurfus , terminus incomple xus
'terminis. .?/
eft triplex. Alius vniuocus, qui fci-
licet fignificat plura in aliqua vna
ratione omnino conuenientia, vt
homo, 8c animal. Alius jequiuocus,
qui fcilicet fignificat plura, nullo
modo conuenientia, fecunda quod
per nomen fignificantur , vt canis
refpe £lu latrabilis, marini, &: cacle-
ltis, quibus prout fic nihil eft com-
mune praeter nomen. Alius analo-
gus, qui fcilicet fignificat plura, ne-
que omnino conuenientia , neque
omnino difconucnientia , fed me-
dio modo , nempe quodammodo
inter fe fimilia,vt fanum refpedtu
animalis, vrinx,&. Medicinae : quia
ficut animal dicitur fanum ; qaia
habet in fe finitatem*.i'ca vrina quo
dammodo dicitur fana : quia indi-
cat lamtatcm animalis: & medici-
na etiam, quia illam caufat.
Ybi obferuanda eft regula pro
analogis, & cequiuocis , quod fcili-
cet terminus analogus , fi per ali-
quam particulam determinetur,
&
reftringatur ad vnum fuorum fig-
nificatorum,poteft fieri vniuocus;
vt ii cani, qui eft terminus «quiuo-
cus, addatur latrabilis, fit vniuocus
ad omnes canes latrabiles. Simili-
ter, fi homini, quieft terminus ana-
logus ad viuum, & nidum, addatur
viuas , fit terminus vniuocus , Sc
idem eft dealijs.
CAPVT IIII.
De alijs diuijienibus termini
vocalis.
JvEcundo diuiditur terminus vo-
calis in communem , & fm gu la-
te m. 1 erminus communis clt,qui
fignificat plura diuiiim : vnde ter-
B 3 minus
? LihA.de tetrmmu
Et hac Tigna appellantur Tpecialis
contufionis.
Tandem duo alia obferuanda
funt.Primum eft, has regulas intel-
Iigendas cfle tamrcfpe^lu termi-
norum, qui ponutur in redo, quam
eorum , qui ponuntur in obliquo.
Vndc in hac propofitione.
equus hominis currit ,ly, hominis.
Supponitdeterminat£,ficut equus.
Similiter in hac. Omnis equus ho-
minis currit) \y f hominiSy fup ponit
diftributiue.
Secundum eft , quod fi plura Tig-
na afficiant eundem terminum,
tunc attendatur fignum xquipo-
lens,fic quomodo iftud fecerit ter-
minum fupponerc , eodem modo
efficient alia- duo: verbi gratia , in
hac propofitione, Non «mnis homo
e/i animal : quia non omnis , valet
tde,nc Aliquis non, ideo talis pro-
pofitio lequunlct huic, Aliquis ho-
mo non efl animal ,ac proinde in il-
la homo fupoonet determinate,
animat vero diftributiue , iuxta fe-
cundam regulam. Sivero quodli-
br: lignum afficit futi terminum,
m eo exercet proprium officium,
& confequenter impedit alium, vt
in hac propofitione. Nullus equus
e^l aliquis lapis ^^equus, fupponit
diftributiue, & lapis determinate:
auia licet illud fignum negatiuum.
X w O J
nullus, habeat vim diftribucnditer
rttinam remotum, iuxta primam re
gulam , impeditur tamep i Tigno
fecundo, quod afficit ipfum praedi-
catam, &iic non exercet fuum of-
ficium rcfpeclii illius. H*c autem
omnia funt valde not&v.la pro di-
cendis: nam ex varietate fuppo&J
tionis oriuntur fere omnes defe-
dus argumentationum, vt in fra vif
debimus.
CAPVT SEXTVM.
De ampliatione, rejirifiiong ,alie~
natione diminutione.
j^Mpliatio cft Extenfiv termini d
minori ad maiorem fuppofition 'i \
vt in hac propofitione, Petrus cur*
ut Jy, Petrus, non folum fupponit
pro tempore futuro, led ampliatur
adpraefens : quia reddit hunc fer-
fum,qui eft,vel erit, curret. Dup^.
autem eft ampliatio alia tempori f
quando Tcilicet fuppofitio termini ;
extenditur ad varias differentias
temporis, quae apud Logicos fmt
quinque, nempe praeteritum , p* x
fens, futurum, pofsibile , & i mapi .
narnijVt m hac propofitione ma-
rus expetit pecunias , pecunia ani
.phantur ad omnes difieretias tem
pons-.quia reddit hunc fenfum aua
vus expetit pccunlas,quae funt’ vel
fuerunt, vel erunt,vel funt pofsft>i-
lcs,vel imaginar i*. Alia eft ampi;
tio temporum, fit f ippofitorfi q M - ^
do Tcilicet fuppofitio ternvvV '' L "
tenditur, non iolutnad differenda
temporis, fed etiam ad pluta
aa,vt in hac propofitione,/ J£ b
-
C
perpetuu viiient,\y)iufl \ , no 'Lh!*
ampliatur ad tempus praffe ns 2
futurum ratione illius verbi def
turo,fcd etiam ad homiues pr^'
tes,fic futuros. Et hxc ampliabo
conuenit terminis communibus
prima vero lingularibus.
* ' *
Reftridio (qux ampliationi op-
ponitur) eft eo arti at io termini d
maiori
IJU.D ,
maiori ad minorem fuppofttionem
.
Fi': autem quatuor modis. Trimo
per copulam implicationis, vt ho-
mo qui eft iuftus, diligit Deumjvbi
ly homo rcftringitur ad folos iu-
ftos. Secundo per applicationem
fubftantiui Infetiorisjvt animal ho
mo difputat. Tertio per politione
adiefliui ex parte eiufdem extre-
m i ; vt homo albus difgtcgatvifum.
£*• Quartb per additionem cafus
obliqui> vt dodrina D.Thom.prae
(lautior eft alijs.
Alienatio eft translatio termini
a, propria >ad impropriam fignific a-
tionem.vt in hac propofitione,F/-
cit leo de tribu Iuda,v bi Ito trasfer
tur a propria fignificatione,ad fig-
nificandum Chriftam Dominum.
Tandem diminutio eft Dttra -
Bi o partis fappofttionis , vt quando
dicitur, AEthyops eft albus fecun-
dum dentes, \y albus non fopponit
pro toto homine, fed pro quadam
eius parte,fcilicet dentibusj&hoc
folet appellari, diBum fecundum
quid . Si autem cotingat terminum
detrahi a tota ligni ficatione , tunc
dicitur remotio ;vtfi diceremus,
homo irrationalis eft brutum. Plu-
ra circa hasc poffent annotari, quas
tradant aliqui, fed vt facilia , & fo-
lo naturalis rationis dudu nota
praetermittenda funt.
CAPVT VLT1MVM.
De appellatione.
^JPpellatio eft applicatio ftgniji-
c at i formalis vniiis termini ad
ftgnifcatum alterius .Pro cuius in-
telligentia notandum eft, in ter mi
terminis.
no concreto duplex fignificatum
repcriri:altcrum formale, & eft ip-
fa forma,quam concretum fignifi-
cat ; vt humanitas , & albedo funt
fignificata formalia hominis, & al-
bi: alterum vero materiale , &eft
fubiedum , feu fuppofitum , quod
concernit nomen concretum : vt
corpus eft fignificatum materiale
a lbi ; & perfona eft fignificatum
materiale hominis. Appellare er-
go ent appii care fignificatum for-
male vmus termini ad fignificatu,
fiue materiale, fine formale alte-
rius^ propterea terminus, qui ap
plicatur, dicitur appellans ; ille vc -
ro ctii applicatur , dicitur appel-
latus..
Hinc fequitur primo, terminum
appellantem debere efle connota-»
tinum , vt pofsit applicari alteri:
nam vt diximus fupra cap.^de ra-
tione huius termini eft fignificare,
per modum alteri adiacentis.Ter-
minus vero appellatus non necef-
fario eft connatiuusfed fufficit efi*
fe categorematicus.
Secundo etiam fequitur , appel-
lationem efie duplicetrqaliam ma-
terialem , nempe quando applica-
tur fignificatum formale ynius ter-
mini fupra fignificatum materiale
alteriusjvt in hac propofitione.P/
trus Logicus eft magnus ,vbi magni-
tudo non applicatur Petro ratio-
ne Logicas, fed ratione corporis:8t
aliam formalem , quando fcilicet
applicatur fignificatum formale
vnius fupra fignificatum formale
alteriusjvt fi dicas, Petrus eft Logi-
cus magnus , ibi enim magnitudo
no»
s
LibJ.de terminis.
ppellat fupra Petrum ratio- ie<fUna,feu connotatiui;tuc vnum
adie&iuum appellat fupra aliud v
~ 1 /** • J
30
non
nc corporis, fed ratione Logica
Hoc fuppofito : pro appellatio-
nibus cognofcendis aliqua regula;
obferuandae funt. Pritna , quando
fubiedtum eft terminus concretus,
pr^dicatum vero connotatiuus
;
connotaciuus applicat fuum forma
le fignificatum fupra materiale ab-
foluti.Hac de caufa,ifta propufitio
e ft falfa, Cbrijtus eflfattus-. quia il-
lud participium appellat fupra fup
politum Chrilti Domini , quod ell
Verburn Diuinum , cui repugnat
fieri. Et eadem ratione, Uxc elt ve-
ra, Cbrijlus iji <eternus , iuxta illud
Pauli ad Hebr.vl z.Cbri/lus beri>&
bodie.ipfe,& inftcuia.
Dices: in hac propolitione , at-
' bum ejt difgregatiuum vifus, praedi-
catum appellat fupra formale albi,
nempe albedinem, & non tantum
fupra corpus : ergo falfa cfl regula
adduAalRcfpondetur negando an
tecedens : nam fenfus propofitio-
niseft,quod habens albedine dif-
gregat vifum:& ex vi fermonisno
^curat propofitio * an id proueniat
ratione albedinis,vel aliunde.
Secunda rcgula-.quando ex par-
te fubiefti funt nomen abfolutum,
& connotatiuum,& ex parte prae-
dicati eft aliud conocaciuum; lfiud
appellat fupra abfolutum , feu fub-
ftantiuuui,quod cft 3 parte lubie-
di:vtin hac propolitione, Petrus
Logicus e(l magnus, ibi magnitudo
tantum appellat fupra Petrum , &
non fupra Logicam. Si vero a par-
te fubieifti fit tantum fubllanti'
uuin;& a parte prxdicati duo ad-
. . . . -~,.c
in hac propolitione, Fetrus eji Lo-
gicus m Agnus.
. Tertia regula: verba fignifican-
tia aliquem attum , fiue internum
fiue externum, applicant fua a&iJL
nem fupra ligm ficatum formale
termini , cui mnguntur, & no n f
u .
pra materiale; vt cum dicis*. Vidi
1 apam, vel facio calceum : fenfus
eft, te vidiffe Papam, dum erat Pa-
pa, &: efficere formam calcei
vero eius materiam. *
Quarta regulamomina num
lia prunitiua,vt duo y tres a Cra '*
a-c quando appl lcantur > g«*«or 9
fubftancims, non foliim niUls
fupra fignificatum materi?, pel,an *
etiam fupra fornul e -& i 1
C ’ fcd
que mulciplicanttvt fi fi;
° vtr um
tres homines*. f
en f Uset Cas ,> video
luppofita habentia trcs*h laco w
tes.Si vero talia n 0 m m ^ Uniailic3L '
turtermmi S adieA mis *PW< ce n-
pellant fupra fi ai , ific * ‘® lUm ap-
rialc eorum , & u, um mate-
non ver6 mm-
formale:vt cum dicis
tipheant
ba , fenfus eft,vidilfe3 ^!- Uuoai ~
habentia albedincm-.efij.l
politio vera, etiarnli per?^ P °‘
Kilp um - /t' * ^ D n (V «
_
bile vna albedo elTct i n vtm' P ° fst
Propter hanc regulam ift’“'*
politio cl\ haeretica indi , .* • P r °'
fmDyUuia redd it hunc' 'ZUu*
m diurnis funt tria fupp u ii ta
bcntia tres Deitates, quod e
tra fidem. Ifta: verdfimt vera- s
:
Catholic x.ln diuinis funt tres di-
urnares omn, potentes, tres/apien-
tes.
L ibm [ ! d e propoflt ion e, 3 f
tttfresdtternu&c. fi haec nomina merent plures naturas, vere d!ce-
fumantur adieCtiue : quia fenfus
eft; in diuinis fune tria fuppofita ha
bentia Deitatem, omnipotentiam,
aeternitatem , &c. Non vero fi fu-
mantur fubftantiue, quo fenfu lo-
quitur Athanafms in fymbolo. Vi-
deatur p.Thom. 1 .patt. quieft.^p.
art. $.& Caiet.ibid.
Propter eandem etiam regu-
lam, fi vna perfonadiuina aflume-
ret plures humanitates, non dice-
rentur plnres homines , ficut ne-
que e contra,fi plures perfonse af-
fumerent eamdem humanitatem;
polfent tamen tunc dici plures hu
* - • ^ ~ ~ nf!.
K _ i 'i J
mani.Si vero plures perfons aflu- ex dicendis.
,
rentur plures homines ; quia tunc
multiplicaretur , tam fignific 3 tum
materiale, quam formale, quod re-
quiritur ad multiplicationem ter-
mini fubftatiui, vt explicatum eft.
Videatur p.Th.^.p. q .j.art. 5 .& 7
n n ne huius capitis notandum
1 Jj^ uo< ? c °nfequetia redditur ma-
lrV„r!T? r a PPf H «io, hoc eft, fi
pt t e formali ad materialem;
& ideo non fequiturjcalceus eft co
ruis, hr calceus ; ergo fit corium.
Quod etia inahjs proprietatibus
terminorum contingit, vt confide-
ranti patebit, & conflabit amplius
liber, s ecvn D vs DE pro -
pofitione , & 'jtafsiontbm eius •
C °GNI TI S vocibus fimplic bus,qu ? ad primam operationem
intellectus dirigendam pertinentjtranfeundumeft ad propofi-
tionesyqune ex illis componuntur, & fecundae operationi defer-
uiunt.Cum autem oratio fit quid fuperius ad propofitionem.vt
poQ:ea conftabit;& haec coalefcat ex nomine, & verbojideo de his tribus»
antequam ad ipfam accedamus, aliqua prxlibanda funt.
CAPVT PRIMVM.
De nomine , & verbo .
LVRES partes orationis con-
P fiderant Grammatici, & Rheto-
res;quia ad congruitatem,& orna-
tum illius funt omnes neceffarite.
DialeCticus vero, cum folum in-
tendat verum a falfo fecernere*
duas tantum confiderat, qu* pr0 -
pofitioni deferuiunt ; fcilicet »0-
verbum , de quibus Ariftot.
lib. 1 .Periherm. antequam de pro-
poficione ageret,difputauit.Quam
uis autem explicatum fit a nobis,
in quo differant terminus, & no-
men;huius tamen ampliorem no-
titia oportet tradere, vt ita,in quo
a verbo differat, cognofcamus. Nq^
j 2 Lib II. De propo [itione.
Nomen ergo ex Arift.ibidem e. candum tempus, vel aliquam par*'
i. el Ivoxfignificatiua ad placitu,
fine tepor e, cuius nulla pars fepara-
t* [tgnific at, finit a, & retfa. Dici-
tur vox fignificaiiua ,\ t excludan-
tur non fignificatiua?; ad placitum,
vt excludantur ligna naturaliary?-
ne temporc\vt excludatur verbum,
cuius proprium eft (ignificare cum
tempore, vt poftea explicabimus;
cuius mdla pars,&c.vt excludatur
ora ziofinita',vt excludatur nomen
infinitum;& tadem additur, rcEla\
vt excludantur cafus obliqui. Ex
quo conicat, Arift. in prxfenti defi-
nlfle nomen, in ftridifsima fignifi-
catione, in quantum fcilicet poteft
cleferuire propofitioni fcicntificx,
vtfupra notabamus. Propter quod
excludit a ratione nominis pro-
prie didi terminos complexos, in-
finitos, fyncatcgorematicos , & o-
bllquosjqni omnes, ficut fecudiim
quid tantum appellantur termini,
ita etiam fecundum quid tantum
poffunc dici nomina.
Verbum etiam ex eodem Arift.
c.2. eft vox fignificatiua ad placi -
tum, cum tempore, cuius nulla pars
fiparatafignificat , finit a, & reBa\
& cfi femper eorum ,qtta de altero
dicuntur nota. Priores particula?,
fcilicet, mv fignificatiua ad placi
tu, cuius nulla pars Jcparxta fignifi
ca!;zx didis notie funt.; vt aute in-
telligatur,quaj fequitur, fcilicet, cu
f<?//^m';obfcruandum eft non elfc
idem ,fignificare tempus, connoiar e
tempus ,& [ignificare cum tempore.
Illud ergo dicitur (ignificare tem-
piis,quod impofitum eft ad fignifi-
tem eius;vt annus ,dies ,tepus ,&c .
Illud vero dicitur connotarc tem-
pus , quod fignifi tat aliquid infe-
rens, & concernens aliquod tem-
pus, ex eo quod determinato tem-
pore fieri loleat;vt Coenx,prandlu ,
& fimilia. Illud autem dicitur fim-
nificarc cum tempore, quod figm.
ficat quali in adu exercito aliqua
adionem, vel pafsionem, quse fiuc
in tempore , prout in illo fiunt; vt
currit, vincit, &c. Primum , & fe-
cundum conueniunt nomini*
tium vero foli verbo, & partili-,*
& ita per illam particulam
tempore , differt verbum a n 0 J, ^
P’ 1 ' vltimam vero, fcilicet ,n"' e *
ru„ ,qu*d' altero dicuntur nor'
difr^rt a participio, quod l iC a r r
mheet cum temporejmmquj™ }f '
«wn poteft efleeopubp^pofi-S:
ms,feuvmo,& nou cxtr.4,
qua? in illa coniung untUL .
‘ *° rum >
Additur etiam i n defm.v
finit a, sx excludantur verb a
ta non currit, & fimiha- n',
rede ait Arift. ibidem tam n^ vt
na,quim verba infinita non haUgt
determinatam fignificationem ^
pote qnx tam enti, quam non enti
poffunt conuenire. Tandem addii
ttir,r^4,vt excludantur alia tem
pora,& modi.prxter prxfcns indi
catilli ; cum enim ibi Arift. i oqua
cur de verbo , quod per fc po te ft*
enuntiare veritatem independen-
ter abaliojideo folum pratfens in*
dicatiui modi appellat verbum;
quia alia tempora dependente? ab
illo enuntiant veritatem ; inde
enim
L\h. JLDe prepd (itione. i?
Caim hrc propofitio de prarteriro,
bomo susurrii
,
eft vera : quia ali-
quando de prxfenti fuit vera : Sc
$dcm eft de futuro, vt de fc patet.
C A ? V T II.
De Oratione.
O Ratio ex Arift. vbi fnpra cap.4.
eft vox fignifisatiua ad placi-
tam, cuius aliqua pdrs/eparatajig-
„ifcat,vth°mo albus.Dicitur •vox
JtpniftcatiuA ad pl a citum , abfttahe-
do ab hoc, quod fi: vna,vel plures,
lc in hac particula coauenit oratio
cum nomine,^ verbo;diftert vero
ab illis, per aliam fubfequentem:
fcilicet/#/»/ Aliqua pars fe par ita
(ignificAt. Vbi notandum eft cum
D . Th 0 m . fo p e r hu :vc 1 ocum 1 e 61 . 6 .
quo l , fignifttcare , fumitur hic ab
Arift.in rigorent fcilicet conuenit
termino cacegt>rennnco,& difttn-
gnitur a tqfignificar e ,0^'xo d eft pro-
prium fyncatcgoremuia : idque
declarauit translatio antiqua, dum
yertit. Oratio eft vox Jignificjttiua,
cuius partium aliquid Jifgnificati-
uumeft.Qpx 6fit,vt ad rationem 0-
rationis fufficiat,vnaifc eius parte
cfts terminum categorematicum:
ac proinde he funt ver^ orationes,
omnis homo, nullus equus, &c. iux-
ta quod intelligendum eft, quod fu
pra in prxambulis diximus, fcilicet
orationem efle plures voces diuer-
(1 fignificanteS: non enim eft fen.
fus quamlibet debere proprie fi<>-
gnificarejfcd !
fufficit,fi vna fignifi.
cc t, & alia configmficet, vt expli-
catum eft. x
Diuiditur oratio ab Arift.ibide
in enuntiatiua,& non ctiuntiatiua.
Enutiatiua eft illa , qire aliq iid af-
firmat, vel negat;& hxc nomine m
coplexo appellatur propofitio, qn£
femper fit per verbum indicarim
modi;vt cum dicitur , homo eft am-
mal. Noncrmntiatiua eft iila,qus
nihil affirmat, vel negat ; fubqul
comprehenduntur omnes oratioi
nes, in quibus non repetitur veri-
ras,vel falfitasjfiue ili* fint imper •
rectx,vt communiter appellat Do
ctores eas,qur no generant perfe-
Ccam fenfum, nec relinquunt ani-
mum audientis quietum; vt homo
albus, & orationes fubiun&iui, &
infinitiiii modiifiue fint orationes
perf cdix intra limites non cnucia-
tiuam,quales fant e at, quae generat
perfedu fenfum,& relinquunt ani-
mu audientis quietum;ciim tamen
mhil enuntient ; vt funt orationes
lm P £ ratiui,& optltiui modi.
Sub oratione etia n6 enuntiati*
uacopreheoduntur tres modi fcie
dijfupra explicatirna quamuis duo
priores poisint appellari oratio-
nes imper fetftx,eoquod fecudum
fe,&prxcifis alijs non relinquant
animum audietis quietum; tcrtiu9
vero fit oratio perfcffta/um gene-
1 et perfe&u fenfum : omnes tamen
coueniut in hoc, quod eft effe ora-
tiones no enuntiaruusjeum in eis
nulla reperiatur veritas , vel falfi-
tas.Quod quide dc definitione te-
ftatur exprefie Arift.vbi Eipra c. 5
.
dices .Eientm hominis definitio, ni *
fi eft, aut erat, aut erit, aut tiufmodi
quid quam addatur, nondum eft ora-
tio enfit.iatsuA.il) c diuifione etiam
idem conltat: nam alnis diuifam
C in-
2 4 . - LilrJ l:0e Vropofitione.
intraret diuifionem,cfiet:jue fimul
ignotum,& pars modi iaedi,quod
e ft ab fur dum. Et tandem de argu-
mentationefde qua tamen poterat
ede difficultas, eo quod compona-
tur ex propofirionibus) idem di-
cendum eft , nimirum iplam , for-
maliter vt eft ratiocinatio , & dif-
curfus , non efie orationem enun-
tiatiuam ; cum in clifcurfu non fit
veritas , vel falfitas : cuius fignum
cft,confequentTa, proprie loquen-
do, non dici veram, vel falfam ; fed
bonam, aut malam.
Dices:plures orationes imperfe
6c* fune termini complexijquomo
do ergo fieri poteft,vt idem fit fub
genere termini, St orationis; fi ter-
minus , &: oratio non funt inter fe
fubordinata-.ex eo enim quod piati
ta,& animal funt genera non fub-
ordinata , repugnat aliquid fimul
cotineri fub vtroque.Quod autem
terminus, St oratio fint genera no
fubot d in a ta, ma n i feft u eft : na m vel
terminus continetur fub oratione,
vel oratio fub termino, no primu*
quia iarn omnis terminus eifet ora
tio,quod conftat effe falfuimneque
iecundum,quia iam terminus con-
tineret fub fe orationem, St confe-
quenter propofitionem ; ac proin-
de praedicaretur de illis, quod eft
abftirdum : ergo idem non poteft
effe fimul terminus,& oratio.
Valde torquentur aliqui hoc ar-
gnment»;fed certe non habet vim
ii intentiones iftae recte perpenda
tur.R e fpo udetur ergo concededo,
terminum non effe genus refpeftu
orationis,neque e contra, vt per fe
patet , & comuncit argumentum:
inde tame folurn feqaitur, eandem
rem non polle eflentialiter conti-
neri fub vtroque ; neque amplius
probat exemplum ibi addu&um.
Hoc autem non contingit in prse-
fenti-.na fecunda: intentiones con-
ftitutiux termini, & orationis funt
quaeda accidentia rationis, quae ac-
cidentaliter coueniunt vocibus ab
operatione intelle£his;atq; ita ea-
dem entitas realis iftarum vocum,
horno albus , denominatur oratio a
fecunda intentione fignificationis:
deinde totum hoc coniundunn ex
vocibus, St fignificationc,quod di-
citur oratio , denominatur termi-
nus coplexus ab alia fecunda interi
tione, ratione cuius cofideratur in-
tra propofitione:& ita id, quod ef-
fcndaliter funt voces, accidentali-
ter eft oratio; & id, quod effentiali-
ter eft oratio, accidentaliter eft ter
minus coplexus, quod non folu no
repugnat, fed per (sepe cotingit, vt
patet in entibus realibus-.na homo
accidentaliter denominatur exten
fus a quantUfite; & totit coniuneft*
ex homine, &quantitate rurfus de-
nominatur accidetaliter album ab
albedine; ac proinde eade entitas
hominis accidentaliter continetur
fub quatitate,& qualitate, quae funt
diuerfa genera inter fe non fubordi
nataific ergo in prsfenti eade en-
titas illarum vocum accidentaliter
tantum continetur fub termino, St
oratione, vt explicatum clt.
Secudo obijeies: oratio, quee eft
manifeftatiua ignoti , neceflario
debet generare perfc&ii fenfum,&
relin-
I / . De provofiiione . 3 $
relinquere quietum animum au-
dientis: ergo vel derimcio , & diui-
fio no funt orationes manifeftati-
iisc ignoti , vel funt orationes per-
fe&z. .
Refpondctur, aliud cfle manife-
ftare tgnoturmaluid vero id, quod
communiter Doftores appellant,
generare perfeftum lenlumtadhoc
enim opus cft verbo copulante ea,
qua: habent rationem agentis, &
patietis in oratione, quod licet in-
terdum fiat abfquc eminatione, vt
quando precado d icimu
s
,M ifere-
re mei DeuSytvcntxi nunqua fit abf-
que verbo, vt per fe patet. At vero
explicare ignotu eft afferre diftin-
fte ea,quse confusi in illo contine
bantur; & ideo quando ignotum
non continet verbum, vt contingit
in incomplexojad ipfum explican-
dum non requiritur aliquod ver-
b U m:fed fufficit adducere genus &
differentiam definiti , vel membra
diuidentia diuifi. Quo fit,vt quam-
u is de definitione, & diuilione pro
prie dicatur efle manifeflatiuas ig-
noti; non tamen generare perfc-
dum fenfum,aut relinquere quie-
tum animum audientis;quia in fe
nullum includunt verbum. Et hoc
fenfii appellantur a Dodoribus o-
rationes imperfedse.
Igitur de modis fciendi, qui, vt
vidimus, funt orationes non enun-
tiatiu*,& pertinent adinftitutum
dialedicum,fupra egimus.De alijs
vero orationibus no enuntiatiuis,
vt funt,quK fiunt in optatiuo,impe
ratiuo,aut alijsfimilibus modis, ni-
hil efl in prg/enti difputadumjquia
vt inquit Ariftot.cap.4. cirato:C.€-
tera igitur orationes mijjafiant,
quoniam artis Rhetorica , vel Poe-
tica magis propria ejl
% earum confi-
deratio>enuntiaiiua autem prajen -
tis ejl injpcftionis. Et ideo in feque
tibus de propolicione differemus.
C A P V T III.
P> e propofitionc in communi, &
eius diuifionibus.
J Ropofitio folct definiri fic , efl
oratio verum, vel falfum fignifi-
cans. Quo definitio folum elt def-
criptiua ; nam veritas , & falfitas
funt pafsiones propofitionis,vt in-
fra dicemus. Et ideo effentialis, &
quidditatiua definitio efl:, quam tra
dir Ai ifiot.loco citato, (c\\\cQt,pro
pojiiio ejl or atio e nuntiat i ua .Cuius
definitionis intelligentia fatis con
ftat exdidi* cap. procedenti, ne-
que indiget nona explicatione.
Diuidit autem ftatim Ariftot.
propofitionem, dicens , ejl itaque
vna prima enuntiat i ua oratio , af-
firmat io, deinde negatio , extera ve-
ro omnes coniuntiwne funt vna .
Quibus verbis, notat optime D.
1 hom.led.S.duas ditiifiones pro-
pofitionis fub breuiloquio pofuiffe
Ariftotelem. Prima eft,qua diuidi-
tur propofitio in fimpliccm, & co*
pofitam;feu categoricam,& hypo-
teticam . Secunda efl: fubdiuifio
praecedentis, qua fcilicet propofi-
tio categorica diuiditur in affirma
tiuain,& negatiuam.
Ad primam ergo diuifionem de-
C 2 uenien-
j 6 Ltb* 1 L c'e propo fit tone.
fieniendo : propofmo ficr.plex , feu copofita efi illa,quae coftat ex pro-
citegorica eft ,qu« confiat fubie- politionibus tinqua partibus prin
ao, & praedicato , tanquam parti- cipalibus aliqua vnione vnitis vt
bus principalibus, & copula tan- Magtfter docet&difiipulus audit
quam vnione , vt bonw efi animal, de qua agemus cap.feq. K unc autl
pro cuius intelligentia fciendum videndu eft,qux fit ifta diuifio ali-
cft, aliquando contingere , quod qui enim contendunt efle generis
{ubiedum fit vnica tantum di&io, in fpecies,fed immerito ; tum quia
vt in exemplo addudto; aliquando id repugnat Ariftot. in verbis* ad-
vna oratio, vt bomo albus difgregat dudis,vbi propofitionem categc*.
vijum, aliquando etiam elivnica ricam {impliciter appellat: vnamj
propofitio ,vt homo qui t
fi iufius, hypoteticam vero vnam tantum
diligit Deuttt.Hxc autem non ob- coniun&ione/eu fecundum quid*
fiant, quominus didlce propofitic- tum etiam, quia cft cotraD.Tbo* n
nes fintcategoricjemam illa inte- ibid.& opufe. 48 .traft.de e*iuir,t‘
*
gra propofitio habet vicem fitbie- tione,c.tf. vbi probat effe ana! !^"*
&i,quia implicatur in illo;& prop- in analogata. Ida; facile fua<J * °^ 1
terea vocatur copula implicatio- quia enant i are quo fita e fi
nis, dicitur ena. copula minus prin tia propofitionis , fecundu C
. n
cipalis-.quia exilia nen attenditur tantum conucnit hypotetic™
veritas, vel falfitas oroDofirinniV enim vnam E ’ n on
fedex fecunda,qu* propterea ap- prodicat , ficet catceorir? ** 3l
,
ia
pellatur prmcipalis.Et idem dicc- cat praedicatum de fuhi - a ? r * dl ~
dum efi de hac propofition c ^omo confifiit prcpria £ lCa °dnquo
*fl an imalfefi propofitio , & fimili- nic -JL1 f 10 cn »ntiatio-
f propofitio , & fimili. nis, feci tarum vnit inter r“ ntiatl0 “.
bustquia ibi illa prima prepofitio fitiones citegorica" af,^ P i°P°*
gent vice fubicfu, atque iJeb tota bra quadam!»: fimiiiludo ni" V
'J‘'
* n v • quaraam,cciimilitudo ^ •
cit propofitio categonca.Vbi tan- enutiationis-.crgo dia» diui? ^
dem nota, quoti quandocumque in ium efi analogi in analogata*
propofitione categorica noexpli- deatur Maf.a.Pcriher.c.i^ "" ’ *
Veniamus ad fecunda
qua propclitio categorica ,1; VT>
tur in affirmatmam,& neeati mdl ~
(>uid luce vniq luq : fl
munt ipfi terminijnam slfirmatiua
elhqiwmng.tw.dUacfi cumjbb!
lebtOj&rcfpondet mdicto intelle-
dus, prout appellatur com P ofitio:
riegatiua vero efi,q US praedicatu i
fubte&o rcmouct, Sr correfpondcc
ludicio, prout appellatur diuifio.
Quae
catm praedicatum, id non cftiquia
revera talis propofitio careat prx-
dicato,fedquiaeft claufum in ver-
bo, vt cu dicitur, horno difputatfm
fiis efi, homo efidilputans.Maneat
ergo ilia effc propofitione catego-
rica, qua opponitur ex fubiedo,&
prax icato tanquam partibus, quod
fiuffieieter explicuit Ariibea appel-
lando abfolute vna,fcu fimpliccm.
Propofitio vero hypotetica/cu
LtLILJe propofhionc .
O it dimfio propofitionis vere eft
generis in fpecies, quidquid dicant
Sot:.& aiijdic enim docet exprefle
D. 1 ho.cnm Ariftot. locis citaris,
& defendant communiter Do&O'
res; videatur Mafius vbi fupra q.q-«
Fandametum eft-quia afiirma-
tnvom,& negatum diuidant enun-
tiationem formaliter, quatenus eft
enuntiatio : ergo fune differentix
per fc, 5c eiTentiales ; & ex confe-
qaenti conftituimt veras fpecies.
Probatur antecedens •, tu, quia vnu
de alio dicere, in quo cofiilit eiun-
tiitio.formalicer applicido
yaam alteri , in quo coiiuftit afhr-
matio:vcl remouedo vnnm ab al-
tero, in quo conGftit negatio : tum
etiam, quia ift* differenti* , ita in-
ter fc pugnant, vt nunquam in ca-
de propoli "ione inueniant ir,q.iod
tam n" no contingit in veritate,
&
f.ilfi:ate:pot;ft cmmvna propoli -
t io cranfirc de vera in falfara ; non
tamd de affirnntiua in negatiuam,
rJ d fign lm nnnifeftum eftaffir-
niatiuum , & negatiuum efife diflb-
rsntias efllmtialcs prop ofitionis:
veritatem verd,& falfitatem,qn*-
d im accidenda illius. Ex quo tan-
dem fitjdiuifionem propofitionis
in veram , & falfam tantum e fle
fubiefti in accidentia.
Vt autem alias diuifiones pro -
pofitionh cognofcamus,notadum
.eft, quod ficut in fubftantia corpo-
rca,v.g. homine, qiatuor reperiun-
cur,fcilicet formi, materia, quanti-
tas,& qualitasjfic fuo modo intel-
ieAus eadem quatuorin propoli-
tionc diftinguit. Forma ergo e ft
? 7
vnio illa praedicati , & fuiue&i fe-
cundum affirmauonem,vel nega-
tionermde qm fatis coailat ex di-
Materia, vero eft habitu. »o
prxdicati, & lubie&i , antecedens
ipfarn vnionem, qua fit per cnun.
dationem. Quantitas eit illa mag-
nitudo, feciuium quam propofitio
diciturvniuerflilis/eu p u cicularts.
Et appellatur quantitas: quia licut
ratione quantitatis rcalis res funt
magnx , aut pirux ; ita propnfitio
ratione talis magnitudinis eft vni-
ucrfalisjvel particularis* Tandem
qualitas propofirioivs eft illa,fecu
dum qua dicitur vera,veifalfa:q da
veritas , &. falticas , funt quali paf-
fiones propofitionis, vt diximus.
Pori o materia propofitionis eft
triplex, ficut triplex eft habitudo.,
qtu poteft habere prxdicatum ref-
pcctu fabtc&n Alia naturalis , qua-
do fci licet praedicatu eft de efien-
tia,vel propria pifsio fubic6ti:alia
contingens, quando fcilicct praedi-
catum eft accidens commune ref-
ped.u fubie&i.timc enim continge
ter fe habet ad illud ; vtpote quod
non na-fcitur cx intrinfeca natura
eius-,& alia re mota, quando feilicet
prxdicatu repugnat fubiedo. Vbi
aduertendum eft, manente eodem
praedicato, & fubicdo,ftniper ma-
nere cande materia propofitionis;
quantuuis ipfa varietur penes aftir
matione,vel negatione, vniuerla-
lidatem,Vel paf-ticulafltatejaut Ve-
ritatc,vel : fa'lfi;atc. Cuius ratio eft,
quia! em per manet ilia habitu io
extienVovi\,qu* coiifideratur ante
ipfam aduaie prsdicaticnem; Et
C 3 ided
4* Lib . ll.de ptoPofnlone.
debet feruari cude fuppofitio finu- propria oppofitionis , vt patet ex
'A ^ r? ^ : i \
•plcrx , vel rcalis completa , vel in-
completa, S' c.
Oppofitio autem hoc modo ex-
plicata e id multiplex : alia dicitur
contradictoria alia contraria. St
slia fiubcotraria: quibus etiam fo-
Jet adiungi fubalterna. Oppofitio
contradifdoria inuenitur , quando
vna propofitio cft vniuerfalis, &
alia particnlaris-.contraria autem,
quando ambar fiant vniucrfalesdiib
contraria vero, quando ambat funt
particulares : in quibus omnibus
o-ppofitionibus , altera propofitio
debet efie affirmatiua,Sc altera ne
gaciua : hoc enim cft de ratione
definitione explicata. Et ideo op-
poficio fubalterna, qu^ fcilicet ver-
fatur inter propofitiQnes, quarum
vna eft vniuerfalis , S: alia particu-
laris •, ambs vero affirmatius, vel
negatiu», non eft proprie oppofi-
t io; cum non fit affirmatio, 8c ne-
gario.Poteft tame fecundum quid
appellari talis; quia eft inter pro-
pofitioncs habetesdiuerfam qua-
titatem. Dicitur vero fubalterna:
quia particularis continetur lub
vniuerfali-.p *opter quod etiarn h^c
appellatur ilibalternans; illa verd,
fubalcernata.Qiie omnia patent iu
fequenti figura.
LibA I '%dc propofiiione . 4 f
Vc autem materia haec omnino quantitate.Quia vero, quando fub*
comprehendatur, aliqua obferuan-
da {lint.Primum eft, quod quando
fubietflum eft terminus comunis,
& fhpponit perfonaliter , fcu reaii-
ter ; requiritur ad oppofitionem
contradictoriam, vc vnapropofi-
tio fit vniuerfa1is,& alia particula-
icCtum eft terminus fingularis, vel
communis fupponens copulate
,
fi m pii citer, aut confuse;!! tuc mu*
tiretur quantitas propofitionis, af-
firmatio non taliter rcmoueretut
copulat ,
tunc debee manere in vtraqac m-
uariatum, nulla mutata quantitate.
Et ideo ifts funt contradidtorice.
pet negationem, vt patebit confio
ris ficut patet in exemplo pofito; inte vC
fi vero fu biefti.ni fit terminus fin- „ eat contdd.a oTdebeTman^
gularis , vel commums fapponens eadem quatitas.vt explkatun, eft
copulate, fi mplicitei ,aui confuse; Secando obfernandum eft in Cm
m> mixtis exvniucrfali,& p3r £
cuuiri e fle etiam fuo modo oppoft-
* „ . tioncm;quia enim alia funt maeis
Petrus curru’, Petrus non wmt, vniuerfalia , vt vterque, & neuter \
omnes ApofioH f
un t duoaccim^om^ aha magis particularia, vt alter , 8c
nes Apefioli non funt duodecim , ad slter mn\ ideo vterque , & neuter
equitandum requiritur equus , ad opponuntur contrarie , neuter ve»
equitandum non requiritur equus, ro,& alter , & fimilitcr, •uterque, St
homo (fi fpecitsjjomo no ejl fpeties, alter non opponutur contradico»
C^r.Si autem mutaretur quatitas, ric , alter ve ro,& alter mnS\ ubco*
noncflcntcc^«adifiori*,vtfidi- trarie . Eadem proportione ifta
cas. Omnes Afojlclt Det funt duo- c6iunftio,6*, e ft fignu. vniucrfale*
dee im,altqut sipoffoli Dei mnfunt arconiunaio;w/,cftficnum parti-
duodecim. Huius autem rationem culare; & ideo , quando fubKm
tangit optime L Pl no. op.1fc.48. in propofitione efi copulatum (vt
traft.de enuntiatione cap. 3 . cum aiunt) media particula, &, debet
enim cotramcuo fi: maxima oppo manere eadem coniun<ftio in pro*
fitiomun,tefte Anft.ro. Meta phy- pofitionc contraria ; in contradi-
fies c.7. ac proinde nullum poisit ftoria vero mutanda effin vt/ver
habere medmm;confcquens eft.vt bi gratia, ifts funt contraria 'Pt-
fit totalis remotio affirmationis, trm &e*ttus tf rationali, ,PHrm,
per negationem. Qnare.qu.a vni- & equus none/lralion^h-Mx v„-
uerfalis affirmatura totaliter remo ro cotradittoris; Petrus ,C2“ equus
lubieUum elt terminus comunis, latum per t^tunc funt fubcontras-
tc lupponic perfonaliter ; ideo in x\x,vtPetrus,vcl equvsejl ratione
uh cala contradico fit mutata lis 3 P etrus ,vel equus non ejt ratio*
iulis.
Lih / I.De propofiritone.
nalis. Hxc autem intcllige, quan-
do partes fubie&i non copulantur
in ordine ad verbum de plurali;
tunc enim fubiectum ex vi talis
verbi fupponit copulatim ; & fic
cenfctur fingularc , vt Petrus , &
Paulus currunt, propter quod ta-
les propofitiones tantum oppona-
tur contradictorie, ficut alice fingu
larestac proinde non debet muta-
ri quantitas ; fcd retinenda eft ea-
dem coniun<tio,$*, in fua contra-
dictoria Cic, Petrus, & Paulus non
currunt . Vbi tandem nota in pro-
portionibus, quee conftant termi-
nis numeralibus , fcilicet,bis,tria,
&c. optimum modum contradicen
di efle , prxponendo negationem
fecundae proportioni : vtfi dicas,
bis eant mi MiJfam } non bis canta-
ui Mijfam.
C A P V T VI.
De legibus imarum oppojitionum.
i Is explicatis : aliqua: legespro
J vnaquaque oppofitione ftatuen
dx funt,quas afsignant communi-
ter Dialectici. Prima pro cotradi-
dtorijs eft, in nulla materia pofle
efle fimul veras, aut fimul falfas.
Katio eftiquia cotradictio eft fum-
ma oppofitio ; cuius proinde nul-
lum poteft efle medium, vt dictum
eft*. ergo flent impofsibile eft idem
flmul efle,& no efle;ita impofsibi-
le eft,vt idem flmul affirmetur, &
omnino negetur de eodem : quod
fit per contradictionem, vt pater.
Secunda lex pro contrarijs eft,
in nulla materia pofle efle flmul
veras; bene tamen flmul falfas in
materia contingenti. Hoc fecun-
dum patet in his* propofitionibus:
Omnis homo eft albus, nullus homo
eft albus,qazs conftat efle falfas. Et
ad.iftud genus materia’ reducuntur
propofitiones indirectx,in quibus
de fuperiori prxdicatur fuum i n f e _
riusrquia hoc habet rationem ac-
cidentis rcfpectu illius ; propter
quod ibi pofliint efle dux contra-
rix flmul falfxtvt ciim dicitur. Om-
ejl bomo.Qxod autem in nulla ma-
teria pofsint dari fimul verxjetiam
conftat : quia alias darentur dux
contradictoriae fimul verx ; narn ^
hxc p!opofitio,oww/x^(9?«o eft al
fois.cll ver Jjetiam particularis fi,b
1 1® contenca/cilicet b
eft albus j erit vera;fed hxc eft con-
tradictoria alterius negatiux fc'-
licct, nullus bomoejt albus -.creod
hxc e flet vera, iam darentur dux
contradictoriae fimul verx
Tertia lex pro fubcontrarijs eft
numquam poifc efle fimul fa[fa s
*
bene tamen flmul veras i rt mat j
*
COntingenti.Hoc fecundum "" 1
in his, aliquis homo eft
quis homo non ejl albus , q uas
ftat efle veras. Primum autem
bamr ex diffisiquia aliis etiam r’'
queretur dari duas contra /T C '
rias fimul veras: nam fi f„u r dlfto *
rix funt fimul falfae- earum "' ontra *
diaorr, erunt ^
cum autem contradidonarpropol
fitionum particularium fint d
P °*
vmuerfales inter fe contrari*; &
cx duabus contrarijs fimul veris
fequantur dux contradia 0 rix fi-
mul
IjtbJ LDe propofiticne* 47
irsal verae, vt vidimus; planum fit, matur de fubiedo:& ideo in fecun
da debet negari talis cafus. Quod
vt fiat,poftponendus eft ipfi nega-
tioni fi Cyaliquod c.lbu no aliqua &l-
beaine ejl album y quomodo confiat
hanc fecundam propofitionem ef-
fe falfamrquia ratione negationis
diftribuitur ille cafus obliquus, &
reddit huc fenfum. Aliquod album
nulla albedine ejl album. Ex quo
infertur generalis regula pro con-
tradidorijs,fcilicet, quod quando
vna efi vniuerfalis , & alia particu-
laris;termmus,qui in vna difiribui
ex duabus fubconttarijs falfis col-
ligi duas contradidorias fimul
VC Quarta lex pro fubalternis eft,
vt in*inateria naturali, fi vna eft ve
r a alia etiam fit vera; & idem eft
deValfitate *• in materia vero con-
tingenti vniuerfalis poteft efle fal-
r particularis autem vera;fed non
e contr? , qu* «”'» fatis cx ^
* ,3 Contra primam legem plures
folent adduci inftantjae , quarum
'i ' 3 ViUU
aliquas fubijciemus , vt cx earum tur,non debet diftribui in alia;& e
folutione alia; facile diffoluantur. contrafita tamen quod nullus ma-
Sit ergo prima : quia hosfimtcon- neat in vtraque indiftributus;alias
tradiiftoti y.Omm album aliqua al- non dabitur vera contradidio ; vt
bedine e(l album, aliquod album ali patet in exeplo argumentijfi enim
qua albedine non eft album , &: ta- ille cafus obliquus, aliqua albedine y
me f.int fimul verae, vt patet. «ftSe-
cimda-.q iia iftseetiamfunt contra-
didoriff. Omnis hominis alter ocu-
lus e(l dexter , alicuius hominis al-
ter oculus non eft dexter , & tamen
con ftatefie fimul veras. ^[Tertia:
quia har etiam funt fimul verae. 0,»
nis homo feruans omne mandatum
l~)ei y faluabitur y aliquis homo fer-
itans aliquod mandatum Dei , non
faluabitur: quibus tamen nihil de
ficit ad veram contradidionem.
Et idem etiam videtur dicendum
de illis. Omne animal fuit in arca
_7V o
e
y al i quod animal nonjuit in ar-
ca N oe y dc alijs huiufmodi:crgo fal
fa eft prardida regula.
Refpondetur ad primam inftan-
tiam,cafum illum obliquum, aliqua
albedine , efle partem praedicati
quod in prima propofitionc afhr-
non poftponererur negationi, ma-
neret. in vtraque indiftributus ; ac
proinde no effetvera cotradidio.
Per quod patet ad fecundam i n-
ftantianidy enim y alter oculus y mi-
nct indiftributus in vtraque illa
propofitione:eftent autem contra-
didoriae , fi in fecunda diceretur,
non alter oculus, aut neuter oculus^
quod idem eft. Vel fecundo ref-
pondetnr , quatitatem propofitio-
nis debere attendi excafu redo;
non vero ex obliquo : & ideo tales
propofitiones non opponi cotra-
didor ie;quia in vtraque alter ocu-
lus eft terminus particularismppo
neretur aute,fi inuariato calu obli-
quo, mutaretur rediis fecundiim
quantitatem, dicendo. Omnis horni
nis alter oculus requiritur, omnis
hominis neuter oculus requiritur .
'Ad
4$ Ltb.JLDe prop&jithne*
Ad tertiam negandum eft, illas quis^t patet; atque ita duae vniuet
eife contradiaorus:quia,ly,own/4 fales fecundum fe vere habent me*
m&ndata , fupponic copulatim in dium,&; ex confequenti inter illa*
prima propoiitione; ac proinde, vt non eft totalis remotio. Quando
vere opponeretur, retinenda erat vero vniuerfalls affinnatiua, & ne*
eadem fuppofitio in fecunda,dicc-
do,i tliquis homo feruans omne ma-
djttu#3,&c.?c: quod patet ad alias
propofttiones ibidem adduftas; ft
emm in vtraque feruetur fuppoli -
gariua funt in materia natnralijtuc
ratione materis nulla habent me-
diumtquia non eft pofsibile vtran-
que vniuerfalem effe falfam , ft ali-
qua particularis eft vera; quando-
tio completa, prima eft falfa; & fe- quidem eadem ratione, qua verum
ainda vera : fi vero in vtraque fer- eft aliquem hominem cfte animal.
verum etiam eft ratione materia,
omnem hominem effc animal. Et
propterea dicimus, duas cotrarias
non poffe eiTe fimul falfas in mate-
ria naturali , bene tamen in mate-
ria contingenti.
uetur fuppoftao incompleta, pri-
ma eft ver 2 ;& fecunda falfa : ft au-
tem vtraque fumatur in fenfu ve-
ro, quem poteft habere, variatur
f.ippofttio de incompleta ad com-
pletam ; ita non manet contra-
dictio.
* Tandem contra fecundam le-
gem obij cies : quia ideo in contra-
dictorijs non poffunt ambae eile fi-
mul verae^vel iimal falfx in quacu-
que tnateria-.quia in illis propoli -
tio a fiirnutiua totaliter remone-
tur per negatiuam ; fed hoc idem
Contingit incontrarijs : ergo ipfx
non poterunt e ite fimul falfae in
quacunque materia. Probatur mi-
rtonquia hxc propofitio omnis ho-
mo eft animal, totaliter rcmouetur
per hanc , nullus homo eft Animal'.
fiquidem inter eas nullum relin-
quitur medium.
Refpondeturpropofitionem af-
firmat iuam vniuerfalem prsecise tia; in prxfentrtamr.^?'??
in quantum talem, abftrahendo ab mus de illa nuie rnn "
• ° lUm a §**
hoc,qaod fit in luc , vel in fila ,na- tionibas
ttr, ornat, & nullum, mediat ,«/»-
inusn-
CAPVT VII.
De aquipolenUA , & conuerJi onc
propojui ontim jimplichan.
^gQu.polentia propofitionu ide
eft , ac xquiualentia earum 3c
contingit,quando duarum p r0 p 0 -
fitionum verbis differentium c.u.
demeftvis, &fenfus; ac proinq*i
poteft multipliciter fieri, ftquid * °
iftx omnes funt acq -lipolcntcs r™
cero
jfhralor, Tullius eft oratir £
^putat amm.,! rationi diti
*9»ipo.e™
das. Vt ergo propoficioncs op-
pofirx reddantur xquipollentes,
.tria praecepta fun: obferuan—
da , quae hoc carmine continen-
tur.
'LfLTLJe propnTition?.
inuentaque* eft ad ob r curas pro- fubalcern* fiant crqalpoHentcs,ap -
pofitiones in clariores refoluen- ponenda: fnot dux negationes cui-
libet illarum , vna ante fubieftasn,
& alia poli fubieftum *. quod figni-
ficant. illae ultimae particulae i p>'a,
PiftiHP i fubalter. Exempla facile
quifque adducet iufcii diftl , Sc
5 > contra ^ c \popt yContra-ypne, ideo omittuntur. Pro fubcontra-
poft que y Jubalter
.
rijs vero nullum eft praeceptum.
Primum eft. Ad hoc , vt duae quia hae non poflfunt fieri xqiipol-
ptopofitiones cotradiftorix fiant lentes , etiam fi praeponatur , vel
^quipollentes, proponenda eft ne- poftponatur negatio, vt confide-
gatio fubiefto cuiuslibet illarum, ranti patebit.
Verhi gratia , iftx fun: contradi- Hinc (equitur, illa figna , quae
^toricc: omnis homo efl animal ,al i- afficiunt propofitiones xquipol •
quis homo non ejl animal -Ai ergo lentes effe inter fe xquipo Henna,
primx praeponas negationem di- imo potiori iure , ac ipSie pro-
cendo*. non omnis homo efl animal y pofitiones ; fiquidem ab illis pro-
eandem omnino vim habet, ac fe- uenit aequipollentia earum. Hu-
cunda,& eft illius aequipollens. Si-
militer , fi negationem prxpqnas
fecundae dicendo*, ne» a liqui s homo
mn ejl animal y iam redditur xqai-
pollcns illi primx , fcilicec , omnis
homo efl animal. Et hoc fignificat
illa prima particula carminis ,pr«e,
contradic.
Secundum efl. Ad hoc, vt dux
propofitiones contrarix reddan-
tur xquipollcntes , poftponcnda
eft negatio fuhiefto cuiuslibet ea-
rum, vc patet in his : omnis homo efl
albus *, nullus homo ejl albus ; qux
iufmodi autem figna comprehen-
duntur a Dialefticis verhbus fe-
q lentibus.
f Non omnis, quidam non-omnis
noYi y quoji nullus.
f N onnullus .quidam: fed nullus
non ,v alet omnis .
f Non aliquis jiullusxnp quidum
non y v alet omnis
f V terque nonjieutcrx neuter »#,
•valet vterque.
f Non altcryneuter.no alter non ,
efl vterque.
Vltima proprietas propo-
it xquipollentes , fi in prima (itionum eft conuerlio , cuius no
ponatur negatio poft fubieftum titia ad artem fyllogitUcam eft
icen o -omnis honi@ non eft albus* fu rame neceffana , quia media
fle enim xauiuaW illa fyllogifmi imperfefti ad per-
feftos reducuntur. Conuerfio ergo
eft tranjmutatio vnius extremi to-
T . talis in alterum extremum totale,
x ertium eft. Ad hoc , vt dux fcilicet fubiefti m praedicatum , 8c
i> ecou>
aequiualet alterE, fciii-
cer , nullus ho mo efl albus. Et hoc
figniheat illa particula ; pojl ; f0 ».
tra.
BlBi/o
-V)
50 T.thJTJe firoPofitiotiK
tfcontra:vtfi dicas, homo efl cis in primo ex duobus illis c£t+
lapis sudius lapis efl homo. Ex quo minibus.
patet, conuerfionem, qute a Diale- f Simpliciter , FECI : anner*
dicis appellatur , per contra pofi* titur EV A per acci,
tic nem , & fit mutando terminos f ASTO per contra: fsc Jit eorhk
finitos in infinitos, no efle proprie tierjio tota.
conuerfionem : fiquidem ibi non Relido enim fecundo propter di-
tranfmutantur extrema, fed potius da , fenfiis primi eft, conucrfione
anf^amtur;, qua etiam dc caufa , & fimplici conuerti vniuerfalcm rc-
quia i\on eft neceflaria ad diale- gatiuam , & particularem affir'
dicumunftitutum , frequenter in matiuam , qn£ fignifitantur pet
prafe^iqi prxtermittitur : & ideo duas literas vocales E. & I. c >n-
. ilUireEda. tentas in illa didione , ¥ EC I^
/ 3 ip nueifio eft duplex: alia conuetfione vero pei* accidens co-.
}pte$c, & alia per accidens.Con- uerti viiiherfalem negariuam , 8 e
-fW (impicx ( quam Ariftot. 1. vniucrfalem affirmariuam fio.pft.
capit. 2. appeilat conuer- catas per vocales E. & A. "illiti*
iTonem in totum ) eft tranfrnu- didionis , EV A. Quas litet a-
tacio extremorum propofitionis, rum figrxificationes declarant ilii
manente eadem quantitate , & vcrfli';.
qualitate : ( per qualitatem intelli-
ge , tum veritatem , vel falficatem,
tum etiam affirmationem, vel ne-
gationem;) quo modo conuercun-
tur vniuerfalis negatiua , & par-
f AfftrU A, n,gat E-. junt vni,
uerfahtcr ambo.
S A JH* I i n %*°\fat-$arii eu i
lar it er ambo.
re-
ti culans affirmatma , verbi gra- de fiant, primo aduerten.j m *
tia, nullus homo efl, equus, \ nullus, yt iccegriun fubiedum efficU^ *
— j'*.. y .jw.» V.UUH icvjuuui , v etru s ~
Ariftoteles ibidem vocat conuer* Paulum : ergo Paulus v'
fionem in partem, ) eft tranfmu- trum y Petrus efl in domo,
tatio extremorum propofitionis
mutata quantitate, non vero qua-
litate: quo modo conuertuntur vni
uer falis negatiua , & vniuerfalis
affirmativa , vt omnis homo efl ani-
rn.il : aliquod animal efl homo\
nullus homo efl lapis : aliquis la-
pis non efl horno. Qui modi con-
iierfioaum fignificacur ii Diakdi*
mus eji in Petro: quhih' 2®°, do '
& ly, intimo, non run/in tc *p m ’
ema.-denpu emo • i o r *
tremaidebcterco ft
»
r : l c £ ra cx-
Pttrus videt PaAh, crgQ
C ^
E ani iu
den
“ !um 4 Pnn, s 'PefruPTd
10 ; ergo ex\ a
.e , ,• , , J "t
Petrus. U(,K0 ‘S
Scwndd «iam aduertere opor-
te -» vt tefne'rttur omnes proprie-
rates
Ub. TU e propofittone, $ r
fcites terminorum, excepta fnppo- illud aduerbium: fed dc bumfmodi
6tione,qua? prouenit J figmsmam
defedtu ampliationis non vaiet:
fenexfuit putri ergo puer fuit Je-
nex\\cd inferendum elt; ergo >quod
fuit puer vel fuit fenex. Simili-
ter defectu fuppoficionis no valet;
bomo cjt nomen'. ergo nomen ejl ho-
mo
.
CAPVT VIII.
Vt ejfentia,&jpeciebas propofitio-
nis modulis.
£ Xplicatls propofitionibus ca-
thegoricis,qu 3 c nullo afficiuntur
modo , & propccrea fiinplic.es ap-
pellantur; agendum eft dc alijs ca-
thcgoricis modificatarum quia in
fe habent {pedalem difficultatem,
tum etiam, q fia q tacitas, qualitas,
oppofitio, 5 c cequipolJcntia aliter
inaeniuntnr in eis, ac infimplici-
bas , quae oportet explicare. Cum
aurem ex modo deriuetur denomi-
natio propofitionis modaiis, ne-
ceffirio promittendum eft , quid
fit modus , vt quid fitpropofir io
modaiis, cognofcatur.
Modus ergo, vt definit D.Tho.
opufc.40.ed adiacens rei determi-
**.ttio ; noc enim figmficat rnodifi-
c lre,ideft,detcrntinare,fcu reftrin-
g^e.Br ideo multiplex eft modus,
namalius modificat excrema pro-
F.rt-
"
nc illa fiun-' termini
refir i£ti , de quibas r.ctim eft libro
praceJ,.,,-, alios vero modificat
fignifuatione verbi, vt in hj c pro-
pofiuone J i etrm d’Jp,tat doOh
vai actia difpa.aJi modificatur per
modis no agimus in prcefent^quii
non habent fpecialem difficultate,
neque ab eis fumitur denominatio
propofitionis modaiis. Alius ergo
eft modus, qui determinat, & mo-
dificat ipfam conipoficioncm , feti
vnionern prardicati , & fubiedi , vt
cum dicimus , Petrum currere cfi
pofsibih ; & ab hutufmodi modo
propofitio vocatur modaiis, q icm
fi aulcras,propofitio,qo£ remanet,
appellatur de, ne
fc,k a officiam.
rluiufmodi autem modi fex pof-
lunt enumerari, vt enumerant Diu.
Thom.vbi fup. Petr.Hifp.Soto, &
alij cius interpretes; fcilicer, veru,
falfvm, pojsihile, contingens, iwpof-
fibile,&. nec eff
urium* Ex quibus duo
priores nihil addunt fupra propo-
fitiones deiae(!e,vt Auctores cit3ti
notant ; nam idem eft dicere, Pe-
trum currere eft verum , ac dice-
re, Petrus currit ; & ideo non funt
proprie modi , neque propofirio-
nes ex his conflantes, proprie mo-
dules ; fed idem de illis ferendum
eft indicium , ac de alijs fimplici-
bus,de quibus hucufque actiim eft;
propter quod in pradenti merkd
omittuntur.
idx alijs quatuor , pofsibile,
& contingens , quanciim adpr#-
fens inftitucum , idem omnino
fignificant , fcilicet id , quod non
repugnat efle, atque ita in re tan-
tum manent tres modi correfpon»
dentes tribus materijs propoficio-
num fupra explicatis; nam mate-
ria? naturali correfpondeu necejjn-
riurni remota?, impofibihi conci n-
D ^ genti
52 Z,ih. TtJe jaropofiitone.
genti vero, pofsrbile,vc\ ctftiffgcTH' cet f ac ^ fcnfum dmifuiri , Quid
Erit ergo propofitio modalis, quae
aliquo cxh ; s modis afficitur , feu
quae non folum exprimit praedica-
tum conueaire fubie&o, fed etiam
modum , quo illi conuenit, vt fi
dicas , bomirtemejje animal , cfl ne-
ceffe j Petrum currere efl contingens ,
C fyc,
Vbi obfertiandiim tft hos mo-
dos poiTe dupliciter fumi : primo
nominaliter,vt pofiibile, cotingens ^
C^c. fecundo aduerbialiter,vt pof-
Jibilit er, contingent er. Priori modo
fu n t praedicata in propofitionibus
n!odalibus,vt patet fi dicas, Petru
currere eft contingens : ibi enim dc
illo infinitiuo ,Petrum currere,
p
r|-
dicatur effc cotingens. Vnde qua-
uis fecundum voces interdum mo-
dus anteponatur propofitioni di-
cendo : contingens efl Petrum cur-
rere ; iuxta fenfum tamen femper
modus eft praedicatum, vt ex Ari-
ftotele fecundo Periher.capite ter-
tio , notauit refte Soto libro ter-
tio fumnuilarum.In hutufmodi er-
co oropofiaionibus modus lpieejt
praedicatum, & oratio ida infini-
tiui eft iuftieftum , & appellatur
ditium . Quando autem modus
funiitur pofteriori modo, fcilicet
aduerbia lirer, non eft praedicatum,
fcd modificat vnionem praedicati,
& fubiedti , Vt patet in hac pro-
pofitione-. Petrus \neceJjario yt ani-
mal. e . .
Hoc fuppofitO , propofitio
modalis eft duplex : alia compoti-
ta , quae fcilicet facit fenhinvcom-
pofiium j & alia diuifa , quae fcili-
autem fint fenfus compofitus , &
diuifus: & quando propcficio mo-
dalis reddat vnum fenfum , quan-
do vero alterum , aut quod pof-
fit effe fignum ad illos colligen-
dos , oportet inueftigare t quia in-
de pendent plures , grauifsimae
quaeftiones Theologiae , in quibus
non pauci , nec ignobiles Theo-
logi ex inconfideratione harum iti-
ft tuitionum proculdubio alluci-
nantur.
Igitur fenfus compofitus pro-
pofitionis modalis tunc fit, quan-
do ipfa vnit terminos, feu extrema
difti fecundu figrvificaca formalia,
vt fi dicas, ceecum videre eftpofsibi*
le , & fenfus fit, pofsibile effj , v t
caecus manens caecus , videar,
feu quod fimul fint in eodem fub-
iedfo caecitas , & vi fio . Tunc
autem fit fenfus diuifus , quan-
do propofitio modalis vnit ter-
minos , non fecundum fignifica-
ta formalia, fed fignificatum for-
male praedicati vnit materiali
fubiefti: vt fi dicas , album pofsibi -
liter ejl nigrum , & fenfuslitg r em
illam; qux eft alba, poffe eff e
gram.
Quando vero propoficio moda-
lis reddat fenfum compofi tUm <J
quando diuifum, aut quod fi t \ v
'
ms
differentiae fignum, non expiant
An&ores extra icholam D.Thom
exiftimates, qualibet propofi t j on g
modalem , quocuque modo difpo-
fitam, admittere verumque fenfum:
& hac de caufa afferunt, Theelo-
commumter diftinguere pe-
nes
gos
Lib.Tl.de propofittont* fj
Jites fcnfum compotitum , & diui- fenfas erit, illa, duo fimul efle com-
' ‘ pofsibilia in ftibiedo,in quo confi-
ftit fcnfum cfle compofitum. At
vero, quando modus interponitur
parribus didi , iam illa pars , quae
eft praedicatum , qmfi difiungitur
ab alia, quae . eft fubiedum, & iuxta
regulas appellationis applicat ,fuu
fignificatum formale fupra mate-
riale lftius , in quo confidit fcnfum
cfle diuifum: ergo iuxta proprieta-
te 01 dialedicam ncceflario admit-
tenda eft adduda D.Tho. & Tho-
miftarum dodrina.
Siquando vero graues Theo-
logi propofitionc modalcm-.vtro-
que modo difpofitam diftinguunt
infenfu compofito,vel diuifo:; id
fir,ne tunchisdialedicis praecifio-
nibus implic.cntur, atque vt impe-
ritioribus fc conformeut;,quia cum
pluribus loquendum ;cft. Cum quo
tamen ftat iuxta proprietacem fer-
monis abfque vlla diftindione co-
cedendam e fle hanc propofitionc:;
pradeftinatum condemnari eft im
-
pofsibile:\\iwc vero negadani; prt #-
dejlinatus non poteji condemnari :
quia prima eftcompofita, fecuuda
vero diuifa.
V t autem materia haec, ex qua
tot Thcologiciecontrotierfiae pen-
dent, plenius percipiatur, fimulque
detegatur radix , ex cuius mcaiifi-
deratione aliqui recetiores 1 heo-
logi reijciunt celebrem illam di-
ftindioncoi dc fenfuco.mpofito,
liim eandem propoficionem; flue
dicatur, pradeftinatus non poteji
Sondemnari;f\'iz,pr* lcjlmatum co -
demnari eft impoj sibile, aut alias fi-
«niles.Sed re vera iuxta hunc dic.e-
di modum no penetratur proprie-
tas iftarum propofltionum, & val-
de confunditur hsec materia, vt co-
ft abit ex dicendis i Jk ideo illo re-
lido.
Vcrifsima cfl fententia , quam
tradit D.Thom. opufc.40. citato,
A fequuntur eius difcipuli Sotus
vbi fupra, Ferr.i. contra gentes, c.
67. Aluarez lib. 1 2. de auxilijs,dif-
put.i 1 5. num. 1 2. & communiter
Thomiftae*. quod fcilicet tunc mo-
dalis reddit lenfum compofitum,
.quando didumfubijcitur, & mo-
xlus praedicatur, vt fi dicas, prade-
ftinatum condemnari eft /mpofsibi-
Je:t unc vero reddit fenfum diui-
fum , quando modus interponitur
psrtibus didi,vt cum dicitur, prt-
deftinatus poteji condemnari , vel
pradeftinatus pofsibilitcr condem-
natur: fic enim modus rede inter-
ponitur praedicato , & fubicdo : &
confequentcr non fit integrfiprx-
dicatum , fient fit in modali com-
pofita.
Quod autem haec Thomifta-
rum dodrina in rigore logico fit
neceflario admittenda, patet: nam
quando modus eft praedicatum in
propofitione modali, tunc totum
i _n r 1 • ~
didum vere eft fubiedum, & ex diuifo fxpi
i
D.Thom,. traditam,
confequenti dc partibus eius fimul tc ab eius difcipulis communiter
fumptis, & per modumVnius pr*> receptam ad explicandam concor-
dicatur ip*e modus : ac preinde diamiiberutis uoftrae cumaiuina
D 3 P ro *
t io Ltb.ll.de
Inter has propofitiones primo
enumeratur exclujsua , qux fcilicet
modificantur. aliqua didione exdu
fi. ia, quales fiant tatum. dumtaxat,
6c fimiles. Si ergo talis parcicul3
apponatur fubiedo, modificat tota
propofitionem , eamque efficit ab-
fiolute cxclufiuam : & tunc excludit
alia omnia flibieda i participatio-
ne prcdicati,vt fi dicas -
t Ta.u homo
iji ripbilis : exponitur fic; homo ejl
rijibiits , & nihil aliud ab homine
ejlrijibile
.
Si vero particula exclu-
fiua iungatur praedicato, tunc pro-
pofitio vocatur de exclufo extre-
mo, & excludit a lubiedo alia om-
nia praedic iita*,vt cum dicitur ,homo
tjl tantum animal ; exponitur hoc
modo \bomo efl animal, & homo no
ejl aliquid aliud.
Inrer hos autem modos cx-
clufionis magna cft differentia. Si
enim A\cct%,pradicabilia funt tari '
tum quinque , propofitio cft vera;
quia lignmcat no effis plura, neque
pauciora ; li vero dicas, tantum
pradicabilia funt quinque
,
eif falfi:
qiia fenfus elV, numera quinatiu fo
lis prxdicabilibas conuenire.Qua-
uis autem iuxta proprietatem fer-
monis harc ita fint, fiepe tamen a
robis confunduntur in communi
modo loquendi, & particulam ex-
clufiuam,qux iungenda erat fubic-
«ft o, i neo n fiderat e applicamus prg-
dicato, aut ccontra; & ideo fen-
fis intentus colligendus erit ex
fiibicda materia, de qua tradatur.
Illud tamen oportet adnotare, has
particulas , cuicumque iungantur,
nunquam excludere ea, qua: necef*
prepofittone.
fario illud comitantur; ciim cnirti.
dicis , tantum diligo falutem ; non
excludis a tali amore media necefi-
faria ad illius confecutione, & cuna
L dicitur, tantum Petrus currit ; nori
excluditur hoc rifibile a curfu,& fic
dcalijs.
Secundum genus propofitio.*
nUm exponibilium cft illarum, qu*
afficiiitur particula exceptiua,/>r<#-
ter, aut fi milibus ; vt ,omne animal
prater hominem efi irrationale. Ap-
pellantur autem exceptiua ; qui*
aliquid ex aliquo comuni diffrihu-
to excipiunt ; & ideo non datur
propria exceptio, nifi detur tlli?
diflributio fabiedi,vt patet in hac,
homo cfl albus prater Petrum q \X
improprie dicitur exccptiua Vt bc
ne notat To Ictus in praefenci
Igitur propoficiones exccptiu*
exponuntur rede, fi loco particu-
la, prater, ponatur, excepto-
jWt fi
dicas; omne animal prater bomm*
ejl irrationale, exponitur dicendo
omne animal, excepto homine, ejl ir-
rationale , vel per copulant impii,
cationis negatiuam dicendo, o mmt
ne animal, quod non ejl homo, efi i
rationale. J r *
Tertium genus cft earum 0 „
duplicatum hjbent fubie<5tu m . ®
praedicatum ratione alicuius p!
ticulas illud duplicantis , & proo"'
rea appellantur rcdaplicatiue n
quibus nonnihil agemus, q^ 77
rum cognitio eft fumm£ neccflarU
ad fcienaas, & valde frequens illa-
rum vfus • Igitur particula: redu-
plicatius funt ,vt, in quantum qua-
tenus, qua ratione, jet undam quod ,
esc fi-
Lfk T.l.dt propo fi lione. /V
JBc ficniles. Que po fllint: dupliciter
furni , fcilicet reduplicatiue , &
fpecificatiue. Tunc fumantur re-
dnplicariue , quando reduplicant
caufam, cur praedicatum infit fub-
ie do» vt fi dicas , homo in quantum
rationalis eflrifibilis : Petrus qua-
tenus albus efl di f
gregat imis vifus,
&c. Et: huiufmodi propofitiones
exponuntur optime per caufalem
dicendo : quia homo efl rationalis ,
ejl rifibilis'-quia Petrus efl albus ,efl
difgregatiuus , &c.
Tunc vero particulx iftte fu-
mantur fpecificatiue , quando re-
duplicant rationem formalem, cui
adaquate conuenit prxdicatujquar
tamen non eft caufa eius: vtcum
dicitur , color in quantum color efl
obieBam vifus: ens in quantum ens
ejl obieBum Metapbyflca , &'C. In
hisenim propoficionibus noti fig-
nificatur caufa , fed natura,& fpe-
cies, cui conuenit adaequate prae-
dicatum. Quam do acinam cocor-
dicer tradunt D:ale&ici,Sotus,To
let.Villalp. & ali j. Huiufmodi aute
propofitiones non exponutur per
caufalem , poffunt tamen aliquali-
ter exponi per conditionalem , di-
cen lo :Si efl ens t ejl obieclum Meta-
phyfi;<e,&c.
^Hinc colliges, quantum a pro-
prietate , & veritate errent , qui
propofitionem redupheatiuam in-
ter d.lpuran lum dtftinguentes in
11 fprcificitiuo vel reduplica-
tino, per fpecificatiuum intelligunc
propofitionem reduplicate ratio-
nem materialem , p sr reduplicati-
uum vero, ratione formalem: v.g
hac propofitionetn?P^//J in qua -
tum homo efl albus , diftinguunt, &
afferunt fpecificatiue efle veram,
reduplicatiue autem falfam , quia
putant priori modo reddere hunc
fenfnm: Petrus. qui efl homo , efl al-
bus. Hic tamen modus loquendi,
& intelligendi iftos terminos efl:
planus abufus , vt patet ex di«5tis:
no enim propofitio poteft elfe rc-
• uplicatiua, nifi reduplicet aliqua
rationem formalem:a!ias nihil ad-
deret fupra prariacentem, feu fim-
plicem , neq; diftingueretur ab ea,
vt cofideranti patebit. Et ideo illa
pi opofitio, Petrus in qiiantu homo
eftalbus\&{\ miles , fuie reduplica-'
tiue , fiue fpecificatiue fumantur,
funt omnino falfc , vt ex ipfis ter-
minis patet.
Hic etiam nota cum Soto lib.
4» Summularum cap. 3* dictiones
iftas reduplicatiuas , pr* fertim ly,
fecundum , aliquando , non fumi
proprie reduplicatiue , neque fpe-
cificatiue, fedquafi diminutiue: vt
ciim dicimus , AEthyops efl albus
fecundum dentes , vel quantum ad
dentes : ibi enim non reduplicatur
caufa, vel ratio formalis, fed praedi-
catum, quod ex fe poterat conuc-
niie toti homini , diminuitur, vt
fupponat pro aliqua eius parte:
propter quod AEthyopem no ap-
pellamus fimpliciter album , fed
tantum fecundum quid.
Efl autem circa hoc valde no-
tanda pulchra regula Angelici Do-
loris }.p.q. itf.artic.S.qudd fcili-
cet ea , qua: indifferenter poffunt
conuenire toti, vel parti, aut falcem
in
IJbJlTJe ttrgttwentdttone. $ 2
in dubitationem venire ; an toti,
vel parti conueniantjfi in lola par-
te inueniatur,indc totum no deno
minatur fimpliciter tale:non enim
abfolute dicimus, AEthyops efi al-
bus. Ac verb ea , de quibus indubi-
tatum e(t non pofle couenire toti;
nifi ratione partis , (impliciter at-
tribuutur totiidicinms enim abfo-
lu t&tPctrus ejl cri/p 9 -, quauis crifpU
tudononiic intoto corpore :qiia
non poreft ei c jnaenirc/aift fecun-
dumcapillos.
H a:c etiam eft ratio , vt ibide
notat D.Tho.quare ea, de quibus
non poted fufpicari,connemre di-
uine pecfone fecundum feipfana;
abfolute , Stfimplicicer afirmamus
de Chrifto Domino propter huma
nam natura; licimas enim abfolu-
te Chriftum cflfe parium , mortuu,
& fepjltu: (icuc abfolute dicimus
Petrum e ile crifpum. At verb ea,
de q.iibui fufpicari poflfet, an con-
ueniant Chrido ratione folias hu-
manita:is,vei etiam ratione perfo-
r»2;non tribuimus Chrifto abfolu-
te fimpliciter , fed cum addito
<U;nmuente;ne huJrcciCorum erro-
ribus fauere videamur *.& ideo has
propoliciones abfolute prolatas.
nor Patre ,CbriJlus incepit cjfe y non
concedit Catholicus: quia Arriatu
dixerut Criftum effe creaturam,
minorem Patre,fc incepifle,nonfo
lum ratione humana: natura:, fed
etiam ratione perfonse. Similiter
has non concedimus abfolute pro-
latas, Cbriflns efi incorporeus , <vc\
impafsi bilis : qu ia M ah i c h te i neqaue
rusit Criftum habuHfe verum cor-
pas,aut vere paflutn fuifle.Bene ta
mea conccdutur tales propoficio-
nes cum determinatione, feu parti
culi dimtnanere, nempe Chrifhim
eOl* creaturam, aut incepiffe fecun-
dum humanam naturam , &
effe ««corpoream, aut
fioikm ratione deitatis : ficut cana
~ d
J m ' nae “ te concedimus
Aetnyope e (Te aibu fecunde, dg-es
Alia: ftmr propofitiones *
Bibiles, quarum obfcuritas nopL
uenit ex aliqua didione ibi inciuj
fa » -
fed ex »pra materia, qua coIUnt:
vt funt,quar fiunt per verbum, insi-
pitffe\ y dcfmit'A<z quibus in lib.Pby-
ficormr ;vci q'J* fiunt per verbum.
differt
\
de quibus cap.de difrf re-
conftabic. «[ Tandem alia: f u
q lae dicuntur *nfolubiles y {\\\£ p
(ifi c a n t es , quas v t pu re {ophyp^j "
C
jt ctc*iur* y Uirijius cft mi - communicer Doctores oinittuj^
nientAtione^ fivsp r oprtetati'>us.
& fec.mdoho.de terminis, A prbpofitionibusdifputatueft , ipfa ratio*
& pofionis las-esigunt, vt iahoc tertio de argumentatione differamus’
CAPVT
da ltui<i’> rgurnerstioriiS ia mate-
riale. formale- & an qoatuor ilice
arsurnetationes, duce communiter
<j t * — (
Lth.TTJJe ar^tiwentaihnf. 4 3
C A P V T p R I M V M.
De fpedebut Argumentationis.
QVid, & quotuplex fit argumen- lus terminus eft in cofequenti , qttf
^ tado , & qms modus (it inter no fuerit in anteccdemi, quanis ali
difputantes obferttandus , fupra in quis fuerit in antecedenti, qui non
pwambuli*dwimu.Un huc tamen fitinconftquend: in tali enim arti-
locum duo a- a explicanda rem. 6- ficio,fcu difpof.rione maximi e!n-
m.isn-niiniq lOmodo (it mtelhge cet forma argume-idonit i leo
mer.tri appellatur ar^d; at,o for
£i!f- M “ ;r
l aUs « r <> fecandu hic
ntentiam dicitur ca.in qua licet
^^tia «t bo,.^
d-nH lCate * ]N l,itur cx antece-
. . a r . r “. - ° tarn e fcquicur ex vi difpo
r • ; ^ expolitio fitioms term.no, U, qui funt in illo
Itus diuihoms, & vtraq; probibi- eo quod in colequeti eft aliqui* ter
-* s - ?rior per argume mmus,qut non fuit in antecedenti
tattone formcl* mrelligutcam, in lima qua expolitionem folus fyllo
qui co' eques rea * {equitur cx an- gifmus eft argumentatio formalis*
tcccdcnti,kacauis cofcquentiaeft c*ter*r*rcr6,marerialcs vtcxdicg
bona. per materialem vero , illa, in dis coftabit. Videatur Conimbric
qua licet antecedens &confcqaes lib.i. Priorum c r q - art ?
fmt in fe ver*,c6fcq .entia tame eft ^ Veniamus ad fecfofu 'ali fcili-
mala : qun vnum non infertur ex cct omnes ill f argnrtc^tioncs fmt
aho: yt Petrus eft animal ; ergo cft proprice fpecies, & e^ntialfteV n-
rationalis; quauis enim veru (it Pe ter fe dift 1 , - ^
trmn effe animal efic rationale, matiita defendit LemoM VViraT
hx l lme 110 lS l°: vt P- 1 * dox . Dia !e £h error. 2 * .qu e r c far t, &
ter. Iuxtaqna expofit.onc folaw- ftqokur Maf.i.Prio^. faue^uc
gunie.atio toranlis eft propi ie, & c&mdnis modus loquedi Diale ai
limidccrter argumetatio : na mate- corii; quorum fer£ omnes has qua-
5* ’ -u
1 ?° r metationes enumerat, &
tione d7cfel^ qi “ da de 1,Hs > vt de faciebus argumeta-
homo Z ? iL ’ d
- CU m0du tio ™ Icquuntur. L
Pofterior. &• lna ^ r lomo * datione ctia poteft fuaderi-quia
fit io eft eoru' n .,n\ me lor ex P^“ 9?* dnfftruV definitione eflentiali,
tatione m formalem cif- '' u'
gan ^' ™ er ® r specie, fed huiufmodi fune
qua feq litur cofequ^ns ex fi
1 omn
,
cs
j ft ? ^gumetationcs.fiquide
cij/eu difpofitionis" in antecV « a!
5
JcfimuitArif. 1 , 1 .Prio.diuefft<5,
inticu’. Quod cotingit auadbn.T 1 & cf ^ e »tialibus definitiombus : er-
^ b , luado nui- go omnes illae vere difftrii; fpccir.
^f. Con-
:
.$4. , '
'
Lib.IIJe prepofii/orie.
Confirmatur :quia: in vnaquaque <ftum,& imperfeflaim intra eadem*
carum repericur diuerfa difpofitio,
& forma argumentationis, vt vide-
tur ex ipfis notum : ergo differunt
inter fe fpecie. Patet confequentia;
quia qu z differunt forma, differunt
fpecie, tefte Arift. 7. Metaphyficse
cap. 1 3.
N ihiiominus dicendum eft pro-
prie , & in rigore loquendo duas
tantum effe fpecies argumentatio-
nis, fcilicet fyllogifmum , & indu-
ctionem, ab his vero enthymema,
& exemplum foliim diftingpi tan-
quam perfe&um , & imperfectum
intra eandem fpeciem. Sic docent
Numnefsius lib. de confticutione
artis dialeCticae , & alij,vt refert
Mafius loco citato: eftque procul-
dubio fententia Arift. 2. priorum
cap, 2 ^.vbi enumerans omnes mo-
dos acquirendi cognitionem per
difcurfun», inquit : Rerum omnium
jjd em facimus , aut fyllogifmo , aut
indu di tone. Et clarius 1 . Pofterio-
ruin, c. 1 . poftquam dixit , oratio-
nes diile&icis vti fyllogifmo , &
inductione , fubdit : Eodem modo>
etiam oratoria rationes perfuadcnt:
aut enim perfuadent exemplis , qua
Ju at indudliones : aut enthymema-
tibus, qua funt fyllogifmi. V bi D.
Tho.left 1 .facis exprcfsit noftram
conclufionem. dicens: Vnde patet ,
quodjicut enthymema e
fi qui da Cyl~
logifmus dstriicituspta exemplum
efl quadam indudllo imperfedia . Er-
go ex fententia Ariltoc. & D.Tho.
enthymema, & exemplum non di-
ftinguuntur effentialiter a fyllo-
gifmo, & inductione , fed vt perfe-
fpeciem.
Fundamentum eft ; quia ea*
dem difpofitio praemiflarum , qu*
inuenitur in fyllogifnio,re vera m-
uenitur in enthymemate, & idem
proportionabiliter eft de inductio-
ne refpectu exempli; ergo no pof-
fuiic inter (eeflentialiter diftingui.
Probatur antecedens, quoad pri-
mam partem: quia vt infra videbi-
mus , ars fyllogrftica innititur illi
principio, quacumque funt eadem
vni tertio, funi eade inter Je\ ac pro-
inde repugnat extremitates vniri
inter fe in conduiione , niti prius
in prxmifsis vniantur cum medio
ad quod necelfariae funt du^ p ro !
politiones ex parte antecedentis
vtde fe confiat s ergo quando al-
tera breuitatis caufa non exprimi-
tur, vt fit in enthymemate , re vera
fubtntelligftur , & cpnfequenter in
rc eadem eft ti i 1 politio lyllogi fiiii,
& enthymematis.
Ex quo etiam fit, ipfa inter fe
diftingui tanquam perfe&um , &
imperfectum, cum eni m ,tefte Ari-
fto:. 5.Mecaphyftc* c. 1 6 . perfera
fit id, extra quod non eft accioue
aliquam fui partem, feucui r\il
dceftjimperfedum vero, Cu L a -
qua pars defideratur • C onf 21
ciern eftequid P-rfedtani; q iand [>.
qudem ei nulla pra^i^rum de-
eft enthymema vero, quid imper-
fectum: vtpote cui ah q u pars Vmt
amputata. Propter quod etiam ap-
pellatur fyllogifmus truncatus; &
a Boetio definitur ejfg orationem*
in
T.ibjn.dC‘* r Ztt™entJtiove. 6 f
hi qua rfi omnibus pramifsis pofitis ,
fcflinanter i nfertur conclufio.
Per quod etiam patet fecun-
da pars lUius antecedetis : nam in-
dudtio ex pluribus particularibus
procedit ad vniucrfale, aqua per-
f. ct one deticic exemplum , fiqui-
dem ex debilitate antecedetis fln-
gularis folum colligit aliud lingu-
lare, ciim tamen (i adderentur alia;
iim colligeret vniuerfale,fieretque
perfedi mduaio: ergo ipfa,& exc
pl.im re vera fortiuntur eande for-
mam, feu difpofitionem argumen-
tationis fecundu fpeciem ; licet cu
differenuia explicata penes perfe-
ft.un,& imperfedum.
Qjod aute lyllogifmus , & inclu-
dit) inter fe lpecie diltinguantur,
feu quo i habeant formas argume-
tationis eflentialiter didindlis, do-
cuit elcgater Ari (V. citito li. Prior,
dices: Quodamodo opponitur indu -
ftio {yll<jgifmo,hic enmiper medium
probat extremu de tertio ; illa vero
p ( r tertiu probat extremu de medio,
fatura igitur prior , & notior ejl
fyl logi ;
fmut,qui fit per medi
u
, nobis
vero e uident ior ejl , qui fit per indu-
Bionem. Quibus verbis duo dilcri-
mina harum argumentationu tan-
git Ariit.vc re&e notat Mai.vbi fu-
pra.Primu eft.in fyllogifmo proce-
di a toto ad partes, fed abvniuerfa-
li or i ad magis particulare, in indu-
aioneveroecontra. (Quod, quo-
modo intelligendu (it, cap. fequeti
explicabimus) Et hinc fequitur fe-
cundum, quo l,fcilicet,in indudio-
ne procedi m is ab his, qu:e notiora
funt nobi.^nepe fingnlaribus , qua:
fenfibusfubiacent , ad vnitierf.ilti,
que funt minus nota nobis, licet fe*
eundum fe fin: magis' nota , in fyl-
iogifmo vero contingit e contra.
Maneat ergo, duasiftas argumen-
tationes fortiri difpofitiones efle-
tialiterdiuerfas , & ex confequenci
fpecifice inter fe differre , vc magis
conflabit loco citato.
inquires: fi hsec ita funt, quare
Dialedici communiter enumerat
quatuor fpecics argumentationis?
f Huius folutio fumi poteft ex
dodrina Arift. loco citato Pofter.
Vbi docet, fyllogifmu, & indu&io-
nem proprie effe argumentationes
dialedicas, eo quod iplis acquira-
tur vera cognitio fcietifica. Enthy-
mema vero,& exeplumproprer fui
imperfedionc magis ad Rhetori-
cam pertinere. De quo videri po-
teft D.Tho. ibidem ledi, i .Vt ergo
Dialedici diflinguant argumenta-
tionem, fibi familiares ab his , qu*
magis Rhetoric^ accomodantur,
fimulqie explicent, tum illaru per-
fedione;& vim inferendi, tum eti£
iftarum defedum , & imperfedio--
nem: ideo illas feorfim enumerar,
etiamfi non omnino diftinguatur,
vt explicatum eft. Per quod patec
ad id , quod ex communi modo lo-
quendi Dialedicorum adducitur
pro contraria fentemia.
AI rationem autem neganda
eft minor, neq; enim enthymema,
& fyllogifmus habent diffinitiones
eflentialiter diuerlis , fed tantum
accidentalitcr,fcu maceruliter, ad
modum quo puer , & vir habent
diffinitiones diucrfas intra fpeac
£ horni-
fi' 6 TjfbJJ tfrvtiwtntdt ictte*
facis indicauit Ari-° te influat veritate in conclufione,
ftotd aCls cratis ; definiens enihy- fintq*,cauf$ talis veritatis-.cu impof
^.^a^^exeplaniperfylbgife^ fibile fit,caufam producere virtute
Se inductione.^ Ad cofirmatione propria efre&u perfedtiore fe : f c d
etia negandu eft antecedens : quia fefus eft,pr£mi{fas alias falfas pofle
in rc>ea«e elt difpofitiofyliogifihi, fle difponi, vt ex ipfls fequatur co-
^ ent ly mematis, & fimiliter indu fequens,quod aliude eft veru,& no
ftioni^,cc exepUjVt patet ex proba propter ipfas prsemiflas. Quodali-
tionccoucluhonisj&conftabitam terjicet no ita proprie, explicant
pliVi cap.iequenti, alij afleietes; quado ex falfo fe<jui-
_ tur veru, ex vi quidem difpofitio*-
'-APVT II. nis,feu fornix non feq.u veritatem
I ^tUgivus munibus argumenta.- confequentis, fed confequenti^,
tionum>vbi etiamjpecialiter de Ex his duabus regulis coliigun-
tnduElione . tur duo modi arguendi: bene enim
*j Res leges , omnibus argumeta- valet in argumentatione legitima;.
tionibus comunes , enumerant antecedens eft verumjergo confe-
pt). Prima eft: ex antecedeti vero quenseft verum. & fimiliter, cohfe-
in bonaargumetatlone femper fe- quens eft falfum ; ergo antecedens
quitur cofequens veru, & fimiliter eft falfumteum enim ex vero fem-
ex antecedetipofsibilijcoringcnti, per fequatur verum , vtdnftume 0 -
vel neceflariojfemper fequitur co- nuqaa falfum fequetur ex vero-at-
feques pofsibile, cotinges, vel ne- que ita femper fequetur ex
ceftariu. Ratio eft : quia antecedes Non aute valetjconfequens
habet rationem caufg rejpeftu co- rumjergo antecedens eft veru • nc-
fequenas >qaufa aute ;no impedita que fimiliter antecedes eft fal/um*
producit etteCtu fibi firmieiergo in ergo eonfequens eft falfum' ouia
bona argumentatione, qux afsimi- cxfalfo,vt diximus, ai; quaiK io /i-
latur caufas non impeditae, c* vero quitur verum, aliquando falfum
feper fequitur verum: ex pofsibili,
pofsibile; ex contingenti , contin-
gens*, &cx necefTario v necefiarium.
Secunda lex ;ex antecedenti
Tertia lex: in bona
tatione femper conclufio m
.
en '
debiliorem partem : h 0c eP-^T'
qua premiffarum eft p arti
L
’ f
1 aJl ~
fajfo in bona cofequetia aliquado conclufio debet etfe parti \ <
j
u
.
s, ‘
fequitur veram, vt Petrus eft equus', fi aliqua premiffarum eft n
ergo' eft animat, aliquado fallum^t conclufio debet eiTc neo v P atlu v
Petft volat : e/gobabetahs.Qribd cernitur in hac aronm^^'^ 5 vt
ex falfo pofsit feqiti falfum , nullum Nullum animal eft tarit U
/ u ? n
,
c:
debet effc dhbm! qudd aute cx fe!- mo eft ^rnah»tX fl V,U h °
h fequatur aliquan 16 veru, no fic . eft Lis R at’o h JL P™ ”
4 intillgendu, qdafi primiff* fah miff* luut quali" due caufe St
cimi-
TJb.l 11 Ae drPHJnentStioKf' r 7
dinatae refpedu coclufionis, in cau tertio , ideft.de alio extremo.^
fis autem fubordinatis effedns fe- At vero forma , feu difpo.fit
qifitur debiliorem : vt patet in So? tio indudionis valde diuerfa eft*
lc,& alijs caufis vniuerJalibus.,qu%, NeVjue enim ibi proprie dantur
extrema inter fe vnita,qux prius
coniugerentur cum aliquo medio:
fed loco plurium terminorum fin-
gulariu,qui funt in antecede ti, po-
nitur in confequenti terminus co*
munis arquiualens, quod eft afc ede-
re, vel econtra loco termini cornu*
nis,qui eft in antecedenti, ponutur
in confequenti termini inferiores;
cum caufis particularibus debili-
bus operantur debifiterjCum.-forti-
;bus vero, fortiter.
His explicatis : cum enthyme-
ma, & exemplum ad fyllogifmum,
;& indudionem reducantur, & ex
confequenti in rei veritate duae ta-
tumfint fpecies argumentationis,
vt explicatum eft, de ipfis deinceps
agemus . & prius de indudione in #quiualente$,quod eftddcendere,
hoc capite,quia pauca funt circa 11- V nde propria indudionis difpoli-
lam adnotanda : deinde vero in le- tio praeoife cofiftir in eo, quod fub-
quentibusde fyllogifmo,qui logio- ftituatur.in confequenti propofmo
rem poftulat difputationem. aequiualens antecedenti, abfq; fpe-
Vt autem propria indudio- ciali illo , & proprio artificio , qui
nis ratio melius percipiatur, ad- cernitur in fyllogifmo , & haec eft
uertendum eft, ipfam non diftin- propria, &cftenrialis eorum differc
gui eftentialiter a fyllogifmo pe- tia,vt fatis ex didis patet.
Res hoc, quod ifte defee lat ab vni* Caeterum,quia in fyllogifmo fre»
uerfali ad particulare : illa vero e- quentius vtimur medio fuperiori,
contra afeen dat a particulari ad vel faltem «quali ,& raro inferio-
vniuerfale, vt videntur fonare ver- ri , econtra vero in indudione fse-
ba Arift.cap. pi «cedenti adduda: pius afeendimus a fingulari ad vni*
quoniam, vt poftea dicemus , tam uerfale,qua defcedarnus,idebArift*
afcenfus , quam defccnfus perti- vbi fup.&alijDialedici abeo, quod
ment ad indudionem.Sed adaequa- frequentius accidit in his argumen
ta , & effentiahs eorum differentia tationibus/olet denominare illas,
fumitur ex propria , & peculiari afferentes, in fyllogifmo procedi £
P° im ? > ftu difpofitione vtriufque. toto ad partes , feu ab vniuerfaUoi
A *** 1 ™ in y^S^uuo, extremita- ribusadminusvniuerfalia,inindu-f
r vmu f ur f un > medio in prxmif- dione vero econtra. Propria came
' S cuius vniuntur inter fe in & effentialis differeutia eft , quam
redatar
'
m ",
Cpi0inde lbi P ro ' ofsignauimus.
mnOimif .^ Um ypiens extre- Hinc iam fit, propriam ratio-
,,
c ?“ !t Ariftot. Io- nem indudionis aeque inueniri,
medium * nrohl S, Jr P er ^ luc Clim afeendimus a fingu-
P l re ex.tremum de laribus ad vniuerfalc , fiue cujn
E 2 econ-
/
6! Lt^.IIl.Jte Argumentatione.
econtradefcendimus : ac proinde mino cofAfci ad (mgulares diffudi-.
virumque modum ratiocinationis ue,& afcedicur ecotra. Quar omnia
vcrc contineri fub hac fpecie argu- fatis conftac ex dictis loco citato.
metationis. QnfjC^mafccndimns,
appellatur afccnfus, f eu indudio,
cum vero defeedimus,vocatur def-
cenfusjfeu redudio, licet iam in co
muni vfu loquendi vtraque appelle
tur indudio.
Hoc fuppofito, plures regulas
CAPVT IIT.
Dtfilfo&ifmO) & triplici eiu #
figura,
A Ri H* rior.c.i .definit fyllogif
m\\,diccs:Syl/ogi/mus eft oratio
.
. sy m, 2 L ** t J • ,
multiplicant Audores pro modis in qua y quibufiddpoJitis y aUud quid -
arguendi in afccnfu , & defcenfu: da diuerfum ab his 9 qu* pofttafiunt 9>
quas tamen facile coprehedet , qui neujftarid accidit:ed quod bac fimt,
nouerit fuprq adduda de fuppofi- Quorum verboru fenius eft, que ia
tione terminorum. Si ergo termi- explicuimus, f c q lc £ t ? f y n 0 aif mum
nus fupponat diftributiuc , defeen- efie argumentatione inaiuconrlu
dendum eft a propofxtione vniuer- dtcur vnio extremitatu inrer £
fali ad plures fmgulares copulati- vi vmonis faa* C u mcd :_ ,eX
ue,vcl ad vnam de copulato extre- mtfsis.Per q llo d facis 0 ft- i • P ra>
mo,& verbo fingulari,fic:0w2»/V ho fedio fyllogifmi : C Q eni^ • r P er
mo eft animah.ergo hic homo eft ani - contineat mediu , cu q Uo v ip tra
tnal,& hic bomo eft animal &c.vz\ extremitates: ex propria difj> ntllr
{icrergo hic homo, & hicbomo&c. tione habet vim inferendi, neq-°/*~
tft animal. Afcefusvero debet fieri diget aliquo alio termino extra f'
'econtra. Si autem terminus fuppo- pofito, ratione cuius concludat f
nat colle&iue, tunc afeendendum, cut indiget indudio fWl ~
vel defeendendum eft copularim cuit optime AriftotdbWfuh ^
ficiOmnes Apc/loli fimt duodecimi Dico aute y ed quod b<tc funt v ,
S *
ergo bicApo/folufy&bic Apofiolus, btr euenire : ac propter ha. °P f
? r
&cftunt duodecim ,vel econtra. Si intelligo , nullo externo ter£fi mt *
vero terminus fupponat deterrai- pus ejfie y vtfit necejfiaria ctifefi*? 0 ?“
nate , defeendendum eft i propofi- Cum autem lylloeifiti
tione particulari ad plures fingula- quoddam compofitum^rir^ ^
res difiundiue,vel ad vnamdedif- habet fuam quafi materiam .i? n ' S!
ian&o extremo hoc modo \ Aliquis mam.Materia eft duplex- a r for "
bomo eft albus.' ergo bichomo eft al - xima, fcilicec , propofrio Upr °‘
bus, vet hic homo eft albm&c. vel quibus immediate componi * Cx
Gciergo b;c homOiVel bic bomo,&c. alia remota , nempe terhi ^ '
y ^
eft albus, bfcetifus vero fit econtra. immediate componentes ^
•Tandem, fi ter minus fupponat con fitionem , mediare vrrA fwu° P °/
fufe 3 eode nagdo defcenditur.a ter- mum. Hi autem termini in quoli-
bet :
ep
Tjib> IIL de at ? & tnentattone»
bet fyllogifmo fiint tres, ex quorum
combinatione formantur tres pro-
poffdones,qua5 uecelfario reperiu-
tur in vnoquoq; fyllogifmo,& con-
fequenter quilibet terminus bis re-
petitur , habetque fuum peculia-
re nomen , nam ille, qui bis repe-
titur inprxmifsis, appellatur me-
dium ex alijs vero duobus is , qui
jungitur cum medio in maiori , vo-
catur nutor extremitas ; qui vero
in minori , dicitur minor extremi-
tass QU * omnia patent in Iioc fyl-
logifmo ; omnis homo efl animal ;
Petrus efl bomo\ergo Petrus efl ani-
mal: vbi lpfx propoiitiones funt
niateria proxima, & tres illi termi-
ni , homo ^animal , Petrus , mate-
ria remota : ex quibus , homo , efl:
medium: quia bis repetitur in pr^-
miftis : animal , eft maior extremi-
tas; quia iungitur in maiori cum
homine: & tandem , Petrus , c (l
minor extremitas : quia in minori
iungitur cum eodem homine.
Forma vero fyllogifmi efl il-
lud artificium , feudifpofitio pro-
pofitionum.Qua» etiam eft duplex,
fecundum quod correfpondet du-
plici miterise expiicatre. Prima
correfpondcc terminis, & appella-
tur figura fyllogifmi , quae poteft
definiri Cia Figura fyllogifmi efl ap-
tadifpojitio termir( 0 r llm fecundum
Jubieahnemguel pradUationtm. Se
eunda correfpondet propofitio-
Dibus , & appellatur modus : &
ideo (olet definiri fi c : Modus
jyllogfmi efl apta difpofltio propo -
fit imum fecundum affirmationem^
Vil negationem , vniuerjaiitatem,
vel particulari tat em.
Quia ergo rccla combinati#
medij cum extremitatibus, mqurt
confilHc ratio figura , poteft eifs
triplex, triplex etiam datur figura,
nam vel medium in maiori fiibij
•
citur , Sc in minori praedicatur , $c
(ic eft primajvel in vtraque prccdi-
catur:& fic eft fecunda: vel in vtra-
q; (ubijcitur,& fic eft tertia. Quod
oftenditiUe verfus,
fSub.pra, prima ficundaflis pra :
tertta,bisfub.
Ex his autem figuris prima eft
nobilior : quia ibi medium habec
propriam fedem,fitutn,feu politio-
nem medij , & vere mediat , quan-
do in vna fubijcitur, & in alia pra:-
dicatur. Secundavero dignior eft
tertia : quia in illa medium habet
digniorem locum propofitionis,
cum fit prtedicatum. Tertia veto
eft omnium infima : quia ibi me-
dium fortitur infimum locum pro-
poficionis,cu fit fubieftnm. (^uod
explicuit Ariftotel.vbi fup.dicens:
Medium in prima figur a tffe pofi-
tione medium , in fecunda , pofitio-
ne primum jn tertia vero, pofitione
vltirnnm.
Vtriim autem detur alia quar-
ta figura , pofsitve fieri refta com-
binatio,li mediu prodicetur in ma-
iori, & in minori fubijciatur,res eft
controuerfa inter Doctores prop-
ter Galenu„de quo(quauis in fcrij>>
tis eius, qua: nunc extant talis fen-
tetia no inueniatur) Auer. i . Prio-
rum, c. 8. teftatur pofuiflequartam
figuram. Quam quidem efle ad-
piitcendam poteft fuaderi: quia in
E i hac
LtbAJI.de Argumentatione*
Oombinatio jp„ / ,
pof
sibiles. |
Lxemf/la |
r w w e» v f
1 14 dicium. Medi
vtiUt.
1 E
O
Mullus lapis ejl animal;
Aliquis bomo non ejl lapis;
g. aliquis bomo non ejl animal
.
( f Modus inutilis
defedu tertiae iegu-
lae.
9 I
A
Aliquod animal efl rationale ;
Omnis equus efl animal;
g.aliquis equus ejl rationalis
.
f Modus inutilis
defe&u primae, & fex
t* regul*.
IO I
E
Aliquod animal e/i J ubjidtia ;
Nullus lapis efl animal;
g.aliquis lapis no efl JubJlantia.
f Modus inutilis
deledu fecunda: , &
fext* regula:.
ti 'I
- I
Aliquod animal e ft rationale;
dii quis equus e% animal ,
g.aliquis equus ejl r attonalis
.
f Modus inutiii' s
detectu prima: # &
lexta: regulae.
I 2 I
G Aliquod animal efl Jubilantia
;
aliquis lapis non efl animal;
g . aliquis lapis nti eft fubftatia.
J Modus.itmtiUs
defedu fecundae, &
Texta: regulae.
** O
A Aliquod animal rJo efl rationale
Omnis bomo efl animal;
g. Aliquis homo no eft rationalis
? Modus inutilis'
deteitu primae, & f cx
Ci regulas.
*4 O
E
> * [
~o
I
6
O
Aliquis lapis non e\l animal;
Nullusbomo efl lapis;
g.aliquis bomo non ejt animal.
^ Modus inutilis
detedu tertiae,^ f c
cae regulae.
*5 Aliquod aaimal no efl rationa-
Aliquis homo eft anima!-, (/ t ..
g- aliquis bomo ntf eft rationalis
f Modus inutilis
detedu primae, & fcx
c* regulae.
I*
• 4 . .
Aliquis lapis no efl animal ;
Aliquis bomo non eft lapis;
g.aliquis bomo nd eft animal
.
- l— _
? Modus inutilis*
defcdu tertia:, & fex
tx regula:.
u C j
1
c i
X
*
Pro
Lib.JII.cle argumentatione* 77
17
xS
- IN S E C V N D A 1
figura. i
Combinat 10 j Exempta
nes pofstbtles .] 1 Indicium.
| A)
A
A-
Omnis homo efl animal\
Omne fenfibile efl animal ;
Ergo omne JenJibile efl homo..
f Modus inutilis
defe&u primae,& fep
timx regulae.
4 )
CA \
MES' j
Ires;
:
E Omnis homo efl rationalis ;
Nullas equus ejl rationalis ;
Urgo nullus equus ejl borrio.
T Modus vtilis:
quia feruat omnes re
gulas.
A
I
t
Omne animal ejl fub flanti a\~
Aliquis lapis eflfitbflantfd}
Ergo ali quii lapis est animal
;
f Modus inutilis
defe&u primae, & fep
cimae regulae.
4.
-& Omnis bomo efl animal
.
Aliquis lapis non efl animal
Ergo aliquis lapis non ejl bomo.
Modus vtilis:
quia feruat omnes rc
gulas.
BA
RO L
co.
i
, E
-A
Nullus equus efl rationalis ;
Omnis bomo ejl rationalis^ ,
Ergo nullus bomo ejt equus.
* - «*
5” Modus vtilis t
quia feruat omnes re
gulas,
CE
SA
RE.
E
vi ^ j ' *
Nullum animal efl lap'ts\
Nullus bomo eU lapis\ ~
Ergo nullus bomo ejl animal.
. . . l.\ >\K v*'.\
t - •
f Modus inutilis
dete&u tertiae re-
gulae.
V * 4
•k‘V
! Nullus lapis efl animal ;
Ah quis, bomo ejl animal', .
Ergo aliquis bomo no ejl lapis.
<
i
*
f Modus vtilis
quia feruat omne^ re
gulas.
1 . » . - -
FES
TI
NO.
8 Ltb. 1Il.de mentatwnc.
Combinat io -1 Exempla i ludicitim* Modi\
nes pojsioiles. [ ' \ 'vtilet :
E
» 4 ; o
*5 I
A
H ullum animal ejl lapis ;
Aliquis bomo non ejl lapis\
g.aliquis homo non ejl animal
.
Aliquis equus -efl animal j
Omnis bomo efl animal.
Ergo aliquis bomo ejl equus*
16
$ 7
*S
i
E
I
30
3 *
I
O
y Modus inutilis
defe&utertix regu-
la:.
Modus inutilis
defectu prim^,& fep
timx regula:.
Aliqua fubjlantia ejl homo\ j Modus inutilis
Nullus lapis efl bonaoy defedu fecundx re-
g.aliquis lapis no ejl Jubjlantial g U i ? .
Aliquis equus ejlanimah
Aliquis bomofjt animal ;
Ergo aliquis bomo eft equus*
O
f Modus inutilis
Aliqua fub flantia efl homo ;
Aliquis lapis non ejl homo; de -f eau fecunda re
g.aliquis lapis non ejt fub flatus .
' g L1 ] x<
f Modus inutilis
de,fe<5tu'prirnx,&fep
timx regulx.
Aliqua fubjldtia no efl animali
A Omni s lapis efl ani ma l ; i, : „ r — ---—.a
g.aliquis lapisno ejl f»bft*ti*^J^ lX reCLmd * re-
f Modus inutilis
0
E
"O
1
0
o
Aliqua fubjtatia nti ejl animal ;
Nullus lapis eft animal
;
g.aliquis lapis rioeji Jubflantia.
Aliqua fubJlXtia n8 ejlanimah
Aliquis homo efl animal ;
IT Modus inutil ls
defeftu fecundse, ter
ti^j&fjptim^ regui^ <
— 7~ y* ij t inutilis,
g.aliquis bomo no eft fubjtantia. ' , ,
u lecundx re
Aliquod animal non eft lapis\
Aliquis homo non eft lapis\
!
. g.aliquis bomo non ejt animal .
jJ „ Modus inutilis
detectu tertix rega-
13T*
LibJIJ.de argumentatione* 79
IN TERTIA
fa ura
nes poj
A
** A
Combinat io -\ Exempla ItidichtW- \ ™?f l
\
nes pofsibtltsA « , \ utiles 1
J4
35
l 6
37
3*
3 »
Omne animal e fl ftnftbile ;
Omne animal efl (nb flantia ;
g,omnis Jubilantia eft fenjibilis.
Vel
t g. aliqua Jub flati* eft fenjibilis
,
A
E_
X
A
0
1
A
animal eft fubftantia-,
Nullum animal e(l lapis j
£^0 nullus lapis eft Jubilatio,
Omne animal eft fub flant i a -„
Aliquod animal elf rationale-.
fSi inferatur coclu-
(io vniuerfalis, reddi
tur inutilis hicmou 9
defe&u 2. reculae, qqi
defcftus ceflat, fi co-
clufio fit particularis
6^ tuc eft modus vti-
lis, quia feruat alias
regulas,
f Modus inutilis
dctedu fecundae , &
oflauae rcgulx.
DA
RAP 'p
TI.
g. aliquod rationale eft fubiiant. ^ xx ^ s ft
f Modus vtilis:
quia feruat omnes re
Omne animal eft Jub flantia-.
Aliquod animal non efl equus-,
g.aliquis equus no eft. fubftatia.
• — — — — — i " m
N ullum animal eft lapis-.
Omne animal eji fubfl antia
lirgo nulla Jub flantia eft lapis.
Vel
g, aliqua Jub flati* non eft lapis .
E
E
¥
i
5 Modus inutilis
defettu fecundae , &
oftausregulg.
f Simferaturcoclufio
vniuer falis, redditur
inutilis hic modusde
fe<5hi a.regul^quide
fedus celfat, fi coclu
fio fit particularis, &
tunc eft modus vti
fis : quia feruat alias
fireaulas.
DA
TI
SI.
Nullus lapis e flamma!-, ,
i rrt
—
r — :
,, rrr
\T t/ i' a 1 ; f Modus inutilis de-
N ullus lapis e fi bomo. _ ...
Ergo nullus homo eft animal. (
c CLl ex lx ^
FH,
LAP
Ton.
io
1
1
lapis '8 a»im*ly f « Modus vtitts:
,, 'ff JJ
, ‘Ja u ‘ >l
i a "‘ ,a ’- quia feruat omnes re
g-tuiqua/aupattano eft animal, gulas
FE
S RI
ON. 12
io Ltb % 1Il.de 4r fument atlonc.
(
i ^“;i txem ^ 1
7 ti dt c tum. M odi-
vtiles ,
E 4 N ullus lapis ejl animal; f Modus inutilis
40 i.
'
0
r-» • • -
Aliquis lapis non ejl homo\
g.aliquis homo non ejl animal. defe&u tertiae rcgu-
1*.
• u
4t 1
A
Aliquod animal ejl rationale'
Omne an imal ejl /ub flantia;
g.aliquajubftatia ejl rationale .
;
Modus vtilis:
quia feruat omnes rc
gulas.
DI
SA r
M1S
4*
t-
I
E
t
Aliquod animal e fi Jubftatia
;
Mullum animal e(l lapis?
g.aliquis lapis no e(l Jubjlantia.
f Modus inutilis
de t e Au fecundae , &
oAauu: regulae. .
\
i
'r
4 1
~T
1
Aliquod animal eft rationale;
Aliquod animal eft hinnibile;
galiquod hinnibile ejl rationale
f Modus inutilis
deteAu prim^ regu-
lae.
,
t
.
44 T
O Aliquod animal e fl Jubilantia ;
Aliquod animal non eft lapis;
g. aliquis lapis n% ejl fubjlatia.
j Modus inutiltsi
defecti primae, & 0 -
Aauae, regulae. f
t
45 0
A
*
Aliquod animal nonefl lapis;
Omne animal efl Jubjlantia;
g.Aliqua/ub[iantia no eft lapis.
f Modus vtilis*.
qma feruat omnes re
gulas.
t
no'
CAR I
DO.
t
•4 d
O
E
0
1
O
O
Aliquis lapis non eft Animal;
Mullus lapis efl bomo;
Ergo aliquis homo no eft nimal;
f Modus inutilis
dcteAu tertia: xegu-
lac.
4'
Aliquod animal no ejl rationa-
Aliquod animal ejt homo ; (le;
g. Aliquis homo no eft rationalis
4f Modus inutilis
defe&u prima: regu-
li*.
4' Aliquis lapis no efl animal
;
Aliquis lapis non ejt bomo;
g.aliquis bomo non ejt animal.
\
S Modus inutilis
defeftu primae Ster-
tis regulae.
t
Pro
LfbJlJ>dfArg'4tn?ritat}o>7e\ ' # r
TVo quorum maiori intclligen-
tia primd aducrtendum eft , in ha-
f&fn co mbinationum exemplis fer-
iiatam efle dodrinam generalem,
cap.a.tradi am,qu6 d,fcificci: , con-
cludo debet fequi debiliorem par-
tem;^ propterea, femper quod ali-
qua pranniffa erat particularis, aut
negariua, intulimus cqnclufionem
particularem , aut negatiuam ; ne
ex hac parte eff et defeduola confe-
quentia. Si quis aurem pio libito
fuo in praedi <frtis exemplis > exiften-
te aliqua prerpida particulari , aut
negatiua , colligeret conclufionem
vniucrfalem,aut affirmatiuam ; ma-
nifcfle deflrueret artificem fyllo-
gifmi ; ac proinde non oportet et
quamere alium defedum , vt peric
patet. * ' '
i
Secundo notandum eft ex do-
ftrina Ariftot.a.hb. Prior. c. i.qdod
quia in propofitione vmuerfah
,
tim affirmatiua , quam negatiiia
continetur fua particularis ; quip.
p£ ciim repugnet vmuerfalcm efle
veram, quando aliqua particularis
cft falfa ; ideo in quocumque modo
vtilijvbire&e concluditur propofi-
tio vniucr falis , poteft etiam rede
cocludi fua particularisi ne q Uc °P U
4
S
fuit huius exempla adducere. Quia
tamen poteft e contra c on tingere,
aliquam propofitionem particula,
rrm effe veram; cum tamen vniuer-
fafts (it falfa;ideo etiam pot^ acci-
dere, aliquam confluentiam e(Te
malam, fi inferatur propofitio vn i"
ucr falis jefte ante bona, quando in -
fertur conclufio particularis; ficque
cotingitin duobus modis tertiae fi-
gura;,fci!tcec , darapti i & feldptor^
vt notauimus in tabula : p opref
quod vtramque nropodttoaem ibi-
dem intulimus. *
i ercio notandum efl , fyllQS*- -
mum polfe dupliciter concludere,
fciliccty di reae.) & indirede jtunc
concludit direde , quando inccni-
clufonc maior extremitas prardi-
catur d<» ndnorj; fic enim vtraq; ha-
bet ficum fibi debitum , & natura-
lem. r iinc vero concluditjin dire -
cie , quando econtra minor extre-
mitas in conclufio tie prodicatur
de maiori : quia in tali calu quafi
extrahuntur a proprio loco,& inner
titur ordo, quem inter fc debet fer-
uarc extremitates.
Igitur in omnibus exemplis
fupra pofitse tabui* , intulimus con-
clufionern diredam: quia hsc eft,
qu* per fe primo fequiturex pra:-
mifsfc., & per cuius conuerfioa em
formatur conclufio indiredi , vc
per fe patct;& ideo repugnat,fi mo-
dus concludens directe eft inutilis,
eumdem indirede concludentem
efievtilem , vt proportionabiliter
dc quarta figura fupra cap;^. dice-
bamus. Quo fit , v: in omnibus mo-
dis inutilibus fupra afsignatis con-
fequentia fit mala, fiue direde , fini
indirede concludant , quamuis ali-
quando ratione materia; contingat
conclufionem efte veram
.
At vero ; quia modi vtiles bene
inferunt conclufionem dired.un,
p off.rnt etiam tede concludere in-
direde , quando talis conclufio eft
conuertibdis iuxta regulas conucr-
fionis fupra traditas. Vnde ; q-fi-i
F pim-
o * Lib.IlI.de argumentatione.
particularis negatiua non conncr- apponere exempla in prima figit-,
titur, nec {impliciter , nec per acci- ra. Ht quo tandem fit omnes mo-
dens iuxta ibi didta : ideo modi vti- dos vtiles d Dialefticis afsigna-
les . In quibus conclufio efi particu- tos in tribus figuris efie decem, 8C
laris negatiua,fcilicet ferio yfeflino, nouem, qui his verfibus contincn-
b*roco,J'clapton,bocardoferijbn , no tur.
pofiunt concludere indirede : quia Barbara, Celarem , Darij> Ferio 9
iam minor extremitas diftribuere- Baralipton .
turin conclufionej cum tamen non Celantes^dabitis i Fapefmo > Frife^
cffet diilributiua in prsnufsis , vc fornorum.
confideranti patebit. CcJare,Camefires , TeJlino } Bar9~
His fup.pofitis , vt ad modos
vtiles explicandos defecndamus,
ex dii^is plane fequicur , praeter
modos vtiles direde concluden-
co, Darapti.
Felapton.DifamiSyDatifiyBocar-
dOyFerifon .
Primi nouem , qui duobus prio-
tes, (qui in tribus figuris tantum ribus carminibus continentur, per-
iunt quatuordecim , vt condat ex tinent ad primam figuram. Ex qui -
tabula addu<da ) pofle etiam for- bus quatuor priores concludunt di-
ram alios vriles indireae conclu- reae;alij vero quinque indired^,
detcs:quiquamuis ab illis non om- vt explicatum ed. Quatuor fequ e n-
nino , aut eflentialicer didinguan- tes, qui continentur in tertio verfn,
tur ; fiqiudem habent eandem coni- fcilicct , cefare , cameflres yfefdnOy
binarionem praemiflfarum ; didin- baroco , percinentad fecundam fi-
guuntur tamen tanqua perfpaum, guram. Reliqua: vero fex , fcilicer,
& imperfeaum intra eandem fpc- darapti , &fcquentes pertinent ad
ciem,vc per fe patet. _ _ tertiam.
Quod vt declararent Dia.eai- luvnoquoque auter» modo in-
ci , condituerunt in prima figura, ueniuntur faltem tres vocales , quae
vitra quatuor primos modos, qui correfpondcnt tribus propoficio-
dircac concludunt , alios quinque nibus fyllogifmi-.prima. maior: * ,c '
indireae concludentes, fcilicet,&4- eunda, minori j & tertia , conc ! efi°"
r&lipton , celantes * dabitis yfapefmo, ni. Et denotant tales proo f cio-
debere ede .
'iim
vt confideranti patebit. Non autem mus in illo veriu, afferit L' ^nelatE
a dignarunt modos indireae coclu &e. Quod fi aliquando in his mo-
de nt es in alij s duabus figuris ; quia di< plurcs fyllabae inueniantur u <u
fuci! c pote.lt vnufquifque illos coi- ramum priorum habenda cftracios
h -ere co nuertendo conclufionem, nam alix propter carminis metrum
v: explicatum ed j & ica fatis £ait addit» funt. Tan-
fctb.lll.de efrguwfhiathke? SJ
Tandem nota ex his i p. modis,
quatuor priores prim^ figur$ ap-
pellari perfedos : quia funt in dig*
niorifiguta,& concludunt direde;
alios vero quindecim dici imperfe-
<ftos;vcl qtna , licet fint in digniori
figura , non tamen concludant di-
rede, vt fune baralipton , celantes,
dabitis. ftpefmo y frtfefomorum : vel
quia, quamuis concludant direde,
non tamen funt in figura digniori,
vtfuntalij reftantes.
• o * v
*
r i mti j if icv
*
* Di, !/!!)
CAPVT VT.
De probatione fyllogifmorum perfe-
tiorum , & redutiione
imp er
fetiorum,
g Icut ex varia terminorum habi-
tudine refultant varie proprie-
tutes eorum , & ex diuerfa compa-
ratione propofitionum , diuerfie
etiam illarum pafsiones; de q libus
primo, & fecundo libro difputaui-
nms *, ita etiam ex varia difpofitio-
ne,tam terminorum, qudm propo-
fitionum, qux reperiturin fyllogif-
mis, oritur in eis,vt petant diuerfo
modo probari , feu reduci. Et ita
probat io, & redudio habent ratio-
nem pafsionis refpedu fyllogifmi;
de quibus confequenter , poft exa-
minatam eflentiam , & fpecies il-
lius , erit nobis in prefenti diipu-
tandum. * r
Quamuis ergo omnes modi
confequen
tia m illis hida , neceffaria , ac
proinde non pofsit negari : ta-
men quia in modis imperfedis
non ita clare cernitur vis illatio-
nis: ide& Dialectici inuencrunt ar-
tem, vt modos imperfedos ad per
fedos reducerent ; & hanc vo->
eant , redudionem. Quoniam au-
tem pollet aliquis eo protcruiae de-
uenirejvt etiam negaret confeqne-
tiam in quituor modis perfedis fa
dam ; ideo etiam tradiderunt ar-
tem ad probandam vim illationis
eorum , non per redudionem ad
alios modos euidentiores, qui -nul-
li funt; fed per duo illa principia
lumine naturali nota , quibus in-
nititur ais fyllogifVica , vt vidimus
capite qaaito ; & hanc appellant
probationem.
D q — — - v * |
cuntur omnes propofitiones : nam
vel funt vniuerfales affirmatiusc,
vel vniuerfales negariu^ , vd par-
ticulares affirmacius j vel parti-
culares negatiue , ( fub particula-*
nbus enim comprehendimus fin-*
gulares.) Et'h$c quatuor genera
propofitionum concluduntur per-
rede m quatuor primis modis;
nam vmuerfalis affirmatiua con-
cluditur in barbara : vniuerfalis
negatma , m celarem , particularis
feu lingularis affirmatiua, in darii’
& particularis , feu fingularis ne»
gatiua, in ferio, Qu* omnes con-
ieqacntij , quamuis fint per fe ip-
as nrtnifeft^ , & euidenter bo-
ne; fi tamen ab aliquo negentur,
probantur per duo principia fupra
pofitar Nam duo modiaffirmatiut,
nempe barbara , & darij probantur
per diei de onmi\ duo vero negati-
uijfcilicet ) ctlarem J ^firio } per dici
4< mtlk. . r
F * Si
Lib.IU.de are ument at tone.
Si q us ergo negauerit confe- cipiocofequentiafa&i in ferio\ eG.
queptiam huius argumenti in bar- minor, & con clufio lint pav ticula*
bara-.omne animal eftfenfibilc , orti' res contentae (ub Vniuerfalibus.pr©
»;V homo cjl animal , ergQ omnif ho - bacis in celarem,
rnoeflfmjibilis,, probaturper dici - f Cognito iam , quo modo
de omni fic : qutcjquid viiinerfali- probentur immediate per prima
ter aihrmacur de fubie&o, affirma- principia quatuor modi perfecti;
tur etiam de omni contento fub explicandum fupereft , quomodo
nlo , fed efie feniibile affirmatur oeteri imperfe&i ad illos reducan-
vniuerfalitcr de animuli in maiori; tur , feu qua arte pofsit ex fyllo*
cu n ipfa (it vniufcrfalis affirmati- gifmo imperfefto fieri perfectus,
injergo etiam debet affirmari de vt ita , qui negauerit confeq icu~
omm contento fub animali; at ho- tiam alicui*s modi imperfecti, co-
hio continetur fub illo in minori; gatur etiam illam negare inrnodo-
curn hom u fit fubiectum, & animal perfecto.
pr^dicarum : ergo fenfibile debet Dupliciter ergo potefl fieri ta*
affirmari de homine in conclufio- lis reductio. Pruno, conuerten-
ne. Ex quo patet, quomodo per ide do ipfas propofitiones fyllogifmi
principium probetur confequentia imperfedti, cafq;, fi opus f
!t , t^ranf-
fidi in dari/-, fiquidem minor. &co mutando. Et hec dicitur reduft*
clufio ntius modi funt particulares ofienfiua : quia in cifdem propoli*
contenrsc/ab vniuerfaiibus iam in tionibus fyllogifmi imperfecti cla-
barbara probatis. riori , & perfe&iori forma difpofi-
Eodem mo lo probantur per tis , oftenditur vis , & necefsiras
dici de nullo confequentix facter in confequentiar , fine eo quod aliqua
duobus alijs modis negatiuis. Na propofirio de foris adducatur. Sc-
fiquis negee hanc confequentiam eundo modo potell fieri redutfio
in ctlarem-.nullu animal cfl lapi r; deducendo aduerfarium ad ali-
omni* homo e fl animal : ergo nullus quod inconueniens , feu imPof CI "
bomo eft lapis, probatur per dici de bile concedendum* nempe*
nullo lic : quidquid vniuertaliter admittens maiorem , & minorem
negatur de fub i e £t>, ne gatur etiam fyllogifmi imperfefti* »,
dcum ‘" «* ®10 , fed la- c^quentia^ , ten/atut "fonce-
pis vnuu f.iluer negatu r de ani- dere duas contradictoriis fimul
1111,1 U1 ilulorl > a l
"' flc vniuer&Iis veras; quod tamen e (l omnino im-
netjacuaierg.. debet negari de om pofebile.yt fupra , iditnus. Et prop
I» contento fub aoirtial, athomo terta hic modus comiincend, ad-
cormeturm minor, fab animali: uerfarmm appellatur redu&io pet
ergo de illo debet in conclufio- impolsbil;.
ne negari lapts.Perqaem modum Igitur , vt fylloeifmi imper-
p. obatur etiam cx eodem prin* fe&i odeuliue reducantur ad per*
fcdos,
LtbJILJt Airgu^e^tatioKe, tr
fedos , in primis ipfpiciendu eft ! poit fecundam vocalem. E.demi-
litera confonans ,q ia incipit mo- -"tat minorem , qu*. cft vniucr-fa-
dus impeefedus : illa enirn deno- lis negatiua , donuertendam cfie
tac reducendum eiTe ad modum fimpheirer. Et tandem M.qu* cft
perfedum eadem litera incipien- poft duas vocales , denotat mino-
tetn.Ec izxbaralipton , baroco , & norem iam conuerfam ponendam
-fimiies reducuntur ad barbara : efle pro maiuri; & maiorem etiam
"lantes, ce]fare y &c. ad celarem, & conuerfam , p ro minori. Qu*
fic de alxjs. Omnes enim incipiunt omnia clare patent in hoc fyllo-
vni ex hisquacuor confon antibus, gifmo.
B. C. D.Eiqusfunt liter* princi-
piante^quatuor modos perfedos,
vc patet.
Pr*cer has autem confonan-
initiales ; reperiuntur ali*
tes
quatuor intra ipfas.didtoncs mo-
dorum imperfed >rum , nempe
f FA
f PES
* MO.
Omne animal eft feti
Jibile.
Nullus lapis efi ani -
mal.
Ergo aliquod fenfibi-
le non ejl lapis .
In quo, fi maior conuertatur per
Y r i i / * c
S.P.M.C Litera S. denotat pro- accidens, & minor limpiicitcr, po-
pofitionem fignificacam per voca- fteaque tranfmutentur ; infertur
lem antecedentem conuertendam eadem conclulio inferio fic
:
w- _ .. .. «r T 1.' Tk T I 1 •
eflfe fimpliciter : P. conuertendam
effe per accidens. M.vcro denotat
commutandas efie pruMmflas, ita
Vc maior fiat minor, econtra,fcr-
nata cooucrfione , quam ali* liter*
petunt. Et tandem C. in medio
di&ionis denotat modum illum,
. <Y* i •
V FE
f Rl
r o
Nullum animal ejl
lapis .
Aliquod fenfibilt ejt
animal . 1 . :
Ergo aliquod Jnfi~
btle non ejt lapis»
Eadem proportione fit redu-
— . r j i pi«-»purcionc nt rcau-
inquo inuemtur, non polle reduci dio oltenfiua aliorum modorum
oftenfiue,fed tantum per impofsi- imperfedjrum ad perfedos, vt pa
bilejqui tantum funtduo , nempe, tebiteonfideranti literas fupraex-
baroco y &.bocardo. ^
plicatas ; & ideo non adducimus
Reducamus ergo oftenfiue .eorum exempla. Solum eft aduer-
ad ferio , fyllogifmum fadum in tendum, in didione fimiifican-
fapefmo , qui ett modus imperfe- te vltimum modum primxficur*
dusprim* figur* , intra quem fcilicet/r/^wor^Jllimconfo-
t
B “ < :onfo ™ntes P. S. M. mue- nantem M. propter carminis mc-
muncur. r. quia fequuur poft pri- trum conftitutam fuilTe poft tres
imm vocalem. A. denotat maio- priores fyllabas; cum tamen coi-
rem, qu* eit vniuerfalis affirma- locanda eflet ante tertiam , ficuc
V“f’ C0 ^ crM
,
Hd * m c(I > P cr fi: in fapcjmo , difjm-s . & alijs;
dens. Demde S. quia fcquicuc & ideo talis litera non cft com-
F a putan-
Lih J II de krvuwcnt Alton?.
hominis, & antecedens refpe&u
viuentiis:& fic dices , omnefenftbilc
eft viuens aliquis homo eft fenftbilis :
ergo aliquis homo eft viuens. Cuius
ratio eft eadem , qua: adduifta eft
in prima regula. Si vero fyllogizan-
da fit in tertia figurajcongruum me-
dium erit ratiomle,c\'dad elt ante-
cedens,, tum refpefta hominis, tum
etiam refpe&u viuentis:& iic dices,
omne rationale eft viuens , aliquod
rationale eft homo\ ergo aliquis ho-
mo eft viuens
.
Huius autem ratio
cftjquiain tertia figura medium eft
fubie&urri in vtraque prae mi fla , ac
proinde debet an ecedere vtramq;
extremitatem.
Quarta tandem regula. Ad in-
ferendam propofitionem particu-
larem negatiua) qua: concludi po-
teft in tribus figuris) fi fyllogifimis
fiat in prima fumendus eft pro me-
dio terminus confcquens ad fub-
ieftum, & extraneus a prardicato.
Ratio ‘eft : quia ibi medium remo-
lietur a m aiori extremitate, &con-
fcqtiitur ad minorem , cum prodi-
cetur de ea . Qua etiam ratione
.iclcmobfemandum eft, fi fyllogif-
rnu,5 fiat in tertio modo feciinj*
figurae, fcili ctt, feftino. Si vero fyl-
logifmus fiat in' quarto modo fe-
cundi figurx,ncmpe yb*roco y me-
dium debet effe terminus extra-
neus a Jliibic fio , & consequens ad
F I 71
praedicatum. Ratio eft. q.va ibi in^j
dium conlequitur at maiorem e*„
tretnitatem : cum prodicetur
ca; & repugnat minori; cum remo-
neatur ab illa. Si autem fyllogif-
mus conficiatur in tertia figura;
medium debet efle terminus ac-
cedens ad fubie^tum , & extranei
praedicato. Et ratio eft; quia ibi me-
dium fabijeitur minori extremita-
ti, & repugnat maiori , ac proindt
antecedit illam , & eft extraneus,
ifti. V.g.fi velis fyllogizare ha^c
particularem negaciuam , aliqt 4
jj
boifio non eft lapis , & fyllogifnvjs
conficiendus fit in prima figura, vel
in tertio modo fecundi , feilicer,
feflinoy congruum medium erit ani*
mal ;q. ua eft terminus confequ^m
refpeftu hominis, & extraneus lef
peSu lapidis. Si vero fyllogifiruu
conciendus fit in baroco , congruim
medium erit infenfibile: quia eft ter-
minus extraneus ab homine,&CQn-
fequens ad lapidem. Ettandemi
fyllogifmus conficiendus fit in ter-
tia fipura ; congruum medium eric
ratibndle : quia eft terminus ante*
cedens tefpe&u hominis , fy.c* cN ’
neusrefpedu lapidis; Videant*
Thom. opufculo citato . Et hsc
pro hoc libro , & inftitutioni-
Uu$ dixiflfe fufficiat.
(*• ’)
/ S. COLLE*
93
ij^ *£> lA >jf ± &&>&.&!>
COLLEGII
COM PLV TENSIS
discalceatorvm fratrvm
B. MARIAE DE MONTE
CARMELI.
PiSPVTATIONES
IN VNIVERSAM ARISTOTELIS
DIALECTICAM.
i v ITA cA*KG E L1 C J T> OCTONI S
cp THOiSAf^iBy ET SCHOLuiE EIVS
doctrinam.
EIDEM COMMVNI MAGISTRO,
&; florentiliimae Scholae dicatae.
T K O OE M 1 V M.
A Eft humani 'tntellc Eius natur a y
ea noflridifcurfis coditio.vt in qua*
uisrc indaganda ,non folurn difficile,
& ctm labore e verfetur\fid& alia -
rum etiam reru cognitione indigeat,
alijfque doHrinis iuuetur : *vt ita
*vnius rei notitia alteri emolumento ejfi pofsit. Sicut
enim caufa fimt fibiinuicc caufr.it a difciplinu /ibi in -
uiceprofuntfi mutuo iuuantyWterdumq^ ita infipa -
G rabi -
p4 Prooemium,
rabilttcr conne&untur :vt vnius notitia abfque al-
terius cognitione haberi non pofsit.
Htnc nafcitar difficultas in fcientijs addifeendis', fi
enim ea tantum.qiu vnius funt propria, pracise tra -
doneque aliena alia, et fi necejfarta attingas: curti
* bj que bts illa haberi nequeant , dofirina proculdu •
10 Claudicabit. Sivero cb Carybdim i fiam vir an*
j f ' m pertrattare velis^queque in qua .
wetfiietia de alienis 7 ac de proprijs difputes{m Scyl
*
tam neceffario incides $ fiet que vt dum omnia in Ce*
queris % nihil integre conpquar is.
Cui periculo, quamuis fciethz omnes fubfint, fubeli
tame maxime Diale£ltca % vtpoCe qu& omnibus modii
p^finiesjpfasintime tranfcendttjn eis difput antibus
difput at, & in cis definientibus ipfa definit. QuaproO*
ter fpecialiftuclio indiget » qui Dtalettica aggreditur;
vt tn proprijs huius difcipMna no deficiat, in alienis no
excedat y ne ci contingat, quod pluribus euenitMucru
quidam breuitath pratextu, nobiliorem (ecrcWH
^f deaiciido^ ita
Phyficis^Metaphyfcis quaflionibus implicantur,
vt fub D, alea, ca utulo Metaphyfcam ipfam , aut
Phjjicam tradidijfe conmneantur. Vtrumque extre-
mum vitare conabimur ,fempcr veritati con fulcies:
quam vt plene ajfequamurjn id toto conatu incum-
be mus, vt ab Angelici Do cloris mente, nec minimum
difctdamus. py
Difp. I . Procsr»ulis,cju, i [l. T. Of
/
D IS.P V?A Tio P R i M A.
procem i alis.
C OMMVNIS Dororum vfus,in qualibet fcientia pcrtraftan-
da,neceffarium etfe docet prcilegomena quardam promittere,
quibus ipfiiis difciplinXjqux exponeda {u(cipitu r ,aliqualis no-
titia compareturmequis(vt inquit Arift.)viam,quam ambulare
incipit, ignorare videatur.Quataqr ergo,vt fumitur ex eodem Ariltot.a.
Poft.cap, i .de qualibet re mqmn poflunt,& debent: an fcilicet fit, quid
fit,quia fit,feu quahs fit, & propter quidfit.Qnare cddem nos de difcipU-
na,quam aggredimur, pratfcfiti difputatione difcutiemus.
Q^VAESTIO prima.
4 ^ * » 1 ,
Ve nomine i exiJlentia i inuentionc i & dignitate DialeSUc*.
O Mnia hxc ad quaeR.<j»^ 3 f, per-
tinent : & ideo fimul a nobis
pertrahatur. Quia ergo, dum
de rebus agitur, nominum ratione
minime contemnendam effe mo-
net Plato in Cratylo ; non abs re
erit exponere , quibus vocabulis
difcipHna ifta fignificetur. De quo
praeter Recentiores hic , & initio
Topicorum, difputant Alexander,
Placo, Alcin. «'allj.qnos referant
Conimb. in procem. Logic* q.4.
artic.i. Duobus igitur vocabulis,
omifsis alijs,ha:c fcientia ab anti-
quis temporibus appellata eft, Lo-
fcilicet, & Dialefiica , quae li-
cet tempore Arift:. ab ipfoquc pro
diuerfis huius difciplinx partibus
fumpta (init, vt notarunt Aphrodi-
fius,Auerrocs,Marfilius,& Lemo-
fiusjiam tamen pro tota hac facul-
tatc,qu^ methodum differendi do-
cet, indifferenter vfurpantur,
1 Deriiiatur nomen Dialehi-
cac , a verbo Grxco JUaXtyeftcu
dialegome , quod licet apud Cice-
ronem 3. de natura deorum figni-
ficet probabiliterdifpatare;ac pro-
inde pro parte topica ab Arift, fx-
pius viurpeturjtamen apud eunde
Ariftot.q.Metaph.cap.q.idcmftg-
gnificat , quod fermonevti : imo
apud Cicer, i .Academ.quxft. pro
arte differendi, tum definiedq,tiim
diuidendo , tum etiam argumen-
tando vfurpatur. Vnde immerito
Aphrodifius i. Topicorum cap.i.
ita parti topicoe hoc nomen attri-
buit : vt afferat eos, qui ad aliam
fignificationem vocabulum iftud
traducunt, eo abuti.
Logicae etiam nomen deri-
uatur a verbo Grxco xi/©* Lo-
gos, quod latin£ dicirur, verbum,
fer Frio , ratio , fapiencia , definitio,
& alia huiufmodi , qax intelle&us
ahiis concernunt , vt videri poteft
apud peritos lingux Graec^. Atque
G 2 ideo
9* DifpJ .procem) alis yqu&ft.I.
ideo fcientia,quae dirigit aftiis in-
tclledusfin quibus proprius inuc-
nitur verbum quam inipfis voci-
bus, vt ex Auguft.notat D.Thom.
i .part.quxft.54. art.r ,) rede ap-
pellatur Logica , d verbo Logos,
quod fignificat verbum.
2 De fignificato ergo iftorum
nominum inquiritur, an fit*, vtrum
fcilicet in rerum natura detur res
aliqua realis ,qunc iftis nominibus
iignificetur. Circa quod Dcdores
communiter duplicem diftinguut
Logicam maturalcm aliam , aliam
artificialem. Appellant Logicam
naturalem facultatem illam , feu
potentiam, qua quifque, etiam ag-
greftis,poteft circa res aliquas ra-
tiocinar i, diuiderc, feu definirc:in-
funt enim nobis a natura qusedam
femina fcientiarumjficut etiam in
naturalibus quaedam femina virtu-
tum,tefte D.Tho.i .2.q.rfj. art.i.
Et femen iftud,feu initium fcieti^,
circa definitiones, diu;fiones,&c.
appellant Logicam naturalem:
Dc hac igitur Logica non po-
tefteffe dubium exiftere in rerum
natura: eft enim ipfe intelledus,
prout prsehabet quaedam Logica:
principia lumine naturali nota , ex"
quibus quilibet ratiocinari poteft:
nemo enim eft ita rationis expers,
qui nefeiat colligere, ex eo quod
Petrus ambulat , quod moueatur,
& fimi lia : ergo vere datur Logica
naturali** Solum poteft etfe dubia
in modo loquendi, vtrum fcilicet
iitud initium Logicae debeat ap-
pellari Logica naturalis? iderim
negat Pubiohicquaeft.i. Sed licet
ipfe pluris faciat modum loquen-
di;in hoc tamen parum immoran-
dum eft:fic enim loquitur Arifto c ,
1. Rhetoricorum ad.Theodcdem
cap.i.ficque communiter loquun-
tur Dodores,cum pluribus autem
loquendum eft Alia eft Logica
artificialis, & eft habitus, feii faci/L
tas intellectus dirigens illum, s \
res perfcdc,& fine errore cognob
cat.De qua deinceps nebis aget\*
dum eft.
3 Prima ccnclrfio. Conceden-
da nece flat io eft fcientia , quae
ceat modum fciendi, & proceden-
di in ali js , quaeque fit naturaliter
acquifibilis:&de fa< 5 to datur. Cotj-
clulio eft euidens , & probatur ra-
tione. Qiiia fcibdis eft modus aU-
quis, quo res reaa,& fine errotc
cognofcanturjficut fcibilis eft mo-
dus r ede pingedijpulfandi,^^ ^.
go licut eft pofsibilis ars docens
irmdurcde p:ngedi,ant pulfandi,
etia erit pofsibilis fcientia docens
modu rede ccgnofcendi-.hanc au-
tem vocamus Logicam: ergo, &cc.
Confirmatur, quia natura nen
deficit in ncccflarijs, maxime in
ijs , qua: ad intclligendum perti*
nent, vtpote quae in fupreff 10 rc> *
rum gradu collocata funt : fedLc-
gica eft furrrre neceflaria ad re-
de intclligendum , vt fcilicet fme
errore dc rebus difeurramus , iudi-
cemus,&c. cum enim plures defe-
dusin intelligendo fape contin-
gan t, nec eflaria erit 'intelledui ars
aliqua, quae cius vitia corrigar, in-
u et que ad rede intelligendum
,
quam appellamus Logicam artifi-
cialermergo illa eft naturaliter ac-
quifibilisi. Ex
Difp. I.proorwiaJ is, qutfl.f. 91
Ex quo etiam patet pofterior nationes, ili* inter quas vixit,fcie-
pars conclafi r >nts , qux rurfus de- tias didicerunt. Vnde etiam deri-
monftfatur experientia ipfatvidc- uatx Aint. ad Chaldaeos : & ab his,
mas enim cos, qui difficile, & cum ad AEgvp:ios:a quibus, vt tedatur
errore difcurrebanr,pofi:qiuin cer- Eugubmus lib. i . de Perem.Philcr-
tis Logicx p-xcepti-s fimr mftru- fop.acceperunt: Graeci , inter quos
&\, facile & Cu\o errore difeurrere: floruit maximi Dialeaica .Iniuria
lc hoc non femel , aut bis; fed per-
manenter in omnibus fuis a< 5 fcibus:
ergo datur in intellecti aliqua ha-
bitualis facilitas , aqua proueimt
illa mutatiorquam patet efle Logi-
cam artificialem.
4 Circa intientores Diale&i-
cx certii ell , eam ficut 5 c reliquas
alus difciplmas Adamo fuififc per
reuelationem communicatas , da-
tim ac creatus e*\.Res enim primi-
tus a Deoinflitutjt fiunt (inquit D.
Thim. i.part. quxft.pq* artic.^.)
n an folii m ut in fe ipfis effient, fed ut
e fient ultorum principii* , d/' ideo
produci* funt in flatu perficio, in
quo pojfentejfe principia aliorum .
Homo autem pote/i (fie principium
alterius , non filum per generatio-
nem corporalem , fed etiam per in-
firuciioncm,& gubernationem , &
ideo fis ut primus homo in fl i tutus efi
inflatu per
fi Sio , quantum ad cor-
pusyVtftatim po fit gener ars, it a in
-
pituitis efl in flatu 'per
fi flo quan-
tum ad animam , ut flati m pofiet
altos in ftruere ,& gubernare . Non
p i ffl autem aliquis inflruere , ni
fi
b. i. j
l
at J cienti arn , & ideo primus
Domofic infiiltitUs cjl d Deo, ut ha-
beret omnium [dentias , in quibus
natus efi in/lrui.
Ab Adamo ergo ad filios cius
tamen temporis fere deleta cft: vt
merito, qui carri ad prilfinam per-
fedhonera redegerunt , Auftores,
& inuentores dicipofsint. Sed dc
hoc ali j.
Licet autem primum Dialefti-
cx Mlgiftrutn fuifle Platonem re-
ferat Diogenes Laertius lib. 3. de
vitis Pliildfoph.in vita Platonis,
&
ante ipfam , imperfe&um quod-
dam Logica: initium Zeno qui-
dam Elcathes antiquifsinuis Phi-
lofbphus tradiderit, vt lib. 1 . tefia-
tur idem Laertiusjalijque alijs Phi
lofbphis primam huius fcienti^ in-
uentionem ater ibuantiablblute ta-
men loquendo huius artis inuen-
tor ccfendus efi: Ariffot.Tum,quia
omnes eius partes ad ordinem
redduxit. Ium, quia primus om-
nium ab alijs fcicntijs 'fe i unitam
tradidit, vt notat Philopp a. initio
Priora. Tum denique, quiafyllo-
fctzandi artem ad methodum re-
duxit, & miru-m in modum auxit;
imo & partem thbpicam primus
imienit.
5 Maior difficultas eft circa
'moium/pici 'Logica fuit imienta
videtur enim experientia not* ful-
fidere. Pridie» , quia experienti^,
'cum fit cognitio accepta ex pluri-
bus particularibus in memoria re •
fcicntix der iuatx fune : a, filjjs y ad tentis, vt fumitur cx Atilbot. i . Me
Noe: uvde ad Abrahamum , a quo taphylicx c.i .& tradit p.Thom.
G 3 2.P0*
v
•
pS Difp. J prazrriia / is , cftt a fi . [
s.Poftcr. lect.sto. eft cognitio fal-
lax: funt enim lingularia contin-
f entia,& fallibilia: ergo experiery-
t ia non potuit effe caufa fcientue,
°, wc < eft cognitio necefliria , & in-
fallibilis , neque confcquenter in-
centionis illius.
Secundo : quia ad acquirendas
perfecte fcietias eft neceffaria Lo-
gica ex cpnummi fententia: ergo
pari ratione ad fe ipjam perfefte
acquirendam, erit neceffaria: ergo
cum fe i pfam procedere repugnet,
dicendum erit, vel quod Logica
non eft neceffaria ad habe das per-
fedee fcientias , vel quod non fuit
inuenta experientia , fed per reue-
Jationem , yel alio modo de nuo
habita.
Secunda concludo. Logica fuit
experimento adinuenta , ad eum
modum quo albe fcientix inuentae
funt, qiut non dicuntur experien-
tia acquiri, ita vt obferuatio huius,
aut illius lingularis generet habi-
tum fcientix,hoc enim eftimpof-
fibile,vt rebtc probat ratio dubi-
tandi; fed dicuntur inucniri expe-
rientia-.quia hxc fuit occalio , qua-
re feientix inuenirentur. Per quem
etiam modum inuenta eft Logica.
Videns enim intellectus longa ob-
feruationc , & ex diuturna refle-
xione fupra luos aftus aduertens,
.quod aliquando definiebat , aut
diiudebat bene; aliquando male;
& q od in fliis ratiocinationi
-
r bu$ aliquando concludebat ; ali-
quando non, motus eft adinuefti-
gandam caufam,& hac inr.eta vir-
tute Logicx naturalis, potuit con-
ftiiucrc prxeepta bene definiendi,
diuidcndi,& argumentandi^cqhe
paulatim Logicam inuenire, p cr
quod patet refponlioad primatu
rationem dubitandi.
Ad fecunda rcfpondetur, Dia/<i-
dicam fuilfe nectlTariam ad fei^-
fam,inquatu Logica naturalis mv
dia experientia fuit fufficiens ac\
inneniendum aliquid de artificiali;
quae pars inucnta>fimul cum Logi-
ca naturali, adiuuit ad i nue ni edam
aliam ; & fic priores partes iuimre
potuerunt ad pofteriores, donec
perfetfaeflet tota. ^ Adde Lo-
gici m Adamo reuelatanqfc in pe-
rteras nationes tranfmiftam no Cic
perijfle,vt nihil eius remaneret f e d
proculdubid excabat aliquod V
hus veftigmm Ciun alijs doftrinis
pertmxtu,quod,limul cu exn C r/^
tia, & Logica naturali, f u fH c ^
potuit, ad aliqua cognitione per fe.
Aiore acquirenda, &lic deinceps*
laudibus, & dignitate Dia
lcfticx cogerunt multa Do&ores,
a quibus confu Ito abftinemus hoc
vnico verbo contenti: quod Logi*
ca ita fac rx Theologice famulatur;
vt ipfa,no fblum catholicae
tes c6firmetur,fedetia,tefteH^
fuperEzcch .Quidquid, in boc ficui 0
peruerforu dogmam efl , & putatur
robuftu kac arte fubuertitur itt-
Jlar incedfiin c i ncrcs,fiuillafc[\difi
foluitur, Quijbus adde vix in frieris
literis reperin libru alique, qui n6
abundet Dialc&ica.Hac Propher^
coumcebac Hebrqos:hac etiam A -
poftofi praedi ca ba nr . E ni i n e t inter
alios Paul. cuius Epiftolce non mi-
nus Dia!c6Hca,q«a Theologia re-
fertae fune. Dc quo Yidcri poteft
Aug.
Di stlis. L Pf
Aug.t0T0 fere lib.i . contra Cref- digne commendata fit vera, & pie-
coh.Gramsnat. fed praecipue cap. tati-, ac fanae doctrina; couc.picn-
I|. 14. 1 5.& 16. Stbiyci (inquit d*,nutrienda;;augcnd*qnc dcfer-
iguft; cap. 14. contra illum pro mens Dialedtcajea tame,qua? va-
Augult. cap. 14.
Dialedica (iifputans)w/»^W Dia
ieBid fuerunt, cum Paulus, ne con-
ferrent cum illo , non eos deuti au it}
aut ft Paulus Dialecticus erat, &
id ed conferre cum Stboycis non ti-
mebat, t* c au e, no cuiquam, . Diale-
plicam pro crimine obite eris , qua
vfos A 'pofiolos confiteris. .
Laudent ergo Dialecticam alij
a fubti litate, ab antiquitate alij, alij
ab vtilitate:nos enim cum eodem
Augnft.cap. 1 7 . citato , eam Paper
omnia hiic dignitatem habuiffe
Dialedicam dicimus, vt no Polum
Apoftoli,fcd ipPe Chriftus Domi-
nus dignatus iit efie Dialedicus.
Verba" AugulUimt (loquitur de Iu
dxw,qui volentes capere le.um in
Pernione, intsrrogau erunt jTtrum
liceret tributum dari Cx(an?)C^-
f cero te, illi ne fuerunt DialeBici,
uv.etcnfis interrogationis inft -
qui prdBtenJis interrogationis inft -
dijs de dpi edo fuperare moliti funi ?
anilis potius, qui ex boc ip[o,quad
interrogaverunt, veram eorum ref
ponfonem prudentia interrogatio-
nis elidens, illui verum, quod ab eo
putabant periculose dicifpjos com-
pulit ctrfteri } Hscc ideo retulimus,
vt pcrfpiciatur, quam fit a pietate
alienu dialedicas fubtilitares im-
probare, quantumque e contra rc-
ligiofo viro confonet earum {lu-
dium, a quibus fere omnes Sandi,
Apoliolique ipfi non fuerunt alie-
ni, quafque dux notler,& Magifter
Chviflus fado commendauit.
7 Quamuis autem his encomijs
na, A conte Utiofa ell , quaque Po-
phiPmatibus vera , & qfiod pei is
cil,pia dogmata obfcurantibus , &
praua inducentibus incumbittquo-
modo Logica Auguftini,dumMa-
nich*useflet,& Dialedica,ac Phy
lofophia gentilium Euangelicam
dodrinam,6i Chrifli iugumdetre-
dautiu,non quidem ex ipfius Dia-*
kdic£,aut Philofophi2e,fed ex pra
ua iliorum conditione, &abufu in-
cumbebat, vitii perio digna, & mul-
tis modis a Sandis Patribus im-
probata inuenitur . V nde Paulus
ad Coloffcnfcs fecundo . V idete( in-
quit )nequis vos decipiat , per Phi-
l ofophiam , Cf inanem f ali aciam AD z.
qua alibi loqucns ait : Scientia in -
flat,cb*ritas vero adifeat.Qwx, &
multa {imiliajqusE ex Scriptura, &
Patribus adduci poffent, & conful-
to omittuntur, non die vera, & foli-
da Dialedica,(edde inani, & infla-
ta, v: Paulus loquitu^cxponenda
funt. QUAESTIO II.
V trum obieBum Logic* ft quid
reaUyVel rationis ?
pRsemifsis ijs,qua; ad an ejl Logi-
ca; pertinent, redus ordo poftu-
lat,vt quid ft cius inueftigemus.
Qriod liet inquirendo eflentialem
cius definitionem. In qua quidem
ftatuenda, quauis genus prius qua.
differentia, niti al ud obftaret, in-
uclligandu eflet, propter quod m-
G 4 qui-
,f os Dip). Lprocemialr r /jn &{t .11»
qatrendnm erat, vtriim Logica fit Hoc autem obiedurm up ex
fcieritiaCquod genus cius eft)priuf-
quam de obiedo ,'d quo (ciendae
differentia fumitur,fermo inftitue-
retur;tarrtcn licet ordo fit prapo-
fterus,necc(fari6 eft commutatus:
ita enim (cientia ex obiedo de-
pende^vt eo ignorato, neque ver-
bum quidem de illa fieri pofsit.
Quomodo enim Logicam effe (cie
tiam oftendemus , ex eo quod de
fiio obiecto proprietates , & pa(-
fiones demolirattfi tale obiedum,
proprietates , & pafsiones igno-
ramus?
8 Pro tituli ergo intelltgentia
primo notandum ed.iUiid »PP=''»*
obicftum.quod potenti*,ve ha-
bin^obVjcVm^cognofccndu fump-
ta denominatione a potentia vifi-
ua.aiiusobieftjm proprie dicitur
obijei. vnde translatum eft ad fig-
nificanda omnia illa,cii ca qua; po-
tentis, vel habitus verfantur. Ap-
pellatur etiam (nbiedum , no quia
illi inhsreat (cientia; fed quia fub-
ijcitur prsdicatis ,qus de illo in
tali fcientia demonftrantur. Dici-
tur etiam materia, non in qua, vel
ex qua; fed circa quam potentia,
vel habitus verfatur,fumpta fimili-
tudine ab operationibus artium,
quae circa res externas, & materis
participes verfantur. Itaque h&c
nomina ,obie^luTn,fttbicdum,^.rna
teria , refpedu habituu intelledus
pro eodem communiter vfurpan-
tur. Refpedu vero aliorum habi-
tuum, & potentiarum obiedum li-
cet appelletur materiajnon tamen
appellatur fubiedum , vt de fe pa-
tet.
eft ; vel , vt propriu * loquamurj
eiufdem integri obiedi lux
partes; alia materialis , &
malis. Obie&um , Ru P il , ,
rialis eft id,quod non per Jc > *\
tione obiedi formali 1 » atri
#
n ^u; e I
feii confideratur in fcic nt ' a ' • j
dum veto feu pars form 1 ^ .*
quod per fe.feu ratione fui attiUj,
tur, feii confideratur a tali fcienti »
Vtriufque exemplum cernitur ltt
potentia vifiua, cuius obiedum in-
tegrum eft coloratum; in quo pars
materialis, fcu obiedum materiale
eft corpus-.quia non per fe, fed ra-
tione coloris videtur -.color vero
eft pars, fcu obie&u formale; quia
per fe , «c ratione fui percipitur i
putentia vifiua.
9 In ifto autem obi e a ofor
li duo diftinguut communit cr D *
dores cum Caietan. i .part.qn^^*
i.art.j.& i .Poftcr. cap. 2
2
. n errt *
pe rem ipfam, quae confideratur
fcientia, feii attingitur a potentia
quamque appellant rationem for*
malem qua, feii in e(fe rei, aut ob-
iedum quod: & rationem fub qa*
talis res attingitur d fcientia , vel
potentia, quamque appellant ra-
tionem formalem fub qua, feii in
efie fcibilis,aut obiedu quo.W tra-
que autem hanc rationem efle nc-
ceftario diftinguendam in obiedo
cuiuslibet habitus, &ad quid fit ne-
cefiaria , & vnde vtriufque vnitas,
vel diftindio fumatur;non eft prx-
fentis loci examinare; fiet d nobis
cum Ariftot. in libris Pofteriorum
difp.ip. Quare pro nunc fatis erit,
id viio, vel altero exemplo decla-
rare,
DifpJ.prccem
rare. Etenim in potentia vifiua res
ipfa, quae eft color, & appellatur ra-
tio formalis qua , non poteft efle
vltimi ratio fpecificatma vifus,
alias , fiaic plures fant fpecies co-
loris , plures etiam effent fpecies
vifus (cuius rationis vim offende-
mus loco citato.) Ponenda eft er-
go aliqua alia ratio formalis indi-
utfibilis in plures fpecies (qua ap-
pellamus rationem formalem Jub
qua) media qua color ipfe attinga-
tur a. vi fu , & a qua vltimo confti-
tuatur in effe obiedi fpecificantis,
& determinantis potentiam. Qm j
cnf,vel lux,vt aitD.Tho. i.Poft.
led.41 ,vel idem modns immutan
di potentiam, vel aliquid huiufmo-
di, de quo alibi.
Idem etia cernere licet in fcicn-
tia. Nam aliquando res ipfa , qua
eft obiedum formale , eft vna ge-
netice , vt patet in Arithmetica,
cuius obiedum eft numerus , fub
quo pene infinita fpecies conti-
nencur.Imo aliquando eft vna tan-
tum analogice , vt patet in ente,
quod eft obiedum Metaphyficx,
& confequenter de pluribus rebus
fpecie, imo & genere diuerfis,ali-
quando eft vna tantum lcientia.
Aliquando vero de eadem re , feii
de eadem ratione formali , qua
dantur plures fcientise. Cuius exe-
plum adducit D.Thom. 1. parte
q jxlho. 1 . artic. 1 . & I<2 . q U *ft.
54. arae. 2. ad fecundum de hac
propoli tioiie^err4 sfl rotunda, que
pertinet ad Phylofophum natura'-
leui , & . ad Aftiologum .dantur-
que de llladmerf* demonftratio-
»cs, ergo a ratione formali, qua.
ia'is,quA,H.IL tot
feu ab entitate ipfa obiedi forma-
lis in efle reinonpotett fumivni-
tas, vel diftindio lcientia : & per
confequens aliqua ratio ponenda
eft, quae vltimo conftituatrem il-
lam, feu res in efle obic» 5 ti fabilis*
Quain nos cum Caietano congrue
appellamus rationem formalem,
Jub qua,
10 Hic autem obferuandu ve-
nit, quod licet D.Tho. 2. 2.quaeft.
1 .artic. 1 .folam rationem Jiib qua>
appellet rationem formalem •> id
autem, quod nos vocamus ratio-
nem formalem, appellet ipfe
fandus obiedum materiale (quod
quidem in rigore loquendo verifc
fimu eft-.habet enim fe rmo,qua t
vt materia refpedu rationis,
qua) nihilominus tamen non im-
proprie Dodores rein illam , qua
per fe confideratur in fcientia, ap-
pellant rationem formalem , ad
diftindionem aliarum rerum, qua
refpedn illius fe habent vt quid
materiale , vel quia in fe recipiunt
talem rationem formalem , vel
quia per accidens tradantur in
fcientia . Quod cernere licet in
Geometria , qua agit de quantita-
te continua, fcilicet lineis, fuper-
ficiebus, figuris, &c. Si enim quan-
titas continua, quae eft ratio for-
malis, qua> comparetur ad ratio-
nem formalem^# % ua > (quaecun
'
que illa fit,de quo foco citaro) ha-
bet quidem ratione r 1 a ,p o-
teftqui optime cum D.l hotr j. ap-
pellari obieram matcnalc: fi ver
rd comparetur ad fubftantiaii;,lcu
corpus , cui quantitas lpli inhor-
ret; velad alia , qua? per accidens
i oi Difp.Lprocer/jUUsyOjittft. 11
ietan,capitc de genere, part. 2 . So- reale, quod has abftra&ioncs fub-
tus quqft.5*P rocern i a h, Nauarrctc
i .part.controuer. 1 4Ǥ. i o. Arau-
xo lib. 3 .Metaph.quaeft. i .art.i .n.
5 .Malius hic fs&.i .quarft. 1 3 ,San
terfugiat. Ergo fpsculatio illius
pertinet ad Philofophiam,Mathe-
maticam,vei Meraphyficam : h^c
enim diuifio fcientix fpcculatiuse
chezlib. 1. q.17. & Gallego con- realis ad^quatacft,vt ex Ariftot.&
trouerf. 8. qui pro hac fcntentia D.Tho. videbimus infra difp.19»
adducunt Auerroem , Auicenam, ergo nullum ens reale poteft effc
Albertum , labellum , Flandriam, obieflum formale Logic^.
Soncinatetn , Herbeum , & innu- Dices hoc argumento probari,
meros alios D.T hornee dilcipulos. pr^didtas fcietias tra&are dc om*
Quibus etiam confentiunt i olet, nibus entibus realihusjnon tamen
hic q. 5 .0 ha q, 1 ,art. 5 .Rubio q.d>. fub omnibus rationibus formali-
Salas i.2.q.54.difput.7. fe&.a. & bus, fecundum quas pofliint confi*
alij moderni. derari. Sed contra; q U ^ a om-
1 8 Probatur primo conclufio ne ens reale, fecundum quamcum-
ratione fup.ex Ariflot. & D.Tho. queconfiderati.onemciuuf cll
inlinuaca.Quia conlideratio Logi- rationis realis, continetur nec^ n'
1C
c;e fe extedvt ad omnia,dc quibus rio intra aliquam abftra<5ti 0 C a-
ensrealc praedicatur, in quoalsi- « pmmn»ratic!proA
>
nem
1. / 4
milaturMwtaphylicoe,& propterca
agitdeeifdem praedicamentis, d^
quibus tractae Meta phy fica : ergo
confiderat omnia illa * fub aliqua
vna ratione in eisinuenta , fed vi-
tra praedicata , feti rationes realcs
ex enumerati s:ergo necefiari^ -
tine bitur fub aliquo ex obie&js*?*
<ftarum fciefttiarum : & per co n f K
quens nulla alia fcientia fpecui^*
tiua poterit effe de entibus reaul
bus. Logica autem eft fcientia fp e I
culatiua, vt infra oftendemus ; eri
omnibus prxdicamentis commu- go non poteft habere pro obiefr
nes, qua: funt obie&um Metaphy- ens reale.
Ii /*n» omII a 1 1 J .. .v * _ _ _ .. r .
Confirmatur fecundo • nnia
ogica, Grammatica, Sc Rhetori-
ca diftinguuntur contra f-i Cl .
reales , & appellantur ratio na i iaS
non quia ipf s non fintver Sq ,,3
tates reales, vc patet, neque p r
se.qma dirigant rationem.fe,',
ficre, nullae alia: dantur rationes,
fw praedicata, qu^ coueniant om-
nibus?ntibiis;nifi fecunda inten-
tiones, feu prsedicata rationis ; er-
go ratione illarum cotifiderat Lo-
gica omnia entia: ac proinde ipfoe
erunt obie&utn formale cius. _ w __
Confirmatur primo : quia om- tellcAum : cum id conueniat om
ne ens reale creatu necefiario ab- nibus fcientijs,vt vidimus , neque
ftrahit,vel a materia fingulari, vel quia habeat pro obie&o a & Us r u
fenfibilijvcl intelligibili, V t enim tionis; alias fcientia de A nima di-
probat optime D.Tho. opufc.70. ceretur rationalis, 3c no realis ; er-
q.5.artic. 1 .alia abftra&io non eft go ideo diftinguuntur cotra feien-
pTsibilis, neque pofsibile eft ens tias reales, & dicuntur ritionales,
quia
Di(p-I-proami«Iis,qu&f{. 'L
quia earum oble&um efd ctis ra-
tionis, cum tamen alij verfentur
circa ens reftle.
1 9 Secundo probatur codufio:
q ua enti rationis, & non enti reaii
coiueniunt tres ili* conditiones
obieiti fupra n.i i.afsignatg exD.
Thom. ergo obiedum Log*c* eft
C»s rationis.Probatur antecedens
difeurrenio psrfingulas.-qaia ens
rasionis oridicatur tei - de omni-
bus qj-eir. tota Logica traditur;
ai i pium redicentur, vel
tani i«n pictss vel principia, aut
fpecrcs, !cc. q-.ni wmende nullo
ente redi veriacri viicrnas-.ygo
.enti rationis c6i:nit primi co di-
tio obit di. Maior parer: quia h*
funr ver* prs iic*tioflcs:7niucrfa-
lc efte.nr-atioawi -* a * fp-^Ls,
differentia,*- ^ten« rjticnis:
r niuocnm,* «alogum, pr a ica me-
tam,propo/5t 1 o, X qinfoll=ntu,in-
tecedens, indubio, l/llo;i{mns,fi-
Jraj gcc. fune entia rationis. Neq;
pr^rer iftas,* fimtlcs intentiones
aliquid aliud tr a datur in Logica,
quod per fc pertineat ad ipfam: na
de fubftantU, quiritate, qualitate,
aiqs praedicamentis extra co-
trouerfia effc non pertinere ad Lo-
gicam, fecundum quod funt partes
entis realis ; fic enim de illis agit
Mstaphylica:fed fecudum quod" in
eis atteditur fabij cibilicas , & prae-
dicabiiitas , aut ratio genetis , 5 c
fpeciei. De incelle&uaute, & eius
a&ibus folum tradatur in Logica,
fecundum quod funt principia,
&
caulae, ex quibus didae intentiones
refultantjvt patet quando inquiri-
musivtrum folus intclledus faciat
107
ens rationis:p-r q vem idim illa l
liat: Sc an vniuerfalitas refultcc in
natura p- r abflra&.onc, vel copi-
rarioae inttiled jstneq; a!vr que-
ftiones,ndi his fliniles, monetur in
Logici de act.bus intelic&us.Vbi
er S > in tota Logica .raditur de
C » ~ rc
__a'i tanq jam de obiefl u?
R.e(p5dcbis forte, omnia ifta tra-
ftarim Logica in ordine ada&iis
mcelltaus. ^[Scd contra eftiquia
lolutio permitti po(Te;-,(i in Logi-
ca praecipua cura effet de adib is
in:ciic&is(qu£ eft fecadi coditio)
vel de eis alia peculiari? difpnta-
tio,aut librr inflitucretur ab Ari it.
iut de aliquibus in Logica prsedi-
cx.rcntur a&us intcllcd.is: de ifdis
yz:6 intctionibii3, obiter i:i ea dif-
pataretur. Sed tame omnia e con-
trario videmus cuenire: nulluse-
nin. Logicus talem difputatione,
vel libru de aftibus intellectus in-
ftituit:cu tamc omnes c:: profeffo
pcrtrafient de iPcis intentionibus.
ImoAudorcs cotrarij fe ipfos dc-
ftruutjquomodo enim eafde qusr-
ftiones,ac nos pertra&it,eofdem-
q; libros Arifhintcrpretantunfi in
obic& o,de quo principali cura de-
bet effe in difciplina/a nobis valde
di{fentiut?Qui enim obie&u Geo-
metris affereret effe numeru,tra-
dedo fua Geometria, non deberet
pertradare de magnitudinibus, li-
neis,fiperficiebus, figuris, &:c. fed
de numero, ciiis fpeciebus,& pro-
portionibusma feipsu deftrueret,
quimutaio obieduGeometri^,n6
mutaret q.ijeftiones cius, vt patet:
at magis difta: ens rationis, & ens
reale, quam numerus. & msgnim-
I-I ~ do:
no D !jp . L pro&mt'alis,q u &(l , 1 /.
do: ergo magis fc ipfum dcftruir, inter fe.dijiinguutur ab vno tertio .
A ~A\ Qr Al.~' J r 1?
. *
qui afleredo, obie&u m Logic^ ef-
ie ens reale,in ea tamen tradenda
omnes qureftiones mouet de enti-
bus rationis. Adde, quod vt in
prima ratione vidimus, per ens ra-
tionis, & non per ens reale diflin
guitur Logica a fcientijs realibus
(qute eft tertia conditio) ergo in
ente rationis , & non in ente reali
inueniuntur conditiones obicdi
refpe&u Logicae,
20 iertidtande probatur co-
clu(io:quia in qualibet fcientia da-
tur aliqua prima principia propria
obiefti illius fcietis2,a quibus pro-
cedit ad conclufiones de obiero
demonftrandas,6c in qua: tandem
eafttem cocluflones refoluit;vnde
fiobie&uefter.s reale, neceiTario
principia debent etiam efle quid
reale: furit enim, vel partes ir trin-
fecx obietf i, vt mat«ria , & forma
in Philofophia, pundtum, ^ vnitas
inMathematiciSjvel eflentia ipflus
obie&i,vt efleniia entis inMeta-
phyfica,vcl caufle reales illius-.quce
omnia, vtcoftat, repugnat efle quid
rationi 3 ,fi obie6lum cft ens reale;
fed Logica no habet aliqua prima
principia rcaha , ex quibus proce-
dat ad concluliones de fuo obie&o
demoftradas:ergo eius obie&u no
poteft efle ens reale. Maior,&co-
fequentia conftantjminor vero eft
exprelTaD.Tho.opLifc.yo.q.^.art,
i .& probaturrquia in omni opinio
ars fyliogiftica innititur
1
1
* • • • • ii* i
Similiter ars definicdi, & diuidedi
innititur intetionibus generis, dif.
ferentia, fpeciei , & fimilibus, qu£
omnia conftat efle entia rationis:
ergo principia, ex quibus procedit
Logica, funt intentiones rationis,
& per confequens cius obie&um.
Confirmatur:quia alias Logica
cflet nobilior , qua Mathematicas;
“ illius obie&ii eflent actus intel-
le<ftus:imo quodammodo e flet no-
bilior Philofophia ; cu actus intel-
legas magis abftrahtnt d materia
qua corpus & fint quid fpiri tui le
quod tame falf
um e a &
ftot.qiu (J.Mecaphvfl.c. i . fV 1
l
"
matica , & Philofophia enm he *
vt partes principales fcient
Culatiuse,no aute L 0 j ci " tl * f P<>
ratione,vt ait D.Tho.op n r
1 * alia
q. 5 .art. i .ad 2.mfi quia eft^ lcato >
mentu earu, neque omnino^^ 11 *
ter fe ipfam quaeritur, quod tam
non eflet.fi obicaumlogiclTn^
diquod ens reale,vt de fe patet
'gnobiiitate coii;
git D.l hom.0pufc.5d.ev ,. r , I 1 '
enis obieaum fiten sratio| S u ,° c!
verbis .Interamnia fubiicl, I'’ " 3
tiarS dcbilifsimS , & inc e J,{r’ en '
efi/ubieBu Logic
q
u j a jJ**»
que quanta habet de entitate , fZt
habet de veritate, & certitudd “
dicit An fi. i . M etafhyjica Z‘ V *
autem fecunda intetiones ft/JlT'
bentejem anima, & ab anima Ex
(lltn (miut-riv na.fj 11 ,
ne tora .. 0
duobus idis pi incipijs,d/V/ de om- "wt,, aa pienum fcir' ~
ni ,& dici de nullo-, vel illis , quacu- pojfunt ,niji por primas intentioZl
que funt eade vm tertio Junt eade Plures alis rationes videri poflun
inter fe& quacumque funi eadem in Do&oribus fupra citatisf
21 Ej
Difp. Lprootmialis.qufifl.ll.
- IIIT.
/ /
1
ii ExdiAisfacil£ deftruitut
oppofita fe utentia quoad vtrum-
que modum dicendi . In primis
enim materia propria, & imme-
in qua recipitur obieAum
formale Logic* , nonfunt aAus
intelleAusjfed res ip ff ,& entia, vt
vidimus ex D.Tho.res enim pro-
prii dicuntur , & funt genus, Ipe-
cies definitio, fyllogifmus,&c. Id
aatem folum conuenit aAibus m-
telleAus fecundum quid , & m re-
pracfentando-.dicuntur enim defa-
nicio,quiarepvxfentant defimtio-
nenr&iicdeahjs. Vnde ipfx in-
tentiones obiefiiu* , fcu modus
fciendi obieftiuus,& non mentalis
pertinet immediate, & (impliciter
ad obieAu formale Logic*. Qua-
re licet reprxfetitatio ex partem-
telWtas fit quitl reale.fie quo non
dubit.imus;t.tmeu effe.quocl m re-
bu? refultat per talem reprxfeBta-
tiojuTn.efiq ud rationis: uno or-
L ' ipforum aftuum inter te.vt co-
; J int diffinitionem, propontio-
fyllogifnv.im.eft quid ra-
tioni's vt ex D.Thom.in folutione
ad fecundam minifeftc conltabit.
Id vero, quod aiebat fecundus
modus dicendi in pridifla opi-
nione, nulla nititur probabiutate.
AAus enim , vt dirigibiles, folum
important potentiam pafsiuam,vt
diriganturivnde ad fummum pof-
fent efle obi e Au m materiale. Ne-
que de dirigibilitate ipfa aAuum
agit Logica ; fed de inftrumentis,
piedijs quibus diriguntur , vt funt
definitio, diuifio , & ali* in-
tentiones, vt expli-
catum eft.
§•
ARQV M ENTIS PRO
contraria fententia frBis
rejpondetur,
m a2, primum ex auAoritatc D.
Tho. dicimus imprimis nul-
lum ibi efle verbum , quod indicet
finftum DoAorem loqui de obie-
Ao formali,pr*terquam quod lo-
quitur manifefte de fine remoto,
feu vltimato Logic* , vt ex verbis
antecedentibus confiat. Appellan-
tur autem ibi dD.Tho.aAus intel-
leAus materia propria Logicg,f e u
obieAum, caufaliter : quia fcilicet
caufant obieAum Logic*. Quod
plane colligitur ex cotextu,&exe-
plis,qu* ibi adducit ifubdit enim:
Sicut igitur ex hoc , quod r Atio dc
a-Siu manus ratioc inetur,adinuenta
e
fi ars adi/icatoriayVel febrilis: per
quas homo faciliter ^ordinate hu-
ius affus exercere potejh eadem ra-
tione ars quadam necejjaria 'eft, qua
fit direBiua ipjius adius rationis ,
&c. Aliud enim eft, quod ars xdiii-
catoria fic inuenta ad dirigendas
aAiones manus, & Logica ad di-
1'igedas operationes rationisialiud
vero,qu 6 d obieAum xdificatori*
fint aAiones manus, vt dirigibiles,
& obieAum Logic* operationes
intellcAus,vt dirigibiles. Primum
quidem verifsimum eft : fecundum
autem omnino falfummullus enim
dixit obieAum xdificatori* efle
aAiones manus vt dirigibiles ; fed
aedificium ipfuin coaldcens ex illa
difpofitione artificiali tanquam ex
forma, & ex lapidibus, & lignis
tanquam ex materia; aAiones au-
tem manus funt efte Aiones (vt icar
ii 2 , dica-
7 7 2 D fp a t.I proa/Kia1is,auf.(i II.
Tho.verbis non videmus quomo-
/ t 1^ IJ •
ergo pari ratione afferendum non
eft, operationes intellectus, vt diri-
gibiles,effe obiedam Logicse j fed
fecundas intentiones, quas compo-
nuntur tanquam ex forma ex illo
efle rationis , quod re fuit at in re
bus per operationes intelledu$,&
rebus ipfis tanqua ex materia-.ope
rationes autem ipfe folum erunt
effediones caufae ipfarum inte-
tionum,qua: funt obiedum Looi-
cat.Ex quo no folum remanet, cla-
ra mens D, 1 ho. fed verba eius in
ipfos contrarios efficaciter retor-
quentur,& accurate ponderata to-
tam hanc difficultatem ellucidant.
23 Ad confirmationem refpo-
detur ibi Sanatum Doftorem per-
fpicuis verbis docere noftram fen-
4« « i-v-% . ..t. f . ! , _ . " 1 • a •
do inferri pofsit ob.iediun l ogicae
effe ens reaie:cu potius dicat pro-
prium effe Logic^,confiderai e or-
dinem quemdam , que intelle&us
facit in propio adu , quem habent
partes orationis adinuice,& prin-
cipia adinuice & ad conclufiones:
qui manifefte eft ens rationi$*,cum
fit fa<5tus,feu fidius a ratione.
Ad paritatem autem , qu^ ibi
adducitur de Philofophia morali,
refpondetur verum effe, quod vtra*
que afsimilatur in fine : hac emm
i-ntendit dirigere voluntatem fi-
tentiam : vt enim fciearias diftin. . dentalenfXunfj^"^- *£«-
guat: , quadruplicem diftmguic or- fmnitur ex circuftantijff, ‘? ,s \S a *
& maxime re&.rnrHr!,!,, ,T‘ ,anl >
ratio non jacit-, fed Jolurn cVfiderati
J J f/*"'’ ' Ovy o
Jicut eji ordo rerii naturaliu.Alius
autem eft ordo, quem ratio corfide-
rando facit in proprio a£ht\ puta cu
ordinat conceptus fuos ad inuicem ,
&figna conceptuum, qua funt vo-
ccsfignifi c a tiua. T ertius aute,&c %
Et poft .pauca, fecundum hos dhier-
fos ordines funt diuerfa Jcientia .
Nam ad P hilofopbiam naturalem
+n>**+;~**+ >•
& maxime reditudinem lubn 01 *
tialem eorum, qua fumitur e > *
ir&n.sirC- 5*ob-
iedo:& fic obiedum Philofoni,:,"
Moralis eft ipfe adus diredus rJ*
operatio humana ordinata in c'
nem , vt ibidem afferit D.ThonT
At vero Logica non p^ ftatintc i:
ledin reditudinem fubftantialem
(vt ita dicamus) i n ordine ad res
quoad fuas intrinfecas enti»/. *
cognofeendas ; hoc enim far
alia: (cientia? fed _ . ClUnc
pertinet cofider are ordinem rerum , alia: fcientitc-fed fnh' enim taciUL **-
Oruo autem.qucmratio confidendo ccudasresquoadUn,^ C ° 8n ° r
-
jacit in proprio aitu , pertinet ad cum nemo ^ c * tr mie-
rationali*! Pbilofipbiam (fodicet & difpofinonem e»rum‘
, * t ‘c ne,D »
Logicam)»/»; eft ctfidcrarc ordi- modifcier.dijqu* vtv ^ m forma
nem partium orationis ad inuicem , extrinfernm ’ i •
l
. Qin 2 Us >quid
& ordinem principior™ ad mu,- pa et q S Etfic
Ex quibus D. l/SiJCS
obi «*
Difp.I.pi ocemiJis t qn £ p.][' j , ?
obiectum tamen Logic* eft ens tinentur eflentialiter fub eo : feJ
rationis. vtrumque genus pafsionum con-
24 Ad fecundum refpondetur, uertitur cum propria edentia,
ens rationis >co modo quo eft, ha- Ad fecundam confirmationem
bere entitatem , & fcibilitatem. vanas folutiones adducunt San-
Quare ficuc habet entitatem ad chez , & Arauxo vb, fupra, Mafias
modum entis realis : ,ta feibile eft vero refpondet.qubd licit ex pr.r-
ad modum ilIms.Neque ex hoc fe- te obieai.quando eft ens rationis,
quitur.ipfum per accidens efle fci- non fit relatio realis ad fcicatiam
bileificut enim cius elTemia confi- tamen ex parte fcienti* bene po-
ftic in hoc , quod cognofeatur ad ceftefle relatio realis ad ipfum.
modum entis reahsjfic per fe con- ^ H*c tamen folutio falfa eft, &
ueiiic illi , d 110 ^ f‘ ll:ar lc * mo ,‘ uin contra D.Tho.in I.dift.atf. quaift.
alterius. «J Adde, quod, vc bene a.art.i.vbi docet, entis ad no ens
cx plicat Arauxo lib.2. Mctaph.q, nonpoffe efle relationem realem:
2 .artic.a.n.n i.ciim genus entis, & quia hxc exigit vtrumque extre-
genus fcibilis valde diuerfa fint, morum in adu. Iuxta quam do-
hocquc quali materialiter tantum drinam refpondetur ad confirma-
ad illud prxfupponaturtquauis ra- tioaem,qubd fcientia , qux termi-
no entis non pofsit dici fimplici- natur ad ens realc, dicit relatione
ter de ente rationis ; tamen ratio realem : non vero , quas habet pro
fcibilis pote ll illi per fe,& fimpli- obiedo ens rationis,
citer conucnire. Cuius exemplum 25 Ad tertiu refpondetur, quod
cernitur in Mathematicis , & Phi- fcientia, ciimfit habitus acquifi-
lofophi a »fl ,ja J l ! r !} °bieda,fcilicet tus, generatur ex adibus circa ob»
quantitas : & fubftantia corporea, iedam illius. V nde fi demonftra-
quamuis analogice conuemant in tionem fumamus pro adudifcur-
ratione entis jfimpliciter rame par fu$ 3 vel pro iudicijs; vere demon
-
ticipant rationem fcibilis, & fic ip- ftratio generat fcientiam : fi vero
faevniuoce conucniunc in ratione demonftrationem formaliter fu-
fcietix. Videatur Arau. loc.citato, mamus pro fecunda intctionc,vcl
Ad primam cofirmationem ne- pro aggregito lecundarum interi-
garur minor , ad cuius probatione tionum,qux in illa reperiuntur.fic
refpondetur, ens rationis habere demonftratio pro formali non eft
etiam fias pafsiones,vt infra con- caufa realis fcientia:. Neque ex eo
itabit .( e quibus propter tranfeen- quod inter ipfos adus requiratur
dentianuprx dicatur ipfum ens ra- talis ordo, aut difpofitio , vt gene-
tioms. bed non ideo continentur rent fcieriamjided ordo ille debet
c flentia iter ub illo, vt patet de efle realistifte enim non elt forma
palsiombus entis realis; de quibus conftiputiua aduum in eile caulx
licet p. opter tranfeendetiam prx- fcientixjfed tantum conditio fine
dicetur ens reale,non tamen com qua non. Non autem repugnat alt-
H J quod
1
1
4 &?fp * L prece m ia liirfu ,t[i .11?.
efs rationis interdum efle vel talis cognitio obicdb^qu» rea»
condicionem alicuius caufo realis. lis e ft; atque ita depcndecia, quam
^oa m aliquo faltem cafu admit- habet fcientia ab illo e ile rationis
<.ei.c um e it a contrarijsmam infa- tanquam d condicione , vltimo re-
aamentis nouo legis iignificatio funditur i n aliquam caufam , k\i
& camen inxta conditionem realem.
i- SU r am ^ entent ^ am vere Ad confirmationem refponde-
conaitio^fme qua non caufaret tur, habitum Logic* fimul cum in-
r
.^
a ' t f r
i
^ 1
.l ltia -T* < l uo ^ certius telledhi per fe producere entita-
i- ’ 1 S n ^hcatiuae vere 5 & rea- tem realem fuorum adtuum *, ad
t J" - u avK 111 auditu fpecies in- quamtam.en per refultantiam fe-
lonalcs rerum, quas fignificat; quitur difpofitlo illa rationis. Per
5 amcn ngmficatio , line qua quem modum omnes alia; fecunda»
s pecies non caufaret. Iit quid intentiones refultant in rebus ex
atior.iSBefultans in illis ex impo- anibus imeltedtus, vt cener-ilirr»»*
fitione humana. de omnibus entibus rationis dicS
Qua; aute lit ratio huius dodhi- mus difputatione fequenti. W
non eft prmfentis lociexami- Ad quartum refpondenir ikr
nare. Forte talis dependentia > qua dum e fle , quod efte rrl V *
efteftus realis dependet tanquam fhbiedhim, genus & c finf ' lc
. a
I
tUm >
a conditione ?.b aliquo efle ratio- lemam quamuis in aftuinPu rea *
ms ’ re ^Jfcitiu* vltimo in aliquam qui reprarfentat hominem r\ US
exnnT’ fe
r
ll
i
cont
)
ltl
J )ne , m realem, ijcitur animali, ipfareprofentV?^
Et vr nm^ > tat 1 uc * e ^ e rat i° n is. & aftus lint quid reale,non ideb^*
t omittamus exempla, in quo- hornine eftauid reale f M k;; r - lr *
rom falcem primo aliter philofo- mali , fcd
In,k,fmocU «"“«ionibus res £
cientia fit effedeus realis produ- nominantur genus nrodir-^- 5
.
ce usui rpfo intelle&u per adeum ac proinde nomina ifta
i curfus , qui effentialiter requi- pro formali ens rationis.** 1 CanC
iit alios adfcus antecedentes, qui-
bus rermini J & propofitiones cog- QUAESTIO Ttt
nofcantur; non eft mirum, quod vt U *
producatur in ipfo intdle&u ali- QuoAmmem rationis fo nh'
quis efiedhis realis. Der talrm 0Jle ftnm
quis etfedhis realis,per talem adiu
fubfequcntcm, ncceflarium fit per
procedentes adhis fic terminos, &
propofitiones cognofcijvt refultet
in illis talis difpofitio,feii ordo ra-
tionis. Qui confequentcr ideo elt
necefiarius, vt generetur fcientia:
quia ad eam pr*rrequiritur talis,
Logica*
lff C E T" r cft a P«d Auftor.
noftrcc fentenciac, ens ratio
ms vnmerfaliter fimratuni non cf
<cobicaumLogic,!ne q uea" q u.'
1 homiltarumoppolitum afleruit
perfpicue enim fe explicat D.Tb
dicea
Difp.J.p r o a; mia Irs I1L / / f
<lic£ns locis citatis intentiones ra- mimis reftringentes obie<ftum for-
donis cfle obie&u Logic». Quod male Logic». *
•tiani ratione conuinciturmam de 27 Prima ergo fententia folam
chim»ra>P r ^ t,Jlc ' on€ * aut ne 8 at *°‘ ‘ demonftrationem aflerit efle obic-
nc nihil agitat iti Logica , neque &um formale Logic*. Pro oui re-
cocnitio cotum poteft ad ipfius fL feruntur Axand.Ammonias,Sim-
nem conducere. Imo non cte omni plicius,& alij Gr*ci. Poteftq; fua-
relatione rationis ag»t,neq; enim « dentquia demonftratio eft finis, in
confiderat relationem dextri, & fi-
Min-ri nuam htbet columna, neque
rcUtionem fimilitudinis, qua per-
d.cunt ratione eflen-
!?, neque etiam relationes qmbus
Deus refertur ad creaturas, & timi^
l eS .quz tamen funt relationes ra-
t ion is. Solum ergo in Logica agi-
tur de quibufdam relationibus ra-
tionis , qu* appellantur fecund»
intentionesrvt funt genus/pecies,
propofitio, argumentatio, &c. De
quibus eft difficultas , qu* carum
fint obie&um formale Logic*.
Relidis nominalibus, qui in hac
auseftionedicut in reliquis, omnia
ad voces reducunt: c*teri omnes
Dolores, qui obiedum Logic*
a (ferunt e fle fecundas intentiones
in rebus fundatas, folum diffentiut
ineo, quod tale obie^um magis,
vel minus extendunt. Quauis enim
omnes concedant ad cofideratio-
nem Logicam per fe pertinere in-
tentiones generis , propofitionis,
diuifionis , fyllogifmi, demonftra-
tionis,6e (imiles, quia tamen videt
aliquas iftamm ordinari ad alias:
Sc hoc diuerfo modo ; magis enim
propofitio ordinatur ad argumen-
tationem, aut genus addifnnitio-
nemjqua definitio ad propofitio-
nem,aut argumentatio ad diuifio-
ncm,&c.ided diuili funt magis, vd
quem Logica tendit , ordinatque
c*tera,qu* in ea tradancurmeone
quiefeit , donec demonftrationis
explicet naturamrergo ipfa e ft ob-
le&um formale eius.
Secundo,alij dicunt fyllogifmu
efle obie&um Logic*. De quorum
numero eft Scotus hic q.j. ^[Alij
vero extendunt ad omnem argu-
mentationem. Pro qua opinione
citantur B.Albertus,Auicena,Lo-
banienfes,& alij. Poteftque vterq;
modus dicendi probari ex Ariftot.
qui de definitione,aut diuifione ex
profeflo non egitjfed folum de ar-
gumentatione, aut fyllogifmo. £t
fic cap. vltimo fecundi Elencorum
de fyllogifmis fe doctrinam tradi-
difle confitetur: ergo folus fyllo-
gifmus , aut argumentatio erunt
obie<6hun Losice.
Laterum hi omnes modi dicen-
di falli lunt.Nam vt alias intentio-
nes Logicales omittamus , quibus
commune eft efle veritatis oftcnfi"
tiasjfaltem de definitione, & diui-
fione negari non poteft, vere efle
inftrumenta fciendi , & ignotum
manifellare independenter ab ar-
gumentatione , aut demonftratio-
ne.Propter quodetiade illis pro-
batur in Logica plures pafsiones:
ergo per fc clauduntur fub obiecto
formali illius.
II 4 8 Pro-
n6 ^ Di{p’I.procewUlis,qi4Ajt.HIi
a8 Proprius ad veritatem ac- tione confiderare oportet, quid
cedit opinio-aflerens, modum feie- nomine modi fciendi proprie fi«-
di, prout comprehendit diffinitio- nificatur : quoniam propter huius
nem,diuinanem,&: argumentatio- inconfiderationem multa pafsim
nem, efle obiectum adaequatu Lo- inueniuntur apud Auftores , qua:
gicoe : alias vero intentiones non materiam ifiam magis confunde-
lmmediate contineri fub illo ; fed ^ *
reduci ad haec tria inflrumenta.Sic
indicat Mafius q. 1 3. citata , quem
plures alij fequuntur.
Fundamentum eft:quia ad hxc
tria infirumenta, f
eu ad has tres
intentiones rationis commode re-
duci poflunt omnes aliae : nam in-
tetiones fimplices, quales funt in
re, quam iuuare folent. Quod per-
fpiciemus facile, (i terminos ipfos
attendamus. Nam modus fciendi
idem fonat , ac modus redle , & fi-
ne errore intelligendi; feu norma,
& via , quae ducit, & iuuat , vt rc-
, & facile acquiratur fcientia.
Sicut enim in qualibet arte dan-
tur aliqui modi ad rede kr-
luiiL in-» lul anvjuL lTiOcu ad recte & k r
tentio generis , fpeciei ,& fimiles , uiter faciendum artefa&urn
deferuiunt definitioni , Scdiuifio- modus rede conficiendi \ vC
ni: alix vero omnes argumenta- dram . nui rr-i* 1: ^ ,1 :r_ „ c .
at he-
tioni : ergo hac tria inllrumenta,
feu modus fciendi, prout compre-
hendit i!la,erit obie&um adaequa-
tum Logicae..
Confirmatur: quia finis Logicae
ci\ iuuare intelle&um , vt de qua-
libet re fidentiam habere pofsit:
fed his tribus inftrumentis fufficiel
ter obtinetur talis finis: ergo f
0 -
lum illa pertinet adobiedum ad-
aequatum. Probatur minor : quia
tria pofliimus de qualibet re igno-
rare , fcilicet dfentiam , partes
eius , & pafsiones : fed eflentiam
aperit definitio ; partes diuifio;
pafsiones vero argumentatio: er-
go hxc trij infirumenta tantum
per fe, & immediate pertinent ad
dram, qui erit talis difpofitio *
applicatio artis ad materiam *
qua facile refultat cathedra sCX
modus fciendi erit norrm * lta
dam, feu modus difponendire^"
taliter applicandi ad intelle«5 f
Si,Sr
fcientU^m
C ^ VCram affec l u ^r
Sicut autem in exemplo artis
non folum appellatur modus fa-
ciendi illa difpofitio vltima feu
applicatio materix , ex qu a im-
mediate refultat artefa&um • f ct l
ad quamlibet partem artcfaai f
orfim faciendam , datur ct -
"
modus , quo rete,& facili
pars , etiamfi minutifsima fit c
hciatur : ita f, militer in fc,en ti -
non folum d.fpofitio illa rerum
miT fi r in ^
i
r, ’ - f lomui unpontlo illa rrr„„
ftbieftun adsqaatum : carterae ve- quae fit indemonftratione e
ro intentiones non per fe , & pri- immediate refultat cornitior-
mano.fed mediantibus iftis , & ra- tifica , appellatur modus fcie/Jb
f one illatum, tranabuntur in Lo- fed etiam qualibet pars illi,,, rbf
8 ‘ ca< _ . . politionis , feu qualibet intenti,
3 ? Pro ventatis ergo explica- quomodocumque conducens a<
demon
x
Dlfp.F.proccrn talis 9 qu£fiJIL 1 1?
demonftrationem , participat Tuo principalioribus partibus illius ef-
modo rationem modi fciedi. Imo ficiendis. Eadem proportione co-
id etiam vtcumque conuenit irt- muniter Do&ores nomen modi
tentionibus, q ux fundantur invo- fciendi non extendunt ad omnes
cibus : nam talis , vel talis modus fecundas intentiones , neque re-
fienificandi J talis, vel talis appel- (Iringunt ad folam demonftratio-
latio,fuppof tio,aut ampliatio vo-
cum fuo modo conducunt , & iu-
uant , vt de rebus breuiter , & abf-
que errore fcientia comparetur.
4
2 o Ex ejuo patet , quod fi mo-
dus fciendi ftriftifsime fumatur
pro illa vltima difpofitione , & ap-
plicatione rerum in tali forma,
ad quam fequitur immediate cog-
nemjfed tribuunt illud quibufdam
principalioribus intentionibus
,
lcihcet definitioni , diuifioni
argumentationi : quia funteene-
raha quaedam inftrumenta fcien-
di, llhfque fpeciali , & perfedio-
ii modo conuenit effe veritatis
often.fi uas , fcjlicet manifeftando
ignotum , quod non habent aliae
n itio fcientifica: fic fola demon- intentiones logicales. Inquofen-
ftratio poteft appellari modus fcie fu modus fciendi re die diuiditur in
di , prout illam appellabit Arifto- definitionem, diuifionem , &ar-
tel. primo Pofteriorum capite ter- gumentationem.Id tamen non tol
tio.Si vero modus fciendi fumatur lit, quominus nomen modi fciendi
fecundum omnem- extenfionem, latius vfurpatum re&e applicetur
quam poteft habere;omnes iecun- alijs intentionibus logicalibus:
dx intentiones , de quibus Logica quia , licet alia proximius , aliae
traftat, poffunt rcdle appellari mo-« remotius ; omnes tamen condu-
dus fciendi , fiquidem omnes illae eunt ad acquirendam fcientiam.
fijnt aliquomodo veritatis oftenfi- Inquofcnfu Ariftotel.a. Metaphy
U3e;iuuantque,& conducunt , vt de ficce cap. vltimo, methodum , feu
rebus acquiratur fcietia; quod pro- modum procedendi in tradendis
prium eft intetionum logicalium* fcientijsappellauit modum fcien-
& per quod ens rationis Logicum di:cum tamen methodus (de qua
differt ab entibus rationis , quae ad calcem huius difputationis)non
confiderant Grammatica , & Rhe- fit definitio , diuifio , & argumen-
torica. tatio.
.
Sed quia (vt in exemplo addu- 3 1 p r i ma conclufio.Ens ratio-
ao perfiltamus) non ita cernitur nis logicum , fiue fecunda inten-
modus recle operandi in qualibet tio, quae eft veritatis ofienfiua,
minuti fsima parte artefaai effi- vel modus fciendi latd fumptus,
cien a : & ex ala parte non fola prout comprehendit omnes fecu-
materfe^eJn 1 ? 1 ’ & dl (P oficio das intentiones logicales, etiam
tat 'irrpfl A ^ U lmmcdiate re ^ Ll1- eas quae fundantur in vocibus , eft
facien li* f appellatur m°da s obieftum adaequatu, feu ratio for'
tacienui, ied id etiam cernitur in malis, qu* obietfi Logica , lic^t
inten-
i io Difp. tll.de efJenttA vniuer.cftt t fi. VI.
49 Cum autem fcnfus ab intel- fo fpcciem expreflam , feu verbum
lc ftu differat per hoc , quod huius mentis, quod eft veiuti conceptum
obiettum it quid vnmerfalcj illius parere , quo cognofcit natura hu-
veioqui iqguare,tcllcAri{l.i. manam . Hoc autem poteft dupli-
Primum cft/tutamTmnia' kTlTT^’
T
3 ^ 0
r_,, r„._- ^ wmwta omnia, mtelle&us pofsibilis cognofcit na-
, .
expreius fenfuum in- turam prxcife fecundum fiia prx-
fmpulirr v C ’p* entare °t>ieftum dicata effentialia, non cognofcen-
me 8
rn etmm ? Cumhocuu do fingularia.fed ab illis prxfcind*
aut f
? no
A ca ! ore » do.&abltrahendo. Ethxc dicitur
iuxta diuerlirlr ” i-
S k n /»t>ilibus, abftrafiio przcifmaintclledlus pof
c. r e "’ tcnfationum. fibilis ; pertinetq; ad primam eiu»
eft.obieftum iftud, operationem(ad diftinaionem ab
Wtcim ow ’^' “r ‘ Bte " e ?“ tCnUS abft «*>°nis , qux dicitur
L v a, ,? dum fitvmucrfa- ncgatiua,& -repentur in fecun^
lc. Vndc ncceflarmm erit, quod operatione; quado fcilirrt- «linuid
prids quili denudetur ab illis con- ab alio fcparamm 5nfi-
ditionibus indiuidualibus, fepare- tione ncgiitiua dl ?
turque ab omni materia Cingulari; ne non • c ^abftra^io-
vtficfiat proxime intclligibile, & cuidenseft
proportionatum obie&um intel- uerfalc : ficut etiam 2 ?* ?? n Vm '
lcaus. Et ad hoc ponitur intelle- fieriper tertia tjpcration^r^
°
Aus agens: cuius officium cftdc- eunde modo poteft “2^!
nih
ar ^ ? Ur
l
ta [ n
,
i:lta * conditio- cognofccre naturam, in ordine ad
mbus indiuidualibus ; vt ita fpe- fingularia , &vt eft ab illis partici-
Petrum“iam C
d 1 r .
f ? ntabat P abilis - 0 £° d neceffario fit cogni-
i etrum j iam dnefte folum re- tronc rcflexa,vtbene notant Suar.
prxlcntet. naturam .humanam. &Rub. infra citadi:intcllc&9 enim
J^uod facit mtellcdus agens , il- cognofcens naturam, vt eft partici
luminando phintafmata *, vt me- pabilis ab inferioribus , fupponit
dio tali lumine , producant in in- ipfam feparatam ab illis, a quibus
tclledu pofsibili, fcupafsibili fpe- participanda eft : quod tamen na
ciem intclligibilem, direfte repr^ tura non habet a parte rei fcd ab
fentatiuam talis natura:. Hxcer- intellc&u,&: fic talis cognitio ter-
go denudatio , feu feparatio natu- minatur ad cam,fccudum id quod
rx a conditionibus indiuidualibus habet ab intellectu , quod eft efle
dicitur abftra&io intelle&us age- reftexam.Hxc ergo cognitio intel
tis,quia quafi abftrahit , & feparat lectus dicitur comparatio. Qurii
naturam a fingularitatibus. Hat , vt fieri poteft , per fimpheem
50 Rurfus intelleftus pofsibi- apprehenfionem, cognofccndo fci
Iis , prxdi&a fpecie informatus, licet naturam cum ordine ad infe-
fcu fcecundatus , producit in fc ip- riora, abfquc affirmatione aliqua,
dicio»
Difc.IlLJe c/fentiA vxwer.quAft.VI* 22 /
dicitur comparatio fimplet. Si ve- tclledhi pofsibili.Imo in fine cip.
ro fiat attribuendo naturam illam Refeptmjio autem:zxpiz(sc docec,
Angularibus , media a&uali prxdi- huiufmodi relationes fieri in natu
-
cationc ; dicitur comparacio com-
pofita.
51 Ex quibus, fi vera funt,vt fup-
ponimus ex libris de anima, dux
colliguntur abflra&iones , nempe
abftra&io intellegas agetis, & ab-
ftradio prg-ifiua intellectis pofsi-
bilis.Quibus fi addantur dux com-
parationes ciufdc intellcdusjfim-
plex fcilicct,& copofita, iam habe-
musquatuor operationes, de qui-
bas poteft quxftio procedere, lux-
ta que operationum numeru qua-
tuor fun: apud An&ores prarcipne
opiniones , quasbreuiter attinge-
mus.
$. I.
VARIAE SENTENTIAE
eumfuis Aufioribus^ funda-
mentis referuntur.
5 a Rima fentetia aflcrit,vnnicr-
falincein rcfultare in natura
per abftraftionem intelleCus age-
tis. Sic docent Zumcl. i ,p. q. i
art.7. conclufione 7. Sot.quxft.2.
niuerfaliu, & alij. Citaturquc pro
ca Caiet.cap.q.de ente,& edentia,
bi in quoda dub. pofl quxftioncm
6 .§.His vips( inquit) natura, fecis dis
t(Je ob ieffiuu in intelleliu agente eft
vniuerfalis in p 'radicando . Sed
proculdubio ibi loquitur Caiet. de
vniucrfali fundamentaliter : tum,
quia fiatim eifdem verbis affirmat
id ipflim, dc natura fecundum efic
obicCiimm in intellc&u pofsibili:
tum etiam, quia quxft. 7. fequenti
fxpe repetit vninerfalitatem efic
'relationem rarionis, factam ab m-
ra per cognitionem reflexam , qua
cognofcitur in ordine ad inferiora.
Sed quidquid fit de hoc.
Probatur primo hxc fentent a
cx D .7 ho. 1 .p.quxft.8 5 . art. 1 . ad
1 .vbi inquit: Ea , qua pertinent ad
rationem /pe dei cuiuslibet rei ma -
tcnalis^pojfum cofierari Jine prin
cipijs in diuidual ibus : quia non Junt
de ratione fepeciei. Et boc ejl abjlra-
bere vniuerfele d particulari y Jiue
Jpeciem tnttlligibilem d pbatajma-
tibus . Et opuic. 5 $ . Eadem natura ,
qua fengul aris erat y efficitur pojlcd
vniuerjalis y per actione intellctlus
depurantis ipfam d conditionibus ,
qua Jient bic y & nunc. Quod etiam
indicat.7. Meth. le£hi ergo ex
lententia DiuiThomx vniucrfale
in aCu fit per actionena mtelleftus
agentis.
Secundo probatur ratione Soti:
quia efic vniuerfale in aCu # efl efle
intclligibile inaCu; fiquidem vni-
uerfale eft obicetu intellcCus: fed
res fit intelligibilis in aftu per ab-
ftraetionem intelledus agentis, vt
docet Arift.j. de anima, texe. 8. er-
go per illam fit a6“u,fcu formaliter
vniuerfalis.
Cofirmatur: quia tunc natura fit
formalitcr vniuerfalis, quando pri-
mo habet in intellectu illas condi-
tiones, cu quibus a parte rei cfiet
vniuerfalis , fi darentur vniucrfalia
ftpurata Platonis: fed ftatim ac in-
tclligitur natura abftrafti, fcu de-
nudata per intellc&u agentem,ba-
ber in intelle&u totum quod Pi* '
P * pone
22 ’ Dt(f.W.iee(ftntiavnmff.tfiu^yL
ponebat a pa^tc rei in vniuerfaU buitur illi vniuerfalitas. Cumque
feturato : ergo ume fit formaliter hoc fiat ante comparationem, pQ*
v i.iuerfalws. abftra&ionem praecifiuam intelle^
• Tertio fieri aliquod vmuerfale <ftus pofsibilis,confequens eft tun<:
C R fieri commune*?* indifteres,fed fieri formaliter vniuerfalem.
effe fic commune, •& indifferens ni- Confirmatur : quia per abftra^
hil aliud eft, quam elTe denudicum ftionem intellectus pofsibilis, noti
a conditionibus indiuiduantibus: accipit natura fundamentum prt>
cvgo res fitvniuer falis per ea a<ftio- ximum vniucdalicatis : ergo recj.*
nem, per quam fic denudatur. pit ipfam vniuerfalitatem. Confer
Confirmatur : quia natura per quentia videtur nota. Et antec<p>
cotra&ioncm ad principia indiui- dens probatur", quia ex eo quod k"
duantia , fit lingularis : ergo per paretur a fingularitatibas,d quibat
abftra&ionem ,& denudationem reaiiter multiplicabatur , rr.aud
ab illis, fic vniuerfaiis. formaliter v na, & indmifa, & con*
55 Secunda fententia docet, vni- fequenter proxime apta, vt refpV'
uerfale fieri per abftraftione prx- ciat plura: fed talem fe parationem
cifinam inceUeaus pofsibilis. Ita lubec ante abftraaionsm intclle.
non paruam fundamentum in 1). ucrfalitatein.
Tho.qui i .par.q.S 5 .art.2.ad 2. fic 54 Tertia fententia docer n'
inquit: Sed quod humanitas appre- uerfalitatem fieri per comparatio"
hendatur Jine indiuidualibus coeli - nem fimplicem intcllc&us p -b"
thnibus.quod eji ipfum abftrahi , ad lis. Haec eft frequetior inter 'fho-
qued /equitur intentio vniuerfaiis , miftas. Eam defendunt Arauxo i
accidit humanitati fecundum quod Metaphyf.quxft^. arf.5. Soicin*
percipitur ab intellectu , in quo eji lib. 5 . quaeft. 27. & fuper Ponait i
Jimililud.o natura Jpeeiei> & uo in- quxft.i. concluf. 4. Sanch.hb a*
diuidualium principiori ?. Idem vi- Logicae quaeft. 1 6 . Rub. hic quaeft*
detur docere, c.4.de ente, 8c effen- 5.nofter Didac. a lefu difpur x
tia,ec alibi faepe. , & plurcs ali j , quos refete
Ratione etiam probatur: quia - & fequitur Gallcg. controucr 10
vniuerfalitas tunc tribuitur natur* Eftque aperta mens Caiet. vbi f u -
ab intellectu ; quando primo cog- pra, §.refponfio autem , vbiexpref-
nofeitur , vt aptum fundamentum fe docet, relationem generis, 6 c ft-
illius; fed natura abftracta ab intcl- miles fieri per cognitionem corn-
icula agencc eft aptum fundamen- piratiuam. Quod etiam genera.*
tum vniuer (alitatis; fi quidem tunc liter de omni relatione rationis
tft voa,& vniformis-.cr^o cum pri- docet 1 . part. quaeft. 28. articul. 1
.
mo cognofcitur fic vmformis , tri- iduer te , quem fequitur Naxar.
ibidem
Dtfp.lll.de effenti* r
jniHer t (jU&fl.VU 22jr
ibide in expofitione textus, cftque prsdicabilis , non vero aqualis
proculdubio D. Thom.vt infra vi-
debimus.
5 5 Quarta fentcntia afferit vm-
ucrfalitatcm fieri per comparatio*
nem compofitam intelleGus. Pro
hac otancur aliqui AuGores anti-
qui. Sed quia eos non vidimus, ne-
que in alio Do&orc expreflam m-
uenimus: neminem pro ea adduci-
mus. «T Potcfttimc probari: quia
vmuer&Htas eft rclat.o unam,.
aM natur* refpicitmuka , feu eft
in multis: ergo fit ab intelleftu per
comparationem, qua eadem natu-
ra attribuitur multis. Sed hsec cit
comparatio compofita: ergo per
ipfarn fit in natura vmuerfalitas.
Probatur minor : quia non poteil
intclleftus cognofcerc natura cfic
in multis ; nifi intelle&ualiter ex-
primat coniunftionem cum illis,
importatam per Iy
»
e
fi > ac *
quod, vc patet, neceffaria cft aqua-
lis praedicatio. . .
5 6 Pr* ter has opiniones extre-
mas , funt multor ali» media: : quas
non oportet adducere, tu, quia cif-
dem fere fundamentis nituntur, tu
etiam,quia earum alii»* m re non
diftinguuntur a praecedentibus , oc
confequencer eodem modo impu-
goabuntur.V t autem a certioribus
incipiamus.
Quarta ifta fenrent:ia,vt omnino
falfa , & fingularisreijcienda efi: . . r t - —
caque refte impugnat nofter Di- ente &efTentia, & opufcul. 55. &
dac.vbi flipra. Nam, vt conflat ex 5<5.Quam etiam fpccicm intclligi-
definitiombus Arift. fupra relatis, bilem f»pc vocat intentionem, vt
apntudo ad effendum* in pluribus, patet in eodetn opufcul. 5 6, circa
vel vt praedicetur de pluribus, per- medium.
tinct ad rationem vniucrfalis, feu Ex quibus DiTbo. locutionibus
P a orca
praedicatio: hxc enim no facit prg-
dicabilia, fed prxdicata , vt patet:
ergo ante comparationem compo
fitam, iar.ieft faGum praedicabile,
fcu vniuerfale. SoKi ergo rcllat dif-
ficultas , in ferendo iudieio de tri-
bus prioribus opinionibus. Q^od
quidem non eft facile, non ta pro-
pter rei difficultatem, qua propter
D.Thom.qui diucrfis locis videtur
diuerfa tradidifle ; propter quod
etiam difcipulicius diuifi funt,vt
vidimus.
$. IT.
CONCILIAT I S VARUS
D.Thoma teJUmcnijs , legitima
eius mens & vira Jent en-
tia Jlabilitur.
57 PR° folutionc ergo difficulta-
tis, & vera D.Tho.intelligen-
tia, (ciendum eft; vniuerfale in rc-
prxfcntando cfie illud, quod ^qua-
liter eft imago , & fimilitudo plu-
rium, qu» per illud reprsefentatur;
licet in fc fit quid fingulare,' vt fu-
pra circa prooem. Porph. diceba-
mus.Quomodo fpecies intelligibi-
lis natur» human» dicitur vniuer-
falis:quia repr^fentat id, in quo lin-
gularia hominis conformantur. Et
cie hoc vniuerfali frequeter loqui-
tur D.Thom. appellans illud abfo-
lut£ vniuerfale, vt patet cap.q.de
2 24 - iyiff.lll.de effenlia vniticr.cjutfi.Vj_
ortacft , magna ex parte, diflenfio di illam , vt fupri dicebamus *
rnnlliKin*» !«/•;» T"\ Ti *c
uua Wit | fc vw ) Vi *UtUUU
difcipulorum ciu$,&: cofufio in hac
qu^ftionc.Sed proculdubio dc hoc
vniuerfali in repnefcntando loqui-
tur S. Dodor*. quandocunquc ade-
rit fieri per abftradionem 'mrelle-
dus.agcntis , vt fatis iple fc expli-
cat in primo loco addudo pro pri-
nia fententia,dicens:£t boc tjt ab-
prabere vniuerjalc A particulari,
Jcu/peciem intclligibilem d pban -
ta, matibus.Dc hoc aute vniuerfali
non procedit praefens difficultas:
leo de natura, vt affeda fecunda in-
tentione vniuerfalis:pcr quam fci-
licet operationem tribuatur natu-
ra? illud efTe fidum , feu illa forma
rationis, a qua conflituitur forma-
liter in effr vniuer falis.
Cum autem ad formationem en-
tis rationis,ncceflariu fit rem con-
cipi fecundum aliquid, quod a par-
te rei non habeat , feu aliter ac eft
,n fc vt coftat ex didis difp.a.ma-
nifcftu fit yniucrfalitatem no pof-
lc heri per operationem, qua co®-
nofcitur natura fecundum illa prl-
dicata,qux direde repraefentantur
per fpeciem intclligibilem , talia
enim praedicata coueniunt naturge
fKft rt l rCi,Vt paret * °^ 3re fi P<*
abltradionem prceciGuam intellc-
. us pofsibilis ,folum cognofeitur
in natura, quod direde reprefeota-
tur per fpeciem intelligibilcm, p cr
talem operationem non rcfultabic
ibi vniuerfalitas,vt patet.
^ Adde , quod cum vniucrfali-
tas, ficut quaelibet alia fecunda in-
tentio logicalis, fundetur in rebus,
quatenus cognitae funt ; ita vt de-
nominatio cogniti fit ratio funda-
conflabit ex locis D.Tho. proco-
clufionc adducendis , confequcos
cft^ad operationem intelledus,pcf
qua fn,neceifari6 prrecedere aliam
cognitioncm,a qua res de nomine
tur cognita, Propcerea enim iit ae
appellantur fecundae intentioaesj
nuntque pcr operationem reflexa
mtcllcdus.
un ^ xc l uo ta ndem fir, tam pcr
abitradionem intclledus agenris,
q«a per cognitionem diredam i/f'
ce ledus pofsibilis feruata propot*
ionc, tantum conftitui naturam in
potentia proxima ad recipiendam
Eth^^r ^ tent i°ncm vniuerfalis»
qua °do f
?’ Um “««di» D- Thom.
fentencia d' S cttacis P ro f«und»
confequi ’
vniuerfalis , cafo,™ ‘ ntet \
Uotlcm
relationes reales di cu ^° ’ c '" a
qui ad fuuin fundamentum “ nfe '
mum,vt bena explicat Arau^i
fupra. Solet autem natura fi c Dro ,
x^apta.appclUriabfo^cl^
uerfalis : quia vt ad aliud propoli-
tum dixit D.Tho. opufe. c
Qzodpropi 'Jadaau„M'ai
atlu differre vtdetur.
na >& D.Thom.eonco^alumftu;
ex eodem Angel. Doaore opufe
48. c. 1 .cuius titul.cft; Quid P •
u>rJaU& quomodo or^„ t {
ur ^
^i h A am lbft «aam ab
mtelleau agente , vocat vniuer-
f.
i & abftraaionem ipfam ap.
pellat vnuietfalitate, feu intentio-
nem,& nihilominus docct,propria
vnmcrfalitatem,feu fecunda inten-
tione vniucrfalitatis fieri pcr adii
rcfle~
? *
£* C. Dijp. II L de effentia v rimer* qu fi !
.
reflexum, poftquam natura eft iam fiupra ex, qua in e& funt ftuejubie-
abftrada, & cognita, quando fcili- Eliue^fue obieEliue: cofiiaerat iieru
cct cognofcitur in ordin- ad infc- homine, fte a /e intellectum fine cfi"
riora . Qui adus eft comparatio ditionibus materi#, & videt , quod
fimplex intclledus,vt patet. talisnaiura , cu tali vniuerj alitate,
5 9 Dicendum eft ergo, vniiierfa- fieu ahftraElione intellecia,poleft at-
le fjrma!itcr.& in adu, feu vniucr- tribui buic , & illi indiuiduo : &
falitatem propriam, quar eft feciida ideo format fecunda intentionem de
intetio logicalis, fieri in natura per tali natura. Etbanc vocat vniuer-
COtnparacionem fimplicem intelle fidi e , fu pradicabile. Eifdem fere
fius pofsibilis. Ita docet Au&ores verbis id explicat Caier. loco cica-
tercicc fententia: : eftque proculdu- to de ente &cftcntia. Non poteft
bio exprefta mens D.Thom.Tiim, crgo,perpe(is omnibus, negari hac
quia i.par.qu^ft.iS.art.i.idgene- efte D.Thom.fentcntiam.
raliter docet de omni relatione ra- . fio Probatur prima conclufio, ra-
tionis. Tum, quia fpecialius de fe- tione excludente duas priores fen-
cundis intentionibus logicalibus, tetiasiquia nullum ens rationis re-
praTupponere vt ratione fundandi Tultat innatura per abftradionem
denominationem cogniti, teftatur inrelledus agetis,& pofsibilis*: fed
in i.dift.a.quxit. i.art. j.hisver- omnis vniuerfaliras proprie dida
bis: Ex hoc quo lintellt Eius intel - eft ens rationis , ergo nulla vniuer-
ligit animal, vt in pluribus fipecie- b litas proprie dida refultat in na-
bus,atpribuii ei intentione generis, rura per abftradionem ititcllcdus
Et buiu/modi intentionis licet pro- agentis, & pofsibilis. Confequecia
xinium fundamentum non Jit in re, eft euides:& minor ex didis certa.
fed in intellcElu ; tamen remotum Maior aute probatur. Et in primis
fundamentum eft res ipfa. Et quarft. de intcliedu agente id patet : quia
7. dc potentia art. 1 1 . Huiufimodi ens rationis fieri no poteft a pote-
funt relationes rationis , qua attri- tia non cognofcitiua,cu cius eflen-
buantur ab intilletlu rebus intelle- tiafitcognofci,vt difp„2. probatu
Elis , prout fiunt intelle Eia, ficut re- e ft* Cum ergointelledus agens fit
iatw generis & fpeciei. Has enim poteciano cognofcitiua,vt liippo-
re attonej rationss ratio adinuenit
,
nimus ex libris de anima, planu fit
° y dine eius , quod ejl in ipfo no pofle feri ens rationis.
res >qua \ /um extra. Deinteiledu vero pofsibiiilic
r
1 (pecialiter de probatur maior: quia per abftra-
a *
: fi uueL, ^ nc vll iticrEilis; fieri ^ione prarcifiua , folii cognofcitur
*« r^il-xuin , quo natura obicdii fecundu illa predicata, que
a ’ & cognita comparatur direde repraefentatur per fpecie in
ad m criora, docet exprefsc opufe. tclligibiletergo per illa no cognof-
- ci:ato c. 1 .dicens: Quia intelle- citur natura fecundu aliquid , q iod
Eius refiisHiPur fiupra fe ipfum , <£. a parte rei non habeat; ac proinde
P 3 nullum
226 Difp.l I \ dc efferni* vniner.qi4&ft,VL
nullum per ipfarn fiet ens rationis, cifiuam non poteft refukare in na-
Probatur harc confcquentia : quia
exeo, quod intellectus cognofcat
matura huniatia 110 cognitis lingii-
laritatibus, formalitcr loquedo no
c ot nufeit illa aliter, ac eft in fejne-
que fi rgic ibi aliquod elle. Sicut a.
l.n iiiide intelleCius cognofcesin
irio faporem , qui a parte i ei eft
m illo, n ere negatiue fe habes cir-
ca colore eius, neque illud ccgnof-
Cxv. afiter, ac elt in fe, neq; per tale
cognitione format ens rationis. Er
gv> intellectus cognofces pridica—
t.
a ~^ ma nia natura, mere negatiue
lc habens circa fingularitatesf in
quo confifiit abftra&io pr^cifiua)
non cognof-it natura aliter , ac ed
m iepieque ex cor.fequeti per tale
cognitionem, format ens rationis.
61 Secundo,quia vniuerfalitas
tura vniuerfalitas. Si ergo , neque
per abftra&ionem intclledus age-
tis, aut pofsibilis ; neque per copa-
ratione copo (icam eiufde intelle-
Clus , potclt fieri fecunda intentio
voiuerfaiis; vc probatu eft, reflat a
fufficieuti enumeratione , fieri per
fimplicem comparatio nem.
Tertio pofitiue probatur per hac
coparatione fieri; quia vniucrfalo
clt relatiuu fecundu elfe,& vniuer-
falitas vera relatio rationis ex his
qua: fub primo genere fecundarum
intentionu logicalium ennmeraui-
mus fupradifp,2.n.4^* er § 0
coparatione fimplice intelledus..
Probatur cofequentia* quii ens ra-
tionis fit per hoc, quodapprehen-
C a^ir aliquod e(fe,vbi auhu eft*. er-
ficut : qmd.o« nlh fecunda intetio, quod apprehendetur 0“. per b
prafapponK yt rationem fundandi qua, inter qu* taTs oM mWr n
denominatione extrinfeca cogni- Hoc autem eft vnu al«rt r-" 0 " ‘
u.ergo antequa adueniat vniuerfa- ergo vniuerfalitas e* rari
: ° parlret
litas , lam natura eft cognita: ergo muni relationis rat.od. k^ C T'
vniuerfalitas r.6 rcfultat in natura ri per coparatione m Tr h
.
a .
be '
'
hc *
per abftradione przcUuia intelle- proprii «eneris in m*n U - > '? nonc
«us pofsibilisiantecedes,& prima ’eft rdalfo “feu incedo c"*?
confequetia ex JnStis patent.Sccu- cis, excludat iudiciu aut difci"?^ 1
da vero probatur; quia abftraftio plane feqtutur fieri ner fi
praecifiua ,qua cognofcitur natura apprehenlloivem natura .
1Tl pbcem
non CQgmtis fmguhritatibus , eft aci inferiora, qui cil con-T • i ne
primus a&us intelle &us pofsibilis plex intelledus pofsibi n
^
raCl °i
i
-
rT1
circa tale natura m.Vt enimeften- tendimus. s >quodin-
dcmtisinlib.de An ima, intellectis §, UT
diPede filii cognofcit naturas co- F V N D A M E N T I S
nvjne.s& ex earum cognitione ini aliarum fent enti arum
direde,& per quandam refiexione - •• JatisHt
cognofcit lingularia. Dc quo vide- 6z Primu argumenta pro i.
n poteft D.l ho.ir> 4. did.50.q.i ; lententia ex audoritatibus
ar. ji ergo per abftradionstfi prae- D.Jfionam confiat ex his, qui ad-
duxi*
9 'fotfjr.fJUecffentia vnwcr.qttAfl. VI 2 i;
duximus id concilianda cius rcfti- vniuerfale. Qnod fo lu fignificatur,
monia. Et quidem in priori loco quando commuter dicitur, c-biefiu
‘facis; ipfe Sancus explicat fe loqui intellectis effe vniuctffaie . Sicut
de vniuerfali in repraefenrando.
ir-Qs? etia modo poteft explicari
fecundus locus, vel melius de vni-
uerlali fundamentaliter, & in pote
cia proxima. Quod colligitur ex vl-
timo loco addudto pro noftra con-
clufione,vbi eode modo loquendi
vtitur; natura abftraCS ab incelle-
Cu agente appellans abfolute vm-
ucrfale,& tamen {fatim docet, fccu
dam intentione, feu vniuerfale for-
maliter fieri. per a&u reflexum,feu
comparationem intelle&us.
* Ad fecundu rcfpoiidecur negan-
do maiorem, {i loquamur devni-
uerfali fecundo intentionaliter, feu
logice, ficur in pr&fenti loquimur.
Vt enim qtueftione prsrcedentrdi-
cebanaus,obir< 5 tu intelleCus,etiam
formaliter, q ratenus obiednmeft,
&vtefta&u intelligibile ; tantum
eft vniuerfale fundamentaliter , Sc
in potentia proxima. Ratio eft ma-
nifcfta: quia effe obieCum intelle-
Cus, & a&u intelligibile habet na-
tura a reali , & intrinfeca entitate
fua,& a, pcrfc&ione, & immateria-
litate qua habet, vel quia eft a&us,
& forma fi parata, vel quia fecundu
le abrtrahit ab aliqua materia , fal-
tim hngularij at vero cfie adu , &
formahter vniuerfalem habet natu
ra a fecunda intentione, quam f tir} _
dat undleduSjfLipraentitatem illa
adu Jnte]hoibilem,quar eft obie&ti
eius. Et fic ftat optime obieaum
E*. 1 . lEctu > , ena formaliter quate-
ntis eft obiedum , & a&u intelHgi-
bile , efte tantum fundamentaliter
uando e cotra dicitur, obie&u fen
fasefTe lingulare , non fignificatur
res conftitui in efie obii di fenfus
per fecundam intentionem , quam
pro formali dicit lingulare.
Ad confirmationem . conceiffa
maiori, neganda eft minor. Cuius
ratio eft: quia cx eo preci se , q».bJ
'natura cftet realiter ieparata,vt po
nebat Plato;ftatim effet in ca rela-
tio reali s, qua vniformiter refpicc-
ret indiuidua, & ratione illius cftet
formaliter vniuerfalis, at vero ex
hoc praecise, quod natura feparctur
per intelleftu agentem, neq* reful-
tat in illa relatio realis ad indiui-
dua, vt patet, neque etiam rationis:
tum, quia intelle&as agens non eft
-effeftiuus entis rationis: tum etia,
quia ipfe no refert naturam ad in-
feriora, quod neceftfarium erat, vt
refultaret relatio rationis. Et fic ex
eo praecife, quod natura feparetur
per intelleftum agentem, non eft
formaliter vniuerfalis, fed tantum
/Fundamentaliter, & negatiuc.
' Adrertium refpondetir, quod
fieri aliquid formaliter ynipcsfale,
eft fieri pofitiue commune, & in-
differens . Hoc autem non haber
formaliter natura , per feparatio-
nem a lingularitatibusj fed per fe-
cundam intentionem , feu relatio*?
nem rationis ad inferiora,vt expli-
catu eft. Per quod patet ad co-
firmationem. Solum emm probat,
natura per abfttaftioncm fieri vni-
uerfale ncgatiue,& in potetiajalias
confequcntia effet omnino falft.
P 4 61 Ad
22% Dify-HLdcejfenti* vnitAcr.Cjtt&fl.Vl
.
6
1
Adau&oritatcm D.Tho.pro intelle&us pofsibilis , non vero ip-
fecunda fententia addu&am, iatn fam vniuerfalitatcm.
diximus fupra, fenfum eius effe , ad Ad fundamentum quartae fentif-
zbftradtionem intelle6his pofsibi- tiae conflat ex eius impugnatione,
lis fcqui fecundam intentione vni- Vniuerfalitas enim non conuenic
uerfaUs, eo modo, quo relationes natui a*, prout a&u e A in muki ( if<d
dicuntur confequi adfuum funda-
merum. Abftradtio enim pra?cifiua
vltimo d i fponit natura, vt fiat for-<
maliter vniuerfalis per tubfequen-
teai comparationem.
Ad rationem pro eadem fenten-
tia refpondetur,per abftradionem
procidua intelle&us pofsibilis non.
cognofei naturam , formaliter vt
prout eftapta clTe in illis ,& ideo
non exigit operatione intellectus,
qua natura a&u attribuatur multis
fed qua fiat proxime apta, vt tri-
buamur multis, ieu qua cognofiatut
in ordine ad multa. Ad quod no re-
quiritur comparatio compoiita,vt
per fe patet..
§. 1III.
v nam, aut vniforme; neque vt pro-
ximum fundamentum vniucrfali- QV I D DE V N IV F ALI
tatis: ad hoc enim neceffarius cft metapby/tco fentiendu ^ C
diStis evr>!;~~+- J
a<f>us reflexus, vt patet-, fed folum
cognofei fecundum fua praedicata
eflentialia, aut gradus communes,
quos habet a parte rei. Per fubfe-
quentem autem comparationem
cognofcitnr vt vna , dicens vnifor-
mem ordinem ad inferiora. Etfic
per hanc fit formaliter vniuerfalis.
Ad confirmatione rdpondetur
negando antecedes. Ad cuius pro-
batione dicimus , vniuerfal itate m
cu fit fecunda intentio , couenicns
rebus, quatenus cognitae funt , vt
fxpe explicuimus , vitra vnitatem
formalem, aut iodiulfionem, quam
habet natura abftra Cea per intelle-
ftum agentem, requirere proculdu
bio in ca denominationem extrin -
fecam cognitae , a qua vltimo com-
pletur .11 ratione fundamenti , &
confutuitur in potentia omnino
p-exima ad illam recipiendam. Et
talem denominatione recipit na-
tura per abftra&ionem prsecifiuam
ditiis explicatur.
6 * jAm facili intelUgetur di n i fio
. vniuerfalis,qu* commuiiitet
circumfertur in vniuerfale mmha
Phacum, &logkum : per qi ,a ali*.
qui dilfoluunt hancquaiftioncm 81
conciliant fentetias oppofi :as ’af-
ieretes vnmerfale metaphyfiu, fie-
n per abftraflione intellegis age-
tis, vel pofsibilisjlogicum vero pe.
comparationem. Sed licet h*c do.
f;'" 1In ^f lb ' n eimelligatur,ve.
ra fit , infufhciens tamen tft ad fo
lut,onemqu*ftioni s .l nquan6;n
qmruntDoaores-.perqua op =ra
tioncm natura fiat vniuerfalis fun
dantentaUter, f eu in potentia pro
xima > fed per quam operatione
r
iul acta, & formaliter vniuerfalis
Conltat autem vniuerfale met*
phyficum non efle vniuerfale a£tr
& : formaliter , fed in potentia tar
tum,& fundamctaliter, ac proind
DiftJ ILde efferti* viJruer.cjHAfi.l/ L 219
per hinc diuifionem non poffunt rantur , ant fine eis cognofcunttir;
conciliari adduSa: fcntentii. ideo folet dici , vniuerfale meta-
Qnod autem tantum vniuerfa- phyficum fieri per abftraftionem
le logicum fit aftu , & formaliter intelleftus agentis, aut pofsibilis.
vniuerfalc;metaphyficum vero fo- Non quia per has opera'tiones na-
tum in potentia, & fundamentali, rura recipiant aliquam vniuerfali-
ter, fatis ex fe patet. Nifi enim ve- tatem metaphyficam.vt aliqui fin-
iimus abuti terminis vniuerfale gunt ; fed quia tunc habent imma-
metaphyficu nihil aliud fonat ; nifi ter,alitatem ) & aftualitatem necef-
vniuerfale quod eft obieaum me- fanam ad terminandas fcicnriae
taphyficx.ftcut vniuerfale logicum p Exquotandefit.naturam fic
fignificat vniuerfale, quod clt: obie- a. lingularibus praeci&m, fi nerti
ftun» Logic*. Cum ergo ex didis neat ad obiedu Philo jbphi* -«4*1
difput.i. condet, res pertinere ad dicivniuerfale philofophicum^fi ad
obiedam Logic*, non ratione fax Mathematicas, mathematicum • fi
entitatis rcalis,fed ratione fecuda- ad Metaphyficam, metaphyficum.
rum intentionum; ad obiedum ve- Confuenerunt tamen nmtw *
ntitatis rcalis,iecl ratione ieciiua- aci Metaphyficam, metaphyficum.
. iim intentionum-, ad obiedum ve- Confueuerunt tamen omnes natu-
ro Metaphy.fic^ no nifi ratione fu£ rx reales fic praecifae appellari vni-
cntitatisj&perfedionis realis,pla- ucrfale metaphyficum, vel fumpta
num fit vniuerfale logicum efle na- denominatione a digniori fcietia
fimul cum fecunda intentio- vtoptime notat Rub.de vniuerfa-
ua a&u,& formaliter confti- libus.quaeft.s.n.o?. vel cmia ohir-
turam fimul cum iecunaa intentio- vtoptime notat Rub.de vniuerfa-
n e,a qua a&u,& formaliter confti- libus,quaeft. 5 .n.p^. vel quia obie-
tuiefir in effovniuerfalis , vniuerfa- ftum Metaphyfic^ tranfeendit ob-
ie vero metaphyficum folum efte ie&a aliarum fcientiarum , & fic
ipfas naturas, leu cfientias reales, poliunt quodammodo talia obie-
de quibus agit^ Tvleraphyfica , quat <fta appellari vniuerfale metaphyfi-
prout fic, tantum funt rundameta- cum. Ex quibus omnibus patet,di-
liter vniuerfales. Quia tamen neq; uifionemaddu&a nullo modo efle
Metaphyfica , neque ali* fcienti* vniuocam , fed vel totius concre-
difputant de naturis, .prout funt iu ti in fuas partes,vd analogi in ana-
fingularibus ; fed prout ab eis fepa- logata.
D IS pvr ATI o QjV A R -r A.
De pafsiontbus vniuerfa Iis.
1 Accidentia rea] ia fuas habent pafsiones, quas de illis
c ' lc ??*J? cn, ? n ^rantj vt cernitur in Geometria , Arithmetica
Wj a ijs; fic etiam fecunda intentio vniuer falis, quae eftqusdam
tia> #
orma > eu accidens rationis , fuas habet proprietates : quarum
noU & examen ad Logicam pertinet. Dux autem vniuerfalis pafsio-
P 5 nes
Difpyi.de Pafsiorjevniutr.qu/tJt.I I.
Identitas vero negatiua eft ne- dium harum propofitionum
gatio cUuerfitaris inter aliqua ex-
trema , fcu non diuerfitas inter illa.
Qax identitas cum fit negatio , fe-
quitur leges aliarum negacionum.
Vnde tandiu dicetur efte inter ali-
qua e xtrema , quandiu abluerit ab
illis diuerfitas, quam negat. Qua-
re fi ab $terno abeft diucrfitasm-
tcr aliquod praedicatum , &fubic-
dum,& in sternum aberit, vt con-
tingit in propofitionibus neceffa-
rijs;erit confequctcr ab «terno ne-
gatio diuerfitatis inter tale praedi-
catum, & fubicdum,& per cofcques
identitas negatiua, fcu veritas fun-
damentalis negatiua.
12 Dicendum eft ergo primojve-
ritatcm fundamentalem pofitiuam,
leu identitatem pofitiuam inter pras
dicatum, &fubiedum in propofitio-
nibus neceflarijb non fui (Te ab jeter-
no-.ac proinde vniuerfalia, quantum
ad hanc veritatem propofitionis,
non effe sterna : neque hoc modo
dari propofitiones aeternx verita-
tis.Hac conclufio ex quxft.pr acce-
denti^ modo adduclis eft manifc-
fta*,& ideo in ea immorandum non
eft.
Dicendum eft fecundo, veritatem
fundamentalem ncgatiuam,fcu idc-
titatem negatiuam inter prxdica-
tum,& fubiedum in propolirioni-
bus ncccfiarijs fniffe ab «terno ; &
hanc identitatem aeternam fufftcc-
re ad aeternitatem propofitionum,
fecundiim propriam , &: formalem
veritatem , quam conclufione fe-
quenci ftatuemus . Prima pars hu-
ius conclufionis conftat ex didis:
Si enim inter prjcdicatum, & fubic-
x 4 > nCC
fuit,ncc eft, nec erir,nec poteft cfte
diuerfitasicrgo ab aeterno fuit ne-
gatio talis diucrfitatis*,& perconfe-
quens identitas negatiua. Secundat
verb pars ex fcquenti conclulionc,
& folutionibns argumentorum erit
manifcfta,
i 3 Poftrcmd dicendum eft , lo-
quendo de propria, £e formali veri-
tate, propofitiones vniucrfalcs ne-
cellarias habere perpetuam, firtnif-
finiam, 8 c adualem veritatem , fi*
uc res exiftant , fiuc non;ac proin-
de vniuerfalia, quoad iftam verita-
tem propriam , & formalem , effe
adu ab «tcrno.Ita Arift . i . p 0 ft. c.
p.Vbi,vt optime notat Caict. non
folii m ait, /dentiam effe femplter-
norum,&non corrupribilium(q UO( j
eft afferere vniuerfalia, quantum ad
dfentiam efte «terna) fed etiam de-
monftrationem effe iempitcrnoru,
& non corruptibilium» vt indicaret
non folum res, de quibus eft fcien-
tia.efle «ternas , fed e tiam propofi.
tiones,de quibus eft demopftratio
effe «tern« veritatis. Eandem con-
clufionem tenet D.Thom. i. p. q.
i o.art.3 .id 3 . quem fcquuntur in-
ter alios Bahc2 ibidem, Capreol. in
1 .diftm.8 qtiajft., . c ° ncluf ‘ , _ Son .
cinas.p.Metha. quaft. 5. Kj ecr T
prtcCiypei^s/sotoK
fummuhr c.a.&io.&Maf.fed. 2.
dc vniuerfalibus q.p. m con .
nrmationem huius fententisr addu-
ci t plura , eaque expreffa loca D.
Auguft. Anfclmi , Se Porph. Quam
etiam probat optime Calet, loco
citato.
Fundamentum eft : quia forma-
lis
Difk.111 1.ie pjtfsio
]i$ veritas propofitionis non eft in
ipfis rebusjfed in intclledu cognof
cente conexione prardicati,& fub-
iediifed ab ^tcrao intclledus diui
nii^ adu cognolcic conexione pr^
dicati, &fubicdi iftani propoficio-
nu.ergo ip'e ab £tcrno fucrut 3du
vcroe veritate proprii , & formali.
Maior ex didis coftat. Minor ve-
ro, prxterquii quod eft per fe nora,
facile probatur : quia propofitio-
nes ifta: fune cniimbilia neccflfa-
ria, ac proinde non potuit non in-
incelledus diurnus ab sterno adu
yerfari circa illa.
Cofumitur primo tquiahuiuf-
modi enunciationes neceflurise no
pofiunt habere indeterminata , &
qiufi fufpefam veritatejey no fmt
in materia cotingcti-.ergo abster
no fuerunt determinat^ & adu ve
ra^vel fallx.Si prinm, habetur inte
tu : fi fecundum , ergo verum fuif-
fet ab arterno tales propofitiones
elfe falfas.
Secudo cofirmatur ex C^ie.quia
ex duabus cocradidorijs in mate-
ru naturali , altera ncceflurio eft
determinate, &adu vera : led ifta:
propotitiones,jfc<?/KO eji animal ,bo-
mo non eft animi , funt huiufmodi,
«tia homine no e^iftente, vt patet
ex Arift.inPoftpr^dic.c, de oppoii
tis: ergo ena. homine non exiften-
te , altera nrccffii 10 erit deter mi~
nate vera ; ac proinde ab jcterno
fuit adu vera*
14 Ad argumeta refp. Ad primu,
didfi Arilt.intclligendu eflfe de ve-
ritate faudametali, fcu de idetita-
te inter praedicatu, &fubie v
du p-fi-
Iiua,li praedicatu , & fubiedu exi-
ftantjvel falte negatiua, fi non exi-
(tant. Talis autem identitas nega-
tiua fuit ab asterno lufficies , vtin-
tellcdus diuinus cognofeeret con*
nexionem pr ? dicati,& fubiedi.Cu
enini ipfa cognitio Dei 116 produ-
xerit ab asterno prodicam & f ibie
aum, vt patet; non potuit^n^
cefianaab arterno identitas pofi-
tiua inter illajac proinde fufficens
huc identitas negatiua illortij vc in
intelle&u diurno e (Tee adu , & f or -
malitct veritas talis propoficio-
ms.f Per quod patet ad fecudum
argumentum. Procedit enim de
identitate pofitma,q.ue tamen non
eft nece(faria,vt explicatum eft.
Adtettiu refp. cum Sot.vbi fiip.
in his propofitionibus neccftarijs,
verbu,^?,non fignificare cum tem-
pore, proprie loquedo ; fed ahftra-
hereab omni ditferentia teporis,
ht hoc eft, quod comuniter docent
Dialedici, fcilicet in bis propofi-
tionibus verbu abfolui a tepore, id-
Citjimpcdire abextremis,ne fignifi
cet ahqna differentia teporis, f Si
tamen cotedas verbu in his propo
ficionibus vere importare aliquam
duratione praefente , dicedu eft il-
la e fle inftans,fcu nunc ^ternitausj
non vero inftans,aut nunc teporis.
1 5 Ad quartum conceffi imio-
ri, neganda eft minor. Ad cuius pri
main probatione dicencueft, non
eiTe ncceffarium ad ventare illius
propofitionis , bo?no ejtviuens , co-
nexionem, aut vnionein politnum
inter corpus, & anima fuifle ab £ter
nojfed fufncere identitatem nega-
ci nni praedicati, 5 c iub ; e dgq.i cri-
men fuit ab ^ternojuq ride necho-
mb
? 8 Difp. fll Ldeptfsionib.vniu er.qtt&fi* / 11.
mo f ut aliquando non viuens, nec in prooemio difputaticnis . Cum
datur homo abfq: connexione ani-
rn x, & corporis. Per quod patet
ad 'ecundam probationem. Nam
cadaucr illud , in quod refoluitur
hon:o,abufiue, & xquiuoce appel-
latur homo: proprie enim loquen-
dojunqua homo eft mortuu sequta
quado moritur, definit e fle homo.
Per quod etiam patet ad vltimfi.
Si enim in rigore loquamur , intri-
duo mortis Chrifti non fuit Chri-
jtusjin quantum Ckriflus figni fleat
hunc hominem; cum diffoluta lue-
nt vnio inter animam , & corpus
eius, licet V erbnm diuinu man ferit
eorfini vnitum animae , & feotfim
^ r JV* n * Ql2 ar e ha-c propofitio,
rijiiis tfl homo , femper e(l vera.
ru n' 0 tamcn theologi aderant
'-ii.-iltuui in triduo non effe homi-
nem,non uirpiciunt rigorem iftura
logicurr; f-d volat excludere erro-
res ul er entium ChriiV.im intriduo
iiiii-e hominem , & docere, ad ve-
ritatem mortis eius neccflarium
fui ffe, quod inter animam & cor-
pus eius delierit vnio; & confcaue-
ter quod dederit etiam e ile homi-
nem. Ex hoc tamen nihil feq iitur
contra nos , quia etiam defijt e fle
hunc horninem,icUicet Chniluou
QVAESTIO IIT.
Quid, & quotuplcx Jit praedicatio}
i 6 J Xplicata prima pafsionevni-
^ uerfalis,qux conuenit illi ra-
tiore naturp,reftat agamus de pre-
dicabilftace , quae conuenit ilii ra-
tione forma, iuxta ea,qux diximus
autem prxdicabilitas fit potentia,
feu aptitudo natura?, vt prtrdicetur
de inferioribus, eifque attribuatur
per adualem praedicationem, inde
eft, plenam prxdicabilitatis cogni-
tionem omnino pedere ex cogni-
tione praedicationis , qua? eft pro-
prius aduG eius. Prxteiqua quod,
ignorata praedicatione , & modo
pra dicandi , cogr.ofci non poteft,
qua? praedicationes fint vnius prae-
dicabilis, & quoe alterius , ad quod
praecipue oidinatur iftudPorphy-
rij ifsgogc. Cum autem praedica-
tiones exerceantur in nominibus
concretiSjVel atftracHs, aliqua de
i>, antequam ad alia procedamus,
promittenda fiint.
! 7 qT Primo ergo ftatuend um
eft, concreta accidentium eandem
prorius rem fignificare , ac eorum
abftrafta . Vt enim optime dixit
Ariftotel.cap.de fubftantia • A To-
men albi , ni/i qualitatem nihil Jig-
njicattQu od etiam docuit expref-
fe Diu. Thoni. in i,diftin&. 18.
qu^ft. i. artic. 2. ad tertium, vbi
ait : Subi e FI nm non includitur in
Jignifications nominis Jignijicant is.
accidens concreti ue , vtdicit C Zm-
mertator *.MetapbyJic*«uamuis
Aut ccnacontrariurnJenfirit.QucA
etiam clarius habetur y.Metaph.
leduone i.vbi explicans ipfe San-
cus didum Ariftot.quod,rtrr/V™-
tta in concreto magis entia viden-
tur : inquit, hoc ideo effe,quia de-
terminatur eis aliquod fubie&um
peripfam nominis fignificatione,
icilicct fubftantiam : Et ideo ( ait)
vnumqtiQdq\ talium nominum, qutt
Vt in prddieantentis dieitur , Jolam ueniant ; ddh.ru abftra-
5 uJmmJtgmfic^jei i„ q u a„,& figoificand, n Je rem. N«n ^
hmufmoii nomina fanifaant atti- fi g nlfi f c rT’,f ^t f ner
*«£ , i* inb*ni?i*%Jla„ti«. len per modum ^ftan^.feu per
Qui doctrina communis eftinter fe flantis, quali non cflV •
noSores, & pro ea videri potiunt h*rens,neqj per ordinem
CapreoUn i.dift. 4 . quxft.?.* a. acciperet enn»tcm,fe >£
£K.de ente.Jc eflentU, Son- fim , ficut habet fabftant «
-
cm.J.Metiph.q.jS.Maf.in ante- «otudeo ett.v.op.m^ ^ ^ &
,eamq
rijs rationibus confirmat. tuiHugim..- V y inteile-
Breuicer poteft fuaderisquia h*c bus mediante COC£ Pj. pa f-
praedicatio, homo eft albus , eft acci- ifta s/iqmdejn voces^ t ^ aici „
uub.miuiun» .
Bonum, quae funt in amma, vt dia
ergo res fignificata per praedicatu tur i .Perhier. intellectas aiut po
dentalis, & in maceria cocingcnti:
ergo res fignificata per praedicatu > r
eft id, quod poreft adefle, & abefie fit feorfum intelligcte ea, qu* : 1
d TubieAo , & quod eft accidens coniun&a, hinc fit, pone etia icpa-
refpedtu illius. Ho: autem eft fola rare formam accidentalem a lub-
q lalicas albcdmis,& non fubie&u, iedto. Et quia illud, quod per Je acci
vt de fe pateti ergo fola albcdo, & piturab alio fe^ ara r» w( i n q u 1 1 V •
non fubie&um eft res fignificara Th.opuf.citat o)videtur perfeexi-
per nomen album. Jiens, ideo defignatur nomine aojlra-
ConfinnaturjquU, fi fiibic&u ef- Elo,quod fignijicat remotienim eius
fet pars fignificati iftorum nomi- ab alio. Et boc modo ahjlracia acctp
nu,iam concretam accidentale, no dentiumftgniftcat formas ’,qua qui~
folii ex modofignifi ;andi,fed etia dem inb arent , Jed non fignijicaYit
quoad rem fignificata efiet ens per eas per modum inb <er enti ujn.At ve*
accidens; & per conlequens omni- ro nomen concretum fignideat
no i ndefinibile. Quod tame eft co-
tra /\rift. & commune Philofopho-
rutn vfum, qui fepe definiunt con-
creta accidetium , docentq; artem
eandem formam , quafi alteri ad-
jacentem, &c innitentem , quod cl
fignificare formam concernendo,
& connotando fubie&am , tan-
utt* itrccrn oc connotduau luuicuum ,
definiendi illa ,vt videbimus dilp. quam id, cui inhaeret forma , & in
jfcM» ct^o huiufinodi concreta non quo exercetur effeftus loimali 5
cius*
2 40 Dift.il } LdepAjstont
eius. Et proptcrea concretum ac-
cidentale appellatur connotatiuii;
q ua q iafi in obliquo defignat , &c
(* c /'Vn i ^ n r
con notat P,.bie&<:im,in quo eft for-
ma, quam fignificat.
io qy Iamvcrocxhocprcecipuo
difcnmme inter cocretu, & abftra-
riCi, plura alia deducuntur adprre-
|ente difputationc omnino necef-
faria.l ria funt praecipua, qur enu-
nierat D.Th.°puf.i59.1cc.2. Pnmu
eft,abftra&a effe talia per (‘e ipfa,vt
aibedo per fe ipfam eft albedo; co-
creta vero effe talia per abftrada,
vt aioum eft album per albedinem.
Secundum eft, abftra&a d eno-
are tormas fimpiiccs, puras, & lm-
perm 1X ta ? albedo cnnnfolam al-
n
C
.', ne ^ ignificat fine permixtio-
rr b
^ e
: l ls ^^atis; concreta ve-
ne ^ olmas fine praeciiio-
nc aliarum qualitatum , cum qui-
ficit
P alK
’
T * flmt ’ Vt 3lbum figni-
heat albedinem m fubie£to i n emo
ettam repentur quantitas caL
&C.Cums lationem redd.t a pti °l
D. Thom, quia id , quod abftra&£
conhderatur , fignificatur vt quo
aliquid eft tale; albedo enim fi« n i-
ncac , vt quo aliquid eft album,
tum autem nihil fit album , mfi
per id, quod pertinet ad rationem
albedinis , inde eft huiufmodi ab-
ftra&a nihil alienum in fe habere
pofte. In concretis vero, cum ex
modo fignificandi album, v. g. firu
portet id, quod habet albedinem,
& ex eo quod aliquid habeat albe-
dine, non prohibeatur habere ali-
q iid aliud, quod fit extra eftentiam
aibediniSjinde eft concreta fionifi-
cire formas cu alijs permixtas. Et
b . vnin cr*qn
hiec eft radix quare abftratfa diuer
farum fpecierum nequeant inter fe
praedicari , etiamfi reperiantur in
eodem fubie&ojh^c enim eft falfa,
albedo ejl dulcedo , quanruis vtraque
exiftat fimul in la<fte; cu tamen ea-
rum cocreta de fe mutuo prodice-
tur ; vere enim dicitur, album eji
dulce, vel dulce ejl album .
Tertiu tandem diferimen (quod
etiam tangit D.Th.i.p.q.j.art.
& j.p.q.2.a;t.2.) fequitur ex pr«-
cedenri,vt ait D.Tho. Et confiftit
in hoc, quod abftrafta fumuntur vt
partes;cocreta vero vt tota. Q^a-
uis enimvtraque nomina figmhcet
eandem rem,quia tamen ex modo
fignificadi, abftraftum fignificat,vt
quo aliquid cftjconcretum vero, vc
quod habet forma, inde eft, abftva-
ftum ex modo fignificandi fumi,vt
parte formalem refpe&u concreti;
concretuvero vt totu compofituiiv
ex fubic«fto,& accidenti. Et hxc eft
radix, quare abftra&a non pofsinc
praedicari de concretis, quia nulla
pars praedicatur de toto. De quo
iterum redibit fermo.quscft.icq.
20 q[ His prxnotatis,explic'mms
iam,quid,& quotuplex fit pr^dica-
tio.Pr^dicatio ergo,attributio, feu
propo ^^(qu^ quantu ad praefens
ern r unt ) e fi oratio enutiatiua; in
edicet praedicatu attribuitur,
C en ^‘ * atur de fubie£to. Diuidi-
uiq, a S ( to q.vlt.vniuerfaliu, ge-
nerah diuifione, in identica, dilpa-
ra
. la ^ rriedia. Prardicatio identica
elt ma,in qua ide enutiatur de fe ip
io;difparata, in qua praedicatu nul-
la habet conexione cu fubie&o;mc
dia vero,in qua pr ^dicaiu,& fubie-
ftum
Difp. U UJc P a (sion
dum habent fufficicntcm conne-
xionem, fed non omnimoda iden-
titatem.
Rurfus pra&dicatio media diui-
.. ditur in diredam, & indireda. Di-
recta eft iil 3 > i» qua illud, quod a
parte rei habet rationem forma:,
ponitur in propoli t ion e vt prxdi-
Catum , & illud quod habet a parte
rei rationem materia:, vt fubiedu.
Cuius oppofitum conftituit propo
fitione indirectam. V nde ha: pro-
politiones: Homo ejl animal-, homo
e/l rationalis , homo ejl rifibilis', funu
*diredse,& earum conucrtentes in-
diredx.
Vbi confiderare oportet, hanc
dodrinam tenere, fiue propofitio-
nes fint affirmatius, (lue negatiug:
(iuc vera:, (iue ialfx. Nam hxc eft
idcntica, licet fal(a ,homonon eft bo -
mrik haec eft difparata . licet vera:
homo non ejl l apis .Similiter harc eft
direda, licet lalfa: bomo no ejl ani-
mal-- & haec eft indireda , quamuis
fal(a: rationale non ejl homo. Vi-
deatur Soto loco citato; vbi op-
time confutat quofdam Dialedi-
cos fui temporis, aliter explicares
propofitionem diredam indi-
redam.Cum enim ex modo eften-
di rerum fequatur modus praedi-
candi, vt tcftacur Arift, 5 . Metaph.
tex 14. & D. i hom. ibidem led.
formali: in lTibiedo,non vero
fubieftum in fantta ; confequens
eft praedicationem diredam tunc
fieri, quando ponitur vt forma, feu
praedicatum id , quod vere eft for-
ma; & vt fubiedum id , quod vere
eft fubiedum. Ec ccontra inprx-
dicatione indirecta.
c -v yihicr. qu afl. ITT. 2 4
1
Vndetquia (aperius fc habet, vt
forma rcfpedu inferioris ex Ari-
ftot.z. Phyfic,text.2S. & 5. Meta-
phyf.text.2. intelligitur enimquali
recipi in inferiori, quando contra-
hitur ad illud , ideo quoties liipe -
rius prodicatur de inferiori,predi"
cacio eft direda. Ex q llo tadem ap-
paret, quod vt prijdicatio fic dire-
cta, pr a: di catum debet efie vel f i-
f,i
r ‘
a’
M
1 &Itcm X ' < i !,ale «ipeSu
labiedi.Non autem eritdiredi fi
prxdicatum fit inferius,
fe habeat rationem formx* vt cer-
nitur in hac : animal ejl rationale :
quia licet rationale (it in fe forma,
tamen non exercet rationem for-
mx refpedu (uperioris propter ra-
tionem didam. Effer tamen dire-
da; (i diceretur: animal ejl rationa-
le, vel irrationale : quia iam prxdi-
cacum e(fet xquale.
* 1 Dubitat autem Sotus de
hac propofitione: hoc animal ejl bo
mo '- an (itdireda? Videtur enim no
effe dircdammdm htee indefinita,
animal ejl homo, eftindireda: ergo
etiam eius (ingularis , fcilicet , hoc
animal ejl bomo .
Sed nihilominus refpondet be-
ne illam propofttionem effedire-
dam , fi defignetur aliquis homo
lingularis ; effe vero difparctam, (i
delignetur aliquis equus. Ratio eft:
quia propofitionem effediredani,
vel indiredam debet regulari ex
parte fuppofiti , feu eius pro quo
fupponit fubiedum, non vero prae-
cise cx parte rei (igmficatx: quia
in nominibus potior eft modus fig-
nificadi,qu3m res fignificata,vt in-
fra dicemus; fed quando defienato
Oj Pc-
J3ifpJIILdepafswnib.vnit*? r quAflAll.
icimus: hoc animal eft ho- pofitionem,( quod illi conuenit ex
litu propofitionis ) quando vero
* \ i • • •
2 \ 2
Petro di
tno,ly bvc animal, quamuis fignifi-
cet animalitatem, fupponit tamen
pro Petro : fi vero defignetur Bu-
c e Talus, (lipponit pro quoda equo;
ergp talis propofitio eft dire da,
ddignato Petro ; difpirata vero,
dc fi gnato Bucefalo.
^ec ratio dubitadi vrger. Nam
in hac propofitione indefinita, ani
^ial eft homovly,4»;W/ } non fo-
Ium fignificar gradum fuperiorem
ad hominem, fed etiam fupponit
pro illo , quod non contingit in
propofitionibus lingularibus , vt
explicatum eft.
*iT Ex quo etiam infertur, pro-
poh tiones , in quibus diuerfi acci-
dcntia in concreto de fe in.iicem
P^dicautur, omnes efle dire das:
i u i n tamcn cadeto prczdicationefc,
fi nantia abftraao , fi nt dilparatx.
ponitur a parte prsdicati,quamuis
non amittat propram fuppofitio-
nem , quodammodo tamen impe-
ditur propter fitum praedicationis,
& leges appellationis ; magifquc
attcdiccr in illo reGfignificatajlci-
licec forni a.
22 Radix autem huius do<5trinar
eft, quod in his propofitionibus,
concretum accidentale politum &
parte fubic&i, fumitur fubft antius j
po fitum vero a parte praedicati,fu-
mitur adie«ftiue:vnde prouenit di-
uerfitas explicata, vt latius dice-
mus in notationibus ad cap.de ge-
nere. Maneat ergo,huiufmodi prae-
dicationes, qute fiunt inter concre-
ta accidentalia, quae communicant
in aliquo communi fubie&o,f e in-
per efle direftas. Qua etiam ratio-
ne , poft Incarnationem V erbi hae
funt praedicationes diredte \hom9
eft Deus : Deus ejl homo : quia dil£
iftae naturae, diuina fcilictt , & hu-
mana reperiuntur in eodem fup-
pofito V erbi, pro quo femper fub-
iedturn fupponit.
% Secundo fequiturfolam prae-
dicationem dire&am effe proprie
prxdicationcm , proprieque ad
cientias pertinere ; ac proinde ip-
am folam vocari abfolute praedi-
cationem. Quo fcnfu dixit Por-
phir. capite de fpecie : Ndm aut
enim praedicationes fuhtdirc-
?* ’ a }oum eji dulce ; dulce eft al-
dif p ^,Ucdo
eft dulcedo : dulcedo efi albedo. Cu-
ms ratio fumitur exipfo modo,Sc
natura pr$dicatiOnis,in qua pr ? Ai-
catum fignificatur,vt forma, & ha-
bet proprium locum , & ficum for-
mae: fubiedum vero figmficarur vt
materia , habetque proprium fi-
tum materiae , & fubiedi . C>uia
autem concretum accidentale li-
mul fignificat formam , & ex mo-
do figuificandi fupponit pro fubie-
&o,inde eft, quod quando in huiuf- paria de paribus, aut mxioradt mi-
modi propofitionibus concretum ncribus prodicentur oportet-, mino-
ponitur a parte fubiedi,non fo-
lum fupponit jVtcumque pro fub-
iedo (quod habet concretum ex
fe: ) fed etiam exercet talem fup-
ravtro dt maioribus non oportet •
Propter quod etiam omnes ali*
praedicationes , tam indiredar*
quam identic£,& difparat^ meriro
a pr£-
DsfJlII.de p a fs ion
£ praedicabilibus reijciuatur , ad
quae tantum pertinent praedicatio-
nes formales ,& dircdae. Imo ex
his etiam excluditur praedicatio,
in qua defini^ 0 P rac dicatur de de-
finito, vef de quolibet contento
fub illo.quia quamuis edentia, qui
exprimitur per definitionem , fit
ens per fc, & idem quod fpecies;
tame vt figmficatur nomine com-
plexo, deficit i (implicitate praedi-
cabilium , nec poteft recipere in-
tentiones eorum. _
Tandem pridicatio formalis,
&dire«fta diuicirtir ab eodem So-
to in e{fentialem,& accidentalem.
Effentialis cft , in qua praedicatum
eft de quidditate fubie&hacciden-
talis vero , in qua praedicatum ac-
cidit fubiedo , liue fit entitati-
ue fubftantia, fiuc accidens ; fiuc
fit accidens proprium, fiuc com-
mune.
His explicaris: quia duo funt
genera nominum , in quibus pof-
funt praedicationes exerceri , fci-
licet nomina primi , & fecundae
intentionis, qui explicuimus Cu-
pra difputationc fecunda, numero
40. Videamus iam, quomodo in
vtrifquc fiant praedicationes. Prius
autem agemus denominibus
primi generis.
.vniuer.qtujl.IIl f> 24 -j
QVAESTIO IIII.
Quomodo praedicationes fiant i x no-
minibus prima intentionis ?
QVia nomina prima: inten-
tionis , alia funt abftra&a,
alia concreta , quatuor inter illa
pofiunt fieri combinationes.Et lic
poteft primo dubitari: an concreta
prodicentur de concretis ? Secun-
do: an abftrafta de abftraflt’ s > Ter-
tio : an concreta de abftra&is?
Quarto : an abftra&a de concre-
tis? Et quia tam concreti ,quim
abftra&a , alia, funt fubfhnculia,
vt homo , animal •, humanitas, ani-
malitas\ ?dia accidetalia,yt album,
coloratum *, atbedo, color , ideo de
omnibus nonnihil agemus. Id ta-
men ante omnia aduertendum eft
pro hac,&fequeiiti quift. nos hic
loqui de propolitiombus affirma-
turis. Propofitio enim negatiua no
pertinet ad aliquod pridicabile,8c
hc aprifenti difputatione rcijci-
tLir » Inquirimus ergo, quando pro
politiones affirmatius fint vere in"
nominibus primi intentionis?
§. Primus.
AN CONCRETA PRAE- :
dicentur de concretis
}
* *
m
(itt)
V
a 4 ^Vlla circa hoc eft inter Au-
dores difficultas : & ideo
fit. Prima coclufio. Propofitio-
nes, in quibus concreta de concre-
tis prodicantur, fiue concretum fit
fubftantiale,fiue accidentale , funt
ver^, fc concedendi ; vt , homo e/i
animal , album ejl coloratum , & fi-
Q^4 mi-
D '•depafsion
miles Et idem eft, quando concre-
tu accidentale praedicatur dc fub-
ftantiali, vt homo ejl albus (quando
enim fit e contra , propofitio eft
indirefta , vt diximus: de quibus
pro politionibus modo non lcqui-
mur.) Itadocer exprefsc D.Tho.
dc ente, & efi'entia,c. De quo vi-
deri poteft Caietan. ibidem.
Fundamentum eft: quia concre-
tum (ignificat forma cum alijs per
rnixtam,& fumitur vt totum, vt ex
D.Tho. diximus quccft. pracedeti.
i
| opter quod etiam non prsefcin-
dit ex modo fignificandi sb alijs,
inucniuntur , vel in eode fup-
pofito, vel in eodem fubie&o. Sed.
animal, & homo,v.g. funt in eode
uppofito, album , & coloratum
~o *em fubie&o; neutraq; figni-
'* a
.
1 V c - in Pt^cUipne aliorumjfed
Potms lumuntur vt tota,permixtc
contmentia quidquid eft in alijs;
ergo inter lllavenfsima eftpr^dE
catio .Videatur D.Tho. loco citat
2 5 Ehces: nihil poteft pratdicad
de aho mfi contineat illud-, fed vnu
concretum,nempe animal, aut co-
loratum non continet, quidquid eft
m aliOjfcilicet in Homine, vel albo:
ergovnum concretum non poteft
priedicari de alio .Probatur miror:
quia homo addit fupra animal ra-
tionalitatem, & album fupra colo-
ratum addit propriam differetiam
albedinis. Confirmatur quia
pars non poteft vere pnrdiclri de
toto : fed animal eft pars hominis,
& coloratum albi: ergo no potiunt
praedicti i de illis.
.
Ad argumentum refpon letur,
animal pofle cofiderari, vt eft pars
e v ni a er, cju&f}.} II /.
aftualishominis,&vteft totu po-
tentiale. Quatenus eft pars aqua-
lis, componit metaphyfice homi-
nem: ficque , nec continet totum,
quod homo continet , nec eft quid
fuperiu5;& confequcnter non ptee-
dicatur de illo. Qliateniis vero eft:
totum potetiale , eft quid fuperius
ad hominem, & equum; continetq;
confufe, & in potentia rationalita-
tem, & hinnibilitate , & hoc modo
non eft pars, fed totum, & prodica-
tur de homine, & equo.Quae doc? rt
na conftabit amplius cap.de Ge-
ner. poteftque cum proportione
applicari ad concreta accidenta-
lia. f Per quod patet ad cofirma-
tionem,
§. II.
AN ABST RACTAi Tam
Jubjianti ali aequam accidentalia
vere p radicentur de
ab/lraflis ?
A Certioribus incipiendo , vt
certum ftatuendum eft, prae-
dicationes, quae fiunt inter abftra-
<fta accidentium, quorum vnum eft
de effentia alterius, effe omniuov
veras, & formales, vt fi dica r
- ;.*/£*-
do tjl color ,color ejl qualitas : Logica
cjlftientia. , /cientia tjl babitus. Sic
enim figmficata accidctia proprie
ponuntur, npraidicamstojantque
entia per fe,& completa, & habent
proprie genera, & fpecies, vt po-
ite3 dicemus. .
r
Eadem certitudine , circa ab-
dratta fubftantialia ftatuendum eft
omnes prsmicationes , in quibus
abftra&um , quod ponitur loco
praedicari , non pertinet ad cften-
tiam abftrafti , quod ponitur loco
fub-
Difp . II l /. de pafsior?
fubic di, effe omnino falfas, vt bu-
pj* ni t as e (i rijibilitas , rationalitas
efl ani malitas, &e contra ? anima-
litas efl rationalitas fimiles. Ra-
tio c ft manifcfta:q'-«a quando prq-
dicatum non eft de effentia fubie-
ai non poteft praedicari de illo, in
quid , feci in qualf, _&per confe-
quens praedicatio erit accidenta?
autem praedicatio acciden-
talis fit vera , praedicatum debet
filnificari adicftiui , fcupcr mo-
dam alteri adiacentis , quod ta-
men non contingit, quando praedi-
catum fignificatur in abftrado , vt
paret ex didis quoft. procedenti:
ergo huiufmodi propoiitiones, in
quibus abftradu, quod ponitur lo*-
co praedicati, no eft de effentia ab-
ftradi,quod ponitur loco fubiedi,
omnes dint falfo.Quae etiam ratio
conuincit propofitionem , in qua
abftraduni differentia: prodicatur
de abftrado tpeciei, vt quando di-
cimus , humanitas efl rationalitas ,
in fenfu formali effc falfam. Qua-
uis enim differentia fit de effentia
fpeciei; quia tamen praedicatur de
illa , non omnino in quid , fcd in
quale quid,vt explicabimus cap.de
differentia , ideo debet fignificari
adiediue , feu per modum alteri
adiacentis. Quod non contingit,
quando prodicantur in abftrado,
vtpcrfe conftat.
27 Tandem idem dicendum
eft de prodicationibus inter ab-
ftrsda generis , & differentia?; Si
inter abftrada differentis fuperio-
ris , & inferioris, vt fi dicas ra-
tionalitas efl animalitas : rationa-
litas eft fenjibilitas , & fimiles.
••vniuer.qtiAfl-* ////. 245
Cum enim differentia nullatenus
includat genus , nec etiam diffe-
rentias fuperiores , vt dicemus ca-
pite de differentia; & ex modo fig-
nificandi vniim non fignificetur vt
adiacens alteri, vt fit, quando prae-;
dicantur in concreto , m.inifeftum
eft,tales predicationcs in abftrado
efle falfas.
Tota ergo difficultas reduci-
tur ad abitrada fabftantialia , quo-
rum vnumeft de effentia alterius,
& prodicatur in quid , vt quan-
do de humanitate prodicatur ani-
malitas , vel quilibet alius gradus
geneticus. Et ita inquirimus : an
ficut ho prodicationes funt vero,
homo efl animal , animal tfl cor-
pus : ita etiam ifto fmtvero, hu-
manitas efl animalitas , animali
t
tas efl corporeitas ? Procedit au?
tem difficultas in fenfu formali:
nam in fenfu identicoeuidens eft
apud omnes effe veras , fiquidem
ipfa res quo cft humanitas , eft
res quo eft animalitas , aut corpo-
reitas.
28 Partem negatiuam defendunt
inter alios Scotus in primo diftin.
2. quoft.7 . & diftind. 5. quoft. 1.
Nimphus 3. Metaphyfic. quoft.i.
Canar ienf. 1 . par. quoft.28. artic.
2. difputat.2. & Rubio tradatu de
prodicationibus , numero 14. qui
pro eadem fententia adducit Caie-
tan.& Eerrar. fed immerito, vtpo*
ftea videbimus.
Probatur primo exD.Thom.4,
contra gentes, cap. 8 1 . de ente, &
effentia cap. 3-.Sc 4. opufcul. 69.
cap. 2. & alibi fope. Vbi docet, ab-
ftrada ifta fubftantialia fignificari,
0.5 vt
2/2 DifpJULde pafsionib. c
unit 4 er.qufift.l I [}.
tas enim eft ratio effendi ens , & tium vero, refpondetur primo ci:n>
veritas ratio effendi verum.Vidca-
tur Maf. dc vniuerfalibus fca. 4.
quaeft* 5 ;
19 T citia conclufio. Quamuis
in praedicatis gt neralibus , & diui-
nis, abftrada vete praedicentur de
concretis, & econtra; id tamen re-
pugnat in alijs rebus creatis , &
prxdicatis particularibus. Vnde
nas funt lalfe praedicationes; bowo
eft humanitas , filbedo eft aiba> &
econtra . Ita docet exprefse D.
TIho. locis citatis, quem iequuntur
Caprcol. in i.diftin.4.q,2. conci.
a.Sot.q.3. vniuerfalium , Caiet. Qc
Banez i*p.q.3.arc # 3. Maf. vbi fu-
pra, nofter Didacus a lefu, difp. 5
.
q. 2 - eftque communis Dodorum
confenfus.
Fundamentum eft : quia inter
Pedicarum & fub.e&um debet
eUc vnitas, feu identitas reali S ,vt
tspe diximus: fed quando concre-
tum includit ali qui d aliud praeter
abttradum, vt contingit in rebus
creans, 8c particularibus ; non funt
idem realiter concretum,& abftra-
dum,fed diftinguuntur diftindio-
ne reali includentis, & inclufi-.crso
repugnat, quod de it muiceiv. prae-
dicentur.
Confirmatur ; quia in his rebus
abftradum vere,& proprie eft pars
concreti , quod nonconting ic in
prodicatis generalibus,& diuinis:
ergo licet in his , concretum vere
prodicetur de abftrado; econ-
tra , in illis tamen id omnino re-
pugnat.
40 Ex didis patet folutio ad
duo priora argumenta. ^ Ad ter-
Maf. loco citato,qnod quaclo Dia-
ledici adtnitturt illam pr-tdica-
tionew,lineaeft qujnta 3 £<. fimiles
ibi fubiedum non accipitur, vt ab-
ftradum, feu vt eft mcnfiira, fed vt
concretum , feu vt eft quid men fu-
ratum ; & lacie hunefenfum: hoc
meniuratum eft quantum . Cuius
dodrmx fignum eft , quod fimiles
praedicationes folent admitti, vbi
non habemus nomen abitracDm,
& concretum alicuius rei, vt con-
tingit in linea, & ideo noineft
teroum iunucur,vt concretum, in-
terdum, vt abftradum.
\ el fecundo refpondetur curti
D.Thom.in 4. diftm. 1 1
.
art. 1 .quxftiucula 3 .ad 2 .quod qu\a
quantitas inter omnia accidentia
propinquior eft f.ibftantie;non de-
pendet fecundum fuam rationem
a materia fenfibili ; & ideo in prx
dicando, & fubijciendo accipit mo
dum fubftantia? , & accidentis ; vtv*
de lineam dicimus quantitatem,
& quantam. Propter quod etiam
Arift.cap.de quantitate* , & 5 .Me-
taph.text. 1 o. lineam, 8t alias fpe^
cies quantitatis appellat quanta
perfe.
doflr’in
a
.
qa l m & D ‘ TllOUl.
doartnam, hoc fpecjjie ell in qui .
fcToLr V ‘ liCCt d *"°™nac
ll,A
P ; Ue hoC P r °ucniat cx eo,
? uoW ias> vt quod , habeat in
leip a.per quandam identitatem,
eundem cftaura , q Uem tribuit
iubftantii.vt explicant aliqui : fiue
(quod veroiimilius eft ) co quod
eadem res refpeiSn diuetlbrum di-
citur quantitas & quanta, vt bene
expli-
fiifpJlLdcpAfswnevttiuer* qtt&ft.V'
explicat Maf.in fcholijs ad cap. de do intentiones in concreto prodi-
quatitate. Cum enim quantitas fi- ccntur de primis, tam in concrero,
mul fit menfura fubftantiae, Semen- quam in abftra<fto,Ioquendo gene-
furabilis per aliam qnadratem , vt raliter,tarndefubftantijs,quam dc
ibide explicauimtis,inde eft , quod accidetibus. An videlicet, ficut eft
eadem res, fecundum quod eft men verum: Animal eft genus, ita etiam
furaci ua,feu menfura fubftantio,di- verum fit, Animalitas eft oenus Et
citur quatitas: fecudum vero quod ficut e contra , verum eft 6 Albedo
eft menfiirabilis.feu menfurata, di- eftfpecies
,
ita etiam verum fit Al-
citur quanta. Videatur Diu. Tho. bumeftfpecies. Sed huius folutio ha
betur iam ex diftis. Et circa fubfta-
tias tradit cam D. Thom. de ente,
& edentia cap, ^.dicens illud
cui couenit ratio generis ^ fpecisi, vel
j.Metha.le&.i 5.
QVAESTIO V.
Quo modo praedicationes fiant in no
minibus fecuda intentionis Jam
inter fe, quam refpeflu pri-
marum ?
differ entia, praedicatur de hoc Jingu-
l ari fignatojmpof
sibile eft, quod ra-
tio generis ffpc;ici,vel differ et i a con
uemat effentia , fecundum quod per
modii p artis fignificatur, vtnomint
41 x Ecundo intentiones habent humanitatis , vel animalitatis. Et
rationem accidentium refpe- ideo dicit Auic. quod rationalitas
Sii primarum, vt fo pe diximus , & non eft differ entia, fed differctia prin
ideo ex ditf is de accidentibus rea- cipium , & eadt ratione humanitas
libus refpe Au fubftantiae habetur, non eftfpecies , neque animalitas ec-
quid dc fecundis intentionibus ref ww/.De accidentibus veto contra—
peSu primarum dicedum fit. Qiia- rmm ftatuit infra cap.y. vbi fic ait:
re ficut accidentia in abftradto non Ex accideti,& fhbieHo non fit vnu
praedicantur de fubftantia, non perfe.Vndcnonrefultatex eorUM-
enim dicimus , Homo eft albedo , iunfticne aliqua natur a, cui intetio
propter rationem, ntiin.atf. addu- generis , velfpeciei pofsit attribui .
<ftam;ita fecudo intentiones in ab- V nde nomina accidentalia cocreti -
ftra&o non prodicantur de primis: ue di fla nonponiitur in pradicam?
falfum enim eft dicere , Animal eft tofteut fpecies, vel genera, vt albu ,
gener eit as, \\\y H°m° eft fpecieitas . & muficurrt ; nift per reduflionem\
Sed ficut accide ria in concreto ve- fed folum fecundum quod abftra-
r e p’ x 'icantur t e fubftantia , hoc fle ft 0 nift eant ur, vt albedo mu-
enim eft vera ,Homo eft albus, ita fe ftca.
cudo intentiones in concreto vere Ratio autem huius do&rino fo-
prodicantur de primis : dicimus pe infinuata , nunc breuiter ftatui-
enim. Animal eft genus , homo eft fpe tur. Quia duo requiruntur in pri-
ctts '
, . mis intetionibiis,vt proprie, &fim
f Po:eft autem dubitari: an lecun- pficiter denominentur ab his fecu-
R dis
2 S4 T)tfp. II lUe Pxfsion.vniuer.ciUAfltV'
dis generis, & fpcciei ; fcilicet efle fiant inter ipfiis fecundas intentio^
entia completa. & effe entia per fe; nes.
fed hg du§ coditiones folu reperiu- Sed in hoc etiam philofophandti
tur inconcretis fubftanti§,& ia ab- eft cum proportione ad accidentia
ftra&is accidentium ( abftra&um realia. Sicut enim in his , quadam
enim fubftanti^ , licet fit ens per funt inter fe rcpugnantii,qu£ fcili-
fe , non tamen eft ens comple- cet non poftunc eidem fubiecio in-
tum , quia fignificatur vt pars; effe,vt albedo,& nigredcjdulcedo*
concretum vero accidentis , licet & amaritudo , & inter hac falfa eft
Iit ens completam , non tamen pr^dicatio, tam in concreto, quant
c,t en') per fe , quia fignificatur, in abftra&o. Alia vero funt, que no
vt compofitum accidentale) er- habet talem repugnantiam, fed co-
go fola concreta fuhftantif , & patiuntur incodem fubie<5fco,vt al"
abftra&a accidentium proprie, & bcdo,&dulcedo;calor > & ficcitas;
fimpliciter denominantur genera, & inter hpe,fi liat pr^licatio in ab-
& fpecies. Cum quo tamen ftat id, ftrafto,fii.{a eft ; vera tamen, fi fiat
ejuod fupra ftatutum eft , nimirum in concreto-. 1 ta proportionabi!i“-
abftra&a fubftanti^ , Sc concreta ter inter fecudas intentiones
accidentium , fecundum quid , & dam inter fc pugninr, nec poffmt
per redu&ionem denominari <*e- eandem naturam denominare 3 vt
nera,& fpecies. ° intentio generis differentia^ &
f Quomodo autem predi- inter hasfa facftp e 'Hcrtio iC
cationes fiant inter ipfas fecun- in abftrafto , fine in concreto fiat,
nim!!' nt '
l0neS ’ 1
rv ex Ph care -lu talfum enim eft dicere ; Gemreitas
6ft,V na f fecim - diffirenti*lit&s\ & genus eft d
!£ de rJL. Aii ? verb funt^que mrn i a-
ellentia alterius, optime pofte de * * ’
illa pr^ dicari , tam in concreto
quam in abftra&o . Sicut enim
v cre dicimus, /f /£ edo eft color , co -
lor eft qualitas • ** Al-
. . & fimiliter
hum eft eohraum , coloratum eft
quale ; ita vere dicimus , (Seneret-*
,tas eft ‘vniuerfaliias • vn : uerjaii-
tas eft relatio rationis , & li mili-
ter Genus eft vniuerfalc ; vni-
tterjdle ejl rti altuum rationis. N c-
S Be in hoc vlia cil difterentia inter ibllraa.im non predlcewVde con-
fecundas intentiones .«cacoden- creto in prodicatis particularibus,
tiarcaha. Vndefolum reftatdifn- ficut dixi mus de nominibus pri-
cultas de prxdicaciomb.is accide- me incentionis , poteft timen op-
taiibas, fsu dcftO(TU*Htiius f qu* time concretum prcdicari de ab-
iirar
bent talem repugnantiam , fe J pofi.
funt eidem nature attribui, vc tnce-
tio gene. i ; , & fpeciei fubalterpe.
3at inter hasfaifaeit pr^aicaciofti
fiic. in abftra<fto, falftma enim eit di
cerc- Gener eit ar eft fpecieitas fuhaU
tamen vcra.fi fi« COI ,.
creto, verum enim elt.GwKi tg ,pt
cies Juu alterna. * *
ftj f a udem addendum eft,
q.ioaquamuisin his intentionibus
T)ifp. 1111 Jef aptoti. vnhitf. V. 5 j 5
ftrafto; in quo fecunde intentione* tionibus, Mafi, de vniuerfalibuij,
diftinguunmr a primis. Nafcitur fc&.-f.qasft. 8. & cu.n communi
aurem hoc ex eo, quod vna fecun- Dialecticorum , talem proceflum
da intentio in abftradfco fignificata in infinitum non folum non in-
poteftefle fundamentum alterius, conuenire , fed e fle neceftariutn
Zc induere rationem prime refpe- in fecundis intentionibus. Hk
iilius. Quidquid enim poteft ef 1 enim confequunrur aaiones iu-
fe obicdt.im intellc6tus poteft etia tcllectus , in quibus neceflario
denominari a fecundis intentioni- concedendus ef} talis procefius'
bus,vt patet. Ergo quando vna fe- fi quidem qualibet intellectio '
eunda intentio capax eft detiomi- ne polita , poteft inttneiftiis eam
nationis alterius, poteft h*c in co- adu reflexo imeiligere , & hanc
creco fignificata , praedicari de illa rurflis alioaan,& fi c in infinitum,
in abftra&o. Qui ratione vere, & Quae do&rina eft exprefla Diu!
proprie dicimus, Vniuerfalius e/l Thorn, quinto Metaphyficse , l e -
genui % aut \genireifat eji fpecist. Si dio. 1
1
.
enim vniucrfalicas diuilione vni- Neque Argumentum addu-
uoca , & eflentiali diuiditar inge- dum vrget. Tum, quia tnenti-
neteitatem , fpecieitatem , &c. bus realibus vnuierfaliter falfum
vt poftea dicemus ; ergo vniucrfa- eft, fundamentum debere efle ma-
licas vere eft genus ad illas , »11*- ioris cntitatis,qua res fiindata vc
que fluit vere fpecies vmuerfalx- pacet in materia prima, quse habec
f v j • rationem fundamenti refpe&ufoc
. SeckUce^fi fecunda inten- m * fubftantuli,. Tim etiam , qui*
t.o potttt efle fmidamentum alte- licet id pofsit verificari in accidea
rms,& nxc altci ius
,
& fic de ahjs, tibus realibus relpeau fubftanti*
lam dabitur proceflits in infinitum cui inhient, ft aqua dimanan*’
,n fecundis mtentionibus.quod vi- fc u conferuntur, id tamen non eft
detur mconueniens. Talem autem neceflarium in entibus rationis
proce (Tum non dari probatur : quia
fundamentum debet efle maioris
entitatis , quam id , quod fundatur
fupra ili idrergo lient fecunda inte-
tio eft debilior, quam prima, fupra
qua fundatur ; ita tertia erit debi-
lior fecunda, & fic deincepsjdeue-
niemufq ie cito ad eani,qu* fic om
nium debiliflima j & ex confe-
quenti , non dabitur infinitus pro-
ce llus.
44 Refpondetur tamen cum
Hc:b. qujcft. 3. de fecundis inteo-
feu fecundis intentionibus refpe-
Su.quarum fe habet mere pafsiu£
recipiendo eas ab intelleaiii, *
U quo producuntur, &
conferuantur.
(*<*)
_
R ay AB;
A
2j6 DifpJIILdepafsion.vnUier.quAfl.VI* •
entisjfcilicet praedicamenta , fune
QV AESTIO VI. dccenv.crgo decem etiam erut vni
uerfalia.
An vniuerfalia fint tantum Tertioiquia exiftentia eft in plu-
quinque ? ribus,& praedicatur de illis ; & ta-
45 E ^plicata edentia , & pafsio- men non cft genus, fpecics,aut dif-
nibusvniuerfaliumin com- ferentia; cum exiftentia in creatu-
muni,antequam ad fingula eius in- ris fit extra earum eflentia, vt faep£
feriora defcendamus;oportet exa- docet D.Thom. Nec fi militer e fc
minare ipforum numerum , quem proprium, cum fit praedicatu quod-
Porphyr. ineode prooemio (latuit dam commune omnibus entibus,
illisverbis 'CumneceffarivmfitCri- illis conueniens ex tempore p er
fzori ad praedicamentorum notitia , a&ionem caufie efhcientis,&pet-
quidnam fit genus cognofcere , quid confequens contingenter. Nec tan.
differentia, quid fpecies , quid pro- dem eft accidens commune rquia
prium y & quid accidens} &c. Vbi exiftentia r.6 poteft adetfc,& abefi-
Porph.omnes prsedicadi modos re fe,abfqne fubietti corruptione: er-
ducit ad certa capita , qua: vniuer- go conftituit diftinctum praedica-
falia,fcu praedicabilia nuncupauit. bile.
Ad eum modum,quo Arift. omnes Quarto tandem: quia indiuiduu
rnodos eflendi ad certas coordina- vagum, & fimiliter definitio praedi'
tioncsreuocauit , quas appellauit cantur de pluribus, vt patet
;
erg^
cathegoriasjfeu predicameta.Qua- funt praedicabilia , fiquide ab a
uis autem Porphyr.vt ccrtu fuppo- ad potentiam,bene valet. Sed non
nai quinarium praedicabilium nu- firnt genus , fpecies, &c. ergo funt
merum ; quia tamen contra illum alia praedicabilia praeter ifta qui»'
pro vtraque parte militant plura, que.
eaqae non leuia argumenta, meri, 4 6 In alio vero extremo vniuer
toDoftores hanc difficultatem in.-- falia,fcilicet,cffe pauciora , his ar-
ltituunt,
. gumentis probatur. Primo : quia
Igitur vniuerfalia effe plura qua praedicatio dire&a eft aft is prae li-
quinque , his argumentis fuade- cabilitatis, quae eft pafsio v niucrfa-
tur. Primo: quii tot modis dicitur lis,vt fupra diximus : fcd tantu da-
vmim contrarioru,quot dicitur al- tur duplex praedicatio direfta fcl-
terumex Arifhi.Top.cap.n.fed licet efientialis,& accidentalis vt
vniuerfale , & fingulare funt cotra- etiam vidimus: ergo tantum etiam
ria , & fingularia funt numero infi- datur duplex prxdicabilitas : er«o
nituergo vniuerfalia, etiam erunt duplex tantum vniuerfalitas. Et
infinita. perconfequens duo tantum erunt
Secundo : quia tot funt partes praedicabilia, feu vniuerfalia , nem -
vniuerfalis , quot entis , ex eodem pe cfl'entiaie,& accidentale.
Arift.q.Mecaph. cap. 2 , . fcd partes Secudo^quia differentia fubalter-
; *•’ w * ' 1 ' ‘ na,„
ry,f
P un.de effenti
infima ( & idc efl; de proprio
jfubalterno, & infima) nonconfli-
tutmt duo prsdicabilia; eriimfi al-
tera praedicetur de pluribus differc
tibus fpecie ; altera vero de pluri-
bus differentibus numero : fed pe-
nes hoc differunt, genus, & fpccies:
C rgo non conftitaimt duo praedica-
bi'ia.
Tertio : quia omne accidens ial-
tim completum, vel ei! genus , vel
fpccies, cum habeat prop ia infer
r iora,de quibus eflentiahter praedi
cattir : ergo quintum prxdicablte,
vel fuperfluitjvel coincidit cum ge
uerc,au: fpecie.
Quarto tandermquia vniuerfalia
funtquxdam attributa, feu prxdi-
cataDialeclica,qu^ de pluribus pr^
dicanturtfedArifl.i.Topicor.c. 3.
4 5 .afsignat quatuor tan tum pr$
dicata. dialcclica,fcilicet genus,de-
finitionem, proprium, & accidens:
ergo tot,& non quinque erunt prx
dicabilia.Plura alia argumenta co-
gerunt Maf.hic feft^.quacft. 1 .San
chez lib.q.quxfl.aTUib.quacftio.p.
& alij.
47 Nihilominus dicendum eft,
quinque tantum dari vniuerfalia,
feu praedicabilia. Ita Porphyr. hic,
& D.Thom. 1 .contra gentes, c. ? 2.
quos fe^uuntur communiter Do-
lores , tam antiqui, qua moderni.
Qui omnes hunc praedicabilium
numerum a Porphyr. ftatutum fic
admittunt, vt paradoxtim effet illu
immutare.
Caeterdm non efl facile huius
numeri rationem redder?;often de-
do diuifioius fufficiendam , quam
1 vrtwer qy&fl:Vl. 257
ijdcm Dolores diuerfis vi;s expli
eant. De quo videri peflunt Mafi
Sanch.A: Rub.citati. Nos, altius rc
petito principio , eam muefllga*’
bimus ex lpfavniuerfalis,, feu rViir
nerfaiitacis naturajiv.de enim fiimt-
tar ratio a priori huius veritatis.
Quod vt clarius fiat, duo notanda
funt.
Primum eft,quoJquamuis Do-
clares in prarfenti, & nos cum ilii®
loquences de quinque vniuerfali-
bus , frequentius vtamur nomini-
bus cocietis generis , fpeciei , dif-
ferentia:, &c.quia ifta nomina fune
magis v ficata; prxcipu£ tamen lo-
quimur nende toto illo concreto,
feu cOniuncto,fed de ipfis fecundis
intetionibus, fcilicet , genereitate,
fpeciei tate,&c. His enim proprie,
& per fe conuenit efie fpecies, non
earum concretis , vt fupri explica-
tum eil. Vpdc quando inquirimus
quot fin vniuerfalia , & an vniuet-
fale fit gcnus?legitimus fenfus efl:
quot fint vniuerfalitates,feu fccun*
dap intentiones vniuerfaliumj & an
vniuerfalitas fit genus ad illas?
Qu-^re iiiueftigando quot fint dif-
ferentia: diuifiuac niuerfalitatis
in communi, cognofeemus confe-
quenter ,qiiotfint vniuerfalitates,
& vniuerfalia. *
Secundo. pro. nunc fupponen-
dum efl, propria, eflertmlom dif-
ferentiam, tam in accidentibus rea
libus , quam in iflis intentionibus
rationis fumi ex proprio, & .tda;-
quico fub;edo,YC ollendeinus dif-
putatione fequenti.Propter quod,
quando definiucur :n abitraifl > (iic
R 3 cixim
[Document text truncated for crawler view.]