Leonardi Aretini De bello Italico aduersus Gothos gesto historia, nunc primum edita

LEONARDI ARETINI de bello italico aduerfus GothoSgefto hiftoria, nuncprimumectoa. PARISIIS ApudSimonemColinaatQi. *534* 3 LEONARDI ARETINI DE bello Italico aduerfiis Gothosgefto,ad reuerendiflimum in Chrifto patrcm 8c domina dominum lulianude CsdÀxù nis làn<5li Angeli Cardinalem,hiftoria. Prooemium. Tfi longe mihi iucun» dius fuiilèr,ltalije felici tatem gclades referre: carne quia tépora fìc tu llerut^iequemur &nos Ifortuna mutabilitaté : iGothorumq;inuafioné beIIum,quoItalia to ta pene euerlà fuit,in bis libris delcribem’: dolofotam profetlo materiam ,ièd prò cofnitione illorum temporum neceflàriàm. leq; enim Xenophontem Athenienièm fìimmo ingenio virum, cu oblìdioné,S: famem,ac diruta moenia Athenarum delcripfit, non dolenter id fecilìè reor: icripfìt tamcn,quia vtile putabat,illarum rerum memoriam non deperire. Ncque Liuius no^ iter cum vrbem Romam aGallis capta, 6c incendiis conffagratam refcrc, minore me* retur laudem,q cum PauliAemilii trium* aii L 4 phnmillum pr^eclamm de Maecdonibus, autPublii Africani vidorias enarrar, Hiftoriae quippè eft tam profperas qaduerfàs rcs monumentis literarnm mandare. Iraq; optada quidem meliora fiint: (cribenda vero quaecunque contigerint. Ne certe hxc ipià lcribentem,quanq multa prò llngulari amore meoerga patriam conturbentrtamé illa ratio conlolatur, quòd etfi res rune ma xime aduerfis Italia perpeflà fuit,ad extremumtamé fimeratrix externarum gentiu, noftram adulqj atatem terra maTiij; potentilTimaremannt rciuitatefq} in eaornatillìimemagnisopibus magnaque authoritacc viguerunt hadenus ,hodiecj; vigentiquarum gloria &imperium longe latecjj extenditur:vt.n6 tam ingemiicédu fit prò bis quse rune acciderunt,quàm lastandum, ceu Herculem magni labores celebratioré fecere,q fi nunquam tam periculole laboraf lèt.Taceo morum elegantiam, bumanitatem^ prsecipuam, ac bonaru artium dilcipbnasnn quibus pares fimul Se alumna incomparabilis Italia reperitur .Sed com> mendationis aliud fuerit tempus.Huius au tembelli quod nunc (cripturi {umus,nulla apud latinos notitia fiipererat :fama tantumodoqtwedamj§£ ca iplà tennis admodum^ 5 &ob{curatcncbatar .Fercbatur Bellifària &Narfètem luftiniani duces, Gothos Italica pepuliflè:5vbivero,veI quomodo, vel quibus rebus geftis,nihil penitus (ciebatur. Nobisautem ex Grsecorum commentariis earum rerum notitia fiiit. Iraq; vt alia fàtis multa, ficetiamhxciam piane obliterata, ad cognitionem noftrorum hominumreducere ftuduimus. Atque eo libentius fecimus,quòd caterse quidcm hiftorisede alienis rebus fere exiftutrhxc autem tota de no ftris eft :in qua operapretium -fuerit ,quse tue per Italia vrbes,qui populi,qu2etue c5> ditio rerum effet, cognolcere: quae obfèflàe vrbes,quse expugnatse ac viftaetSc quibus in locis pralia commiffa. hxc enim offinia & feire pulcfacrrimum èfl:. Se ignorare turpif fìmum. Diligentis fìquidem viri eft,patri£e lux originem &progreflum,&quxcunque illi per luperiora tempora contigerint, no ignorare.Habetprxterea hiftorixeognitio voluptatem animi permaximam, cum omnes natura (ciré concupifeant: &vtilitatem plurima perexempla fimiliu coeptorumatque exituum:multarumi]j rerum inftru^ioné,qua{ènes adoleicentibus iàpientiores exiftimantur ,quoniam plura con- ^exerunt in vita, 8c no ex Ibis tantum,veaiii 6 tùm ctiam ex alìenis pcriculis cautiores fefti melius iudicant, meliofaquc confilia affumunt. Opes vero atque imperia maxitnorum regum,potentiffimorum^; populorum, qui vique adeo feciliter corruiflè légunt ,hi quàm ftultum fit,intelligunt, prò illis fuperbire ac gloriari, qux nemo e:^Ioràtum haberc poteft viqj ad veiperu elle duratura.Ita &làpiétiores nos Se modeftióres hiftoria elFicit. Egoigicur,reueren' dilllme pater,hos libros ad ce mietere conftituhyt St amorem meum erga te prsecipuum recognofeas. Se iudex exiftas làborum noftroru:quos ita demumrede lufeepiflè putabo ,fi ate homine dodiflìmo acque làpientillìmo probabutur.Principium vero harràdi bine potiflìmum afliimemùs. DE BELLO GOTHO. ,- RVMtiB ERI. .--.. Enone Romano princir pc imperate Gothi Thra, dorico duce inuadereica liam ftatueruntjiampridc affliftam varùs Barbaro^ rum incurfionibuSj&tuc Odoacri tyrannide acca pata:quibus de rebus, dicere aggrediemuTy paulo fiiperius coditioné illorum temporu repetétes,vt vndeortus fìt GothoruadueiltuSjSc ex quibus ipem inuadédi &iceperini^ innotcfcat. POSTVaIétinianiiuniorismorte,qU|é Rom^interfeduma {ùisfuifleconflat,oC' cidentaie imperiu vacillare cOEpir,Scquadammodo exinaniri. Erantenìm per idtiépus in Italia permagnae exierarum gentlu copix aduerius terrorem Atils nuper aYa lentiniano cóparatx,St poftea centraGuadalos aRomanis adiundse. Hi cum affli» ftas opes,acvacillationem imperii viderét, audaciam exinde {timentes,ac fimul cólpiranteSjpartem agrorù tertiam libi per Ita^ lià tribui poftularut.Nomé imperii ad Auguftulu quendà Romanu per idtempus deucnerat:qui cù eflèt admodu puer, ab Hore aSii DE BELLO GOTHORVM fte patricio dus patre ^bernabatur.Cu igi tur parte agrorù exercitus depofcerét, Ho» rdtesauteinYÌrprudens&; grauis tumeo- ^:uni defidcrio re&agaretur,inilites euminterfecerunc :moxij; Odoacrum ducem fecuti, Romamvcniétes Auguftulum depo-' (ùerunt. Is,ipfiqne iam piane dominantes, partem agrorum tertiam libi diuifèrunt. Odoacer igitur perhunc modumdominationé adeptuSjIùo &exercitus nomine dui tates prò libidine gubernabat-Zeno autem Conuantinopoli imperans, valde lùlpeda habere coepitTheodorici potentiam. Gothi enim per fiiperiora Tnracisc loca degentes,vexare iam coeperant vicinas regiones,ac minime quieturi adueriùs Roma numirtmeriu videbatur. Iraq; quò fè ac regionesfinitimas Gothoru metu liberaret; Tlieodorico fùafit, vt in Italiam tranfirer, &ab iniuftisoccupatoribusciuitates vin- ^caret.His ergo de caufis ex ThraciamouensTheodoricus Gothos cù cóiugibus de liberis cuij; omnibus rebus fuisperSmyrnium &Illyricumalia% rcgiones ducens Italiam petiit. Quamcumtàdemingreffus elTetjOdacri duces 5c copiae fibi obuia fue» rdprimu^ eospraeliumfuit no procuf Aquilegia lùper Sontiu amné,inquo 9 LIBER .1. poft acerrima pugna viftores Gothi, Odoacri duces profligarunt. Poft cu vrbes circunftates Gothi cepiflènt,&:copias hoftium aliis locis profligaflént:tandcm in vrbe Rauenna Odoacru obièderunt.Hzc obfìdio longius remorataefl: Gothos qipfi ab initio exiftimarat :idq; accidit natura loci: q> neq; amari feciliter obfideri Rauéna poteft,cum fit in ipib littore conftitutarneq; a mediterranea regione,cum foflàm habeat ex Pado deriuata,ac ftagnis quibulHa &paludib’ coardetur.Itaq; Gothi triennio férmetoto circaillam comorati,capere nequiuerunt.Finitimatamé Rauenna opida per hoc ipfum tempus ceperunt omnia prster Cefènnam:qu3E &ipfa valido Odoacri pratlìdiotenebatur.Ad extremuvero fatigatis obfidentibus &obfeffis,pacione res compo lìta fuit,vtTheodoricus fimul Odoacerqj- Ibcii dominatióis eflènt. His perafìris The-, odoricus &Gothi Rauenna intrarunttnTC pofthacvlìx partesltalis illis claul^ fueriic. Vcru h^c regni fccietas non diuturna per-' malitiCum emoccultas inter le lùlpicionc* haberent,pr2Eueniens Theodoricus Odoa-* crum adcoenam inuitatum oGcidit,fòlu{<^ Gothis per Italiam dominatur. Fuit autenj eius dominatio no admodudura,etfiparte DE BELLO GOTHORVM ' lèandcbant.*<5uo periculo addugli hoftes,fe acvrbcm dedidere.Haec ciuitas vltimacuaamm Siciliseciuitatu in poceftatemdeuenit.ReceptaPanornii,BelliEiriasSyracufàs rcuerfiiSjludos magnificos ^didit^^c numi' fnu in multitudinc difprfit. Erat enim^X' trema coniùlatus fui dies:qui cófùlattis fibi traditus fuerat ob honorem viétorix cotta Guandalos partseiadeoi^ fortunam habuc' rat fauentcm,vt extrema con&Iatus ibi die Siciliam vniuerfàm ad iùperiores viftorm reperti fit addidilTe.In Sicilia quidé in huc modumrcs proceflèrantzin Daimatià vero Gothicontraétis magnis copiis ad vrbetn Salonas duxerunt.Cum^j inpropinquoeC* lèiìtjSc bellum hincinde gereretur ,pugna tandemcommittitur,non ex preparato,(èd praeter expeftationem vtriulq; exercitus. Cauià vero pugnandi in hunc modumfuir. Mauricius erat Mudiducis filius,adole{c& egregius,acmanu promptusàs parte equi' tatus habens/peculatum ierat Gothorum caftra,buie fortunaquadam hoftium e^i* tatua obuiamfuit.cum fèfè mutuo conipC' xiflèntjnulla fuit mora-quin pr^ium com' mitteretur :pugnatum<jì eli aliquandiu ita vchemen£er,vtenixius fieri nil pòflètipr^ tote%:GoEhoruia wpradJ» i LIBER I. occidcruntjScMauridus ipfè ad extremum occubuit.Scnicràt vtraquc caftra praelium committij&vtrinq; fuis opemferrcpropcrabatJn via du effèt Mudus,interitu filli co gnouic. Tue homonatura vehemés &beh ucofiiSjinfùper dolore fiiii incé{ùs,qualì ra bic quadà in hoftes defertur.Aduenerat in» ter haec omnes Gothorum copise, ac totis caftris hincinde certabatur. Pugna fuit8c caedes cruentillima Se ai^rima. Tandern fi-a&i Gothi magna fuorumc3ede,in fuga vcrtuntur :lèd Mundus iniàtiabiliter dum Gothos caedit,ac profiigatos longius ira ac dolore amifli filii pericquitur,in maipià vigoriaafugiencibus hoftibus occidicurJta vindida filli fiipra modum excrcitata, patria infiiper interitum cumulauit. Poft hoc prselium vtriqj exercitus diicelTere ,Nam &Gothi profligati cófiftere in his locis aulì no fiint,& luitiniani milites ob morte du cis coterriti, relidis Salònis retro abierfit. Non filebo in hoc loco quod fcriptum eft anonnullis audoribus ,quiSibylia: dicut fuillè carmina vetuftiffima,quibus fignificabatur,cu Aphrica recepta iterum aRomania foretjtuncMundumcum prole fila eflè periturum.hoc SibyUae vaticiniù multosmoftalea conterrui^lòlipitos neexium i8 DE BELLO GOTHORVM acterracum vniuerfis hominibus perirét. Tunc auté Africa fiiperiori bello virtutc Belliiàrii recepta,huius ducis ac filli interitu fliiffè prxdidu aSibylia apparuit. Adeo cuncta vaticinia inuoiuta ambagibus fiint. Polì morte huius ducis,&diiceiium exerci tuSjGothr per Dalmata plus poffè coeperut.Agrippa fiquidem vnus ex Gothorum proceribus refedo cófeftim exercitu Salonasvrbé &quicquidpriuscoeperat Mudus, per ea loca recuperauit :multoc^j fuperior Gothoru res pereas partes videbat: Theodatoijj regi animus creuit, vt iam cófideret beilo fe vel pare vei fiiperioréfuturu. lufti* nianus vero cu base qux in Dalmatia gefta fuerantjCognouiflètjConftàntianuquenda ex auiicis fuis bello Dalmatico praefecit: 5C fimul ad Bellilàriu {cripfit,ne cùdaretur in Italia tranfire-Confiantianus igitur refedo exercitu, clafleij; affatim ftruda,cu aliquàdiu inhis cóficiédisDyrrachii cómoratus eflètrtande inde mouens, Epidauru nauigauit.Erat Epidauri exploratores quidam ab Agrippa fubmiffi,qui cum yiderét Coftantiani claflèm iuxta littus nauiganté,Sc mul titudine nauium &ftrud:ura egregia, cófeftim ad-Agrippa reuerfi,rem per lè magna ctia magnificétius extulerut. Quibus audi- LIBER 1. 13» tis Agrippa incertus cofilii eflè coepit.na & pugna decertare aduerius catas vires perniciofùm ac temerariu arbitrabat,5c include^ re fé Salonis nó fàris c6fìdebàt,ciuib^ fìifpc> moenib^ eius opidi quilaufìia in locis vetuftate collapfisimari etià prseualentibus' hoftibuSjCiÉo fe ad inopia eómcatus redigi pofTe formidabat.His curis anxius,tandem quod pociffimu in difficultatibus vifùm eft, cófiliù capit.Salonasegreditur cu omnibus copiis:Sc aiiquatu profe£tus,caftra loco ido neo cómuniuit.Inter base Cóftantianus cu tota claflè Lyiìna peruenit:vbi cum ea qùse fàcta faerant, cognouilIèt,ad proximum iittus nauigauit:militibufq; expofitis,quin' gentos eorum pr^emifit ,ac fauces aiigu> iiofq; aditus qui non longe Salonis àbfurit, per noeté occupare iuifit.id faftum cù eflèt, ipiè poftridie exercitum omne Salonàs ad> inouit,ac nullo negotiò vrbé recepit. Id c3 Agrippa inteìkxiiìét, paucis dieb^ cifcu èk locamoratus,abire coftitaitjatq; ita Rauenàmari delatus, Dalmatia 5C Lyburniarf^ penitus dereiiquittquae ftatim nullo iafn repugnante in Cóftantiani manus déuénerè. Bellilàrius autem litetisluftiniani acceptis, cum libi in Italia tranfeundum eflèt,milit;u prjelìdio Syracufis Panoriniréli6tQ3iplè bli "" t» de bello GOTHORVM cum rcliquiscopiis Meflànam pctiit, atq5 ibi traiefto freto, Rhegium venir: inde per Brutios &Lucanospeaeftri itinere cxerci- £u duxit-.claflìs vero vt per littus Inferi maris qprope iè nauigaret,edixit.Dum iter fa citjfrequétes corum locorum populi ad iL lumdeiccerunt.Profe£tus per hunc moda aliquot dicrum iter,tandem ad Neapolim cóftitit, quse vrbs magno 8c valido Gothorum praeifidio tencbatur. Ac ftatim Belliià> rius claflcmin porta extra teli iaftum ad ancoram ilare iuilìt. Ipiè autem admotis prope vrbem copiis, iìtum vrbis,ac natura foci aterra ipeculabamrrnec multo poli ararmmunitamin fuburbano exiftentcm pa fiionc ccpit. Inde cum obfidionem para^ rct, ycnerunt ad eum Neapolitanorum legàtùin quibuserat Stephanus quidam poIitanus,vir Scauthoritateiiiter foos Seco filio praeilans.Is bare fermc*dixit. No refte facete Bcllirarium,(^òd Ncapolitanis nulla prius iniuria iaceflltus bcllum inferat: ic quidem vrbem incolerc Theodati ScOpniorum praeiìdiis cuiloditamritàque nihil fiorare aNeapolitanis eu pofle, vtpote in suioru poteftate conilitutis,impetrare:quin ertam fi fàs fit dicere,non bonoconfilio il- , liCjièd fruftra morariiì cnim,inquit,Rorna LIBER I. u habueriSjNeapolim qtioq; habcbis. fi vero R.oma excluderisrnec fi Neapolim habeas, eam retinebis. Itaq; Romamaduerfus Gothos qui ibi fiint, tibi ducendum fuit :non Neapoli corrunorandum :qu2,vtcunquc res cader,fit acceffio futura.Ad h^c BelHfà rius relpondit:Vtrum bono vel malo cófi' lio circa Neapolim commoretur,non efle Neapolitanoru fibi prseferibere: neq; enim eorum fcntentiam fiiper hoc {cifcitarirquae vero ad eos pertinet,cogitare cos debere: vtrum prjeftetexercitum imperatoris Romani prò falute ac lìbertate propria reciperetan in (èruitutc barbaroru permanentes, merito oppugnati ac delerirlè quidem, nifi recepta vrbe,non elle abituru: cupere vero fine pernicie eorum potius quàni cumperniciejVrbe potiri.H3ecpalam.Sccreto auté Stephanu c6monefecit,vt beneuolentiam potius Se gratiam imperatoris, qindignationem promereri ciues fiios adhortaretur. Legati igitur in vrbé reuerfi,Bellilàrii verba retulcre.Cumiij de his rebus confiiltaretur,rogatus fèntentiam Stephanus, nimiu fibi periculofiim videri inquit tantam belli znolcmin le ipfos Neapolitanos fiilcipere: proinde paftionc aliqua {aiuti fiix prouide^ dumelle cchfèbac.Adiuuabat quoquehanc bili iDE BELLO GOTHORVM ipfitm {énteritiam Antiochus quidam àntiquo genere Syrusjongo tempore Neapoli rnercatursE grafia commoratus,homo diues, ac magn^e apud Neapoiitanos fidei, hic eadem (uadens qu^ Stephanus cenfiierat, multos permouerat. Populus quoque ac tnultitudo vrbana tandem hxc eadem cupiebat. lamquevoces audiebatur aperte dicentium portas Bellifàrioeflè aperiédas^ Gothi erant in prsefidìo circiter oftingem toscqui quanq grauiter ifta ferret,tamé aduerfus popufi voluntatem/epugnare non aulì,fé ipfbs contraxerant.Paftor Afclepiodotuserant Neapbiitanijin primis Gotfesrum amici: &qui praefèntcm ciuitatis ibtum mutati permoleftc ferebat. Hi conìpefta populi voiutate,aperte refragari non audentes, tranfiicr^ quadam via impedire cfmuentmnéaggrcflì iiunt:quapbrcm cade illa quas eatteri, in concione laudantes, pa* ftis ac iureiurando multa cauendaèffe iuaferunt. Erant vero talia,qux non ^tabanc Belliiàriutn effe conceflurunitpraefertim cu de his obièrpandi? iuffurandumab co pcterétur.Vifi igitur prò bencaolentia populi illa dicere^^cretum in eorunaièntentiam fieri óbtinueruritrcunda;^ in libcHum dihV gen^ir |:edaèta,Steph^us acìuìtatè LIBER I. Bellifàrio detulitrqui cum illa Icgiflèt, fingulapoftulatorum capiu benigne proba^ uit,ac iufiurandum {bum prò bis oblerum'- disobtulit.Stephanus igiturin ^bein re. ueriùSjhsEC retulit.PopuTus ante feausdifcurfareiam ad portas, BellitoiU' que in vrbé vocari debereclamitabat.Hxc ifritur afpicientes Paftor 6c Ardepiodoms, ^ando primae illoru artes nóprocedebat, Gothosfimul ac Neapolitanos ciues fu? fadionis in vnu conuocant cdocent ftul' tumeflè^arbitrio multitudinis imperit? cù uitatem perdere .Quis enim non intelli' gat,fi Bellifarius capiendx vrbis fiduciam Raberet yllamj poftulata qu? ad illuni mi' fìmus, nunquarn fuillè conceflurum^Nunc autem oinni deftitutus fpe,ea confèntit, qu? lèruaÉurus non eft'-quònos prodito^ perieulo noftrofaciàt, Nanifi o^ncuolentia noftri,quain pr3Edicat,tcneretur;non hic manens in fraudem nos impelleret,led vitra progreflùs centra Theodatum Se Qo thos prselia decerneret. H?c &huiu^odi fbadentes, ad repugnandum hortati fbnt: &Gotbis animos addiderunt ad vr^mde^ fendenidam. Iud<eos inibper, quòrum piagna Neapoli multitudo erat, armauerunt, ac libi coniunxcrunt. Quibus rebus detcr- -biiii *4 DE BELLO GOTHORVM riti ciues,colloquia Belliiàrii, omnémquc cóucntionum ipeminterruperunt. lUe igi» tur pofthacad bellum ic cóparauitifepiulqj cxpugnatione tentatajmagno fiiorum militum detrimento repellimi Moenia enim Neapolis partim mari circudantur:partim locis arduis iàltuofiib; exiftunt :aditu{quc difficillimos icadentibus habent. Aquxduftus vero qui aquam in vrbem deferebat,Iicet aBellilario reciiùs fuiflèt, tamen non multu obièflis nocete videbatur,propterea^^Iuribus in locis puteos habebantrvt deelle illis aqua non poiièt .Maximaveirò tenebltur ^auxilii venturi,quonia miflìs RomanunciiSjOpcm ferri fibi aduerfiis ho ftcs poftularant. Cueflet Beliiiàrius exigua fpe,ac de omittéda obfidione cogitaret,for tunamirabiliter fibi viam aperuit.Aquxdu óuserat (blo incifijs: per quem aqua in vrbcmferebatur. Hunc abinitio obfidioni^ BcUiiàriuSjVtfiipra diximus, interruperat. per eum miles quida liàuricus forte ingrefi uis,v%ad marna vrbis penetrauerat. Erat vero ea parte qua manibus inferebatur,pc tra nonmanupolita, fèd natura: per quam | perforatamaquain vrbem tranlibat. Magnitudo autem foraminis non tanta erat, vt vir ingrcdi pol^Qua: cum fiitis conté> LI BER I. *s platus eflèt miles,intellexic,fi petra ilia ma- ^patefieret,aditum forc in vrbéJtaq; no- MBellifario cunaa faccrc curauit. Duxvero l2etat9,ac magna poUicitus pr3£mia,alios (ibi coadiutores eligere milite iuffitrpetràq; tìlammagis aperire,qon c2pdendo,nc pcrcuflìo exaudiretur,{èdlimàdo,ac paulatim demendoperquà iatenter .Haec vt dnx iubebat,ita milesegit.Deriiq; affìdua diligcntiqrmilitis opera fadum eft ,vt armatus cum thorace acdypeopereumlocum ingredi valerct.Hascfaftacu eflènt, Bellilàri» vidés iam vrbéfore in eius potente,timét q; amilitibiK incendia,rapinas,ac mala g*- tera,ea hoftib’ memorauit:pròinde videréc Neapoiitani,ne extremu periculum expc-^ aéttadhuc enimrefipilcédi tempus cflc.Stcphanus igitur bis auditis cufta cumlachry* misacgemini ciuibus fùis retulitùlli autem Ipcmentescontemplèrunt.Beliilàrìus igiturccepcum fùum profequutuSjCum vrbem capere ftatuiflèt,in hunc modum prouidit. Primis ftatim tenebris milites quadringentos deiegir.horum fingulos thoracem clypeumq; &gladium ferre iuffit ,parato% 8£ armatos fiientio quiefcere donec admoncatur.Duftores vero bis praefècit Magnum 8C' Valentinu, virus ftrcnuos ,quorum virtutì st DEBELLO GOTHORVM * regi* domus fucrat ,ex vrbc Róma profe. aus,Bcl^i^2rio nunciaueratjVt copias quàtn proxime admoucret.populu enim Romaftum cxcrcitui imperaroris Romani ncqiaquam portas eflc claufùru.Intra vrbc qucxp ex multorum (èrmonibus hanc cande vo> luntatem populi crac infpiccre.quibus contcrriti Gechi qui Roma? in praefidio crant rclifti-, {jxjnte fiia omnes abire ftatueranc, prxtcr Luderim prasfedum ,qui puefore duftus perire maluit ,quàm vrbem fida (ùx crcdicam defèrerc. Romani Gochis abeuncibus iccuritatem prxftiterereucnitqj vt eadem die acq; bora quidem qua Gothi por ta Flaminia Roma exircnt,BcIliiàrius porta Cclimótana,quam Afinaria vocanr,Romam incrarct. Cum eflèt enim Bcllifàrius maxima omnium Ixciria intra vrbem reccptuSjfcnatum ac populum qux oportebat alIocuruSjfijmmam pofthxcdiiigcntia adhibuit in rcparandis mocnibus ,atqj vrbc municnda. Non folum enim mccnia curauic,SC propugnacula idonds locis conftruxicivcrumetiam foflàs Se aggeres mocni' bus adiunxitdrumcnti quoqj magnamvim nauibus importadam,8c inpublicis horrcislcruandam prouidic.Romanivero quanquamingeniumducis admirabantur,tanjé LIBER I. » hancillius fedulitatcm invrbc mumenda non probabat: magnum cnim duccm cura impcracoris excrcitu Romam ingrdium, non de pancnda obfidionc, fed de infereda coeitarc dcbcrc.Enimucro ipfc cofcius pau citatis excrcirus fui, 5c magnarum vuium Gothorum, iam mente &cogiutione tuturu priuidebat.J'Iee tamen interea legnis, fed prxfeftos fuos Cóftantinum &^ifam in hoc ipib tepore Narnii Se Spoletu 5^ Pc rufium dedentibus fefeciuibusfufcepit.Pu cnatum eft etiam nó procul ab vrbe Perii' lina contra Gothos.nam Vùigis itatim atque dcfeftioncm Pcrufinoru Icnfit, Humilam Se PilTum cum exercitu mTufeos mifìt quò exteras vrbes in fide contincrentac ca qux là difta funt opida, recupcrarét.Erac Pcrufii Cófiantinus Bellilarii prxfeftus, co piafq; omnes co cótraxerat: prxtcr paucos militcs quos in prxfidio Spolcti reliqucrac. Cum igitur appropinquarét Gothorum co pix,ac lub iplis prope moembus Pcrufii cffent, egreflus vrbe Conftantinus, acic ftrufta,5c ad dimicandum parata,Gothos inuafit:committitur ingcns prxlium,ac magnis viribus vtrinq; ccrtatur. Gothi multitudine, Conilanttniani fitu loci. Se fauorc prò 54 DE BELLO GOTHORVM pinquxvrbisiuuabantur. Poff longumcer tamen (upcrati ad extrcmum Gothi in fu* gam vertunturrfic coru magna cxdes: mul* ti capiuntur :inter quos Humilas &Piflus duces copiarum hoilium capti fuerunt, & RomamadBellifàriummiflL Vitigis igitur cum prxter defedtionem vrbium, hanc infùpcrcladem acccpiflèt, non vItradifFc* rcnaum ratus,cum roto penitus Gothoru robore in bcllum dcfcenderc conftituit. ita Raucnna moucns, Romamducere pcrrcxit,habcns in exercitu ducerà milia nomi* iium:pIurimó(qucintcrcos loricaros equi* tcs,quos cataphraftos appcllant .Cum bis tantis copiis ita Romam pctcbat,vt nihil magis vcrcri viderctur ,quam ne Bcllifàrius non expcccarct. Quare ncc ad Perùfìum,nec ad opolctum.nec ad Narnia con* ftitit,fcd Romampotere fcftinauit. Bellifà* riusautcm cum tanti belli molem in fccóucrti(èntiret,Cóftantinum ScBeflàmcum his quas habcbant copiis ad (è properc redire luflitiparuitq dido Conftantinus,con fcftimq ex Tuftris.Romà duxit. Beiiàs vero qui erat Narnix, tardius dilceifit:vt ctia cu primis Gothoru excurlbribus implicaxctur.Vitigis enim proximum Narniac iter LIBER 1. 55 fiCÌcbit:quo cù primi antecurfores pcrucnilTcnc.cgrcflTus vrbemBeflàs eos iftuafit: agmtna qusdam eorù in fugaiti vcrtitimul tofq; occidif.fccì cu maiori numero prcmcfcturjin vrbé (eie Narniam recepiti Moxq» inde Roma properans.ex vifu dcnunciauic Gochosadeire.Gothi Narnià prxtergrcffi, per Sabinos in agrum Romanum dclcéderunc.Cuqj Romxpropinquarent^d Anicnem fluuium conftiterunt. nam Belliiàrius pontem fupcr co amne ex vtra<^ ripa turnbus claulbrifq; munieratac rnilitu prarfidio cudodiri iuflcrac.Itaq;Gothi primo aduentu cranfirc nequicnces,trans Anicnem fecC' xunt caftra.Noae vero infccuta milites qui in prxfidio pótiscràt,multitudine ac fcrO' citate babarorum cótcrriti,turrcs ac munìmentaponusdclcrucrut: clamty fuga arre^ pta in Campania abicrùt, potctia Bellilarii tbrmidantcs.Habcbat in animo Bclhfàrius iuxtaAnicnccaftra facete contra Gothorù calfra,quò diutius in bis locis boftes detinc ret Quamobre poftndic mille cquitibus ab fumptis,ad ca loca profedus cft; quò Se firn rcgioniSj&l quidagerent hoftcs,^cuIarct, &iimul idoneum caftiis fuis locù deligcKt. Proficifccnti ante cura propc Amene cltct, cu DE BELLO GOTHORVM* cquites Gothorom prsetcr expcélationcm fioi obuiam vcnerunt, Gothi autem pauiojintc munimétapóris defèrta fèntiétes, clan ftra portafq; refrcgerant: fame}; tranferefra multitudocorum permagna fuerat :JBclIi- (ariod; hjcc ignoranti cum repente obuiam venifrent,ex infrcrato pugnare copellitnr. Et ab initioqutdem ducis munera tantumtnodo Bellifarius obibat,iubens &adhortanSjSt quid agendum foret,oftendens:cum vero fui magis ac magis ab hoftibus preme rcntur, tue nccefTitate cogente no amplius ducis ofPiciunijfèd militis exercebat.Aduolans fiquidem inter primos pugnatores,nUi nu &vinbus ftrenue rem gerebat: quo quidcmdicplurimum ipfc pcriculu fubiit,ci huiufmodi caufà.EratBelIifàrio equus infienis,quo plurimum vtebatur.is erat colore lubrutilojfrótcmq; fùmmam vfq;ad nate* alba linea diftinguebat .Cum igitur exco pugnaret equo,8c in primis pugnatoribus verfàreturxransfugx quidam eum nofeita- CCS, clamore fìgnificarunt, vt phalam feri‘ rcnthoc cnim vocabolo Gothi formam illam equi appcllant,clamori|; per omnes Ut, phalam feriri.Ex quo faftum cft vt rota pugna in vnum Bcllifàrium conucrtcretur.j LIBER I* 37 pna cum penn(fimedimicarct:tuam,co^_ rum &fanSdiarium auxilio,quuncredibiIi amore circa illum verfabantur In hoc loco multi ata optimi ex Bellifàru familianbus ccdidcrunt,5c in primis Maxentius vir lin^ gulari virtute,qui circa Bellifariù pugnMS, cum prxcipua tbrtitudinis opera edidiliet, multolcp (jothorum interfccillètj tandem. ip(c quoq; multis vulneribus acceptis occu. buit.Adextremumiè cohortàtes qui cum Bcllifàrio erantjimpern fafto in fugam ho-- ftcsvcrterunt,Scvfq;ad pontem perlècuti funt;pcditcs vero qui prò ponte ftabat,pTS' lium cxcipicntes, facilè BcUilarium Scfiios rcpulcrùticcdétibus multitudo rurfus equi' tu premere terga coepit: quibus difficultatibus in cditum quendam locum (è recipore coatti iùnt. Ibi quoq; curo equeftrispU' gna rcdintegrataeffetjnoftiumq; multitU' do alTidue crclccret,8c multivtrinc^ pugnitcs cccidiflcntitidem effiifo curfu Romam j8 DE BELLO GOTHORVM petcrc cogunmrtfuga tum fuit ad cam portam quam Pinciana vulgo appellat:6c Belliferiu adco pedècuti (ùnt Gothi,\'t de muris %Tbis ferirérur.Fuit quoq; in eo loco tumultus fngens.Romani cnirh qui in muris ftabantjVcriti propinquitatem hoftiu, porfam aperire nolebant;nec Belliiàrius licet clamis cogno(cebatur,quód 8c iam fol occiderat. Se ipfe puluere fìidorcìj; deformams crat.Cum igitur ad ipfàm portam fé c6- globaflcnt, ncc porta aperiretur, hoftéiquc j inftarent, BcIIifarius fùos cohortatus, hoj (tcs magno impctu inuadituic in fugam ver ; fòs longe fùbmouit. Ita fugatis hoftibus.ipfe iam piane cognitus, fuos intra vrbem ! reduxir. Pugna huius diei longc maxima ^ ac varia fuit.cocptum eftenim pugnar! pau ' Io poft fòlem exortumrdefitum autem iam tcnebris terram opcricntibus: optimufque pugnator iudicio omnium Belliiàrius ea die exillimatus cft: in Gothis autem Vifindus,Cum in vrbem rediillct Belliiàrius,milites ac Romanos ciucs per moenia dgilias faeercagerelj; nofte illa iuITìtrpradeftis edam lìiis portas attribuir,\’t lìnguli lìnguias tuerentur.Prajcepit autem vt lì quid tumultus oriretur, nemo ex eo loco in quo LIBfR 1. 39 collocatus cflèr, abirct, ncq; (c cómoucrcr. Per carri noAem complunbus locis nimul fus excitati funtjSc plcriq; inanes. Clamaru cftcnim per vrbcm,ad laniculi portam ho ftes inuahirc :&arma ob hoc trepide fumptarncc pnus ccflàcum atumultu, qredeatcs inde nucii rctulcrunt omnia ad laniculum quieta effe, nec hoftes per ea loca vi- (bs vcl auditos. Ad portam vero Salariam alius tumultus cxortus :nec is quidé temere. Gechi enim pct no£lem ftib ipfàm TCrtam venicnteSjRomanos ciucs qui ftabant in mocnibus ,vocaucrunt :acque ibi vnus corum Bacchius nomine, vir Romx notus,quc Vitigis rex ad hoc ipfum miicrar, verba facicns ,Quid eft ,inquit ,Romani^ an non iam pudet vos ftultitix veftrx, qui Grxcis homimbus vanis Se hiftriombus, ac nulix protinus alix rei gcrcndx idoneis, vos ac fàlutcm vcftram commififtis, fpreca Gothorum potcncia, qux primo ftanm aduentu illoshidit acque obfedit ^Acqui non ita meriti de vobis erant Gothi, ve cantam prodicioncm aduerfus eos moliri dcbuiflctis.Sed refipiffitc iam .Vnica enim hxc cuadendi via cff,il portas Gochis apcriaus ,non aducriùs vos ,(ed aducrius eiiii 4« DE BELLO GOTHORVM Grzcos ingrduiris. Quòd fi perfcueraueritis in amcntia vcftra,itnplacabilc bcllum a Gothis expeftctis.H*c Vitigis rcx dcnur» diri vobis iubct.Nihil bis verbis relpófiim cft aRomanisdèd cum fienificarctur Gothos adeflè,cócurfiim cfi ad Salariam portatn.Gothi veroaliquannim commorati,in caftra regis,qux inter vrbé Se Anienc erant Cofita,reuerterunt.Et prima quidem nox in unc modum trifiùi eft.Pollridie vero cu inprxIiunemoegrcderctur,Gothi ad obfidionem (è comparit.Eius obfidionis hxc ratio fuit,Scordo:Caftra circa vrbem icx in locis pofiierunt aflaminia via v(q; ad Prxneftinam.His caftris quinquevrbis portx obfidebantur.Addiderunt poftmodum fi:- prima caftra vltra pótem.MiIuium.hxc virima caftra portam Aureliam obfidebant: acimpediebantviasqux transTibcrim ferunt. Caftra autem ipià vallo Se fonàaclt' gneis turribus munierutrSc umcitra quàm vltra Tibcrim poffìtkntes, omnia crebris incurfionibusperuadcbane.Bellilàrius autem centra prò defenfione vrbis hax: prouidit .Pincianam portam qux contra Gothoru malora camatmaximc crat oppofica,Sc buie proximi àdextra manu* Salaria, 4* liber t. 8r quicquid circa illas muri dl,fibi ipfi Belhciiusnicndasairumpfir.Przncftinam vero porta BcflkcommiTif.Flaminiamvcro qurcfta finiftra Pincianx ,Conftantmo actribuit.Cxtcrisquoq;portis alios oracele Gothi profeai circa vrbem aquxduttus omncsinccrrupcrut. Eric hi quatuordcom aquxduaus mirabili opere cófcai.per quos aqua in vrbem vchcbacur. Ex horum intcrruptionc non tantum aquarum incommoda nocebant Romams.quantum piftnnoru defeaus-Nam ex eo aquxduau qui efiimmo laniculi per tranftibcrim defluebat, vtpotè dcchui ac rapido,magnavis piftrinoru conficiebatunex aliis quoq; aquxduaibus quibuidam in locis cade commoditas mq- Icndiconftitutafticratxjui tunc intcrrupei, pcrmagnas oblclTìs difficultatcs afferebant- Aduerfus hxc incommoda BcUilàrius in hunc modum remedia cxcogitauit.Bini le* bi paruo intcr (e diftantcs fpatio Ugnis conlunai molas in medio contincbantxjux rapido flummis curili partitx voluebitur :funcsabitraq; ripa quamaxime intenti leni' bos in Sumine luftcntabant.Huiufinodilcbos iccus pontem qui primus trans Xi^- rira 6:tt,collocauit :peft eos Icmbos alios 4»DE BELLO GOTHORVM per vrbctn difcurrens ad viuarium vfqj peracnit-Aduétu filo redintegrata pugna, crefirunt militibus animi ob prsdènciam ducis: ipic etiam cum fiiis in praelium defirendit. Gothi murum ab inferiori parte perfregeruntac magna vis corum ingreflà intcr bina mtrnia vcrfàbatunpugnacj; in eo loco accrrima erat.Tandem vero eum exitum ha buifpugna,vt Gothi per eum ipfiim locutn quoingreflìfuerant,cum magna fiioru ftrage euaderc cogercntur. Poftg vero egreflì mnt,in eos pertufbatos Beili&rius immific militescqui longe illos fubmouerunt :eoruqj machinas omnes incenderunt.Idé quo<^ adSalariamportamaccidit. Milites enim eruptionefafta turres &machinas cremauc runt.Per hunc modumeodemdie &oppugnata plurib^ locis &defenfà vrbs fiiit .Ce ciderunt autem his praeliis Gothorum ad tria milia:obfidio tamen durabat .Roma- ni vero etfiBelliiàrii virtutem admirabantur,tamé querela aduerfiis illum erat,q> corra tantas Gothorum vires exiguis iplè copiis concitato bello Romam in pradentes diflScultates conieciflèt-QuodlèntieiisBcl- j Llàrius(neq} enim erat ob?curum)etfi aliai hax cademlufiiniano figaificauerac,tamea LIBER I. tunc maiorcm in modu commotus,vchc» mcndus {cripfit,oftendens obfìdionem vr- bis RomaE,ac multitudinc hoftiu,& pancia tatem fiioru.fc cnim in Sicilia ex co quem duxcratcxercitUjPanormi &SyracuCs prap fidia milieu rcliquillè: Ncapoli vero &Cutnis Se in aliis per Italia opidis afé recepì^ quoc ncceiTanù fuerit pròilloru tutela militespofiiilTedibitantumodo ad quin^ miiia militum reftare:obfidcri vero aGothis ducentorù miliu cxercitu. Romanos aute horum pcriculoru infiaetos »haudquaq obf lidioncm toleraturos;quantum vero ad fc atiinct/emel vitam fuam Imperatori lulH- niano deuouiflè,nec fiia referre,tarde an ci- to intereat-Caetcrum videndumeflc quid ea rcs honoris vel inÉimia: imperio Romano fit aIlatura.His literis luftinianus acceptis valde commotus eft^c ftatim copias quat damià paratas nauigare in Italiam iuilit:8t maiores alias parare conftituit.Prxeràt autem his copiis quas iam paraucrat,Valeria* nus Se Martinusxaq} hyeme per Aetolia SC Acarnanià hyemaràt.Romanos hacc figmficata in Ipé cótiauere^uentu coru primo quo9temporeexpedate^ Du ha«: Ron^ gerutur,Afinarius &yiigifàrius GothotV 5. DE BELLO GOTHORVM duccs quos in Dalmatii Vitigis cu excrcitu miièratjClafTemq; infuper ill'S dedcrat: cóiuctis {ibi maximis barbaroru copiis. Sa lonas mari terraq; obfèderunt. Conflantinus em impar tancis hoftiu copiis,munita priu5^a{Fatim vrbe,ob{ìdioné colcrabannónunqua etia vrbc egrefTuSjmaxima Gothis damna mari terraq; inferebat. Roma inter hxc obfìderi duri^* cerpit. Vitigis emquoni am expugnatio prius tétata turpiter ci fticce{rcrat,inquietior inde faftus,cuAa rimari ac perferutari n5 de{litit,quib’obfè{ros qua maxime afììigcret. Port^ erat iuxta mare a dextra Tibens fluuii riparfùperq; eo vrbs valido muro cinfta.eo in loco naues cuéta qmari ferutur,dcponebat;inde rurfus terra vel fluuio Roma portabitur.Vitigis igitur magnis (tiorum copiis rcpéte 5c inopinato miflis vrbé portuéiem cepit,opidanis córra iùbita Gothoru vim nequaqua (àtis ad refiftendu paratis.Ex huius occupatione vrbis magnse cófeftim difficultates Romxcreue runt,frumenti ac cxterarù rerum qux vfui fìintjimportadi facultatc {iiblata.N àGothi -qukié prandio miiicum ibi reliéfo,opidum &faucesTibenscuflodiebant:nec importar! quicq patiebatur.Nec multo poftVici- LIBER I. ft B;isRiuenna miiìt perlècutorcSjCjui ciues komanos ónes quos obfides eu duxiflè fùpra oftcdimuSjinterficerét.Erat vero in bis multi ex nobilitate,multi cria ex plebe priE ftates viriiqui oes iriterfefti funtjprseter pair cos qui re priuscognita aufugcrut,in quota numero fuerut Gcruetinus Reparat^,Vi gilii qui poftea papa fuit ,germaniis.hi em re pFXCOgnita in Gallià fugientes,mortem vitaucrunt :carteri vero perièrunt. In hòc Romani populi dolore oì? ciues Rauennae intcrfcctos,alius fuperuenit dolor.BelIilàri- US Gum defedu annonae tifneret, Romanis ciuibus cdixitjVt fiiios &vxores,6t omnera inutile bello turbam Neapolim mitterent. Idé milites quoq; lùos facete coegir,quibus vcl (corta vel mancipia Roma? forent. Viae aure abcundi per id tépus dua* (ùpererant: vna Hofticnfis iuxta (iniftrà Tiberis ripa vadcntibusalia mediterranea regione ,per ealocaquxacaftrishoftium eràt ittaxiihc diucr(à.ncq; enim tota vrbc ab initio cinxcrat Gothi,vtdiximus,(èd ab Aurclia pór ta ad Prxncftina obfidebàtrpcr alia vero loca no temere neq; fepe vagabantur.riarìi 8c damna incurrcbant,n longius acaftris (bis progrcflTi forent :6c fine magnoeopiarura dii '' 5» DE BELLO G9THORVM apparacu difcurfàrc non potcrant .Ex quo ficbatjVt via Appia 5c Hoftienfi per id tempus tutò vadercrur. Romani igitur vxores &filios 8c imbelle multitudiuc emifèrunt. Pars eoru in Campania^ars NeapoIi,{>ars in Sicilia,prouccuiq; cómodius fuit ,córtitcre.Rom3e auté annona iuflii Bellilàrii diligcntiflìme per lingula capita dirtribuebatur.Pcr haectéporaLiberiuspapa in exiliumaftus ert aBellifàrio rtilpicionc coorta cum Gothiscum Icntireincc multo port lucceflbr in pótificatu ei datus crt Vigilius papa.Alii quoq; ex nobilitate Romana in cxilii*! aéii ob ealdé rtilpicioneszquorum cnumero fuit Maxim^’jcuius proauus port Valétiniani morte imperia arripuerat. Inter hsc Martinus &Valerianus,quos aItiftiniano miflps rtjpra diximus,Romam vcncruntjhabentes equites ad mille fèxcétos. crant vero hi magna ex parte Hunni. aduc cu horum equitu recreatus Bellilàrius ,alia ratione qua prius bellum gerere conrtituit. non enim rtas intra moenia vrbé tuebatur, lèd per fingulos dies cmiilb equitatu,{ùbitis incurfioniDus hortes vexabat.Ex quo fadu crt vtmirificu hincindcaecenderetur cer- ^»mcn,& in omnem experientiam venire- LIBER I. S3 tur.BcIIifàrius cnim ipfè fóentiflìmnspr*- Iiandi dux,equites qua rarione agcndu foret,commonebat:loca monftrabat quouup nCTcdi &vbi cófifterc oporteret.lt ni(^o ^Salaria Pincianacj; porta fiibito emiflìs equicibuSjproximaGothoru caftra fòtiga' bar.modo per Aurelia porta alia Gothoru caftra qus erant inter fepulcbru Hadriani Se Miluiu pontem,infeftabat. His certaminibiis Bcllifariiequites prsualere coeperut: non q> totum equitatu hoftium ferrcnt,ièd q> pare vel ampiioré numeru ftiperare vide (janturjperitiaq; bellàdiSe audacia anteire. In bue modu cxcrcitatisequitib’,&ia c5- ténerehofté afluetis,cu fpes atq; animi obfcftbru creuiflèntjeo deuentu cft,vt né leuibusiam certaminibus,{cd iufta acie decernerctur.BcllifarP em crebra prjefeiftoru ac militu adhortatione fatigatus,experiri tandem maiore pugna decreuit, copiafq; fùas in hunc modu difpofùir.Primo acié vnam per Aurelia portam exire,&ante fèpulchru Hadriani ad hoftes veriàm ftare iuflìt.priefc eie aucem buie aciei Valentinum equitum prsfeftuieiq; (ùpra equitatu peditcs quoq; attribuir ex veferanis militibus,& ex populo Romano,qui voluntaric id muneris fibi dili 54 DE BELLO GCTKCRVM popofcenjncthos vero psdites non vni cu equicibus ll:are,{èd fmiltros raontes qui ala nicuio difcurrences planitici fupereminét, occupare mandauit.Vaicntino aure prajcc- E ir, vtquàmaximi cxpeclacioné inuadédi ofté prarbereticseccru pugna nó uiirct nifi lacefiìcus fuerit. Volebat enim illà Gothorum parte qux in bis iocis cafrra feccrat,ta' diu mododetineri ne prxbo quod Salaria via cómicterc decreuerac,donec auxiliu fii' isferre poflét.Duas fubinde alias ftruxit aciesjvnam ad Salaria portam,altera ad Pia cianamjn fronte equitcs,pedites in lubfidL is vtriufq; collocauit :atq; ita fila quanq; porta exire, ad hofté progredi iuffit. VL tigis Gothorum rex cum ex tranffuga ftridiefuturum prxiium cognouiflèt ,Gothos prima luce armari feccratiin ftruenda acie peditcs mcdios,a dextra vero &afiniftra equites quali alas dilÌJofuit. Ita Bellilàrio ofcrtiiam progreflus,pr2eiium commifit. Militcs igitur ^vtraq; parte ftatim acri' ter concurrunt:duces vero poft eos ftantes, hincBeIIifàrius,illinc Vitigis,fiios adhor* tabantur.Et ab initio quidem pugnx Belli- (àrii milites loqge prxualebarit,multiij; cadebant ex Gothorum acie,8c pugnabatur I. ss LIBER fub ipfis hoftium caftris :multitudinc ta- Un abundanccs Gothi,iiì cadenuumlocumalios fubmittebant. In hunc modutn ad meridiem v{<p pugnata P^' tc fuperantealacnus tamen Beliilaru milites dimicabanc, Gothi folum patientu confiftebanc.Inter h2C,qua: ad fepulchrum Hadriani ftabat acics ,praelium commilit. multitudo enim populi Romani ex collibus defccdcre in Gothos ccrperat: 5c Vaiennus implicaros fuos praelio cernens ,acic cui pr2erat,a fcpulchroHadriani comouit, atqihoftesinualìtmecdiu tuierunc Gothi, prxfcrtim multitudine illa pQpuIi,qu3E de fupcrionbus locis deicendebat ,conterriti: nec in corum caftra le rcciperc valentes lo» gius aufugcrunt.Romanorum aut^ multitudo,quà de montibus delcendiffe iupra diximus,ftatim ad caftra hoftium diripi^- da cótcnditiquo fafto nec ipfi perfecuti lunt hoftcstnec milites pcrfequi dimilcrut. rapinam cnim ab cis fieri cernentes milites ,nc expcrtes prxdx forent ,omifià perlècuticv nc hoftium,ad caftra diripienda ipfi conucrfi (unt.Ita Gothi de manibus emiiit, cum nemo pcr{èqueretur,in mótibus pròximis conftitcrunt.inde caftra fiia agi rcrdmi 5< DE BELLO GOTHORVM riq;cernentcs,cum neq; ordine neq; difciplinam vllà in hoftibus vidercnt,iète rande cohortati,rurfiis hoftes inuaferut,eo{q} impeditos ac rapina: intentos perfacilc fiipc- • raruntrcaftraq; &pra:dam illis abftulerurit. Adcaftraquoqj regia per hoc ipium tépus fortuna murari cocpit.peditatus enim per» multus ex Gothoru proximis caftris equitibus BcIIifàrii obie(fkis,cum quafi teftudi» ne icutorum fafta afronte premeret ,coegit tandem eos aliquato pcdé rcferre;quod cum vidcrent equites hoftiu dextrae ala:,im petum maiorem facicntes, Bellifàrii equi» tatum ex tranfucrfo inuafèremcc longc tu» lerunt impctum equites Bellifàrii:fcdtcrga ad extremum dantes ,ad peditum fiiorum acicm fc rcccperunt:ncc ca quidcm fiiftinu» it vim Gothorum,fèd magna iùorum carde in fugam vertitur.In hoc tamen loco duorurn ceturionu virtus pIurimucluxit:Principio &Taruti nomina illis fuerunnqui in fuga cxtcroru locu fùù no delcrctes.impc» tum Gothoru diu fùftinucrunt:fpatiuq; de» derunt ibis ièin vrbé rccipiédi,donec Frin cipius roto corporc vulnerato pugnans ce- i cidit:& circa/ eu cómilitonu lùorù quadra» ; gintaduo.Tarùtes aure pari virtute prardit* LIBÌR I' 57 cu fanruis pcrmultus ex vulncribus manaf fct vircfò; deficcrétza fratte ex prelio vi retra’auSj&adPincianam vfque portamrcduaus ,ibi corruit. Poft haec mihtcs cftu^ Co curili ad vrbcm refugcrunt.Stantes vero in moen.ibus Romani clauièrut portaSjVC' riti ne hoftes fimul vrbem intrarent.Itaquc non parua militum pars exclufà cffcqui aggerem tranigreffì, terga ad moenia, raciem ad hoftes conuerfi ftabant, vnicam habentes falutis viam,vt telis miftìs amoenibus defcndcrétur.nam tela plerifq; deeràt, qui' bus meri (è poflèntromnib^ vel in fuga ab» ieaiSjVeI in prselio confraais.fcd qui prò moenibus ftabant,eos lapidibus tutati flint. Pugna hxc ad caftra Gothorum ab initio coepta,poftrcmo ad portas ac vrbis moenia dcfiit.Ceciderunt autem ex Bellifàrii militibus permulti,ac maxime virtute praeflantes.Poft hoc prxliù Belhfàrius aliquot dies pugna abftinait,moenia fblum meri contemsxandem vero confirmatis milimm animis,mrfijs educete illoscoepit :non tamen totis pugnare copiis amplius auflis eft.Ieuia tanmm pra:lia,vt prius confùeuerat, facete perfcucrauit.Et fùerunt nonnulla valdc infignia,pr3efèrtim aduerfus illa Gothoru ca- «4DE BELLO GOTHORVai vcl ferro abfiimpta perkrat,multi cria mor boaucvulneribus debilitati defcrueràtca. ftraJtaq; Vitigis legatione Romam milfi, cumultahincinde dida reffwnlàq; fuiflènt deiùftitia cau&,tadem ad luftinianum im. pcratorem cóntrouerlìas defèrri confenfit, vt ex eius authoritate rcs componeretunlc gati^> òb hoc mifn,ac trium méfium indù* ciae,donec redirentjfàftsrobfìdefq} hindn* de traditi prò induciis ex fide fèruàdis. Ha confeftis copia: &cómeatus qui Hoftijc có ueneratjterra Se fluuio Roma deuenerunt, Leonardi Aretini de bello Gothorum libri primi finis. LI BER II. iV Minhocftaturesd! |{cnt,& beilo ceffaret ob , Iinducias faèfas, Bcllifi* jrius tamé Roniam,Go» ithi caftra munitionef^ Icuftodirent: querela: k] jaltercationesorta: fiutf ! "prò induciis cétra j vioIatiscxhuiufinodicaufà.PnEfidiumQp ' tbonun crat àpud vrbem Portuenfèm, ' LIBER II. fs fupra oftendimus-Milites qui erant in pr^ ile iOjCum deficerét fibi ncceflàna ad viftu, vrbem illam deferueruntdefertà vero Paulus liàuroru praefedus qui Hofti^ cu claflc Teman(èrat,occupauit.Nec multo poft CétumccUasvrbémaritima inTufcis delèrtas codem modoaGothis BeUilàrii milices fulccpcrunt.Albam quoavrbem quxeft in Marlis,codem mododeferuerunt Gothi,8c Bcilifariimilites occuparunnVitigis cum has vrbes captas ab hoftibus cognouilìèt, oratoresRomammifit,quiruptas. cétra fidcminduciasqucrerétur. Portumeniro ac Cétumcellas &Albam Gothorumc^ida contra fas &acquu ablata fuiflè:nec delcruif le Gothos cas vrbes, lèd vocatu fùo venillc ad Ce qui erant in pr3dìdiis,mox in cade op* pidareuer(ùros:Uberiu{^ id fiducia indU' ciarum faftu eflè aGothis.Nec licuiflè Bei. liiàrio cas vrbes per inducias capereJtaque reftitutionem facete debcre.Hislegatis Bel lilàrius in hunc modum relpondit-ReditCi inquit,ad regem veftrum:eiq;dicitc,qu3edc vocau rcdituq; prsefidiorum allegàtur,aB eocóponi:c2ctcru omnibus patere, quibus decaufis Gothi eas vrbes prò dereli&is habucront: quidem eripere auferre^ £6 DE BELLO GÒTHORVM vctari. Occuparevero qua: anullo poffìdécur,ncquaquam prohiberi.Ex hoc (ùlpicioncs infùrrexerunc quarcntibus Gothis paria Bellilàrio referre .Atenim tres ills vrfces aBellilàrio fufceptx permagnas libi op portunitates ad belium afferebant. lam aduentabat hyems.Beliilàriusvcro copiis abu dans mittere in hyberna equitcs cóftituir. MifitigiturScin alia loca,8c inagrii Picenum equitum duo milia. Prasfecicauté bis copiis quas in Piccntes mifit,Ioanné Vitaliani ;eùqj admonuic quid fieri in his locis velitidTe quidcm in Picétibus vxotcs ac fiiios Gothorum: viros autem ad obfidioné vrbis Romce popularitcr acceffifle. Si maneanc inducix,nihil moueat.g’ fi Gothi cétra induciaru fide moliàtur, ipfiim omnia prsedari Se rapere,5e oppida quàm multa po teft capere mandauit.Si quod oppidu repU' gnetjid obfidere iuflìtincc viterius progredì prius qid cepcrit. Ncque enim tutu forc poli fc hoftium oppida relinquentéviterius froficilci.His verbis ac madarisBellilàrius oanem in Picentes cu exercitu mifit.Per hoc ipfiim tempus Daciùs Mediolanenfis prxfiiIjSccum co ciucsaliqui Mediolanéfcs ad Belliiàriù vementcs,vrt)é Mediolanu in Il -<f7 poteftatem imperatoris forc dixerunt fi vel modicum prselidiu eomittat.Siquidé potc tes effe no Mediolano folu, fed vniuerfa ex Gallia Cifalpina Gothos expellere,modo imperatorii nominis auftoritas adfit. Hos BcHirarius benigne ru{ceptos,ac multis am plifflmifq; verbis còmédatos, bonamfpem habere iuffinac re,cum tépus fuerit/aftum quod poftuIctaffirmauit.Eodé tempore cu profpcra ac laeta viderétur efie omnia^ periculu ftiperuenithorrendùsquod paruo momento cufta pene fiibuertit. Prsefidiuserat quidi ciuis Ro.is cu Rauennx habitarc c6- uieflèt,ab initio bui’ belli dà inde aufugeranRomaq; proficilcebatur.In itinere auté Cóftàtini milites Spoleti degétes gladium buie prctioiè ornatum abftulerunt.Is ergo fpoliatuSjSc iniurii indigne perpeffus,que' rela apud Bellifarium cxpofitajteddi ablata fibi poftulaucrat jBeilifariufq; praecepérat gladium illi rcftitui.Scd bello 8c obfidione poftea vrgéte,dilata res fuerat,militibus oc cupatis, 8c duce maiorum rerum cura àbdu cétc.In hoc demu tempore cu l3etiora,vt di ximus, cufta eflènt, Belliiàrio pvrbé equitàte Priefidius frenu equi apprehéditrac ina gna ac querula voce multis audiétibus,nueil 63 DE BELLO GOTHORVM ‘ Suid hoc mercatur ciuis Ro. qui apud boss reliftis omnibus rebus fuis auftigerit, vtamilitibus eius fpolietur/Sc iniuna afficiatur,interrogabat. Se quidem centra iniuriam Scvim libi illatam fepius querelam poruiflc,nihil rcportaflèicum tamen illi ipfi qui vimfibi attulcrunt,5c res habeant ablatas in vrbc.atq; in oculis eius quotidic verfentur.Hacc difta Beliifarium permouerut. QIraq; domum reuerfùs vocari ad fc Conftltinum fccic(cius cnim milites erant qui già dium abftulerunt)ipfumìì; prxfèntem acr^ ter reprehenditjCp (xpius iuflum (bum reftituendi gladii cótcmpfifTct.Ego vero,inquit Conftancinus,p(«ius illum gladium in Tiberim abiiciam,q illi nebuloni reddà.Hsc ^ valdc.contumaciter &proterue. TumBellilàriuSjNuquid tu mihi iubes?Sub{um,in' quit,poftquà imperator ita vult. Verum in hac vna re nunquam tibi parcbo.Cum hsc audilTetBellilàrius^magis iritatus eft, ac vo cari apparitores iufllt.Conftantinus autem putans in perniciem {barn apparitores vocari/uribunde arreptopugionequi libi ad coxam pédebat, in Belnfànum ruit:eum<5 paulo infra ftomachu perculTit .Quod nifi circunftantcs (bbito accurriflènt, acvi ex- LIBER II. torto pu2;ione ipfùm in manibus apparito* rum tradidiiTent.iùprcma dics illa Belliiàj. rio ftiifTetieiufq; interitus cundafimul iccu in ruinam traxifièt, Gothiq; eodemdie re* rum domini dfìciebantur. Sed non pcrmi* fit dei benignitas tanta mala cótingere.Có* ftantinus paulopoft iubéte Belliiàrio inter* ficitur.Nec multo poftea Gothi furtim Ro mam capere tcntauerunt: primo per aquac* dudumquendam via nodu quaEÌifa;deinde ratibus traiedo amne iuxta Martium campum.Sed vtroq; in loco eos fefellit fpes.Na fi£ per aqu3:dudum conipeda lumina frau* dé illorum detexerut:5c obftrudo aquasdu^ du facultas eis prarciià eft inuadendi. Se ad campum Martiu deteda proditio conatu *eorum irritauit. Fuitauté proditio in hunc modumcópofica.Duo ex infima plebe ho* mincs iuxta templu beati Petri habitabat. Id templum,vt oftendimus,Gothi nunqua violaucrut, fed ardificia cius, &homines in his habitantes veneratione apoftoli illasià Icruabant.hi ergo duo fèrmonem cum Vi* tige habuerunt devrbe perdenda. Quaere* bamr vero facultas talis.Infra campii Mar* tium quoda loco valde inutilia Se pene ne* glcda eràt moenia,confifis, vt putOjVeterieiii 70 DE BELLO GOTHORVM Bus munimentoTiberis.Vitigis igitur liti* tres,& rateSjSc omnifariam nauigia ad pon* tem Miluium parati fecerat,noóluq} latcn* ter (ccudo amhedimiilis ratibus militibuf que impoficis vrbem inuadere cóftituerat. Mukitudinc cnim exercirus in exterioriri paexiftéteperfecilefore iperabat,vt expolìtis primis militibus,alii atquealii continuo iifdem ratibus tranfirent.Vigilcs modo qui in co loco ftabant,cogitationem fili impedire videbantur. Ad hoc qusefita duorum Romanoru opc,pecunia fibi illos c6d liarat: traditud; eis ibporiferu medicamentu vino admiicere iuÈèrat,vt vigilibus pota darét illi, &haufto potu fopircntur.His in hunc modu compofitis,alter eorum pa nitenria du£his,rem Bellilario patefecitrcaptoq;aIcero,medicamentu fòporiferu quod fibi rex dederat, repcrtum efhac tota rei ferics tormenris exprcllà. Huic igitur homi- ni iuilìi Bellilàrii nafùs Se auriculsc amputataztipfè afino impofitus per Pincianam portam ad caftra Gothorum miflus eft, vt cognolceret Vitigis deteftam elle fraudc,8c conatum fiium patefaftum.His ita manifcfte deprehenfis, Bcllifàrius pofthac fèruan* fhs fibiinducias nequaqexxfiimauic.C^3ic 7* LIBER II. ad loàncm fcripfit.vt rem excqucrerar.IUc cnim cumduobus equitum rniUbus agram Picenum peruadens, vxorcs natqiqueLrO' thorumcepit:pra:di(que Sc rapinis regione totam inuoluic. Vglitheum vero Vitigidis patruum cum Gothorum copiis ubi oduiam profcftUjprxlio fuperauit :iplumque duccm cum magna parte copiarum o^idit.ita viftor faftus omnia peruadebat. Gaptis pcrmultis agri Piccnioppidis,cuAuximocopiasadmouiiTetjCognouit id op. pidum nó magno Gothorum prxfidio cu* dodiri, fed locum effe valde munitum. Ita* que ncquaquam terendum in eo obfidendo tempus exiftimans,ad vlteriora ptoccflir. Idemquoque ftatuit de Vrbini obfìdionc. Vrbs cnim munita &valida longam obfi* dionemnecellàrio poftulabat :ipiè in cele* ritate (pcm collocauerat :Fanum Se Pifàu* rum cepit.Deinde Arimino copias admo* uitjduftus illa fpe,quòd ciues Arimineniès non bene conuenirecum Gothis audierat. Cumei municipio copias admouiffet,tantum terrorem intulit Gothis, vt diffifi in co loco confiftcre, Rauennam omnes demigrarcnt :ciues autem portas fibi ape* rucrunt .Per hunc modum ioannes Ari* ciiii 7* DE BELLO GOTHORVM * minuni ccpitjreli^tis poft (è duabus valv dis vrbibus aGothis cuftoditis, Auximo (Hicet &Vrbino.Fuit hoctotu centra Bel lifàrii praeceptum. Sed ipfe praeftare cenfiiit Ariminum capere,q circa Auximu SiVrbinum inanircr defidere.Induftus eft infiiper illa ratione, quòd Arimino ta propinquo Raucnnaeoppidocapto,n6erat crededir Gothos in obfidione vrbis Romxpermàlùrosjlcd celeriter effe abituros,quò Rauennam circuij; ea loca tuerentur. quod Si faftu eft. fimul enim atq; intellexerunt Gothi Ariminum effe captu, obfidionem vr- bis Roma:diffoluere,atq; inde abire ftatuerunt.Itaq; Vitigis paucis poft diebuscrematis caftriSjCum omnibus Gothorum copiis abiuit.In ipfo quoq; receffu magna detriméta ftilcepitipropterea quòd media ia cxercitus parte tralgreflà ponté,Beliftàrius poftremos alùis inuadi iuffit:multiftj; Gothorum interfedlis, rehqui tato tumultu Si fcftinatione ponte tralìre coafti fùnt,vt ab vtraq; fpóda multi in flumen praecipitarentur.Durauit auté haec obfidio vrbis Romat anno integro,5cdieb’ noué, cu idibus ferc Martii incepiflèt.Poft foluta Romac obfi' i dioné, quae ab vtrilqj fafta ac ^ui^fuerint LIBER II- 7J profcquctnur. Vitigis emlicet Rauéna ire Koperaret,vrbes tamen Etruns &aliarum rnomneiarum continere in potiate ftud<> jatMuam ob rem mille eqmtes Cluriu.toti- <km VrbéuetercmifitiTuderti quingetos, Auximi quatuor miba collocamt ,\jmi- ni duo milia,Cerenas quingentos,Motilterrati totidem.Iplè cum reliquo exercitu ad obfidendu Ariminuprofedus eft.Bellifàri» autem poft recelìiim Gothorum Martinu &Ildigerem cum equitibus mille feftinare Arimi^u iuffit ,indeq;Ioannem &equites qui cum ilio erant,abducere ,pedites vero ibi coilocare.Idea ratione faciebat,quòd optimum equitatum nolebat ab hoftibus circunfederi. Sienimpeditucopix Arimi- ni forentjVix putabat Gothos eam vrbem obfidere velle.Et fi obfiderent,fàciIius toleraturos obfidionem pedites qua equites exiftimabatjCum equos in obfidione nutrire difficillimu fitrpedites auté exAncona,qus rrbs nuper in fidem venerar,mari Ariminu deferti commodifiìme poflè. Ildiger ergo &Martinus celeriter profedi diuerfis ab hofte itinerib’ Ariminu peruenerut. Nam Gochimultitudineexercit^ fecere tardius Iter compelIebantur:hi expediti longe aa- so DE BELLO GOTHORVM *rbitriofecerit,nullo refpcftu ducis aut ma datorù.Id cum animaduertiflèt Naiies, vclitus ne his rationibus Ioannes negligercturtcratenimlìbiamiciinmus)in hunc fe> re modum(èntétiam dixit.Cum de publica ovirijVtilitate cóiulicurreft quidem (vt exiftimo) vtilitas ipfà per le inipicienda :nec aliis refpeftibus vel odii vel amons pcfTun' dada.Atq; ego remotis aliis cù ré de qua c5 lùltamus,attendo:hanc diffcrentiam videor mihidiiccrnereiquod fi obfidioné Auximi nunc differamus ,nil tamen vetat poft aliquotdies eandem obfidioné aflumere.fiib' uenire autem militib’ qui Arimini obfidétur,fi nunc differamus, non licebit poftea liibuétionem faccre.fame cnim domiti, intra paucos diesfèfè dedere hoftibus compcUétur.Quisigitur reélus exiftimator dubitct illue effe properandum ,vbi irreparabile periculum vrget^At non meretur lo- ^innes,quòci'&. mandatorum ducis contemptor fuitjSc fe {ponte fila in id periculu cwm iecit. Sint Hate vera omnia quse de Ioanne dicunturrquidergo? anodio Ioannis &vrbem Ariminu tanta exiftimatione digna, &optimos innocentiffimofip milites qui inea obfidcntur,amitcere fiiftinebimusT "e Si LIBER IL aucem quaefo dux opcime ac praeflatiflìmc Bellifàrijfi aIoanne offcnfiis es,nc vindida eius deliài aducrfiis imperatorem luftinù' nu cxcrcerevclis,cui8c Ariminum &militcs pcrircnt cum magno rcipublic* vulncrc.De nobis dcnicp tpfis Se de excrcitib* noftris qux undem cxiftimatio cric,fi in oculis pene noftris perire {bcios,5c vrbc ob- (èflam capi ab hoftibus,nobis iedennbus Se (peaantibus,permittamus ?Ego igicur his rationibus permotus ducendum cxcrcitu propcrc AriminUjSc opcm’obièflis fercndi cenfcorpoftea vero Se Auximum Se alia inimica loca,fi id vidcbimr,obfidcndum. Adiuuabat Narlctis {èntenciam,3>literx loannis adBellifàrium Icriptx per hoc ipfiim tempus venerunt:quibus fame cófe£tos militcs pcpigiflc moram fèptem dicrum fi - gnificabacur.opemcK fibi propcrc ferri po- IwIabat.Scntcncia Narfetis in confiiio approbaca,cum fiibucnirc qprimum ftatuit fcntjBcUiiàrius in hunc modum prouidit. primo Aratum cum milicibus mille in illis ipfis locis remancrc luflìtxiq; prxccpit ne {cc5moueat,ncvc fortuna vili ccnccc,caftra folummodojfi hoftis aducniat,tucatur- DcindccUflcmornauic,implcuu<j milior fi s» DE BELLO GOTHORVM bus,quibus Herodianù &Vliarium prsefccitjimperiu vero totius claffis penes IldigeremeflèvToluittnauefqj ftatim Ariminfi vcrfùs nauigare iuffit. Parte vero exercitus Martino ducédam tradidit,iubés vtaquis fpatiis cu claffe per littus iter facerent:cu<^ in confpeftum veniflènt hofl:iu,tunc ignes de induftria piuies in caftrisfierét,quo maiorum copiaru opinionon praberent. His itaqj per mare littufq; c6ftitutis,ipfè diucr- (à amari via per vrbé Saluià iter tcnuit. ea ftiit quoda vrbs magnaiàtis,quà Alaric» & Gothi qui primi in Italia tranfiuerunt ,ad foie euerterant^ita vtprater ruinas nihil fu pereflèt-Per hanc igitur tranfiens Bellilàri» montibus iter fecit,vitata planiori via qu» per Fanéfcm Pifauréfemq} agru Ariminu ducit.Cu enim multo maiores hoftium copi* circa Ariminu eirent,qua ipfe habebat, vabdasetia Gothoxu copias Auximirelinlurta acie dimicandù.Profedus igitur qu? bus <Jximus itinerib^cu ad eos mótes Ariminu infurgut:quof ( tlBER IL fcftis vel captis nonnullos eoru vulneribus feeic cxfbsdimittiiuflìtJllivero in caftrà Gothoru redeurites, Bellifòriu adeilè cum toro exercitu nuciarunf.ad fide vero huius rei vulnera recés accepta oftendebafit.Erat vero meridics curii base in hoftium callris nunciata ftint:fl:atiniq> arma capere miles iufras,8£ in fuos qui% ordines redaft^'. E>u> cesvero ftruftà acie defcenfiim Bellifàrii expeàabatroculos cótinuo ad motes vnde venire dicebatur,conuer{òs tenétcs .Bellilàriusin mótibus ipfiscaftraféceraè pfocul Arimino meridici irineremee eà die ad ho* ftes dcfccndit.Itaq; Gothi fruftra expeéfcan* tes,rande ad occafum Iblis acié diflblucruc. Sed cumadueniffet nox ^ignes pèrmultos in littore diuerlà regione qua Bellifari® venire nuciabatur,intuentesCefant auté ignes quos Martinus atc^ eius caftra fàciebanc) maximoin metu ea riofte verlati fiint ,nec tuif eoru qtrilqua qui fcmrtum caperet,-vel arma exucret:die auté fafìa claflèm infiiper cófpiciutftruftam ac parata Ariminoprò*' Pinquantem.ltaq; aduobus fimul exercitiuus 8c aclaflè mari terraq; circunuentos fe arbitrati,obfidionem ilico diflblueruqnullo ordine Rauennam ex foga r^tcrites» S4 DE BELLO GOTHORVM Ildigcr cu claffe primus Arimino applicuit.cgrelliiiq; in terra caftra Gothorum diripuit.Ncc multo poft Martinus Se Bellifàrius cum exercitibus {ùperucncrut. Cumvcroloannc Se milites qui cu co obièffi fueràt pallore Se inedia cófeftos Belliiàrius cólpexiirct,conucrfùs ad Ioanné.quafi cius teme tirati iIludcret,Permagnas, inquit ,gratias Ildigcri debes.Ad hscc ioannes fuperbc nimiu refpondit,Sc Ildigeri quidé nullas debcrc gratias,fcd Narièri omnes.oftéderc vo Icns nulli Bclhfàrio cura fuiflc iàlutis (ux nifi Narics cópuIiflct.Verba haec Belliiàriumrurbarut,&fucrunt diffènfionis initiu. Ioannes enim txsfthac Bellifàriu formidas Narlèti adha:fit .Czteri quoq; familiarci malis fiiafionibus Narlctem iritabant :nec decere aiebantquadlorcm imperii,& fècrctorum omnium participem,lccreta Bellilàrii Icquijprselèrtim cumipic Narfes baberctcxercifum numero ac roborc virorum pr*ftantcm lóge Bcliilàrii exercitui:debcrc<^ Narlètem recuperata Italia gloria Cibi nóBeliilànovendicare.Hac Narlètem itaextulerut.vtlcorlùm caftra lùafàccret, ac nihil ex bis (èqui vellet qua BcUilàrio vidcbiturac lira per le corpta confibaqj de LIBER II. 85 bello iniret.fimul tamen ad obfidionc Vrbini profeti runt,non tamen ciiHé caftris: fed Bellifarius contraeam parte vrbis qux adorientem{pe£tatfolem,Nar{ès vero ad occidente confedit. Cumvero expugnarc vrbem Belliiàrius ftatuiflct.machinafq} pa* raretjNarfès quali rem vanam deridés,poft paucos dies qco venerar defèrta obfidio* nCjCU exercitu iùo Ariminu rediit, Belliià' riumq; 8c fuos reliquit deteriori códitionc qfiipièabinitio no veniflèt. Hoftes vero cernentes partem exercitus abire,fiduciam fupra modu aflùmplèrunt,nec iam ca par^ temqu3Eremanlèrat, formidabat.Bcllilari» US centra eam porta qua planior advrbem eftaditusjvineasagere inceperat,& omnino experiri expugnationé conftituerat.Cu igituriè adifta pararet,fcielicitatc quadam accidit vt fons qui vnic’ Vrbini fuerat, lp6 te iùa exareiccret.Qua re deterrtti qui obli' debantur,paftione inita vrbé dedidere,vt GothiVrbinateiq; ciues imperatoriluftini' ano iubeflènt squo iure cumaliis Italicis qui imperatori parebant .Vrbino recepto Bclliiàrius quoniam nondum Auximi teranda obfidio videbatur,in Vrbcuetanqs cxercitum duxit.Eius quoq; vrbis difficilli' fiii DE BELLO OOTHORvm macxpugnatioeratrquoniam in fàxo vadiq; praecifò conftituta', nullum fere aiti expugnantibus dabat.Sed ipcs crac in drfc. ftu frumenti.Iongo enim bello attrita laiia,ac multis exercitibus calcata,fingubci uitates frumenti penuria laborabant. Qua edam penuria Vrbsvetusad extremu^ mita,in Beililàrii poteftatem deuenit.Nar. fccum Ariminieiièt, Ioannem Vitaliani cumexercitumifit ad oppidum Cefenam expugnandum.Ibidum moenia fcalis aggreditur^repulfus multis vulneribus frequé tesfuorum amifit:8£ Phanotheus Erulorum dux in ea oppugnatione interiit :qui ob rem Celèna defilrens Ioannes,ad forum Cornebidu^it,eamq; vrbem dantibus fefe incolis fìiicepit.Per idem tempus Mundi* laSjSc qui cum ilio Mediplani erant,niaxi' nis difficultatib’ inuolui coeperut. Theu* dobertus enim Francorum rex abVitigidc ex foedere poftulatus decem miliaBurgundionumaci Vraiam milcrat, qui illa multitudine fretus,non procul Me* molano caftra faciebat,& importationem hcómeatus omnéimpóiic* tlBER II. fr vero non magnum rriat fednó eratin defenfione vrbisdifhaoeoa ,.r •iues vnanimi- Zntn^ifyrbx^o^nlornm^ timebatur, fi barbari diutiusftare in bis IcKis finerenwr Hxcigitur intelligés BeUifarius, Mar. Sìum&Vliarium cu magmscopiis mifit, vtZndils coniunai,barbaros fuinmo. uerenr.Hi cu ad flumen Padi ^rueniffent, Guoddiftat Mediohno vnius Ifitranfireflumé &ob. h,s locis dcfcderunt,fpem felTorum dietim fruftrantes.t^lliciti en«n fefetranfituroseffe Padum^ &Mediota acceiruros,nibiì promifToru Obferis vero in dies fpes ac - bat.Tatidé vero poft longam f Mattinus &Vliarius vencatem fati i, «cU - nlr\lm rontràtàtas no^ Ihumcopiastramircnoii , ad manifeftam perniciem proficilci .darei: operam,fiftbividerctur,vt Ioannes KlU' ftinus qui exercitum non ptocul °^. baberent ,fecum iungerentur . bis auditis confeftim Ioaniu Iciibens prxcepit vt copiis fuis cu (ts DE BELLO GOTHORVm coniunftis Mediolanum feiHnarcnt ad li. bcrandum obfidione focios in cxtrcmo pc, riculo conftitutos.IIIi autem nihil fc fa^. ros abiqj Nariètis iuflù rci{Xjnderunt.Rur. fiis ad Narfètem Bclliiàrius de ea re Icripfit. Quiquanquaconcederet exercitum illuc profìciicijtamcn quia Bellifàrii fucrat eoe. ptunijlentc admodu &incurioiè quali alit num ncgocium agebatur. Perhunc moda dilata res fruftationem lùlccpit.At Medio- Unum in dicsacrius premebaturrSc feme iam intolerabiliter laborabat :intera Iw &metum traduca ciuitas,eas pertulit diffi- *Se anguftias, qu* vix hominibus ^rfercnd2liint.Tandéadextremà neceC litatcni pcrdufti Mundilas 8c milites,vt incolumibus libi abireliccat pacilcutur.Gothi vrbé ingreflì nulli secati pcpcrcc- ^^^'^^^cl^Utipailìmciuesnó modo qui arma terre poflent.vcru ecià ftnes &impubercpmuliercs in Icruitutc Burgudionib* ^mtar.vrbs ad foIu euerlà.Reparacus quida Romauus ciuis in ca vrbc capcus,mioumimaCtóthisconcilùs,eccanibus tradir* tìUta pulcherrima ac populofimma coti* ir**'T •‘^llcordiam Narlctis Se Bcliuaru vitimam cladcm lubiuic .Intetfcila LIBER II. tf in iUa vaftitate Mcdiolanenfium ciuitt milia.Qu3: cum audiflct Bellifa- Sin maximq luau conftituras cft:imp<> Son®luftiniano fcripfit rei totius initia KwoCTcflrum.Iuftinianus autem cumifta c(^ouiflct,sgrepcrtulit:non tamequenipuniuit. Narfctem folumodo ab Ita- ?. Ltotius belli oc pajtc copiarum in Grzeiam abiit. Bellilà- WSautem cum omnibusreliquis copiis in Italiarcmanfit:quicumde bello geredo h* beriusiam cogitaret,quàquamomnis eiu* enrain Vitigim &Rauennam crat conucr. Iwamen duo prius oppida Gothis adimcn» ta ftatuebat, qadueruis Vitigim 8c Rauennam cxcrcitum duccret Erat vero hxc oppida Auximum &Fc{ùl3c,ambo fitu locom munitiflrima,ambo validis Gothorum pra^ fidiiscuftodita.Neq;enim Auximum poft terMrelinquere volebat, cu eflènt in ea vrbc uipratriamilia deleftoru militum pCT- magnaimpediméta Ibciis inferre valentia. Nccp Fclulas,quoniam tenentibus eamvr» bon Gothis, nihil per Ethruria rnmcxiftim^at.Exercituigitur trirariam partito,ipfe cumvna copiaru parte ad obu- ^DEBELLO GOTHORVM auxilia fepius promiflà obfèflìs nequacjoi vcnircnt,ipfi tamcn prxrer opinionem p». tinaciccT durarct, ftatuit Bellifirius eos ncecflitatc aliqua ad deditionem*cópelkre;co ius rei gratia hxc machinatur.Fós crac pcrcnnis aqux extra mocniaAuximi ab ea parte oppidi,qux ad Septentrioncs (pcftat, ita propinquus moenibus,vc intra iaétum lapidisiorct-Eum fonte Bclliiàrius collere có- (ficuit :quonià animaduertcrat obfèflbs ex co tàtummodofonte aquam haberc.Huius igitur rei conficiendx caufà (ub primi ftatim luccm armari excrcitum iubet, acqjcx compofìto ad moenia accedere.Gothi vero oppugnationem oppidi paran exiftimates, per moenia opporcunis locis confticerunt. ^Uiiànus quinqj viros huius artifìcii gnafOS cù dolabris 8c malleis ad hoc ipiiim paratis,multorum clypeis proteftoSjad fonte effodicndum deftruédumq; (ummilic-Qp poffqua co ventum eft ,fornicem quo foni defupcr contegebatur, fìibcutcs, fècuri iao ateiis quac de mocnibus mitcebitur, demoliri fontcm coepcrunc. Atenim Gothi poftquamintellexerc omnem conatura Sena<- fontcm demoliendum,egrefli oppido prx' lium accrrimum inicrunc.Pugnabaturfus LIBER II- rf ipfismanibus locodifFicili,&procIiui,Go 3Iis adfontem tutandum accedere nitentibus,BelliiÌrii militibus enixc repellétibus. In hoc praclio multi cecideruntiplurimita' menex Bellifàrii militibus. NamGothi de fupcriori loco fcrientes perfacilc hoftes có^ fic^it. Sed aderat Bellifarius adhortator. praefenf^ magna voce fuos impcllebatmec ^emreferre patiebatur. Integros in làu- ^rum &cadencium locum cótinuo fumtnirtcbat.Id certame ad meridiem v%jperncnit.cum fere ab ortu Iblis coeptum mit {ct:tandem malore conacu fubnixi milites Gochos intra mocnia refugere compulerur, Moxq; rctroabeuntes,eos quos ad demolì' cndum fontem miferant^reuocaueruntjputantes opus iampndem eflè perfeétù.At lili vix paruam aliquà receptaculi partem demoliti fucranc. Caula vero huius erat,^ antiquitus tanca diligentia exaedificatus era? fons.vt multo facilius de viuo (àxo, quàna de muro eius demerecur. Cum igitur labo* re irrito fulceptu id certame apparerec,Bel* Ulàrius quod reliquum crac.Se uicco herba* rum malignOjSe cadaueribus iumentorum, lapide quem Afueftumvocant, Inficien- «iam cùjs fontis aquamcurauit, quoad eam % de BELLO GOTHORVM pcnitus inutilem reddidit: Gothiìjj iam pc*. nuria acjuarum laborates,vix atc^j anxie jxi ceis quibufdam exiguam corruptamq; pr*- benribus aquam fuftcntabantur. Poli Hate Bellifàri’ neq; prxlio arnplius laceflère obfeflbs, ncqj moleftias inferrcvilascurauit, ìèdquicfcédo aflìdédoqj fìnem expe<ftabat. Otta demum mencio èli deditionis, txjftu* lancibus Gothis incolumitatem &ai^rrationem rerum fuarum in vrbem Rauenni profcduris.Qux audiens Bcllifarius/ecum ipfe ambigebat.Na tot tamq; egregios bello homines dimitti,6caugcri hollium vires qui Rauennxconueneranc,alicnum ab\tilitate publica exiftimabat: Si fèdédo ad Auximu, tempus in lógu cerere, periculofum arbitrabaturrprxlèrtim cum Franci dicerctur in auxiliù Gothorum eflè véturiaMaxinic vero refragabitur milites,qui ex longa obfidionis erumna prxdam ex oppido afteftabanf.ncc vlla paòFionc le illa priuari patiebantur.Dcmum cum Gothos penuriaac defcftus rerum,Bcllilàrium aute importunicas remporis vrgcret:cópofita res clt magno Bcllilàni labore,\Tdimidia rcrù pars militibus in prxdam dareturjcliquamGothi rctincrcnc:vrq; Gothi qui eranc Auxi- LIBER II. 99 mi incxcrcicuBelIirariirciìianercnt zquo lurccumaliismilitibus. Per huncmodum compofitx res fune, Se oppidu pachone tra* dirum-Auximo rccepto,Bellifanus aduer- (us Virigini Se Rs-uenn^m ducere coftituic cótradis vndiq; copiis.Eo profeaus,ftatim primo aduentu Maximum vnum ex prsfedis (bis cum parte copiarum ad obferuandas caftodicndafqj Padi ripas mifit,ne quid cxindc Rauennd importati valeret. Vnurn enimeius fluminis os non mocul Rauenna mare influir: vnde etiam fbfTa quadam dcnuarusamnis Rauénam dcducebatur. Vo* lens igitur ante omnia hanc opportunitate auferre Bellifarius, Maximu cum parte co* piarum citeriori ripx cullodiédae praefecit. Venir etiam ex DaImatiaVitalis,cum aliis copùs aBcliifàrio euocatusiSc alteram eius fluuiiripam obfèdit. Accidie vero per hoc tempusres mirabilis,8e prius inaudita.Na cummagna nauigiorum multitudo ex Gal lu vcniret, frumcntum caeterumcj; cómeatum Rauennam ferentiu, flumé ip(am vfqj adco decrcuitjVt pleraq; nanigià deftituerétur.Ex quo factù eft,vt amilinbus Bcllifàrii omnia caperentur. Ncc multo poft eascaptasflumcninfuam magnitudinem rediit. DE BELLO GOTMORVM Hocfortunae indicium prìmù ftiit ccrptij BcUifìiriifauentis.nóenim extabat memoria vUo vnqua tempore id antea contigilTc. Fluminc igitur Padi facultas importanà Rauennà per hunc modum fìiblata eft.Mari veroimportarinihil poterat, cumvbi<j Gothorum hoftes mare pofTidercnt. Aterra vero Bellifàrius cu exercitu vrgebatincc imp)ortari quicquam patiebatur. Cum Rauenna in hunc modum obfideretur. Francorum legati ad Vitigim venerunt, ofFerétcs Francorum in Italiam tranfitum ad liberationem obfidionis:copiarumq; Bciliià. rii certiflimam cladem,fi in focietatem dominationis Gothi recipere Fracos malint Haec magna verborum iaftantia per legatos Fricorum explicata.mentes audiétiura extulerunt.Quingentaenim armatoru milia tranfitura in Italia pollicebiturrquae Bel liiàrius,fì Iàpiat,nunquam fit expeftaturus: vel fi expedraret, iècuribus Fràcorum cura fuis omnibus confcftim maftatum iri prrdicabant.Hsec tam grandia partim extollcbantVitigim 6iGothos:partim deterrebit. Nam venturos in Italiam Fracos,ac vifeores fore non dubitabant: fèd regni lòcictatem fcruaturos efle nullo modo credebant. LIBER II- tei trjflnonminusin pernicie cIadcm^;Go» vcnturos clTc Francos fufpicàban. -nocmiciem hoftium fuorum. Hanc “'iC4.c,onéaug=batBcUfrarius,p« enimfa?ax,& rebus gerendis aptus,confo Sm^fvenilTe legatos Francoru cogno^^ !!:rfuosSc,pfeleea?os Rauennam mififgu. &concordiam Gothiscu imperatore Ro. Srcrrcnnac infidel.taté Francorum corno ^rando.ab illoru focictate deterreret.C^ thi i^itur Francorum ScBellHàrii hmcmde SS'-ulerun't.Per hunc modu Io eati Francoru irrita legatione dimifU lunf. Icfrcquétespofthac cumBellifano tradtatus h^iti: crebri^; hincinde nuncii oratorcCcK cómeabant .Deniq; traftataru rerum bic cxitus fuitjVt cótrouerfiae omncs ad arbitriu impcratoris luftiniani delegarentur. Huius rei gratia oratores ad luftinianu md fi,& inducisE quaedam inter oblèflos Se oblidétes fuere.Intcr hacc accidit, vt horrea publica qux etant Rauennae, cu omni frumetoctcmarentunquxquidé resin maxirnas difficultates Gothos adduxitzcu Si frumctà incendio cóliimpta effent,Sc Bellifàrius im- "iii io.» DE BELLO GOTHORVM portari no fineret:illa,vt aicbat, rati5e,quo magis ad axjuas conditiones Gothi dciccnderent. Sufpicioné vero né paruam affcrt bar Vicigidi,quòd vnde proucnidct inccndiu,ignorabatur:aIii fulmine iéfa cóflagraffè pucabant,alii de indurtria inieffu igncin aquibufdam maIcuolis,aIii opera Beilifarii fadu fufpicabantur. Regina quoq; in fùipicioné huius incédii vcnicbat.quonia enim inuira ac repugnas violétis nuptiis ab Vitigidc fucrat in matrimoniu acccpta,inimico atq; infenfo animo ergavirù efieputabatur.Hoc igirur frumenti incendiu Virigim StGothos plurimu rurbauit,&: quali in defp>crationcm adduxit.Siuc enim fulmine prouenilìct incendiu,libi deum ac caelos ad> ucr&ri putabat: fiue de indulfria fadu eflet, quibus iam cófidcrcnt, nelciebat. Defechis certe annonx breuiter impendebat,nulla9 fùpererat importadi lj5es: quoniam Bellifarius poli cremata horrea diligentius obfcruabatnequid importarctur. Per hoc tepus Gothiqui Aipes incolcbant, pleriq; fe Bcllilàrio dederc velie lìgnificarunt.Sunt vero per Alpcs plurima caftella ,quse aGothis antiquitus ibi collocatjs tcnebantur. Alpcs enim Italiama Gallia difterminàt, mirabf liber ir. ***5 l,h: altitudine infurgut: difFicilUmofq; adi. '^K^hennvaldeq} intererat eos aditus cu- ^iri.Qua de caufa Theodoricus Got ^ rc^alidamGothorummanumcum cóiuffibus&liberis pcrcos faltus collocauircScUaq; &arces ilhs attribuit .Sifigis S^^usex Gothorù procenbus, qui m Alpibus caftclla qua:da habebat, mmum Bellifarii milites ad ea loca miflbs r..r -ìM-ì raflella idem facete fuadcbat.tratperiot^mpui y non Gallia: exercitum'q; parabat, quo Rauennam proficifeeretur .Collegerat vero iammexercituad quatuor mihamihtum. nars Aloini ctanttqui poltcuam audiuerunt Siligim ad noites acrci,iifc caftclla vero &: arces in quibus ipli natos vxorcfque habebant,tentari:ante omnia co ducere Vraiam compulerut. Igitur cum omnib’ copiis quas parauerat, in Alpes profcftus,Sifigim Se milites Bellifarii obledit. Hzcnirfiis cum audiftent Ioannes Vitalia- ni &Martinus,qui caftra tunc per Galliam facicbitifinc vlla mora Se ipfi in Alpes profedi, caftclla quaedam in ipfb itinere ccperunt.In bis trequentes vxores. Se fibi eonimqui cum Vraia militabant,capti funt: giiii DE BELLO GÒTHORVM quzpoftquà intellexeruntparcntes àc miriti,coruq; propinqui,.de{èrtisVrai* calbis ad hoftcstransfugeruntzquò fiios recuperarent. Perhuncmodum Vraias amilitibus fiiis deftitutuSjCum paucis in Gallià reuerfijs, parandi amplius copias,aut ihccurendi obfeflfs cogitationem abiecit.Ita Vitigis &Gothi qui Rauennae erant, defèrti afiiiSj ac Omni fpe deftituti obfidebanturzmaioréf que continuo difFicukates iubibant. Curo hsc eflèt conditio rerum apud Gothos,legati ab imperatore venerunt, Dominicus &Maximus,ambo ex fènaturferebant vero luftiniani refponfùmad ea qux Vitigis & Gothi de cócordia poftulauerant, Summa decreti luftiniani haeceraf Vitmis omnia tràs Padumloca retinéatreitra Padumvero cunfta dimittat. Mediam vero pecuniarum regaliu partem imperatori tradatzreliquam partem rctineat.Gothi vero omnes quicitra Padum incoIunt,fubietì:i Romano imperio fint.Locuti ergoprius cu Bclliiàrio legatijdeinde Rauennà ingrefìì,madata expofiieruntrqux l^is animis ab Vitigide,c^erif^ Gothorum proceribus audita &cóprobata flint. Bellifarius autem haec > ftiagno cum dolore audiebat, fècu ipfè in- | liber n. dienansacgrauiterferen^quòd ciim pfc ncMbereviftoriam de Gothis wferebatur.Itaq; redeutibus padopoft leeatisac fubfcriptionem eius poftulatibus, fabfcribcre noluit-Quas quidem res pcrma* enas apud Gothos fufpiciones pepcnt ,ve- Fcntcs nedolofapacis fimulatione deapianranpalamq; diftitare caperut/^nifi cofcntiatBellifirius,nihilde pace eflè fe^urosXeeati vero ipfi,& qui ordincs mcxercitu duccbant,Bellifarii fadumvalde indignabantur.eumqj nó parere luftiniamdccretis,inter nefària reponebant. Nataq; ex bis fufpicio cft,quari Bellifarius ipfc irapcriuin affeftaret ,ac tota mente abalienatus CO tenipore intrcuuiL.v^* - fti,clam ad eum Gothi milérunt hort^tes vt non alteri ièd libi ipfi occidentale impcrium comparare vclit .Gothos enim, fi id fàciat, fibi (ponte ac voluntarie parituros eflè aicbant,regnumq; Italorum fimul atcp Gothorum cumindelebili potentia habitunim-Haecnunciabantur clama procerijuoiq; Kiple mittens nuncio5,aa v-aut Bellióirium cohortatus eft. Bellilàrius igi- u» DE BELLO GOTHORVm ’ in Graecia quidcm res huiufinodi crant. In Italia vero poft BcUilàrii difceflìim apud loannem Se Beflàm Se Vicalcm luftiniano iubencc gubernatio remanlèrac. Venerar enim Conftacianus ex DaImatia,Qui &ip. (è numero gubernatoru additus eft. Conte iHmqi apparuit quantu inter gubernationé bprum ScBellilàru intereflèt. Vtenim o* mittam rei militaris (cientiam,qua omne xtatis fila: duces longiflìme fuperauit ,erat in ilio humanitas fiimma,per qua paupcri acque ac opulento fefe impartiebaturracceflìis vero ad eum facilcs ac liberi cuiip gc neri hominù-.praeterea liberalicas admiranda.M.ilitibus qui equos aut arcus aut arma non ignauiter aminflènt,continuo alia donabat. Rufticorum vero tantam habebat curam,vt in ducendo cxercitu neminé coj rum violari,nemini inferri damna pateretur.NeTOmaquidcin arboribus pédenria milites fili attingere audebant.Hacille leueritatc difeiplin* confequebatur vt caftra eiusabundantioraelfent,q vllum in vrbe lbrum.Ita libera Se fecura erat rerum venaliu importano. Abftinentiam vero eius er* gaciuitatcs Ibcias Seamicas,ncmo làtis dignequeatreferre-Maxima illius benefici* LIBER III. in duitatcs :nulla: vng vexationès audiebantur.Qui vero in gubernatione luccefle^ rut,ncq} humanitate,neq; virTute,neqj abftinencia pares fiiere .Nam &ipfi rapinas pradalqj lèdabantur,8£ milites in omnem liccntiam prolabi permilèruntjlùperbi quidcminlbcioSjin hoftes vero non làtis fèroccsJtaq; res breui tempore retrouerti. Se in niinara tendere manifefte coeperunt ,vt dcinccps anobis oftedetur. Ildouadus Gothorum rcx,vt fupra diximus, nouiter cóftitutuspoftBellilàriidilcelTùm,fùmma cu diligcntia res exequebatur. Gothos enim omnes^ScItalicos quicum Gothis lènticbant,armacapere,&ad prjelcriptum diem Papisconuenireiuflìt.Paruus quidem ab initio exercitus fuit,lèd cótinuo augelcés, aclpemaUùmensindies meliorem. Adiuuabat vero non mediocriter Gothorum partes auaritia Se iniuria aduerlàriorum. Ejudorcsenim pecuniarum filci nomine ^LItalia populos vexare mirabili acerbitate caperunt, Sead indebita, ram pecuniarum folutionem compellerc. Hationcs fiquidem repolcentes omnium ‘pisecunq; (ub Theodorico primo Gotho- ™njrcgc,vcl|lùb alio dcinccps rc^m Ita- u4 DE BELLO GOTHORVM Ux adminilìraflènt ,&magiftratus qtKrfl | cuiKX perca tempora qui(quam Italorum Scffìflètra ciuitaribus quoq; promiilarum dumGochis pecuniaru in difquifìtionc vocanteSjCafq; pecunias quafi fifco debitas rcpolccntes, &fingalis priuatim hominibusScpubliceciaitatibus cantaro defperarionem attulerunt,vt Gothos itenim fieri dominos rerum optarent,multiqi voluntariiadIldouadumproficifcerétur,citi{^ cxercicumcopiaf^augerent.Eratquoq; non difpar querela in exercitu imperatoris^Qua cairn auaritia exigebantur pecunix in^- bicx ab ItaliciSjCadem au aricia militibus pc cunixdebirx non foluebantur. Vnadun» taxat curaerat ,ad explédam luftiniani cu» pidicacem pecunias cogere ,nihii erogare. Itaq^ militcs paritCT atq; Italici tands inio» tós compulfi, ruinam impcrii afictflabinc. DJ ^Ildouadus. omnestris Padum,omnes Venetiarum vrbes in potcì' ftatern rccepit,& Italorum Gothorum® multitudine excrcitus cius completus eiL Quamobrem haud multopoft educerc in ac^m, ac fortunam pugnx tentare non ^bitauit.PrxIium hoc non procui Taruifio fùit aducrlùs Vitalcin,qui vnus erat ex LIBER III. luftiniani ducibusrviftorq; Ildcuadus tanta ftrage Vitalis exercitu concidic ,vt dum euaderet,reliqui omnes vel intcrficerentur aGothis,veI captiui duceiciKur.Ea viatoria magna &clara mirabile diftu qtumGothoru animi creuerùt,quantumq; fraise fiint aduerfàriorum vires ,vt BÓ (oiù trans Padu per Galliam Se Venetiasjverumetiam cifra Padupartes cófìrmarentur,nomenq; Ildouadi celebre fieret apudluftinianu imperatorem,aIia{q; nationaNecmuItopoftVraiam maxima inter Gothos hominé perlècut’ eft,& occidit,iùfpicióciniefta quali cu hoftib’ letiret. Hsec cnimprsEtexebaturcaulà.Caeteru obea ré ìriDtum aduerlùs Vraiam quidam putant, quòd contentiones quaedam inter Vraise vxorem ac reginam incidiflent. Ego autem ilàouadum magnù aclàpientévirum non adeoleuemexiftimofumèjVt contentionibusmnlierum permotus eflèt ad Vraiam intcrficiendum;verumillam fiiiflé caulàm pto^qaòd Ildouado regi fu^efta eratVra- Ì*potentia. Nam genus Gothorum valde wlpiciofumfuilfeconftat. Se fùos erga rcnon làtis fidele .Mortem Vtzix per- Godiorumimprobarunt ,palamque hù ti6 DE BELLO GOTH ORVM dctcftati (ùnt quali rem fceleratam &impiam.Itam &ipfè Ildouadus aVila vno ex cuftodibus lui corporiSjdum pranderct,occiditur.In eius locumAlaricus rcx creatur, qui ncc iplè diu regnauit ,lèd propter malam incptamtp gubernacioné quinto poft eledionem menlè aGothis occiditur .Ita duobus regibus intra biennium intcrfc' ftis,ad Totilam magno Gothorum confènlù regnum defertur. Hic àntequam rcx fàdus cifctjTaruilìidominabatur, qux eli ciuitas Vcnetiarum .Pater eius lidouadi rcgis fratergermanus fuerat.Itaqj interfc' fto IIdouado(vt lìipra diximns)Tocilas ipfc formidans propter illius conlànguinita' tem,clam Rauennam milìt,& cum luftintani ducibus pepigit ad hoftes tranlirc cum omnibus quibus prxerat,cumq; Taruilio oppido. Di^ ad rem conficiendam dics crac. Quxcu nondu veniflèt, Gothi pani' tétia du^',quòd lidouadi morte Ixtati fuif £cnr,quodq; Alaricumregem crealIènt,ho nunem nequaq tanti ,vt Gothorum gcnrem defendere aduerlùs tantas vires holli' um valeret,ad Xotilam lidouadi propùi' quum rclpicere ,atqj regem optare illum coepcrunt.Tandem Alarico de medio fub- LIBER ut. b» Totilam regem fècereJufHnianus au* toncognitishisqujein Italia contigerat, dacum fuorum imperitiam &fècordiam incrcpabat,9> in tantis diicordiis hoftium tantifq; rcuolutionibus ipfi opportunitàani rctum agendarum nadi ,nihii protinus cfFeciflènt .Quibus increpationibus pcrmoti duces Rauennse fimul omnes c5- Dcncrunt.Ibi cumde inferendo bello confiritaretur ,placuit ante omnia ad vrbcm Vcronamexercitum ducere.Eius naqj vrbiscapienda; Ipes qusedam illi fècrato rcbatur.Erant vero hi duces vndecim,quorum precipui habebantur Conftanti^rins &Alexander in Italiam nuper aluftiniano miflùsadpecunias colligendas .Profei^i igitur cumingentibuscopiiSjVbi Verona propinquarunt,{pem dudumfibi probità cxpcriridecreuerunt.Eratenim Mattianus quidam vir domi nobilis,caftellum habens nonprocul Verona.is quia partes imperatorias animo prsfefebat ,cuftodem vmus portarum induxerat ad exercitum imperatoris redpiendu. Re igitur arcane cópofita,cum eo peruenillèt exercitus,prsmitti- Artauades Armenius cum manu dele- ^orum militum ,qui portam antecapiat, hiii fW DE BELLO GOTHORVM ac cxterum exercitum prsftolctur. Nihil promiffòrum in hoc loco defccit. Namintempefta nofte cum ad portam vcniflènt militeSjprodicoraperiens intra vrbem eos recepit.IIIi portam ingrcffijmotnibus quoiq; (ùper eam captis,exercitui fignificarunt: &Gothi ièntientes hoflcs eflè in vrbc ,per diuerfàm portam aufugerunt. Duces vero captam afìiis portam audientes, iter quidem ftatim ingrefll flint :fèd antcquam in vrbem vcnirent,de praeda inter fè difccprante^quinqj milibus ab vrbe paflìbus coftiterut. intcr hsec dies cluxit.Arx eft Verona: vrbi fùpereminens, ex qua intra vrbem &extra longe profpcfhis eft .Gothi igitur qui in arcem rcfugcrant,cernentes paucos intra vrbem hoftes,exercitum vero extra vrbem exiftere ,needum moenibus appropinquare,fùbito ex arce impetu fàcco vrbem pcruicerunt,&: portam quse tenebatur ab hoftibus,recepcruntatq;cIaufcrunr. milites vero qui per ncxftem fucrant ingreffì,partim oppreftì flint, partim ad moenia confligiétesjdefuper repugnabit .Venictes aute paulop>oft duces cum portam claufàm rcpcri(Iènt,quanq intus cfTcnt milites,qui eos vocabat,ac nc fc defèrerét prccabicur, nBER UT. ^ tamécueftigioabierut. Militum vero pars frnLfeimittens euafit: quorum^e nu. merofoitArtauades r*' fcauSTCxteri vel capti vel interferi wnr. Pcrhuncmodumprauitate& auanna ducum res apud vrbem Veronam periere,qui dum properarc oportuit,de prsda non parafa intcr (èipfos pugnabant. Poft hxc luftiniani duces,quoniamVerons coepta,na' grtiofe turpiterq; euaferant:difcordcs mter rc,&:aliialiis ruccenfentes,ex bis locis abieruntjtranfmiflòq} Pado amne Placentiam profcftirunt.TotilasPapiaE per idtempus dcgebatjC :'gnitocj; hoftium aduentUjqualcunq; potuit copias propere contraxi^ Duccs inter haec vltra Placentiam progrelfi,(ccus ripam Padiamniscaftra faciebant. Totilas autem quanquà foret admodura impar,tamen cum iis quas habebat copiis obuiam illis exire,ac fortunam pugnai expcriri conftituit.Cum igitur in propinquo cflcnt caftra,ac pugna decernere vtrilqj pia cuiflct,Totilas per noftem partem cquitu prannifir,quos viginti fere ftadiis vltra hoibum caftra flumen tranfire,8ccum pugna, ri coeptu eflèt ,poft terga hoftium cum qua RUximo vaierent tumultu adoriti mandahiiii i I DE BELLO GOTHORVM nit.Ipfè vero cu tépus fuit,ad hoftes duxit. Idem feccruntluftiniani duces. Eratante acicm Totilx vir Gothus nomine Vaiarns,qui equo infigni ve£his,ip{c quoq; inligftttcr armatuSjin fingulare ccrtamen om» nes prouocabat. Aduerfus hunc, estera fùbfiftentibuSjArtauades Armcnius, cuius in ingreflìi Veronse mcntionem fecimus, prodiit ,fpeftantibufq; vtrinq; aciebus, concurrerunc infeftis (èie cuipidibus pcKn tes. Artauades Gothum dextro latere nafta transfixum occidit :ip(è vero in haftatn interfefti cafù inhxrentem folo ,vi atquc impetu equi ada£bus,cufpide 'transfigitut» ruptoq; thoracevulneratut,ex quo vulncre tertia mox die^interiit .Acies interea fimul congrcirx, prxlium accrrimum inierunt ,omnifq; ferri experientia in eo certaminc veriàbatur. Cum feruefeeret maxime prxiium ,8cab vtrifq; enixiflìme pugnaretur ,ncutram adhuc in partem ria inclinante, cquites Totilac tranfniino flumine terga luftinianiducum inuafac tumultuiqj maior inde exortus,cu multi' nido ingcns crederctur,cxercitu luftiniani primo turbauir,mox in fuga vcrtit. Solaris cnim ordinibusjcu ante retroq; inftaret ho- tll LIBIR 11 ftis cito difTipatur: multi^; aC^his pcrfe ‘’.1 •#»riaTn lei* per deuia quacqj prsetipiLdi-i-a Eorumauté multitudo ingens fuicSc quod nunquam ante contigerat,omnia militarla figna imperatoris exereitus in eo prxiio ca nta funt ab holl:ibus,& ad Totila relata.Inhenioré hancviftoriam Totils fecit,quòd ipfccum dimidia fere parte,minoribus copns,fciens acvolens centra maiores copias prilium iniit,quod^iJ militari induftria viaoriam naOus eft:ipfam quoq; viftoriam humaniffime exercuit,ncmini captiuorum molcftus ,multis etiam gratuito dimims. qu2quidem humanitas femam eius plurimum adauxit.Iuftiniani duces ex pratlio fu gicntcs, Placentiam primo,inde in diuerlà foca abierunt,8c copiis quanto fieri potuit Tcparadis intenderut. Non multo poli hàc viftoriam Totilas maiora iam animoconcipiés, cxercitum in Ethruriam mifit^Prx» fecit vero huicexcrcitui rres Gothoru prarftitiifimos, Beldam 8t Rhodoricu 8£ Vliariu.Erat in Ethruria luftinus vnus ex ducibus qui praclio interfucrat,poftq; id tempus nuquam ccflàuerat copias reparare, oppida munirc.is cum exereitus Totila: lùperue- u8 DEBELLO GOTHORVM ex vrbe Roma Ncapolim nauigare Deiuc- ' triùcognouifletj&applicuifleiam propm. quo littori, profedus repente Totilas,cum . velocibus nauibus ex improuifb Demetni clallèm inuafitradcoq; (ìibitus &inopinanis fuit impetuSjVt conterritinautaaatq; miL tcs in fiigam conucrterentur. Quos Gothi velocibus inlècuti nauibus,poft magniet dem omnes Demctni naues cum iplìs oncribus, iplàfq; viris plcnas ceperut.Nulli era eualèrunt ex ea clalìé,nifi qui in lembos fta tim ab initio prolìlientes latuerunt:intcr quos Demetrius iplè dux claffis fuit. Poli na:c Maximinus cum maiori ciafle maiojiq; exercitu ex Epiro in Siciliam nauigauit.Cùq; Syracufis applicuiflèt.eadem igna uia qua prius, cudandoac dilFerendo tempus amilìt:neq; difficultatibus obièflbrum, ncq; precibusvocantium mouebatur.Tandem verovbiprxcepta &mins luliiniani (ùperucncre,nec ob ea quidé nauigare aducrium hoiles fuftinuit: lèd claflèm Demetrio &Herodiano ScBaflx ducendara tradidit,ip(è in Sicilia remaniìt.Erat vero iam piane hyems curohi nauigare cceperunt Cùq; propc Neapolimveniflent, erta fùb* ito cempctìas ciaflem arripuit :ncq; rcmiSj liber in. ii9 nccB arte vUa refifti potuit,qumad ipTum lit tus vbi caftra crac hoftiu,adigeretur.C^thx vero ilb ccrnentes, concurfu ad littus fedo nulla di{Ficultatenauescepèrut:&; lìqui repu?nabant,interfecerunt:reIiquos vero ca^ ptuios duxerunt: in quorum numero De- ^iccrius fìiit. ìderodianus autem Se Phalas^ 6c ipfi capti ià eflènt, cafu quodà poftea fcruan funt. Hunc finem habuerunt co anno luftmiani clafl'es in Italiam milfe.Totilas Demetrium in vinculis ad moenia Nea» politanae vrbis adduci mandauit.ibi vocato Cononepr3Efeéìo,miUtibufq;,8eNeapolita- nis ciuibus,Tocila iubeme Demetrius verba fecitilùafirq; ne amplius auxilia expeftarét vllaibinamclaflcm cum ipfis pugnato» nbus eflè amiflàminullamq} lùperelle Ipem qua confidere debeant.Obfeflivero iampri» demtame macerati,cù Demetrium captu. Se omnem fublatam viderent fpem,in fiera ac lamentationé conucrfi,quid agerentaut quo fe vertercnt nelciebant :eratq; ciuitas tota mirabili tumulcuSc trepidahone pia* na.Totilas autem cum hxc lenfiflet,ad col Iwjuium eos vocatos in ipfis moenibus ftà* tss fic allocuras eft* Nulli contra vos Nea» poluani vcl iram vel indignacionem habé» i ijo DE BELLO GOTHORVM tcs obfiderevrbcm vcftram pcrreximus,fed vt vobis inimico ièruitutis iugo liberatis Teferre gratias valeremus eorumquae hoc ipfo bello prò fide Gothis lèruandaab hoftibus permliftis.Solienim Italicorum omnium inaiti ac repugnantes in poteftaté hoftium noftrorum cumvkima penè ciui* tatis veftra: clade vulneribufq; Se cruore copulii deueniftis.Itaq; quòd nunc fimul cum hoftibus obfidione vos fatigari anobis ncceiTitas fuerif,erubeicimus.quamobrein bc neficia potius anobis quàm vltionem Ncapolitani exped-ent.Hoftibus edam qui vobiicum in vrbe fune, non acerbi elTe volamus. dedentibus eis vrbem,vel militandi nobiicum acquo iure cù aliis militibus ,vcl abeundi cum omnibus rebus fiiis quocunq; volcnt facultatcm dabimus.Haec Se iureiurando iàncire parati iumus.Laudaucrunt £e Ncapolitani Se milites Totilae ièrmonem. quo tamen honeftior deditio forct, triginta dierum inducias poftularut,quibus vidcretur an qux auxilia iuperuenirét. Ad h*c Totilas non triginta dierum modo,ièd ter triginta dierum ipatium ièdarc reijKindif- Quam libcralitaté admirati obiciT^clarccp dcprchcndéccs nulla efle auxilii lpero,intra LIBER III* nt paucos dics apertis portis Totilam &excratum intra moenia recepcrunt.TotiIas tur Neapolimingrefrus,nemine male affécif nulli moleftus fuit-.quinimo tata humanit’ate vfus eft,vt nequaqua conuenire barbaro homini videretur .Cum enim multi proptcr inediam deficiétibus vinbussgrotarentc ne flibita affluentia cibi immodice fumpci periculum illis afferret/umma cura dihgentiaque prouidit,vt non folum Neapohtanis ciuibus,verumetiam militibus cibaria bis in die ad certum pondus tradetétur, diligentiffime obferuato necunde plus caperét,& fingulis diebus modicum (ùperaddcrctur.Cononi autem 6c militibus abire volentibus nauigia prxbuit. Cumq; illi vento diutius retéti nauigare intra prselcriptamdiem non potuiiIènt,liberam n.ihilonunus poteftatem illis lèruauit. quin etiam cum longius duraret ventus ,&illi pedefin itinere abire ffatuifliènt,equos iumentaque eis tribuittScviaticum infuper largìtus eftjGothófquc cum bis mifit.Humanitate in alienos Totilas vtebaturnn fiios vero tantam dilciplina: feueritatem lèruabat, 't nullum malefadhim impunitum effe pattretur. Raptori ac violatori pana mors iii DE BELLO GOTHORVM crat,& publicatio bonoru:quz quidem bona violentiam pafibtradcbàtur.ltaqj &caftra 5c ingreflus Gothorumper amicas ciuitates Se gentes omni (celere carebant.duj cibus aucem luftiniani per hoc ipfom tempus diucrlà penitus crac conditio.Nam ncc duces ipG abftinentcs erant, &milires in omnem licentiam cradudi.a nullo maleficio tcmpcrabant.Ncc quicquam mifèrius erat per ea tempora,quàm Italisc populi qui imperatori parebanc,cum extra moenia quidc ab hoftibus, intra moenia vero amilitibus diripercntur.Duces enim munitas tenétes arces,nihil de fiibieftoru iniuriiscurabant. Obhxc flagitia cù in dies magis ac magis defperatio lequeretur,coaft’ elt luftinianus iterato in Bellilàrium mcntem animumip conuertere. Nam cacteri quidé duces nedu perdita recuperare,(èd ne illa iplà qoae tcne> bant, diutius tueri pofTe videbatur.His igitur de caufis Bellifàrius ad cura Italici belli rurius dcleftus eft :cu hoc medio tepore aduerfiis Medos bellum gelfiiièt, needum piane finirum eflet bellum.Cum ergo militcs nouos (cribere opus eflèt (nam veterem cxcrcitum citta Euphraté reliquerat Thra ciam tota circuicns Bellifàrius, pecuniafqj LIBERIII. ijs abunde largicus, volutariorum ad quatuor miiia cocgit:quibus clafli impofitis vnà cu Vitale prafefto Illyrici,qui nuper ex Italia venerar, nauigauit :traieaoq; demum Ionio mari,SaIonis applicuit.ln hoc ip^ itinere Hydrutum Calabria oppidu obfidione libcrauit.qui enim in eo obfidebantur a GothiSjdefeftu rerum neceflariarum compulfi ,ad certam diem pafti fuerant oppidum dcdere,nifi prius auxilium ferretur. quod intelligens Bellifarius,Valentinù eo nauigare iu{fit,ac frumenta exteratj; necefiària inferre:{u{ceptifq;militibus qui diuti’ obfcflTl in eo fuerant, nouos imponere.Hsc foftu facilia fuerunt.Nam Gotni poft inducias n^Iigentius cuftodiebant, nec venturum e(k quenq fulpicabantur'.Itaq; repente ac inchinato mperueniéte clafle trepidare, ac obudionem folucre,iongiufq} abire coafti funt.Valentinus oppidu ingrefius, priorcs milites ex arce abduxit, nouofqj impofuinintegriq; anni frumétum ilHs rcliquit. Ipiccum hisquasabduxerat nauibusSalonas ad cacteram claflèm rediit.Poft hacc Bel Ulàrius Poli naumauitivbi in exercedis vy' tonibus quos in Thracia fcrip(crat,aliquatocommoratus,tandcm cùtota clefie Raiiii ,34DE bello gothorvm uennam perucnit.In eius aductu deteriori omnia opinione (uà per Italia reperit. Hoftes enim vbiq; prarualere,ac optima (pc effe videbatur :amici vero vbiq; per Italiam franti,ac in dcfpcrationem adduci .Ciuitares quidem Scpopuliob iniurias militum; milircs autem ipfi, multa libi deberentur ab imperatore ftipédia, nullaq; (bluebirur, contumaces Si auerfi nec parere ducibus, ncc in expeditionem ire volebant :erantq; ad exieuum numcrum redatti .Aduentus quoq;'Bellifàrii dcfpcrationem auxit.Licet enim optimus dux,& fine cótrouerfia przcipuus haberetur, tamen contemnédas admodum copiasadduxerattyronu quatuor fniiiu:pccunias vero nullasqus militibus darenrur.Itaq; concionante Rauennar,cau' fàfq; aduentus fili docentem, cohortantem deniq;.ad capefièndum bcllum,nec oppida- ni,nec milites Isto animo audiuerunt,nec|; Ixtitia: aut fpei bonx fignificationem reddidcrunt.Dcniq; BcIIifàriu ipfum,q> in Italiam veniflèt.cófcftim pcrnitere coepit. Intcr hxcTotilasTybur inuafit,cx difeordiis oppidanorum &militum (èditione coorti: p~r quam vocatus ab alterutra parte, vrbc fijiccpic.Imminct auté Tybur vrbi Rom» LIBER IH- *35 occpIusabeadiftat,quàmfedccim miU- bus pafliium-Ea res magnas Romanis diffi- Sm«c(rpitafFerre,acper Latiumcuda impedire.PofthxcTotilas cognito Belli; GnWuétu, in Picentes cum lifSc circa vrbem Auximu confedit. Belhùnus^'ero per hoc ipfum tempus in Bononicnfcs mireratVitalemcum fatis magna manu Illyricorum. Is cumoppidum quoddam per ca loca cepifTet, &Bonoma in vrbcfuiffet receptus, Iliyrici nulla prius iniuna fufcepta Vitalcm deferuerunt :faéto^ aemincdomum abierunt. Dequa quidem rcpoftcaapud luftinianum cxcufatione il^ la vfi funt,quòd du in Italia militarentjCxaaorcstributoru patrimoni fua venundabant.vxorefq; &liberos eorum domo pelkbantiquamobré coafti fint ad iùos detem <kndos domum redire. Hac fuga Ill^c(> nmTotilx nunciata, confeftim miuxab co llint Gochorum copix,per quasVitalem accjctcros opprimere poffe fperauit.Sed illì prarucniétes Kaucnna Cc reccperunt.Cu vero qui Auximieràtjobfidione prcmeréturj Bcllifàrius {ubfidium ad illos mifit equità mille: prarfecit autcm his equitibus du(fror:s treSjTeramuntem^Ricilam,& Sabiniaiiiii 156 DE BELLO GOTHORVM I num :quidam noftu Auximum ingrefli, ( cum poftridiead pugnam exiuiflent, vnns ex prarfeftis Ricilas aGothis interfìcitun cancri autem poft paucos dies abire ftatuc. nint.hoftibus enim illic ftances nocete non poteriCj&amicis neceflària minuebar.Noétu igitur egreflì oppido, cù ii circiter mi- ; lia pafTuum tria profedi effent, in infidias hoftium inciderunt:a quibus circuuenti, 8f in fuga verfi, ducécos ex fuis amifcrunt, veitefq; &arma &impedimenta omnia ca iumentis quse illa fereoanc. Reliqui fugicntes, poft longam V'iam ic Ariminu reccpcrunc.Fanum Se Pilàurum ftint vrbes iuxta littus Adriatici maris intcr Auximu Se Ari minu fitac.Eas vrbes Vitigis ab initio huius belli incenderat,ac m<xnu vfq; ad dimidiu altitudinisdeftruxcrat.Ex bis Bcllilàrius Pi fàurumrcficcrecogitauit,acequitatum in 1 eo colIocare.Miflls igitur clam artificibus qui menfùras {X5rtarù exadiflìme capcrcnr, Rauennasfabricari portas fecit,ac ferrafflétré quibus opus erat,ftruxit.Deniq; nauibus impofiras Pilàuru deferri fecit :prarfedif^ &equitibus qui Ariminiconftiterant, ftripfit,vt repéte occupato oppido portas imponerent,ac muru tumultuario op>ere refi- r37 liber iil ccrct ,foflàs purgarent. Commcatusautcm omnis generis vt mari ad eos dcferrttur, nrouidit-Equites igitur Anmino protetti, Sm Pifaurum occupaffent,omnia fecundu Bellitàrii mandata fecerunt. Selit hxc 1o- tilasA cum magnis copiisadea prohibenda profettus eft.fed tanta fuerat mihtumdilieentia in purgandis fofliSjVailoq; Se aggeremuniendooppido,moenibu{qj 6c propuenaculis re(àrciendis,vt admiraretur rex ta^ tas res tam ingeniofe tam paucis diebus fie^ npotuifiè. Quare aliquantum circa ca loca moratus,quoniam videbat proficere nil poi fc,incaftraad Auximu irrito conatu rcucr-- fus cft. Animaduertétes vero Totilas 8c Go' thi Belliiàriu 5c imperatoris copias necubi per Italia in certamen prodirc ,fèd oppidis inclufos racenia tantumodo tueri,ftatuerat nonaiTidercfolummodo ad Auximum,icd aliis quoq; ciuitatibus bellum inferre-Itaq; protous Totilas cù exercitu ,Alculum & firmum in Picentibus circunièdit. BelHlà' rius vero cum oblèffis opemimplorantibos terre né poflèc(nec enim tantas habebat cO' pias,\'t exire aduerius Gothos vaÌ€ret)in niarorc maximo ver{abatur,& hanc igno' ^miam lui nominis permolefte ferebat. ,44 de BELLO GOTHORVM dicru inducias petiturus,quibus diebus ni6 auxilium fupcrueniat,deditioné vrbisTotils promittat-Pelagius auté,quando itancccflccrat,popuIo parer: in caftra adTotiii | cu bis màdatis accedit.Totilas vero hoc ipfilm fore cóieftura {ù{picat9(ex trafFugiscm drfficultatem obfenbrum extrcmà cognoucrat) veniente ad fc Pelagium honorificc (ùiccpicrfed antequà Pelagius mandata ciponcrctjipiè prarueniens Ioga &acerba orationc centra Romanos inueftus eft,bcncficiaThcodoriciGothorumq;in Romanos cxprobràs,ac perfidiam Romanoru in Go thos redarguensJ^d extremu cóclufit nullam efle colloquii vel paftionis viam,nifi cuerfìs mcrnibus (èie ac iìia in arbitriu potcftatemq; Gothoru Romani permittant,cas ^ paflùri legcs,quasfibi vià:or tradidiflct.Hic acerbitaté conrumeliamq} orationis Pelagius audiens,non vltra cum co infiftenduin Tatus,Quandoquidé,inquit,tu Totilavocé legati audirc non iuftinuifti ,ied anticipans prxcidifti omné colloquii viam,addeu con ttigiemus,qui folet fùperbas ac fiipra moda ciatas hominu mentcs ibo iudicio deprimere. Hacc fàtus, cucftigio in vrbcm reuerfus cH-Romaniautcm Pelagium re infeda re* LIBER III.. I4f (lirecerncntes,quid àgerent, auc quo (è VerterenCjnefciebant.Hinc enimfames intolerabilis eos premebat :illinc vero Tocila: Gothorumque crudelitas ante oculos veriàr barurtpociufq; inedia mori,quàin feuiffimas Gothoru manus deuenire ftatuebat. His rationibus ea perpefTus eft Romanus populus, quxetia cómemorare miferrimufit .Inter hicluftinianus Ioannem cum exercitu ad BcUifarium remifit. Prxbuit.vero neqj tue magnas copiaSjièd maiores parabat proximotranfmittere.Cuius tei grafia Nariètem cubicularium ad Erulos mrierat.Sc ad caeteras nationes barbaras circa Itlrù incolentes. Etiamin Thraciameoruna quidam tranficranf.fed cum Dyrrachium perueniffent copia, ac de gerendo bello confiiitaretur, omnesvnoore ferendam opem Romania ccnfcbàr.Quomodo autem id fieri deberet, vana&isruncfententÌ3E.Ioannes enim fila' debat cum omnibus copiis per Calabriam &Apuliam proficifcendnm efiè ,atq; ita Romampetendum.Simul enim eutes ,perfacile victores efiè polIè.Quod fi diuidantur copiZjScalii terra,alii mari proficifcantur, nuilam partem holbibus parem futuram. BcUilàrius hanc iplam lèntendam laudatuki 14^DE BELLO GOTHORVM rum (è diccbatjfi populus Romanus in tan- , ta excrcmirate conftitutus nó foret :nuc autem maxima feftinationc opus cflè :habcre vero per Calabria 5c Apuliam iter per fc ipiùm lógitudiné magna,Se ab hoftibus occurrccibus moras inferri poflè.Mari vero,(i vencus adfir,quinta die in portù Romana clailèm pcruentura,ac ex propinquo certi fpem Romano populo aliatura.Audierat cnim prxfecforù iuoru adueriàm pugnam,ac frumenti Siculi amiflionem cognoucrat.Ex hocdcfperationéacdifficultatem Romani i populi animo deprehendebat .Hac igitur ' Icntenna in concilio approbata, Beiliurius cum claflè Dyrrachio profeclus, Hydruntu [ pcruenit.Gothi aute qui id oppidù obfidebantjpraelèntia Bellifàni cóterriti ,oblidio- ' nem di/Toluerutjfugientefqj ab cius confpe- ^tUjBrundulìum iè receperunt ,quod diltat ab Hydrunto duorum ^erum itinere: con- " fcilimq; ad Totilam mittentes ,fignificarunt Bellilàrii aducntum,'credctes eum terra iter elle faihirum.Quod cumaudiflctTo I tibsjftatim le comparauit cum exercitu ob* uiam proficilci. Sed cum Bcllilarius poftea mari fcrretur,idqj Totilas cognouilìet,ad rcfillcndum circa vrbcm Romamtotus in- LIBER Iir. *47 cubuifjtnaxime in co fòlicitus ,ne Tyberi importari ad obicflbs quicquam poffìr.Cuius rei grafia hsc prouidic .Locum cligens proculab vrbe vndecim milibus pailùum, vbiflumen Tyberis maxime in ardum co> girur,rrabcs longas ab vna ripa ad aireram in modum pontis conftituit.In vtraq; deinde ripa turrim ligneam efFecic .Catenam infuper fcrrcam ancepontem ipiùm collocauit ;prxfidiaij; duo abvtraqj ripa ad catenz capita exxdifìcauit :turrcs autem ac przfidia militibus compleuit ,qui pontem cuftodircnt.BcIIiiàrius intcr hxc ad porru Romana peruencranibiq; expoficis copiis, ioanne &cxercitu qui cu ilio eranr,expeftabat.Romani vero Bellilàrii cognito aduétu, meliori fpe difFicultates omnes tolerabanc. loànes poftdiiceflum Belliiàrii traiedo fre- to.Gothos nil tale iùipicates inuafìt, multa- 9<^*dc in fuga verfos perfècutus eft,ac primoimpetu Brundufium cepit .Conciliatis deinde fibi CalabrixpopuIis,8c ad beneuokntiam luftiniani traduftis ,multaque illis ^llicituSjBrundufio abiit,quinti(q; fubinoccaftris ad vrbem Canufium peruenit. Id jiuoq; oppidum in poteftatem redegit.Non longc aCanufiovicus eftCannz, in quo kii 14* DE BELLO GOTHORVM memorabile illud prxlium inter Hannibalem 5c Romanos fuiflè perhibecur .In hoc loco Tullianus quidam Venantii filius, cu* ius magnum nomen ,magnaqj auftoritas in Lucaniseratjloanncmadit, docetqj Lucanos 5c Brutios non Iponte Tua ,fed contumcli|s Gr^ecorum coaftos hoftibus adhsfifle .fi bcneuolcntiam &humaniratem fèruare erga illos imperator velie,Iponte fua populoseiiè redituros.Huic homini commendato ampIifiime,Ioannes omnia polli* cctur,eiufq} vtiliifima opera vfiis eft. Tori* las vero cum iam appropinquaret ioannes, deleiflum fuorum equitum Capuam mific, iubens vt intra moenia confilìrant ,demonirrationemq; fui quàm minimam faciant: lèd cum prxtericrit exercitus hoftium,tuc atergoipfi fubièquantur. Ca:tcra vero fibi curxfore inquit .Hxc res adeo contcrruit Ioannem,veritum ne ab hoftibus circuuc* niatur ,vtomiflàad Bellifàriu profeétionc, in Brutios &Lucanos iter conuerterit. Erat in Brutiis Richimundus quidam Gothus a Totilacum exercitu miHus,qui cam prò* uinciam contineret,ac circa Scylla 6c Charybdim aditum culìódiret. hunc improuifo aggreflus Ioanncs,primo impetu prodiga- LIBER III. 14, uitjCxfàque magna parte copiarum ,rcitquos vnà cum duce in deditioné acc^it.Ex hoc iam Lucani &Brutii omnes aGothis defìcienteSjimperatorias fecuti iìint partes. Et Ioannes quidem in his erat ,Belliiàrius autem aflìdue expeftans, incredibili dolore conficiebatur ,dànabatqj Ioannis ignauia, quòd non aduerfùs equitatum qui Capua: foerat.conflixiflètjprxfcrtim cum iplè vel optimum Hunnorum equitatum haberet, qui facile peruincerc poterat^Sc profligatis hoftibus iter fuu continuare,ncqjjquodturpifhmu fuerit,metu conuertere.Harc 5c huiufinodi Bellilàrius culpabat. Cxteru quereli inaneserant. Ioannes enim in Apulia ftatiuis pofitis quielcebat ,cogitationemq; Romam petendi omnino abiecerat. Times igitur Bellilàrius ne oblèflì deftitutos fè putcnt, ac ob defperationem aliquid finiftrum moliantur ,ftatuit per Tyberim auxilium ferrtNam per terram quidem non tantas babebat copias,vt congredi aduerlùs hoftes valerct.Flumen &ingeniumfibi Ipem afFerebatper aquam ad vrbem peruadédi .Hac igirur cogitatione infìirgens, naues ducenparauit ex eo genere nauigiorum quae Dromadas graeci appellant. Hac lime naues kiii i5oDE bello gothorvm moeniavndcquaqj limca habétcs,opporta« nis ìdcìs perforata ad (àgittas ac cheterà tela in hoftes cmittenda.Aduerfùsauté pontem ac estera impedimenta in fluminc oppofita hscexcogitauit.Ratesduas ferreis repagulis ac tignis inter (è qfirmiilìmc colligatas in flumineconftituitjfiiperq; his turrim ligncamsdificarifecitmaioris altitudinis q cflènt hoftium turres ad tutelam pontis coftrufts. Hisiraparatis/rumcntaSc alia neceflària ad viftum qus Romam deferrc coftituerat.Dromadibus impofuit ,ac fortiffì* mos pugnaciifimofq; milites conicenderc ineas iuffit .Cstcram vero multitudincm iuxtaripam Tyberis incedere ,ac trahcrc ratcscumturrimandauit. Per bue modum ftrufta parata^}; claffe ,ad hoftes contendit. Ipfè quidem vnam Dromadum ingrefTus princeps duccbatjcaixersfèquebantur .Ibat vnà Se pedcftris exercitus iuxta ripam illam qua portus eft.Miièrat quoq; Romam Bellifàrius ad Beflàm,vt eruptionc per id tempus fa£ta ,hoftes quàm maxime diftincrct. Sed Beflàs neq; hoc neq; aliud quicquam opportunum tota illa obftdionc fecit. Ciaffìs igituraBcIIiiàriopereum modum ftni* fìa,contra curfìim fiuminis contedebat-Go' LIBER III. xst thi vero nullo in loco obuiam egreflì lùnt, fed intra munitioncs quieti perftabàt. Cum E ropc pontem iam elièt claflis, ftationem oftiutn repcriunt ,&prasfìdium vnum ad caput catcnsimpofitum. Hocigitur pratfì' dium Belliiàrii milites primo impeto expugnaucrunc ,iublataq; catena ad pontem lucrunt. Ibi pugna duriffima erta eft,co. nàtibus Gothis pontem defendere, Bellifàrii vero militibus pontem peruincerc .Gothi enim ex caftellis qua: erant ad capita pontiSjper pontem ip&m diicurrcntcs, for^ tiiTime dimicabant.Milites auté nauibus ad ponte ipfum adaftis Gothos feriebat,nec in wntc confiftere paticbatur.Inter bsc Bellibrius rates in quibus turris erat,q proximc sdturrim hoftiu admoueri iuffit.Cuq; adha: fiflctjvaià fiilfure ac pie piena ,qad noe ipfuni in fuma turris parte fufpenia ferebatur, in hoftiu turrim de iuperiori loco detnitti prscepit.Idcum faftu eflèt,incidés turrim hoftiu ignis,confeftim illam cum omnibus Gothis qui in ipià crant,cremauit. focrunt autem non pauciores ducentis qui ^0 incendio pcrierunt,8c cumhis prsefedtus ciw prxfidii, vir omnium Gothoru pugna*- cuUmus.Indeià maiorialacritatc milites in It iiti I5Z DE BELLO GOTHORVM cxtcros Gothorum ruentes, terga dare cos copulcruntjpontéq; cepcrunc ,quem cófcftim incifùri erant,& cu tota claflè Romani profe£hiri(neq; cnim impediméta fiipcrcrant vila quo mrnus peruenire ad vrbem,8c frumétu exteraq; neceflària infcrre poflènt cu fiimma Bellilarii gloria,qui claffem illiufmodiexcogitarat)led fortuna,vt videtur, aliud cóftituerat.Impedimentu enim nó ab hoilibus,{èd afliis coortu,mirabiIi cafii omnia puertic.Hoftià vrbétcnebàt Gothi,qu3c eft in fìniftra Tyberis ripa iuxta riiare; portus auté in dextera.Cù igitur Bellilàrius cu claiTe profici{ccrctur,vxorem Se res fiias in portuenfi vrbe reliquie ,prxfecitq; oppido liàacé virum ftrenuù Se fideiem cuna làtis gradi militum prsriidiOjiubcns &obteftans ne quocunqjcafii ex oppido difoederet ,(ed ibi confiftens ,oppidum tuerctur .Cum igitur turrim hoih'um Bellifàrius incendifict,vT diximus :volane confeftim nuncii ad portuenlèm vrbem ,atque ,vt fìt ,viftoriam maenam grandius extolIunt.Qp*' Iws nunciis Ilàaces cxultans lactitia ,ac Icfc animo attollens ,quali ve&nus quidam prsEceptorum Bellilarii oblitus ,milites capere armaiubct,ardoreq;& impletudcl^tjs- LIBER III. «1 ad inùìidédum ftationem hoftiu qux crat in alia ripi n6 procul ab Hoftia, cucurrit. Innadir fobico Gothos,ac primo impctu pcllit.Sedhoftespaulopoft fefe eolligctcs cohortance{q;,aduerfos Ilàaccm re^cruntrcae laó} magna parte militnm qui cu ilio crat, iplum difcuflà eiusveiània ceperunt.His ita geftis, equices quidam Belbiàrio detuleruntjllàacem captum eflè ab hoftibus: quo quidem nuncio perculfos Bellilàrius ,nihil vitra pcrcótatus eft, nec vbi,nec quomodw fed ita accepfoquafi hoftes portum cepiilèntjVxorcmq; ac caetera eius omnia hab^ rcnt in manibus.Itaq; tato ftatim doloreai» fcftus eft,vt loqui non valcret:retroìi; con- ^erfus.claflem ac milites curfim rcduxit^ certiffimo propofito, vcl oppidum randi rebus adhuc rccentibus,nec ab holhbusftabilitis,vel in praelio moriendi.PCT hunc modumviatoria iam parta aBclI^' no deferta eft. Cumad portum perueniflcf^ iàluum eflè oppidum, ac errore fè dcceptu cognouit: tantumq; dolorcm ex hoc talcepitjVt egritudine correptus iaceretdccutaq; fobinde febris longo ac pcriculofo mor^ bo cum detinuit.Ifàaccs tantorum malonr caufà iuilu Totilas in vinculis occiditur ob