De natura et incremento nili libri duo : in quibus inter disputandum plures aliae quaestiones physicae explicantur

I DE NATVRA ETINCREMENTO NILI. Libri Duo. in quibus inter difputandum ‘phres aliit qmfiiones fhyfica explicantur, Authorc P. loANNE Baptista ScoRTIAGenuenfi Theologo Societatis Iesv. iluncprimum prodeunt triplici Jndice locupletatu LV GDVniy Sumptibus Horarij Cardon f *4r 4 t IVLIO NIGRONO SOCIETATIS lESV tOANNES BAPTISTA- 'SCORTIA, V!”‘5’. P. i VMante duos 6c tri- S;j;ijKaa[inos in noftra ^Academia ^^^‘'^tauina 3ve nodi,' ^Juli chariflim _e, iLiucnes fimul verfaremur,tenon tantum hortante,fed pene impellente ,&cogente de Nilo difputaui,ecfi nunquamin publicam lucem opufculum putarem exiturum^Sed qui fueras author, vc fcriberctur ,fuifti etiam,vt ciiulgarctur-.ftatim enim ma~ A^nufcii --**. ••I V •-r' > l /uthor libri de Nrlo, B BaJfilius, Beda. • Bcnedidbus PeieriaSpc. lESV. Bcrnardus .Mirandulanus. ’ Beroaldus. Biblia facra. Bud^us. C Caefarius. Catullus. Cedrenus. Chriftianus Ardichomius Chriftophprus jClauius. Claudianus. Cleomedes. Cadius Rodigiiius. Columella. ' Cornelius Celfus. Cornelius Tacitus. D Damianus Gocs. Diodorus Siculus. Dion. j; Dionyfius Afer. Diofcorides. Drogo EpifcopusOIlicfis. E Ennios. S.Epiphanius. Euripides. Eufebius Ciefarien/is, 'Euftathius, F Fernelius. ‘ Flaminius Nobilis. Francifcus Alnatez. FrancifcHis Patritius. Francifc^us Pctrarcha. Francifcus ValciiUs. Fracifcus Vicom^rcatus. Gabricl Falopius, Galenus. ' GalpirContarcnusCardinalis.* ' Georgiiis AjgricolaV'' '''* Gerardus Mercator. S.Grcgorius Nazianzcnus. ’ S.Grcgorius Ny0cnus. H Hannibal Rolfeli. HcgefippUs. Helio Heliodorus. Heraclitus Ponticus. Herodotus. S.Hieronymus.' ^,i; y- Hieronymus Buriiis. \ Hieronymus Cardanus,. Hieronymus Fraca^l;o'- rius. ,, Hieronymus Maggius. Hieronymus . Hippocrates,. Hirtius. T- i Homerus. Horatius. , lacobus dcSForliuio. Iacobus de Valcmja,. • lamblicusi , loannes Barrius. ,-^ loannesBoccatius., ,; loan. Baptift» Ranjinur (lUS. r\- .. ’ loan. Bapt. Vilapandus Soc.I E.S V. . ‘\ loannes Botcrus. loannes Buridana. loannes Cantacux^RUf. loahnes Caflianus. .* S.^oanes ChryPoftomus. S.Ioannes Damafcenus. loannes Gonzales. loannes Goropius. loannes landunu^. Io.Leo Africanus, loan. Lucena Spe. Ihsv. loannes Nc^iomagus. loannes Petrus J^a#'eus Soc.lfisv. . ; loannes Pliilpponus. loannes Picu? Mivandulanus. loanes Pineda. Soc.Iysv. loamies RjegioaT^dtanns. loannes Septus. . loannes Stobsus. loannes Zonaras. lofeph.AcoftaSoc.Itsv. Ipfepiiits ludajus. S. Irenarus. ., S.lfidorus Hiipaleniis. Ifocrares. Iiiliamis Apoilatti. lulius Capitolinus. lulius Caefar Scaliger, lnliu.s Frontinus, liis Ciuile. luilinus Martyr. h Ladantius Firmianus. Laertius. Leo Bapt. Albertus. Lycophron. Linconienhs. Litterae annux'Soc.TE sv. Loupi Louanicnfcs DD. Lucretius. Lucanus. Ludouicus Buccafcrrus, Ludouicus Comes Nugaiolx. M Macrobius. Maluenda. Marcus Ant. Sabellicus. Marcus Tull.Cicero. Marfilius Inguem. Martialis Maximus Tyrius. Melchior Canus. Mercurius Trifmcgiftus, Mcchodius. Moyfes Bar-Ccphas. N Nicephorus. Nicolaus Godignus. Nicolaus Copernicus. Nicolaus Liranus. Nonnus. O Olaus Magnus. Olympiodorus. Oribaiius. Origenes. Orus. Ouidius. P ParmenoPoctaBizacius: Paulus Burgeniis. Paulus Diaconus. Paulus Egineta. Paulus louius. Paulus Orofiiis. Paulus Venetus. Paufanias. Petrus de Abano. Petrus Martyr Gozales. Petrus Nonius. Philippus Pigafeta. Philo Iiidxus. Philoftratus. Pierius Valerianus, Pindarus. Plato. Plautus. Plinius I. PliniusII. Plutarchus. Pomponatiui. Pomponius Mela. Fontanus. Porphyrius. Proclus. Procopius. Prifeianus. PtolcmiEUS, CL Quintilianus. Q,.Cui QjCuitius.R Rabanus. Rabbi Auenazcr. Rabbi Dauid. Babbi Moyics. Raphacl Volaterranus. Relatio itineris in Syria N. de Fedcricis Brixia- ni. Rogcrius de Baccb. Runinus. RufTus Ephelius. Rupcitus Abbas. S Seneca Philofophus. Seneca Poeta. Seruiiis, Sextus Empiricus. Silius Italiais. SimpliciusPhilofophus. Sirianus. Solinus. Sophoclis Interpres. Sozomeniis. Statius. Strabo hiUoricus. Strabo Fuldenfis, Suetonius. Suidas. Symmachus. Syrenius. T Tertullianus. Theodoretus. Thcophilus. Theocritus. Theodoricus Rex Italiae. Theophraftus. Thienenfis. S.Thomas Aquinas. Themiftius. Tibullus. T Valerius Flaccus. Varro. Vatablus. Vgo de S. Vidorc. Vidorius. Vitellio. Vincentius Bcllouacenfis. Vibius Sequefter. Virgilius. Vitruuius. Vlpianus. Wolphangus Lazius. Z Zeno. Zczes. Zimara. ELEN elenchvs capitvm VTRIVSQ_y ELIBRI de natura incremento Nili. LIBRI PRIMI. Cap. I. Cap. I!. Cap. III. Cap. IV. Cap. V. Cap. VI. Cap.Vll. Cap.Vm, Rapoptio ^ordo di/piitationis. I'De variis Nili nomimbus. ^De Nili origine. . DeNilicurfa, De NUi ofiiis. De Nili magnitudine. De T^lia^na bonitate ^prafiantia. Ndm quantum conferat ad ey^igypti fertilitatem, 45 Nili Solifque munere ^/Egyptum nonintrernifiere. jo pag.i 9 i6 34 LIBRI SECVNDI. Cap.I. "Vibus (ymbolU veteres Nili incrimenmtnfignificarent. ....... j6' Cap. II, De tempore incrementi Nili. I? Cap.! 11. De magnitudine incrementi Nili. Cap.I V. yjn incrementum I/iU filum fit dditiimt pmldeutia abfquefecundis caufist 7 1 Eleftchus capitum. <]ap. V, An ISlilus £^ate CYeJiai ojitM aqua, e» Septimrionefluat adfitedam «pm afiuatt^ ttsAt^ypte?' ''':-74 Cap. VI. A» incrementum Niliflat ab tAEgypti/oh fabulofo exfe aqUam effundente ,(^ex~ fudantei 77 Cap.V 1 1 .An Nilus nullis aquis aufi.us exundet aj}a~ te quod minus dfrigefcente terra in cauernis con/ismdtur? 75) Cap.V III. An augeatur afiate Niltssquod Sol rema-, tiorJit,minujque illius aquas abjumatt^f, Cap. IX. Anaugeatur Nilus,quod ab a/horum radiis fufpendantur aqua,ab/qHe additione notiarum aquamml 8S Cap.X. An augeatur Nilus quod in Soljbitio hyemalivaporeseleuatiin canernistAEthioflta tunc in aquam concrefeantl 9j Cap. XI. eAn Nili incrementum fit ab Atlantico dbeano kventis vebementms agitatof 5)f> Cap, XII, An incrementum Nilifiat ab eliquatis niuibus in ty£tlnopia? izi Cap.X III. An incrementum Nilifit ab Etefiis Nili curjum inhibentibus? 114 Cap.X IV.AnNilus crefcat ob arenam congejbam ab Etefiis ad eius ojbia? tiS Cap. XV. An incrementum ‘JSlili fiat ab Etefiis propellentibus in t/Ethicfiam nubes ,ibique in aquam refolutas? Cap.X VI. An Ndus afiiuo Solfiitio crefcat quod tunc hyemsfit apud <tAntichthones,vnde ortiatur ad nos defluat? 15 1 Cap, Elenchus capitum. Cap.XVIL Nili incrementum effe ab aquis pUtuiis in t/£thiopum hyeme cadenttbus, 155 Cap.XVlII. C«y«0« citius» aut tardius fiant pluuia au-- gentes Nilum. 14 x Qfjp.yil^.Vhdenamfuppetant in^/^thiopia vaporei tantorum tmbrium materia. 144 Cap. XX. eodem die cju» tneipium in t/£thiopui pluuia ,incrememum deprehendatur apud Memphinii 147 DE DE NATVRA ET INCREMENTONILI. Liber primvs. Tropojnio ,^ordo difputatmm. ISPVTATVRIde Nilo,cuius tanti fadta ell alapientibus cognitiOjVt qua-lierit Ladantius Fiimianus lib.3.diuin.Inlbt.c.8,num li,& Nili fontis cognitio horni ne-m beare pollet, quod non foliiin pulchra dilficilid lintjVt Academicorum magifter princeps Iphi- to in Hippia maiore,Cratilo, &fecundo ,quar- to,&fexto de Rep.libro feriptum ,tcftatumqiie reliquit ,fcd vicimm difficilia' cognitione comb prehenra,fuauia& pulchracfle putenturLcuWi ^ cognitio mali fit bona,& morbi f;ilubris,& rx dulcis i&mfxlicitatis iucundk, naturali -HlUa intcilcfhi quod fuaue ,&c vtile eft-, dmoleUo^iJc inutffi fccerncme ;vniucrfam’dirpucatidncm ita Bdiftri iLiber prir/jm dUlribuemui ,vt hoc pruno libro dc Nili nominibus,origincjcurfiijolbis,magnitudine, bonitate aquarum cius ,fertilitate ,&terrxmotus immunitate,quas aftctt /£gypto,diipu ternus jaltero vero de illius aftiuo tempore .contii quam exteris pene accidit Humiiiibus ,iircrcmcnto, quod nobis potilllmum in liaa difputatiouc propofitum eftjcuiufquccaiiramroli Deo cognitam cenfuit D.Irenxus lib. z. C-47. quam breuiflimc diileramus. De CbQli nominihiij, CAPVTI. RINcIpIoigitur Nilum variis,ac diucr- (is nominibus appellatum eflb certum ell ^®^,apud omncs^Dithis eftenim iCgyptus ab Hpm.lib.4.0dyll’<5cbii$,vc videre eflapud Diodorum Siculum lib. i. Plutarchum lib.de fluminib.c.iCj. Ammianum Marceliihum lib. iz. Porphyrium iii lib>qq.Homericariira,& Euftathium in;ijb. 4.. Odyil. eodemqiie modo vocari in lib. Qeiielicap.ly,putat D.Amb,rohii& lib.z.de ‘\bral^aui.cap.to.Cuius appellationis eaulameam cflc diat.Nearchusjiprid Straboneiulib. 15quod JL- gypti folum hidtuun fit aNilo deferente limum eRUperioribus parribus ^thiopix. Qup*^ etiara Hcrodbtuiljb.i.Ariftotele^ lib.i. Mcr teqtrip, vkiiUpi'6c.Prodiis in TiraxupiJPlatcmis: refert eK.iCiiifdentiHoineri iententia Plinius •lib.t. V De nAtufit imremcfjto Nili. ^ lib.i.c.55 &Scn.lib.7.nat,'qq.c.z^.olim aPharo jnfulain itgyptum diei^ &iiod:is nauigadonem fuillc, cum lam illi cohicreat.Oceanum eundem nominatHecata:iis,& alijapud Diodorum Siculum lib,i .vc oblcruauit etiam Pierius Valerianus inundet dEgyptum cciem maris referat, feptem maria ob totidem eius oftia. Aquilam dixere alij apud Diadorum loco cit. Pierium ValerianJib.r9x.de Nilo ,& Co-diumRodiginum ltb.Io.c.i^ob miram videlicet velocitatem curfus eius ,de qua inferius c. 1.Ofirim alij ex iJiitarcho lib. de Ifide ,&: Ofiridc,&: i€lianolib.io.c.46. Tritonem Lycophron in Cadandra, vt ex Apollonio docet Plinius lib.j.c.9.Sinm alij,vt ibid.docctPlin.Soiinus c. j4.Raphald Volaterranus lib.rz. c. dc AL-- gypto,& canit Dionylius Afer lib. de litu orbis, Sirif ah %y£thiofumpopulis cognominefertur. quani denominationem Euftathius ibidem fadiam putat ab «p, id edyordino, quod certo ordinatoque tempore ciefcat ,ct/i alias ita didtum velit quod per Sirium ftellam exundct.Qui Syenem inhabitant(abefl: Syene ab Alexandria,tclle Plinio lib. 2 .C.7 ?.padliu mmillibus <j 25.)Vcrfun\ nuncupant,vnde Dionylius lib. de litu orbis, f^erjum cultores T^ilum dtxefeSyenes. Num etiam dixillc veteres tradit Orus lib. i. & Picr.Valec.lib.i.c.i3.Itcq; Dyrim,vt rcftaturidc Pierius lib. Tacuin,ex loanne Barrio.atque etiam Abacuin ,quod fluminum patrem delignat,cx. Paulo louio hb. jS. Melonem quoque Baab lib.4<>.c. I. forte quod adec tempore incrementi ,vt fp Vel potius, vt feribit Seneca, lo Liber friwm Pctrarcha in fine Itinerari) Syriaci. Kt quidem de Alexandro,Seioftre,&Cambyic tcilatur Lucanus,cum lib.k, .belli Pharfalici canit: Stitn?nm yilextindtf Regum ejutm iiJ^emphis adorat, Imidit 7\^.o,tnisli<jtteper vltima terra ty^ihiopum leclos, tilos rubicunda perujii Ziona poli tenuit jJVdittn videre calentem. Venu ad OccafHm^mundlcjiieextnma Sefojhis, Et Pharm currui Regum ceruicibua cgtt. uinte tarne vejiros arnnes^Rhodaninnq^,'Padurnq.^ §luam JVilum defonte bibit,Eef anus in erim Carnbyfes longi populos peruenit ad mi, Defethfif epulis, pajtus ctsdefuorutn Ignoto te 7\de redit. Nec aliud pcrcundtatuscft idem Alexander,cum in .^gyptum ad Ammonis venillct oraculuifl^ quam quo loco fluendi Nilus exordium caperctjVt litteris mandauit Maximus Tyrius oratione 15.Ptolemaei quoque Reges ^gypt^pnelcrtim vero Philadelphus ,vt feribit Strabo lib. 17. qui rerum cognofeendarum ftudiofilllmi fuerunt,plurcs miferunt (etfi frulha) qui flaminis originem indagar.cnt. Q^os imitatus cft Nero Cariar ,qui ad eandem perquirendam duos mi* fir Centuriones,quos fe alloquutum feribit Scn. lib.(j.nat.qq.c.8. Prima igitur fententiaefl: Herodoti lib. 2. &4. Solini c. 34.&: aliorum, qui haud feiri pofle putaucrunt. Vnde Ammianus Marcellinus lib. 22. Origines (inquit )fontium Abiit ,ftcui adhuc fHum ej}g)cficrtt ejm^ue ignorabunt atates, Pariterque Clau Benatura ^incremento Niii. 11 Claudianus Epigram.de Nilo; Secreto defonte cadens,sjHi fernper inani G^mrendus ratione latet,nec contigit vili Hocvidife caputtferturfine tejie creatus. Eadem dc caiiia dixit Tibullus lib. i. Nilepater,quanampojfum te dicere caufd, Autquibus mtems occulutjfe caput ? Et Lucanus lib.io. NuUaque non atas voluit conferrefuturis Notitiam,fed vincit adhuc natura latendi. Ad hoc idcmallulir Auibn.Epigr.io.cum aif, Jnueniet fontes hic quoque Ntle tuos. Omitto Horatium lib. 4. Carm. Ode i4.0uid, lib.x.Mcramorph. Procopium Crelarienfcm lib, I.de reb.Gothorum,&alios,quibus condonandus error,qubd ante patrum noftiorum memoriam ob arenarum dclerta, immanitatem Ferarum,Solis ardores ,mercimoniorum carentiam, fluminirque longitudinem interiores ,&vltimi Africae tra6lus minus notieflent. Sediam Lufitani nauigandi peritia tota Afrifa circumuc<Ti, extremaque ora occupata,fibi aditum ad Abyflinosjaliofquepopulos in Africae meditullio aperucrurtt, Nilique fontes luftrarunt. Sed vndenam oritur? Eli igitur altera lententia ,oriri ex Paradifo terrert:ri,ex quo etiam oriantur Tygris ,Euphrates (Sc Ganges-, quamuis deinde huius fentcnti.x authores no omnes eodem modo cxplicentmam Philo lib. de Opificio fex dierum,&lib. i.Alleg. ieg. Origenes in Gcnef. Methodius in dial.cui nomen Ai^laophon a.j>^dEpiphcLumm in Ancora- IzLiher frlmtis to,D. Ambrofius libde Paradifo. c.?.volunt id cflc intelligendum allcgoi icc. eos tamen pluribus confutat Anaflalius Synaita q. 14. in ScripturanijChiyroilomus in Gcn.elim,Hieronymus in cap.io. Daniclis ,Theodoretus ibidem ,Epiphaniusin AncoratOjAuguftinuslib. n-dc Ciii. cap.zi.Ilidorus lib.i4.Ecymo!og. lofcphus lib.ide Anciquit.c.i.Bcda in Epift.z.ad Coiinth.cap. u. S.Thomasp.t.q. ioz.art.i.&: Abulenfis in c. z.Gen. aqu;tft. 15. ad zo. incclligunt fecundum litteram,&veram hiftoriam. Verum horum aliqui fontem,cx quo hxc qiiatuor flumina nafeuntur ,autumant cura Platone in Phsedonc ,cfle Tartarum,voraginem neuTpe circa medium terrx ingenti fpatio porrc6):am,abundantcm ab initio mundi dulcibus aqids,quafi alterum Oceanum,imb co latiorem ,quo plus terra in altum, fcu profundum patet,qua Oceanus, qui vix alicubi duorum milliariiim excedit altitudinem, cx Scaligero &nautis,qui in medio Oceano bolide fundum deprehendunt; &ratione ipfaimarc enim occupat eum locum ,quem debuiifet occupare terrain montes exaggcrata,fi terra fuiffet perfedre rotunda,vt rede explicat Damafcenus lib.z. de fid. c. 9. dc 10. dc Philoponus lib. z. de gcn.tex. 37. At vix vllus mons reperitur ,qui duorum milliarium altitudinem ad peipcndiculum attingat,cum ipfe Pelion Grxcix mons,omnium fere altillimus ,non excedat ,Plinio refte lib. z.c. ^5. mille ducentos quinquaginta palfus ad perpendiculum ;profunditas vero terrae fit vfquc ad centrum ,compledaturque millia- •j)e natura ^incremento Nili,. Ij na ?f79. ex Tentencia Ptolemiei,vci ex opinione Alphragani 5245- eum tamen iuperlicies vtriulque elementi pene lint pares. Ita Rupertus Abbas Iib.i.Com.in Gcn.cap.i^ vbi etiam nomine Paradifi vniuerfam terram intelligic ,quod criam feriprerat cap, mquod etiam putat probabile Hugo de S.Vidorein Annot.in Gen. Improbat tamen huiufmodi commentum dc Tartaro cx quo flumina rcaturiant Ariftotcles lib. i.&i. Meteor. ex eo pracipue, quod fl aqu^e, qua: perenniter toto vno anno (neduin feculisomnibuSjVt ponderat Gregorius Nyflenus )fluit ,ratllo ante oculos receptaculo in quo, recipiatur, copiam conlideres luturum iit ,vtteiix magnirtudinem fua mole flipcret. Addit Nyflenus in Hexam.contra eandem lubterranci lacus fleiio* nem ,tunc nullam allignari pofle caulam, qua furfumad orificium,ae fontis rcaturiginemaqua poflit afcendercjcum fua natura iir grauis,N: dc,*r llt aquo eleuetur in altum. QMrnob/CTn (inquit) CHiriTepcnendiiji'. prirniz a<jUd nattiY4 co?ijtimatur^magis confentaneum e(leamm ipfoi fontes feTitifjPtkmfnb terra lacus confingere .^uorttm ratioj a tirn commentiiia ab aejm natura deorjurn tendepte lahefafletur^dr conuellatur. Quomodo enim furpmfluet y amd deorftm vt fluat naturam habet? Scc. Vt etiam improbari debet in eo ,quod fentit Paraduum totam terram efle,nequc enim Dcus,cumA'aam dc Paradifo eiccit,dc vniuerfa terra ciccit,lcd de peculiari quodam deliciarum loco :nec fiumus, qui egrediebatur dc loco voluptatis ad irpigartduna ParadifumjCjuiquc in quatuor 14Liher-primus • clitur,alio fluebat quam Tuper terram. loanncS Nouiomagus iii librum Bciia* cie natura rerum, fontis nomine mare ipfum eflc credidit jmale tamen, vt inferius ciiidenter oilendemus de Nili incremento difputantes ,eo quod mare fit depreifius origine fluminum ,quippe quae in mare prolabatur, eaderaque futura iit prima origo omnium fluminum,&non foliim illorum quatuor, quorum meminit Moyfes Gen.c.i.fi mare fit fluuiorum initium. D. Auguftinus lib. 8. dc Gcn.ad litteram c.7. Theodoretus in Gen. q. i &Abulenlis in c.a.Gcn.a quxfl. ly ad 20. &in c.2(5.q.2. fcnbunt,Nilum etiam cum aliis tribus ex vno Paradifi fonte oriri ,fed terra abforptum pofl; longa etiam maris ipatia rurfus emergere in Africa. fane fententia fuperioribus cll probabilior,cum idem accidat Alphxo^qui in Pcloponnefo merfus fub mari longiflimo tradu fluit, &in agroSyraclifano in fontem Arcthufam dcflnitjvbi rcdduntur,qux in Alphxum iaciuntur. Sicut etiam qux Athenis in y€fculapij fonte merguntur, in Phalerico rurfus emergunt, qua de re Soliniis c. 51. Stobxus ler.Cjz.Vibius Seque- {l:er,Plinius lib.i.c.io^. lib. ji.c. 5. Seneca lib. nar.qq. c. 26. Virgilius lib. ?. /€neid.Ouid.lib.^. Mctamorph.&: Albia’ fluuius in Carniola terra abforptus erumpit tandem in fontibus Timaui, ex Wolph.Lazio,rtbrahamo Ortelio,&: aliis; & Tygriseripitur ex oculis,vt ait Seneca epill. 104. &adfo per occulta curfu integrx magnitudim iterum redditur. Qmn &Paufamas lib.i.afleric,a multis conflanti fama Nilum Euphratem credi, qui De natura ^incremento NUt. 15 qiii terra abfoiptiis tandc fcaturiat in j€thiopia. Sunt tamen contra hanc iententiam non Icues difHcultareSvob quas plurcs viri grau^s &erudiri negarunt Nihim efTe fluuium illum ,quem hioyfc^ Gcn.r.Gconcm vocat ortum ex Paradi- TjjVt Auguftinus Eiigubinus,Hieronymus Oleaftcr. Benedicius Pcrcrius nofter in c.a.Gen.Comeilabularius Armenia: in litteris ad Regem Cypri tempore Innocenti) IV.apud Vincentium Bclioacenlem lib.?i.c.92.vbi fcribitjfe cura exercitu Indiam versus iter agent: mtranliille Geonem,qui ex Taradifo oritur, addiqiie polfunt ex Philoiopliis Auicenna i.Can.fen. '.d.z.cap.^(J.&: Audior libri de caulis &propr. elem. infin. qui Geonem in Alia ponunt ,&in Oceanum Meridionalem influere feribunt,contra quam accidat Nilo,qui in Africa fluit ,&Septentrioncin versus. Et primo lanc Iaera: littera- Niiura appellare folent flumen i£gypti,vt Deuc. ti.&aiibi ,noix flumen vEthiopia ,edque magis conflrmtuur, quiali Gen.c. .Moylcs delignare vclletNilum, dixillet potius dEgyptum alluere ,quam .^Cthior piam,cum velit per terras ludatis notillimas Paradili flumina dcrcrjbcre jJiKiieis autem multo notior erat /Egyprus ,qwippc qui tunc ex ca egrederentur, quam yEthiopia. SccundbjNilus proprio nomine indaetis htterisjVt llahe.c.ip & alibi Sichor vocari iolet ,iJi:non Gihon. Qiiqd fi dicas 'eremiac^cap.j.pro co,quodaos legimus^ Qmdlibi vis,vt bibas aquam iurbidam}, Sefma^inri vercifie j^tid bibas aquam-XJ-thm ?cum fermo litde' Nil]>,‘quiuubidu$ fluit ,ideo Geo- '>nem, i6 Lther primm nem ,&Nilum eundem elle .quod lanc argu- * mentum tirnidUmum elfc putat Epiphanius in epiilolaad loamicm lerofolymitanum. Rerpondendum erit ,in textu Hebraro &Chaldaeo co ’ loco non cile (^ihonM^ 5/VW,qux vox nigrum &: turbidum iigiirficat, ;eflquc Nili epitherum ob turbidam,quam vehit aquam ,vt ibidem aduerrit D.Hieronymus.vnde conieilura eftin translatione Lxx. illo loco leremjac mendoselegi Cihon^pro Stchor.TciuOyCus regio, quam prxtcrfluic Geon ,quamque iy^thicpiam tranftulimu^s, 1 eft regio Arabix :nam Madianitx &Cuixi iiint iidem,tum quia vxor Moyhs dc Madian,Hebraice dicitur Cuiich, etii interpies <t.^thiopiJfam verterit; tum quia apud Abacuch tentoria Madiav naea Se Cuixa vnam candemque gentem lignificant. At Madi.qaitx dc ifraeiitx funt Arabes Schenitx, qui fub tentoriis habitant ,vt paulo pb{ldiceturvQu.bd ii dicas,ex Gcn.cap.a. Geon alluit /Ethiopiam icum igitur,id folus Niliis prxftet, Geon,&::Nj}us idem fluuiuscruht. Re- Ipondco CX) Strabone lib.7. Piin.lib. y.Seneca in Hercule furente, feena r.irid9ro:lib.j4.Erym. cap.5.& aliis,duas cile ^thiopias ,alccram Meridionalem verg;:ntem ad Occafurn ,qitamNilus peragrat ;alteram OiicntaIcm,qux Arabiam, Sc iVlcfopotamiam attingit;& ex Solino e^a 6. 6c<A- hulenii in c.j.epiiloix D. Hieronymi ad Paulm. dl ^icridiana pars Aliae ,qqar versus Occidenicm coniungitur Africae ,&excurrit fecundum longitudinem Aiix ad Onentdm ,in eaque higrelcit hoimnum epior ob Tropici Cancri vicR mtatem, De mtura. 'meremento Nili» 17 nitatem,vc i£chiopum Afiicar, deque hae cantum loquitur Moyles,& conlequciucr Geon eft prope Mclopocamiam. Et quidem conftatex diuina Scriptura aliquam ^tthiopiam elle Syrii» &Palcftinx vicinam :tum qiiia,vt didlum ell, Moyiis vxor fuit Madianitis,hxod.c.2. &tamcn Num. Ir. appellatur y£thiopifla ;ncccde igitur cftjVt regio Madianitica in Scriptura veniat nomine Y^ihiopU , vt argumentatur SAuguftinus q.ao.luperNum Lyranus,& Varablusincap.rz. Num. cum quia in Cantico Abaciich ^thiopesS: Aladianit;» pro eadem gente ponuntur,vc fentic etiam Rabbi Dauid ,cum in Cornucopix docet, Madianicas,&: ifmatliras eandem gentem elle,c6rt|ue ede /Echiopes ex Arabia, &Sab.ios: tum quialib.i.Parai. cap. lu Se Plalm.yj .& 8(?.* ^thiopes,Arabes,Sab£ei,&: Paleftini tanquam finitimi recenfcncuruum denique quialib.i.Paralip.cap.i i.&c 14.habemus ,Aethiopes fecifle imprellionem in judxam,cum tamen id haud pofiit intelligi de iVleridionalibus,inter quos cft maxima dilkntia. Non videtur igitur G>hon, de quo loquitur Moyfes c. 1. Gen. eflc Nilus ,fed alius quifpiam fluuius circa Mefopotamiam. Quanqua id nobis in hacdilputacionc haudiure negotium facere poflit ,quippe quicarn Nili indagemus originem,quxeft in Africa veteribus occulta,vc fupra docuimus ,non qux in Alia ,fi vllalit, cum Nili incrementum nobis praecipui in hoc libro propolitum,non polIic cx Alia, fed folum ex Africa prouenire jali^s eodem limul tempore,ac modo etiam alia duinina AfiXjma- Cjfim^ iS Ltl?erprimus ximc* veio Euphrates,Tygiis «Se Phirc)n,qu(ECum Geone in oiigine communicant Gcn. c. i.in cre- . mentum paterentur quod falfum cil iquod di- ^ xerim contra opinionem Abuleniis in Gen. cap. f x6-q*2'*cxillimanns Nili incrementum &c decret mentum fieri ob virtutem aliquam naturalem, ; quam conleqiiatur in exitu Paradili de quo profluat. Sed inde ortus ell error, quod exiflimet in partibus Meridionalibus Ahica; nullas fieri pluiiias,nubcs nullas ob fummos,quos fingit calores: vnde eam Zonam pucatinhabitabilem,quod f averitate alienum clle,vt deinde etiam dicemus, | cxpcnctia comprobauit;& Abulenfis videtur fi- ' bi ipli contrarius ;nain Gcn. cap. z. q. iS.ita feri- ^ pIerat. NotAndumtamen quodlicet Nilus tn difiate mt- | geMttr jnon tamen in omm terra ,Jed in v^gypto fblum^^ in Libya \non autem tn 0imtal bus partibus decwfus fti mudjia.vt Paulus Orofms innuit 1’bro pri- i nto de Ormefia mundiqux lane non coha:renc . cum cap.z6. q. r. nobis tamen plurimum fanent, j Qmnetiam P!nfon,qiii terra Euilath clrcuire di- ; citiir, uire videri poteft non efle Ganges, tum t quia inter Gangem ,Euphratem Sc Tygrim im- I menfi efi dittantia,cum hi,rcftc Q.C urtio lib.f . Strabone,&:Pliuio,in Armcni.x montibus oriantur, ille autem in India ex Imao feu Caucafo, cum tamen Philon reliquis vicinus ellc debear, vt qui ex eo fonte,&flumine flueret ,quod Paradifum irrigabat ,tum quia Euilath quam Phi- .fon alluir,non efl: regio in vltima india ,vbi elt Ganges ,fed efl: vicina Palcftinaj &C Syrix ,cupi lihu.Reg.c.iy. habeamus ,Saulem pcrfcquutum t Denatura ^incremento Mi. 1 9 <flc Amalcchitas ab Euilath vfquc ad Siu :condat autem Amalcchitas Paleftinis fuifle vicinos; S<. Gcn.c. 15.legamus,irmaelem habicafle ab Euilath vfque ad Sur,qux refpicit i£gyptum introeuntibus AlTyrios. At Ifmaclitas Paleftinis fuifte 1^. propinquos conftat ex pluribus i^crae Scriptui^Ev^r/ is. locis. Idem colligimus exeo quod Chauila,qua:^^"- corrupte dicitur Euilath ,aCauilaquieam bitauitjdidkacft:. AtGen.cap.io.Cauila&Ophir-y^r/ 3, fratres dicuntur habitafle aMwlTa vfque ad Scper montem Orientis, Mella autem regio cft in Arabia deferta; vnde Ptolenixus Melfanatos ,& Elitas ,qui &HulEtat,cuias fuit Iab,vt dicitur initio illius libri ;Virentt in terra Hus nomine Uh\ ponit in Arabia dclerta Idem colligitur ex Lxx. incap.vk.Iob.Eufebio lib. 1. de prnE:p.cap.4.pli' nio lib. 5. cap. ij. Olympiodoro initio Catena; in lobjAbulenh in cap. 10. Num.Sepher autem mons eft Babylonix ,quare necefte eft.vt terra Cauila,feii Euilath, aCauila fratre Ophir didta, lit regio,qux ab Occalii habeat Meflam ,vbi attingit Euphratem, &ab Ortu montem Scphci. Confentit etiam Strabo,qui Caulatxos,qui funt Cauilacxi ,Nabathxos ,&AgrxoS inter gentes Arabes recenlet. Non igitur Cauila ,fcu Euilath cft India, aut Ihifon Ganges. Quare cum Euilath in Alia fit, non in Africa ,vt ex didis conftat,manifefte falluntur Rabbi Salomon,& alij, qui apud R. Moylen Maimonem,& R.Abcnezra Phifonem Nilum cfle putauerunt.Sicut etiam (vt hoc quoque per tranlennam attingam)minus rcd^cxiftimauicviralioquin de Colmographia CXoptime 16^rtmm cent,Borenis,Pigafeta, &alij docent: etli loanjies Barriiis dccaa i.lib. o.c.i.ex eodem lacu Zairc,& Ziiama vna cum Nilo oriri fcripfcrit. hack-nus dc Nili origine- De O^li curfti. Cai vt III. 1LIcurfusftjuicquid lenierit Paulus O- rolius lib. I. de mundo )fi excipias cius ‘'^ ininadn quibus ,ex Antonio Fernando loc. cit. paucis diebus versus orientem Solem fluit, &c flexus omnibus fluminibus communes, femper cft aMeridie in Septentrionem jvnde Lucretius lib.6.ruiE Philofophi^ cecinit : /Ile ex tsfiifera parte venit amnii ab Aufiro Jnter wgra virum percoHofecla colore ^ Exorienspenitus media ab regione dtei. ClaudianusEpigr.de Nilo, Q^raptdo trathi mediis eUpfus ab Aitfiris Flammifera patiens Zona, Cancri^ue calentis » Flutiibses ignotis noflmm procurrit in orbem. Q^detiam feripfit Vibius Scqucfl:ei,Philoftrat.w in Imaginib. Lucanus lib. io. iHutarchus lib. de Ifidc dc Ofiridc,& Auicenna lib. iCan.fcn, i. d. ircap. 1 6 .vbi cx eo quod aMeridie deferatur in Septentrionem, feribit ,Nili aquam attenuari optimknque fieri,aquis videlicet confragis,domitaquc illarum violentia caeli calore, 6c longo curfu ,quo fit ,vt rarilUm^e &pene acre.T reddantur. j)e nuiturA&incremento Nili. 1 7 dantur,ncc diffimilcs ab aqua codla,qUiE calore Aqua ignis tenuior ,rarior ,atque veilior rcddjtur ,ex {cntcncia Galeni lib ^.Epidimiorum,&: Alexandri Aphrodira:iin qq.nat.Et ante hos ficfcripierat Plinius lib.5 1x.^.Ncronu Principis inuemum efi decoquere aquam,vttroqste demiffam in niues refrigerare. Ita voluptas frigoris contingit fine vitiis niuis.Om*- nemvtique decothm vtHiorem efe conuenit. Itemque calef aliam m^gis refiigerariJubtiliffimo inuento. Vitioft aqua remedium ejl fi decoquatur ad dimidias partes^ hic ille. Pene itaque decoquitur Nili aqua,longoque curfii hr optima Fluit autem longiilimo terrarum rradu ,nempe ad vigiutiqiiatuor fta^ diorum millia, omifiis eius flexibus, vt aduertit etiam Francifeus Vicomercatus in lib.i.Metcor. Arifl;otelis,cum apriori fonte ad eius ollia intercipiantur gradus 44. In ebqiie fluxu,tcfte Diodoro &Plmio,intercipit ferme feptingentasinfulas, plerafque cultas &habitabilcs,quarupicipua eft Merolyn longitudine ftadiorum tribus millibus,ex Hcrodoto,& Heliodoro lib. 1q./E- thiop &mille in latitudine*, quar abeftab Alexandria,tcfte Plinio lib. i. cap. 7}. 115o.milliaribus. Et magna fanc diuini Numinis proiiidcntia tanta aquarum copia tantam terri plagam excurrit,vt nimirum calidiftimi plagi temperarer cxccflus,6c viucntibus vitam alimentaquc priherct. eo namque fublato ,regio illa omnium cfte tin fil ici fti ma,Sc arenarum derertu m.tx^l ongo hiiiufmodi fluxu fieri credit liilius Cilar Scaliger exercit.48. vt Nilus non edat auras ,vt ait Pim.hb-t.c.j).Ammianus Marceliiuuslib. 2uNihis, Helio a8Liher frimui Heliodorus lib.i.i£thiop.& StraBo lib.iy.quod bumor ille &vapor longo eurfii aEtenuerur, vnde in aerem fublatus non poteft conuerri in auram ,quippe cum aer fibi firailcm auram exceptam diffundi in fc ipfum facile padatur.Quamquam non improbem fenrentiam Hieronymi Cardani exiftimantis id fieri ,quod’ vapores ex Nilo eleuati confumanrur aSole antequam conueitantur in auram ,cum Nili cuifusfitlub Soievehementiffimo. Curius yus velocitas omnino eft mira,ob quam Aquilam appellatum diximus,Diodoro tcfte lib.i.ciulque meminit Plinius lib.f. c.f>. vbi etiam in Catadupis fagittam arcu emiiiam fuperarc ientit ;etii.quia fine ftrepiru fluit extra cataradlas, dicat Claudianus in Panegyrico Manlij, Lenefluit Nilus ;fed cunSHs Amnibus extat Vnlior ;nullas confejfus mutmure vires. Illud vero fabulosd omnino aXfiiniolib.j.cap.cji Orofio lib.ndc mundo, Abulenfi in Gen.cap.a, q.i6.aliifquc veteribus creditum ,Nilum fe fubtus terram condere,iterumque poftea emergere, vt conflat de Ana, feu Guadiana in Betica ,& aliis,de quibus fiipcriori capite diximus,quos fcquutus Fontanus dixit in Meteotis, Condk in latebris Nilus Uber itpenis Infldtat campis,fipteno gurgitefenur. Nilus enim nullibi fe in terris condit ,led alueo leraper conlpicuo fluit, vt iam jEtate noftra'docuit experientia,Pigafeta,cxterJfque confentientibus ;quamuis aliquando profundilfimi^s terrae hiatibus velutiabforptus ita ripis oonflEingatur, vt De nMuu &incremento Ndi* i9 vt locis aliquot pallii vno rianlui queat, vt feribit idem Antonius Fcinandus apud Nicolaum Godignum lib. i. cap. 11.Ruit tamen ,lesequc praecipitat in cataradis,vt etiara eucnic aliis pluribus fluminibus, vein Hircanis montibus quiE- dam tam alte in mare Calpium praecipitant,tefte Strabone ,vt fubicdum littus relinquant intadum,&: tranleunribuspcruium.pr^cipitatcx eodem etiam in Pamphylia ex alta rupe Catarades riuuius ; pnecipitat Tybure Amcnis in loco, quidiciturInternuSj&inagroReatino totus Velinus lacus .. perpetuae ,quam ob id faciunt aura: ^. cum Sole,Indis admirando rpedaculo. immenfum autem fragorem in cataradis ruens Nilus reddit ex aquarum ad fcopulos allifionc ,ft dicemus etiam lib.z.cap.i4.quod &Velinus lacus prxeipitans facit,&Hypanis Scytharumfluuius, ob quam caulam dicitur aVirgilio lib.4.Georg. verf570 Scimus etiam in aliquibus Ipecubus in Hilpaniola iniula tanto cum lonitu ,N. fragore flnuios praecipitare ,vtad quinque inde milliaria lentiantur. Vener quoque lacus in thia ,teftc Olao Magno ,prxeipitans ad viginti quinque milliaria ftrepirurn mittit ;qui edam ad Botnicum mare in abditiflimis cauernis adeo vehementes ftrcpitiis fleri Icribit ,vt nautse ,qui accelIerint,niflafliduo remigio fugiant,ipfo ftrepitu aut ftupidi,aut furdafti rcddantur,aut etiam intereant. Qmire non inlulsc Sophoclis interpres fcribft ex fententia Homeri ,flumina taurino capite fingi ob ftrepitum &mugitum tauri proximum, qua etiam de re videndus i£lianus lib.i. 5oLibetprimus lib.z.c.54. dc Var.hift vbi &quae flumina, i quibus populis taurinis capitibus fliit figurata, doccr. Illud in aquarum ftrepitu notauit Ariftoceles rcffd.i i.probi, lo. aquam frigidam maiorem facere fonitum quam calidam,quod frigida grauius cadat, leuius calida ,quippe qute calore rarior /it,& aere permixta.Qmvrcnti autem an Nili curfus alio auerti poflric,rerpondco,{ententiam cfle loan. Cantacuzenilib. 4.cap. i5.&i£thiof )um,tefte Antonio Fernando apud Godignuni oc.citato ,pofle ,fcd ipfe dubitat. Exiftimarem ego polle quidem magnam aquammcius copiam auerti in aliorum riuminiim alucos,de qui- Dus egimus in fine cap.x.fed non omnino cxliccari,cum multa flumina in illum tamquam dcprclTiorem locum influant. Ntlt oHiCs, CAPVTIV. VoNIAMde Nili origine ciuCque curfu dirpurauimus,iam de oftiis &fine ilii lius dillcramus. Nilum leptem oftiis in mare procurrere,ficut etiam totidem Danubius, Padus &: Indus exoneranrur, teftis eft Authorlibri de Miindo.cap.i. Plinius lib.y .cap.tj.Solinus c.jq.Strabo lib.17.Amn1ian.MarceIlinuslib.1z. Seneca lib. 4. nat.qq. cap. i. Herodotus lib. z. Pomponius Mela lib. i.c.j.Tlicocrit.in Europa, DionyfAfer lib.de litu orbis ,Virg. dum canitj <—erfeptem turbam trepida ojlia Nili. Valcr, T)emturd (^wcrsm^to nHK u Valcr.Flacc.lib.S.Argonaut. apttjeptefn proteihs in <tfnnc: *]Sljlus. Catullus Ode ad Aurelium &Furium, Siueqfta Jiptimgemims colorat t^quora Nilm. Omitto Statium lib.8. Thcbaid. Ouid.lib. J.f.9. I<5.Mctamorph.Claudianum Epig.de Nilo,& ex Patribus DrogonemEpilcopiim Hoftienfcm fer. i.dc PalBone Domini, &loan. CaiEan.Collat. iS.c.t.Quare miratas fum contra tot ,tantofque viros Hannibalem Rollelilib. 5.111 Pimandrum Mcrcurij Trilmegiili Com.i 1.dial.f. c.de Africa fcribcre,NiIum iiouem odiis mari infundi :neq; bis contentum,poft duas pagellas triaadderc;na c.de Nilo ita zit.DeUins in locum,qui dicitur Delta, tamquam kvenice fcindhurin duodecim fuetita qua dejeendumin mare Jlfediterraneum \cum citati om" nes feptem tantiim legitima oftia Nilo tribuant. Qua in rc Nilus Volga: cedit,qua; orta cx Sarmatia duobus &c feptuaginta olliis praeceps fertur in mare Cafpium. Sunt autem Nili oftia in trigefimofecundo gradu altitudinis poli Ardlici, longitudinis vero gradibus 65.6^.67.Eorum nomina cx Herodoto,Plinio, Ammiano Marcellino,& aliis funt h;ec;Heracleoticum, liue Canopicum ,quod praecipuum cft ;cstera enim manu fada videntur Ariftotelilib. i.Mcteor fum. 4, capite fecundo ,Sebeniticum ,Bolbitinum, Plianiticum ,Mendelium ,Taniticum ,&Peiluftacum, quorum aliqua adeb magna erant Scnccsc tempore ,vt maria videri dixerit. No- 31Ltberpnmm ftra lam tcmpeftatc tria caiitum videntur digna coniideratione ,Heracleoticum prope Roictum ,Bolbiti num ,6iPcliuliacum prope Damiatam ,quorum primus &vicimus alucus efficiunt Delta,quod in circuitu pene trecenta colligit patruum millia. Scripiit Alexander ab Al(^ xandro lib.4.c. 17. Reges Babylonios aquas ejt Iftro &Nilo inter gazas lolitos allcruare ad luam oftendcndani potentiam,quippe qui per tot terrarum Ipatia, &:inuias regiones illorum vndas aduchere potuerint. De Nili rnAgnitudme. CA1’ VTV. ILVsadeo aquis abundat ,vt Icripleiit Arifloteleslib.z.Meteor.Nilum&lftruin "“maximos eile fiuuiorum, quiin hoc mare influant. Inter Kos autem excedit Nilus cx Au fonij rciiccntia.cLim feribae Epigram.4. Illyricis reynator acjuis tibi 'T^le fecundus Danhtnas. &Silius Italicus lib.iij. —-vt flumina Nilus t T'c pater Oceanus Neptunia cmtU vincit. Idcmquc lenfit Gellius lib. lO.cap.y.S: Symmachus cpill. ad Aufonium. vbi enim totus fimul fluit,magnxprofuifdiratis decem millibus pafluum latitudinis. Eidem in aquarum copia cedunt celeberrimi fluuij,Tygris,Euphratcs,Ta- ’Dcn-^turd incremento Nili. 33 jnais, &: Boriftencs. Quare ex regula Ariftotelis [lib.i .Metcorium.4.c. .neccfle fuit» vt originem caperet ex magnis montibus.Cum enim fuuio- [riiin ortus iit cx vapore in montium caucrnis in [aquam afrigiditate dcnfato,vt lib. i.dicetur ,fo- 'Ium vero magnis in montibus magnx &: pCr- 'i ampla: caueina:, ac fpecus polTinc contineri ,fit, vt magna flumina,vti NiluS el't,cx magnis montibus ,quales funt Lunae 6c Caffatum ,vbcri & larga vena fcaturiant ,&capiant initium. Talis tamen ac tantus fluuius Galicni temporibus penitus exaruit, vt icripiit Nicephorus lib.tJ.c. 19. ’Vincitur tamen in magnitudine &aquarum copia ab lndo,& Gange,vt teftatur Arrianus lib. «iv S.dc rebus geftis Alexandri. Vincitur ab Oreliano noui oiTis flumine ,cuius tanta eftaqua* abundantia »vt docet lofephus Acofta ,qui diu in ca regione vixit,in lib.de rebus noui orbis ,vt in huc ad nonaginta quinque leucas (conrinet leuca pafTuum tria millia, feu ftadia viginti quatuor)pateat,adcb vt in medio nauigans non nift cicluni &aquam confpicias. Vnde merito dixit Hieronymus Cardanusellc maximum totius or- bis flumen. Vincitur deniquc,vt taceam de 7ai- rcjde epao diximus in linc c. 2. ab Argenteo flciuio in eadem America ,epii oilio patente ad quadraginta leucas adeo violentus currit in O j ccaniim,vt nautae priufquani rellurcm cx alto confpiciant ,dulces latices hauriant ,vt fcriplic (loannes Petrus Maffeus lib. i. hiftoriarum Indicarum. ;r> De i‘ I t 54 tiherpimm Ue Nili aqm bonitate frajlantia. Capvt VL ,,^.,,„'AMVcr6qucmlocuminceraquasfiuuia- r.j, les obtineat Niliac|ua,ex co patet ,quod ^^•“^fciibat Galenus dc Ruffus omnibus Huminum aquis anteferendam ede. Et ^cius cum dixiflet lib.3.riuuiales &c ftagninas aquas omnes clle malas, vnam excipit Nilum aquam ,quam virtutibus omnibus dicit praeditam, quod in potu ineunda dc,Sc dulcis,non diu moretur in aluo, *fttim facile extinguat, nullamquc moleffciam af* ferat,quamuis frigida bibatur,ad concoftionem &digeftionem ut vtilis ,6c corpus concinnum reddat, robuf^um &bene coloratum. Etli iEtiii in eo minus probem ,quod fluuiales aquas ma- Aqua las cenfeat. Qjuwmuis enim concedant pluuiali pluuia (dummodo,vt docet Hippocrates, lilentc exio, opcnna ventorum procella ,Sc tonitruoium im fcmporepccu,ne multas exhalationes habeat raptim colcollc6ta.Ic(5bas,aut quali incendiis cxufta Et ,colligatur) quod pluuialis Iit tenuis ,leuis,dulciSj&: concofacilliraa,Sole liirlum eleuanre tantum quod Aqua dulce &tenuillimu cit,6ciino6turna,vcl Aqui« fontana Ionia iit, vt monet Theophrallus lib. i. de caulis Bona. piant.c.a.5.4.6c S.fit fimul egregie frigida. Itemfontanx,c|uippe qux adhuc Iit pura ,(Sc rctiquando neat naturalem bonitatem *, prxllanr t.amen pu* l>>ona >&teanis(quas rnaximc probat Plinius lib.5i.cap.3.) quando comrriixtjoiicm corruptarum aquarii, imino De natura ^incremento NiU. immobiliraccm, &fdgiditatem loci, confueiie rint ede limofaE,graues &frigidne; &adhuc mul- to peiores ,fi puteus lit in vitiato folo ,non fub dio,ncc celebri &frequenti concurfu agitetur, aut eb aqiKC confluant ex proxima palude ,aut Aquar vitiata origine.Tum niualibus &fl:agninis,vc reniualcs , <fl:e docet Hippocratcs,Cornclius Celfus,Plinius lib.5 1.cap. 3.Plutarchus lib. de caiifis naturaliftajrninx bus. c.i^.Columcllalib.i.cap.^.Auicennalibu. peiTimA Can.fen.z.Sc Leo Bapt.Albertus lib.i o. Archit. c.b.Ob id vehementer miror Athen.xum,qiiilib. 1. cap.z. niuales &glaciales aquas maxime laudat :rede enim rcnpfit Hippocrateslib.de aere, aquis A: locis ,aquas ex niuc omnes clfe malas, &c Galenus lib.3.dc ratione vidus, eas impedire concodionem ,cohibere vrinam ,ventriculo, thoraci,pulmonibus officerc,ncruos la:dcrc,conuuiriones,cruditates,flatus ,pleuritides denique gignere. Quod docet etiam ipfa ratio ,quia trigidiflimxfuntjturbidx ,crudxjgraueSjConfumpto quod Icue crat,8£ tenue,vt probat experientia. Vnde Auienus Philorophus apud Macrobium lib.y.cap.ii.q.i 3.hmdudum (inquit )mjfe meojCMr aqua ,cjHA objita globis muutYH perducitur ad ntualem rigorem mirius in potu noxia Jit >quam ex ipjii niue aqua rejbluta. Semus enim quot quanuej^ noxa epoto niuis humore nafiantur. ibidemque fubiicit Difarius,aquam ex niuc refolutam ,ctiamfi igne calcfiat,xquc noxiam efle,ac fi epota fit frigida, co quod niiialis aqua non folo rigore perniciofafitjed maxime quod in niuis condenfatione tenuiflimam fui partem amiferit. Docetque DzMartia Supcrf^- tatio cclam in humana fpccic. 41 Liber pimui Leone Bap.Albcrto loco dt.vbi aquarum mira-* l cula prolequitur ,alia: denique animantes ftcriles reddant, vt de Tharra, Jk. aliis rcripfit Theophraftus iita Nili aqua adeo fecundas edicit, Theophrado ,Scncca,& Plinio tcllibus ,vt vno partu fetus plurcs enitantur. Quod etiam conhnnat v£lianuslib.5. de animal, c. 3j.arfirmans, iCgyptias vaccas quintuplum fetum aliquando edere, pleralq; binu ob Nili aquaadcoq; pallores quibus cura cft dc augendo pecore ,aquam t cx Nilo pecudibus infecundis ,vel ladtis inopi- | bus prarbcrc. Habemus quoque in quinto d.lib* l tit.Jipi*rshdrgd.pet.le^.^.^[mcsmulky:cs ^gyptias vno partu feptenos fertus enixas ;Si quandam ^ ab Alcxandria Adriano Imp. perduClam cum { quinque liberis ,quorum quatuor eodem rem- ! pore peperillfe ,quintum autem pofl diem qua- ] dragefimum ,publica fema tellabacur. Accidit ^ n. aliquando luperfetatio ctia in humano par- ; tu,vt Plinius quoque docet iib. 7.C. 11.nouique | ego Genuae nobilillimam feminam tertio men- Cc poft legitimum puerperium, nouum malcu- ? Ium enixam. j Quod fi quaeras cur huiufinodi aqua fecun- 1 det animantes? Relpondco cum Tlicophrallo, id euenirc quod Nili aqua nitrofa fit, vndeeam dEgyptij in nitrarias infimdunr, vt nitrum etficiant. Etenim aquae nitrofe locum conceptioni dicatum abftergunr, &^ad conceptum reddunt idoneum. Qaod etiam fentiendum ell de Sinuelfiinis in Campania ,Thefpiariim fontisin Beotia,6c Elati fluminis in Arcadia,, cum etiiihas femi Dc ftafura ^incremento Nili* 45 feminarum fteriiitatcm abolerefcripicrit Plin. Solent autem quae aluminofe funt cuftodire partum,ncc pati fieri abortum, vt Lini fontis in Arcadia,eo quod vuluam parum tenacem roborent &conftringant ,vt docet Plinius, Seneca, Athenaeus lib.i.c.io.&: Georgius Agricola lib.r. dc his qu® fluunt ex terra. ^AYitum ad Aigyfti fertilitatem tidt44 conferat* Capvt VII. BLvrimvm adiumenti ad fertilitatem gypti Nilum conferre, is facile intelligec, qui meminerit Nilum cenferi cor iLgypri,vt docet Orus lib. r.Sicut enim cor nobiliflima fiimmaque necefl^ia eft totius animati corporis pars,ex quo omnis virtus in extera membra dimanat ,vt pluribus docet Ariftoteles lib. dc fom.Sc vig.c.5.& lib.5.de part.anim. cap.4.ita Nilus cam vim tenet in itgypmm, vt tota regio cius opibus &virtute pafcatur, vt fcripfit etianj Ruffinus lib.a.hift.c.i 2. Etfi enim extera flumina, vt ait Seneca lib.4.nat qq. terras abluant ,8c quafi ciiifccrenr, Nilus tame tanto exteris maior adeo nihil exedit,aut abradit,vt potius fua pinguedine vires adiiciat ,dum i€gypti,qux areno- (a quxdam adaggeratio videtur Ariftotcli lib.z. Meteor. illato limo arenas iungit, 8c (aburit ,limal(]ue agros irrigat &fecundat. Qi^am ob cauiam 44 Liherprimus caufam Hcrotlotus iib.i.Niliim hya-riK v, id edf propemodim agricolam,^ ar4torem,nomin2V^Sc Viigiliiislib.i;,^ncicl. Hc Valerius Fiaccnslib, 5. Sc 7. jj)ingiicm, quod innuens edam Tibullus ,vr alias meminimus,cccinic; Ta p‘^dpter nullos trliuu sua pofluUt imbres AridsyVec PlumofuppUcAt herba Ioni. &Proclus in Platonis Timaiura fcriplit,homines ab inopia &paupertate folucrc. Sed audiamus haedere dilTcrcntcmPlinium Secundum in Panegyrico Traiani. (inquit )alendisaugendifquefeminibus ita gloriata ef, vt mhil imbribus, caloque deberet. Siquidempropriofernperamneperfufa, nec aliogenere aquarumfilita pinguefiere, quam quas ipfe deuexeratitantisfegetibus induebatur, vt cumfera-^ cijfimis terru quafi nunquam cejfura cenferetur. ifocrates etiam in Buhride (cribit, dEgypti Prouinciam efle in commodilTima orbis parte litam, omnirque generis bonorum feracilllmam,& Nilo immortali muro circumdatam, qui eam non tantum muniat,led in/ira etiam vi,5c liberalitatr alat. Gregorius Nazianzenus orat. J5> .ait, Nilum praedicari frugum parentem,lpicifquc copiohim, &locupletem,atque vbertatem cubitis metientem. Anaftafius Synaita Patriarcha Antiochenus lib. S. Hexam. amoeniffimum &frugiferum fiuuium dicit, eumque inferiorem regionem /£- gypti dicare. Eundem Epiphanius,Eufl:athius, dc Cedrenus auriferum eadem de caula nominant; dida enim funt ha:c de Nilo,vt Pontani in Metcbiis verbis vtar.qubd Ut T'<tlixfruge nouafacundifque vber arifi/f. allulit T)e ffaiura ^mcrcmento Nflt. 45 allLilit enim adManialeni ,qui lib. 10. Hpig 74. Niium rpicikmm appeilac; JS/i‘n hybla,non mejpictfercap^t Ndtts. Addamus 61 loanncm CantacLizcnum,qi!i Conllaiuinopolitanum icxit Irapcrium circa aniuun Domini 1350.&: lib. .c. 15.1ic Icripiic t\ nur emrn gens magn.i Licobibsarefm pmmucijjimeumphxu Ad* hm accalere ^^nam Sultanus t^gypti viciis dimemi mccj[e habet,propterea ^ttbd illa Nilurn aho j^onjt de tutare ;ejuodjijtat ,tota ty£gy^tus er Syrtu., ijua inde ajfutim aluntutffamefunditus intereant, luiuir aiiicm Nilus agros duabus dccauds, cx Scncca lib.4. nat.qq.c. 2. &quod inundet eo tempore ,quo maxime vfta caloribus terra vndam altius traliit, tantum hauriens,quantum liccitatiannuxiuHiccre pollit *, quod turbulentus Hneiis terras oblimet illato limo ac pingui quod ieciim detulit^vnde aienofo &: fitienti Iblo &; aquam inducit,&: terram.Eamdcmd:gypti fcrtili^tcm Hieroglyphice innuebat Serapidis feu Nili limulacrum, quod modiu in capite, &cubitum men*. fura aquae habebat ,Alexandrixiublatu Iheodohj Magni tempore aTheophilo Patriarcha, vt icribitSuidas. Sicut etiam Conlhiatmuslmp. cubitu quo meniiuatur Nilus ,non iam in Sera pidis templum annis lingulis ,ied in Eccicham portari laticiuerat ,vt ducet Rufhiius I1b.i-c.30, Socrates lib.i.cap. 14, ^v P.iulus Diaconus lih.n. Omitto qux dcc.adcm vberrate ictibic Philoftratus in Imaginibus, M. Tullius lib.i.dc nat Deorum, Plutarchus lib. q.qq.Conurual. q.j. Ahltides in orat, d-gyptiaca ,lulUnus lib.i.Iu Irmin 4^Liberpntmn lianus Apoftau cpill. r. Eufebiuslib.i.dc prarp. Euang. c.i. Hcgelippus lib. r.c. zy. Plinius ,Ammianus Marceliinus,Strabo &:alij,quem frugum proucntum exoptantes yEgyptij ,liidis (aera celebrates magno planctu, verifquc fletibus inundationem implorabant. Ad quem morem refpidens Statius dixit in Syluis. welms votis Mareotkafumat CoptoSyC^ anfini lugentiafiumino- Pono iadis polt inundationem feminibus ,ad femina conculcanda immittuntur oues aut pord,ex Diodoro &Plutarcho lib.4.qq. Coiiuiual. c.f .alias leui vtuntur aratro ,cx Plinio ,5cpolt quintum deinde menfem mellem colligunt.Nec filendum quod idem Plinius feribit lib. zi. c. 15. i£gyj>tum quidem frugum feracillimam ,Icd prope folam iis carere polfe,tanta eft cx herbis abundantia,quas deinde ipfe pluribus profequitur,nobiijfllmamque cenfet Colocaliam, quam eNilo metunt. Nafeitur etiam magno iCgypti commodoin eiufdem Nili paluftribus ^quieaquis papyrus,vt docet Plinius lib, 15. C.I I. brachiali radicis obliqua craffitudinc,triangulis lateribus ,decem cubitorum longitudine in gracilitatem faftigiata ,ex qua in tcnuilflmas philyras redada fiebat charta ad epiftolas Sc libros confcribendosjquamunc fit ex linteis contritis.Scd placet haede audire Theodoricum Italia: Regem ita Thufi:e Senatori feribentem apud Calliodorum lib.i z.epill.}8.‘P«/c/im»i (inquit )farte opta Merrtphk ingeniofa concepit,vt vnk attf.ifcmtA vefiiret >qmd vniw loci labor elegans te- Denatura dr incremento Nili. 47 xatjfct. Smgit Niloticafyluajine ramis ,nemus fine froridibtiS^aqHarurnfeges,paludump^lchracajaries/vir^ guUis mollior,herbis durior, nefcio qua vacuitateplena, plenitudine vacuaMbula teneritudine,jpongetm lignum, cui moreporni robur in cortice efi ,mollities in medullis^ proceritas leuis,fed ipfife continens tfada inundationis pulcherrimus fruUus. Namquid tale tn qualibet cultura nafcitHr,qHam illud vbiprudentum fenfa feruantur? Periclitabantur ante hoc dH^la fapientum,cogitata Maiorum. Nam quemadmodum velociter potuijfet Jcribi, quod repugnante duritia conicis vix poterat expediri: Ineptas nimirum moras calor animifu^inehat,c^ cum dlferebanturverba, tepefiere cogebantur Ingenia. Hccc ille. Eft porrd difficultas quandonam papyri vfus coeperit,cum Varro apud Plin.lib. n.cap. II. velit capil^ poft Alexandri vidorias,ipic vero Plin.ibid.c.i^.velit fuifTe etiam ante Numam. Sed id aliis difputandum relinquimus. Referri pollent hoc loco varirc bellus &ani MiH belmantes quas Nilus procreat, maxime vero Miplux vapopotamus vngulis bifidis,dorlo, iuba &hinnitu equino,lefimo rollro,cauda &dentibus apri, immanem habens corporis molem ,&adeb vaitum os,vt ad cubitum cum dimidio diducat ridfus.Nofturno tempore ex aquis exeunt huiufmodi bellu^in agros pafcendi causa,herbisenim vicfitant ,ac nili tunc excubias agant agricoLc, vna nofte extremam frugibus atlcriint vafiiraccm. Dum fub aquis funt,eis nihil auclacius ,teroeium canum in morem impetunt homines, immaniter difccipunt. Sic ignem fugiunt ,vt puerulus vnCis accenfam facem tenens ,multa millia 48Liher fnmf44 millia in fiigam dedat. Latum carnes nulla fen* in rc differunt abouina. ita de Hippopotamis Antonius Fcrnaiidus apud Godiguam loc. cit. vbi etiam ait magnam torpedinis copiam in Nilo i.]iioquc reperiri ,pifcis i^hilolophorum opinionibiis &alrercnrionibus noriiTimi, cui experientia conflet tale ineflc ingenium ,vt fi ab aliquo manu teneatur,fi immotus inanear,mhil efficiat ,lin autem fe paululum moneat ,adeo tenentis corpus eo motu torqucat,vtncrui,arterias 6: quotquot habet in corpore membra,cum ftuporc ingentem fenriaat cruciatum :vbi emanu dirn tritur ,omnis illico dolor llupor recedat. Feruntque cx[»loratum ,fi meer mortuos pifccs torpedo vilia ponatur ,Se inibi fe moneat ,eos quos tetigerit, interno quodam 5c arcano motu itacicri ,vt viuerc videaiitut. quod fane rerum naturas ferutantibus hon exiguum facefeit n^v gotium in iniiefligaiida caufa huius motus. Na- . feiturin code Nilo Crocodilus belluarcxdccim cubitoiurajcx Diodoro Siculo lib.i.c. }.& fx-pc i8.CX Plinio lib. 8. e. 25. fere hominis vitam xquansjdorfo adeo fquamofo ,vt dixerit Aritlotcles lib. i.de hifl. animal, e. 10. clle contra om nem idum inuictam.qui etiam lib.4.dc part.cap. ji-fcribit, carere lingua;qu6d cum fit terrcllris & aquatilis,vt terrcftris quidem linguae locum habeat,vt vero aquatilis Iit elinguis^pifccs cnim(ait) Huliam habent linguam,aut incxpJicatam. Quailis Scaliger cjtefcit. iSa. feribae ,habere quidem linguam,fed qu£ ob exiguitatem multos latear. Oiu pant adlcxaginta, ex Ariflotclc lib. 5.dc hiftor. De natura &incremento Nili. 49 hiltor.animal. c. 5i.experic aiiiciiUimc-hunianam cainenijcx Plinio lib.6.c.io.lic^t antequam haminem aggicdiatur ,ex eoeiem Plinio, dicatur flere jvnde natum edVtoucrhmm,Crocodili Licry- WA. llludque inter caeteras animantes habet peculiare,vt fuperiorem maxillam moucat ,ex Ariftotclelib.5.de bifl:.anim.c.n.& Plinio lib.8 C.Z5. Ichneumon exiguum animal immani bellme dormienti extremam perniciem affert, per os fiquidem clanculum ingrcllum corrofis partibus interioribus Crocodilum interimit, &liberum foras egreditur,vt Plinius lib.8.cap.i5. &Plutarchus lib. de animalium comparatione ferip,^- runt. Referri pyramides, quje orbem terrarum impleuere fama, quarum ampliflimam odo iugera foli obtinentem trecenta fexaginra horni- ^ num millia annis viginti conftruxifle produntur, refte Plinio lib. cap. iz. tres fadas annis 78. &menfibusquatuor ;nec conftat,a quibus Regibus ,iuftinrimo Dei iudicio oblitctatis tantae vanitatis authoribus. Referri i€gyptius labyrinthus portentillimumfanc humani ingenij opus, vt vocatPlinius lib.jtJ.c. 15. Sed omittimus, ne condituros cancellos tranf^rcdiamur.Illud om- -^gynino mirum ,&non omittendum quod refert Plinius lib.5.c.9. regnante Amafe dEgyptum v1- o!im ingintivrbium millibus fuilfe inhabitatam ^quod habitau. cum fidem omnem fuperarc videatur, colligeretur enim tanta hominum multitudo .quantam ne ipfa quidem Europa capit, aliqui putant irrepfifR mendum in textu ,Icgendumquc duobus vrbium millibus. Sed Diodori tempore adhuc Etria yo Liberprimus tria millia perdurabant ,qui etiam ex vna Ale> xandria i^^gypti Reges quotannis vitra fex millia talentorum vedigalibus capere folitos feriplit ,quae fi ad aureos coronatos reducantur,efficiunt 5^00000, Solifque munere Algyptum non mtremijeere. ^ Capvt VIII. EGypTVMnunquam terrtjmotu concufTam Plinius lib. z. c. So. aliiquc viri grauesapud Senecam lib.y.nat.qq.cap. X6.&C Vincendus Bcllouaccnfis in fpec. nat. lib. j.tradidcrunt, quamquam Seneca nonnumqua motam velit. Huius rei caufa hoc capite perquirenda. Principio autem ftatuendum cft ,multas variafque fuifle Philofophorum antiquorum de terrjtraotu opiniones. Thales enim apud Senecam lib .6 c.<>.nat. qq. credidit terram vclutinauigium aquis innatare,ideoque ad a^uae motum &ipfam moucri. Quod eft maxime dveritate alienum jtum quod terra (it elementorum omnium grauifTima ,quare ei locus debeatur infimus,ideoque aquis lubefTe jiipn innatare ;tum quod in quolibet terraemotu terra tota agitaretur ,ciim tamen experientia magiftra confiet apud Senecam lib .6 .c.z^ .nec ad ducenta quidem milhariaterraemotum extendi; tum quodcxplicSdum fuerit Thaleti vndenam contingat aqu^- motus, Deflatura ^incremento Ndi 51 motusjquo terra tremit ;ii.enim reducat in ventos,vix vnquam terra erit immimis aterraemotu, conftac ante terraemotum praicedere aeris Icranquiilitatem, vr paulo pdfl: dicemus. Demoicritus apud Ariftotelem lib.z.Meteor.c. de Tcr- /ra:motu,Anaximenes apud Senecam Iib.6.c. 1o, &: Afclepiodorus ibid.c. putant longo seuo aut humore terra; partes folucas in cauernas cadere, &omne tedfciim cauata: vallis commouere, quod &Lucretius docuit,dum lib.6.canit , Cpncujfu late diferpum inde mmores. Et fnenib,t^mniam plaujkii.cmcujfa tremifiunt TeBa viampropter mnmagnopondere ma. Sed &hoc niinus verum eft.-tum quod tuncterrannotus e0et momentaneus ,at fepe.diu durat, vtanno ijyo.Ferrarienfis ad dies quinquaginta: tum quia hyeme potius fieret, quod tunc maximeabunder huraiditas,quam vere &autumno, ex Ariftoteieloc.cic Seneca lib.cJ.cap.i. &Plinio lib.z.cap.So.contra quam accidat. Anaxagoras apud Ariftotelem &Senecam0.9. docet,fieri ab igne fubterraneo proxima quteque confumenpe, quas exefa &adminiculis deftitura cadarit,&: fuperioribus tremorem afferant ,quod Ariftoteles non probat,tum qilia cum ignis femper afcciidat,&: agatjfcraper terra tremeret jtumquia cum ceftatterraanotus, exhalaret femper ignis jcum tamen id perraro accidat. Sed forte Anaxagoras per ignem exhalationem intellexit ,nec ab Ari- Etftotele Terrafiperne tremit magnis coricujja minis Subteryvbi ingentesfpelmcasfubruit atas, gmippe cadunt toti montes.ymagmqHe repente .«r ^8 Ltkrfiamdtu Porro iiicrementum* ftaco tempore ,non eft foliiis Nili,fed ilii CLim aliquibus aiiis fluminib. communc.Nam Plinius lib.f. c. iiJ.docet, Euphacem etiam crefcere ,vt edam aliqua Ponti Huminasex feiitcntia Theophtafti ,Senec. iib. 5. nat.qq. c. idcineuenire Nigro in Africa flumini Nili lemulo ,eodemquc tempore,&docet Plinius iib.j.c.S. apud omnes in confeilo eft. Quin edam Plinius lib. 2. c. 105. tradit ,eodem quo Nilum tempore crefcere fontem in Infula Delo, &cum Nilo pariter decrefeere ,vt etiam lib. 51. c. 4.fcribit, Apolonitein Ponto fontem iuxtamare teftate tantum fuperfluere ,praecipui circa Canis ortum ,eoque parcius quo frigidior fuerit aeftas. Denique fliiuium Pegulite regionis Indi£ vitra Bengaiam certo tempore ad triginta leucas exundare feribit loannes Petrus Maffeus lib.i^.hiftoria; Indicte.Qupfadura eft ante paucos annos ,vt ad <>00. hominum millia hoftilis exercitus fub ipfo inundationis temporCs primariam vrbem obfldentis perierint in ipia aiiuuione ,vt ex litteris annuis Indise Societatis Iesv percepimus. De tempore incrementi Nili. CAPVTI L f Llvd ante omniaeft explicadu hoc loco» numfemei tantu in anno ,an pluries fiat incrementum Nili.? Qua in re Abulenfis in S:ap.2iS.Gen.q.2.exiftimatprim6,fingulis men- 'fibus Be natura ^incrcmcfiio Nili. 5^ fibus initio Lunationis Niium augeri &crefcere,minus tamen,quam iiat jeftiuo tempore, nititur autem ilio Ariftotelis loco lib.z.Pofl;.cap.i4. vbi quterens Philofophus cur Nilus decrefceiite Luna magis fluat? refpondct, quoniam iiyberaiior decrefcens eft. &propter quid hybernior decrefcens eft? quoniam Luna deficit. Sentit fecundbjieftiuo quoque rempore,noh vnicum,fed duos fieri notabiles Nili ausftus &: defluxus, fcu incrementa &: decrcmenta,aiterum quidem So- Ic ingrediente initium Cancri,feu circa medium lunij quoufque egrediatur idem fignum, nempe circa medium Iulij,&: ciim Sol Leonem ingrefftis accedit ad Caniculam imminuatur paulatim,& inter ripas capiat. Alterum autem in ingreflli Solis in fignu Virginis circa mediu Augufti vfq-, ad egreflum ex eadc, redituqj ad folitam sequalitate intra ripas Solepermeante fignum LL hrx. Sed pace tanti viri, vtrumque eiusefFatum acommuni fententia &veritate alienum eft. Et quidem quod attinet ad primum, id pater qiio^ tidi ana experientia: neque enim eadem lex eft de menftruo fluxu ^refluxu Nili,atque de diurno fluxu &refluxu maris 5cum in illo necefle fit aduenire nonam aquam ,vt in caeteris fluminum alluuionibus ;in ifto autem fatis fit alterari mare,fiue afubiedlis exhalationibus virtute Lunse &aftrorum excitatis ,fiue ab aliis caufis, de quibus nonnihil inferius c.^.Non fieriaute nouas aquas in AEgypto in fine cuiufqj menfis c6« ftatapud omnes,&fequi videtur ex eiufdem do- (ftrina Gen.c.z.q. ivbi(etfi perperam )fcribit, .1numquam Liber fectmius numqitam in .Cgypto ,vei ^thiopia eiTe niucs aiiipluniasjqudd regiones ilLe iioc calidi ffima:. Nec Anftoreles ibmniauic vnqiiam quod illi de menftruis incremenris Nili tribuit Abuleniis ; cius enim propoildo non cft viimcrfalis: non enim ait, fingulis menfibus (Lunaribus fcilicet) Nilum fluere decrefceiite Liina,red eft indefinita,Nilum(infuo videlicet incremento) maxime augeri fluere,cum Luna decrefeit ,quod tempus illud hyemis tempori refpondeat,cum vtro- Oique deficiat lumen &cabr*, vnde,vt anni tempora iSole ,ita tempora men is dLuna videntur pendere. Quare idem Anfl:oteiesiib.4. de geaer. Animal.cap.2.S<9/(inquic)pcytor«w^«- nrm kysme-n atfie asiatemfncu ,f-una per rnenfem id agih quod ita jit non accejffi ,dijc 'fuque Lunx.^ fed alterum increfceweluce %erum decrefcenie.QyioiX etiam elegantiflime more Tuo explicat VI. 1ull. lib-i.de natura Deorum. Neque Ariftoteles (vt Iioc etiam notem )id contingere dicit in Lunae principio aut incremento,vc Abuleniis explicat, fed decrelcente Luna,quod etiam fcdpferat loco citaro lib. 4de gen. animal c.i.vbi zii.Tempm mim hoc menfis {Iciiicec dccrefceiitis )f-igidim efi^ humidius^propter Lm& decrementum defeciionemq^. Alterum eius effatum minus quoque veram eft, licet id tenuerit Albertus lib.i.. fenc. d. 17. art.4. Vnicum enim tantum eft Nili incrementum ^xftiuo tempore, vt videre eft apud Herodotum ilifi.z.Diodorum Siculum lib. ).Authorem libri de’ Nilo,Plinium iib.t c.47./€lianLim lib. io.de hift.aiiimal.c.4j.Lucanuraiib.io.Senecam lib, ^ nac.qq. T>e »4tura ef incrementi) Ndi. CI iiar.qq. c. iMiilonem iib. i.de vira Moyik ,dc alios,vc ex fequentibus patebic.Sed Lmicuix cempore roaxime crdccie &non econtra decrclcci;c,ex omnibus pene collige. epoemr ,vc Authore libri de Nilo, Pluta cho bb de iiide & Oliridc, Lucano,Anafiraiio S.naita, Claudiano, &aliis, vnde facium eftjVt /Egyptij Leonis Hietoglyphicum pro fymboio incrementi Niliconftiruerinr,qu6d Sole in Leone Se Canicula poli- to maxime Nilus inunder. Atque hinc apud reliquas gentes m. sinualuit vt canales (Sctubfqui aquam per terebrata foramina erudant,figurentur in leonina capita, tcHe Jlutarcho loco cic. Pierio Valeriano lib.i.Hieroglyph.vt edam Sole in Virgine Nilum minui, &non augeri,rellatui: Pliniyis &Seneca locis cic.fed dimilTo Abulenfijiam dc incrementi tempore reliqua profequamur. Oniifla igitur opinione Bedae in lib de nat.rerum exiflimandsjincipere menle Ma'o, cum nimis aprobabilitate ,nedum veritate diferepet, duiE funt hac de re feii tendar. Prima eft Authoris libri de Nilo (neque enim librum illum Ariftorelis efle crediderim,vt infenus c.'5.dicemr)rctibends,incrementum incipere aCane ,qui ,tefte Plinio lib.r.cap. 47. oritm ingrediente Sole primam Leonis partem,&: protrahi vfque ad Ardlurum. Idemque icnhc /£lianus iib. o. de biftor* animal.cap. .nec diferepat Lucanus volens incipere Sole exifentein vitimis gradibus (ancti, &dcfuierfcirca autumnum ;canit enim lib. lo. fJtmc vbt ^ars edi termif qua mixta £,mms Lihcffecundm f Syderafunt Canmyrapidus <^ua Syrius ignes ' Exerlt,^ vstrij mutator circulus anni ^yEgoceron 5Cmicrumque tenet,cuiJiibdita Nili Ora latent :qua cum dominuspercujfu aquarum \ IgneJuperieElo^tunc Nilusfornefolmo | ExitjVt Occantis hmarihus incrementis [ lujfus adefi,au[iufqueJkos non ante coarBat ,| ^udrn nox alHuas aSole receperit horas .\ caiidemquc fentendani repetit paucis interiej <ftis carminibus. Altera fententiaeft illoriimjqui , ^ experientia niagiftra dicunt ,incrementum iiv | cipere circa mitium Cancri. Ita Herodotus iib. i.DiodoruSvSicuius lib. i.Seneca lib. 4. nat. qq. cap. 2. Ammianus Marceliinus lib. 22. Philo lib. 1.de vita Moyiis ,Heliod. iib. 9. Statius iib. 4. Thebaidis ,M. Antonius Sabellicus Ennead. A lib.AHiei‘onyraus Cardanuslib.i.&: 21. de Subtilit.Iuiius Cteiar Scaliger exercit. 4:- .Ludouicus Nugaroiaiii Timotheo ,loannes Gdropius in Nilofeopio, loan. Bapt. Ramnulius tra£t.de. in- | cremento Nili ,&alij, Confultd aiibcni diditum j cft circa initium Cancri, quod non omnitio de- i Bnitus iit dies incrementi lingulis annis. Qmire D.Athanafius in vita S.Anconij ait ,, djcmones cum viderint fieri in .Ethiopia pluuias, inundationem prsnuiiciarej e^ue ratione velle videri futura prteuiderei&prsefagire. Similia fcribitA- naftafius Epifeopus Nictenus q.ij.in Scripturam. ! Supponunt igiturnon efie ftatum definituraque diem incrementi ,vnde facile conciliamus inter fe authores huius fententiae, cum alij aiiu diem, omnes taraen circa inidmn Cancri, nempe ter* dumj JDe natufA ^incremento Nili. 63 tium 5quarmm ,aiic quintum diem poft ingretfum Solis in Cancrum, llatuanr iiiidumincrcinenri. Solito longius tardaiiir Tiieodoiij Imp. tempore,vc author eftiNicephoruslib.il c.3 7& Sozomenus iib.7. cap. zo Qmm rem -'^gyptij grauiter tuiere,indignati pr£Eleitira,qi::6d minus eis liberum cflet Nilo iacriiicare more patrio. Qiwrecum Pr$fe(Slus Prouincialis rcrn ad feditionem ipe(5tare cerneret, indicauit imperatori, qui dignam Chriftiano Imperatore fentcntiani referipiit; Conducibilius elie veram erga Deum Religionem integram feriiare, quam fidei vndas fluminis,&, quae ex cis proueniebat ^anniuerfariam fertilitatem prjcferre. Fadfumque eft non multo pbft, vt adeo Nilus exercuerit ,vt etiam altiora dEgypti loca inundarit. Quin etiam decimo &vndecimo anno Regni Cleopatrx Nilum non creuilTe docet Seneca lib.4. nat. qq.c.i. &eodem teftcjcx Califtene ,fiiperioribus feculis non creuit nouem continuis annis :quod & Ouidius lib. i.de Arte his verbis rcripfit. 'Dicitur ty^gypws camijfe iuuantibus aruct Imbnbus,atiyue annisficcafuiffe noue^n. Fallitur igitur Author lib. de Nilo ,zFlianus & Lucanus,nifi confundant Solftitium cum Canicula, quod ab Antiquis feelum contendit CopernicLis lib. 3. cap. 11.aut cerre velint Caniculae tempore Nilum abundantius crefccre. quod veriffimum efle paulo ante oftendimus ex Leoninis tubis ,ex Plutarcho lib. de ifidc dC Ofiride. Eademita confirmat Claudianus, Ai 1^4 Liberfecundus Et mpk humores madidosiVenafd calore ^^jv•' - Compef€n,ntdttjque potenmus astuat axis^ Nilo bruma ventt^contrana tempera mundo, Relldcr aotcra in Virgine paulatim ,&penitus intra ripas capit in ingreflu Libra:,vt docent Plinius &Seneca locis citatis. Quare non polfum non mirari Ammianum Marccllinum Icribcnrem,Nilum centum diebus crefccrejcotidemque dccielcere. Sol {inquit )cumper Cancri jydus caperis vehi^mgefeem ifipte ad tranjimm eius in Libyam^ dicbuscenmrnftblmiftsfiuens^miniiemrpojha.,Qr mitigatisponderibus aquarum nauthus antea pemios ,equi- •tabtles campos ojhndit. Eiurdem fenteiiti^: fuit A- naftafius Synaica, dum lib.r. Hexam. ait. Incipit enim fluere msnfe Ittmo,cirper eum totum-iSr pofiipfum crefeit,nempe lulie. In ^ugujh autem, toto Septembri inflar maris exundans <sy£pyptumflicit nauigabilem^quapius erat arabilis. Incipit autem^vt diBumefi, iccrefiere in Oblobri *cIc ISfouembriy in mcnfe autem DecembriiCirtoto lanuario redditurpriori alueo. Idem Herodoto tribuit Scaliger cxercit. 47. &: ita habent vulgati codices ,quamiiis Plinius jSabeilicus,Cai'daniis,& Andreas Bacciusiib. i.cap.27. eompro vera (ententia citent,vt dicemus. Stra,- bo anceps cll: ;ait enim aquam in jeftate vitra quadragclinium diem permanere ,poftea paulatim decreicere quemadmodum creuit, atque in diebus fexaginta omnino campum denudari, & exliccari; &quo eidus exhccatur ,eo citius feri, vbi nefeias an quadraginta dies,quibus ait aqua permanere,intelligat poft abfbiiitum incremenum.an hnt ipii dies incrementi ;ira vt cum quadraginta Be mttura &incrememo Nili. 6j draginta dies aqiix permaneant, &(exaginta ex' liccentur ,tempus pcriicnrat ad centum diesj cumque quando creuerit ,eodem etiam decreicat, pertingar ad diicentehmum diem. Cteteri vero quadraginta ,aut quadraginta quinque diebus crefccrc,totidemque decrefeere docent 5 ita vt Ibiuni ad nonaginua,vel centum dies ^'Egy-' prus aquis operiatur ,&exficcetur. Ita Plinius ioco cit.Seneca dum fcribit,omnino in Libra intra ripas capere,Lucanus lib.io. canens, a.u^ufcf,iisfitos non ante coarciat Giuam nox £simai kSole receperit horas. &ibidem, necjuefufeitat vndas uinte Canis radios,nec ripis allicat amnem Anteparem noSii Libra fuh indice Phoebum. Idemfcribit lo.Leo Africanus lib.S.c.4. 8>c lih.p. cap.z6.Riipertus Abbas in Gen. lib. z. c.zp. Hieronymus Fracaftorius traifb.de Nilo,M. Ant. SzbeliicusEnnead.i.iib.3.Gardanuslib.i] .de Subtil.Scaliger exercit.47. Io. Goropius in Nilofcopio,&: tribuunt etiam HerodotoPlinius,Carda' nus &: Sabellicus. Quare forte Herodoti locus corruptus eft. Porro afpides aliaque nonnulla animalia (& coniftac ex Antonio Fernado Soc.lESV,qui apud Nicolaum Godignu docet,dithiopum hyemem in quafiunt pluLiiiE,eflctantu afine menfis Maij ad initium Septembris) incrementum Nili prterentire,& triginta circiter diebus antea longius '1 flumine in altiora loca vna cum fuis fetibus migrare-ferintum atque teftamm reliquit AFdian . Flib.5. 66 Liber fecmidtss |ib.5.deammrJ.cap. jz.Illud omnia excedens in animalium generationibus miracula fufpicit PIi> jniusiib.<?.cap.58. derargente Nilo reperiii mu,, fciilos inchoato opere genitalis aqua; tcrrsquc iam parte corporis viiicntes ,noiiillima efhgie edamnum terrena. De magnitudine ina'enmiti ^(Hi, Capvt II i. pIiiGENTER rem hanc notarunt An- |tiquhqudd quantiini creuerit Niiiis, qui ^ioco pluuicX quotannis fecundat >£gyptunijtanriim ht ijsei in annum,vt conftatexhadenus didis,&licet colligere ex Pharaonis fom-, nio de vaccis ex Ndo afcendendbuSjGcn.c. ^i . &Ilaiae cap.ij.in iCgypro enim rariflima; liimt pluuisc 3ideo ii inundatio Nili defit, qua &c terra hmiie£tetur5& nutriantur fegeres ,necelle efi: feqiiarur fterilitas.Ideoque Seneca iib. 4.nat.qq. cap.z. iySgjptm (ait) in hacjpemJuamhabet,prelnde autfietilu ann(ii ^ 4utfenilis cfbjpra vt ille rnagnm influxerit ,aut parcior. Nemo arammn afpicit cdum^ Non eft enim inundatio quotannis eiufdem menfime :in anno enim belli Pliatfalici inter Cadarem &Pompeium fuit tairrum quinque eubitorum,ex Ahulenli in cap. ztJ.Gen, q.i.aliquando eft ii.auti^vel r4.aiids ry.aiit itj.noii-* numquam iS.vnde D.Baiiiius homq.in Hexam. Anaftafius Synaitaiib. i. Hexamer. Sc AEliaiius lib.to^ De natura ^incremento Nili. 6y iib.io.dc ammal.cap.45.rcnbimc, Nilum ita initiidafe,vt maris inftar operiat i£gyptura.&Gie-^ gor Nazianzcnus orac.i4. ty££yptum {vdt)flmiH{ ditat ,hterra fittens.ac tempefitue maris injhr exundans. &lo.Lco Africanus lib.8. c.4.affirmat ,incrementi tempore ^gypti vrbes Infulas reprtefcntare.Ad fummam i^gypti fercilitatem,cx. Plinio,Ammiano,ArSolino c. 54. non debet Nilus akiiis 16. cubitis attolli ,ad mediocrem 15. aut 14. quod li immoderativis creuerit,vt accidit im* perante Claudio, cimi fuit 18.cubitorum ,& tempore luftiniani,cum hanemeniuram cxceffitjVt teilatur Procopius Ca;farienils lib-i-dcrcr bus Gothorum ,aut minus 14. penuriam minar tur JE^ypto. Cumenim nimium crcfcic,ob fummam humiditatem culturas moratur agrorum, cum impediantur agricola: terram opportuno tempore colere jciim vero pardus,non inigar omnia ,nec prxparat ad culturam agrurammncm. Auclus autem Nili,vt feribie Plinius lib.5. c. 5* per puteos raenfura; notis deprehenditur; Cuiufmodi aurem eifent docet Heliod. Hb. p^ yEthiop. Cum enim Hydalpes Syenen ingrcUns eirec,& quid admiratione ,aut Ipedtaculo digau invrbe oftendere poflient ,interrogarer./ffi {inquit Heliod.) puteum Nilum mcujitrantem ofiendemntfmilent ei,qui efi JUfemphi,exfiBo quidem , efpolita lapide extruBum, lineae vero vina interfiitio exeulptas continentem :incrementa Nili, &diminutiones indigenis monfirat ,numero teihrtm am nudatorum characterum rationem exundationis, aut defettus atjua inenfurantmm. Nptat autem Strabo lib. ly.^^gri- .~Facolas -74 Lihcrfecmdm inckuiit prouidciitia, vc docet S. Tliomas lib. j . concraGcnccs.c. 94. Quare Densita proiiicldl?t?* rebus omnibus, vc etiam omnibus det media, quibus iine vilo dubio finem (^nfeqnantur. Ita^ que refpedlu Dei nullus effebtus erit fortuitus, led &pra:iiiliis ,&volitus.aut permiflus. Ideo Bdetius lib.j. de Confol.profa i.Giuis enhn (ait) coercente in ordinem cunEia. Deo,locm vllus temeritdti reliqum e(fe potefifOh id paulo pbft docet,Gafuni nihil officere diuinajprouidendie verbis illis.Ci- JliS eji inopinatus ex confiumtibus caufis in his ,qua ob aliquid geruntur ,euentus^concurrere verofacit caufas ordo ille ineffabili connexione procedens ,qui de prouidentU fonte defeendens cunila fuis locis temperibuff^ Videaturibidem S.Thomas,vt etiam lib. 6.Mcnaph tex.7.6clib.5.contraGentes. c. yz. 8c qt. &Ferraricnlis ibidem.* Nullum itaque formitum poteft elfe relpedfa Dei, omnia videntis, &omnia efficientis,vei permittentis,fcd tantum relpcdu fecundarum caufarum. sy4n NthfJ afiate crejeat ,quod aqua ex Septentrionefluat adferendam ofem tefiuanu rEgyfto'^. CAPVTV. I| loGENPs Apolioniates apud Senecam &Autliorem libri de Nilo ,credidit terram exficcara aSole plus humorisad fe adducere*, atque vt in lucernis De natura ^incremento Nilij5 cernis oleum eo confluit, vbiexuricui-jflc aquam illo incumbere, qub vis caloris,&teiTrc seftuaiids ardor euocarir. Dicebat autem trahi aquas ex partibus Septentrionalibus icrnper hybernis per iubterraneos cuniculos, quod omnialint perforata &inuicem peruia. Ideoq; etiam Pontum in inferius mare aflidiie rapidum fluere., non vt c:scera maria vkrb citioquc teflibus alternatis, quod ni flerer,iampridem omnia in .£gypto ilcca aridaque conlpiccremus. Sed nobis h;ec opi • nio fabuloia porius quam naturalis aut vera cflf videtur :nam ii omnia funt inuicem peruia Pontus &amnes inuicem commeant ,cur non omnibus in locis afflate maiora funt fluminaS Quod ii dicat,dEgypmmmagisindigereob continuos Solis ardores :cum reflate etiam loca ca*- tera magis caleant quam hyeme ,licet minus quam /Egyptus, illa flumina etiam ,faltem propordonaliter,deberent redundare. Accedit tunc eadem clc cairiafuturufaifle, vr in omnibus Libya: fluminibus idem eueniret ,cum tamen ijd cantum in Nilo Sc Nigridc cernamus. Addo,ii incrementum prouenic ex Ponto ,futurum vt prius inciperet versus oftia Nili,quam in montana fuperiori y£thiopia ,quod cfle averitate alienum inferius oftendemus. Denique aqua norif. 14^ tantum fcaturiret in fluminis alueo,vt facit ,fed in reliqua /Egypto, quare non opus efler aggeribus Nili aquam in agros deduccrc.Q^bdautem aflidue Pontus fluat in mare inferius non id (a,-’ cir,vt opem ferat aduflae^gypco, fed ob magna- &mulca flumina ,qu?e illum ingrediuntur, &in decE y6Lthcr fecundft-s «iecliuiorein iociim fluunt, idque euidcntius ibi qiiamulibi cernitur, quod Pontus exiguam habear prohinditarcm ,vc notaiiic Ariftoteics lib. 2. Mereor, c. x. Neque adeo a:fluat Africa caiorc SoliSjVtrcddatLir inhabitabilis,vtflbi hngit Diogenes cura aiiis5dc quibus diximus lib. i.c. a. vt iam experientia conllat:breuitas enim dierum,6c longitudo noftium maxime temperant ardores, vtex Cieomcdc lib.i. Meteor. c. S. dicemus hoc eodem libro.c. 17. Quidfnbnne eadem etiam & maiori ratione tunc deberet aqua rapide fluere ad ferendam opem terra:, &extinguendos ignes, qui in Siciii;E y£tna, Vulcano ,Lipari, in Infulis ..Doliis,in Iflandia: Hecla,in Liciq CKimera,raultlfque aliis locis erumpunt;de quibus Ariftoteles lib.i.Mereor.fiim. ^.c.z, &Sed.i4.Probl. 18.15?. Lucretius lib.6.Vitruuiiislib. 8,c. 5. Author libri deMudo,Seruius lib.3.flEneid.GeorginsAgricola in opere dc fubterraneis, Faloppiiis lib. de aquis thermaiibus. Neque eft ad rem nollram exemplum de oleoinhicerna:etfi enim ignis paulatim abfiiraac ,Sc dcpafcatur lychnum oleo aut alia pingui materiaintindum &madidum, fiiie qua abfque interuallo ftadmconfnrapflilet, non tamen^ aliunde nouam euocar materiam praepinguem ,quam, confiimpca priore, depafcatur ,vt lychno parcatjfed &iprc marcore deiicit ,contra quam eucniat in /Dgypto ,ex Diogenis opinione. Ve naiuu ^incremento Ntll 11 •' An mcYementum Ntlifiat quodAEgyfim oh nxntutem[oliJabulofiaquam tl-^ lam exfe exjudet? CAPVTVI. LVREsSacerdotes ^tgypriorum^Bpho- [. rus ex Galeno iib. de hift. Phiiolopli. Diodoro,& Plutarcho,&TimKiis, vt Lcolligitur ex Platonis Timieo,Proclo ibidem >& rPlinio lib.5. c.p. quos fequuti luiit Pierius Valerianiis,&: M.Antonius Sabellicus,voiuerunt,non aliam elTe caufam incrementi ,quam ipfammet iEgyptum ,qu£E ob raritate foli labuloli aquam effunderet,&quodammodo exfudaret. Sed neque hanc opinionem probare polliimuum quia, vt notat Proeliis, raritas terrx non poteft aquas generare, nec furlum impellere, fed aliud neceflario exigitur agens,quod eas primum generer,& deinde genitas furfum emittat :tum ,quia non. omnes iUi terrarum tradus funt adaggerado, Sc ifolumarenofum ,cum etiam in fuperiori i£thioipia,vbi per montium anguftias 6c faxa Nilus deicurrit,patiatur etiam incrementumjvt cx Seneca ‘UStrabone dicemus infcriiis ,quicquid in contrariufcripferitAbulenfis inc.i.Gen, q. il)-Uun, ‘quia flumen aut recipit aquas arerra ipfo flumb ne deprelPiore ,aut akiore jnon primum ,quia jcuny aqua fit grauis,non poteft afcendere,nifi haibeat originem altiorem ;non enim attolletur ad f^^probi ii;de acajlsriii thnpj% Lihefjkundm prohibendam vacimm,cum per aduerianoi. ter raiic admodiim rara ,piurimumque aeris conducat. Ncnilecuiidam,qiiia fuperdeies ilia cerne, qiucfupcrcminet fluuioj ob perpetuos calores &: , ‘ftus cil aaJa.-riim quia terra rabuiofa,rara ,perpccudquc roda Solis ardore, apta quidem e d hiirnidicarc,d adiaccar,forbcre,non aute gignere Srcxiiidarc ,vc &ipfa rado naturalis diclac, ciira iicciras ricci£atem,&: non huniiditatein iibi contrariam debcacpi.ocrearc,ex dodrinaAriilottdis,dum lib.a.dcgencrac.t.i|.& 1f.&alibi agit dc elementorum tranimutatione-, Auerrois initio lib. 4« Met.&Galeiiilib. I. de caulis fympt.c. . 6- lib.r.de temper, c. a. &3. &fende AriftoteleSjdiini Iib.a.Mcceor.iiim.i.c-.2.iicfcnbir.,^nr<f tieceife eji nb cxnjh loco flammventum efe Me amem beus propter Sciis vicinitatem mn habet itfkts, nectite pafina.ejm propter Upiefiiftmiemfiickm EtefiasJit oiiedit ipfacxpcricntia calcis,cineris 6: puiueris ,cum rara &acida ilnc velati Ipongia, qu;e adiacerem forber li'jmorem,fed ncc gignite nec exfudaivciim,quiaalias nulla eflec ratio ,cur vfquc ad liybernuni tempus in i£tbiopia dilFerendura cilet Niii incrementum. Eadem enim raritas ibii cil etiam mAprili «Maio ,&reliquo armi ccnipoie:tum,qiua non tantiim cx fluminis aiuco fieret incrcmetiim &aquarum ^excrefeenria,t£d erumperet etiam ex reliquis partibus ,nec opus eilet alio in hortoru morem aquas deducere, coutr.lquani jBat; tum denique, quia li Niii .‘nundatioredacenda eliin terra exaggerata ,cur 1!,= di.tadaggeacionc: facta ab Acheloo in Acarnanis5 Denatura ef mcremento NHL 79 nania ,Cephifoin Beotia ,Meaiidro in Ana ,& Liby^ dcfertisjmhil iimiie cernimus incremento Niii? AnNiltis exundet quod mwMs dfrige jcente terra confimatur? Capvt VI i. V&Enipedes Chius,tcfte Diodoro &SesM ’piitauit hyeme calorem fub terris concmcrijquippe cum ipecus calidi fint ,&pateorum aquse tepidioresrideoque Niii venas calore interno exficcaii deftitutas aquis piuiiiis, quae reliqua Bumina extra iEgyptum iuuare folent. Hanc iententiam putat probabilem etiam Audor libri de Nilo. Illam tamen refellunc Diodorus Siculus& Seneca: tum ,quia li id verum eilet,omnia flumina aeftate crefeerent ,0111- nefque putei abundarent,& magis quam Nilus, quia in multis Europae,&Afi:e partibus in aiftate ob Solis vicinitatem maior fic calor quam in vlterioribus i^thiopiae partibus ,vei ad minimum, jequalisr &ob id interiora terrse a:que, vel etiam magis frigefeant ratione antiperiftafls, quam vbi liint fontes Nili. At experientia docet oppofltum jtum,quiaalia Libyar &: Africae flumina eadem de cauia inundarent, quod tamen non faciunt ;tum,quia Nilus non crefeit cum eft adbis in ea .^Ethiopi^ parte ,vbi origenem capit ,fed cum efl: hyems. Non igitur pleniilimus Nilus -iliiir Ltberfeamdm iiiiir,qiio(i terra fub eius fonte minus caleat, & mimis aquas confumaticura tunc ea fubcerranea loca maxime caleant propecu’ externum frigus ambiens:tnm,quia calor iilc fubterraneus,yelell: remiiTuSjVtfolcteircm ca’teris cauernis &ipecubiis calor,qui fit hyeme aradiis Solaribus, atque ita non poterit confumere aquas; vel vehemens, vt qui fit ab igne fubterranco ,vt paret cx aquis thermalib. &tunc Nilus hyeme caleret &ebulliret inftar aquarum thermaiium ,&odorem ac faporem contraheret ,non fecus ac praidictiK aqua: balncarcs.quod tamenrepugnat experientirc.Non igitur fluit xftace pieniflimiis, qubdtuc calor ille fiihterraneus rcmircatiir. An autem aquas puteales &Ipecus iubterraiiei reuera fliit frigidiores a:ftare quam, hyeme ,negat Galenus iib.^.fuiip.raedic. faciilcx. 7. putans fenfum falli ob calorem ambientem, vt folet accidere vrina:, qiix iii balneo videtur frigida,extra vero calida, Crereri vero rediiis aflirmant,tum ,quia licet attemperes quantum velis fenfum xftate hyeme, aquam in puteis xftate fenties frigidiorem; tum ,quia videmus non quamcumque aquam hyeme calidam,frigidam acftate ,led eam folum, qua: profundos habet puteos aut fontes. Granis tamen eil: dilticultas iiiaflignanda huius rei cauia ,nempe cur perantiperiftafim ieu ad prxfeiiriam contrarij calor ,alixque qualitates intendantur, cura vniim contrarium debeat potius remittere qualitatem alterius quam augere. Et quidem landuniis lib.8.Phyfq.9-Thienenfls tr. dc read-Marfilius lib.nde gcner.q. 17. 18.Paiilus Vene Denmra (^mrementoNili. 8i Venetus in rumx.ij.putanr, vnaniquamquepn-- inam qualitatem emittere quardam Ipecies ihrendonales 5qua: initento impedimento contrarij reHeaantur versds fimm principium.&:acl:l'one Icfiexa illud intendanvVcrbi gratia ,hyeme exhalationes calidas genitas teftate praecedente in locis lubtcrrancis ,tranimittcrelpeeiesinten^ tionales.qua’ inuenientes obllaculum ,vel contrarium prohibens reiledtantur, &intendant calorem exhalationum aqmbus procedunt. Sed* obftare videtur huic fententix ,tum ,quod prir* marum qualicatumnulix ilii t{jjccic.^ in ceiitionalcS)illtcque apud Ariftoteiem habeatur inaudit‘^5* alioquin cifedtus omnes reales primarum qualitatiiin pollemus attribuere Ipeciebus intentidh nahbus,non'ipiis primis qUaliranbus:'tiim5.quia ii rpccies: intentionalcs polltint intendere qoali-^ tatem realein ,inquomrmdidingiuintuf ateaU" bus ?tum 5quia fi reales qualitates agendonon polluiii producere inteniiorc qualitatem qiiamlintiprae,ne res vlrra luas vires agat,neque id po* terunt earum inftriimenta rpeciesintentionalts^ vcl fi hxid podunt, cur idem noapolliint illx? Petrus Pomponatius in difputatione de adtione vult ,qualitatem rcalem adtionc redexa inuento* fcontrario obfideiitejie ipfam intedere. Sed huio opinioni repugnat,tum,qubd non videatur poiiibile calori vtqtiinque producere per reflexionem calorem yt fex,vel leptem ,cum, vt didtunv eft ,nihil agat fupra fuas vires.tum ,quia etiain: non pra’fente contrario qualitas-feiplam pofletintendercinauT-contrarium prxfens aiic nihil agk* jS 2Lsherfemndm' j-n illud fubic-dum ,aut ii agic/uam ,non aurem ^ontrariam qualitatem producet. Hippocrates ^enique iib.de natura fetus,&Sed.i. Apbor.i^i rillotcies Sca. i. Piobi.X9.Sccl:.5.Probl.5.Sca:. 24.Probl.8 &ij.Lucrctiiislib.(j.M.Tuliiuslib.j. de nat.Deorum ,Pliiioponus lib.i. Meteor.fum. 5.c.2.Flaminius Nobilis lib.i degener, c.7. dubio II. lacobus de Foiiiuio in Hippocr Apbor. q. 5. Franciicus \icomercacus lib. 1. I^leteor. Franci" icus Vaieiius Iib. i.concr.c, f.& Fernelius iibr. de fpiritu &calido innato, rediiisexiftimant calore ' in antipeiidaii augeri, quod circumobiiftens fri* gusprohibeac calorem tranipirare ,quippe cum vnumquodqueiuum refugiat contrarium. Ex quo iitjvr non euolecpars calidior ,quam indicat figura pyramidalis ,&motusignis,n eque re- | j^atiatur acontrario externo ,fed iiuiemr potius f adenfioribusiateribiisfpccusautputeiiam con- ! caiefadis ,&,ob dcnfiuarem validius agentibus: | ficuc validius agit ignis in materia ferri^aur ligni, | quara in arundine cb materia: denfitarem ,ex Ariflotcle oc6t ^•Probi. ti.Iifdcni de caufis accidit,vt in furnuiis Chimiftarum ,vbi proliiberur caloris tranfpiratio ,.pcr mcliifionem fiantliquexadionis efFedus ,qui non fierent in* quadruplo maiori igne apertG,vc teftatur Gardanus lib i.de Subtil. Eadem prohibitio tranfiiirationis facity teiie'Hippocrate,in aceruis leguminum &rri- } tichvt pars. inferior ,non item fuperior,calefiatj vt magnus fenicumuius accendatur ab exhalationibus calidis prohibitis tranfpirare &euoareevre^iam, tcfte Gaienoiib, i. de febr. accidit I fimo j Benatura ^incremento Nili. S3 fimo columbino ob eandem caufam :vt ventres liycme fint calidiores quam £Eftate,ceftc Hippocrate ,ob externum frigus conftipans poros ,& prohibens Ipirituiim exitum :vt fundi vaforum quibus calefacimus aquam ,fint tamdiu calidioresjdum aqua frigidiufcula econtra ,cum iam calet,ex AriftotcleSe^t. i4. Probi. 8. vt natantes in aqua frigida facilius famefcant :vt calx inie<5ta in aquam cfferuefcat: vt manus niue lot^c maximeinflamraentui:V't in teftate tempore plueiie claufa cubicula impeditatranipiratione ,* aut exhalationibus refiigientihus circumobfificns» frigus inftar balnei tepefcanttYt exhalationes ac-? cendantur in nubibus, &in fulgura ,autfulmina cadant,ex Arifloteie lib.i.Meteor.fimi*4.c.i. & x.Seneca lib.ix.iz. i3.!7.i 8. &feq.Plim tib. z.c. 43. Quare etiam hyemis tempore per prohibitionem tranipirationis propter externum frigus ,&pluuias terram conftipantes ,&: meatus exhalationibus claudentes, poterunt fiibrerranei fpecus &aqujE puteales, incalefcere. Frigida verojCtfi non exhalent ,ideoque cis accomodari non polHt prohibitio tranipirationis, habent tamencum calore &aliis qualitatibus ,fi ambian- ;tiir a. contrario,vt illud. refugiant,vt fc colligant, &: vniant,ne facile deftruantur acontrario,quippe cumvirtus vnita fit fortior,magis agat, Se diutius refiftat ,vt docet etiam Straton apud Senecam iib.^.nat.qq.c 15 .Hinc fit, vt aqua egrediatur elignis humidis appofitis igni contrarium refugiens:vt aqua gutta in puiuercminieda fefc Ivniat ,Sc conglobet ,vt pluuia in aftate cadens z.ele Likr fecundus quinquCjVt fcribit Scaiigcr exerc. f2&Vicomcr. lib. 2. Meteor.cora. 4. Ad Capuc Rubrum mare quaruor horis crefcir, odo verb decrefcic ,vt refertAloy/ius Cadamuftusinfuis nauigationibus^ In mari Adriatico fex horis accedit ,& iix item reccdit.In Eryrhraso mari ab ortuLunae vfqucad plenitudinem quatuordecim continuos dies Tme intermiffione mare flucre,& dies totidem ad ciufdem Lunae decrementum continenter re^ fluere fe expertura fcribit in fua epiftol. Antonius Fernandus Soc. Iesv apud Nicolaum Godignumlib.t. c. 11. de Abyffiiiorum rebus, tum, quia alicubi fluxus &refluxus lequitur ortura, atque occaflim Luna: ,alibi non feruat, nempe vbicumque fluxus 8crefluxus flmt variarum periodorum, vt ex Scaiigefo, Vicomercato &c Cadamufto modo dicebamus ,ideoque non poflit in Luns radios referri.Strabo denique lib. i.Solinuslib.i.c.25. SeStoid apud Plutarchum lib. 5. de placitis.c.17. huiusmotus &aeftus cauiam referunt innataram maris.Vnde Senecalib. 5, nar. qq. c. 16. Glusmadmadum quartana adhoram venit, i^nemadmodumpodagra ad tempus re/pondet^^fuemad - fHodtm purgatio .fimhU ohjifiit» fidum dkm /eruat, quemadmodum prafioefi ad menfiem ftumpartus,fis aqua imemalla habent ,quibusfe retrahant ,(^quibus reddam, Q^dam autem imemalla minorafitm , ideo notabilia,quadam maiora,nec minus certa, cfr quid hoc mirum efi ,cum videas ordinem, rerum &naturam per conHitttta procedere tHyems mmquam aberrauit, ^y£fius fuo tempore incaluit.^Autumnhvenfque ,vtfo* ktfa^ia mutatio efi. TamSolfikmm ,quam it/£qumo-‘ ^lium. Vemtuu imemento NilL 9 1 Bif{m)J{ios dkl retfilk.Sunt fab terra mmiimtajm-' bis iura nAturjz,fsd non minuscerta. Huic ifenrentix confonantjqua: deMcxicana palude ra'ibimtiir, quae cum in vnaparte fit dulcis,iu alia vero ialla, a:ftum folum patitur in parte falla. •, In tanta igitur opinionum varietate gratis a{^ fiimunt audtores huius fcnteti^j quod probare debuiflenr, nempe fluxum dc refluxum aLunaeradiis euenire. Itemque explicare curinnouiluniis^quando Luna minus abundat lumine, mare vehementius concitetur quam in pleniluniisj & cur in Lunie quartis,nempe feptima de vigefimaprima,nullus vei minimuslitisftus, ex Fracaftorio lib.de diebus criticis, c. 4, &Buccaferro iib. z.Meteor.le£b.i6.Ac denique cur eodem tempore Orientale &Occidentale mare fluant &c refluant*,fi enim enim. v.g. flirgcnte Luna in noftrum hemiiphairium, mare illi fuppofltum illius lumine &: calore a6tum fluit, Occiduum ,quod Lunanon afpicit,non afficiet*,debebit igitur mare Occiduumvel quiefcerc,vel refluere,vt infuis quartis philofbphatur Albumazar. Ac idfaifum. eftjnam de Orientale &: Occidentale mare fimiil fluunt, defimui refluunt, quod invno tanthm orbis loco obferuaripoteft ,nempe in freto Magellanico :etenim in anguftiis illis in quibus Orientale &Occidentale palagus vniuntur, ob- (eruamntPhilofophi diligentes Societatis Iesy flmulintumefcere ,dc ilmui deferuefccre. Percundarer etiam libenter ex Albumazare,Plinio, Auerroe,de aliis,quomodo pofllntLunat,aut Solis radij. eflicerc arftum edam in parte auerfa.. Liherfemndm CLim o*b terra: iiiterpoiltionem non poilint eo mdij Lunx pertingere? Dicent forte ,eo quidem non peruenire radios dired:os,peruenirc tamen cofdcmrcflcxosa cario &aftris in quae inciderant diref3:t.Sed iiktd obftat ,quia in parte maris oppofiti Lun:B.v. g. viderentur lii radij Lunae reflexi,&rtiirgefcentes ex reflexione aquas iliuminarent 5contra quam doceat experientia. Dicent, non illuminare,quod lux flt debilis ,8z difgregeturin reflexione ad allroruin iphaerica corpora, qua: non congregant radios incidentes, vt faciunt leuia corpora concaua, fed diigregant. Ac illud obiiciamego: tunc multo minus Ki reflexi, &:diigr€gati radij aquas illas poterunt rarefacere, Sc tumorem atque ebullitionem efficere. Quippe ciira multo facilius fit oriri lucem ex radiis reflexis,minorem tamen quam ex diredis,qiidra eorum adieme aquas ebullire &rarefierijalidfq-, poilcriorescfFedus prouenire. quare fi radij illi primu non pofiunt,ncc poterut iecundum.Non videtur igitur aLuna:radiis efle maris tefliis.Quin ctialicd concederemus (neque enim quidquam haede re nuncdefinimus)a:fl;u maris fieri aLuna: radi!S,vt contendunt audores prim.^ &feciindx fenrcntia: *, negaremus tamen ab ciufdem ,vel afttorum lumine Nili incrementum prouenire. tum,qiiia idem tunc deberet accidere etiam aliis fiununibus,pra:rcrtira LibyjE.tiim, quia nulla: videntur in Nili au6lu ex ortu ,veioccafii Lim.x, 6’oiis,aliorumquc afttorum ,quotidiana: vicifiitiidincs &varietates ,vt ex luminis diuerfitate varidqiie iiru citari audores phiiofopliaticur de maris fluxu atque refluxu. T>e natura ^incremento Nili. 95 <4n ISliltts augeatur ,quMSoljhtiQ trseleuati in caummin Aithiopia:^ dim ejjct Sol in Capticorno^ concrefcant inplumam^ CApVrX. Vd oVI cVsNugarola; Comes Vcronenfis in lEo Timotheo, fcii cmcl. dc Nilo,putat xftate Nilum<i-efeci*eUlu6el cum Sol eflet in Capricomo,fiuc liipra Nili fonc-cs;miiiros fub terra generant vapores ,qui demde in dEthiopum hyeme Sole in Cancro intra tertx cauernas in aquam concrercanr. Indeqiie fumit argumentum quod NilUs^iii incremen- to limum IcGiim deferat ,ob aquam ex vaporibus concretis in caiicruis ,inde iecum^ limum deferentem^ ‘^' Sed neque opinio bxc nobb iatisfacit ;ruin, quia ,vt redte argumentatur loannes Goropius in NilofcopiOjXftatc maius frigus cll in caucrnis terrx qiiam hyeme: vt autem vapores concre-- fcantin aquam, indigent frigore ^facilius igitur id fiet exiftente Sole in Capricorno ,cum tunc j£cbiopibus Iit xftas ;tunc Igitur, &non exiftente Sole in Cancro Nilus crelcet .tum ,quia It vapores eieiiantur in cauernis aSole, dum eft &perfontes Nili ,neceilarib quinque meniibus cleuati &fuipenii permanebuntj quodnon exi- 94 Ltheitfeamdus guiim videtur abfoi-dum vigente frigorem ca> iiernis. Nam Arillocelcs lib. i.Metcor.ium.j.c.r. explicans naturam vaporis pliuiia: materix acaliditate rurfum elcuatx ,ait. Prope emm exifienit Sole vagoris furfum finit fimimf ;mm autem elongatuxy aqu<e dmfum. &paulo pbft. Cum autem eleuatur humidumfemperpropter calidi virtutem, ^iterum fertur deorfim propter irifrigidationem ad terram ,proprie nomina pajfwnihu 'mpomntm\(jr quihufdam differentiis ipfimm. Cum enim fecundum modica feratur, Cmu :cum autem fictmdum maiores panes ,iHuma vocatur. Ex eo autem quod, in die euaporat quantmrt nonfitjpenfimfuerit propter pdtmtatemfiirjum ducentis ipfim ignis ad eam ,qua ekuatur ,aquam ,iterum cum deorfumferanir,quafid» infrigidattmfuerit noBui vocatur Ros,(j^Pruina, &Cc. Si mcluc ex Ariftotelfr dircederite Sole infrigidati vapores coguntur, qui fieri poccil:,vr in frigidifiimis fpecubus & cauernis quinque continuos menfes perdurent, &non refoluanturin aquam,vt fit cum infrigidantur in aere ?tum ,quia non videtur pofib iii cauernis illis contineri tot, yapores ,qui line ne- ! iia continitique generatione aliorum poffint Nilum ingentem omnino fiuiiium, &ad 1 8 xubitus i£gyptum inundantem augere. Nec videmus in media aais regione nubes ad maximara: amplitudinem ,dc fimui etiam pofmiditatem,- ai quam Nili cauernx nullam: videntur Habere proportionem,vt.cap.r7.cqnftabir,in aquam & piimias relolutas pofle abique continua afeenlionc nonorum vaporum agros inundare ad. paiidifima miliiaria ,N: exiguam altitudinem. adeoque De mttm &imfemento NilL $5 adeoque magis ,fi vera ficfenrenria Ariftotclis lib.z. de generar.tex. 57. ad efficiendam guttam vnamaqu£E,requiri aerem in decupla proportione maiorem, qua etiam de re infra, tum ,qiiia cum Sol bis accedat ad ifithicpesffiilquc fingulis annis ab eis recedat,Nihis etiam bis quotannis inundaret Sedrefpondcr Comes,id futiirura fuifle,!! Solin Capricorno icadiftatet aNili fontibus ,flcLir diftatin «ancro ;ac eum mCapricorno non diftetnffiad 15. gradus in Cancro autem 55. non mirum li Sole polito in Capricorno, non coiicrefcant vapores, vc faciunt in ^effiuo Solftitio .Sole in Cancro. Sed huic relponfioni officere videtiir,primb quidem ,quia eodem tempore quo augetur NiluSjCrefcic etiam Niger,ex Plinio lib. 5. cap. 8. cuius fontes funt pene fubyEtj^uinocfiali :quare cum Sol seque ab illius fontibus diftec in 1ropi- co Capricorni,& in Solftitio arftmo,bis in eo laltem accideret incrementum, deinde vero, quia enamfi Sole exiftente in Capricorno non' tantum Nilus crererer,quantum cum Sol eftinCancro deberet tamen crefeere fecundum proportionem ,prtEfercim cum a-efeat etiam Sole in Leone,vbi non adeo diftar. Ad argumentumvero de linio re{pondeo,omnes fiuuios &torrentes, qui emontibus dcfccndunt,maxim^ Einundent,*fccum limum deferre: tenuiores namque partes rerrx; coramifeentur aquas,&cum ea defluunt. Pofletq^ue Comes pari ratione probare ,in iifdem Nili caucinis eile accruos cadaderum beftiarum ,cum hacc etiam Nilus Lthtffecundm Nilus fecum ticfcrat.Qiudfnonnc etiam Straboijctelkiib.t 5.Hcmius, Cayftriis,Mcan(irus Caycus fecum limum fcmnt, cum eo adaugeant agtos.-nbnnc idem contingit Euphrati, vt docce M^Tuiiius iib. a. dc natura. Deorum ,ob quam caufim fertilem reddit Mcfopocamram ineam qiuil. nouis agris quotannis lilads-Non igitur id peculiare eft Nilo 5quare etiam argunicncum cius nullum elE . AnNili augmentumJit ah Oceam 'Atlantico': /' ‘Ca.pt.t XL .4. ^Occano Atlantico elTc lipc incremem pim-cs funt arbitrati ,qui ab Eredis cotercpoie dantibus altius, extollatur^ dcNiliini ex. eo iiabcntcra originem adaugeat. Ira (kalk Eutliymencs Maffilenlis ,tede Pkitar. cho Iib,4,dcpiacij;is„c.i »Galcno iib.deEilt Phh Iofopl!.& Scncca lib.4.nat.qq c. i.djce.ns4eAc^ lanticum mare naiiigaflcdndequc cumque, maiorem quandiu.Eteijia: tempus obieruaiit 1tunc enini elicitur mare* inftantibus ventis :cum autem”qiiieuerint venti ,&refederitypclagus ,inde difccdenti Nilo minorem vim -l!c. idemque ^‘Egypdorum, Sacerdotes fenfemm apud Herodoaim Ub. a. Diodorum Siculum Ihc/ium^l^aienaftumiib^^S.capn.^ Vemtuuek m&eme»uNtU* 57 icfetur eadem Icnictia aLucaii.du canic iib. lo* J^umof ah Ouam,am tertM ausgAt mnnt$t VxHndamtpmHlvmltmmn emnp:re Nihm^ f-yffmeojlueJakslongomkefcere traEht. Etreddkui' vcdiimilis ex eu ,quod Nilus vi&s lic aliquando marinamaquam adduxillcA^iiim Semea neque ha:c fcnrcntia nobis probacur jtum,quia Eteiiar fenus fpirant diebus 24.1111 zf .qium cre- '’ fcat Nilus,ex Ariftotelc,Plinio,&: Columella,vc Thesinferius odendcmus.Etefia: igitur non funt cm-pkrajh. fa incrementi: tum ,quia Niius augereiur etiam quoriercunque aventis agitabitur Oceanus Atlanticus ,contra quam accidat :mm ,quia Nili fontes non iunc in iittore Oceani Atlantici,aut alterius ,vtfe vidille fingit Eurliymencs, ciim iam nimis nota iinr Atiica’ licrora ,fed in altiffirais .dEthiopia: montibus ,vt fupeiius docuimus,qub mare non poceft afeendere: tum,vt: argumentatur Ariftoteies Iib. i.Meteor. fura.4. c,iJk. lib.de plantis.c.i.csctcriqiie Peripatetici, N Gregorius NyiTeniisin Hexam. fontes &flumina fiunt ex denfato afrigore vapore in ccix* fpecubus,non amari.Si enim aqua generari poteft in aere ex vaporibus eleuatis atlioiic Solis ad mediam regionem ,ibique dcnlatis afrigore, cur non idem fieri poffic in cauernis montium vaporibus eleuatis ex inferiore parte, aut intrufis ,ibique ad fornicem aut latera caucrnaram refrigeratis? Idemque conuincic experientia :nam fi cum ferri fonoribiis cauernas &: fpe- 1 cus ingrediarisjtactu &oculis ipfis cognofccs latera &fornices aquam ftillare fcaturieiitium fontium materiam 6cinitium. Nec mirum: Hquem ^8 Lthef fecundus i^uemddmodum.n. Nyilen. loco cit.) rx mbmmguttis coilciht a<^Ha torrentes mfcunturdkk gmtjs ipfu feparatim afpmms fmguUs per fe pujtiium i^tiiddam^Qrpro nihilo hnbendmn exUlimes *, fic er humorisfenfmhterrj, mdnamis copia multis fluentis eo. aliis priHmurfiumina.Qm.cc ctiara fcripfit Alclepiodoius, Philippum Macedonum Regem plures rei metallicae gnaros dcmihllc in vetus ac defertura metalluniiVt eius fcrurarcnmr venas ,aa aiiaritia aliquid pofteris reliquiflec» multiiquc diebus luftraco accenfis lucernis toto lpeai,reruiiiTe ,vidiilc fe folum magnos fluuios ,&immania inertium aquarum receptacula.Hoc idem colligi poteftex analogia lacrymarum.quemadraodiim enim lacryma' in oculi angulo lacrymali gignuntur cx rpirita,qui icnfu rei trilfis vt pimimum comprclliis liquitur, 8c in aquam diftiilat; ira omnino putandum eft fieri in fontium &fluminum generatione. AlFcrri ad hoc idem explicandum ac probandum poteft firailitudo aqinj alambico apharmacopolis ex rebus humidisrefoiurx,aliaraad hoc idem propofirum ab Fiuroba Auerrocin Meteor.Sednun immoramur ,quod q6poife euifienterid demonllrari poffit cx natura &aemediate qmhbrio aquje 5&duo tamquam omnino mamad, dubitata fiippono. Primum cft. Vt flumen de. fed c£ fluat,necelle efle,vt habeat originem feu princtcauemis altms fine :6cvt omittam teftimonium Ikyattib Ariftorelis lib. 2. JVieteor.fiim. i.c. i.Archimedis, vaporib. &aliorum ,id ratio conuincit. Aqua enim, vcl monetur motu recT:o,%'el circulari; fi primfi, aut locus in quem fluuius labitur, cft deciiuis,&: habeo mrentumi id caim nobis dari petebamus in J)e mtura &mremmt^NHL $9 lii fuppolito •, aiir acclinis,&runc iiauius afccndercr contra nactiramaqiia: ,quippe qua; Iit granis,cuius eft naturaliter dekendeic ,non aurem afeendere rei leuis propriiinuaiit denique plaiiiisj quo dato aqua contra naturam granis naturaliter afccndcrccj , quod ita colligo. "B Sit cadi fupcrfi- "'""Nk. ' cies lplia:rica. A^ B. C. centrum /jg>\ mundi D. origo /1 fluminis E. finis ^* F. ita vt aqua ab E. fluarpcrGad F. cum igitur linea ducbi acenrto D. ad F. Iic longior,quam qua ab eodem D.ad G.neceflcefl: fateri aquam iaciam tuille viciniorem cali filpcrficiei A.B.C.& remotiorem acentro D. quare fluens apiukfo G.ad F. contra riaturam granis afeendet. Ne igitur cogatur aqua fluminis contra fuam naturam arcendere ,neccllc elfvt fluat ab E. versus D. Sin autem dicatur fecundum ,nempe aquam moueri circularitcr fuper terr^ fuperficiem,peffinic dicetur ,cum qualitas motiua aqux fit gtauitas ,qua: deorfum rccla impellit ,vt quotidiana experienda docet ,vt omittamus Ariftorclcm iib. i. c«li.tcx.7,A:icq. Necclfarib igitur fequirur verum elTe quod flipponcbamusjvt flumen fluat, exigere principium altius fine :imb eo altius ,quo longius fluit jin magna diftantia enim exigua decliuitas pauktim redditur inutilis. Ideoque fcripfit LeoBapdlta Aibertus iib.io.Arcbit.c.y.ex Georaetns eite nc- Haceite lo^ Ltherfecundm ad circumferendam iint (cquales, vt paret ex definitione circuli ,&fphcErce Euclidis lib. i.& n. ideo nulla pars fuperficiei maris erit aitior alterarcum id dicatur altius alteroja quolineae vfque ad centram dueStte liint longiores ,quia cum iit vicinius c^lo ,remotius eft acentro ,quam ilLx Iine^,qua: ab alia re ad idem centrum ducuntur. His duobus fuppofitis iic argumentor.Fons &: origo fluminum eft aitior fine cx primo fuppofi- to.finiseft aitior mari in quod flumen influit,vel {altem non deprelfior,, alitcrenim mare in flu' men influerct,rctr6quc flumina fluerent, non in mare ;ergo origo &: fons fluminum eft aitior mari in quod jnfluir.At nullibi mare eminendus aut altius eft ea parte in quam influitifiimen,cum in figura {phaerica ,qualis eft fuperficies maris, vnapars non fit aitior akera,circumferenda vbique aequaliter diftante acentro ,ex fecundo fuppofito :ergo mare vbique depreflius eft ,coque magis quo flumen longius fluit.v.g. Nili origine &fonte ad minimuni quatiior ftadiis &quingentis pedibus,quippe ciim Nilus, vt libro r. diximus,ad minimum fluat vigindquatuor ftadioriim millibus ,nonnumeratis finuofis &magnis cius flexibus. Non igitur Nilus ,aut vilaalia flumina originem habent amari ,ne tam fublime contra naturam granis aqua cogatur ad fontem &fluminis originem afeendere. Huic euidend argumento conatus eft refpondere Scaligerexerc. 4<j. negauitque fequi quod contendimus ,co quod pars fuperior aquae propellat inferiorem ,vnde fit ,vtvbi in mari fune {pecus &meatus ,protrudatur pars inferior dfuperiorc Demtura &mctemento Niti. io7 pcriorc fiiperinciimbcntej ideocjnc non naturaliter,vcdcmonftrar argumentum,, Icd vi aquam elcuaci fiipra terram ,&: efficere fontes initia fluminum. Verum hacc rdponflo infolubilcs tiifficuIra-E^c*^^^®* res patitur.Primbenim faffiflimum cit,ekmenta’^. in propriis iocjsgraiiicare ,&coniequencer pm*- ^pjijcds cem ffiperiorem aquse protrudere inlcriorcm ,vt non graprobarSyrianiis,& Ptolcmams apiidSimpliciura uitarc, **Xicu*”** lib.4,de caelo.tex. 16. ex vrinatoribus ac natantibus,qui in profundo maiis non maius onus ientiunt fuperincumbens humeris ,quam cum fub ipfa tantum aqua; fuperficic natant. Idem experiuntur oinnes quotidie cum hauriunt aquana e puteis :vas enim aquaplenum non magis grauitat alte in aquam demerfum ,quam immeiliat^ fub fuperficic. quod etiam de aliis elementis do-> cet Theraiftius apud Auerrocm lib. 4. de Ci^lo. tex. jo.SimpIicius lib.4.de cndo.c.i^.Syrianus Sc aiij, quicquid opinatus fit Petrus de Abano differentia i4.Idemque conuincit ratiomulia enim datur caula ob quam elementa in propriis Iphaeris grauiteiit ,aut leuitenc ,.cum elementanon moucanmr,nifi vt iuumaflequantur locum. Ac infiia fphaera iamhabentmon eft igitur cur moueri debeant. Q^dfi Ariftotelcs lib. 2.. de cxlo» cex. 19. 30.59. ScSed.io. Probi, 45. SrScd.xf» Probli ?.aliter fentire videtur de aerc,refpoiidec D.Thomas,eum. de aere mixto vaporibusaqueis, aut Topice fuifle locutum. Sicut etiam ob eandem aqueam humiditatem animalis vox deicendit ,potius quam afeendae: cx cius ad terram rcpcrcuffionc fic etiam magis audibilis deorfura. IoSLiherfecundm quarafiiifum, vbi vox ob aeris immenfitatcm cuaneicit. Eadcmquc caufa allignaiida cft quxfirocur,qui in cubiculo fune exaudiant coiloquetes in via, hi vero non audiant confabuiantes in cubiculo ?Nec i*toIema:us, Themiilius ,&ali| Ariftoteli concedunt verem acre inflatum cilc maioris ponderis quam vacuum ,li acre puro, nonvaporibus mixto ,vreftfpintus &anhelitus animalis ,impicatur ,autob frigiditatem vtris partes aeris in aquam non concrcfcant,dum im* piccuf. Quare neque nos fub dio &aperto exio cum torus aeria nos incumbit, maius pondus fentimus ,quam ciimparuo in cubiculo inclith luraus,vbi exiguo aeri riibiicimuivArdnquies, lignum centum librarum ,&: plumbum librarum dcccm decidentia quamdiu funt in aere ,velociusmoueturligriumjqiiam plumbum ,cum autem impingunt in aquam ,lignum fupernatat, plumbum vero dcfcendir.C^od accidit ex Ariftotcle ,quia aer in ligno in propria Iphxra grauitabar.Refpondeo,plumbum in aquam mergitur,iion trabs ,non quod aer grauitet in aere non inaqua, ledqiiia elementa geauia in plumbo magis fuperanc leuiain plumbo ,qudm in iignornam aqua,qux eft in trabe ,in aqua neque trahit fur&m,neque deorfum ,terra trahit deorfum,a& &ignis fLirfum:& quia plus eft aeris ,U ignis in trabe quam terrXjnS mergitur.In plumbo autem quia eft plus terrse,quam ignis &aeris, mergiturdn aere vero etiam trabs fertur deorsu,^ quiaaer nec mouefftirftira ,nec deorftim ,ignis lapit fiirliim,terra deaqua percrahut deorftim, dc quia pius habet terrx &aqux quam ignis ibiius, moue De natura d* incremento Nili, 109 raouetui' deorfum. Ec licet proportione partium plumbum plus habeat terrae &aquit relpe<5tu ignis, quain magna trabs ,ii mpliciter tamenlongc plus eil terra: &aqua: in trabe,quam in pariio pluiTibo,& ideo grauior,citiurque moueciir.Vel certe aer in ligno fnrtentat ,quia non vult de- Tceiidere fub aquam ,viidc ob hoc magna fuilinet oneraun aeie autem, quia adhuc non mouebarur extra fiiam fphsram ,non refiflebat elementis defcendeniibus, vt facit ,cum volunt illud extra fuum locum abducere, in plumbo autem immerfo non ka reiiftit ,quia ob plumbi deniltacem eft admodum exiguus. Non igitur, aqua, aut alia elementa in fuis iph.xris grauitant, aut leuitant. Secundo vero ,quia aqua non potcil altius arcendere ,qukn deicenderit ,vt &communis fenfus, &experientia ,dc ratio ipfa ciemonftrats alias enim contra naturam grauium afccndercc. Eilque Scaligero afferenda rado, cur li id hat in mari,non fiat etiam in puteis >ita vt immiflo tubo prominente extra orificium putei, inferior pars 2qu;e non protrudatur afuperincumbenre luperiore, itavt abfque dubforio fune ,aut trociea,&: fine vafe, abfque labore aquam hauriamus. Similiqiie arte abfque vllo negotio non poffimus efficere fontes perennes altera tubi parte infixa in inferiori parte vaiis aqua repleti, vtfuperior aqua: pars inferiorem in eam mbi partem pofiit propellere-,altera vero iupercminenrc orificio vafis ,&: refundente eandem aquam in idem vas,vt iterum fluar. Tertio denique pugnantia loquitur Scaiigerj iio Liber fecundus henim fupcrior pars elementi aqine propellit fao pondere inferiorem ,camque cogit fiibirc ipcciis &c caucrnas ,&elc.nari in montibus ad fontium fcaturigines fluminum principia ,iam aqua vi flia naturali,non autem violenter afeendcz in montes *, non igitur graiiia naturaliter deerrum,& Iciiia furfum ferentur,contra quam ftaruar Ariftotcleslib.i.de cjclo.tex.p-io. 11.& alibi fepe ,vei vni eidemque corpori firaplici duo contrarij motus competent,contra eundem Aril’lot.ibid.& lib.1. Mereor, c, 2. Conatus eft etiam rcipodere Francifeus Valciius iib.de facra Philo - fophia.c.<J 5.aflerens, argumentum omninoconuincere,ii fupponamos mare quiefccre,ac perpe- I mb ventis agitari: ob id polfe aquam infundo maris protrudi in caucrnas cerrs ,qiite deinde emergat in fontes,&efliciat fluminum principia. Sed haud melior eft ha;c Valefij reiponj[io,quam fuerit Scaligeri.Iili enim obftanr tumargumenta facti contra Scaligerum ,quamuis enim agites aquam profundi putei ,nunquam facies ,vtpcr robum furfum ad orificium afeendat :tum,quia aquafoliim tantiim afeendit quatiini defeendir, mare aurem non adeo aflluat,vt altiflimos montes tranfeendar ,quod omnino oporteret ,fi flumina &fontes inde fluunt: tura ,quia in fundo maris aut vix ,aut nc vix quidem agitatur aqua, vnde in tempcftatibiis pifces ima pctilt, vt quiefcanc^&agitationcm vitent:tum, quia fiippofirq moneri St' agitari ,cum infiniti fint caiieriiamm receflus &anfradLis,inipropene initio caucruarum motus omnis ceflabit,6cquie{cetaqua:turn, quia fi caueiiirE. v. g. Mcdbaci excurrunt ab oiiesce De mtura ^incremento Nili. 111 oriente in occidentem Solemj& ob motu maris Adriatici aquse arcenduntinmontesEiiganeos ad orificium fontis^cum fiabunt EtcfL^,aiit Boreas,Africus,vcl Libycus,Adriacicu mare in contrarium, aut certe in diucrfi. Huer;' quare haud amplius poterunf aqiiat propelli adfontem ;celfiibit igitur hi cdoaci flnxusraut certe pro diueriitate agitationis maris variabitur aquaru Alcdoaci copia &: fluxus, quod tamen iion fit. itemque Cum faipe mare pariatur malaciam, vel certe non femper ibidem agitetur ,non agitato mari vbi funt (pecus initia fluminum, per Valeliiira fluminanon fluent, quod repugnat quotidiana expeiientiar. Fruftra denique tentauit argumentum foluere Plato in Phaedone in fin.Plinius hb. z.cap.5 (J. &D. Bafilius Homil. 4. in Hexamer. dicentes, oriri quidem flumina ^Tartaro,aut mari,(ed (piriru flacuve interius monente aquam fiirfum impelli ad fcaturiginem :tum ,quia qusc difputat Ariftoteles lib. z. Mereor, de fluxu fluminum e Tartaro flufbuante ,valent etiam contra huiufinodi flatus impiilfiimnum, quia mirum videtur fi ab hoc (piritu impelluntur aqu^,cur fi ponatur fill:ula,qua: exfundomaris fuperemmeat, fimilis fpiritus non impellaretiam aquam furfum, vel ii fcopulum excaues vifque ad fundum maris ,vel fodias puteum, non ftacim oriatur flumen, tum, quia fi fontes a(piritu fiunt, aprica &calidiora loca aquis maxime abundarent, &egerentffigidiora.Ciim enim (piritus acalore Solis fiant ,vc conflat ex Ariftotele lib.i.Meteor. fum. c.i.6c iib.z.funi.2.c.2.&:Sc(fl,2^.Pi'obLiz.Jj. 14. etiam ,z jiz Liberfecundus adlione Solis augerentur. &tamen ,vt noratD. Gregoriiis NyiTcnus in Hexam. &alij ,loca Septentrioni proxima &frigidiora aquis magis abundant. Signum cft igitur frigiditarcmj& non exhalationem ieu Cpiritura effe fontium &fluminum efficientem caufam :tum ,quu fi aqua afpiritu impulfa amari afeenderet ad fontem, non foium teperet,verum etiam vehementer caleret ,&ferucret ,vti euenit aquis thermalibus Aponitanis S, HelcnaE:, &aliis in agro Patauino fuDterraneis ignibus calefadlis. Si enim iilc fpitims fit reraifse calidus in egrefih ecauernis,non habebit tantam vim,vtpoflit aquas per fe graucs furfum euehere. Accedit (vt nihil dicam de frigidis caucrnarum lateribus ,ac fornice )aquas fua frigiditate debere impetum fefe efferentium exhalationura retundere potius eas fecum trahere, quam ab ipfis impelli &trahi. Nam etiam exhalatio materia ventorum frigefadfca amedia aeris regione deorfiim fertur ,nedum cuehic vlrerius fiiiium aliudfeipfagrauius. tum ,quia in mari deprehenderentur ex retortis aquis ,&vorticibus hiatus Sc loca ,vbi aqu.« cauernas montium fuhircnt,vtaccidit Scyllae Se Charybdi ,liciit difputat AriftotelesScd.2.5.Probl.5.Damibio,& aliis fluminibus, tum ,quia aeftate augerentur flumina ,cum oh calorem vehemenciorem Solis huiufmodi flatus &fpiritus fubrerranei roborari & multiplicari debeant :cademque vicillitudo deprehenderetur in reliquo anni fpatio pro varietate temporum, tum ,quia hic fpiritus deprehenderetur ex ebullitione etiam in raari,ipsique fon Denatura ^incremento Nili, 11 3 fontes in ampullas furgercnt, vt accidit in dolio mufti,quod non videmus. tiim,quia ille fpiritiis &exhalatio cum aqua erud-arec quicquid in fundo maris adelTet prope cauenias fluminum principia, non fecus atque fiat in fonte Marfya’, dc quo Plinius lib.: 1.cap.a.tum ,quia aqua fontium &c fliiminura effec ialta,quippe qua' ex falfo mari aIpiritu impellatur. Dices percolari no fecus ac fi demittas obturatum figiilinum vas nonum in fundum maris ,quod repletur aqua dulci.Sedhuic rei obftat,tum, quia rctundetur impecus fpiritus impellentis fur/um aquas cx opinione aduerfiiriorum :tum ,quia meatibus paulatim patefadis humor falfus fairugine fua fontis aquas omnes inficeret, luxta dodrinani Ariftotelisjdum Sed. 25.Probi.j7.qimir, cur fi quis fodiat in iittore maris ,prius aqua dulcis emanet, mox fald efficiatur ?&cx iam relida falfedine in cauernis meatus eflene falli ,ciim ea fitaqute narura,vt tacilc faporem contrahat terra: ,quam lambit ,vt docet Plato in Phardonc; Arifloteles lib. z. Meteor. Pliniiislib.ji. cap* ^, Vitruuius liKS.c.^. &conflat experientia aqua^ rum fulphurearum ,&fluminis Himene in Sicilia, quod afonte progreffiim bipartito aluco diuiditur, &: ramus ille qui versus Ennam profluit per terram dulcem, dulcis eft,alrer ,qui per, terraiti ex: qua foditur lal, decurrit, faliiis cft,vnde iam mutato nomine Salia dicitur, quare omnes fontes veherent aquam falfam. Tum denique,quia.folites &flumina, pradei tim maxima, potius in planitie ,qudra in montibus 0iifeiiriir5 Iquippe 154 Liherfecundm «quippe qtiae minus amari ,ex quo pei' aduerfarios Huunt,remota,&:{piricus vbcrior futuras iit, &imperas vehementior ,ncc adeo fublime cogatur euehere aquaiil. .Ac accidit oppouram, vt pratter Ariftotclera docet cxpcrientiatludiis enim cCaucafo,Tanais in Sarraaiia eRifteo,Araxase Periarde in Armenia ,Padus in Alpibus Italis c Vcfuiiio ,Danubius in Germania ex Amobia, Ebenus, Rhodanus &liara ex Aipiu iugo fluiit, idemque de cstcris, qus tantiim emagnis montibus oriuntur eo quod inliis folum magni ipe- CIIS elTepolUnc ,mquibus copiofus vapor in aquam concrefeat. Q^)d fi Pyramus ex plaiiide Huerc videtur »id euemt quod in Tauri caueniis concretus vapor in aquam ibi primum exitum nancircaturivt etiam idem accidere vidi in agro Veronenfi prope Monrorium in villa,qitx Scalb geroriimPrincipum fuemr,magno impetu erum- ! nentibus in planitie ;fedin Alpibus genitis aquis ideo copioIiSjVt triplicem alueiim rcpleant,quoium vnus Veronam ducitur ,alter ad oppidum S, Martini ,&tertius irrigandis agris vfqiie ad ‘ | Athefim deferuit ciuibus ;adeo vt ,fi in vnum aqute omnes Umiil confluant, non exiguum dnt i eiFeckura; fliimen.Necelfe eft igicurjt concludamus cura Ariftotele lib.i.Meteordum. 4.C. i. At lib.de plantis.c.i.Plucarclio in ifimilio ,Aucrro^ mMeteoris,&: ibidem Alexandro, Pbilofiono, Olyfnpiodoro ,Buccaferro ,Vicomercaro ,Ga-» brieleFalopio lib. de aquis medk-c. Agricola lib-de his qua: fluunt eterra ,Grcgor.Nyfleno in Hexam. cseterifque Perip&erieis 5quicquid ia contra De natura &inmmento NiH iif contrarium feuferit Homems lib. ziJiiad. dum ait j profundi potentia Oceani, Ex quo omnespumj,c^ totum mare. Et omnes fontes,^putei alti fiuum. quem Tcquud fiint Lucretius lib. 6,Seneca lib. 5. nac. qq. c. if.Plinius lib. 2. c.iJf.Philo iib.dc Opificio mundi,Albeituslib.2.Meteor.cr. z.c.ir. landiinus tr.4.c. r.Scaiiger,& Valefius locis citatis, &Andreas Baccius lib. i, de aquis. C.4.& 5. non polle flumina per terrje cuniculos emari prouenire :led inde tantum fieri quod vapor, vc Pontani in Meteoris verbis vtar, —montana figens vtfrigorafenft. Infiillasabit, &longo fluit agminemulms Defuper imapetens,donec iarn viribus auHis Erumpit vallo, in campos turgidus exit* Quodfi primo obiicias. Cum artate cauerare in quibus ,ex Ariftotele, vapores coguntur in aquam,fint frigidiores, fontes &fluminamagis tunc aquis abundarent,& tamen accidit oppoiitum. Relpondeo ,id omnino futuram fiiifie, fi caereraeflentparia,at fecustes le habet,tum,quia in aeftare imbtes,quibus valde augentur flumina, rarius fiunt ,qudmin hyeme :tum ,quiaaiftate vehementi adioneSolis multi refoluuntur vapores,vnde etiam fir,vr tunc in mediaacris regione^ pluuis rarius fiant,quam hycrae. Si fecundo obiicias ,EccLc. i. omnia flumina oriri amari,ideo mare non redundare, }ic3tin illud influant flumina. Relpondeo primb,rorrenr tes inteliigi ,qui fiunt ex vaporibus in pluuiam ‘ 12, dcnfa 11 1Lther fecundus EpitomeSeueri, quamuis non ab ^tbiopia, fed ab Atiantc deriucc Niium;Heroclotus modeftijP> iimam arbitratur. Eius meminit Seneca lib. 4* nat. qqc. i. DiodoruS Siculus lib. i.Ariftidcs in oratione dEgyptiaca ,Lucailus lib. jo.Claudianus Epigr.de Nilo, Pomponius Mela lib, i. c. 5. Auchor libri dc Niio,&: ex recentioribus Fierius Valerianus lib. 34. c. de diluuio Nili, Francifeus Patritius lib. 7. difcuC M.Antonius Sabellicus, Hieronymus Fracaftorius tr. dc Nilo ,Se Paulus louius. Sed nobis fententia IiiEC non probatur, nnn quod niues generari non poffint in AEthiopia , pueauit Procius in Tinnjum Platonis,Diodorus* Scneca,Lucanus, Ariftides ,Aiitbor libri de Nilo,& AbuleniisinGen.cap.i.q.iy.curaexperientia conftet, id falliim e{Ie,vt docentAbymni, & LuErani apud Paulum Iouium,&: loannem Barriam in i"ua Alia lib. io. dcc.s cap. i. idque con* firmad poteft ex Tacito, qui lib. 21. docer,Libanum montem haud multum ab AEgypto diftanrem in liimmis etiam caloribus niue elle coopertum :led quod Lxfint magis versus Tropicum hyemaiem ,quam fontes Nili ,vtfcriplit oculatus teftis Francifeus Aluarez in peregrinatione yEthiopica. cap.vlt deinde ,quia etiamE ellcnt vbi funt fontes Nili,nontamen pollent elle caufa illius incrementi 3multo enim citius iSole H* qiicfiercnt,ncmpe cum aCapricorno progreditor ad vEquacorcmjcflct enim iliis perpendicula-' ris,& non cum eft in Cancro,quippe qui tUlicEc reraotiffimus, &ex confequenri vigear frigus §c j hycms j T>e naitifA ^incfemento NilL 11 5 hyerasin ^thiopi^i quare mcnix podus cadet, quam liquefcat. Confirmatur experienda, quia apud nos niucs liquefcfit ingrediete Sole ad minimum lignum Tauri,ciim diftac ad ^o, gradus*, ergo mulcofacilius eodem tempore niucs illae liquefeent in ^thiopia parumdiftantes.nullo igitur modoexpedabuntiunium,aut lulium merifem Ci^a etiam,vr argumentatur Diodoras Sicuius,fi incrementum elTet aniuibus,pcr id tempus inde foiraret ventus maxime frigidus ,quod tamen fallum eft.Adde ex Authore libri de Nilo, cu cx mulca niuefiat exigua admodum aqua, haud polle concipi ,tantam ibi niuem reperiri, quae liquefcens adeo Nilum augeat,vt/£gyptum inundet. Denique ex Ariftoteie libr. 1. Poft. r. 3.4.Nilusfiuitpleniffimus in. fine Lunaej at frigore concreta &congelata magisiiquefeiit in plenilunio, cum &no(flcs picnilunij lint calidiores. Quare Ariftoteles lib.4.depart,anim.c. 5. Echim (inquit) hahentfe inpleniluniis vberim ,«0« pet id tmpHs copiofmpafcmmr,vt quidam putmt^fed ^md noUes tepidiores fint propter Lunam pleniaremi calorem enim dejideram,<ptandafrigori patent ,vtpoie quafanguine carent, exquofit »vr^ate pms vbique •vigeant, hiiottc dicent aduerfari) ,Nigrum Niii aemulum in eadem Africa eodem tempore orefcentem augeri ^niuibus ,quare etiam Niluml Refpondemus priraA, etiamli con.cederemusNigrum augeri niuibus ,idtamen negaremus de Nilo, quia Niger vicinus cft Atlanti ^in quo,te»* ftc Pliniojfiint niues, ideoque cum'Solllitio Atlanti Sol vidnws fit,mucs facili lique&fftcjqubd 12,4 fecundus de Nilo haud dici poteft, cum Soi mnc maximi diftctab iCchiopia.Rcipondemiis iccando ,etia Nigrum ab aquis piuUiis ,nona niuibus augeri, ciim Nigri fontes pariim aRegnoGoyano diftetj afontibus autem Nili gradibus quinquc,Yt Geographicte Tabula docent. ^An incnwehtum Nili fit ab Efefiis Nili curfmninhihmtibusi Gapvt XilL En,t ENT X.A fuit multorum vete-* Irum.ab Etefiis aduersus iEgyptura reflantibus^ Eioque impetu Nih fluenta ,____ _retro agentibus, flbiqiic aquis inuieem occurrentibus, illis quidem fuperot* efonte jhfe verb ipfexnefeflatunv flatu adisv&: ndqiieuiatA- bus propter eminentiores ripas fluminis ie diltfetare ,Nilum tandem augeri &inundaredEgypmra. Refertur hcec opinio ab Herodotodib. a. driftidc in oratione iCgypriaca, Ammiano Mar- « cellino ,Plinio ,LueanoiSc aliis -Authorem Habuit Thaletem,teile Authore libri de Nilo,S.eneca lib.q.nac.qq.cap. a.Pkuaucho iib.q.de pkCiCJ. Diodoro Siculo lib.i.Laertio in ThajetejGalend lib.de hiR,Philor.c.hacdc re, &: Fracaftorio tr.dp Nilo,qui:eara quoquetribiiir Endciio.Sequutus efl: Thaletem Philo iib. t.de vitaibioyiis , cretiusqui iib.tj,eapif, ... , 'i, ** "“n De natura ^Incrementa NIlL 12y P’'t rigat t/£gyfmm mediumferfdpe calorem, ^HtqmaJhmdjlmejdqmlumsojimcornrs ^nnitetnpore eo>quottefidejfeferuntur. EtcontrafiuMum ftames remorantur vndas Cogentes fwfua replent, mgmtque manere. Eandem tandem teniiicBeda in lib.cie natura rc- ;niin .cap.4 4.eam tatpen nos non probamus. Vt ;enim argumentaturPiodorus 5Herodotus ,Ari- i ilides, &Autbor lib.de Nilo ,crefeit Nilus non Iflantibus Eteliisjnoiieftjgiturindc meremetum ;illius, Antecedens paretytuni ,quia Etcflae noftu non fpirant ,ied tantum in.tcrdiu ,ex Ariftoteic iib.i.Meteor.fum,i.c.i.& Plinio lib. ii.c. 47.CU Itamen Nilus tunc ita magnus fluatjatqueinter- I diu.tum,quia docet PJinms lib.i .biduo pofl: ortum CaiiiciilsE Erelias flare,nempe i5,Kal.Augu- Ecefix fti, cum,codem tefte ,oriatur Canicula Kal,5“®.” .? ciufdem quod etiam confifrnar Columcl.lib .ii.c. ;2.&: Arillot. loco cic. aflerens fpirare pofl; Canis ortum. At fiiperius oftendimus, Nilum crefeere ^circa initium Cancri,quod contingit dic rz. lu- Inij jper dies igitur 24. aut z^increraentum Nili anteuerrit Etelias.Qubd fl dicant aduerfarij cum. Plinio incipere Liinanoua p^oft Solftidum jreipondemus, id repugnare fle authoribus ceteris, &experientia: ,cumjflt obferuatum paulo pofl: Solftitium incipere.; deinde ,etli fcmcl id coii- 1 tingeret ,non accideret tamen Angulis annis, ivc priina inciperet in fine Cancri ,vt vulc Lnfcanus^?, Sc alij ,qui illud referunt in Etefias, qu^ tantum 13. Kal.Augufti incipiunt.Accedit, qtiia fi Nilus’ augetur ab Etefiis innibeiidbusfla- , 116Liberfecundus minis ciirfumjid eueniret pariter aliis Africae fluminibuSjpraercrdm minoribus Niio,qu£c aventis facilius polTunt cogi,cum eorum oftia fint etiam contra Etefias, Idemque eueniret Europae fluminibus cotra Septentrione iabentibus non fecus ac labitur Nilas.v.g.Sequaii£,Rheno,Scheida:,Amaflo,Alb!,Oderar,Viftulae, &: aliis prtefertim Aquiloni proximioribus, quam &Nilus ,& tameti in eis nihil tale confpicimus. Addo,Nigrum eodemanni tempore crefeere, cumtamen non habeat oftia eodem litu quo Nilus polita, cum defluat in Oceanum Occidentalem.Teftantur quoque Plinius &Ariftides ,Etefias vt plurimum elle Zephyros Ipirances ab Occidente non tamversus oftia Nili ,quam versus Orientem, ideoque non pofle inhibere illius curium: &Seneca notauit non fieri rriaius incrementum,cum Etefiaeflauere vehementius, nec minui ,fi lenius, contra quam omnino accideret ,fi ab cis penderet incrementum. ' An crefc4t ob arenam congeftam ah Mtejtisad eius ofia^ Capvt XIV* qui ab arena ad Nili oftia conge- : fta' ab Etefiis merementum hoc efle’'ve ^^^'^lint, ideoque fic canit Lucretius lib/tf. , Efiquoque vti cQh^eJfusarens ' Fluxibus jye natura ^incremento Nili* ti"] aduerjls oppilare oBk contra. Cum mare permoum ventus ruit imus arenam. ^0fit vti paBo Uber minus exitus amni, ‘ Etprocimis itemfiat minus impetus vndis. idenj feniit etiam Strabo Fuidenfis in GloCord, ia c.8.Amos,Lincomeiiiis& ^gidiusiib.z.Poft. t.24. &: ifidorus Hiipalends lib. de Mundo, c. 4j,licet velit ,Ecelias Ipirare etiam menfe Maio ab hora diei 6ad 1o,& fua liraul violentia retardare Nili eiirfum, vt authores fuperioris lencendai-philofophabantur.Nos tamen id haudvetum exiiUmamiis ,tum,quia ex didis citius augeatur Niius,quam ipirentEtehte umra^quia id multo magi^faceret Aquilo ,qui eregione,&vehemcdllimefpirat: tum ,quia id fieret podiis hyemc, quam in riiramaaeftate,cum!enilnmeipirantYcdBoreaies:tiuTi,qiiia prius crefeeret ad Gftia,qLia in fuperiodbus ^t;hiopi£E partibus ,quod eft a veritate alienum.Scribitenim Strabo lib. 17.prius deprehendi incrementum in vrbe Elephantina {hacc eft pofita in Infula Elephantina tribus milliaribus infra nouiflimum Cataradem ,&quindecim fupra Syenen,ex Plinio hb.j.c. eWqiie lib.a.c.y j.dixerat-ab Alexandria diftare quinque 'ftadiorura millibus )quam circa Memphim , •prius circa Philas, vt docet Seneca 4. nat.qq.e.z. Sunt vero Philae,ex Seneca, Strabone,Sc Heliodoro lib. S.comunis ^thiopum &: iEgyptiorum habitatio fupra Infulam Elephantinam inter primum&: fecundum Cataradera viginti triu graduum altitudinis ab AEquinodiali.Ex qUo ‘emm pateti haud rede fcnpfilTc Paulum OroMlib.i. Ii8 Liherfemndfis foluni in/€gypto Libyaqiie Niliira crefcere :tu, quiali ad oftia cius inctemeuti tempore bolidem deraiteamus, nullam prorfus arenarum molem feu aggeres reperiemus: tum denique ,quia tunc inundatio eflet iblum infra CararadtaSjqiix funt aldilimXjVt non tantum colligimus exNicepboro lib.6.cap.i9.verumedaraex Strabone &c Sccecalib.4.nat.qq cap.z. jitvbi (inquit )fcopulos verberamt,fp»mM j^illi mn ex naturxfuafid ex 'miunahei mkre^i Tandemate ehtStMus ebsiamia ,in vdfiam altitudinemfubiiodefiimtus cadit, cum ingemi cimtmi-dcemium regionum slrepitu ejusmperferre gens ibi aPerfs collocata mnpotuk ,obtH{is ajfidrw fragore diirtbusiy& ob hoc fedibus ade^uietiora trawlatis :vt etiam idem Seneca fcriplerat epift.y 6.M. Tullius in Som. Scip,Macrobiusibid.lib.a. cap.4. Pliilollratus lib. .vitx Apollonij ,Zezes, Ammianus Marcellimis,&: alipquos fcqii iitus Italorum Poeramm Princeps eecinit; ; Fotfi fcorneti Nilddto cadendo Colgranfimio imortai dintorno afforda, 'At falfiim cft foium infra Cataractas Nilum a‘cfcere ,cum augeatur etiam apud Pliilas ,vt paulo ante diximus ,&ferib it etiam Odoardus Congenlis apud Philippuin Pigaferara lib. t. de Regno Congi. c. lo.Q^d hdicas adeo magnas clTc hos arenarum cumulos ad oiHa Nili,vt etiam liipra Cataradas poffint aquas retroagere, fabulam omnino confingesitunc enim dEgyptus non 3<3. vel TSjeubitis aquarum-Operiretur ,fed amplius fexcentispiiimulrqueamnarum adeo attoliereiitur extfaluperficiem niaris,vc montes etiam '•excede De nxtuu dr mmnmto Ntli 1 2 9 excederent ^&tamen ab inido mundi vfqiic ad hanc diem nemo mortalium hos aren* cumulos vidit. Nccelle eft igitui-jVt incrementum aliunde veniat. A?} mcrementmn Nilt fiat ah Etefiis pellefitthfM m^Ethiofiam nuhes^ qtm ibidem in aquam refoluatitur^ CA?VTXVIL11in Etehas quidem Nili incrcraen- Iretulerunt,ted qux aSeptentrione in iEthiopiara nubes propeilerent,quibus in aquam rcroliitis augeatur Nilus. Refertur iixc opinio aPliitarcho hb. delfidc &Otlride, iLucano,Solino ,Minio ,Pomponio Mela, Ammiano Marcellino ,Ariftide locis cit. &Pierio Valeriano lib.4(j.c.i.Fuit vero Democriti ex Galeno lib.de hift.Philo{bph.& Plutarcho lib. 4.dc I plac.qucm fequuti funt lamblicus ,Audior libri Ide Nilo, Alexander Aphrodifeus lib. uMerco- Irum,&Suidas ,idqiic probabile putat Lucrctiis, :dum italib.6.canir, tFit qmquevti plffumfirfm magk adcaput eius Tetnporc eo (lant^quo Etejiaflabm A<jmlomm conima»t,m eas tum omnia partes Scilicet ad mediamregionem eieBa diei Cum conuenemmdbi ad altos denique montes ^ ^Contufanuhes coguntur,viquepremuntur. Sed non pofliim hanc lentendam in eoprobare, Kquod 1^0 Liher fecmdiis qii64 affirmat pkmias,quibus Nilus crcfcit, fieri Eteiiarum ope &auxilio ex Septentrione in yfitiiiopiam nubes ptopelientiura: tum,quia iam ofiendimus multo fcriiis Etefias flare ,quam augeatur Niius.-nim,quia non repugnat cleuari vapores in^Etliiopia imbrium materiam,ctll aliunde non deferantur :tum ,quia videtur omnino difficile propelli pofie in a;il:ate Eteiiarum flatu i Septentrione vapores humidos in dbrhiopiam ad fexaginta quatuor Ifadiorum millia diltantem,deuebendos per Zonam torridam,qiiam ita calidam credidit(vri diximus lib. i.c- 2.)Anftotelcslib.z.Meteorium.i.c.i. Plinius lib. z.c. 6Z, &alij,vt eis ob nimium caiorcra videretur inhabitabilis ;quique iib.i.fum. z. c.4. feripteritrarb ficti Cometas intra Tropicos ob Solis ,& aftromm motum non foium fegregantem calidum, fed edam diigregantem id quod confiftit. vnde &lib. 2. ait ,erli aPolo Antarctico fpiret ventus,licut aSeptentrione fpirat Aquilo ,non tamen adiios vfque progredi poffie*, quemadmodum ne Aquilo quidem iiiiic pertingit ,quippe qui nec per totam terram noftram habitabileni fetdtunideoque nec Aultrura flate aGonuerfio-' nc brumali,feu Tropico Capricorni ,fed foium ab «ftiiia Conuerfione. Ex quo loco apertevolligimus,librum de Nilo non efle Ariftotelis,cura iliirepugnet. neganti nc illuc quidem Aquilones,qui funr vcliementiffimijpcrtingercjaut ventos aTropico Capricorni ad iios 3qui nonadeb iTropico Cancri difl;amiis,venire. Quare mul- to minus ex Ariitorelis fententia aSeptentrione Demtura ^imremento Nilu iji propelli pofliint ab Eteiiis nubes ad Capricornum,cum &diilanda j(ic maior,& venti non vehementes. Accedit, cum hbriira non numerari a Laertio inter Ariftotelis opera. Videtur igitur verifimiliusdibrum likinictle Aridonis Andronici difcipuli ,cura quo Eudorus in coiircndonem venit ob librum de Niio,vt reftatur Srabo ,fed ob vicinitatem vocis Ariftotciis,&: Arillonis ,librariorum illimia fuille Ariftoceli cribiimm, quod Aridoni fuerat adfcdbcndum. Ac Pigafeta iib. 1. de Congi Regno, c.z.fcribitjcxpericntia condare tunc temporis ab Etefiis eb nubes propelli. Dicimus videri Pigaferara fatis diuersc Eredas liimere ,quam fumpierint antiqui. Nam per Etedas accipit ventos,qui menle Aprili $c fequcndbiisfpirantjteftc Heliodoro lib.z.^riiiop. tantum aConuerdone aiftiua vcrsiis Tropicum Capricorni ,non docet ramen ede Etedas, de quibus Aridoteles ,Plinius, &alij adepint flare pod Canis ortum.Omitto eundem velle lib, i.c. jo.pluuias incipere menle Aprili, cum nondum {pirent Eteda;. Non ed igirur Nili incrementum ab Ecedis nubes in AEthiopiam propellentibus. Jn Ntlm SolflitU mfcAtj (jeod tumJtt hyems apudAntkhthmf rnde oriatur ^fub~ tus maria adms dffiuat^ cApVTXVr. EFERTDiodorus Siculus lib. i. fendflc quoldam,Nilum apud Antichthonas nouLis aMeridie oppodeos originem habere, Kaqui