Iohannis Busthamantini ... De animantibus Scripturae Sacrae ... Camaerensis, apud Complutenses philosophiae et Medicinae primariae, moderatoris piublici ... : Tomus primus, ... Cum duplici locupletissimo indice, primus Scripturae contextus locorumque inci

E L R E Y. H O S Don Ppclippc por lagrack dc Dios,Rey dc Cafti- lia,de AragoUjde Leon, de las dos, Sicilias, de Hicrufalc, de l^ortugaljde Vngria.de I>almacia,de Croacia de Na- ' uarra,de Graiiada,dc Toledo , de Valcncia,de Gaiicia, dc MaliorcaSide Seuilla,dc Cerdena,de Cordoua,dc Corcega , dc Murcia, dc Iacn,dc los Algarues dc Algczira,de Gibraliar,de laslf las dc Canaria, dc las Indias Orientales, y Occidentales,Ifias,y tiec- ra lirme dei mar Occano, Arcfaiduque dc Atiftria,Ducjuede Borgo iia, dc BrabatCjde Milan,dc Athenas, y Ncopacria,C6dc dc Afpurg, de FiaudeSjds Tyrol,dc Bai:cclorta,dc Roircilon,y Cerdcha,Maiqs dc Oriri:aa,y Conde dc Goccano. Porquaco por parte de vos el Do- dlor luan Biiftamants de la Camara, cathredatico de prirna dc Me» dicinajy PniiDfophia;cn la vniucrfidad de Alcalade Henarcs,nos ha iido hcch-i r£lacion,de que aueys compuefto va libro que es el pri- mer como , de Animantibus Scripeurs facr3;:partido y diuidido en feys libros, que cs el trad^ado dei priraer como dc Reptilibus Scrip- tu . Sacr^.en lo qual auc/s ocupado mucho liempo ^kporque cs de grande vcilidad,y pcouccho para la republica chtifiBma , la def- fcays im|’rimir,y que fe venda en los nuerteos reynps dc la Corona de Aragon,fuppiicando«os hos mandemos dar licencia para cUo, por tiempo de dicz ahos;con prohibicion que ningun otro lo pueda h.izcr ilno vos,o la perfona que vuertro poder tuuicre , y nos auida coniidcracion a lo fobredicho,y al rrabap que aueys tenido,yquc ha fido viflotreconofcido y approbado por nueftro mandado , auc- mos renido por bien concederes ia dicha licencia en la raanera in- fra efcripta.Porende con tenor de las partes dc nueftra cierta fcien cia,y Real audlortdadidamos licencia y facuitad a vos el dichoDo- <Aor luan Buftamante de la Camara.y a la perfona, c perfonas que vucflro poder tuuiercn:paraquc podays impriniir,o hazer imprirnir al imprelfcCjO imprellores que quiheredes el dicho libro, en qualcf quiec Ciudades, Villas, y Lugares de los dichos nueftros reynos.y fc- noiioSjde la Corona dc Aragcnry vender en ellos los imprefibs alii, o en otras partes, prohibiendo fegun que c6 las partes prehibimos, y redamos que ninguna otra perfona los pueda imprimir, ni hazer imprimic ni vendcL*-.ni tracr los imprefos dc otras partes a veder cn los dichos nuci^fos reynos y fehoiios , fino vos,o quien vucftro po- der tauicrc,por ciepo dc los dichos diez anos, que comicnccn a cor- f rcr dcl rer dcl dia dcUdati dcUt partes cn adeUnte fopena de mil floti- nc5 deorj de Aragon ,y perdimicnio de moldes y libros: ciiui dide- res en tfcs ygualcs panes, U vna a nueflros Rcilcs cofics , otfi para f os el di eho Dodtor luan Buftamantc de la Camara , y otra al acu- fador,con tal empero que lo3 qiiehiziercdcs imprimir para vender en los dichos fcynos de la Corona de A ragon,ii > los podays vender hafla que ayays trahidoa cfte nueSlro S.S.R.confcj o de Arago que cabe nos rcddcjcl que nos aucys pictcntado,y c'H rubricado al fin mino de Pedeo Franquefa nucilro Sccrctnio , junramcnte con otro de la nucaa imprcfiOjO.ira que (e comprueuc fi ia diciia nucua i npreiion cflara conforme al dicho libro que fc nos ha prcfcnrad y elta rabcicado como arribafe dize.madando con el milm o tenor de lis partes de la dicha nueffra cana fcienu;i,y Rcalau'if ,.iidad,a qualefquicr lugartinicntcs,y Capitanes generales Canccller,V icc- canccUcr, Regentes Lacanccllcriajportants vczes de nue'1ro Gene- ral Goacrnador,Biylcs Gcnv*ralcs,iunicias,Vcguc:cs,B ’yU‘S,Sorue gueteSjSotbayles, Alguaziies , V^crguerbs,Poneros,y citis qualef- quicr ofte^fcs y miaitltos nuc^dros . mayores y jmenores en los di- cbos nucn^Prre/nos de la Corona de Aragon confHtiiydos,y con- ftituyderos:y a fus lugar Teni:ntes,y Regentes los dichos ofncios; fj incorrimiento de nuertra ira , e indignaci on.y pena de mil fiori- nes de oro de Aragon de bienes,del que lo contrario hi zicre cgidc- ros,y a nucfttos Realcs coftes applicadcros,quc laprefcntcliccciay prohibici jn,y rodo lo cnclli contcfiido,os rengan,guardcn,y obfcf ucn, tener guatdar,y cbfcruar hagan firi contradiclion ni dar lugar ni permitir que fea hecho lo contrario en minera algum , fi nuelba gracii les C5 cara,y demis de nue^ra ira e indignatio enlapcnafo brcdicha dclTcan no incurcir , Eu ccOiininnio de 1 5 qaal niandamos dcrpachirlas prefentes , con nucftro fello Rcai comun en cldorfa fclladas. Dada en Madrid,a ocho dir.s dcl mes de Julio ano dei naf* cimienco de nuefteo Sehor Icfu Chriflo>de mil yquinientos noucn- ta y cinco* YO ELREY. Dominus Rex mandaoit mihi Petro Franquefa , Tifa pet Ftigcla Vicccaacellarius comitem GcneralenKihefauratium, Baptilb'’- usrrBaias.Sani & Muiloa, Regentes Csncellarum fetuatorc generali. Vidit FrigoU Vicccaccllarius.'' Vidit Comes Gcnei Vidit Ccuatruuias Regen^; Vidit Vidit Bapti IU Regens. ' ViditSa Vidit Franqaefa,pro confecuatorc Gent ii^Lww Oiu/aj. f A P P R. O B A T I O. I Pus hoc dc Animatibus Scripturae Sacrte Do ctoris lohanis Buftamantini Camxrcn hs^tjuo potui 11;udioji& animi contentione integi um perlegi, vt {uprauni Icnatus Aragonij imperata face- rem. Arduum plane cft opus j fmeargumeti dignitate fp^cbesjfiuc omnigenx dodenn? abudatiam eximme- fafemrumultitudinej& valla Scripj:urx Saerx loco- ruiif^nctatc c^ndicatam guoc^iagis mirere, condecor^Sl||^^fsihrts di^jartffti Hbfonmiinter- prxtationibu®^^fcisiispr!(ipAjingenij,c]uo pollet autor fcracifsiiA^V\hic dodliisitnus, vt eff Icicntia- rum omnium rupellecbih vndique aflucnsjmcdicis re bus theologas aptifsimx bqnneclit, fupr^mas infimis diuinashumanisj&taquani- Aquila innubibus^vtcfl in prouerbio^omniaacutifsimo vilTu circumfpicitmc nctratjdc acurate complcclitur.Ob eamii^ue rem dm- nifsimum cenhemus^quod in mediam lucem prolililc hocopus.exquoin pofteritatem defiderata quidem nontamenhacT:cnusexpeaara,quod humanas vires ^«ntu^Iabpr Puperare vrdcrctur.vtilitasproraanabit. *} X V APPROBATIO- E Animandbuj Scriptura Iaera; , hos lex libros vadi detirantlau) Igprenii Se natuSjAutor? Iph^ane Bullhamatiti- no.Cara^rpnfijPhilpfophi* & Medi- cinx primario moderatorcjapud Co- s fane A utor e dignilsiniutn ab oninf erroris lulpitiotie liberum; imo vitra exaclifsima di-, ligeiitiam.innaturareptiliuni perquirenda, & exa- niiiianda.iuxta dodlilsimorum Sc antiquorum Icffio neni(quam citat loco llgnatb)ad pietatem digreflus, adeo conneftit naturalia diuinis, vt oftendat eudem vilibilium & inuilibilium Autorem ; ad que omnia relata,mirabilitcr confert,& perfequitur.Eritq; meo iudicio magno viui etiam miniftns verbi 1 ’acri pote- ritquc cum magna vtilitate legentium typis’ madari. In conuentu Dim Philippi, Matriti vltimo die lulij. Anno J 55 4- jpf. G/ihrUlTmtlo. ^ C/Ql . ^ f 3 APPRO- KOsiros lahorei perfice , fufcipe tuo nomini ftcrot,de i^nlmantibus Scripturi Sacr*,opus nomfitmumi 'Vt cum immor- ulituteyiucttiBcclefie bajit ,tubn tP* ficrarium (brisiij interim 'tiule. B XCELSVM hoc cclcbrc & rarum vidi opiHciunijilluftre hoc grande & perpul- chrum legi &c perlegi opu.spercurn , pera- <?raui,uerum atque iterum admiratus tanti laboris, & opcrsepondus.exccllcntiam ccliitudinem dignata to viro,Thelogo tanto,philoropho,& Sculapio hoc vnicojfcicntiarii omnium magiftro Dotiore & prx, ceptore Cama’rc{i Buftamandno.^ indefefos hos labo tes plufquam vires ferunt mortalium miratus, tatum facinus contemplatus obftupui,quo afonanr omnia, humana,diuina,cruditio,fapientia,labor,vtilitaSjdig num Typis mandari arternitati inio,lanclifsima: fa- cra: & pite doctrina; Catholica Chriftian^,gradis an tidotus,quiexortandus ellet cogendus imo,nuquam ab opere dciiheret hoc vno,a fine tanto & hudtu ne amouerct manum,R.cipiiblica; vtililsimo & piojnec minus dicam neceflario. FrHWlffMtlui Cheher^ Aera IiiEc vkri voiumina faurJinncKi? criidi- donis tlo(d,nnar vbertate plena 6 e fecunda, lumina lapiencia,&: rerum alcilsimarumclnif lima merce, lupellecbili clara, ernata &illufiri, ami quorum patrum Icnlibus psjsoi thodcxis veris refer- ta, Ipiritu CatholicOjDeiiriagnaiiafecinora, qua ape riuiitmortalibiis,rarain dedhinam cxce!lairi,Clirii'- tianam,abditi(simorum arcanorum lapicntise, quae eliciunt & referant bominil;us;hic 7 iicoiogia Iaera, pliiioiopiiia praiclara bic,lalubris mcdicina,cLna re- rum eruditio,fecunciia,vberta5,vera linguarum ne ti- tia,& idioImatapropna.Spiritusvnmerlamhic agi- tat rnolem,his ludit artubus,felix ingcnium,anni fe lices, tailicia tempora, cius itatis viri,!nutc tanto labi- rinthojEot taniirtjuciapicntiigcncribiisdquibusilla occunit)confccrata Ifelicucrdocliisune vir,!ngtcdc re faudojhoc felicique pcdc,quo te vocant fapientia: ciiimma,& a quo Ipcramus maiora,opu.s arduum, li ti bi arduum dlquicquam,laborindcfffius, vigilantia coiuinua,digna Typis mandari Atiricis,papiroqucin corruptibili, hominum animis immortalibus . Dacis Madriti Texto kalendasMaij. Anno (alutis 1594. Epifeo^Ui T A SS A. fico y doy fcjquc por lo fto vn libro intimlado,c Oltian Gillo dc Andrada cfcriuarso dc camara de fil Magcftadjdc los que refiden c,i lii Cofejo, certi r los feriores dcl r.uicndofi: vi' ',cl primcr tomo de Af.iman tibus Scripturae Saerx^diuidido en fcys libros, que trata todo cl prirnet como de Rcptihilibus Scriptura: Sacre, coiiipueftopor cl Doftor luan de la Camara^cathedratico dc prima dc medi cina y Philofophiacn la vniucrfidad de la villa de Alcala de H;naccs,taQ.’aron cadapliego dcl dicho libro,atrcs marauedis cl plicgo,y le dicron licenda para qiic a cfte precio fe pneda vcndcr,y no de otra manera,y mandaron que < fta taffa fe pon ga al principio dei dicho libro,y para que dello confte , di Ia prefente en Madrid a dicz y feys dias dcl me; de lunio, dc tnii y quinientos y noucnta y cinco anos. isutn GaUo « I MVS ELVM S VO ORDINE I elementa contincc,ha:c vero miila, qux tribus folum collocantuc lo.- cis, terra aqua &: acrc( neque enim ignis intrale locat aliquod limplcx aut millumrfoium cium iupcrricic tenus tenet aerem) ijfq^ cifdem fer uantur,&fu(hncntur,teperatis re- dactis iam ad fyrametriam propor tioncmqi narurx.vt doc^c ratiOj& experientia, ii hxc ipfa docet, cum mifta mediocres quafdam obtinere quaiirates,. tum conferuario ncm,rimilibus fieri corruptionem vero contran).^ Exeant enim modo elementa tcnipcrataomnia,quo apra mifiorum loca con- ftituantvir. Animalia enim cum mifra fint, elementis gaudent, cif- demq-, arempetatis habitant, alias fi miftanon efient, defiicrcrc tur ca(!d;u,quc fcnfiim omnibus primo impertiri animantibus efi ^ necefianuinjVC illofc muniant, & dcfendanr,a cocrari]. corrup- tiuifq; virtutibas,quarum cft tadtus cacnforaccerrimus, ludexq; A scquif- L 1 B £ H I. ffquifshnusjijs ergo fuf^incniur miTci natiiralibas lo-cis/i animat loco indigec 3c excua animal viasce datur, vc i am adlu pcrtc( 5 ta Sc libi fafiicieas,(i mifluin eiT: 6c repcrads egct.NulU extat locus igiiH miClo aut viueati,cuai calidum humidumcjuc difipcc vitar pi\ncipia,necal'imcntum ibi pofsit efle quoabfumunrur omnia j dilipaturcnim & extinguicur, maiori calido minus , abfumpto pabulo & alimento foiutOjVt fax extinguit lucernam exoluto hu- inido humidu ricco deuaftate,calidu calido ciianefcete fubied:o Arilt.de vita Sc morte cap.i.deiuuctiue,&: feneildutccap.z. Plato in Thirneo , Galenus lib, de marcore cap. a. Hipocrates de natu ra humana. Quod de S alam adra vulgo dicitur eiVmere iigmetu,. corneti riu que cognoait PUnius,lib.io.cap.67,&.2.cap.4.Arift,- libro de hifioria animaliam capitc ip. AElianus lib.i. capite. 31^ liidor is.ii-AEthimologiarum capitc.4, Galenus Rhodiginius li- bro. !0. capite, { o.OppianuSjGifncrius Edoardus,& reliqui , qui de natura animalium difsrte admodum fcripfere, ( z ,libto con- (labit capite de. Lacerto latius} , Ignem imo aggredi expugnare adiemae AElianus loco citato, extinguere frigidiisima cx ore to> toque fluente inucilagine,ipfura fuperare Sc vincere dum. leais- 4 eft,at veliementi igni,noii vri,a.irt ii plus iufto in illo commore- tur dicctnullus.Ncc retardat di( 5 ta AtiRotelcs eo loci,vbi Chal- citis lapidis adull:ione,in fornacibus Cypri, intcrim.duni cx vri- tur vt mctallafluanCjbciHolas,quafdam generari pennatas Sc al- bas, magnis mufeis m-aiorcSjmedio igne,(quas vocat AElianus,. Pyrigonia,locis addudbs}tefcrc,Nec Unium indicum, Alume vc tiiilc.auc Amiantus lapis qux.omnia,j&: alia,’igncm experiuntur ilUfa,ac non pios multo quin tandem per vila cuadant Sc igne. abfumantur,nequc hoc negauit AriftDceleSjaut quibis alter, tan- dem imo rcfoluiigne dccuanefccre furtinct.cum omnia dempto- illo putrefeere teneat,corrumpi.& vrUq.-Mctheorologiorum ca. pice. i.dc.i. qui de fententia alioruin.de Salmandra- loquitur co capitc-iquo dixu^vc aiunt}tam beftiol as «illas emoriccniec fc ma tas ab:igne,atin illo ii diutius rrlorentur,abrumi nonjicgattvc dc de tcliq-.iis idem. Salmandrara in vifeeribus tcrra-.gcncrari cinic- locis apud Plinium inuenieSj Cui faucne reliqui aucorcs,illicoae- rem petere genitam fcmel tranquillo tempore occultari magnis imbribus fuper venire.Terra ctgo aqua Sc aere reponuntur mi^* ila,titnaaimatalquaai.a;uai£ expertia, ac qux viuant duobus lolums 2 C A P V T i: falufn,aqua &: acre^his locantur & degunt cun^a quar conflant anima.Auilia vero quali ojunia aerem petunt & marccfcunc a- S lio li terra: figanturalimentfcaufayin aere praecipue viuunc, perfectiores eorum partes fuftincc acr,vtUiorcs altiores flores, fi:«dlus,virgulta,rarn-os,reliquaelatiora& pulchriora. Hinc Tu- bera terram apperiunt Sc fubleuant linduntvt fruantur acrc,hinc virentia quadam intra aquas genita, fuperfleiem aqus expetere vidcntur,vt potiantur .aerc>vt Nimphsa,Potaraogeton, & fi Al- ga, &: mufeus aquacilis,aquis inmciTa oriaiuur&occidant,qua- finaturs pifeium . AUa^natur^ancipitisaquadcacrc vefifira- brium,Gladiolus,qucrum medias aer tencr,& medias aqua vni uerfa rcliqua,aut aquas in totum colunt , vt aquatilia plurima, aut aquam aercm,vr.terrcftria-omiua & volatilia , nam om- nia qua: terram contingunt,gradiuntur aut reptant: faims cnioi ad grefum pertinet, cuinpcdibusfaltent,vtCarsita , & Pafler, ^ & fi toto corpore faltent alia qux vere reptant, vt Vipera,Cip- * fas,laculus,quar proprie fcrpunt.Terrcftria vero terram pexio- re folum prarniunt,.?E reptilia qux pedibus carent, aut pedibus (vt qua: gradiuntur animantia) calcant, intra qux adhuc intrat acr,vt vndique circuat, vt omnia randem fint inacre volatilia & tcrrcftria , qux vero pedibus carent volatilia cuntfla nunquam ab aere difccdunt,aut terram adeuntjfccmina enim fupra dor- fum maris excubat. Se oua paric , ibidem quae fouct fcetum , c- •ducit alir.Nimis plumca,& minime molis vt librentur acre,fuf- tincanturque facile, vt Paradifea vocata auis,&reliqux ciufmo di.Tcrram enim vitarc^poflumus fine hac datur viucre , pollet tcrreftre animal degere in aere Se nunquam contingens terram aut aquam adhuc,vt fi feruarerur cauca,& aqua dum rclpirarcc tamen, vnde animantia genita in vifceribus rerrx illico petunt i acrem,vt Lumbrici, Mures aut terrar fpatijs interius viuunt cir- cunfufaillo } aerem vero aut aquam vitare nequeunt viucntia onuiia,& ijs deftiruta intereunt iliico obeunt Se occidunc:Aqua tilia ergo in aquis degunt deficiunt aere Se oblinira terra, terre- ftria in aere folum feruantur intereunt aquis vndique innicr- fa , aut terra obducla, neque hac datur viucre plufquam initio ortus, quibufdam viucntibus vt de Tuberibus Se Lumbricis di- ximus : aqua vero ex toto ambit Aquatilia omnia Aerter- tefliiijtcna vero nullum ex roto circumit aut tenet viucns;qu j A X enim LIBERI. cnitn terra vndie[uc circuniplicanrurjVtCarduSjScariola & aKa iam fcmcl gemta & potita 4crc,vt vhatutcfcanr Se computrefeat quafi bumi ftcrnuntur/vrcarncs (ferirtcnrur diu vt macerentur tcnerefcantqucjtum manibas'concrc<^tancur>vt calore citius bat friabiliores. teneriores, ebuaio caUdi.detcnto,obruratioiic fadla infar«5iiiquc manuiim compriefibncjcircumpobto ve corpore ob- uolura hinc nec flores nec tru(5tu5 aferunt fic humi ftratajUon au gentur crcicunt multiplicant marccfcuntimo , langucfcunt mi- nuuntur, <5cii fcrbcncur amplius putrefeut adhuc,pribata aere in <]uo fiorefeut virefeur fruclificatirrunt ergo inifroru loca Terra,. A<^ua,^c Acrjtcrra nullum ex toto circundat viucns , inanimata ambigitjVt mineralia metella lapides,vitununa,{uccos fales ySc alia;ac qu^ aihniie alentis viucntia cxiftunt.non vndique , fcd ex parte circumit & tcnct.reli-iuoriurj nullumjfed Aquatilia aqua. Aer reliqua volatilia Se tcrrcflna, Ignis nullum miftuin , aut vi- uens obtinctjfcd locat aerem foiumin extimis & non vndiqi am plciflimr aur.inrra ic fu{tinct,vc hinc colligitur.docus tamen ap- pellatur omnium corporalium mouilium,qux ortui 6c corrup- tioni funt obnoxia antiquifsirna terra, tum quia fecundum 'infc riorem portionem alrcrac aerem, <5c aquam, vt hnc terra ofhcio, potentia, & vitrutc>(itionibus,opcrc,ccmpcrie altcrajCum quo- niam qua: moucntur omnia pondere grauiamo antea inoucri de j bnunt quam contingant terram, h naturali moucancur inotUjini fta aut viucntia aninialiaquc omnia fitque ab illa Icuium morus vt e bafi 5r termino. Circa.quam moucntur cadehia motu verilo nis.Ed ergo terra locus,cum ibi hr quies, & motu loci terminet. Se ab rlU oriarur,& motu acquiratur falte ea parte qua fundat, 5c fu. hnet mobilejconfcrbar & perheir : non tamen qua ambit Se cinqit qux co lant anima, Triplex ergo animatium genus inuc nituf in orbe partitione loci, qua inter alias vfus CifArirr.diuibo ne, i.d? hidoria animaliu cap.j.funt hxc rcrrcHria, Aquatilia,^ Aerea, qn.e volatilia vocant, quibus omnibus feriptura vtitur vt homines inftruat iiucr alia,qux ad rcru natura fpeclanr.Natiuis rcru impobru libere ad fignibeadu ab aatore naturx,vt voces ab autorc vocd imponutur & notat.Omnia enim qux feripta fune ad nod*^^- dos^riiia feripta funt^ta lib.ro fcripto,qua libro natura*, quo pei opera mirabilia narrauur,vtpeivihbilia cofpiciamus x- I^aul.adRoma.rj.-^.j-quo tropologici reoralefq, eliciatur • - ' ' - - - fenfus c A p V r I. 3 fcnfus Utcralefque allegorici, & anagogici ex nacur.-e Iiiftoricis artiSjprudcntis fcientiie,&fapicntix archanis.Sunc deiiicij animi tiaomniaTerrcftria,Aquatilia,& Aerea,Terreftriaqua:dam gra- ^ diuntutjtrahuntur cjuxdam^jfcrpunt alia,greffibiha quadam mo- uenturpairujfaltu reliqua,paflu bipeda vcl quadi upeda,raltu vcl vno pedCjVt Patagoiines didli bomines^qui vno pede faltant dc quibus capite dc homine dicemus, aut duobus, vtpaflcr cafsita, loquor de primo motu quem cx natura fcrtiuntur,nam etia Lo- mo faltat , at eft grcfsibilis motu,6c alia faltant quadrupeda coadVa-occafione,& repunttTraclilia vero vcl apeda, vt lumbii-* cijVel pedefi:ria,vt crucx, &vermcs aliquot/qu^ mouenturpar- tibus quibufdam, illisqueinnituntur motu tradis applicitis fir- matis prius ,vt trahantur reliqu^ poftea,vt aloco cedant,patctin eruca3& alijs qux folum infiftunc partibus arcuatim mota vndo foque inceiTa,non terrx aut loco , fedfibi ipfis infiftetia motu, ideo veftigium non linquunt nimis fenfibilc progreifus-, trahun- tur enim proprie talianon ferpunt docet Anft.i. de hiftoria, ca- pite I. Serpentia vero differunt qua maxime ab i)s,Serpcre enim a quo ferpentia dicunturmo vno imo multis vaiijsq, modis vfur patur. Na, &c vtimur illo proprie, aut per metaphoram, per meta phoram late, aut ftride: late ferpunt inanimata adhuc , vt dixit Cicero in Lclio,ferpit enim nefeioquo modo per omnium vitas ainicitia,quid Cicero^ Paulus t. adTimot.^.cap. Prophana au- tem, & inaniloquia deuita. multum enim proficiunt ad impieta tem,6c ferino eorum velut cancer ferpit:hinc ferpit ignis, ferpit vitium,& virtus ferpiijfcrperc hoc fcnfu extendi, diffundi, diua gari cft-,ftridius vero at per metaphoram ferpere dicuntur viuc tia animar alcntis,fic Plinius lib*i. cap.i 2, Serpilu ferpere ipfum- que per terram repere dixit,Coluraclla,lib,8. Arbores terra fet- puntjfi antequam altitudo inuaiefcatno arte ducantur. Proprie ero fecmonis lege ferpentes dicuntur animantia pedibus de {f;ituca,qux totius fux molis veftigium nobis nimis fenfibiie lin- quunc.Nam ctfi Plinius falamandram fcrpcnrcm vocer pedeftrc animal, farpam feu lacertam chalcidiam,& Celfus feorpionem araneum, phalangium inter ferpentes numeret( Gra’ce?^-2tfai erpeta) hxc improprie funt ferpentes, at proprie apedia, qux no fc attollunt in grciru,& venenara proprius, dum tamen veftigiu Uuquant motus icufibiic nimis,quo lubricos excludo, & minuta A 5 apedia; / LIBER I. ftici.y.Filij tibi (unr erudi illos ic curua illos apueritiaillorurn, dc pubertate, celiam vocant ali) adolefcentiam folum , & ii non pauci, banc & pueritiam adolefcendam vocitent. Ruth.i.cap. fi cos cxpe€tarc velitis donec crefeat, & annos pubertatis impicat ante critis vetulae quam nubatis, dum hortaretur Nocmi nurus fuas,vt cum alienigenis aduenis nubercnt,curpeiudicans, non- dum conceptos expc< 3 :are maritos, Prouerbiorum.t. Vc eruaris a muliere aliena,& ab extranea, qujc emollit fermones fuos,&rc linquit pubertatis fua: ducem, Sapientia:, 4. deiuuentute iic.Co demnat autem iuftus mortuus viuos impios ,& iuuentus cele- rius confummara longam vitam iniufti.i.Machabaeorum.i.cap. & ludas Machab^us tortis viribus a iuuentute CuaTit vobis prin ceps niiUtiar,Ivlac[iabeorum.:,cap.5, dc conliftenda qux perte- dta ^tas dicitur, quod in illa natura iit robur,6c vires na( 3 :a debi tamque corporis molem iic;niiirit Apollonium Antiochus prx- cipiens ei omnes perfedae statis interticcre , mulieres ac iuue- nes vendere. Vbi confidentes maturi iuditij a iuuenibus diuiHir, Prouerbioium.i6, Corona dignitatis fenc( 5 lus,qux in vijs iufti- tix rcperictur,Sapicntix,4. Cani autem funt fenfus hominis, 5 c a:tas|fenedtims vita immaculata.Et de fenedtute i. Sapienti^. 3. Etfi quidem long^ vit^ erunt in nihilum computabuntur, & fine honore erit nouifsima fenedtus illorum, ideft vltima. His quin- que partitur xtatibus vita hominis,ijs condat partibus folum, in tegratur,idis diuifis fic, & fciundlis,cum tcmpore,tum numero annorum, ctfi aliter alij referantifolum infantiam, pueritiam iu- uentutem & fcnc<dutem,alij pueritiam, iuucntutcm,& fenedtu tem,imo Sctiptura facra duobus folu vtitur multories, viros ta- tuni,& iuuenes complsxa,virorum nomine confidetes, dc fenes coniplcdtcns,iuucnuiri vero pueros & iuucncs,Tum adoicfccn- ti^ nomen in facrisliccris florentem xtatem notat, omnemque ^tatem f loiidam contra fenediucem didinclarfi, nemine autc vi- ri iniignidtur,iili qui funt matur.v xtatis fan^ mentis fecuri , & integri conuUj,non adolefcentes,nam adolelcere ^grotare cd,&: adoictccntcs mente, quafi ^grotanres funt, non lanx mentis & in tegrT,qui & cum voracitate nimia, & intemperantia fini morbis piojitaes, nimia copia fuccorum & humorum iarcina , quibus opprimuutur,adoUfccntcs funt didli.vir enim confidentem , & fcuem claudit, vires enim corporis ad fadliua opera a 1 j. ad 70. annum 7 C AP V T II. aanum vigcnt,plus minus vc copiafpiriruiim Sc fanguinis,!'! a- vero prudenti? a 3';. ad So.raro vlcra,^uod iam fanguis dc tcrucfcar,redcntarq- in ordinati , quibus agitatur motus Tpiii- tuum,quo pfalmographus faccr.Pfal.Sp. Dics annorum aoftro- rum in ipiis feptuagiuta anni, fi autem ia potentatibus oclogin- ta anni, 5 c amplius Ubor,&’ doior,in ipfis rcilicer,iicfi,vi .Ytatis Sc temjcramcnti corporis vi animz alentis vfque ad cofifienti? linem,ad 5^. vfquc ab ortu, ad opcrairafcibilis a t)*.ad 70. ad pru dentiam a sf.ad 80. tandem in potentatibus, magiftranbus dig- liitatibus odtoginra anni experientia rerum,& confilio,& fi non corporis robore, dc potentia, tamen experientia & ratione paf- fionum libera & expedita. Amplius labor dc dolor,qucr duo men tem diftrahunt inrciturbant impediunt plus ali)s , vitra fragili- tas inconftantia, debilitas, impotentia, fencdlus, quibus inurdes perfiitunt fenes. Hinc z. Regum cap.19.fic.brac autem BarccUai Gallaaditcs fenex valde, ideit,odlogenarius,dc i-pfc prebuit ali- meta Regi cum moraretur in caftds fuit quippe vir nimis diiies dixit itaqj Rex ad Barcellai veni mccum, verequiefeas fecurus in Hicrufalenijdcait Barcellai ad Regem, quot funt dies annoru vitz mcYjVt alcendam cum Regein Hierufalem odtogenarius fum hodie nunquid vigent fenfus mei ad difcerneuctum fuaue, aut amarum, aut dcle< 5 tare potefeferuum tuum,cibus aut potus vel audire pofium vltra^vocem caatorum,arqicaLitatfieiim 'qua- re feruus tuus fit oneri Domino meo Regi. Adolcfcentia, ergo fi in rigore vtamur cic idcm,quod pubertas ab anno 14. ad 2^. vir tamen vt.pcudcntc notat a 4r. ad oiluagcfimam vfq-„vita enim hominis vna efr ?tas a principio fiiz durationis vfque adfinem, qux partitur in prardi^as xtates quafi in partes fegrnera pro vario calidi Sc humidi.fufccpti initio ortus decrcmciuo,& rcccf {u,remper enim ha:c duo nofirz generationis piificipia(cu e ex- femine 6cmenftruo fanguine, quibus fumus coagulati ab initio) permutantur langefcunt vfque ad fenium 6c morte ; quo dixit Plato inthimcojquod fuicepie ab Hypocracc, libro dc natura hu nianaifemper morimur a primo generationis r.ofirc dc exordio-, AriftoteleSjlibro de vita & morte , a quo Galenus t. de icmine, cap. 4. Plinius, & alig eundem calorcui, qui nos fecit per initia nos conficere tandem alieucrauitjhuius ergo mutationibus va- nis, dc cOmuueionibus cum afciutiOidcacquilito calore, qui no bisfuc- LIBER I. bis fuccrefdc cx alimento vfuquc rerum, alrerationc interna- ru cxrernarumqj caufarum, qux no^ftram perpetuo alterant fub» ftantiam alietateque fubftantifid huniidi fimul bis cjfdcm cau- fis cxicati , xtates veniunt , variaque partium noftr^ duratio- nis temperamenta qux diAo numero iam antea continentur, vt fint rot, & non plures. Ciuanta vero b^c noflra duratio vit^- que dccurfus fit durationis<^uautx, dicitur ab fpiritu Deo Ge- nefeos. 6.. his verbis. Nan pcxmancbitipiricus meus inbomi* ne in (jternum, quia caro cft, eruntque diesiilius centum vigin- ti annorum : quibus vitam hominis centum viginti annis fo- Ium duracuram iiabilit , Sc Mofes ijs. Deutcrononii, 51,. cen- tum viginti annorum ego fum hodie non polium vltraingrcdi autxgrcdi.. Neque hic aut co loci de carnis rnternetione per- dilubium vn-iucifale fienda: fernio erat , cum Noe quingento- rum aimorun? efict quando hsce illi Deus renuntiauit, filios- qiic genuerat, Sen, CIian,& laphct qui iam vxores duxerant. Inundatio vero, 5 : diluuium condngerjt anno fcxceutersimo gratis ibidem conftat, quo iam non centum., ^ viginti an- norum Client dies hominum yfq.ue ad diiubium , centum imo & pautiores quam promulgata Icgc contincb.antur,nec anticipa tione fcriptuia vticur communiter ibi imo vbi ptopbcnco icr- inone nuntiat aliqua non vbi refert fciftoriam facli alicuius , vC rettilifie filios N®e antea anticipariq; aficucremus, quam cilenr, vrcentum aduevigintianni fuperfiat ad diluuium vfquc vt dc 1110 fit fermoimo cft dc carnis obitu, & d urationc vixere enim plurimi plus multo quam hac lege ftabilirur,cum ante eius pro- mulgationem, tum feraci lara.vt terminos vite hominis qui hac ipfa contineruE-cxccdercnr.Adamus emm nongentos Sc triginta vixit Matufaleln nongentos &fcxagiiira noueni.Tareth nongen tos fexaginra duos.Noe nongentos quinquaginta, Abraham ce» tum feptuaginta quinque,. Saira centum viguiti feptcm.Tfaae cc tum odoginra.Iacob centum quadraginta Icptem, & alij aliter, ctli millefsjmum nullus attigerit annum, quod culpa commilla, ncc diem ynum implere potu.crinrdurationis mortales, imo dic 1111 inq.ua tranfgrcisi fmit legem eodem mortem fune fibi para- ti , cliilum enim cft filiis inquocumque dic comederitis mor- te moiicmini,yt ncc diem integrum viuerc potuerinr , mille e- aiin aani xiernicatis rcfpeCtu computantur quali dies vnus qui pratee \ CAPVT I I. 8 ^r^terijtjVt dicitur Pfalmc. 89. Mille anni ante oculos' tuos fi- cuc dies cxccrna qua: practerijc, fi ergo eadem die qua commillc re deli<3:uni Sr culpam mortui funt,runi primi parentes, tum po iteritas omnis Sc fuccefsio Adea’>non potuere dicm vnum viuc- re,nec mille annos, qui tamquam dies vnus computantur, ftnflr Irenaus, libro 5. Ciccro,.i. qusftione tufculanarum Hphemeri- nos vocat mortales qui antequam terminum vnius diei impicat deliciant,quo pfalniocitato dicitur dc vita hominis mane heut licrba tranfcat,manc floreat detranfeat vefpeie decidat induret & arefeat, vefpere inquam, ideil, fole occiduo antequam dies ^9 compleatur naturalis.mortalium ergo vita cetum, & viginti an- norum poft lapfumjquem terminum excedit mortalium nui Ius communiter,excipio illos qui-priuilcgio,^ legis difpcnfa- tione,iam in Ecclelia, quam apud gentes diutius vixere, commu niter vero h^c efl rcgula,nec anticipationes in feriptuta quado aliter fenfus conflare poEe!l,& fine ijs recip^iend^, vt dictum, id fuerit ante Scth aliorum ortum prarcipue ca Ucer^ contextus aliter ftec,5c vita: produdlio. Hinc Mofes moriturus centum 5c viginti amioru cile-rcfcrtquafi iam-vica; terminos attigerit quod Philon HcbrvVus Tuis antiquitatibus coiiHrmat,& reccnfcr.Anno ^ rumque 6cvic£ hominum computatio, veris mcnhbus , diiode- cjmqj non fccus ac non:ri,annis conftruclis pcrHcicbacur, alias fl per annos lunares folum, 5c Lun^ curfus computaremus, 6cnon Solis integras peragrationes, mille abfuida fequerentur cx hac ratione computandi in Scriptura facra dicitur enim Genefeos Abrahamiim faturum, plenum dicrume vita difcehilc,na- tum annos centum feptuaginta quinque quorum fi computatio per menfes iicrer,aut curfus lunares vixifiet dutaxar,dece & fcp tem annos cum dimidio , cuius quis non rideret fencdlutcm,- Tum Cain,Henoch fecundum hanc computationem fex folii an norum dum efTent cum dimidio generaflcnt filioSjgcnuifle enim- eos cum fexaginta quinque annorum eflent Sedptuta docet. Prarcereafi nullus attigit raillsfsiniuni annum, &compucatio hc p.cr menfes nullas ad nonagcfsimum o<5launm pcrucnit,cum ta men hodie quam plurimi ccntci:dmum,dc vitra exccdaat,pr^ci^ pue cum menfes tot dies obtinuerint ac noflri,vE cap.y. Gcnc- leos pacet,vbif:t mentio dc 17- tj.-oc aliorum dici-Lim men(ium Y.t-.vque;u mcnles iUi menfes no^lios j.iino dies - uos num-etat LIBERI. Mofcs dum diluuium narrat in fcxccntcfsimo anno yitx N#5 pJ fant trecenti fexaginca milio anno, vt anni eorum jfint compa- res noftris;etiauj li AEgypnorum,& aliarum Gentiumjiion fem per pares nollrntibus c.xmcrint, Ecclcdx vero Tcmpcratqualcs. hic enim vier: terminus dt-perferipra lex,quz ad fummura lege ordniai ia centum cft 6: vigiiui annorunijhominibuSj infligitur, in porium patratirc^lcris, Si cuip« cominill^j eo loci ftatuitur, nani ctli rationis animus animaque noftra in mortalis & ^terna, pcrfciJtior di altior natura fit, omnibus ali)S formis.qu^ materia per.ficiunt Si exornanr,proptcrfus fiubHantiarprarifantiam exi- iientiarh duraaonem S>c cllc,meliusq; multo quantii agitur for- Ij rauonCjfc excellentia vircuEiSjporsich^c omnia fubiedoitn pcrari,qua:n icUqu.r^alixfaduc de cceleili fermone iacio)dcfi ex form.r ratione & p.crfeclionis prefiantia longiisimam vitx 'produCcioiicni caulare pollet hominibus, tamen ex adiuc^is fup pcfiririjsq-, rebus, qu.e ad integram hominis rationem exigun- tur, rciseto homine natur-c vitibus , breuiorem vitam impertit quam forma ci^U plurimorumq, corporalium mobilium, quibus diiiatio maior conecdirur longior. Cu enim homo fenlibilif- l:nms confururus fit, vt cius intciiedio qua: cxfcnfibus cft,»crtc Clius fiat de fciiius tanto fincpcriedIiorcSjquanro organa eorum facilius alterari poilunt ab obieclis Si pari,necefium tuit homi- nem pafibiUbinoum eile minnsquc duraturum, vtalrius exerce- ret IrjEcllccuoncra.quo cxadiunclis breuirsimx durationis eft, qui ex aifima: peifcCtione longebus magis multo foret , fecun- dum {'upernum cius fubfianti.f gradum ccelo,& ahjs. Elictergo homo genusque mortalium produdoris multo vita: adhuc na- tur<j viribus !liinqQcrctur,& fi natura non ^ternus , quamquam 'ir.ima icternaSc immortali coni^ftar.ob ferius vero oc culpa: rea tum,dies cius, qu 2 adhuc ad nat«r£ potentiam fi contcrrcntdr plurcs efient quam centum i!k: viginti ann6ium,in poenam deli- cii hoc breui Curaiionis termino arctantur, vt pauriotes multo quam alioquipcr natura efient,conimifio Icclcrc, fupcilucnnt, in conflantioccs Se leuioces vmbia higatiores, illius cuius vita, & duracio nunuuam finem habituraefict ex dono, fi non cllct ip fc ubi excidio ruina: 5: morti, qui (S: fi natura mortalis, adhuc iii fta;u innocenti^ 5c integritatis clict,nLLmquani tamen loret mo ncurus ex priuilcgio & pocuiiaii iriogationc , quoties fubditus CAPVT II. dffctipdfuo fummo c6ditori,cratcnim homo materia* pafsibilis ancx$ priuationis,coin ftatu non fccus ac modo, poft lapfum Tcro no morulis folum,rcd morirmus exiiric , mortuus imo ea die Qua tranfgredus cft Dei pracccptum,vita enim gratis amifsit failus filius irs, ex quo morte, mori espie , eametdic,fubiicrfis omnibus peruerfi imo. quo eft diduibide, morte moriemini,Gc jicfeos.i.cx delido morte parata animi, mori p^rpetuu corpo ris a die quo nafcimur,nofi:rum omnium incurfatu caufaruin eo tinuo alterantium nos de quo infra. fus ergo naturi Ci linquere- tur longioris cfTct vies coraiflo aduc crimine quam cft modo po: •iia impofica folum centum & viginti annorum in crefeente cri- mine- amplius malitia dilubij tempore, cft enim ea animiper- fedlio.vt plus multo eius vita poftet produci quam modo porri gitur ob dcli(ftum,mors enim expeccato & viribreuitas conti- gere, rcnfeic id antiqui omnes qui excellentiam virtutem. anima; ^ dotes cum contemplarentur eam noftrxvicx durationera mi norem,quain pro tanta anim.e nobilitate lachrymis deplorabant laborem & miferiam humanam quoHypocrates vecuftifsimus il Ic aphorifmorurn.uin hxc verba prorrupir.Vita breuis ars I6ga &c.Quod hominis mirabilem ftruduram de copagem fi artedas breuifsimo termino duraiioiiiscircunfcribiinuemes vt ars lon- ga fit qua ea debet indagari natura mirabilis vitaq, non fufficiat mortalium breuis tanto operi inueftigando ludith.y.Finisnof- tcr breuis lob.i4.Homo natus de muliere breuiviucns tempo- re repletur multis mifciijs,qui quafiflos egrcditur,& conteritur , & fugit velut vmbra.&Kj.cap.Brcuesanninoftri tranreunt."Ec- clefiart.cap.io. Omnis potentatus breuis vita. Paulus i.ad Coria. 7. cap. Hoc itaque dico fratres tepus breue eft, Ommirto Ethni- cos de getium aurores,qui perpetuo eiulabathac fumma vita;ho minum breuiratem.Et li non me lateat Antiquorum vitas, natu viribus, poft iuina,& lapfum poena aduc impoilra & ftabi lita, logiorcs fuifte noftiiscofq, logsuos magis ob prouidcri.e p ecu’ liaresfines eu hxc fitpromulgata lcxqur,tame & fere ?pichcias eodem legis principe difpefaiite at breuiatur ampliiis<Sc amplius cotinuo magifq^ & nugis vt eo malitia venit morcaliuvt mors ve nit crimine luftitia enim vitxlogaiiiiras , quafi vicifcarur natura vindicerqjmufammu c6diro:c c6tinuo,fepcrq; indereiiuslabaf -•caCjtu quod poft diluiau Occcanu omma corruperit, & inquina B uerii f?l- 5 ^ LIBER I. •ucric falfedinc aquaru^vt tctra qux prius pinguis, Etcundifsiraa f(2raaisima:|jer3t,poilcafterilis dc corrupta, poftinudationfco fticedijVt trucius aferat minus talubrcs,minufq,aUmen coctnc- tcijilludq; debilius & laguidioris fublHtix, tu propter inglubic &: YOracitarc lusumi^j noilra: tepeftaris liominuQr,ciboruinq*, vx lietaccs dc mifturas, quod Scienfit Orarius vbi dixit. Simul afsis mifcucris elixa, fimul coebilia turdis. Dulcia fe in bile vcrtet/.o machoq; tumulculcnra feret pituita, Etob infeitiam noiitU na- curaliu reru,qux cu femperindeterius abierit ab Adamo,niinus quibus vitapofsimus rueri & feruareCallcnius & undeni quod quotidie labaCcimur & debeimus magis, aperfedifsima ftruclura 3^ torm irione Sctcperie-quaiioUrl primi tueri nacUcodi rores. O- initcoT(Elicirsimos.fyderu afpcdus fadtos primo inudiexordio, a quibus fcniper dcHeclut coelum Sc a{lra,valdc cnimbonaperCt ciz omnia artifex ille fumnius. Ad penCum ergo redeuntes, meri- to ignoratur via viri in adolefcentia qualiter via viti &eius qui ia vir ed coiiho & prudentia,in adolefcentia fi-t leuj‘,& fallacivii q^ percurrat vir adolefcentia: iterum, ignorati:e, Scinditis plena» qualiterqj repuerafeat 5c a-iolefcac vir itcruKi.dabiEar,& eft ani biguus de via qua viriin adolefcentia reddeonc, via viri ab adolc fcentia ia virili tacemed, quo erga modo ed via viriin. adolcfca tia,quz ncceilario eft pod adolefcentia, &iila podhabitain vird tendit & virtutem viriliiatemq; ioregii vt viaomius pod termi- na eda quofluit.excludicqj vtincopofsibilcm illu aquo incipit ruccefsio & motus via omnis.-an potvir in adolefcentia coditui «ias ve via,coclafemelpernaiura anrccrudcfccre.podunt.Matu, raq-, in matura lieri,quadoY&afemel fadla matura, 6c intcgra,irc rum agrcfta &in matura redito quis motu in termino a quo,auc: per motum produclunifvia ve viriin adolefcentia, virofqi dege- nerare ia adolefceiues cognouic vnqua>& quos viros fortes, pra dentes integros maturos frenes fuerat expertus podea moilcs,fa riofos,pr.rcipitcs corruptos accrbos,impudicos,& amartcs,dvi deat dc in adolcfcentcs permutatos no obtupefeet 2c mirabitur^ Ed vadjs rcrum,vitijs adolefcentia obnoxia ocadolefcesseger in firmas, xgroras, morbis cotporiSj& anLmi paratas, quo & egrota Ks aiolefccntes dici cbfueueie.Iob.to.cap.Olfa cius implcbun- tur vitijs a jolcf;entiecius.!3ccum;eo in puluerem dormier.Suc Ojjric adolefcentia axocbiSjijsEcclef.a.cap.Lycarc egoiuuenis - ' iii ad®' CA P V T II. , *in adolcfc entia tua,& in bono fit cor tuum ,in diebus luuentatis *u3 !,5 c ambula in ri)s cordis tui, 3 c in intuitu oculorum tuotu, Sc ^cito quod pro omnibus ijs, adducet tcDcus in iudicium, aufer ira a corde tuo,& a mouc , malitia a carne tua. Adolefccntia eniinj& voluptas vanafunt.Talis cftadolcfcetia moribus pudicis & frena tis. Adolcfcentibus promittit Deus reducere in iudicium in men tem^quod fintam.Tntesj&furiofi. Plato diaIog.4.de rcpublica cif de vitijs adolefcentcsinfeftarilogifsime edocuit Arift.t.adThco dedcmcap,6,&7.TuEthicor,3.Galen.lib.quod animi morescot poris temperatura fcquatur.4.dc f.cap.Poetce & Rcthores ,omnes horum vero morboru,fi curatione deiideras extac Ecclefiaif, cap. 3i.his»Adolefccns loquere in tua caufavix,li bis interrogatus fue ris,habeat caput rcfpofum tuum, in multis cfto quaii iurcius,& au di tacens flmul & qua:rcns,in medio magnatorum no prefumas^^C vbi funt fenes no loquarisjdeniq-, in fua aduc vix loqni permitti- tur adblcfccntibus.in aliena prohibentur prorlus,< 5 : in propria ad uc Ci bis interrogentur, vt fcfpofum caput habeat: caput adolefccn tis Icncx eft,ducut enim fenes adolcfccntcSjVt caput mcbra,guber nat,& regit-habeat ergo caput inicnc/cifcitctur fenex, v t refpon deat adoicfccnSjbis inquit intcrrogcns,vt quali coadtus dicas, ne- q; enim licet adolcfcctibus telpodcrc vt fenibus fcmcl disquifitis, do Cii ia larga rerum experientia, bis imo interrogetur iuucnis,Yt a fene quafi es. capite rcfp6deat,c6pulfus quaG,& vidlus no folu cx «fiicio difquiretis,na,hoc fenuum eft.Nec quod Geiicfcos.j. cap. dicitur ferpenti fuper pcclus tuum gradieris(dc quo cap. 4. huius libri logius) facit ferpetes gr2fsilcs,imo funt natura reptiles vt ni6 ftrauimus,n6 grcfsibiUs,gre(I'us enim folum impertitur quibus in funt pedes. Q_uo dixit Cicero loco allegato. Animalia alia gradiea do,ferpcdo alia ad paftum accedunt, feiungesrcptuin aggrclTujfcr pctibtis reptum impertiendo grellum pedcllribus,GeneU enim e® muniter gradiri accipitur pro eo quod eft quouis modo in gradus irc,riuepcdibus,(iucfccus,cftgraQiriingradusirc vitra icilicet progredi, *radiri,(lri'ilc vcro,n 5 gradieris imo repes. Ironicc fatis diclu c(l ferpeti gradieris fuper pcclus, eu grelfus (upra pedes laru fit,& reptet fuprapedus folu,ell gteilus ali)s animatibus perfecli motus, lupra pcJ cs,c{l tibi fupra pcclus, 6: cor, gradiri enim tetalli fupcibia dolo,& inuidiain gradus ire Sraugmetu in c^la cbfceJc re, ac repes ideo gradieiis fupra pec^lus, retrocedes in pcena delicii no vitta ibis luem, quin potius lupranedus Jeorfu,fi:millo cap. re *- B i ptabisper- LIBER I. ptabi! pctpctuo.Serpctesergo huius rationis funt Gricis.^fjtj^ brcis Nachalch,fetpcttS,teptirCjraptaus,i'epens,Utinii. Dc fcrpeme feriatum faerx. C A P V T III. Enefeos. 3, capite lic dicitur, fcd,&fetpcs eratcallidior cuadis animatibus tsrra: fecerat dominus Deus, & infra eode capite. Quia tecifti hoc maledictus esin ter omnia animatia,6c beftias terrxjfupcr pedtus tuu gradieris & certa comedes cundlis diebus vita tua:,inimicidaspO- na inter te, & muliere, & femc tuu,& femc illius,ipfa coterec ca put tuu,& tu iniidiaucris calcaneo cius.Vbi cxccracur obomina turq>Deusferpetisaftiitia punitur malitia fraudes cautelam. At, Match.io.comsndatur maxime & extollitur ijs.Eccc ego mitra vos ficuc oues in medio IuDoru,cftote ergo ptudetes /icut ferpe- ces, quibus difleile fatis fefeofert illud. Cura variaadeo, &: inter fc delidetia line genera lcrpctium,vt dixerit liidorus.! : . AEchi- mologiarum.lib.4.cap.Totclfc dolores, (jaoc colores, tot eoio- res, quot genera,iot genera, quot vcnena(vt elucefcctpofteajquis fuciii lerpens lUe qualis ve,quiHicuam (eduxit, qualucrq, iili ia 4 * fiJiaspataucrit.Tumquomodacohercant,qu^ his locis feriptu rscdicuiuur.Vltimo cum ferpentes vcnec alterum aliud brutoru animatium,vcrapofsint obtinere prudentiam, cum hxc rationis pradicx (k virtus.partisfcilicetanimce rationis a(^iu:e,vt fadi- uc ars.rationc carentibus quomodo impertitur.Eftprudctia: pro portione incdij & Hnis inucnire,cognofccre iudicarc,q^uod cum rationis quid iit proportio qu^e ad ratione fpedtct,genufq^^ omne feniibiis cxcedit,qavprccifefcnfu viuunt ncccdaiioprudctiadc kitui videturyloco cuius fagacitas ineft pondus quoda & naturx indmclusquo operantur no omniafedquxdan3,autin quxdam aguntur pcifedlius aujs ratione carcntibusjnb tame omnia,cum no (it eorum oamiacognofcerc,fcdrolumilla,quorueft fufccpti bu organum corporalis naturx ptudetia eiiimprxuidet omniafn tura,pr.rfentia,ac prrterita.Tum circua(latias,tuadtus, no qux 4 da>& qu^da 1:6 alias crralFct prudesinijs aduc in quibus agitprii dcrer,!i opus dcHccictabquo no cognito aut vi(Io,U ommb^^pro uiicrc prvuenirc no poikc,qux ad aClu rpcCiat:homo ergo (oln tus otpaio fuperiori antinxpartc agit prudeccr, quo 5 c premi a-, ^ pceuaadckradonaU naturt^hiacaiqs dccftihincfemouct libe - - reloiu" C A P V T II. ,I folut’ organo no uatunUterorgano a^igacusjexfc agi't,{rc(JiaeU gicjintcdic finCjCU hnis ratione cognofcat.Eft cius oinniaoidina rc in debitu tine, cuius eft omnia cognoCcerc & omnibus vti,vc opus pcrfcclu fit,& nulla cx parte dcHciat.Ecclefiail.is.Rclivjuit illum manu cofilij fui.AUas dcfraudafTet natura iuftifsimus opi fex, aut illa codidillet in cocinne fapietifsimus artifex, E debitu ciufdcmodu violadct pcrfregillct: plxraqj alia oriutur dubia cx hac litcra: enarratione, (infra dc natura ferpentis ta<(lofcrmonc) ferpesanguis, coluber, generali $c c6munitignificatu,n6 hzc auc illaferpctium genera perfcribuntiqu.rfunt. varia 6c dilidentia fa tis natura,omnia vero in diftinclcjScllnc exceptione aliqua no- tant &: cxpnmuiu.-Enonymia quaddam,largaqiie figniticandi li- centia, dicitur enim ferpens quia humo fzpibus ferpit,quibus oc culitur fugiens & latitat, non fc erigit grellu. Anguis vero quod in angulos exdat & no rccfvi intetim du mouctur:voluitur cnira A: circunuoluitur oblique, plicatur & complicatur orbibus &: fpiiiSjtum anguis quod in aquis degat Se non terris folum, neq-, enim aquis in mcrli fufocantur illi.viuunt imo.quafi ancipitis& amphibix naturx,vc plcraqj alia terras & aquas incolunt; nb mi nus colubcrfcrpcs omnis Tocitatur,quod colat vmbras , docuit Kiderus loco citaro, cx AEthimologijs cap. 4. Plinius Ub zS.cap. 4.i/bi dracone AEfculapio dicatu vocatangue,&reliquos om - nes vcneiiofos ferpetes itidem Hieron.ad przEdiu ide,ctfi in feri ptura facra ferpes Se coluber in exeplum trahatur, anguis tamen nomen fubriceatur vt moneremur maiori animatis malitia. frau dede cautellis,naabdi et occuli vmbris locisq^ obfcuris drabditis vt laterer irruat dolofus & fallax quae colubri importatur noini- •nc,capite corde pectore Se ventre terrena petere rcbufque tuga- cibus atigi terrenis Se Icuibus, corde hxc prxriicrcainplcidii.dc cir cumvolirar. per hcCjqux n-imineferpetis notatur, deteriora fune m iito.qua mangulos cedere ex viciofa curporis coftitucionc&na tuta lUo eai.n militia metis (igniiicatur,hoc vero folum corpo ris dedeclus de apparctia folu iuxta natura animarisdpccialivcro Se propeu nominis ligniticadone ferpes coluber anguis, vulgare nolfrCi di comane angue cacumcrc didlu'quod eoiore, 6 e hgura -orlnbus de fpiri' illuxmulerur^ta cerrcftrc, qua aquatile angueeo -{ignac-.Setpcs ergo abfolute de hne aiduo(anthonamalia}de vi a- nologi : prjptci comuiufsuna & vulgare ciufdc natuia,tain feri B i ptur? liber i. i4.isi rccltim conCcendarn fupcr aftr.aDeij cxaltabofo- Ljip. iiViunijfadcbo in ir.ontMcUaiiiciui.in lateribus Acpilonis ^L-oridAin fuper aliitutliucm nubium, inrulis cro alrifsimo.Dic- icrpcns Apocalvpiis.ii*& :o.wapice,orbis Ccduclor., dracocjj t^^*;^nus,nuod lirhamo adDci imai;iacra ciiifque iimilitudinc, co dornutus ipiunn^ue caufam exemplarem fuoruin adau non folu rn ctVicicnrcin quod referre pofsit vt cius aCUone fit-ipii Ci- niilis iihque opere confotmcturjeft illiacccrrimus zmulator in lcrpcnrc.Q.ua- fecundum fu.e rraturs condiiiones.& le§es,liorai <So uem o ii’ 3 antipathia & direnfu,a culpa commHla, vt animantia pltiiuna pc.r naturam difcntiuiit inter le fe, agnus Sc lupus, vipe- ra aranea, mus & fci,miluus & pullus, homo & torpedo, & a- lia eli.rima animata & anims expeitia,argentum viuum & au- runijlai &: argentum viuum, aliaque pleraque. Propter iigurx rc fetudiucin Dcrueifani nimis in angulos cedcns.& obliquum ani nuns, quantum obliquum opponitur redo, fugit hominem inter omnia animantia, abditur & fa-pibus occulitur terrsquc gle- bis Q_uo Ecclcfi.aftcs. IO. dicitur. Q.ui difsipat'frpem mordebit eum coluber. Latctfxpibus quibus fegctesiultiuncur Sc circun- ualUntur fcrpcns,tum loci delicijs allcdus am^nitate & florum varietate tum huinidicate, temperie &:fraganna loci, quo amant farpes colubri plus alijs multo. Sic fafus cft lob de Bchemcth.fcr pente c.iuite.40.fub vmbra dormitimfccreto calami,& in locis humcntibus.Sa-pcs hi!midosqu 3 :vit,quos inh.ibitat.funtfxpesli mina & termini, funt mcta.quibus agros diftingunt colori , qui iufliti.e modo vnicuique reddunt quod fuum cft, quibus, & con- tinentur propria & vitantur alienajfurcs impediunt^ arcent, vc nuftatcm conciliant S: pulchritudinem fegctibusdnftat coronjc & ftlicmatiSjVarijs gemmis fllorum varietate exornata &illuftris qui ergo diisipat fxpem terminum & metam quibus debet con- tineri, ieu rationis limina, colubro impetietur, mordebit cum co lubcr.tuni qui f.epes vaftaaerit quibus coluber latitat occultus cc abditus , vr inpropaculo flat & palam, qui abditus erat, fcan- dalo imprudenter, f^pc difsipato quo occulebatur icietur colu- bro, u-c eius inficietur venenotquo pialmo.fly-ptxmia pollicetur Pfiimographus fa:cr illis, qui nuer medios cleros , & terminos r&tionis lcgis,intcrpr2:ci.pta dormiunt & requiefcunr,non ex cedentes libi cointitutam metam, non amdi eorum que vitra tcc minos CAPVT IIII. 15 minos fibiprzfcriptos continencur^imo quafiTomno confopiiij vel aliencrum non reminifcuniur, vel quafi fomnia vana,& iu- gatia reliqua diiudicaat.inrcnncdios cleros cdornuu£& requief eunt, quo fubdir co locipcnas dc argentatas coluinb-e coskabi- taios,quibus pofsint altilTimos volatus ad fidera vfque edere,vt colubje qiuTalas argetei coloris funr nadtx, plus alijs multo per uolanc AElianuslib.j. cap.4%& i^.cap.i.Arift.j.dc hiftoria, c, jj.liuidi coloris argenti quafi fubadli malcollodudi Colum- bas.fortcs cire,& confiftcntes fuiqj iuris cdocecnonq^ tacilc a vo latu defi(lcrc,ncc in nuccriapofle contineri, tenent Plinius Cc a- li] & pofteriora eorum aurea promittit, 'poftrcmitatcm fcilicet, & vita: nnem aureum incorruptibilem arternum. Reddit ferpens colorem teres cui h^rct & Bgitur proceflu teporis, alimenti vfu cuius licsmulaiur colorem vfus terra vrce alimenti, vcafuppo fico fibi loco diincultcr nimis difcerni poflic teporis traclu, vei- turenim terra,in alimentum inter aliaquar vocat obfccnura Iioe animanSjinter animalia cundla docuit Arift. 8 . de hiftoj:ia,capif* 4. Plinius lib.S.cap.xj. Galenus dc Tfaeiiacacap.4.docet.imo fpi ritus Deus per lfaiam,cap.<j).vbi profpera enuntiat Iada:is dc Chrirto venturo fais.Lupus,& Agnus pafcentur limul,leo & vos comedent paleas, & ferpenti puluis panis eius,IupT,rapaces tyra ^ 4 nijGcntiles cummafuetis agnis Dei, populi ludexoru, quiCbri. Rum iam veniilc credidere in eius aducntu,.fimul pafcentur cce- IciH docbcina,Chrifti ore prolata, cunrChnfticolci leo , filius 6c progenies leonis Clirifti (cuius dicitur Apocalypfis.p. vicit leo- dc tribu Iuda)& vos defefus populus Hebrxord veteris legis co rum,qui Chriftmn tafi funt, paleas comedent , & cxrcnjonialia abfumcnt,vt recedant vetcra,& noua fint omnia,& ferpenti pul uis panis cius, dxmonis alimentum & ^fca, peccatum fciiiccc, puluis erit, mors & infernus, quafi ad nihilum redigentur poten tiaChrifii. Scmclq^ hisimpuluercin rcdatlis &mailum.Protho thypus hominis Chriftus, iterum fomuuit hominem pulucre il- lo fubacto,ijs iam impulucrcmconucrfis nonfolum aqua imo aqua &fanguine;fignunivit<E que impcrticbacuc in lege graiix viciuris hominibus,per illum qui eft. via veritas vua,iobanuis 14. Alias mortuis cur fanguin jm crogadet, neque enimfanguinc veunturvita defundi ,vt obtulit in patibulo crucis hominibus mortuus^Barucli (j.Iic cotdaeorum diconcifE elingere icrpcnrcs LIBER I. < 5 ui dc terra funt dum comedent cos, & vcftimcnta eorum & n» fcntiunt.Scrpctcs enim eu terra vefeatur lingut corda coru c^ui fune dc terra, fanguinemque vires & rpiritus,linda,molli quoda fucturerum t'ugatiHm,cxcipiunt& furantur Micheas.?. dcfola- tionem prxuuncians b ion lic. Lingent puluerem Heut ferpentes, vclut reptilia terrs, proturbabuntur ab xdibus fuis. Contingit e- ftim ferpentibus vfu nimio fubterranez domus quam habitant, continuo lindtu, ruina & excidium fibi parare, fubuerdone cius, laceratis paricubus fundamenti &' tc(fli exchs, ipfomet inquili- no &: accla,non fccus ac terram lingunt mortales, qui fibi vicana ex terrenis parant, funrquc fibi excidio ruinx, terrena femper clingentcs:viquc dum proturbantur ab ijs ipfis, fcrpcnrium mo- re, ruina Se lapfu, eorum quibus maxime detinebantur cum erg® fccpcns terra vcatur in alimentum arucfa(ftionc Se vfu continuo dum illi iiifidctjfunama cum dificultate,difccrni potcH: Se feiun- gijfadus iam terri quafi. Occulitur dxmen cofuccadinc Se afue faclionc terrenis rcbus,ij5 fxpibus amotis propri),qoibus nos ip fos continemus & vallamus noftraquc obferuamus Crpibas qua fi^quibus Se coronamus nos rofiS,fioribus Sc dclitijs, vt coronan rur ftulti fapicntis.i.His abditur, & occulitur Dxmon,fic is hz- refeit Se inudct,vt lege confuetudinis Sc peccandi habitu ipfum ab his qu£c:-^ :timus,non difccrnamusific cft illis communis Sc confufus vndiquc.Q.uo Diuinus vates ab occultis h4is mundari peti: pfalmo.iS, dicens. Deliiitaquisincelligicjab occultis meis mundame domine ^ab alienis oarce feruo tucivocac aliena pcc cata,Titia aliorura,nofl:ra occanonc commifla , qux ctfi aliorum fint,non minus noftra rcputanturrhacfcrpenrisproprietatej&Da tura poteft explicari locus ille pfalmi.io. Sedet in occultis cum dmitibus in occuhis,vc interficiat Innocentem. In afluentia latet occultus fcrpcnSjfloretibus fxpibus infidem irruat callidus &:af tutus inaaimatia inparaca 5rfccara,alledaIoci fuauitate &pul- chritudinc. Dixit Sc Virgilius-Latec anguis in herba. l oco addac to fic exdit incertu aninul,yc qua velit petere ignoretur protfus raillcvolutus modis, mille nodis plicatus,pcdes ad oritur primo, terrx fixus, tt nutet caputetiuac:refpiratJonis viam intercipere tcntatjfimul ac cecidit animal fufocationis infert periculum, fic ftriagit tauces plicatus orbibus,vt viam fpiriribus cohibeat , et fpirationis viam intcrcludat.Hincprimo cfl: aggrellus Hsuam pcdcs,puimo Gcncfcos.^.quo dicitur, & eu infidiaucris calcaneo 16 C A P V T 1 II L ciuSjVt capitis periculum Adarui notaretur raMeiirs fi Ireminij, lrao.49.Gcnciisik liat Dan coluber in via, 3 c Cacratlcsin lemi- ta, mordens vngulas cqui,YC cadat afcenfor eius retro. Pedes er- go adoriturpritno,infcrioreni portionem appetitum , fcsniinea partem terrena magis terreftres, hac ire velle lignihcans i'c ver- tit aliOj cuius dum nittuntur animantia virarc motus, iniilum incidant eftdificilis via colubri fuper terram prouerbiorum, 3.capiteXapuc & humeros colligi ad medium rctrahir.fc vi dum Si inferiorem fimulat, fubditum quali, limul vero atque hanc explebit ligaram, holde Tecuro ex fe exit fubito anteriori- bus erediSydepUeatis orbibus, quo incauta animantia, iamqua- fi victoria fuperba & fecurajvincit Si fupcrat,fummiilLis illr.pri mo de hiftoria capite primo & locis allatis,blandituc cauda ^ vt ore perae vulnus interat &: mortem, vt deglutiat contrahitur fabmictuur,&infc ctedic vt in fe Cicdar.prrmo de hifloria capi- te.io.8.capite.4.hincEcclefiaftici.T9.e{l qui nequiter fe humi- liat, & interiora eius plena funt dolo . Hypochritisapursinium Hicroglyphicon & iimulacrum . Sefe colligit hypochrita hu meris fubmittitur contrahitur cx tcrmrnat faciem fuam ^ vt videatur ieiunus StUberab omni rerum copU.Matrha:i.6. col- ligit humcrcSjVt ingredi pofsic ftrida qui-uiSjVr cum capiat ar- da & ftrida ambitionis & afiueniix porta Ifaias . 33 . Pulledit tremor bypochrita-^. Quo fe contrahunt,Yt qui ireinorc aiki-m turcontralmntiir,rrcmunccnim mencicnrcs& riiiveiir contra- hunt fe vt maiori iraperu iahlianc & ruant, vt qui fakant retro Ysniuntvc antea vitraque prosiliant. Anthidotus vero contra- hos venenoros,& famelicos fcrp.cnrcs extat Prouerbiorum . i)S.Ne intuearis vitium quando Haucfcit,cum fplenduerit in vi- tro color cius ingreditur blande , fcd innouifsimo mordebit, vt coLnber . Vocat hypochritas vinum, & colubros quia inc- inebriant homines , Sc exterminant fe alios fnbducunt.. Hos non in vitro,infpieicndos , non hi appatenri cilesitanonc confulic Spiritus fandus-, nam coloribus hgmenris fplcndent in vitro apparsndx vt vinum fplendct,at poftea his blandimcn tis irretitos & fecuros mordent, vt coluber moidn , caput te- ri ont vt vinum , blan-iitijsalli<:iunt,at femH atque incalcfcunc fauoris aura repi ia furiunt, Ytvinu furit calefactum remcl,Yt co Uibcr impetunt, quo foucrc anguem' colubruv^ adagio dicimus Tulgari,nam tiemet frigidiflimum animal, prius in.^igatum fri-^ LIBER I. quoalgcc natura fotum poftca cxcrit orbes cineritios & fundit vcnenum.NuIli animatui blanditur coluber, nifi quzftus ' caufa.aut fallendi animo, inuidus fupra omne animas,hincrtiftis inuida duobus eroditur anguibus, eft illi cibus inuidia ipla , vi- dent orhnia duplicata aliena, livcrifque infpiciant oculis dmul, cum non coeant in viium conum vilotij radi), quod ad latera c6 iideant i]s oculi, fecus yno oculo afpiciunt torue &iiiujdc, quafi vider*nollint.vno oculo inipc(^nr,ficinuidi afpiciunt 2. debi Aoria,cap. »7. a quo Plinius & AElianus. Hominibus prodefle nollens illiberale & parcum, fcueda fe fc exuit occulte hoc ani mal locis abditis hirfutis & hifpidis,fcic eam vtilcmellciiominu morbis, quibus iilc dilPentit natura. Eli caiiidioromni animanti verfutior fagatior GenefeoSj. Nam cum vulpes reliquis omni- 70 bus ali)s animantibus iit callidior & verfutior, & hacfit aftutior ferpens ommbas terrsanimalibus callidior crit,qua: omnia fece rat Dominus Deus(dicituribidem}dD.cet Arifloicles 9. de hifto riaamraantium capice», fcrpcnccm llc adulari vulpi, ile illi blan dirijVt & amice viuant,& fudore vulpis vefeatur impudicu ani- mal, Eft vulpes omnibus callidioralijs i.dchiftoria cap. i. lerc- miasimo ^.Trhcenni.iicproptera m^ftum fadlu eft cor noftru, ideo contenebrari funt oculi noftri propter montem Sion,quia dif^perit vulpes ambulaucrunt in eo. Vbi vulpes vocat callidos AEgyprios qui fantftam defolarat ciuitatsm. Sunt AEgyptij vul pi ni ferpentinique homines fallaces, fraudulenti, inquieti, in co ftantcs,raperftidoii,veriuti,quos modo vocaraus,GitanosHirpa no idiomarc, callidum a calore dicitur ab atftiuicate Sc energia agendi calidum enim &callidum,acfiuum cft in omnem partem ciftimftc indtftinifte noxie & innoxic,quo Galenus lib. quod a- nimi mores corporis temperaturam fequantur capite j. & Arift. lib.i. dc phjilo^nomiacaiidos loquaces vocat inconftantcs ,in opinionibus varios inquietos AEgyptiorum morc^tenipcramcn- tocnim calidi,rnulroiics loquntur,afhrmant, narrant, fbluiii vc cor refrigerent partium motu pcrculilone acris facta. Appellauit Chnftus Herodem vulpem, Luc« I5.fraudulcrltum , &dolofum hominem maliiiaplenum fallacia & dolo. Eft ergoferpens calli- dior cunftis animantibus terr^, terrx inquam , non c^leftis ho- niinious.nam faniftaaftuiia maior ierpetc,& Dxmone ineft fan- etis, & iuftis, cum ferpentem luperent, illudant, irrideant: peti- tur ha:c C A P VT IMI. 17 tut ii^c fanda aftui:ia,& iuUra fimulatio prouerbiorum primo iji vc detur paruulis afturia^Vbi Salomon Fatetur prouerbia ftruxif fc vt nos erudiret paruulosjtum vtparatosredderccaftutos, & 7 * cautos, contra aftutiam & calliditatem ferpentis EccleHaftici. r. Radix fapieiitis cui reuelata eft &aftutias illius quis'’agnouit?id cft cognitionis Dei principium radix,qui eft rinisomnium,buius Tapientis &hnisfupernacufalis cognitionem radicem liuius,vcr bum fcilicet quis agnouit,niii cui reuelata eft,aftutias illius qui- bus occulitur in fcripturafacra,paraboUs & fenfum intelligen- tia: figuras ^nigmata.Prouerbiorum.S.intelligite paruuli aflu- tiamj&infipientes animaduertitc.14, Aftutus confiderat gra:f“ fusquo fiet fcrpentc fupenor.Si greiTus confideret , principium 7 ^ X quo , medium per quod, finem inquem tendit. Sunt enim ci- grciius partcs.Lingua ferpencibus bifida cft,tripartitaque ideo, duabus enim diuifionibus in continuo quouis, tres partes reful- tant, duplicata cftillis lingua, duplici idui apta locutioni inepta fecundo deparribus capite. i7,£cclefiaftici.y.Sic enim omnispec cator probatur induplici lingua,in fcrpentc dcemone,in fimula- tione & Fraude, E(l duplex diuifionc, & fi refuitet triplex fegme tum,diuifionc enim afe^Sc ab aiio,cft,et diuifioa Deo, diuidirur cnima fe qui mentitur & Fraudulenter agit, & a proximo , nam infetendit,&aDeo namipfc ell veritas ipfa,egofum via,6ir ve- ritas Iohannis. 14. ferpens cum linguam Facile exerat reaflumit 74 diheile nimis, diuidirur enim iuxta radicem cufpidemverfus,quo facile cxcricur, producitur libere, & porrigicur,vnita exit fimul, <liuifaadexrra,rcrrahitur,et colligitur diFhcultcr laboriofcni- miSjfcfcimpediencibus partibus diftradis feiundis et difianti- bus extraos diuifis.pdmo dehiftoria capite.17. labia obfeoena, deforma, turpia,exertos dentes. aduncos, quibus turpantur mad me.Potc(ii)S exponi allegoria quada locus ille pfalmi. ijp, quod dicitur, A iabi)simquis,eta.linguadolofa eripe m\ ab ilU qux cum fimplex appareat doloia efi duplicata tiiplicata imo ,.noa : fimplex non vna lufurronum inftar,et de tradlorum . ijs efi dic- tum Ecciefiailici.^S.capite.fufurro, et bilinguis maledich}S,mul los enim turbauit pacem m habitantes, lingua tertia,mQltos co- mouit,erdifperfir lingua ter.ua.Tcrtiauavc fegm emo trino icr- 7 i penns.xft h?c qu.edirperlit humanum genus, eil lingua bilinguis fnfurranSjfufucraat enim cciibilan.tferpcntes terno de hiltona C capic. LIBER I. capit; facile contincrur orc lingua ferpentibus atihuc, at illi- co,ac cx ote etupir.ac diuifa cft fcinelditbcultsr nimisivolatic r-euocabile verbum Horaiiusi. EpiftolaiS. numcjuam deplica- tar lingua ferpcntium nifivticciar.. Sed liniul ac iccijtpropriis dentibus, deiormis, lacerata, fuum meripfum fanguinem fun* dir«i.de partibus capite i 7. Caninis-dentibus, fuismct dilacera- mr,dum.liiigaam acuit, vt petat, iic acuit vr dilaceretur ferpens.' 7^ 1-dco PraUiio 59. acuerunt lir-guas fuas ficut ferpentes inferen- tes [?oi detrimentum damnum & noxam Ezechiclis iS. quod S- genuerir filium iatronemjScelfundentcra fanguinem morte mo rietur, filium conceptum, dc verbum faium , lationem honoris fama: maledicentia & detraelionc fanguinem cfiundcs j mor- te morietur ille talis- Serpentium lingua daraeftbuis, lubrica facilis volubilis inconfrans, adhuc intra os vibratur contenta & comprefiafecundodepartibus 17, 5. capite ri. ifaias 54. Etoni-- iiem Unguam reuitcnnc.m tibi in Judicioiudicabis.Xalesfunt re fiftenres Deo genimina viperarum dura enim refifiunt tangen- ti e. de ortu capite Pfalrao lingua eorum gladius acutus, 77 pungant illa & diirecanr,incegra alioqui. Porrigit linguam vi- tra ac animal omne maledicius ferpens. lercmias 9 . &: exten-!* deruat Unguas quau arcus mendatij quafi arcus , obliquas fei- liccc , insndati} aberrantes ab fcopo vero & redo. Hinc Gale-^ nusii. de vfu partium jfapite IO. docet neruos motus, & fen- fus iiijgua:. ierpentium , qai vniuerlis animantibus percur- runtco:iipares,ferpentibus ca parce, folum diuifos, difpares, & fciundos, venire linguam conflare diftindos,vt dextri dextram, 78 'finiUri finirrram ftruant partem, quo cU lingua duplicata & diui 7^ k natura , fttuclura &: ordine lacobusj, ex eodem ore proue- nic benedictio, & maledictiodupUcato ore & lingua plicata iis, Ecclcfiaftes 18. dicitur. Beatus qui cedus eft a lingua nequam. -Cor ferpeniium circa guttur eft, quafi ad fauces more ferpen- So tium peccatores cor habent, quo dirirur EcclefialHci . 21. Inore fatuorum cor, illQ:u'm,& in corde iapieutium os lUo- rum eft cor diuifum, renis niodOjfcrpentibus fuccintum,bipar- rirum, ciccunifeptum Ofes;it* Diuiium di cor eorum nunc ' iatctibuht Ecclclialticii. ne fis incredibilis timore Domini, 5 C ne acceileris ad illum, duplici corde, & capite tertio. Cor in- ^cdiensduas vias .non habsbitfucccilUs bonos, ^ capite 1. ve duplici . catvt iiii; Vi duplici corde & labiis fcceleftis, & manibus malefacientibus, & peccatori terram ingtsdienti duabus vi)s , yx diiToIutis coc- g/ • de. Cum tamen de cordis dmplicicate iit didlum Sapicnti^i, Diligite iuditiam qui iudicatis terram fentite de Domiuo in bonitate ,& ia iimplicicate cordis quatite illum, vaiesde quo Deus, Paralipomenon 29 .inueni hominem fecundum cor meum fcio Deus meus quod probes corda, 6c urapUeitatem di- ligas vnde ego in {implicitate cordis mei obtuli vniuerfa bxc, cit fimplex coriufti ,vnius via:, Dei folius, ego fum via, qui cum Sl - vnus (it , vna via cordis iuftorum e{l , Deus eftvnus, Ecclcda vna, via vna, lex vna, cor vnum. Sed eft nionftrofumnimisil- lud, quod fifum cum iit , renis obtineat formam. Renes origi- nem prxftant proli, &:foboli, vafaenim deferentia femen, qu§ inteftes impiantur , Paraifates dida gr®cis,feu contorta vafa, paulo infra renes, ex inferiori ramo vense caux oriuntur, ia quibus ex renibus patet via , & condudus patent, quibus fub- miniilranc materiam renes , irao fairum quo pturiiunt excre- mentum, vrinx rellduo , vrina enim in renibus percolatur , quo relido falfuginofo, fpermarica vafaprurriunt .ftimukntur, 6c animantia, iii venerem prorrumpunrvafa enim hxc flatibus di- ftenta , tenfa irritantur, falfuginofx marerix copia, fluxu & tia- fltu , litilationis excitato feniu pruriginofo : inrerim dum fluit, & percurrit illa excrementum falfum, excitato fcnfu mole- ftix, dum fluit interim , voluptate fuborta,quod cumprurriat pars 6c flimuleiur peliat quod prurritum excitat, ciaculctur- que femen inferens moleftiam , & prurriginem , quo iinprifti- nam naturam pars reddens demulcetur , & voluptate afleda- tur. Galenus de Anaromaricis adniiniftratiombus, rertio capi- te, & {eptimo, de vfu partium. Hinc renibus , 6c lambis , qui- Sj bus ipfl conrinenrur concupifccntia adferibitar, 6c origo genc- radoniSjfoboUsque propagandx cupiditas, principium, & radir ibi radicaliter generandi virtus rcfidec,i]S vitiatis vulnere aut alio generandi munere deflituimur & coeundi appetitus cef- fac. Hinc Regum primo capireS. dicitur DauiJ Ke^i. verara- tam:n non tu xdifleabis mibi domum , fed fllius tuus , -^ui egreditur dc renibus tuis. Genefeos, Labam genero laco- bi dicitur gentes & populi tui nationum ex te erunt. Reges dcWmbis tuis egredientur . Cor ergo eorum renes concii- C a pifccntix LIBER I. pifcieti:^ radix, ct appetitus libidinis cftenats origo/alaccscnini et incontinentes, renem pro corde ierpeniium inftat obtinere vi dentat,idco Ariftoteles loco citato Terpentes animantes vocat maxime cupedix deditos, lafciuix,et luxus. Renes ergo lafciuix fedem cotdis loco, ct cor renis vice pofsident.Q,uo Nicander in Tfaeriacis dixit ferpentis morfum lumbos, & renes inticcre nimis inter oinnes animalis partis, adeo vc inflamentur, 5 c incendio fla grenc vranrar.xftuent fetpente Ixfl omnia generationis inftrurac ta vri imo , pennem arrigi in voluntarie, & inuite , Cor ergo eo- rum renes lafciua & mollities petulantia & incontinentia ani-- ini.Eft animal fumme varium temperamentum ferpens. Senedta. frigida & flccafecund0graduGalenus-2.de temperamentis ca- pite. ^j^uo pilis catere docuit duiitix cutis,<^uosfoIum ingenna. interiori oriri docuit Anftotelcs.4.de partibus capite.ri. Plinius libro. rr. capite. ^(j.& 37. Paulus libro. y.cap, de fenedta anguium quam vocat gera A£tius,Diafcorides,&ali) caro earum liccain 5, calida. i. pollet virtute extenuandi fubllandam & abfumendi carnes, expurgat nittofis partibus, & fallis ventrem, et per infenii lem tr 3 ripiiauonem,qua difsipat percurem alimentum, tum vti. jy les,etiau dies humores noftrosrinflat quam maxirae.Galcnus lim plicium u c.i.et2.er.2,dc locis capite. juPHnius. 29. capite vlti- mo. Paulus prima ad Corinth.8.fciencia,inflat,charitas autem x- dificatjinflauic Hxuamfcientix deflderio,et ambitione ferpens gula, et luperbiainfccit inobedientia,Geiiefcos . 3 ..Eritis fleut. Di) , feientes bonum ct malum apperientur oculi vcftri . Infla- tio vaporibus clatisiitjex materia Immidadebili calore agente,, inualido difcucere eam ,ct extenuare, ut petcutsm cxoiuatur,. aut alio, quo diftendunt .vaporis elati violentia detenti qux- rentes exitum , et impedito, deniicace partium , et crailiix fu-, bflantix *,£ft iiitlacio loci repletio , vitra ac. natura fcit, re- plentur enim humidis vaporibus , vitra naturx terminos qux inflantur diftenta . Quo fefe excedunt ct non continentur ter- mino proprio, inflata, caloredeiicicntecharicacis, in huini- Ij da viciOLuni materia , qui elatos exoluatfiacus, ct appetitus impetus , extinflo enim igne , et calore remiflb iiuuinef* cu.Jt : Chidras enim xdiiicat , codtionc omnia folidiora.. icddic i- conlcantiora tirmiora , non flatuofa , cruda , hu- niida^mol; CAPVT IIII. I? fnid^triollia, Sc debilia tandem.Infiatfcientu, cum fupcrbia, Sc animi elatione, tum fubiedti difpofitionc alrerata afiduis lucu- brationibuSjCuris vigili)Sjlo 1 icitudimbus,reroluto calore exolu to&debiiijHatusincrefcunt,meUncolia fuboriturflatuofa, Sc turgida , (]uo melancclici abundant flatibus, vigili)S dediti, & folicitudinibus, magis multo reliquis omnibus,igneo quafi capi gy ce, cutis, ftudijs gelido ventriculo frigido Sc crudo, mdancolia Hypocondriaca gr^cis dicla fuborta,flatuora,& turgida. Hinc cruciant crebro rudantqueaccidum vt experiuntur hxc omnes qui nimis multum, indulgent literis docet Galenus 3. de locis, & 6. & alibi paflim Horatius dixit difflcili bile tumet lecur, ideft, melancolia,nam altera flaua bilis eft tenuis & facilis, hac timi- di flunt calore debili, corde refrigeraro ideo Philofophi non mi lites, in adagium abijt, inflat ergo fciciitia (i charitatis igne non pcrficiatur,flatulentaq5 rerum cognitio, & qu.H accepimus fl eo non depurentur igne,vt allidant intelledum, Sc atfedcnt volun tatem iu Deum & proximunijdiftendunt & terminos proprios excedere faciunt fuperbi^ flatibus futfum elatis , Sc ferientibus caput rationis, nec intellcdus fibi folus fuflicere poteft , elatus cognitione rerum replentur vacua diftenduntur mollia, &: mol- les, Qu^i enim fcit & intellcdum folum perficere tentae abfolute nefeit, finem enim fcientix ignorat,quo Sc abutitur medio igno lans finem. Cognitio eniin,& verum exfe in bonum tendit, bo- num vero cfl: quod licet Sc decet,rcs qualis eftin fe cognofeitur fi. in omnibus qualis e(l percipitur, qui ergo cognoscit,& non a- nut ignorat res infe,& quales funt nefcit,inflatur,non coquit di gerit ve alimentum quo non vertetur in fubftantiam aliti , in- flatus imo, charitatis Sc caloris vitalis defedu Sc excindione. Hinc fapientia huius mundi ftulcitia eft, prima ad Corinthios i. perdam fapientum & prudentiam prudetum reprobabo Ifaias 35.Noa ne ftulram fecit Deus fapientia huius mundi , quis Deu moitum,xternum mortale>pallibile in pallibile gloriofum vile reputatam, immeniura finitum, ortum qui line principio , roor- tum qui line fine crederet & inteiligcret, non fapientia hominu non mundi dncldna. Paulus i. ad Corinthios 15. capite. Ex pane enim cognofeimus Sc prophetamus ex parte, charitas nunquam cxccJitjprofundiflmia iadat fundameta charitas, nam humilis. Fundamenta adruit humilitas quaj protumilisima incolit, iiU C 5 fternic 50 LIBER I. in liatur^ nihil redigere omniaj at in nihil rationis deuir^jne- quit:Eft vfus Da:nion Aibiecio fuisvhbus apto commoi;o.& c6- 10 . ueniciitijVt fequerentur inteti ciTediUjiSfdolofa; captiones quo ierpetem ingreditur, vt pararet facinus, &thecnas llrueret, eget Dsmon concinna & congrua fubiecli difpo(itione,vt corpora immutet alias nequit, Deus enim natura: rorius autor potentia fua omnimodo iniinita libera immenfa,eft omni lege agendi fo lutus & natura: termino, potens omnem producere naturam, & quidquid eft etVe ^enSjEnis natur^ efficiens & parens, conditor, autor, fc lolo agir,iolumfc expediat ad agendum nullo eget alio prxtcrquamre,fibifulticicns, fibi torus, omnia fibi ideo Deus, quia eft hbi fat,efncit materiam, formam efficit quo & eft fador ille, & finis omnium potens fe iolo,quod omnia per ipfum, An- geli vero corporalia immutant , medijs naturx acliuis & caulis, corporeis, folura applicando actiua pafsis,fecus non agunt, nec pQiiunr alio alterare aut permutare corpora, operari enim iequi tur eire,eft eflc operandi menfura,cum ergo Angeli in elle mate ria careant, materiam non alterant iioii immutant, aut afficiunt, nec ad fimmclle nec aliorum, nam li alterarent difponercnt 11 di Iponerenttranfmutarentad formas fubllanriales accidentium quibus aSecbabanc 5c difponebant materiam prius, quo & fublla tias compollcas producerent reales exillcntes, ellenujuein pro- ducendo alijs libi prxftanciores,potentiores,perfedioris, ahio- ris adlioniSjCum in fuo ordine, fubftantix nihil efficere valeanr, alias crearent cum efficerent ex nihilo, nam materia carent, ex- tra vero fubrrancias molirentur reales & veras, libi folum incen- tionaies intcllecbu & adlionibusin manentibus internis accide- tium , verbi producti angelica noiitia mentis & animx quo 6c tranfeenderene ordinem & modum narurxtinitx & perlcripts certis legibus, & menfura cerra.Quod eft folius Dei qui cum lic Deus, nullo eget prxpterquam velle, vt efficiat omnia , cu enim lint omnia ab illo materiam creatjdifpolitiones inducit , efiicic formam, ipfe efficiens & Hnis non fpedlans materiam, non dif- polidoncm aut aliud, cfl fat velle iplum non agit alio quam vo- luntate, non ratione materis aucfubiecti,fcdvi vult agit, ratio- ne agendi 6: line propolito cxfc libi, ex parte incelledlus, felibi Enem inferens, folo velle agit^nullo alio ad-agendum expedtaSj fcmel ac cxprefsit aclum iuditi} prouidencix acbum, quo prxui- ditom- CAPVT V. i} ditomniaiHinc.AngcU folum permutant corpora mutatione io cijDon formali dicfa intrinfcca mutatione & via,rcd fola obcdie iia,iine virtutis alic^uo comadu/olo ordine voluit Auguiiinus j.de trinitate, a quoDiuus Thomas& omnes ali) poilea, idem enim inquit facit ordoin fpiiitalibus ac incorporalibus iitus,mo uent corpora, exordine vt iubdantur vni principio omuiaque or dinentur cohereant medio motu loci, qui nil iatriniice reale po- nitimraobile,hoc ordine mouet imaginatio Sc appetitus anima- lia, & voluntas & ratio, anima ijs corpus actione in manenti, iinc tranfeunti contactu virtutis.qui pugnat omnino.Siiisc enim c6 taduvitiaiis cotingeret corpora,aut intrinfice talia qualia antea cotadu eirentjdcficnb magis qua ante coraclu mutare[ur,iiui in fice eadem,relatLue enim alia non fufhcit eil'e,pra;cipue extrinfe ca relatione ordinis angeli, nam relatio nequit per fc agere , vc nec per fe fieri, nec principium clle a!5lionis,quod terminus illius elTc nequitjfi vero-eft aliud intra fubiedlum contadu angelico virtutis dido, alterabit fabiedum intrinficc mutatione formali, & adione virtutis tranfeuntis,quod non datur angelo, exotdinc ergo folo fine concadumouent,& corpora.mutant,imo vc mo- tu locali angeli Dsemones permutent corpora proportione e- gent,liccntia concurfu,tum aptis inftrumentis partium naturx, figura & fi tu, ordine magnitudine, numero earum, iufia politio- 4^ ne,vtfubdantur illorum imperioihinc eft vius Icrpente vc conf- labit poftea callidus Damon hinc Arift. 2 .cceli defatigari dixit intclligcntiam fuper addita fteila orbi ermobiii proportione va liaraxoharenc partes quadam quibufdam vt.hoc modo difpoli tis rcfultet efFedus ilf e, alioqui celfet, impedito ordine decenti natura,& permutata ferie quo expedat Dccmon natur-e difpofi liones concurfus & aftravc pofsit alterare corpora, & vt cupit loy agere cum folum aplicet adiua pafsiuis, altas lecus , operari ne- quit vndcMatthai.io^.de lunatico lUo qui;vexabatur Damone, morbo lunacicodicitur.Etper incrementa luna peius habebat. Vrgcbacur enim acrius inpleuilunio humida corpoiis difpoli tio ne expcdata lunaticus ille, eft talis vulgo Epilepticus hifpanis al fetczu,ex arabico nomine originem trahens alferez fcu altura, nam capitis morbus eft, quo alferez qui vexillum eredum & al- tura obtinccin Caftris dicitur, morbus hic & li ex melancolico Otiatur fuco 6c fanguineo aduc,cc fiid rarius, cerebrum obftrue tibus LIBERI. tibus & impedientibus fenfum vitiantibus qux motam, Cra^tid infarctis invi }5 cerebri, tamen dum expituita ducit. origine quod eft communius, luna: motui fubditur & lunaticus dicitur aucc-. tus,eius iufequens motum, increfeit luna aucfa Sc inminuta im- minui curque haec egritudo,quo Sc Ci alij morbi fequantur lunam pra:cipue ex materia pituitofa pendentes, hic antonomaila sft di dus lunaticus quod iit morbus capitis membri diuini excelu, Sc facti, facer morbus ditltus autoribus ideo, tum morbus caducus cx cafu quo concidunt 2grotantcs,& comitialis quod Roma: c6 mitia ceifarent co aliquo arrepto &liO£.raorbo oprellb, augurio capto quo credebant vitarecommida Deos.. Eft luna caltda& humida influentia 5 clumine,quo incrcfccns & aucta lumine flu xus conci tat, humores fuaditjiquac , liquefacit. quibus rcplctet obturat vias Sc virtutem impedit, fiuxu virtutis cerebri fupref- fo quibus Epileplu excitatur increfeente luna oppoiuione ad fo lcm,crefcenie fluxione fu ceisque liquads:hinc caines citius pu- trefcLiat ad Iunx lumen expolite quam loco vmbra; collocatx,ca lore Sc humore aftri,funt calor .& humor putredinis cauia iuxta Atiitotclem merheororum 4.fecudo capite, hinc augentur me- duiix ofsium luna audta lumine, &humentarborcs inpicnilunio nure incrcfcicjaugencut aque,funE omnia humida,non fccantur co tempore femina mali aurantij,iiam humore rchliunt, non con itant diui(ionihamoreperfufa,hinclignaeo temporefeifa carie africiuncur podea putredine Sc vermibus,tum tonfis co tempore lannis tinca infertanturper texta opera. Hinc ergo difpolirione jo^ fubiccti D.smon expectatquo magis ali)S melancolicos impetit., corpori': difpoliiione co[nmo'da hosafii^^ic magis alijs, vexat, va rijs cum Euctuenr imaginationibus quo libro de diuinarioncper fomnnm,melaa;oIiam vocat Ariltoteles.i.capicefedem Dxmo num,Dxmoniacamque naturam, melancolicos Dxmoniacos, Sc domicilium Dxmonumjfenfcre antiqui patecco loci &inconui uto Platonis, mtimeo in.lo.de furore postico idem Proclus de Dxmone lib.Potphirius,lamblic.us,& Platonici reliqui Galenus i07 ubro quod animi mores cap. 4. Q.ao fpurcas amat ille vetulas melaiicolicas calli iasinUmiaSjtetri odoris Sc oblcruos homi- nes corruptos, vidofoSjUfciuosJuccis abundantes fpurcis , cor- rupcisdmpuris ob aparatam corporis hosfoliicitat, quxrit , hos 4mat,hislaitcaiTUturillisincubus,his fucubus /uggelHonc 8c prsftigi® CAPVT V. H pnelli^io.Iiiio curisfoIicitadmibiis,aniicratibus, aducrfiratibu^ cotraria reru fortuna adis angit 6c premit, vexat, torquet tepera- mdo . otrarios difsitos loge ab hac vitiofa corpcristeoeriCjSi.' cui paio aparacU;Vr in has labatur tlifteperies,teperamera & humo- res quo cirde vtatur aptis fuis vllbus paratioribus. Hinc Mait-;. & Luc.il. expeti uit Darmo parcos fummis pra cibus ingredi quod lallit ChnlluSjVt docuidet homines immudos vinofos, cinxdos corruptos malitia Dxmonis poile facilius corripi. paratiori natu- ra, faciliori difpoiiiione^: paratu vt caueret & reupifeeret ob in clinationcs procliuiores,Sapic.i?. Corpus quod conu-itur aggra nat anima, i: terrena inhabitatio deprimit ienfum multa togira te. Anima corpori iugitur,precipuc vt incelUgat propter peitec- tiorem aclienem fui , in corpus venit eflquc primo , neq-, enim forma propter materiam , imo hxc propter formani,l*aulus pri- ma ad Corinthios, cap .n.non enim vir ex muliere cih,fcd mulier cx viro cteni.Tino elf creatas vir propter muliere, fed illa prop- ter virum. imperfedum propter perfedum, mulier propter viru, potentia propter actum, materia propter iormarn, corpus prop- ter animam, & propter anima: aciio-ncs,{i operari ell terminus ef fe,&: propter preftaudores primo, abiores, excellentiores, quo & propter iiuelligereafsideccorpori vnitur iuformat.ercinccUec- rus nofler pura potentia intclligen di, vt Deus purus adus,cl} .ui gelus media fubllantia,inter Deum & homines, naturalium habi tus obtinens rerum fecum cogenitos inrelligenti.E et nctitiar, iu pernaturalium rationes intcUigeuci fufeipiens gratia, no natura iLbcralitatcimo ctdonorhomo per Icfus afdl.it cogn:t.'onisrrin cipia rationes fpecies,cx fefolum ct nacura, potentiam nadus et forcitus elf pc(Te,vrintelligat .modo hominis ille > cc reliqua luo, quo perturbatu c perturbato corpore intellectas et aninja,iplam aggrabatcoipus difturbat du corrupitur,pedct cx icniibus intel lectio, na obiecta fuggetut ct fubaiiniftrar,ct li fabiccto care^tin tellcdiis immiitus materia immunis hbcr, alius no pollet o.rmia corpora fuicipere,li conftaret aliquo quod enim intus contine- rctur adueniens prohiberet^adus enim prohibet adum tiurdvin rationis , vt implicat calefcere calidum gradu quo caltt , requi- ritur enira potentia immobili vt actus fufeipiat adiuoriim, quo dixit Aiiftotelcs. mcthaphificoium , capite . ic. factum r.on eft infedum, quo nequit fieii. Si ergo corporea omi-ia hi noltra in horni LIBER I. in hominumq-, erogantur vius, cognofcant corpora omnia cftne cefle feufuSjtumintclledusomni carcat corporea natura illis fa perior^quo & quoi iit immortalis animaSc lit illesrernus dictis colligitur, cum in corporeus fit materiiqj expers qua pofsit alte rari & mutari in corporea natura, fcd perturbari perturbato cor pore non minus eliditur fi fundamenta & bafim intcllcdionii fiteendainus, quale enim fuerit obiectum intelie^us, vt retineat ne cotundac iriteUcdtioiies,fed diftindte percipiat Ipeculari plia tafmata debet, vt pendeat a fcnfu,4ii omni actu,adionc Sc opere taiu dum intciiigit primo, qua poitea omni opere alio, hinc cor- porea tingimus omnia Sc ad modum corporis intelligimus in cor porca adhuc, talia efringimus.alioq; nequimus intclligere mo do.Ttopus docctcxpcrientia,intellc(5tio i5cexprefl’io conceptum ai extra piifrurs & iinagincSjquo & corpus terreum dum euancf 'cit & refoluitur cerrenaque in habitatio fenfum deprimit Si in- rcllccium,ideo animam poftquam perturbari corpore dixit, cor loS pore coiniptionemfubeunte,fabdijt,& fenfum terrena inhabi ratio, vt corpus animam, & feafus intelledluin, corpus enim fen fus Jepdmir, pendet enim ex vegetatibo fenfitibum,hoc vero ad inrcUectioncm pr 2 requirirur,]e contra deficiunt, corrupto vege utiuofciifus, his vero agrauatis intellcdio cefiat variat & defi- cio :umquc deprimit fenfum multa cogitantem dc morte & vita mortis metu doloribus opprcllus turbatus viribus debilis , quse nonmeuiocrcs expetuntur eo in tempore, officit morbus difira- hit(lolor,vt impediant potius rationem qiiara illi fufragcnrur, cogitat plurima co tempore fcnfus,deprimiiur multis, quibusvc xatur.vc minus rationi obccmperet,tDttainisqjproceUis aclus jQp impeditus, deficientibus omnibus qus pollent eile auxilio ratio id intcllcclui,occurlante Darraonc mundo , deficienti corpore, uibiecio inualido corpus dum corrumpitur . Hinc multoties na turalibas applicitis caulis tantum Damonis opeia{£tri melius di uinis fupcrnaruralibus, prohibentur & cellaiit, nam cura appli- cer naturales caulas & non agar iUe,poflunr applicari aptarique potcntiorcsjcafu aut arte, quas vincere illenonpoilit aliis appU cius t jperare &c excedere, quod maiores fiiu omnium narura in illo cfiedtu,m3nifcfta vel occulta proprietate natur.e 6c form® quo verbena ruta inentaflium, perforata dicla,fulphur , Sc alia, irritas faciunt adionesDa*monis,femcl natis infantibus appen- duntUf ! C A P V T V. 2f duntur dotnibuSjliminibus^pauimentis ftcrnuntur, vt (Jarmonia- ci & Ummix fruftcntur opera, ccru virru re potentia & natura. Imo Viifles vt procos fugallet quos interfecerat & dxraones im mundos propulfarct/ulphurisfuffumigiopurgauitxdeSj&te^ta immuda, refert Homerus Odiirea illa, tum cxorciftx hodie fuffa migant darnioniacos fulphure primo, Se perforata Hipericonc di ^a Yirefccnti,vt inepta reddant corpora vfibus da*monis,& faci lius defiftat ab opere ferpes illcjprxparant & prxueniunt darmo niacos aitis remedi)s, pharmacis chirurgia &di?ta,nc fiat iiiiuria Raturx,& illa quxfua funt exlegcnonamitrat, vt ijs aciis vera falus accedat, illata de fuper & pellatur darmon , ideft ab opere deiiUat aplicandi caufas locali motujfunt ibi fpiritus vbi opera eorum auideiit localis motus, quo funt ilii pra:fentcs,nam huius funt caufa aliorum folum conditio,applicando a6liua,etfi exp* ^0 malcticia ceflent & aclioncsdxmonis citra caufas applicitas, aut vim aliam naturxjfolu ex eo quod (icfauxic dxmon cum ma lefico & mago,quodiun(^a quadam rerum congerie, verborum, aut rerum, malehciuni tenear difita difoluatur , quo tunc folum viccin figni obtinent talia non caufx noxam inferentis, vt patet mulroti es, verbis ridiculis vannisque rebus maleiicia aftrui, qui- bus diliundis celTant illa, citra aliud fcniibile, quia cclTat padu vfque ad illud figiium conftans tcnctq-, vfq; ad hxc,non vitra, vc caufx vacent & dcfiftant ab opere folutisillisiundlis & copula- tis antea, in fgnum pa(^lionis,tum verbis facris,vti vult ille male ficos, vt eifdem deroget & myftcrijs facris detrahat abrogetque fidem, tum vtfupcrbus ille i)S quibus veneratur Deus adoratur & colitur cxccrabilis ille colatur &profequaturobferuantia dc cultu qui feraper Deo limiliselTc ab antiquo cupiuir.Hinc Reg. I,cap,i6, Igitur quando cumquefpiritus malus Domini arripie- bat SauljDauid tollebat cytharam,& percutiebat manu fua &re focilUbatur Saul,& Icuius habebat, recedebat enim ab eo fpiri- tus malus. Mufica,arraoina,& concetu morbos plurimos Pytha- goram cxpuiifle docent, Alexander ab Alcxandro,lib. 2 ,cap. * j. Mar(ili.iS Theologi e platonicx,lib.i-.Scplurinu ali),imopcrcufli a tarantula modo regionibus plurimis non alio qua muficareuo catur faluti priitinx,vt t.lib.latius capite dc Stellione, h^c mul cct, animos quietar, lenit, meuct, impellit, agitat, in{ligat,triftes eflicit.reJdit hiiarcSjmafuetes & feros motu fanguinis ^ fpiri- D tuum LIBER I. tuumEcclcriiftici.ts. WuricaitiludaimporcananarratiOiTn- ilcs eaim triftiores reddit & c. 40 . vinum & mulica l^tiHcaiu cor & fiipec vtraq; dilectio. Sapientiz que c. ji.non impedias muiica iarddeae ergo. Imo fic concitat eleuat animum extollit vt tempe- rato cerebro, fpiricibus commotis, depuracioribus contempera- toqaefubrilifsimis e corde afccndcncibus expurgatis, pueo faa- guins genitis pocenrifsimo natura agenti, cerebrum alterent, co temperent prout adectus petit fecundum difpoli donem prsfen- tem in hunc illum ve adectum animi pafsionein'5cmotum,vtiam illi altius adruant pO€cmata,idi irafcanturjtridentur illi, hiUtes i} melancoiici,quied,illiiiiconrta.ites-,moucnE ij pedes manus o- rafaltaur quiefcunt,in vadosque trabuntuc afedus vna aut di- uerfaarmonix ratione, hoc richrao,aut illo, hac confenantia ilU- ve fera ata excitat vero iripai-sionsm qualibet excellunimio^quo furere. Videntur, ij lincfeafu illi, furentes, manfued antea, conrra • aii), tanta ed fpiricuu potentia temperandum,cerebmm mudea,- vt depuradores fpiritus,excelleadorcs facroscor,femel ac cere- brum auditu cd perculfum,concctu,&har.monia percitum rele- - get &-.inictatin capuc,Yt ijscifdem temperatu altius, miros ^dac ' ededus,icerurnqi.cor arfedet afnciat-in adedus varios diidrahac cerebrum mutuo harum partium confsnfu,&fympathia,haac ve ro energiam & vim agendi ad naturam fpiruuum rcf;rcudam cf- fcpaccc,quam cxpofcitanimalvt harmoniam teneat percipiat : concecuin,qux no fenduntarquouisfacile auduu aut fubicdo quouiSjimo quali aUiusobiedum purifsinio auditu , ctfi mufic» fonum & voces omnes pcrcipianc,quo & iubdlifsimis fpiridbus eget in totum muhca,harmoina vero, quali fpiritalibuSjhinc muli ci t uncpafsionibus dedid his aut illis, qui graui pollent vocc Bac jEj deorfum impellant in profundumpcdorisfpirituSjquo fidunt alijs magis,& efutiuiit,voraccs,famsiici,cum egeant viri- bus maioribus, vc cprofundiori parce impellant aerem, vino vtua tur Qc alimento copioiiori, canunt cmm verfus ventre magis, quo vino ingluuie & mulica dclcdantur cales, pofiuntquc i) clic -pru- dentes quod fit ijs; caput liberum, atqui acutecocinutalicmagisj veneri iudukcncaa caputYcrfusobfcrudcimpecus,quo capite e- xucces labore & motu repcrcufionc fpirituu cxiccantur calcs,m fetioribus iatcgds partibus, n5 labore debilibus allediq-, raulics dclicjjsprorrumpuacin venerem, hunuchiaduc efpadoaes cadra d-alijs CAPVT V. 1«' n alijSfnagis cuatum mufica 3 gittir,rcli<jui vero vtlnhac illa vc inclinat vocem fic i)s,aut illis affe<Sibus inclinatur ^uo vocis aca funcnaturs libera iocularcs^ncoftantes leucs,mouiles,facilcs fic Arift-i phifiognomuT, Galenus libro artis mcdicx.Difponit cr go maxime cerebrum muiica viuiticar aptum facit inopus quodli betjfefe excedere facit animantia, prout quodlibet temperatur il Ia, mente erigit vt cotcmplationes altiores edat intcfius, fubtilio ribus fpirhibus purioribus rerum imaginibus oblatis Icnfibus, quo inter turbantur minusadiones,viuatiorcsq-, fiunt, fentiutur enim iis quse alijs fpiritibus obfcurarentur.& euancfccrcnt, videt & prefentic quxdam in quibufda fenfatis qua: alias no prcuidc- rct obfcufata difpofitionc fpirituum quo& fenfatio delitcfcerct# hinc difponicur natura & ordine,vt altiora fufeipiat intelledus, .cum analogia adpcrfedioresfenfuumadlushabita,tumvtpof- leafcnfu cxcquanmrqu? altiora fulcepitexftafiquafi elati extra fe.hinc Elifeus.4.Regum capite. 3. pfalte coram fc canete prophe tabat:difponebatur altius, vt fcnfusfcmel accepto fipiritu defu- per obfequercntur rationi in fpiiitu prophetico, tu difeurreret ra ptu fenfuum aut dift raberetur minus adminiculo altiori, circa fe mei acepta,in ijs quibus prudetix cft locus, & in Analogia cx fen fatis ad reliqua qux prxuidebat fpiritu propheti^ fupernaturali, perfodior enim natura eodem dono fupernaturali fufeepto, po- terit altius agere citeris iqualibus,vt naturi fer uetut modus, vt ipfe Elifeus aptabit fefe, excedens puerum, vt non excederet mo dum,comprefsicfcipfum,non dcfpicicDcus naturam dum locu habetmec illa opponitur fupernaturalibus,ficorum maila, virtute fuperandi iufignis,vti voluit Ifaia vt Regem Ezecbia prifiinx fa- iuti rcuocarct,apoftematc laborate pefiimo & vlccreinfiamato, quod pollet natura pofihabita folus ipfe pernioliri, noluit rame na eifi miraculofc euafciit ille adcfpeiaro vicere, tamen quod po tuit natura prxllarc no veruitaut reculauitDeus taceret, Toluit imonacur^ adione pr^finita cficetc quod illa no poterat. 4-Reg. c.zo.tum etfi ex nihilo hominem condere pollet aues 6 c reliqua, h^c ex vapore aqueo, hominem dc limo fti uxu vt natura ftrbarc- tur qua codiderat ille,& lex narui^quaproniulgauerat Dens. qui cu ht veiiras, veritate in omnibus lcrbai,vt iemcl oidinauir A di •*) xit, verbo virtutis fue.Dauid cithara ludit, coia arca Dhi,vt ani- mos hominiicxciict ti feruida dcuotior.e excitet, quo»^; ceiporis D i motti LIBER I. motu eoncinao faltabatj vc & ali)5 muficis inl^rumentis, $c mo- dulis modo tri[libus,modo hilaribus Ecclella vtitur,& vtcbacur antiquitus^vt homines vocet & alliciar,hiac Parrafius pidlor ce- leberrimus rctett AElianus,lib.s»,c.6^.dc varia hifroria , cantile- nis 6c modulis laborem, &:dolores cruciatusq^ omnes mitigabat laboriofitlimus alioqui qui lib.s.de varia hiftoria docet cr^tefes cantilenis, & caucionibus leges condidiffe & promulgalTcjVt in- citarent homines in bonum publicum. Hinc Athenienfes aggref furi hodes p^anna lobis hymnum decantabant antea , a quibus poflea & reliqui grarci fic Alexander, lib, 4. cap.7. Tum melos la conicum ad pcrmouendos militi iim animos plurimum valuills refert Alexader eo loci, Polienus lib.S-Laertius lib.r.Plutarcus, Porphirias:& modo experitur in fe quilibet tubam bellica tim- pannos & alia corpus niouere,& animum accendere, pedes per- niouere, metem erigerc,6c aifedlus caufare miros & varios.(^o & laborem temperantes canimus, & animantibus adhuc fonalia Sc nolas, tintlnabula,cimbala collo appendimus, vLm.uiica.dclc- ^entur & onere graucntur minus, & facilius ferat diftracla mu fica recreato cerebro a quo cft motus & laborem fuftincant, va- lidius robuftiufque onera geftcnc & ferant. Prohibentur erg# dieraonis opera naturalibus rebus aliquando,&fi femper fuper- naturali caufafecurius & certius , illa iuifu imperio edido , vt Chriftus abigebat drmones Apoftoli & fandi, Sc quibus defu- per donum hoc,impercitur,hxc gratia Sc potentia immicticurq; . Ytitur ergo concinna difpofitione,corporis fubied:i,& inftrumc ti dsmonjVC perficiat opus.fecus.fifubicdo in commodo vtere- tur ftuftaretur opere, hinc hircum arripit modo , vt fit lafci- bus quando incubus efl: vt venere vtarur ingreditur animatia fal latia,obfcina & fpurca,fues tauros, vc quod ille per fe non po- teft exequijCxequatur animal, 6r perficiat, animanti natura vlfus, illi operi congrua,cuius prxfiigio figuram no reprefentac fed mo do aliam, modo deformem & tetramvt negotium exigit, Sc qui petit fanxir, aut fert malitia aut vitiofefuftinet,vt voluptate frua tur malsficuSjha cilia ve forma, efigie & figura, multoties,vt ex- citemur,hortemurq-„etde malitia ad verfari) fufpedfos nos red- dat & cautos ^quifiiraus conditor, formas eas finit fufcip.cre no aliaSjVt vincamur minus, moniti animariu natura Sc nobis cofu- la.mus.iiinc ergo yfias efifcrpetefuis vfibus apto infra elucefcec. pc con-- CAPVT VI. .7 De coclnnA ferjiats natura ad dtcmonisthecnnasparadas. CAPVT VI. Eiiefeos 5. capite hsc continentur, & dixit Dominus iiC Deus ad mulierem quare -hoc fecifti ? qua: rcfpondit, ferpens decepit me,& comedi. Quis vero in ferpente contineretur illo, dicitur Iohanais Apocalypiis i:. capit.his,& proiecdus eft Draco ille magnus lerpe.s antiquus, qui vocatur Diabolus & Sathanas,qui feducit vniuerfum orbem, & proiecdus eft in terram, Angeli eius cum illo mifsi funt, capite •vero zo. hec. Etvidi Angelum defeendentem de c^lo habentem clabem abyiri,& catenam magnam, in manu fuaSc apprehendit Draconem ferpentem antiquum, qui eft Diabolus, £c Sathanas, 6cligauic eum per annos mille. Cum tortanra variaq^adeo ani- mantium genera condiderit fuminus rerum ille oppitex, quibus hanc celebrem vniuerfi machinam exotnauit, dubium aftert non leue,cur Dtemonvt H^uam.leduceiccthennasquc £c tricas para retjin ferpente,reli£iis alijs omnibus generebus animantium fc fe condiderit occuleritque inuifo nimis vfus animanti odiofo venenato dc horrido hominibus. imo cur animal fuerit ingrellus verumq^ animans, cum ille facile effingere poilet praftigijs ex ae re formato denfatoque formas ficdorum animantium, aut line eo animanti aliquo ienlibili hclo aut vero fine apparenti aliquo hu manas eftbrniare voces maiori cum exthali & admiratione Hie- ua: in expertsc , maiorem allatura tide obftiipcndo magis eueeui miraculo quafi coiiuidla 5 c ftupcfadla,pr*cipue cum poilet in- ' terno alfectu illam impellere £z rer.tarevt Dxmoiies niulrorics • noftri periculum cfficiunr,finc fcnlibili aliquo aut externo ligno internorumfolum comotioue faCda imaginarijs fpeciebus. Qua- dam ex ijs difficilia adeo «Sc ciicata fuere apud 6'andos Scripru- rr lacrx veros intcrpretesfqnibus defuper datum eft cam expo- nere & deplicare,vt his quali aquv duiftibus exilio fonte a.]u.K viuar.ad nos polsit peruenire aqua uiua falutis & grarix ) lic pftu rimos extorfit vt non verum fuille ferpentem ffierinc rati hunc de quo fpiritus Deus per Mofcn inijt fermonera, imo nuftice id intelligi debere ad fpititum tropologico aut figurato fenfu, non fenfu hiftorix affirmant, interqiios Beatus Cyrillus Iib. 3. aduer (usiuiiaaum apoftau,que fecutus eftpoftea Eugiibinus in fua D 3 Cofmo- LIBER I. adcITe difpofitionis praur qua: oritur folLim cx natura corrup- ta, tamen negationis & abfenti^ corumquepcftea a capite Ada- mo(quod ordo exige.bat)difccrc tenebatur ignorantiam habuit, vr i) Patres de hac ignorantia fermonem inftitucntes fatentur ad fuide,quo dupliciter deceptam tuille conflat primo credira hxc in eflenaturs animantiSjfecundo cum acquicbit eius promiilis, iiumquam rata, nec fufpicata,da:monem eo contineri, vfque du cxecrationem & maledictionem A Deo ferpenti illatam exaudi- nit, tunc enim rcfipiuit excitata de malitia & tVaude dxmonis, in ferpenti latenti, flevero crtvfus daimoninftrumentisvocisa- nimantiSjVt ferebant illa, vt erant apta eformare verba , fufurro quodam & voce fummifla animantis bilinguis, Ecclefiaftici fufurro, bilinguis maledicus eft , vt efl in cefliis ferpens, Ge- nefeos3. Dearhorihas loci fme qM eftferpins Hiiu*yn<tgfeJJus. CAPVT VII. Enefeos z. Gc dicitur. Tulit ergo Dominus Deus ho- mine Sc poiTuic eum in paradifum voluptatis^vt ope- raretur &cufi:odirct ilimpricepirq^ ei dicens, ex om _ ni ligno paradifi comedeiDeligno autem fcicntix bo m dc niaii ne comedas, fn quocumque emm die comederis ex co morte morkrisGencfeos 3 . capite lic.red & ferpens erat cal lidior,cu‘clis animatibus terra: qua- fecerat Dominus Deus. Qui dixit ad mulierem, cur pracepit vobis Deus vt. non comedentis ex omni ligno paradiihCuirefpodit mulier de frui^tu lignorum quafunt in paradifo vefeimur de fructu vero ligni, quod cit in medio paradiiipracepir nobis Deus ne comederemus-, & ne tan geremus illud ne forte moriamur, dixit autem ferpens ad mulic 1^7 rem nequaquam morte moriemini, codidit Deus inter pulcher rimas reliquas profleuas,&vtiles paradifi arbores ligna duo, cum mirabilia afpectii, illudria virtutibus,tum praftantia dotibus & admirada oneribus, lignum vita, feientia: boni malique lignum, cum enim reliquis frugiferis falutaribusque plantis refarcirec homo. CAPVT VII. 3, homOjC^uod humidi naturalis & in{Iri,efluxu continuo cuaaef- cebat,adione caloris ingeniti in fubftantiam humidam , natura fdgidiorcmjigneafubftantianoitranatiua etinfira,^us alterat continuo humidara illi vicinam potentia ipfa,tum cura alimen- to vteretur ille,vt fpiritus vitales animales naturalesque , facile propria natura dilipabiles^necelTarios adeo ad vita: omnia mu- nia exercenda, reponerentur ex alimentojligno vita: icliquisquc omnibus vrcbatur plantis clTu commum,vc fubftantianoftra re farciretur fubito cuanefceus,&cum calor noflcr innatus natiuus remittatur opere rcpaflionc et motu alimcti per initia conirarij fuit opus ligno, energia & aclionis canfx,vt quanto agendo he- betaretur acueretur illo, cflu fructus ligni vita ad tempus fufccp ro, cuius erat illa natura effedtus ille,vt temperiem nobis innata &.naturalemreftitueret talem qualem accepimus ab initio pri- mo ortu, non contenta arbor hxc communi aliarum huraidi ex foluti repofmoiic foU, natura viuincum,Hcbrzis diblum vitaru lignum feu vit«,quod Adamo,ct polleris concellum eflet vitaru cotum ingens remedium, tum quod iam iam vita prima quafi in mortem protendente dededente ve a perfedione deuicapri- ui ma, iterum alia denuo hoc ipfo ligno fubtitueretur quo vita- rum lignum didum eflcpaict,hocquc medias paradili obtinuif- fe Scriptura refert, quod & h homini immortalitatem non im- pertiret, tanien in longifljinum tempus vitam porrigeret, vt per vices fumptum longillima fruetetur artate eth non sterna , folo clfu ligni illius, neque eo homo immortalis cxritilTet,fed dono& gratia Uber alillimi conditoris, h^c illi exdono elargicmis illo fce licUrimo ftatu viTusligno fufeepto per vices , neq; enim corrup- tibile & virtute linitum vitra terminos fu^perfedionis duratio- nem sternam pollet molliri incorruptibiles ve effedus , natura enim &farin9 ratione virturem hanc et robur folum obtine- bat, qu^ arbor et vna erat in medio paradili con/ita,&: lingularis adec^vt neque intra paradifum, neque extra altera ei conlliteret fimilis non extra quod iam homo de hac pollet fmc eo quod ad- ditus ad paradifum pateret fufcipcrejmmortalitatemquc con- fequi didam fuperius,quo npn cullodiretur intro angelo vigili, non intra nam iam h^c non in medio paradili extitillct cum ellct lignum vit? <Sc alibi,b^c veta Dei hilloria gentium traditionibus idpIaEda,& apo{laiia,ad gentes peruenie corrupta^ obumbrata quadaia LIBERI. quadam c(igic,vt modo nomine nedaris^c Ambroii^ antiqui de bacatbore fabularentur, apud Deos fuide alimentum vita: rati, quod immortalitatem, ^tcinamquc durationem caufaret, tum a Poetis celebrata herba iUa,ncpenthes dida in omnem addimcQ do dolotem& ludum,vnica &cclebris,& moly herba ab Home rolaudatifsima qux rcuocabat homines iniuuentutem priftinam cuius vires Plinius lib. 2 j-cap. 4 .Euehit ad fidera, & illud Home ri H euarn lunonis filiam, qux vox iuuentute fignificat apud Grx cos.Arabroiiam miniftrarc Dijs , in menfalouis , quod Hxbam fignificare permutata hiftoria,cundorum hominum matremvxo rem Adami datur-intelligi, nomine Hxux,tradum ab Hxua.qu^ viro fuo Ambrofiam illam fufeepta de ligno vir^jmuitoties ob- tulit, in delitijs dura paradifura commorabantur , non fecus ac Dcitera virgo deligno vitx crucis nofi:rx,falutis frudum obtu- lit vc famiiuftid^xterni Patris fatiacctirudu. oblato, mater cu- dorum hominum in fecunda hominis formatione cuius viti” li- gni frudus hominem immortalem xternum conft ituunt,non lolum ad longiflimum tempus,red vere xternum & fine line. Lig num vero aliud quod nen fecus ac alterum incdias paradifi, ob- tinebar fcicndx.bonioc mali erat,conhEum in cxcclientioti am^ niorijtotius loci .voluptatis parte Deo dicarum,addidum facru, vetitum homini 5c,intcrdiduvt edet homo ordinatus Deo obe- diens fubditusyiili in maius vt coederenr in b.onu , ad iuftitia re- putatis, 5c vt Deo ordinaretur fadori fuo principio & fini , qux ratio &dirpofitioiuftitix vniucrfividcbatur exigerc,vt infalibi- li gubernaretur homo principio a terno immutabili obediensq* manu Dei duceretur, venerarecurquefummum fui conditorem illique obediretjiudis obtemperaret legis impofitx decreto prx ccpto,arucfadusobedircvtinhis,rubderecur -in alijs veritatis auton, non fihifidens,nec plus cupiens fapere quam oportet ne auidus Icientix^fcenatXjquari Deum ede tentaret, vc illis Gene fcos Obtulit ferpensverbis illis,erms ficut Dij fcieincs bonu 5: malu cocupifceretqijqu^ d obferbalfet homo, no dbi mortem ruinam & lapfum paradet afciuidec.Hinc Deus lignu interdixit in bonu hominis, vc illi maius impenderet pr 5 mium,& augmen tum glorie,vt0bcd1ret ignorans homo vt homo edet, et Deus ef fet homini Dcusvtgubernarcturd-irigcrcturille , vtiticterctur taadcra,rtglocia&honoce digniwforet,in honorem heminis, v.c Deo GAPVT VII. 3z Deo ipfo frucrctur,xtciTiO immutabilij<^uafi iurc, & aAione in Dcum^telicitatc tungeretur,&prarniio , quafi pcrercracrccdem poircrnoii fblum accipere datum, vc non reciperet eirra meritu liberrimas homo & natura & conditione,quo rumina fapientia mifericordiafumma interdixit arborem paradid media. Voluit hominem obedite priecepto tandc,vt quah vinculo obligationis teneretur ipi'e( b fumma bonitas}vt maiora bona cIargiatar,c,u^ fuafunt reputat noftfaobedicmiam expetit, ex petijcaprimispa renribus vc nobis cccU competat ius & aclio , obedientiam ante virtutes reliquas voluit prius,quod corde paratior (It omnibus, qui obedit virtutibus reliquis. Qu© arborem quJt in medio & corde paradili erat pcti)C,qu2 non fecus ac altera vhx dibla,lin- gularem extitiirc nulli alteri naturi limile,eo intclligitur, quod tuerinr iiatur^ adeo mirabilis mtriBci priclari eis celebrari no ruinibus virtutibus & effecUbus, quibus numquam alii in natu- ra fuere cencomijs &laudibus illudrcs adeo ve celebres, qui ob Ungularcra &iadiuiduam naturam medias paradili tantum ob- tiauiifc Scriptura rcfstt,ibique folum confitas Ik non alio , tan- tum de vna quaque fermonem innies pricipue quod ii alLe exti ' uilentnaturi eiufdc, no traheretur nobitate frudtus Hiiia,aui- da deguilandi frudlus pulcherrimos ignotos <Sc inexpertos, quo lum nouitasexacuic quam maxime appetitum, eius fumma pul- chritudine perfpebfa ilio folum vetito quod medias paradiU te nebat, quod vxro dicitur Canticorum ^ . Sub arbore malo fufei- taui te, ibi corruptaeft mater tua,ibi violata cftjgenenix tua. ad alborem crucis Chrifti.quod etUra dictum refero fub qua fufei tali fumuSjirerum ChrilH potentia renati dum -enim dicitur co loci fub arbore malo fufeitaui te, non quod fub malo arbore in fpecic didlo, vulgo pomum, Hominem fuicitatet intelligcndum venit, dicitur imo arbor malus in genere omnis, trudus aScrerrs ferensquepoma quiuis,({vcro malus extitit arbor illa diliidens adeo &c diuerfa fuit, ab omni fpccie malinoiha,quantum egre- gie dotes virtutes & excelletii eiufdc raanifc!lant,& ii enim ma - iuSjfrudus omnes arboremqj amplcxctucjat abloliue dictus & fine adito , pro arbore illa qui poma afiert fup ponit comuniter namdu frit cius aliaru arborum fignibcat vel arbores alias, non tantum malus, fed punicus malus , pirus malus malus granatus proarboabus^pro frudibus veto malum punicum,malu pirum, malum gra-‘ LIBER I. malum granatum appellatur, & nonfolura malus,autmalu,qu* fi arbor illa malus fuerir.cum abfoluic de malo co loci Cantico tum, de malo contineantur verba, his conditionibus malus intcl ligcndus erit, non vulgaris ex noftris,quod li de hoc intclligatur huius loci fenfus.fub malofcilicct fufcitaui te, vbi eft corrupta nuEcc tua dc genetrix tua refero ad verba illa quibus fumus fufcitati Sc fpe pleni Gcnefeos {.femel fc>^lcre commifFo, quibus dicitur ipfa conteret caput tuurn de virgine Deipara, aur ipfc vt habet alia Utera, de Chrtdo qus vcniuDtintelligenda, quod fe- mel mortui & cadera die qua pomum deg'uftauinius(fumniaDci bonitas ) fufcitati fimus fpe Chrifti venturi lub cadera arbore, qua delictum commilliraus ijsipfe conteret aut ipfa per ipfum cauut t jum.dida cH vero arbor hxt arbor fciencic boni &mali, cum feientia veri habitus iir, & error fald intellectus, volutas ve ro boni vel mali & non feientia, quod ad fructus eius notitiam Recognitionem in abitinen£iabonum,iii'gula malum fuilfcnt ex- perturi, cum homine Deus reliquiifct in manu cofili) fui quo pri rao arbore feientieboni & mali vocitarut,quod hscinefiu illius concinerentur, & quafi ex hac arbore penderent abitincncia: fru ctus 6c bonum, fcieniiaque & notitia. & experientia illius malu Refrudtus GuU vitiofi,eorumquc cognitiojtum boni Rcraali,in- telligenti^ & notitia; lignum erat, mali commiffi patrati inqua fccclens malorumquc & reatus culp£ peena: ruins,& lapfus gri ti.t & rectitudinis, malique adepti iniuftinz & deformitatis j tu boni amidi fupernamralis k natura flatus integri Sc cxcel(i,&vl tra ad fpiritum arbor feientix, & experimentahs cognitionis ma li peccati ruia^ k Iapfus,& boni cognitionis , amoris immcnli, mifcricordis benignitatis pietatisque fumrax noftri conditoris, quibus homo ipfe Deus fadtuseft,&: mortem noftram moriendo dc{lruxit,qu£ occaiione cius vetitx arboris bonum cognouimus Deum hominem factum & tamquam vnum ex nobis, nam Red arbore illa malum noftrx miferix nouimus , bonum omni bono maius fumus experti quo cft arbor fcientix boni k mali appella ta.Vndc Auguftinus felicem vocauit culpam hanc, cuius occafio nc cognoLiim.ishomi-ieni Deum, Deumque hominem, naru pro nobis. quantum vero aJ hiltorixfcnfum Ipedtac eft homini in- terdicta arbor hxc.dicebaturqi arbor feienti^ boni Rcmali quod imUse a eifetnatura temperies cius frui^us ligni illa, vt vi<^ te- peramene® CAPVT VII. 3J peramcnto fibi innaro & proprio fcnfum & appetitum exacue- ret nimis & intenderet ex parte corporis difpolitionc fa(;ia,eius virtute uatiua, adeo vtpaflionescrefcerent cxcicarentutinap- pciitu fcnAim ftimuiojco incremeto,vt homo adhuc in ftatu in- nocentis ante omne culpe reatum vehementiflime his ageretur, &: commoneretur, qus eth no iufficerent ratione aWoluere ab- foruerc,autobfcurarc, tunc tame pius multo omnibus ahjs quj exparte corporis hominem iiiftigarent,h^ciiluni afticerer, nam & ii primum peccatum iuperbi? tucrir noftrorum parentumjta- inen potuit & aliud efib ex malitia in voluntate ciica obieclum aliquod appetitus, etii non ex aiFedu pallionum fenfus, vteo c6 citato motu ex parte appetitus pollec,fi no vi paifionum eo ftatu rarioai obtemperantium,malina tamen voluntatis , rationalis- que appetitus defectu, dehccre,dcf'ornicsque a(5tus edere homo liberrimus natura & fui coniilij cx fenfibus arrepta occafione fu perbia elatus vf cecidit Hxua cx afpedu ligni vehementer infti- gata,vt deficeret &fupcrbiret;eo enim tempore adhuc paifiones ali? alijs magis hominem excitabant quo ferpens in ligno homi- nem aggrcditurvifupulcherrimo & ad vefcendurri ^^uaui, vt dici tureo loci. vidit igitur mulier quod bonum edet lignum advef- cendum,& pulchrum oculis afpetluquc dcleclab;le. quibus con ftat eoinftatupaflioncs fuideboni ialtim, alias aiijspotcntiorcs & fi omnibus pr?ueniret ratio propter vim originalis iuftiti?, af fedus tamen homo & d non illis deficere podet , podet malitia rucre & labafctre,quod ergo pafliones qus cxciiabaniur fruftu huius ligni difficiles fcdatu,&conuindu nimisq; potentes homi nem non afficerent vt malitia ructet, cx vitiofa propendone vo- luntatis, lignum illud interdixit Deus,&: vt obediret homo obtc pctarctq-, fumo illius conditori prxeepto obedientis homini fa lutare, vt Deo fubderetur,{olamq; illi vero dc bono fidem pre- ftarct&non minus,vt appetitus atfcdlusnon fic alterarent homi nem vedifturbaretur malitia faltim, funt enim modo in natura alimenta plurima. quorum hsc venerem excitant, illa iras, ebrie- tatem alia,amx ntiam plurima ignauiam odium, & ciuscemodi reliqua corporeo aparatu.Omiio lapides 6cGcmmas qux peda- ta in varios inclinat afiecfus,& cceli fthemara fyderumque vires; fcimus cantharidas dc ad venerem iiiliigarc vt non folum femen vniueifum quod cotinet breui teporis ipatio eiaculetur animas, £ imo LIBER I. imo & fangumera riuidum prurrigine & fcalpm,docuir Arift.f.' dc hiiloria animalium. c/j?. Galenus ij-HnipUciu a quo Pliiiius& reliqui, Scincos quantx fintpotentix ad inducendum appeciruoi libidinis fenfcre tcigidi & impotentes virijqui horum adminicii Io potencifsimc venerem explent omnium medicorum confenfii 5. de hmplicium,& ij. retulit Galenus, a quo omnes poftea fufee pere fenfu aufterre plurinuSc intclledlione impedito fenfu ebrij edocent, vini potu nimio, humorum quantitas & qualitas , nar- cotica Grxeis didla medicamina quibus viimurin vehementiisi niis (ioloribuSjVC fenfu ablato dolor c^et,cognitioq;.moleftan- lisobiedti, obticeo fadriones vulbo-fi omnia >qux furere fa ciunc aniraantia,lafciuia & luxuria,funt ligna plurima Sc arbo- res quoru vllu animantia turgent venere ,yt pinoru nuclei, vne dones, & arbuti frudus, aliaque plcraq-,,qu2 iic excitat appetitu Yt vel rationem abforucant,vel (icinftigenr , vt fumma cu difti- culratc ruperentur,quib.us fi vt decet vtamur moderato vifu cor pusviuincant viuidu reddunt &perliciunt,fecus difteperant,.di ihahunt & ledunt quam maxime, vc furijs agatur miiierrime a- ciraans vel obllupefcac ligatis fenlibus & ratione conuinda , vt . ^ nonfecusac pondus iners decidat & perfiftatdic arbore fdciix boni, &malivetuichonuni Deus, quod pafsioneS|fr:nes in- domitas excieretquibus homo fummacu difiicuUate oblidere pollet, ne ratio afechretur fic vt malitia faltim poilet ruere indi gatusingentifsimo appeti rus dinHilOjnec arbore, hanc prohibita rcor homini perpetuo, fed ad tempus & ex.intcrualis , nam cum omnia creata iinc corporalia inhominfi vdusfubieci: enim om- nia pedibus cius,quisdubitateiiam-hominiviium huius arboris.- concedendum dum.opuscdet, qux ilii interdicebatur quando, opus non crar,ad tempus enim concefus v(rus,& quado opus ef- fer totum viuilicaret fenfusq; exacueret ex repafsionc abmcii U. befcentcs hcbeteSjContinuaq^ adioncinnari-calidi,quo Ik humi dum exoiuitur iaiitum in operibus aninix alentiSj&: lenliuim ot gana iabafcunt.cu vnlifsima efict eius frudus ingedio vt fenfus. viuaces dc perlpkaccscdcntjioc enim liguuni partem fcnfiriba. viuihcauat & perficiebat nonfecus ac lignum vita vegetatiuam \t vmfq; ratio petii*:cretur,dc puratiflimis fpiriiibus animali- bus quibus Bt fenfus & motus, totis & altis cocreaiis & produ- dis, quibus a-diones fenfuu exercentur, no fecus ac lignum vitx virales capv:t vn. 54 viulcs fpiritus rcfarcicbat & naturales viuacifsimos 'procrcabac cordis &iccorispartiuracj-, omnium integritaiis noftrs natura, fic iignum feientia: boni & mali animales fpiritus in capite cu- niuUbat perttcicbaia quo i'enfus& motus cft, quo ferpenspro- inillit H<cu 3; folum cognitionis eftectus deguftata arbore , diii: enim eritis ficut Di] fcicntcs bonum & malum, tum effedtus cog nuionis fenfuuin cttecilfc narrat Scriptura facra cibu illa , dum dicitur & aperti Cunt oculi eorum cognoucruntque fc elle nu- dos, pulchramq; cognitione oculis atrerre illius arboris fpecime notiriivifibili illuitris,Gehefcos 3. cft vidcre,tum dictum erat feientix boni & malinam moderato & debito vlVu conditioni- bus didis, exacuebat fic fentus perficiebat lebauat vt rationi fub miniftrarcnt perfecte adeo inferuirent , vt ellct lignum fcientic boni,nam perfecta ratio vera cognito, fenfuu adminiculo perte dione&preftantiafrudus/cientiah.-cc & cognitio caufaerat boni voluntatis perfecti & optimi,quo lignum erat (cientia bo- ni, & lignum ex oppofito mali per contrarium, ficque lignu feien «2 boni &.mali,ctti feientia vexi aut falfi appellari debeat, volu tas Ycro boni aut mali foliuSjCaufalitcr enim erat fcientis dido modo caufa,cflusille & (cientia caufa boni Sc mali voluntatis proponens finem, cficienterquc illam mouens agitans, tum lig nura feientia: boni &mali,boniami(ri gratis originalis iuftitis reditudinis debile, Adamo & pofteritati ; mali commidi culpr & p?n2 qua; nondum illis fuerant experientia cognita,vfque ad ligni , Icd fola fpcculationc,qua: omnia fenfuum acuciem & rationis excelfum ex fenfum adminiculo facile oftcdunt.Deus ergo ad tempus prohibuit hanc arborem in bonum hominum cu vt obcdicntia illoiu ad iuftitiam reputaretur ptxmiumque. ma- ius impenderet ex his, tum ncpalTionibus cx appetitu cius elfu cocicatis fluduaret,ne malitia deficeret, & vitia ne corporis tc- periesdifturbareturaltcrarccurquc natura ligni elTu huduque iufccpto quando opus non cfiet, neque enim Deus arborem hac fcuit,Yt fuperflua &fuperuacanea ellct autquod fibi edet vii- lis Angelis ve natura fpiritalibus fradusque corporeus, aut vt animantia fruerentur eorum, qux ab hominibus cufiodiebae pra;cepto Jc Icgc , fed in bonum hominis, hxc arbor vetita , confiia cil,& in cius vdus difeminata,ec condita, cui enim alteri, pr^terqua honuai eius frudus concedi pollent corporei alioqui £ a 6c rna-; LIBER I. & materiales, an illius fruclius nulli proficui &vtilc3 cxrltiffcnt fupcruacui imo & nullius vfius, an teri:^ c.oinitrcrttur rc putref cerent line une alio, an acerno tepore,eade arbore inutiliter fer baroncur,6c penderent corruptibilia qu^ erant omnia, nonqj po tius in feruidura hominis rationabilius inulto crocarentur, alias cur crearentur fruulus & aiinietu li homini no pollent cfie ex vf fUjCum tamen re vera fuauiilimum alimentum iuillc Scriptura tertctur,nimisqi delectabile &afpedii pulcherrimu inter omnes ijS ftadus quos condiderat Deus. Arbo.rem qu.K in medio in corde paraJifi erat peciuic Deus.eft cor.Dei ex lege cor cnira & vitam impetitur toti, in eo refidet primo, cft cor per vita tale , cft cius opuSjVicx fpiricum relegari .toti,& motu continuo flamulamca loris natiui vendlarc,ne fulginibus qux continua nutritioncle- uantarobrruatur,expurgatepulfu,eil:fons vita: caloris origo vi- uit primo, & vltimo moriturj.de partibus. c.j. i.dc geuciadonc aniraaliu.c.4. i.de animo. c. 2. vita ergo efi: cordi elle,alias equi- uoce cltconefivica viacdbus clle,docuit Arift.s. de animo. Chri. ilus eft vita Dcus,Ihoannis 14* Ego fum via, veritas, &-vita 5 quo creat fpiritum cor .ad Romanos S.lcx enim fpiricus vitx in Chri fto lefu & 10. Chriftus eil fiaisiegis,cft cor Dei eft Chrifti,v,i eft animxfubiedum quod viuit anima & vita, aqua habet eCLc fubii fterc & viucrcjcot ergo eft Dei folius expetiuit ideo ligminj nic di) paradifi,qiiia cor fpctijt.poftulabic Pfalmo '^ 6 . Os iufti medi-» rabitur fapientia,& lingua eius loquetur iudiciu lex Dei cius in corde ipimSj&i^.Effuditecoraillo corda vcftra. H.vc fola petit Deus iege,iure & adiong domini): vftu habemus e.ord qux acce pimuSjdominiuDcus.lmo hoc voluit Pythigoricu iUud,xqIebra riibmj iymbolu(corneedas.)NaDei eft,cft cor infulfucxlVinfi pidu natura, animati in vtileq^ad-eo., cmortu quanta viuu viilc fuccos generat nutricioni incpEos,meIancolicos,crudos xgre fu perabiies docet Galenus 1. de teperanientis..c. 4.3. dc alimentotu facultatib^.c.f.fi ergo foluviuucft Ytile,foIiDeo eftplacidu cor, na yt dicitur 1. Reg.:.c.Dnsviuificat& mortificat ipfcfolus viui iicac cor vtile corqj reddit, hin ceftlignu vetitu quod videre, exa minare, prxuidere licebat, no in vlfus relegare huinanos,vfq; du homini cocenura fuitiet. Imo fufpicor poftea amplifsima ededi iicdia fungerdur illi , vt licuiflcciipiimoobcdircrprxccpto & parerent maiores noftri edido inipofito. crea uit. enim omni a in ^ vllus ho CAPVT VIII, 35 •vffus hominum at quando opas cffet quoPfalmo S.omnia fubie- cifti pedibus eius, Defcrpenthy& dialo^ifmo. CAPVT VIIL Enefeos^. cap. fic didtur,fed &ferpens erat callidior cudis animatibus terriCjqus fecerat Dominus Deus. jJK^i Qui duit ad muUevd cur praecepit vobis Deus , vtuo comederetiSjex omniligno paradiils Cui refpcditnm lier de fructu lignorum qusfunt inparadifo vcfcimurde frudu vero ligni quod eft in medio paradifijprsccepic nobis Deus neco medercmuSjSciie tangeremus illud^nc forte moriamur, dixit au- -tem ferpens ad mulierem nequaquam morte moriemini. Dsmo Dei & hominum inimicus accerrimus, ferpens vniuerfr natuEze animantium verfutum callidifsimum animal dsnjonis aptifli- mum inftrumcntum & organum-homine inuaiTere , {eduxit fer- -pens eundorum hominum matrem Hicuaixijdecepit damon ab- ditus & in ferpente ocukus: Mofes eo loci Genefeos memorat, hiftoriam referens Genelisde orbis vniuerfqjprodudione, qui cum rei geftsofiiciofcriptoris fungatur hiftoriccque obftupen- da Dei opera narret hominis creationem fcelicitatem lapfum,et mon interpretis, fed hiftorici agat perfonam, eo loci gefra qualia fuere commemoratjnullo fado de damonc fermone in ferpen- tilatentirlhoannes vero Apocalypfisn. Sc lo.c.citatis cu non fo Ium iit feriptor adorum Dei fed interpres fimul, abditarum re- rum , expofuit ferpentis nomen & inflrumentum darmonis pcc caufam principalem ciurdem,quo dixit eo loci Angelus aprehe dic ferpencem antiquum/qui ell diabolus, & Sachanas, &: ligauit eum per annos mille, ideft vinxit Chriflus fcrpcnre in irernum. mille enim a?ccrniraiem notat in facris liceris & abfolutionc te- poris 12. vero capite proiedus efe ferpens antiquus, qui vocatur diabolus & Sathanasin terram, 5 c Angeli eius cum eo quo dici- tur Genefeos 3- fuperpedus cuu gradieris, Sc terra comedes om nibus diebus vira’cn.v:hoc enim ell quod IhoanneS dixit & proic dus cft in terva. Serpens ergo hic primos homines Hxua & Ada muni feduxir deccEpitque niiferejiiequehis obfidiiPaulus 1. ad Timotheum cap.:.vbi inquit docere autem mulieri non permie E 3' tone- LIBER I, faperbiensHsua&murmurauat quafi parcus velauarus Deus prartiofa medij paradifi refeiuaret,&viliora illis folum in cibum concefilletclubitareque ccepit de rigore diuina* iuftitisjdura di- sit ne forte moriamur cum illis Deus certo morituros renuciaf. fct eodem die quo violarent prarccptum.quo damon Haiux fu- pcrbienti iam;coiTUptx 6: peruerfa: rationis, quinque impia Sc execrabilia credenda proponit impolfibilia imo creditu. inquies nequaquam morte moriemini quo veritatem fummam Dcumqj ipfum ipfamque veritatem per eilentiam talcm,r. 5 endacem cfle » fuadere conatur nullo aliquam fe fe contradicente Dei didiSjfe ^ eundo Deum cfncir inuidum illis,fcit enim Deus quod in quo* cumque die comederitis ex eo apperienrur oculi veferi, 8 c eritis . ficut Dij feientes bonum & malum, quafi diceret vetuit vobis ar borein Deus , quia nolluit vosxquc cum illo fapienres, tertium arborem illam vim habere efficiendi illos omnium rerum intei- hgentes, quartum per fe pofie elTe fimiies Deo, quintum hxc fru du illius arboris contineri. Hxc Auguftinus cap. 50. in Gencfi ad litcram.prxmio & peena omnes homines excitantur yt agant omnisque terpublica his duobus bene ordinata eft polis Vlpia- nus dixit, dum iufte p^na infiigitur Sc prxmiiim confertur do- cuit Piato 1. dc republica, Ariftoteles Politicorum i. Edico- rum 1. & 1. redoricorum ad Th9odedem,capit,6.Arca indens panem & virgam prxmium &p^nam pan y palo , vc vulgo di- citur continebar, fuadetur vero' quilibet vt agat, & p^nx .fub motione li lex ppialis premij promiffione certa dc fiabili, Ijo his aggreditur ferpens Hxuam p^nx abeEfione,nequaqua mor- te moriemini, pollicitatione prxrai) eritis ficut Dij feientes bo- num, & malum aperientur oculi veftri.lophifiice nimis & calli- de nugas congereus,ambigua & dubia oratione fophiftica hac, cuius verba tantum vnum fonuin videntur efiicere,plures ve- ro efficiunt fenfus & diftindos fatis, vt pofietfe dxmon vin- dicari a calumnia & ineudatio ne fidei fuximpofteniin deroga ret qui tiuuru-s erat tot tantarumque gentium fedudor idolus Deus, quo verba multoru lenfuum protulit, vt bacilla ve pollet fe le excufare caiiiellalapfus & ruinx hominis , vt mos illi eft verba dare,qar 6 c ad quemlibet euentumacoramodati poliint, vtes tripode-dc pythio apoUine refponfa reddebat dubiade am- bigua, qu* prout euentus poftea cftlagitabat retorqueri polient & ap- CAPVTVIII. 39 ^ aptarijiequaqviam morte moliemini, de corporis obitu fuit illi raens, verba incelligi poife quominus verbo caperetur nc in poiferufuar autheritati derogaret idolatrise & cultui fallatix no ta,cum tamen de animer morts p^nam condituram calleret , eo dic quo fum legem violati eaderaqueniet effe morituros , fed in eo adhuc mentitus eft d«mon,cum re vera de morte corporis ve rum extiterit di6lum,in quacumque die comederitis ex eo mor te moriemini,nam non dicitur moriemini in illa die ,fed morte moriemini, ab eo enim die fcniel auerfa ratione & conuerla ad fugatia bonafuo fummo fadore Deo relido omnes cauile cor« ruptiux,ab eo die in hominem confluxere,viiidicantcs quali fu- pernum Deum,dc ingratitudine hominis & inobedientia j quo neque appetitus perftitit rationi fubditus, imo in rationem ela- tus,nequecaufic alterantes tam intemjE quam externa: fr^^nate, omnes imo alterarunt hominem, ab eo die,ccepitque homo cor- rumpi & mori, ab eodem efrenatis illis & a vinculo obligatio- nis quo tenebantur originali iuftida folatis, hominem inuadere, vt vira vir^ integritatem nitorem & robur inquinarent foluerct vt perpetuo Ubafccret,& ab eo dic morereturque continuo , vi verifsiraum didum fuerit in quacumque die comederitis cx eo morte moriemini.femper enim natura decidit indeterius a die ortus, labafcitque & moritur homo, & indeterius abit, quo di- dum cft a fapicntifsimo Platone inThimeofemper morimur, & ab Hypocrate libro de natura humana^calor qui nos genuit nos conticit,& Arifl.libro dc vita & morte a principio ortus, calore noftrum innatum ingenitum fubftantkE nollra: humidum abfu- mit & vallat. cum enim ab eo die defecerit illis vit* ligni elius, ab eo dic calore repadb ab alimento fufccpto , mortis vinculo funt ftridi,quo ab eo die dicitur illis morte morieminijadhucde corporali vita fado fermoney& morte moriemini inorre,n6 Ib- lum moricminijdidlum quod mortes du^ibi contineantur in fa do vnafpiricusillainiiefi alia corporea, prima morte fuppolira, hsc exilia trahens originem, morte moriemini alias moriemini folum fufhccrecman potuit ergo drmah mendau) autor, venra tem Dei verbis contentam inquinare, nec potuit mendatium efu gere cauilo &folertia; expetunt farain^ rnuUo plus viucre iphs maribus, quo & vitam minus periculis fubijciunt exponuntque vilis, timidiores natura in becilliorcs debilioKS,cum enim fexus L I B e r "!! fragilitate miiius pofsint rcilftere pafsionibus corde debili, pre- ientiafoium conliderantvitam pr^fentem auidifsimecxpetunc, m illicis animi debiles vc inplunrauni abfoluro ferrnone faito, Ssepens vero aiollifsimim inuafsit naturam, funt maxime vifcc- ram amatores propter carnis mollitiem, &calorem tepidum <^uo touenrur vifcera ferpemes tum propter indagatricem natura qua pollent latibula, & cauitates vifecrum diiquirentes docet AEiu RUS lib-6. e. i(J. AcilK8.de hiPcona.c.a.Rhodiginius, A:aUj,ideo dodi pi(^orcs Clcopatram,& Rodericum Gottum,hifpanir vU tinmm regem ferpentibus interemptos , lateribus & vifccribus eroiis non alio depingunt, propter viciniam cordis quod inficere tentant veneno primo. Vifcera amat ferpens latus petit mollia cu pkjhiac cft Hsuam adorfusprinio,eftHiEuaex latere eft latus vi ri colla cius vifcera mollis Ac ideo mulier, quafi mollis ditia, faci lis, inflabilis, debilis, vt funt vifccranatura Sc motu, non munita ofsibus,non circumuallata neruis,non fulcica firmis ligameatis, conflantibus 6c validis, mollia imo & pctuia,Harua aggreditur, vt ruat Adamus pedes vc nutet caput,calcancum vtnon flet ho- mo rcdfuSjfic enim animalia adoritur ille namra mulierem pri- mo, vcqu? poftea non cft auifus profeqiudxmonprofcqucrctuf mulier ,vc irrciijiret Adamum,non fibi fatisfa^ftum fuille putan- ti fi & ipfe inconfortium dcUdlinon traheretur,ncque cnini amo re pomum obtulit,imo malitia Acinuidia.vt fors eliet illis aqua Us,& non increparet Adamus qux & fecit ipfc,nc ipfa pena ille vero prxmio aficcrecur,hincuon polTum nonirafd Hxur , qux fymbolo fallacix monita, fcrpeciacquicucrit, at reirafeorAdamo quod duplici fallacix figno pcrmoiiitus,ferpcncc Sc fcemina eif- dem fimul adhibuerit fidem. I}s cifdem ambagibus Dxmon mu- nitus verbis arquiuocis feraper vfus docet Rupertus c. 7 . 5 .de Tti nitate Ac AuguftinusinGencfiad litcram Abulcfis Ac alij patres non fecus ac Di] gentium, qui dubijs rcfponfis illudebant Ac lu- debant homines. Rcfponditdixitqi ad mulierem qux metu mor lis arborem contingere recufabat, nequaquam raorcemoriemini dico ego, etiam fi Deus dixerit, nec vos morituros eflh huius lig - ni afiirrno, cuius aflertionis didlum ne fidem amitteret Ac opinio ne abrogaret huius incredibilis impofsibilisq, fententix qux ipfi met veritati ex diametro videbatur opponi, nam ipfi Deo obiiftc bar,qui dixerat tali cllii acceflario,cos interituros, amphibologi cepra-. CAPVT VIII. 40 €C probat & aUorenfti vfus cflijs cifde verbis quibus eft vfus fa fumma Capientia & veritas,dixcrat cnimDeus morte morkmi ni ii ederiiiSjUiorte inquam, vc ratione & forma caufaqj formali moriendi, v: vita rado & forma viucntis cftjtumvltra-moi te mo riemiiii na mors corporis que ncccHarioa dic trafgrcfsionis pne cepti occurret, mors talis quando adfuerit, non e; it vobis ea. ter minus morris,fed hac ipfa vitra moriemini , fpiriru , quo niorts moriemini in ea diciferpens vero nequaqua morte rnoaeadai dc caufa efe^tiua & indigenti huius fuplki} & pcen.T vera prckrcs, alio fefu,n6 moriemini morte neq-, hoc hocinferet fupliciu,fcdvi ta moriemini idefl: Deoipfo vitore qui vita e'd,morrcpuniemku quo moriemini vita ipfa, vlcifcenre delictu 5c comidum Cccclus. Scit cniiu Deus quod in quocunq:die comederitis ex eo aperi e tur oculi veftriiure iurado adrmat fcrpes,eos vicliuros, Deumq, ipfum intefte aferciarameco inquicns.Scit enim Deus, ac ii dixe richarc eftipfa veritas, & Deum aduco intefte quihiiiusvcriratis cit coUius Icit enim Deus,quodnfcit veru eftjtalfacnim cum nd fmtjfciri nequcunt,prxcipuca Deo qui nulld errore admiterepo tcftjfcit ergo Deus nequaqua vos morituros in quacunq^ dic co- mederitis es eOjVf expeiicnda edocebit , imo inuidus & parcus- h.TC vobis interdixit cum ergo foemina adidiirerprxcepto>iufsic nobis Deusne comederemus deligno quod cit in medio paradili & fupcradidiiret,^ netageremus illud, ^ de p^na dubitaret ccr- ta,apolito verbo iUo,forrc,& ferpes quaii miicitus Haux &Ada mi de bono vetito, Scinterdiifta arbore alioqui pukheriima &dc licijs plenaicu prxeeptum hinc & illinc fiuCtuarct, inter hos fco pos, inter Icrpentcm & Hxuiiiuramencoq, ahrmaflet lerpcns,ne quaqua ciiu morte moritura imo victuram polierum, apertis o- culis fenfus Si in tellc<!^us, maiori acie & roborc,vt bonum er ma Ium difcernere,eriadk3repo([cc,Expcrietu ad oculu oifodit fer pcnSjCx his quxHxua pracepte l’uperaderat,p<jllquani iurameto aikueraretiea nequaqua ciie moritma(remLl enim acH^iia,cmpba fi et animieiationc/aperbie peccato iacomillo et contrado, ver bis fcpetis quibus dixerat vobis prxeepit Deus) in tot tatosqi er-' rores venk,vt et precepeu modo inminueret , augeret modo, et modo permutarer, quo crroreillapcrcita clt,vt exillimarct fe ino mura hlignuaducc6tigcrct,ex his vero capta cftfcrpcnris argu- cie et paralogifmo na di cflct ferpes apefus iignp,du.h^c.coIloq,- rctur,»6 fecus ac Mofes exaltauit ferpete in deferto num.is. et v t oportuit LIBER I. oportuit exaltari liUiini hominis Chriftum cruci a5xu,vt dicitur Ihoannis j. cap. & vt dicitur ab Hcclefu dc ferpcntc quodqu® in ligno vincebat, in ligno quoq-, vinceretur, vt vitanoftra Chri ftas ligno apenfus mortem dellruxit vitamque noftram refatei- Hir,Mofis Cerpete bguuato fenfu expreffuSjVC eo modo quo mors nos inliUuic arbore illa, eodem Chriftus viuiHcaret pendens de cruce, & vt pependit dolus de arbore & venenofus fruclus,fic fi Ius & vita dc ligno penderet quo eft Icrpes arbori irrctitas,& c6 plicatus {'piri)s,& oibibus,conting:batqucatborcni dura hxc fc rcbai.ijs Hxuam fcduxit captiofeque illam decoepit experienti* hac, non (ecus ac fi diccret,ecce ego lignum contingo & non ma rior,cuc ergo tu morieris etfi cotingas,& vt conta<^us morte no aftcitjVt exiftimabas,ncqi efius caaia erit mortis vt credis, o pul- cherrima Haua naturailluftris foboles Deorum & ptopenies,hii ius vniuerfx machins vifibilisiure dominatrix 8c Regina , quas enim Deus minas rigide intonauit& intendit id folum ad terro rcra cfi, neque enim pijfsimus ille. tanto rigore flagrauit vt prop ter pomum vnum, huius arboris vniuetfum funditus cuertat po- fteritatemq} omne aut te fpc fucccfsionis fruftrabit.corporea c- iiim omnis hxenaturain veftrumferuirium confticuta fuperfiua efictvobis deficientibus, neque cfi: credere Deum hate condidif- fc tambreui temporis fpado interitura, exfuperaddito ergo ad prxeeptum Hxua concluditur, experientia condiatus conuincla quod mortem noninferretjVteftilla experta contingens arbore cum iVudlus dec^rpfit antequam degufiaret,promirere noncefac & polliceri vanilocus ferpens,quin6 tenetur adimplere promif- fainendacijautor,quofubdinnquacumqucdie comederitis cx eo aperientur oculi veftri,erat enim harc illius arboris conditio, natura vtfenfus excitarer &exacuerec,eiusfruclu & viuaci a- Ucnento, fpiritibus concreatis efficacifiimis , natura acliuiitirois ad fenfum opera perficienda, vigiliamque induccntibus,c6tinuu & liberum motum qui oculos afiedabanc ea difpofitione, vt aui dc & cupide proipicerent afteCiuque nimio res ipfas Sc conatu, quo aperientur oculi vcftri nam res ipfas afic^ibus alijs videbi- tis ac videtis modo. fcimus enim fpirituuni vatiam naturam co flucnnura ad oculos eo quod res ipfas aliter acq-, aliter reprefen- tentjvarij ipfi& difidcntcSjpro diuerfa eorum difpofiiionc,fic oculos aificere ycb^ec pukhra,illa placida, h^ciocunda,!!!* rri- ilia fe CAPVT VIII. Vr fefc nobis offerant, vt modo hrc placeantilla moleftiam in- ferant, ex diueifa fenfatione inoculis taifa ienfatisque fpeciebus fpirituum diuerfa difpofitioiiefac aut illa, eliciente cogirattua fpccies amoris odi) voluptatis aut moleftiar prout diuerfa h^c fuere inienCuviffus prxcipue,quOj& ouis odij fpeciem elicit vi- fo lupo, quam non eliciunt alia animantia , etfi eifdera fenfibili- busfpedlrisin mutentur, quod non fit eodem modo virtute Ipiri tuum videndi inftrumcntum difpcfitum , paratumque hacipfa cdere,vt eft inoue,nonfecus mus odit felem & fe fe amant alia, Sc depereunt, flagrat amore vipera inurenvV pifeis quem amat,& ijuxiitfoliciratque nimis amore capta, & vulpes ferpentes qux-, ritjipfosque adamat inrenic facis diximus, quod fenfatis ex vifu fpirituum ratione fe fe affeftet afficiarque taliter, vt extrahat po •fteaatfedfatasfpeciesodij aut amoris prout infenfu fuere, hoc illo ve modo affedlo diuerfo 8 c alcero,quo poftea affedlatus ite- rum fupereft oculus, viditque affectu nimio qux infpicit poffca, vt modo inuidus videat cupidus odiens, animas triftis alacer pia eidus acerbus , fic dxmon affeilfar oculos praffigiis concitatis fpititibus & adis vt aliter arq-, aliter reprefentent obieda vt in aftedus varios trahantur,philtris et magia caufis aplicjtis natura libus variis occulte, in nulla enim noftn corporis parte afredus fplcndentjVtin facie & vultu & inter omnes cius partes diuer- fas varias in nulla altera clucefcunt ad-eo pa{siones,animiquc motus, atque in oculis manifcfiantur.affedu nimio vt abditas & internas pafliones cogiiofcamusin illis , oculorum inteniiliimo afFcdu,vbi amor, odium, ira, manfuetudo, fuperbia, humilitas, modeflia iadantia, reliquaque animi interna, clucefcunt magis fpleiident quam in oculis , ac fiper feneffras videremus animoru motaSjfic caufx natura alterant motione fpirituum obieda ali- ter Sc aliter euertences fpedra vt ali a fugerant , Sc f pecies,motu internorum fpiiituum pracipue adu vatio, cquibus maxime pc- dctviliojpatetin multisfanguincis & lucidis litari cx inultis cqiiibus melancolici triftes matrent et paucnt, ali)q-, &ali] in va- ries fatis aftedus concitantur,nonfccus co ligni alimento pro* creabantur natura tales rt affc darent vifum , dicitur enim Pro- uerbi01um.c4.cap. lui oculorum Ictificat animam , oculi fiili- cetfplcndccentcs & lucidi fpirituum lumine & fplcndore turbi di cnirai&obfcuriuiSiEum inferunt, quo mortui oculi & fmc F lumine LIBER I. ^uminc metum incutiunt &: 14. Proucrbioram dicf* tur.nequam eftoculusiiuidi.Liuiduscnim qui coloris plumbei eftjtetris humoribus abundat & obfca:nis,qui cx iliis fpiritus elc uantur inquinati,&natur2 corruptx, quotum mator copia in culos etiuitjVt villo natura excellentior, pcrfpicacillimis fpiriti- bus tamquam per medium exerceatur dcputatillimu pcrfpicacif iimumque,ideo organo huius fenfus infignes adlunt cauitates opticis ncruis,vt contineantur fpiritus copia tot tati , quibus lic organa fenfuum pernciuncur vc mania fua exerceant & copleat, pto varia eorum perfectione & difpolitione vaiia,vt his vitiohs Sc coinquinatis, copia multitudine Sc maliiiofa natura cxpulfis, continuo dcicenfu& afluentia in oculos qui reflliut,&ad extra- pulli vcniuQt,inquinant inficiunt circumuicina qua:uis,fafci.- naiuquc vt docuit Arifr.de fenfu <Sc fenfili.c.t. Plinius lib.18. c, 2. &ip»c. 4. Plato in ihinieo pluiimique ex medicis amoribus, AEtius,Paulus,Diafco:idcs,quo nequam cit oculus Iiuidi,& te- tti coloris hominis, inficit alia, non fecus ac menftruacs t^mina; fpccula terfa ac munda maculare acie oculorum in fpeculum c6 iierfa, docuit loco citato Arilt.fi ergcvoculi aitectativident cx in terna animi motione.& aiumi interni motus ex affedtato vifu di uerfimode atFeclo fpirituum rarione,qm exfanguine & alimen- to cudant & conficiuntur cordis & cerebri virtute altilis anim^ piodiucrfanaturaaiimentijVarq &diucrlidiuerloque ellu & vi dtu alij,& ali}, qui i?cperuigilium liberumquc & continuum ocit lorum motum pQlIintefiicere,oculoruraquc modefliam euerte re,cfrxnaredepr^‘fas palpebras,,& peruerterc concinum Sc debi- tum cautumque videndi moduai,clfu illius ligni quod pafliones- acriter excitare mGnfirauimus,qijid mirum fi oculos aperiretvl rra rationis metas &tcrminosaifcctu,6: cupiditate, &vltra qui par erat res experircntur,peccato iam commiflo prius, amifaque originali iurtitia,rupcrbia,gula,iHnGbedicntU, inuidia, vt dice- ret ferpensapperientur oculi veltri, tam quoad naturam quam quoac mores aiteclus appetitus fcnfusqj ^ rarionispcrucilione, cuir.piius velamine iuftitia: originalis velatis oculis pcruixiflent noniccus ac iuitiriadepingirur oculis ligatis $c vindlis chaiitas- que amor,veiatis oculis velamine rationis Sc legis, tum aperti funt oculi eorum, non cuod potentiam videndi ex diu iuscipe-" f€nt,aattquod efien creieraca: palpebra: quo; vfquc ii id tempo* tis COQ'- CAPVT ?iir: 4 * Ks COQclufs faerantjfcd quod aperti fint videntes ea qua: antea tion viderant p^nani, delicium, ruinam, & lapfura pccnalitatesqj «mnes aperti funt int. actu,inaftu videndi vitra rationis termi fios oculi eorum, dicitur enim Luc.-s 14 . e, de Apollolis qui cum lefu recubuerant & aperti fnnt oculi eorum,& cognoucrunt cii ipfcquc euanuit ex oculis eorum,aperti inquam funt in illo aclu numerali videndi, ideft in cognitione, per vifum,aperti erant an <ca,ataonvt cognofccrent & viderent modo quo poftea vidc- tunt & cognoacrunr,qu3: & eft phrafis communi0imx locutio- ciSjdum vifum alicuius hebetem fignificarc volumus exagerado Bc illum oculis carere dicimus, claufos ve aut velatos oculos ob turatos obtinere, & dum vident qux volumus dicimus oculos «peruiflcjcranc oculi primorum parentum in ftam inocecix nio derti, temperati, velatis oculis iudicabantvt modo iuftitia de- pingitur, velatis non perfonarum aceptione fed xqua lanee, qua: ferebat ratio fine oculis quafi ad reliqua, fcniel vero commilTa culpa, patrato fccclcre,liberi & vagi, vitra rationis metas vaga- bantur, hxrebant oculis in iege prohibita. ftcticque ferpens pro- niiiris,ab ea enim die licuit oculos aperire, viuere apertis oculis i5i intends,expilatis,detcrfis,cautis, vt fuit inde opus , aperti fuiu ergo oculi corum,& cognoucrunt fc efle nudos eodem, capit. j, non quod antea non coguouiiTcntjfe nullo tegmine tegi , at non ideo nudos effefuntrati. Eft nudus cui veftcs defunc debentur tamcn,folura vero ab ea dic, illis veftes defecere qua opus fuic tegi vefl;ibus,quo & caufam deformitatis, 5c peccati occaiionem abdere nitebantuE,corpus fcilicct cuius caufa ingeflere cibos,vc titumque pomum,& fru 6 lum,quo alimentum nutridux parti, fubmiiiiftraficnt.Cuius eft Se alimento vti,& generare fibi fimi- le iuxta Arift.t.dcanimo,cap. 4 . hinc obfc^nas occulimus par- tes, generationis inftrumenra,alijs magis, & eas , qux inter gut- tur, &fcemota continentur, quibus actiones alentis animx copio fius exercentur, & officina ad funt alimcnd.qux vfum fru- ctus prohibiti non recufarunt,quo &os quo ingeffi- • mus cibes apperimus inuiti linguaraq; cui adeft guflus alimenti extracre exererc iudicamus turpe hinc cru- buerenudi. V 4 De dira, liber i. De dira}(^exscraklt fenentis ^oihciutme. C A P V T IX. B ^nefeos %, capite fic diciturj& eritis ficur Di| fcicntes bonum ^ malum, execrabilis fatis impia , cc abomi- nationibus plena fcrpentis poUicitatiOjqua Deo fimi- les line Deo, tranlgieliione imo Dei pnccepti hemini bus poiiceliefuadet/piritualisnatura fecundum fe libera perfe da & integra, Angelorum, qu^ cum aifedibus non inclinetur corporalis natura, incorporea, & aeterna, neque habitu aliquo, aut difpolitione crearetur infeda,integra imo & cxceiiens,pul- cherrima,exatiec1u,aut habitu deticere non potuit fcmcl creata 8c li libera, & voluntaria in luo elie natura & fubdantia, Sc cum illa nonpolfct aiici ex corporea natura rerumq; fugacium , cor- poreis palfionibuSjqu.^ fpiritalem fubftantia adedare nequeunt rebus corporeis, cum cis non egeatj ex his delicere non potuir, autcircah^cpeccare affedata eifdem, quo fpiritaliu rcfpecdu folum inquinari potuir , non quod fpiri talia diligeret et intclli- gibiliii amaret deliderioque eoru afdccretur,hoc enim iine labe, erat & naturale fibi,bonaexpctcre,exeo verum.quod non regu- la 6c ordine a fuperiori natura impolito, hac ipfa adipifet vellet fuperbiens & defpicies modum fupernx natura, (ibi confulens, fat fc libi- iudicans illa, fefe credens &profequeriS,fui i uris quali & arbitri), non fecus ac fi ipfc regula ellec fiiorum opetu vt eft Dcus>qui ideo peccare nequit, quod a regula qu.^ eftiplefibi bo nus lapiens non poilit deheere , quo d.rmones contraxere la- bem 8c culpx rearam,quod fimiles Deo connarentur ede, ipliqv dbi regulam fuoruni aduum fe fe proponerent, nullius alterius fubiiti imperio legi aut rationi,fedper fenarium viribus Deum poli: videre exidimatitcs propter cxcelfani eorundem naturam illudiem, & clara, cuius vitibus hsc polle nafeifei libi funt fuaf- fijhxcquc tibi deberi natura rati , cecidere fupetbia , dum ni- terentur (imilesclle Deo, efleque fuu dnem vltimu illu, que fiu natura attingere poirenc,vfqi<lu tormentis cxtorli,&cruciatibus ditis line pulchritudine ilia & decore gratia: &:iulfitia: cogno- uere fe Deo non polle heri per naturam hmiles, ex quo illis inui dia odrur & ^mulaiio pellimain peum & homines^qiiod ille Iit cisimpe- C A P V T iX. 45 cis impedimento Iiuic fumm* malitis., $c homines quod in pa- triam fuccedant filij adoptini,qup Hsuam conuincerc tetac do lo & fallatia, fuperbire qux fecit faftu & aiii.mi elatione , ver- bis iliis iam explicatisjcur vobis prscepit Deus, quo iam animo clara & lupcrha,vt hic AuguftinuSjferpenti credidit &iine Deo iicuc Dij fieri cupiuir,prxccpto tranfgrcflo,vc qus dxmon perfe cfiiccre non potuit,vc Deum cfic,vult ^miilator tentet Hxua vc nulla fupetfit rationis natura, qua non probet Hagicium,&: feos- lus cxccrabile Sc dirumjam femel conceptum fuo inttllcdu per tinaci contumatia & malitia, natura: immutabilis , quo dicitur Pfalmo 73, fuperbia eorum qui te oderunt afccndit fempcr,quo his ca aggreditur, ficuc Dij entis feientes bonum & malum. infla uitergo Hxuam &fupcibirc fecit, cfluGo veneno verfucifiimus . fcrpcnSjiuxia veneni & virus conditiones & naturam , qux ho- ^ mines inflat, &fc fe.cxcedere facit, turgidi tumidi proprios- que tranfgrcdiri terminos malitia & cruore,cum enim fubditus eflet appetitus rationi ftatu felicilUmo iuflitix cuius non erat af fciSus peruertens rationem hxcquc omnia eficnt ordinata, expu gnat alio, non affedu corporalis naturx vniforrais eo tempore, fupecbia imo & contemptu regulx, promulgatxque legis quafl non teneretur prxclara hominis & cxcclfa indoles eo vinculo adftringi,illuftris,iibera,& clara, quo fpiricualcm aggreditur par tcm,fcientiaintcileclum,bono,&malo, voluntate aftutiflimus ferpens. His ergo aggreditur Hxuam quam accendit deflderio cuiufdam deitatis,&: excellcntix fcicntix,qux cupiditate infla- ta & propria ^ftimatione pofle fe fcirerata,co arboris cflu , my- fteria & arcana abdita Dei,nolIcnte rcludlaiiteqj Deo hisq, pof- fc fummum bonum nanfeifei proponens fibi fumpiiboni rado neminhisquxhac fcientia polient adipifci,ncgle( 5 lo Dei ordi- ne, & pofthabita regula, qua fumiramfflicitatcm homines pof- fc confcquibeatitudincra deftinauerat,pcrfe primo elata & fu- perba petulans arrogans iam viuerc cupit, & fe foia agere fleue Deos pofle elTc rata,ipli Deo iuuidens vtrcrpcnspromifierac cla tione & faftu qux infc adimplere no potuerat ha?c illi promites vtflbi pollicitus fueratjlfaix 14. vt iafupradiximus cofccndain ccelum,& exaltabo folium meum fuper aftraDci & eroflmilis al nlfimo. Luciferi verba eo loci relata, piomiflit ergo qux Sc ^^5 flbi promillcrat, implere vero non tcnciurrocndax, &fubdolus f 3 ierpeni L 1 BER I. tis natura flacuofillimo , quod cuomctc facit apes fcmcl ac rorem floru cliiis^crc flaculcnta eius roris natura, qui femcl in ve tiiculo apuum clindus digcritur,toceicitac flatus, vt illas cuo- nicre cogat et rcijcsrc in alneos, vt ibi tradu temporis perco- q:iacurHacqae mei fiatuoliifimum natura, artcftaiuuT cnim orta luis priacipi)S,quo vomicuscxcitatmelingeftum etiam ,ctfi dc« mulecat guifqm Sc voluptate afiiciac,quam.e(lc melis naturam, docuit Ariifoteiesdcicnfu &fcnlili,c.;. 5 c 4. raethcrclogicoru 5.dc hiiioria animaUiim,cap.:j. j».de hill:oiia,cap. 4. /. dc gene- ratione animalium, cap. 10. Diafeorides libro x. cap.74.Galenus Plinius, libro ii.cap.i4. Tum etiam butirum flatulent* naturae 'cft pinguis et leuis, qui cum fupernam partem ventriculi petar, vt nicl perit nauHcara mouct relaxato ventriculi orc, cc diften- toflaribus,quibusfurfum trahiintur omnia gulam verfus Sc os, quo acores lentimuSj&nauffeashisingcftis fluduarc vecriculu & multoties cuomerc,pr^cipue H his folis vtatur line alio alimc to tolido,& confifteurijCui mifccanmr,vt fiftcrc hsc ipfa poHint illi que aligiihanc cire naturam butiri docuit Ariftoteles i.depar tibus animalium cap.:. Galenus io. fimplicium capite debutiro Plinius libro 2S.cap,9.Diafcorides libro i, cap.€j. Quo dicitur dc Chriilo venturo eo loci lfaia:,buciru,& mei comedet, vtfeiat eligere bonum,quodguftu& voluptate horum iigniiicatur , & reprobare nulum,quo datur intelligi fccundario cffec”lu naulfc^ Evomitus que infcrunturvcntriculo, prius vero eligere bonu & cognofeere dixir, qitam reprobare malum, eft habitus perfe- dionc prior,& boni cognitio regula, per quam malum poftea dignofeitur, quo critis ficut Di) (cientes bonum & malum, illi* co cnim ac biuirum, & mei dcguftauitis frudus fuaucs ligni hu- ius Dauircam & vomitum patiemini ingefti cibi, culpa, 5 : fupli- ciojcritisque ficut Di) cognofeentes bonum Sc malum , nam vr, Deusbona cognofcitplaciditiiina cognitione boni, Vil- lico maU odit & naulicatfupcr illa, nonfecusvos, & bona dcicdabiliacognofcc tis cfl'u,&ma U vos ad vomitum prouocabunt laborum naufica. Dcobftu- 47 ) C A P V T X. Ds ohjiu^enia mdediBme [cruentis. CAPVT X. T ait Dominus Deus ad ferperxtem. Quia fecidi hoc maledidus es inter omnia animantia. & bcftias terrne fupei pe(dus tuum gradieris, & terram comedes om- ' nibus diebus vitx tu^, inimicitias ponam inter te, & mulierem, dc femen tuum.&femen illius ipfa conteret caput tuu & tu inddiaueris calcaneo eius.fediarur Deus ferpeiitem male- didlionibus cxecraturquc Dxmoaem <^uod Hxuam Adamum- qae primos homines totius pofteritatis venerandilfimos paren- tes feduxerint &irretierint,captiole & fubdole vanafpc ctleui eorum qux autores mendatij promiiferant vera, abominatur fer pentera,odit dxmonem & cum ferpens delidum iioncommillc ritpeccauericve,quiregularationis non tenebatur irrationale animal, confilij expeis,qui cum namrx inftindu quantum ab ip- fo naturx autore dirigitur operetur ratione carens non arbitri}, aut narurx liberx,ilii imputari defectus culpa ve aliqua nequit, eft enim viius dxmon fcfpente, vt inanimi organo tibia quali (i vteretur coado illo,& fortafis inuito, affert dubium peena qux videtur malcdidlione inffigt ferpenti, aniude fuerit illata, exc- cratio enim & maledictio pcenx ratiojiem obtinent , cum quod fententia h^c culpam fupponcre videatur & flagitium , quibus fceleftus ferpens & infamis renuntiatur lata fentetia^ tum quod pqna illi imponatur lacelito verbis horridonis auttoris naturx, quibus & repere fuper peClus capitisque contritio calcaneo fi^- minx facta alimentum terra iniidiatorperpetuus inimicus aduerfarius femen cius femini diffidens repugnans nuntiantur iii pofterutTijtum cum dxmon & fi peccer,perpecuoab illo inffa ti quo primam culpam comraiflitquo & fimul penam tulit om- nem, vt denuo ilU fupliciura non infligatur ab ipfc natura opi- fice iu p(jnara delicti, qui nec meretur pcenam nouam nec mere ri poteft,aui demereri, in damnationis termino cum fit, quo nil p^na auifetri aut infligi ei patct^cum prefentia, & futura a prin cipio fua damnationis flagitia & icclera,edimaueiit Deas Sc vc tura in poderum,vt iiixta illa,p^na muldaietur & afIigerer,quo n«uo denuo afligi nequit cffentiali fupiicio,quorfum modo ma ledici- ^75 LIBER I. Icdicitur, &: minatur, memque percutitur , & terribili fententu ple<^ituc & maledictione dura eo loci pcenaimpofita , & fupli- cio:hoc dubium feniic Augadinus fuper hoc loco lofephus Bar cephas Dydimas,Ambro{ius,Grcgorius,Cynllus,Bcda,c[iu indi uerfas abiere fententi as, vt dixerit Dydimus(c(t videre in catena Uppomanijmaledidtioncm hanc ad ferpentem fpe^are,prcciirc que illum ijs pledti 5c puniri, quar videtur fentire Barecphas li- bro deparadifo capite-iy.Iofcphus.i.libro antiquitatum capi- tc«T.Auguftiuus lib.i.Genclis contra Manicheos.i7.& rS. capite &n,libro deGcncfi ad litcrani.?(J‘.Beda tamen Rupertus Hugo Alij non ad rerum fcrpenccm/cd ad Damonem referenda effe Tcrba illa afpcra cefcnt,& fi Grcgorius,Ambrofius Hicronymui & Auguftinus ipfc limul ad dimonem ii fcrpcncem referat hoc maledictum, Tt fenfus hiltoria: eluccfcac Mofis & non Colum mi fticus fir aut paraboUcus cum vcrimhiitoriam continere queat, cum h.rcomiiU vero fciifujhiltorico poiTint interpretari iuxta proprietates, Srnaturam ferpeatis in quo cft labor & ©pus, quod maximum cft argumentum in rcripturafactajVtfcnfum hiftori- cum venari pofsimus,&: qualis iit hiitoricus cuiufuis loci exade inteliigamus fi iuxta naturam rei ea polTimus deplicare:fcrpen- tem ergo Se dxtnoue laccfsitos fuifle his verbis elucct,n6 quod ferpens regula teneretur rationis arbitrari^f,& iiberx,fed in mo nimeiuum poitcrirads malcdictturillc,hominiquc inimicus eo fticuitHr,& natura dilideaSjpIurimisfenfibiliter euariatis mulc- tacus reliquisjhis varius illis diuerfus,vt refipifeeret homo inpo fterum & caute viaerctfibiquc confulcretjVt recordaretur dcU di commiiri,quo&fcntcntiahxcpartimdeclaratoriafuit im- pcrfeCtionuai rcrpentis,& parrim delatoria Se poenalis, qiiah mo nimsntum hominum, Dxmoni vero declaratoriafolum infami* Se pcrlidix,vult enim Deus adfint monimeta hominibus quibus recordentur eorumquxcomraiirere fca:lcrum.,vtinfuurn bonu, commodum crdant &reilpifcanr,hincNuracroruni.!j.Mofi dicitur loquere ad filios Ifracl vt faciant fibi fimbrias per angu- los palliorum ponentes in eis vitas hiccintinas quas cum vide- rint recordentur omnium mandatorum Domini nefequanrur cogitationes {uas,hiacintinx fcilicct erant caloris cceleftis, vt Ic gislatx defuper de ccelis rccord3rentur,lineis illis redis, 5c edi- redo ptotradis Icgisquo reditudinis * Sic villo ferpente totius nollrx C A P V T IX. 48 noftri ruinj &lapfus origo & radix recordaretur homo cuU px coramillje , & cum maledicere alicjucm lic malum dicert alicui non folum ferpens maledicius cit , eo quodvitiaim- perfcdlioncs , & dctormitaies ferpentis natura: in cius opro- brium reterantur , vc impertcdhim vitiofum iufamemque aliorum rcfpectu auiraaniium notaretur animans, vtcfl ma- ledicta iiculnea quia erat ociofa linetruc1;u , & opere Mat- thai.!i.&: lob diem ortus maledixit quia peccato intcdluSjin eo iS®' eft expertus lucem, fed ideo c(l maledicius ferpens quod aficia- tur malorum infiidlu natura: detcdlibus viii}squc denuo illatis inimicitia:, 5c odq erga homines^veneni^S: liuoris , naturali an- tipathia &: contraiictate,qua: ante peccatura cohibebantur ne cooira mortales exererct natura: auiore>gratia & ciiginaliiu- ftitia, cura tamen naturalia eilent, qu^ in adum non erumpe- bant ftaru iliofcliciilimo inocencia: ^ integritatis, quibus pof- tca hominem inuallit & petiuic Dei inimiciim iam, luisque lan- dionibusreluclantem,amiira originali iuftitia,non fccusac Lc- uiiici. 2,0. capite lancitum eratvt iuraentum cum quo GniTpiara coijllci lapidibus obrrueretur ^ non ergo quod his pcccauiHet ferpens opprimitur,fcd vtnioncrcmur de deformitate pecca- ti , horrore maledicius eft:quo nec difquirit ab co caulam , cur hoc fecitli , cum tamen ab Adamo , & Hxua diiquitqllcteo ca- pite vt eil videre, fed in audito ferpente punitur non perconta- to cum non malitia adelIctfacinoii,.fcdnatura,.vtreripifcatho- mo,& peccati delormitatcm exhorrefeat cum naturalia ad uc c- xecretuc Deus abomineturq„ vt fubucniut dclido culpx,& tui. Quo vulgo irrcpfiC vfque modo-aducmalcdidlusivccolubcr tura vt os colubri raalediclum,dum funimam alicuius mifeiiam notare volumus, tum reptat dicimus corpore, vt coluber reptat ferpirquCjtum crt maledicius ferpens quia frullratur fao ilne ho mincfcilicet totius natur.r corpore:? HniSj.cura illi inimicus fti- terit ab cadic vt quali vagus & protugus fupciduus liaeiinefu- pedit ferpens in natura corporea, Maledixit & dxmonem , noa quod malum aliquod de aoao illi exoptailerjnamli o^tallet m- fiigerct, cumiuilura efictincutere ii expeteret depetens infer- re Ii exoptaret, led dictura eiliili quia hoc fecilH male didas es inter omnia animantia , Sc bcllias terrx qua: declaratoria cil feiitentiaddcd quu-malitia propria fcxiere> culpa lup.erbix commif LIBER I. commiftis fecifti hoc quod efles hominum perucrfor fedudoc cUbolus temator ab ca die qua fc^lus patraHi, maledictus cs vbi non denuopqna infligitur, infciidte imo caufa afignatur quia hoc fccifti vtperuerfor efles hominis vt modo fccifti vetito fructui maledictus cs inter omnia animantia, t<. beflias terra: quafl be- llia fcilicetbeatitudinis incapax inter beftias es reputatus & ma Icdidtus culpa commifla ferael fuperbia:. terram comedes vniuer fiun et hominem qui terra eft vorabis, & in terram ibit formatus expuluere,&quod terra vefcatiir continuoetiam fl &ali]S fer- tlj pens vc late intra adducemus cum facris literis rum gentium hi- itorijs adduximus iupra.infligicur vero p^na ferpenti & male dicirur.i)s fuper pedtus tuum gradieris, quod fanc in natura fer- pends difncilc fatis,&: abftruSum nimis intelledtu eft , fuerit ne lerpenri impoiltum ab ea die qua focius flagitij excint,an reptaf fec antea,& fupra pedtus gradirecuriile, folu ve comraillb fc^le rc,& antea redus credtus & celfas,iigidusque incelifietalto pe- dore cauda: incumbens, prscipue cum ante lapfum AdamL Ge- nefeos u capite aquas reptile aqueum produxifle& terra tecreu referatur, cerreftiia vero rcprilia fint ferpdes qui ideo funt tales quia humi fteinunturpcdtore,quo ferput,dc reptat, gradiebatur crgopcciore 6 : ancea,an expcdlabat ferpens atolli ingrsflu ali- quando vcquod natura illi expetebat in poenam csirerir. H.ecfl 1S4 enodare vellimus & apperirc fcmel , tenemus primo fufeipere, quod eft dictu mirabile, ferpentes efle natura quofdam qui non pectore cijdunc , non reptant,ime fe fc arolunt ingreflli , & gra- diuntur eredti vfque modo adhuc redti tc rigidi pedtore alto , vt Phareas ferpens, didtus quod Pharcis infulis qux contra Dalraa tiam funr,flnt frequentillimi.is diredtus cauda: innitens erectus, & altus graditur, quod Lucanus dixit 9. libro ijs.Bt natrix viola- tur aqus iaculique , volucres & contentus- inter cauda fulcare Phareas.cuius meminit AElianus libro S.cap-ii. Huneque efle igneum colore, pulcherrimis inlignicumoculisjargiocis, inno- cuummorfujfculapio Deo dicarum , quod ccelum afpiciat ccl- fus vbi aiudet faUtis Deusjde Sepcdouc Nicander in chcriacis do cuiciaeni,fermonern inftituens de hoc lerpente ijs.fepcdonis tor mera coguofecns corpore namque. AEmorroo flmilis graHicuc vcftigiahnnansLlcda.vbi Sxpcdoneni ferpentem vcftigia Arma- te ccdta3&: recta gradiri aflimac.dc AEmoaoo vero co loci ter- pente CAPVT X. " 45 pente fic. Pumilius ac titubans grellu vclut ipfcCeraftcs, multipli cans, t^u^Iinus dorfumgraue pellit eundo, ventre terctc folum. non pecore fed ventre iolum cedere dixit de ferpente Cerafte fic.Exijs ille quidem retia hfrinat eundo , foliiitquc viam finuo fo margine vcnrris, hic mcar obliquus medio non corpore toto, inccditjderiique non fupra pectus fed ventre incedunt tales fer- pences alti, & rigidi quoPlinius libro capiren. in hsc verba prorrupitde Baliliico ferpente fermoneminniens. fibilo omnes jugat ferpentss nec fiexu multiplici, vt reliqui corpus impellit, fed ceIfuSjS: ercclus.Galcnus^:, de vOd parrium,capite 5. mira- tur maxime fetpentis naturam,vbi proninimum eum vocat ani mal demagis mulio quam eius ftruttura fert pedori incumbere fu{tinet,nam vtibidem inquir,cum deorfum animantium in cau fa fit, vt pronum velfupinum perflet ariimai,d invenirem incli- net vertebrarum cauitasfupinum,fiin pofteriora pronum qui- bus vero equaliccr ineft reda, lacertis vero cum dorfum incuc- betur magis ad exteriora vcrfus,& ferpemibus minus , funt ta- men proniores rnultoferpenics, quali non natura aut ftruttura corporis fed alio illis tanta natuiicpcruerfo contigerit & de- formitas, Quid ergo mirum-fi ferpens nofter vulgaris d: notus quo eft vflus Darmon vt late fupra, cum antea celfus & creclus gradiretur rigidus, &:altus.vt gradiuinufmodo Pliarcas AEmor rousCeraftes BafilifcusSipedon,dcplurimi ali),coraminofemel fc^lcre focius delicliin monimentum reptet modoierpat & rc- pat.non'ventrc,imo corde dc pcclorc procliuis infamis vt rep- tant modo natura uperaDifpa' Dracones de ferpentes alij, qui reptabant anteajat coluber cum folum ventregradireiut primo, porl fc§lus corde de pedore cedar fubmifliis pumilius in moni- menrum hominum, vt hinc fuperbiar monitum cxtitcrit homi- nibus defupciborum notarcturruinamam vt dicitur Proutibio rum 4. fuperbum fcquitur humilitas, de humilem fpiritu fufei- piet gloria , qu£ de Magifter hiftoris fcholafticxlcntirc vidc- turiocis aduclis. dxmon non minusfuper pedus graditur, fux fuperbia: innitens, cordi fuperbo de elato tumido pedori, hifto - ricc larisincc minus iuxra naruram ferpeniis didu eft illud.Tcr- ram comedes eundis diebus vitx tux.fcrpentcs enim terram lin gunt,pulucrem fcilicet perpetuo, de fi vefeantur alijs, tamen ter- ti continuo vccondiracmo aliorum, iruo hieme illa fola longo G tempore .8f i3( LIRER I. tempore viuiint & citra aliud tranfigunc,. vt Bufones , Kubct«>, Aranex Mures,. & immunda alu. imo eo iam negotium venit, & for-min.e noflrs ferpentes ^muleniur,.q.uibus cum ferpenti- buJ ror fune couimunia^vt viuidum colorem remittant Hctilibus & cerra cuiivvefcanmr dixit de fcrpeniibus Plinius libroS. capite vbi colorem icrrxred Jcrc qua occultantur terrx ^(lu ceti {et. Galenus idem deXhctiaca ad Pironeii?.4.-capirc, imo Ifaias capitei^v licjferpentis puluis panis eius Micheas. 7, Lingunt pul «erem ficut (erpentesBaruch.o, Corda vero eorum dicunt elm- gere fcrpentes,quia de terra funr.vt ergo reliqua omnia nimio allmenii vilu. colorem cibi quo vefeuntur reddunt, vt Hunt palli di qui nimis ciceribus vtunrur,& virides, qui. viridium rerum alimento aHuefcunc/iC ferpentes terta cuin in alimentum vtaa- tur terrx colorem tandem efferunt rcprcfcntaiu,.cum terram glifcant in poenam delidi et in monirnenrum polferiiads vt cx hortentur homines moneanturqj & redpifeant p^nx delidfi repe lita memoria. Q.U0 Plinius libro r. capite. & Ariffotelcs adu- dis locis docent pijffimam terram non amplias fufeipere ferpea tem femciillo pcrcufio homine, imo vagum profugum diuagari perpetuo fugere abire,loca.quxrere licca inermia arida et fola, complicata Ipinisdcnfa tribulis quo cum alia virctia.&placida- locis ficcis det3ciant,rcrra-vcfcitur,yt fi l^fus offenfus ab illoj vindici imfumere rcncet,fe fe- exerceat excite c irritet vt rabie tC dolore pcrcirus irruat ia hoflem, tribulatus tribulis, exacerbatus fpinis, excitatas tribulationibus, quo iterum victoria* palmam pofiic reportare, rupcrbus.irarusexcadcfcens,(Si: vtbei rutella & hiefurie fit occultior & rutior. cifdem,autoribus confiat vulne- ra femel inflida ab hoc animanti tetro &: obfccenograuaii' exa- cerbari & acuijciufdem reditu imo femel lafos fugere, odio pro fequi difcntire cum illis, tum loca obfc^na humida & corrupta- expetere nimis, vt diximus antea ex I©b^cap.40..de Leuiatafer- pente vbific.Sub vmbra.dormit in fecteto calami &i;i locis hu- mcinibus.viuofibs defides, molles, corruptos, humidos habitat terram virgineam fubirenumquam vifitur dc in corruptam, illa que nunquamlerpentem fulcipit,!.ieq;in ea latibula afiruit aut fundat lacebras,aec eius germine vefcitur aut virenti .pabulo, fu git pernatura ferpens Heuam decepta & lafiam Adamuraqina remitemaisfcrpcnsfcmclvcacno. ctfuio.vcidiUfadfo, conturba ’ ' ' Eofau’". CAPVT X. 50 to fanguinc & vitiatis humoribus, halitibus fpirantibus tetris,ex itifccJo ctUlio toto emanantibus, virus cxcicatamq} putredine, quo fugit & refpuit ferpens quos femcl icit, vt fugit plillos , & marfos docente Plinio,Ubro iS.cap.j.quod redoleant venenum & virusiiiaius, quo pcrtinicfcit, ht venenum fetpcntis maius ia alijs ii alteretur lcrael,vt venenum fit illi peftca rcafumptu virus fi elingat IxffoSjfuitmors venenum ferpenti qu,^ erat ferpentis vencnum,virusqucdxmonis& inferni eruor, aiterata in Chrifto fcmcl, veneno ctfufio mortis,diuinitatis vi fuperato & vi6lo,po ficadeglutito ab inferno, dura foluit viniflos patres e carcerc du ro fuit tibi venenum maius excidium, & lapfus.cuerfa ergo natu ra alteratis parentibus pcruerfis,fugit ferpens cos ipfos comitio delicio quserellas triftes A dami qusftus Hxux lamenta fufpi- ria exaudire vt fugit triftes ScproCcquitur hilares, canentes fe- ftiuos fanguincos docet Plinius libro. 7. cap.i.Quo fugit ferpes patrato fcelcrc iuxea nituraibidem. Sequitur Genefcos.-.Inimi citias ponam interte Se muliere, defemen tuum, & femen illius. qu£E vt natura veniant dcplicanda dicendum non minus, mulier uatura aduerfatur ferpenti^dc ditrentit cum illo docet M tius4. Sermone i.cap.jo refert abortire illico ac Amphisbenam feita- lam ferpentes percurrunt per illasq, tranfigunt imo (olus tranfi- tusfuper eas fanguinis incompcfcibilcra parere fluore veeti flu xum &illubiem continuam. idem Galenus deTheiiaca Se Pilo- ncra, capite. 4. Auiccna,A£lianus de reliqui exanriquillimis me dicorura fcripiis,rcfcrunr feminas exanimari, & animi corripi deliquijS repente angue viflo, quin potius homines vitio eo fubi topallcfccrc adduximus ex Galeno fupra. fugiens fijmina retro folicita afpicit an calcaneum iocerc pofiic ferpens, qui blanditur Se afientatur femine, vt decipiat Se citcunucniat. inuidus ferpes odit feminam, fabiedu odit illorum inuidus qux in ea excellut & fplendentdnuidia: conditio blanditur vt decipiat non profe- quicur amore fceminas ferpens fed inuidiade dolo, qu^ftus cau- fa Se lucrijcaloris vberum tepiditlimi quo eget frigidus coditio ne dcna:ura,vt vulpem isfequi docuit Aiiftotelcs.6.de hiftoria cap.i. vt vefcatur fudorc vulpis fpolijs, labore. fic fcemina fcqjii- turjtuladlis odore alieClus quodauidillime expeutvenit vtiiufqj jUcclas,?rauUtiir mulieri qua odit natura antipathia Se defidio. It qued inter omnia vipeda animantia viuipara fit fcemina fola. G 1 Icquitur li>0 LIBER I. fcquitur inter femen tuum,& femen ilUus inimicitias pona eo- dem capite contrarieratem fcilicetrepugnantunatitra: ctiam^vt reuera polluit inter femen ferpcntis 6c mulieris, opifex reru fiini mus .vt fugiat homo repetita memoria vitia 5c dcfcdfus. Seminis enim animandum nomine.cum principium generationis intelli giinas difciflum amare, Se femina ‘cocundbus fimul, fluidum Sc arDurafpumoCum dc pingue, tam fobolem 6c progeniem ipfara femine fatam, prolem fcilicet Sc fucceflionem pofteritacemi^ue dictam, fune veto hsec natura inimicaferpenus & foeminr, vtro que m.o.do,rii.m femen & o.ui ferpcntis femini fccminx', tum fo*- boics inimijafoboUnatura & repugnans, oua primo , Sc ieme:‘- flqiuuin quo oua fundantur dilUdeiit maxime, li enim ouaferpc tis vmbilico applicentur f^mins cui correfpondet vteri fundus, vbi femen, & t^iUs continentur^tunifcmen tum fgtu excludunt & expellunt Ycero,abortii'eque faciuntnacuialirepugnanda Sc diflidio,(e fe pellunt expugnant Scabijciunr: hsec e.adc ferpcntis oua.fi fufumigio applicentur in facundas reddunt fienilnas Heri- les conceptui ineptas fuumqi ipfaru femen corrumpunt labefa- dlanc & inflciiuit,quo minus cum, virili coeat vt formetur fatui Auicena (i. naturalium, cap-p.AEdoardus lib.<?.cap.i!2. Diafeo- rides lib..6.cap.i7..AElunus Rhodiginius addedfisfupra fufumi gium enim veero aplicicum puriflima-Lrditmenftrua fatui pro- ficua potentillimanat-arxagendijVtfermenten: & coagmentent fatura. & fl noxia. maioribus,natu,vt& femen ipf uni quod lauil- fima inducit fimptho mata retentum , 6c putridum .fimilliina i}S qua venenaepoto veniunt Sclif^tui vtilie docuit Galenus. de locis, tV (J.capite dehiHeii;is.KH..acenim proli necellaria nimis, inflcitferpcns,femine ouis repugnada <5c cotrarietate.nimia.imo- fencefa anguium de rencenda-DiafcoriJis allato loco Auiccn.-c AEdoardi menies. vocat quouis modo applicita fumigio aut c6 tadfu ateiru^quo Si pellit f^tum alimenti inopia erumpente fan gui.neex vtero alleclo. A: trado, tum oua ferpends, vidari femi- na atdtu coniredatione 8c halitu, vt infacunda. perftent omni- no qur dc odit Cerpens defcritnon.fouet ampli us,femcl conire- data i f.pmiiia,pcacipue mcnflruata, vt catulos odio habent f?- meliralir, ii tradentur f^nuhis meniiruads pr>ccipue , vt feles canes delenint nlios fugiunt, &: rcfpuunt contredatos, mani- bus aac halitu ceuo iafedos. rauUerum , qus C< cxiccant ar- ' feores CAPVT X. 5, borcs inficiiintplantaSjherban^uc marcefcunt contadu folo infe do ianguinejinfantesintidunt obc^cant quo cauendumncla- Ceiir pueros teneros iDfed-svctulsiicc eorum cur^ comniiiten diinoiles pueri, aut cum ijs agendum imo fugi endx omnes con- ditionis cuiuiuis tum docet Plinius lib.u, cap. 6 <J. AUianusii- bro ^.cap.^j.Plutarchusin Cleomene Ifidorus lib.ii.Ethiniolo- giarum c-4. Pythagoras iafymbolis.ferpentes generari fiequen ter ex medulla hominis corrupta intra dorfi vertebras hue mor- tuis illadliueviuis hominibus accidat corruptio & noxa. Oui- dius if., Mechamorphoreou iic.Sunt qui cum clauiTo putrcfada cftfpina fepulchro nnitarier ^dant humanas angue medullas, me dullafpins alimentum impertit collis vim motum- fenfum ro- bur,basfouetalit,numt, aluntur oila medullis vC fugunt coll:.e perporos Se communes vias de fpinx medulla quo marcefcunt illico obftrudaautdiuifafpina contuHa inualidafrada aut rup ta, atrophia raacieque laborant impedita virtutis via, nunitione infelici, decidunt &pinrefcunf cofts marcent,& languent , has ferpens genitus de ipins medulla abfumit& vaftat exelHs liga- Tuemis quibus neduntur fpina: colliguiur,haspriuat influxu de bito alimento & fede,vt non hscieant dorfo &: debito libi defti' igj tuantur principio influxu capitis. Mulier ex viro efl: ex cofta vi- ri,eft cofta mulieris, femen quali Genefeos j. Paulus ad Coiin- thios i.capite-7» Serpentis vero foboles progenies fuccelbo fe- men. Inimicitiam ergo pofuic inter leraen ferpentis & fceininx naturx adhuc,cum femen fcemina: coftam fciliet qua efl. forma- ta primo mulier abfuinat,erodatcorrumpat tandem genitus fer pens,ad longitudinem medollx fpinalis,Iongum pro longo ftri- dius pro cauda, & capitis medulla pro capite deformi & horri- bili angue eformato,qui decidere ortus facit coftas, Sc carne nu datdifcooperic & diflocat propria lede. Quo Pharao Geneleos 45.didus ha:braice nudans vel difeooperiens diflipans & vindi- cans liiiacc nli)s lacob medullam lerrx promiflit. quafi iure lua, quod ferpens eilet vocatus & Draco Ezechielis. ip. Tu Pharao Draco magne qui cubas in medio fluminum. Medullas hoininu interiora vdliora alimentu totius firmitudinem oflium Scradi cem folidioris partis quibus torum increfeit & fubfiftir, expetit ferpens inimicus natura.m eduliis oliaaluiitur,ex oflibas cato pu lullatjVt videre eft in vulneribus Sc fraduris vbi primo inue- G i fliuntur LIBER I. adadi impulucre ficca c^li rore, & gratia: incrmia.quibus pul ueiis Doftri partes coalefcunr,e(l enim homo lecudu fepuluis, & ciniSjVt didmt lob capite , -Se Uaix 44. Mememo homo quia cinis eft,& impuluereru reiierteris.rore vero venienti defu per coagmentatur homo vt formari &:cfiingi poiTicad Dei ima, gmem,& iimilitudinem , quo exlimo non expuluere formatus eif ille fua prima formatione, exit ergofpiritus immundus fer- pensque dirus abhominefenielaceuomirvenenuin quem iudi cat fui iuris vt alios poilir icere & pcrere,dc cum humida infcce ritqusrirarida,vcnil iii corruptum & integrum quantuilio agi tur faperfir.,fpinis percitus, Sc irritatus pugnam aggreditur fcan- delcu &:furi]s agitur p€nicentia& adliftionibus iuftorum qui- bus exacerbatus acrius yrget inftigat homines, tura Chiiflifpi ms corons regia: & ftematis circum fepti infligatur, quod maius hominibus remedium adclfe cognofcac,iemel Chrifto fpinis cir- cumfepio deitatis capite circumuallato , quo nullum patere adi tum polle lepto & fulcito deturinteiligi.qua pollit caput deita- tis inaccelibile.peti aut icciferpente, quibus Dcusintelligitur ef fe,Dcus c iim caput Cluifti eft 1. ad Corinthios capit;: ii. Tum vt Rex nuntiaretur hominibus laboris & oneris, ftemata fpinis con texta regiamquc coronam gerens qui Rexerat nobis promillus fpinis& laboribus refertus, ludicum 9. capite, fub illa mirabili al legoria rhamni, qua rhamnus fpinis fcatens omnibus arboribus Rex conftituitur, hominibus fcilicet & Augeiis,qui arborum no mine in Scriptura facra veniunt inteliigeiidi, Mattii^ij. Omnis arbor qu£ non dederit bonum frudum fcindct||^ &in igne mi teturifemel ergo ac hominem infecit ferpens a^iieno ipurca- uit/pins 2 c tribuli pullularunt, bonorum diuifliones, noftra & aliena cognouimus,cum antea communis cirec viuciicli ratio li- bera & yna,hiac litis increuit diuitiaru auriq^ fames facra aflue tix ^frenata cupiditas, qua: fpinaruin facra liguilicanrur palFim, Marci, 4-Piurimosfeininaire in fpinis in diuitijs & voluptatibus dicitur Ipinarum nomine diuitias compledens, quod diuitia; Ci Icuiter contredentur larga & liberali manu faciliqj Sc Icuijinno eux liiKjiion fecus ac fpin.tji vero comprimantur auare & parce rigida manu, & tenaci eam transligunt 6c penetrant crudeliter, i)s ferpens occulitur femel atque hominem Lxfit vt is eifdein tu- tus,&:munitus viuatloci tuteila fpinis & tribulis fecurus & abdi tus. CAPVT XI. j5 tus^afliientia enim copia rerum ferpens occulitur , vitium & daimon potentia rerum & diuitijs,(^uibu< fic munitur mukoiies vt nullo qua(i infeftaripoffic proturbari vc,ca eft uiuiium magna tum conditio vtnuUo frenencurjilludque ius quibus folum il- lud remedium fupercfl, Quod Paulus perferipiit ad Hebriros.6. vbi dicitur, Terra proferens fpinas ac tribulos reproba eft Sc ma- ledido proxima cuius confumatio in combuflionem. Terra fei- liccrquai adrtruir latibula damoni & latebras quibus occulatur & latiter, hxc incendio & igne vc nor ut agricultores comode io- kim extirpariqueutjmaledido proxima terra eft hsc,qiu crucia cur igne, malcdii^i enim mituntur inignem sternum, quo cama- ledido contulit Paulus. domun Tuam vocat da-mon, peccatores iure belli Prouerbiorumy. Vii interi domus eius, eft peccator via inferi & infernus inricri dc ideo domus dsnionis,(I via inferi cft domus darmonis. Et eodem capite no efl: vir in domo fua qua re inucnit vacantemocciofam Matthxi 14. vigilate ergo quia ne fcicis diem neque horam Epheiios 6. Vigilantes orantes in omni tempore in fpiritu,& in ipTo vigilantes in omni inftaniia.fcopis conteiUonis mundaram &:pj;nitenuci!, ornatam donis gratiai Sc viriutiut) pfalmo 7(3. Et meditatus- fum in node cum corde meo & exercitabar & feopebam fpiritum meumjdeniquc vbi munda dannon cognouerir pamitentix fcopis, Sc ornatam donis gratis, &vircutum,vadit iterum, &arumitfeptemrpintus ii antea vno ju vitio poftea omnibus aggreditur feptem homincm,nequioribus fe, conatus apponit maiores inuidia & odicx percitusdmpi) iufti- ficatione,de q^ua dolet Sc condolet ideo caucndum nimis, ne vul neragraucntur ferpentis redditu Sc rccidiua vexetar ille, iiantqi polfcriota illius deteriora prioribus, eft recidiuadeterior multo prima morbi uiuaiione ob maiorem dirpoEtionem fubiediirprie fertim ex raorboprxgrefo, viribus debilioribus multo, morbi po tcutia,uon. minus i]S eifdem huius animantis conditionibus , qui nunquam terram virgineam 6c incorruptam addit eius v^crnii ae alitur incorrupto Sc integro, Dciparx virginis priuilegiu gra tia Sc titulus raanifeftantur, voluntate Principis libera & nobilis ab omni culpx & lablsreatii,non.fccus ac Deus natura dcv-cdi- citurfanguineextar nobilis. illa gratia Sc priuilegio, neque in ea fuit ferpentis latibulum latebra vc l?.fo homire, nam vepiimus liomonoifr.r: generationis principium origo 6cfcns eff proJu- dus. LIBER I. creatus £: altus virginea terra cBcienti Deo,fic decuit, No- firx regenerationis primum, Deam hominem, virginea terra ori ri incorrupta & integra, ve cllet perFcdione primus,& omni mo doperfct^ior excelcntiorj& altior,qui aliorum futurus erat cau fa norma & exemplar; quo nec germe cft aggra:ir'us dxra6,quod Deus eilet,& fi aggr^iTus non paftus illo, tum quod virginea erat altus terra <quam fugit & odit.pulucrcm quxrit corruptam, & di uifam terram moUcm peruiam 5 c facilem, vento k vanitati fub iedam -fubditam & procUucm,vbi facile latibula fundet & late- bras adftruat quod lit mollior & faciliorve occultus & abditus ir ruat in hoftes. AEmulatur mulieri quam odit natura quod inter omnia vipeda animantia viuipara fit Cola imo non folum viuipa ia,fcd vitipara adhuc,cum vitam ipfara pepcricChriftum Ihoan nis.14. Ego funi via veritas & vita.Eft hoc (olius famina; inter vi peda nam reliqua omnia oua cxcubanr.y.dchiftoria capic.8. Pii nius lib. o-cap.(J3.Hinc prima inimicitia; radix & liboris origo (juod vitam pepcri4& viuum,vipcdcmq, in lucem ediderit Dci- paravirgo.foctumjgreiTus duplicis vipede humani Sc diuini Plo- uerbioram.4,.Non artiiabuncur greiius rui . liicomprarhenfibilis cum fit diuinusgrclIus.Quo Canticorum.y.Quam pulchri lunt greifus cui. infinitum enim terminos excedit , quo non ardlaatur gredus illius. Pulchri, quia filius pulchritudinis dexed. Tora pul chra fine labe, verbum per quod imago noftra, tanta* fuit pulchri tudinis vt ad imaginem, limilitudincm Dei formaremur, ite- rum,femel deformis cum cflet, nitori primo pulchritudini 5 c vc aufiati reftituit & rcuocauit. I)S cifdem ferpentis conditionibus quod femen cius in vtero contentos debite fetus abortire faciat locus ille Pauli illucefcirprimaad Corintlnos.ij.capice vbi cum ^4 Chriftura refurrcxiile a mortuis prxdicaret,& quibus apparuif- fetrccenferct inquit . Nouiflime autem omnium viflus efi mihi tanquam abortiuo . Quafi fenccha ferpentis peccato femiai- busque vitiorum ouotum fuffitu femi nioitux fidei , cxpul- fus ab vtero Ecclcfix quo prius cotinebatur natus Iudcus,&:idco abortiuus.vfquc dura Clirifius cducauit iterum pfalra.’.:. Super aquam refectionis cducauit me.lauacro baptifnutis regeneratio ncqualauitno%&regcnerauititerurr.& noniccus ac mortua lu:crna fufiumigio tetro fpir.ans abortire fa;u vt experientia vul garis docet & norunt prxgaaaces& gerentes vtero docuit Gale- nus. 4. GAP V T XI. ttf auS. 4 , aplio.iy.-mcrrua fides &extinc^a pellit at vrcro Ecclcfi* fcetus vuienccSjinortuos.Sc femimortuos ru5unii2;io viliori re- tro habua -Gnosio libi & alijs.cftumac enim , 6c ot^ndic nares s niortua aut iemimortua Hdes fine operibus. virioruin corrupte- la^virtuiibus cxtinctis fpirannbus tetre quibus atiliguucur conti nuo confcientiai rLiniulojCtiumi-gance lide-ponicrgo inimicitias inter tc & mulierem femen tuam Sc fcincn illius, didiuni eli fer- . penti vcfuplicium,maiedicrion, ab eo qui primus flagicium c 6 - miflcrat Tuo ordine inciperet vt calpx modum pmnx ratio fubfc qucretur,qiio increpat ferpentem primo fcxleris huius, origOj& radix,cui imponitur di fidi am & inimicitia flmul& mulieri, Terni nibusa, eorum foboli inquam Sr futurxfuccclioDi,f 9 minx, 6 c Ter penti imponitur difidium hoc contrarietas & repugnantia , non quod hxc eadem inter Tcrpeiitem,5: hominem, non fuerit ftabili ra limui,ac confHtuta cft inter Terpentem & tccminam , fed ideo . quod mulier in cauTa Tuerit quod exciderit homo& ferpes quo i nutaret Hxua,idco Terpens primo incrcparur^fccuiido Hxua ter no taxatur Adamus,cumvero rerpens,& Hifua , Adamum per- nerterint, cui vt capiti, & principio commiiTa erat originalis iu- ftitiareciitudoque ppftei itatis rotius,idso eis pgna indigi tur ^ contrarictas maior renuntiaw: , repugnantia Sc inimicitia, q.ux maior eft inter feminam & TerpenrerHjea qux efHntcr Terpetem & virum, quo didturrveft inimicitias ponam inter te 5c muliere, nulla de viro mentione fadfa, tum vt d^monis vjfcs & Terpentis venenum in iceminam,fami!ieofquc dclldes-^ molles , lolurti pofle notaretur, non in viros fortes Si conflantes fpc Chrifli , Si prcfenria,imo didbum cfl inter tc Si mulierem Tcmcn tuum Si Tc inenilUus,intcrTobolcmdC Tuturanv Tuccelionem veneni infe- riam, diximus enim infedos Si veneno coinquinatos, ferpentera odio habere vnlneraquc eorumgrauari maxime preTcnna illius conTcnTu veneni Tympathia & communione , quo dccisTolum fucceToribus Sc Teminis rcpugnantiainteUigitur,qua;-Temen fes- iTiinx vere noiiunt appellari, non viri Sc Chrifli renati fortes , S< tale quale fuit generans aquo dcculiim e-;l.Hoc lolum Hxux fe- men , Sc proles dici meretur . Cum vero Deifari virgo '‘7' Tcneiio non fuerit inquinata , difioium potentia da monis vi.- res nullam cumilia repugnantiam Tunc habita , ucc- dirum vi- rus Terpentis tetrx eam inhccrc potuic , communi ve ilU regula LIBER I. reguUcotineri,priuilegio & gratia libera tura vitra hredeChri fto ipCocoramodillimeintcrprrttanturiure diclus inter omnes homines folus ipfc mulieris lemcn,quocl ex foeminco teminc c5 fi;itecit fine vi. ili opere , cuius grande fuit tt maius omnium c5 ferpente diiidium inimicitia & oppolitio^quania eft inter verita tem vC talfum, inter nihil Scaliquici, inter rarionis reditudinem, et defectum illius. eft enim Deus veritas ipla, omnisqi veritatis, & CHcitatis autot ,vc drinon mendatij peccati »5c nihil, contri- uille vero boc femen mulieris terpentis horridum caput de Chri ifo dicituVjPlalmo.Tj. ip.Tu coatribulafti capita Draconum in aquis, cu confregifti capita Diacdiiis. in aquis inquam facri laua cri baptifmacis,nonlccusac durum ferpentem &^ncura pi)(!i- mus ille Ezechias Regum 4 . confregit, &'viti)C.fcnfit hscRupet tu 5 . 3 .dcTtinicate,cap.isi,& reliqui Patres locisaddudtis. Di tniw.ti cdcAnnhomms,& capitis firpemis. C A P V T XII. Euefeos.}. Hc dicitur ipfa conteret caput tuum , infidiaucris calcaneo eius. Non minor inimicitia li- uor oppofitio 5c concrarietas inter ferpentem, Scfdfemi namijs confticuicur quam didis fupra et relatis eo de *** capite verbis,h 2 c enim omnia ad promulgaum lam inimicitiam fpedars videntur, quibus difidium ftabihtur, inter lerpcniis ca- put, & calcaacumfceminx.rantacnim eft inter hxc oppofirio,vt a capite ad caIccm(quod dici folet)nil fupercrit amicki.t aut bc ncuolentis. Sunt enim haic totius animantis extrema calcancu, 6 c caput.tcrmini & fines quibus vniuerlum animans continetur interqaxfQinmaclfdiflantiajCtoppofitiofumma omnisq; con- trarictas vt per extremum opponantur harc duo et dilldcant in- ter Ce fe. quo his maxime oppohtis antipathia fccminx ct ferpea tis apprime notatur vt adhuc ingens inimicitia eorum exprima- tur cifdcm. Caput enim diuiiiillimuni membrum totius noftrx rcipubiicx arx pra:cipua& animi domicilium furfu animantis ex cclcntior & altior rcli:jui 5 omnibus partibus, a quo fenfus Semo tusprxftantiffimxqjadioncspjarclarar proucniunt, quod folum omnes CAPVTXII. ,, bnincs virtutes cotincat natura: & anima:,ta vegetabilis qua fcnfi tiu^ partis, internas Sc extcinas.aliiori Cede coftitutu natura, ani Hiantis optimum bonum perfedlum ii quid aliud,inferpentibui potentia veneni efiicatiuspotentius/ubmititur calcaneo 5 c tce- mina:,fuperbum & tumidum veneno horridum elatum Sc altum humiliori fcerainje parti abiediori viliori vltimo illius calcaneo inquam quo conculcetur conteraturque illud molli, debili idlu fcEraineo, calcaneo horrendum ferpentis caput. Hoc enim peri- culum iubitferpens natura, dum calcaneo fubniicit caput t;tru, & infidiatur illi,quod conteratur iUo,nil enim in ferpente efl de bilius capite, nil tortius hominis calcaneo , debilifiimis ciTibus ftruuur ferpentis caputjfortiirimiscalcaneum hominis munitur. docuit Gaienus.^.de vflu partium, experientia docet, calcaneo minatur homo dum iratus faiuiCjvidoria fuperbus ,&lupeiior factus, calcat conculcat,vclit vltimum vidorix lignum, & poten lix argumentum calcare inimicum, conculare hoftem. Quo & ferpens aftutillime fugit, caput calci fummittere icere milic artibus tentatexternus faAus,hinc AEgyptj],vt vidoiiam cele- brem fignificarent hieroglyphico, calcaneum caput coculcasdc depingebant, vt dum fubditos fubiedos vidosq^homines expri- mere conabantur caput calcaneo fubmilTum obubrauant, pats enim calcaneum efl: Cubieda magis omnibus ali)S totius noftri corporis partibus , illis fubdira fuppofitaquc vniueifx reipu- blicx corporis totius,nuiUeft infima adeo oprefa ve, aut alio- rum imperio parens fubftinens omnem corporis molem, vniuer famqj fabrica animantis fub omnibus alijs c6ftituta,vc contra ca put, nulla illo Uberior cxcclfior aliior incubens toti fuperfedens vniuerfo corpori afidens omni machinx animantis, victoiix & li bercatis aptiliimu AEgyptiorum hieroglyphicum, nouitCiccio officiorum 5. a quo Valerius lib.5f.capiic de pedibus, quo fi (ub 1:! dira magis totius animantis pars calcaneu didum,fiip£r caput li berrimu alloqui natura Scluiiuris nobilillimum confutuitur, quod calcat 6: conculcat vndiq;vidorixgloriofx Sc vnicc fignu cricJccn 5 :liraulacru.Quomos erat antiquis regibus triumphan tibus captiijos pedibus c6culcare,rubiedionis f!gnu,tum homi- nem triumphabundum per calcaneum itapofitu,vt antiqua ple- raq; numifmata c6fignant,coqjfpcdat vtrficulus cxpCalmo. 60. lmp«fuifli homines fupra capitanoflra. &: quod pailim iiuieni- H cur iQ LIBER I.. lur in Scriptura facra dc conculcatu con-culcationc^; cum inci c ferino vbi & vi^lfoiis porentia & fcruituus miieiu enoran- , i his ergo fiim na vidoria nob-is cl-uccr dum dicitur iplacontc : caput tuuin.vC ta iniidiaucris calcaneo ciusjferpcnti vitra no • icitur tjuain mlidiari nobis , non icccrc aut motluni Hgere in nos\, at aos illum conterere caputq; illius conficere, &c quallarg retiunciacur.ui nobis calcaneoinlidiatur dubie icccr,certo ia il- lo caout a:evirur,hiJ calcaneum periculum lubit folum,ibi ca- put ponias luit indubitanter, palma enim victoria & triumphus his ren-untiaturhcmirnbus fccmineis adbuc& mcllibus ortu, minimis & debilibus, ChrilH victutc qui exulrauit vt Gigas ad currendam viam accintusgladio diuinitacis fuper femur luum humanitatis potentiirimT , femur enim ab inguine incipit per inguinern generandi vafiadecurrunr, quo feinurcarnis origine- humanicatemqus defignat nouit Galenus, e. de vllu. partium, &c Anathomici omnes. nou it Ariilotelcs quadrionibusprcblemau cis, cum & antiqui qui Baccum Deum deiemore Ionis ottii fuif- fe ten:anc’.ir,?.S-cracie a.ice tempus exclufo vteio lo-uc femore dif ceto altum &: fotum, non alio^dixit fpiricus Deus lacob , Gene- fis. 4'’. dc femore illius Reges, & gentes plurimas elie oriundas, &Numci'ori;m.p Vtcium, & femur generationis infiruraenta frabilifjhis ergo victoria glorio/a, cclcbiisquc triuniphusnobis ^ rcnuntiarur,Chrilttisq;prominrur,duni dicitur.ipfa conteret ca- put ruum.Deigeniriixinquam facra per Ciiriitum vt contriuic caput peccatum venenum ferpenris, quod capite, contineba- ta',& capitali vitio faperbia: fcxpencis,quod IcuauitinDeum fu perbia,& elatione , quo &irxfecit primos parentes, &; vt alia li- tcra legit ipfe,. aut ipliim diuinum iuppofitum conterce caput tuum Ghriitus inquam, qui ell: ipfcfibi cum firexeplar per quod omnia funtipfa&non alia,cum quodlibct in tantum lit ipfum in quantum ipfo omnium creaciiraruin norma & exemplari cft tale, cum crr.nia per ipfum fadta.finr,<^ fineipfo finr nihil,& non ipfa.conltant enim omnia verbo virtutis fux, quaatumqj ipforu clt ipfum abiUo (ir,qui.exfe cfi iprcj^c nequit alienati aut alter ede, quo (olus dicitur ipfe,&n6alter.omniaq^ qu.e ipfa funt,per illud hoc ipfaniiun.t,Deifcra virgo ipfafola poit ipfum appella tur,numqua altera culpx reatu aut labe, ab hoc ipfo fuo procoty po Ipfa per quod omnia eadem, erg^o conteret Ci.put tuum vteo tnuir CAPVT XIT. 5? iriuit ipfa non alia fcd eadenij cft ille ipfc qui fuo exemplari & prototypo cfl: flmilis coforrais rcfpondens. fuit ipfa fcmper Ji- miiis & ipfa, verbo 5c exemplari fuo non alia deformitate pecca ti>imoipfa'ab ottu& conceptus die, tota intrcgra pulclira & gra tix plena bsncditdaintcr omnes quo ipfa contetet vt contriuit caput, peccatum fcilicet capitale fupcibix dimonis Sc ferpen- tis, calcaneo & inlima fui parte humilitate fuperbiam , calcaneo caput dcuicit. ad iuflu capit calcanei cauitas dum flat homo re- dlusferpentis caput-Anguis fcilicet communis, qui feduxit Hx uam,ca parte qus deheit pedis lubftantia (Scplenu, flatibus enim nobis terra cotingimus, anterioribus pedis partribus, illis inni- timur fuftinemur alto calcanco,quo furores ca parce iubilituut calceis, didos taloncs multiplicatis foleis,vca:quetca parte pe- dis rcliqum, in foccis rr.ulieru apparet id clarius, cu ea parte al- tiores tiant multo,quafi in peena delicii eo loci ictui ferpcptis ad ditas pateat & qua iccere poflitferpcSjfcdetibus vero, aut mo- tis inflamus calci, reliquo pedis minus, calcaneu imo feminis ple niufculu adeft vitis, ea parte magis, vt fortius conterant ferpetis caput comillu fcmcl, quibus maius pcriculu impendebat viris, fc iiigitur enim calcanei muf culus ex tibix of]e,r.lnori e pane f^mi nisvtdifledione pater, quo maiori circulo fado in pedis inferna recurrit cxtra,vt fint fccminis pleniora calcanea,&calcet for cius prxeipue virgines integris coxis no vitiatis, &lxfispuerperio & partu,neq-,oficfacro vitiaro autpcrculfo, vt adeft corruptis ex quo protcdunit nerui, quibus tibix moudurdc pedes calcar,quo robuftms coterciit coculcabuntq^ ideo, vt cottiuit Virgo mater Deipara, ‘ixmonis Ci ferpdis caput, parte illa qua natura dcfccit calcaneis cauitate&qua deheit carojcarnis ocpallionu libera. pic na rame gratia & virtute. Calcaneu enim calx parce pedis poilc- riore figoihcat.cui motu innitimur, Arift.^dc hiftoria.c.if. c.fc dijproblematu fentctia.ij. Galenus lib.de ofsibus.c.i4. ^dc vfu pardu.cap.3. eft pedis vltimu,& vitimu animatis totius, a capite infra, dicimus communiter omnes ducere ad calce, fcu ad iinem Sc ad vUimu ducere,& a capite ad calcem, du extrema notamus, in aaibus vero dicitur calcar. Eft vitra ik calcaneum os maius to- tius pedis, talo didliijOS cuius cauitaci , os vina inferitut appella- tum tibix, medio maleolu ovic, vnde calcaneum eft os inftar ta- fis &: pedis crucis, rcccpracalu quali, ^pcdcftalc vlnxjrauirate, H 2 &de- LIBER 1. 5: dcfedui oflis calcanei infertum quo Hmar calcaneo & defe- ^ibus ei parti qua os deficir,H 2 ua&os cofta caro , eft vina cru- cis inferta, qua metimur omnes, medio malleolo crucis, & pailio nis Chrilti idiibus.Ieremias.i^.Vox Domini quaii malleus con- terens petram, oecra aure eftChiiftus i. ad Corinthios. 10 . Vox Domini Parris a^terni^dectetu CciUcet,palsionis malleolo. Chri ftum contriuitjliaias.jj.Acritus e!l propter fc^lcra noftra, qua ergo ferpens adoritur H3’uam,hace{l crux Chrifti & vlnainfet ta crucis, vt munita ea parre'& ip.tregra,poiUt obiifterc ferpenti Damoni Sc peccato. Imo nulla ell:pars,mirabile diclu , corporis totius, munita adeo ac calcaneum pedis, in homine &: rosmina, demlilimacutc obtegitur, callo duriifimo & fortillimo obduci- tur, tirmillimis ftruicur ollibus.neruis robuailUmis tendonibus; coniiftsntibus nimis, craf? fubdantix & denfr, venis arterijs c6- fi:antibus,qiix adhuc omnia continuo, atritu 5c calcatu folidiora firmdria 5c dcnfioraiiantjeftparsrpongiona & dura, dura cu fit rcfiilec duritie, 5c fpoagiollanou rumpitur aut quafatur motu, totam in fumma raiHnst,quod nulli alteri contingit parti , nec ideo,(!<ii toto comprimatur dolore afficitur, quia fpongioila eft quo interceptus aer detentus coraprcliufimpoiis fpongioila: fub Ihntix, mollitie noninfeftat compreiraspartes,ncc vna alteram, imo furiam tendens natura fublsbat onus, vtnon afficiantur do lore partes conipreilx. Vt hinc pateat ftimminollri conditoris pietas,benignitasamor,quicum.ferpentcmhac parte polleiccc re hojnineniprxuidiiret, niuniuitadeo, vt quali inexpugnabile redderet. Imo cum eapars terrx periculis Ipinis tiibulis frigo- ri calori ^Idui exponeretur natura, cui homo innititur motu,qua prxmic terram, adeo circiimuallauerit ipfam Sc fulciucrit vndi- qus noiler conditor.Er cura reptet iani lerpens virtute & poten ti 7 tia coiiditiorisChrifri,& n5 fe attollat ingrelfu fuperacus & vi- duSjore humi cra6lo,dc calcaneum inferior apoeiicus portio, ter ram premat amet terrena Sc coprimat,r3e diro officeretur ferpea te ifruxit rutillimu , prxceptis.confilijs, quibus renafeitur ho- mo & formatur iterum, lege grati.E,& h-?c colenciunt cu his qu^ docet Arifloteles t.de hillotia cap.i)'.'/ bi vitiotos homines altu tos fraudulentos & callidos rerfutos vafros, non diftinguerc cal cem a pedis reliquo affirmat, imo obtinere confufura xqualem iudiIdindurapedem, noafucan!^tum diuiiruni, parte inferiori, efor- 5 ? CAPVT Xil. efbrmem plenum & integrum imo, quo vcftigium inferme rc Unquin terram terrenaque pr^mut pede toto,fe totis imo fi pof fcnt,non fignant calcaneum non calcant,vt Regum i. dicitur ca- pite. j. de corruptis facerdotibusDagon .Non calcant Sacerdo- tes Dagon,imo humi reptant, in feruientes Idolo Dagon molles &dcfiaes proni curbi non rc(9-i aut celli, flantes aucrigidi,Crea- uit enim Deus hominem redum vt eifet redus , vt conculcaret, & calcaret pafTiones appeti tus, ftans rcdus,alias fi non ftct,rcpcc & terram continget plufquam calcaneo, & plufquam decet ter- rena amplcdctut& premet, obtinebit corde, & pedore, &cum repat iam ferpens & reptet illu conteret, vir homo, cum contri- beric fosminaipfa prius ruperaberiiSc vicerit. NeciulUt ferpenii Deus infidiari calcaneo fcemin^,imofccmmani excitat ad uertit- gtp que vt caute viuatjVt fugiat ferpentis inficias, & Damonis aitcs admonet de Officio, conditione ciufdem vt viremus periculi, Boneft enim infidiaueris imperatiui vox fed futuri perfediiu- <licatiui modi,inuenitur enim aliquando adiuum infidio,&fi c6 munius deponens, vt apudCalliftratum in. 1. j8.ft.de ppnis vbi fic inucnitur. Crementur ferui qui faluti dominoru infidiaucrint. Maxime intereft inter calcaneum noftrum & brutorum calca- neum, dixit A riftotes 5 .redione problematum fententia if. vitia to enim ncftro infirmato inualido labiiTiur continuo proni , fu- pra cor & pedus,c^lu facie fugimus,&: tergora illi damus, quod caput inclinetur inferne impetu medio corporis flexiles natura. Bruta vero in conftanti calccprolabuntur lupira c^Iuni verfus, fupra pedus gradimur vt ferpentes reptantes in conftanti calcc vitiato cclcanco ampledimur terram corde & pedore, c^lu fu- gimus, immitamur illa qu 2 e nec c^lum afpiciunc, nec continetur rcd:a,fcrpentes & D 2 moncs,Gcnefcos. 4 . fic.lratus eft Cain ve- hementer, concidit Yulrus eiuSjCalcancOjinfirmo fubditus pallio nibus irx,inuiditE,fupcrbix. pronus cecidit vitiato pallionu cal- caneo quo dicitur illi, cur concidit facies tua-tum vltra,5c ceci- dit Cain infacieni fuam, quo & qui facinora &delida commi- tuntinfaciem decidunt, baoc nituntur occulere Sc abfeonjete parant, velare, & abderc,quafi c^lum odio habeant Sc fugiant, & illi tergora rcddanr,indigni videndi lucem, faciem occultant in faciem incidunt, manibus fi non datur alio cooperiunt faciem comniiflbdclido,calcaneo ergo egemus ofle maiori firmato fi- li 5 dci,& / LIBER I. fcuius animantis calliditatem expuerat & contcmptim refecerat, G jncfeos.3. quod hominem inferat, Ti quid boni iili fupcrcft ad mutat extollat laudet. iuftinet multotics Deus fc^lera hominum delivSa6cvitia,liquidboniinmediodefeduum tumultu relu- cet aut piilullat^ncc foium fi bonum adeft alicui , imo fi relatio aliqua inbonun],non idolatram Salomonem regno deftituit ge- nuerat eniniDauid amantiflimus Deo, legis tranfgr^fibribus perizomatha ftruxit Hsub! & Adamo, ne temporum iniurijs of- ncereiitur quod fuerint iUico aperti oculi eorum, Iccognoue- rinc ic elle nudos militia? & rcditudinis,non proterbi aut contu maces deHclo,cft enim maximum quid nofcere fe fc, quo poftea in prouerbium abi)t delphico oraculo, nofce te ipfum, nara non fufficit nofcas tc ali u, hoc enim ignorare re efi. Laudat ideo exe- crati prius ferpentis prudentiam qui cum immitanda plurima co tineat natura, inter ea eft illud mirabile quod cum fanguinis la- 443 clis &yini fit auidifiimuSjfic animantium vberaluggit 6 c emun- git ille, vt titilationis fenfu allecla animantia prsuilla adhuc & iu dius confeia, emungi finant & terant illis, multoties plus multo quam proprijs fcetibus, quibus vbcribus dellitutis eorum loco, caudam falfam cxuccem amaram oii fubftituunt cauti lerpentes adeo,vt deficienti pabulo & matres intempefiiua emulllone la:- f^c,macicmifiera,famc tiiflifiima,vrgentifiimafid obeant raificrri &c proles. Ariftotelcs i.dc hifioria animalium, capite r, de »4 4 partibus, capite 4. a quo & Plinius, & autores reliqui, vorax ni- mis fijrpens $c cupedi.e deditus mulco tempore fine cibo tranfi- gic,ieiunus impramfus vt prsda vtatur & venerur aniniatia cau tc &latcncer,bibcns minime,cibo foium potabili vtens. Infti- cuit ergo facrsEuangclicx legationis nuntios Apoftolos Chri- ftus infiruxit ferpentis exemplo, mifitjeiufdeni varias animantis aftutias immitari confulens,&: hanc primo, vr qui facri verbi c 5 cionatorum funguntur officio fint maxime fanguinis ladis & vi ni auidi & cupidi, i)S vtantur,vt vtiturferpens neglectis alijs, do i^rina fcilicet vera lactiS,& folido alimeco fanguinis & vini fub ftancificojcotciflis i)S charitatis calore difpofiiis & alteratis, alijS ravifiime & foium vtcodimetis cibi, adfit doctrina qux 6cfit fan guii & ^^limcntum & lac vbi ell opus , imo Sc fir vinum , quod &: coctionem iuuet &alimcntum,prcbeat fimul.quod dilliibuat partes roborer principia vita: , cor reficiat , firmet venui- C A P V T XIII. 6 ) fcntriculum officinam codionis , afiedct voluntatem , caput mentem viuiftceufapieniia cnim&fiius fupernacuraiis cogni- tio,per caulas fupernatutam habitafcrpcns hic, verbum Chri- ftusferpens dictus Ihoannis^.capite.xternitas hxCjCir.ulo ac- tus hic ferpcns,caudam,orc rens,&nnem principiojquieftalpha & omega vt obtinet ferpciis ore caudam, dum abditur & occuU turaftutias obtinet, quibus dclitefcit in Scriptura Iaera , figuras xnigmata, parabolas. quo. i.Ecclcfiaftici dicitur. Radix fapietix cui reuclataefr,& aftutias illius quis agnouic? sternum verbum fapientix clt radix in quo funt omnes rherauri fiapientix, & icie tix Dei abfconditi.z.ad CollolIcnfeSjCapite, hxc vero radix fo- lum ab eo cognolcicur cui reueleta eit,averbo,& ab homine il lo cui eft palam facta ipfafapietiaDeOjVt afrutix quibus in Seri ptura facra occulitur ipfofolu dentur in telii” i, vt, rebus ipfis, 8c faclis exhortemur homines ipforumq^exeplo, & informemur, Sc obtemperemus iullis.Doctores ergo Euangelici hunc ferpen- tera immicaturi, modo ladle viantur, facillia primo paruulis in Chrifto exponentes, fuauia imponentes primo, vt poiieaiaugui ncm,& alimentum foUdiim non exlacte>fed ex foiiuis paratum cibis impertiant adultis.Tum vinum maiorum naiupotum,pru- dentia & cbfilio. Paulus. i, ad Corinthios. 5. capite, tamquam par uulis in Chrifto, iac vobis potura dedi, noncicam, nondum enim potcratisdade ergo ranguine,.& vino,i),lerpentes euangelici vta tar prudenteSjinimitaHccs ar ternum circulum,tfc fcrpcnreDeum repleamur lacte petra hctoriagerEara,& doctrina petra laCtoria gaiatices di dta la^te abdd€nt,qu.e geftaatibus vbera lacte rcplcc docet Plinius, libro. 37. capite.io. L;iiircorideslibro.^-.capir.i07. Petra amem fit Chiifius.i.ac Corinthios..io^ Nec enim folii la- abundare iat efi,iJ'i^o & caudam mouere,& fubditos inftrue- re exercereq, in finem & vldmum , in mortem in vitx caudam, dum lac emungicur,& dodrina impertiant fceribus cauda mor- tis, fugantq, e Chrifio & Ecclefia Sc cauda amara Ecclefia- filios infiituanc. maledixit enim ficuinex.Marrh.ri.ii. capite Chriitus, 14^ quod cum inter omaes arbores Licte natura abundet fructum non afterrct,non fecus,ac qui doctrina imbuti alijs non profiint deftiiuti fructu. Tum vt veri ferpenres fanguinem fiuenremCfari fii fugam allicianr & auidifTime trahant, in alimentum & efeam, Vt ijs altiniuriti & aucti, f(2tus,quibus non datum eftiiTC rcr fc fugere H7 liberi. fugere, fed per Dodoresfacios&Ecclefixminiftros faiiiflos & maiores hxc prxparata & confecta vt decet fufcipiacdifpouta vc iicetinlac couuerfa cauda poftremitatum memoria, mortis, mo tu fa6to,amarx caud^ exuccis & triftis faiix tamen, prudentia & coniiiio fapientia faic, illam orifoetus rubfacuaiuvc fugat ama ta mortis vc timore perciti perterriti fugiant vitia & vitcuiemfc (5tentur & abladtencur ab vbcre vitiorum.Hxc tamen non rigide omninOjfed vt ferpentes faciunt prudentiadllis blandientcs prs mioglorix dcfcclicitatis xtern.x, quandoque amaris caiidx fer- pentis infetni & mortis renuntiando mala . Ert: enim initium fa- piencix timor Domini : finit ijsaftuus& cautis emungi &lugi Chriitiis ferpentibuSjimo amat & expecit,ipfos vocat trahit, alli- cit, vfquc dum tandem exanguis in patibulo crucis cxalct anima -fanguinis fudlu horum prudentifsimorum ferpenrium fatTto , vc in lac & doclrina conuecfo, homines alant, & no fecus ac matres dum nimis iadant& fugantur fici yrgcntifsiraa extorquentur fic Chrifius, cura hos iaclafictjingentifsima cruciabatur iiti , animarum fame, vt tandem hac fici obiret vc fccmellx cmundlx ferpciitium alfiuia obeunt, quo dixit firio Ihoannis. 15 . c. Imo vc omniaomnibus confonent mulcoties magis multo emungi pec- catoribus finit quam proprijsfceribus , &iufi:is vt dodlorum e- uangelij clucekar officium raunusque eorum confiet rnagis, in ijSjVC non deilfianr ab opere, fuccumbantve ©neri, & fi peccato- res filios viperarum progeniefque earum cormercere tencarint alioquiipfi debiles imbecilles inermes aIioqul'homines,imo ma- iores ideo aponan:conacus,nouos creent , & concipiantfpiri- tus ferpentes i], quod enim iuftismultoties non datur illis for- taiiisimperticrarTrinanifcfienturopcra D£i,& vtipfum hxc perfecifle inrelliganrhomincsrfcrpcntcs ergo ij vcantur lacie faa guine vino Prouerbiorum.^.hc vena tua benedidla , 6c Ixrarc cum muliere adolefcentix ciix.Cerba charifsima & gradfsimus hinnulus vbera eius inebrient te in omni tempore . Vbera lac continent,venafaaguinera,quod inebriat vinum efi rc , aut of- ficio virtutcitria hxc hic continencur,vbcra,vena,ebrieras,bene- dixit venam, fanguinis Chrifii receptaculum , quaprxriuin con- tinebatur redemptionis nofirx,& angelorum, Chriltum nomine hinnuiiintellexitgracifsimum,iino gratix authorem, hinnuli fan guh cfi fibrarum omnium cxpcrs,carer partibus cerreni5,i3c craf c ^ P V T XIII. £s totas , coiscrefcic nunquani,fiuidiis fcitipsr, fcmpcr fiuic ^ iT- ftic iiuaqLiatii,CQriinu§itei:,& perpetuo. Arulotcicsdc fauiiui- nc hinnuli docuit h.cc.j.dc hirtoria capit*efexro.*..-de partibus, capite (|aa:to. Plinius locis adductis quo nomine hinnuli Clni- ftus incciiigicur cuius ianguis Fiaic perpetuo cceicitis torus, ter- renis partibus expers , quo iit vena tua benedicta , rumCcibs charilsimi-iac , chaiiratis fynibolum Dei nutricii virginis Cerbai citlilx , quod vt eifdcm loai colligitur lac cius,^ciiana. feinpcr fluit terrenis partibus Uberum, labe bxrcdiraiia immu- ne, concrefccastuinus , omni alio iadle , quxcft mulier nof- trx adciefccntix , regenerationis noftrx , nouique ortus qu» exuimus veterem Ad-amum , cuius lac in bonam hominum femper iiuit, hoc ergo lacte, hoc fanguinc , hoc vine ofhcio 6c virtute inebiiari debeiir ferpentes lacri,imo lac iibuj , fa.n- guis ille, magis mulco 5c melius vino inebriant homines , quo Gicitut fecundo Canricorum.vbera tua meliora fur. t vino . Vi- iium ciiim vfurn rationis impedit, dC ii inebriat, turbat mentem obrcuratjobcxcatjccrpus kdit^dirtemperat reddit tremulos inconftantes, & pigros/enfus hxbccat, plurimis vitijs , & mor- bis obnoxios reddit, vt candemin rcinpeftibam inferat mor- tem vcteinum lethargum, & apoplexiam paralihm Galenus fe- cundo dc alimentis capite fcptimo .-Hippocrates iihro deali- mentOjat lac huius ccru;e,huius hinnult fangiiiSjdum inebriant peiilciimc omnia, homines imo 5c Angelos extra fc ducunt , in fc non lunc amplius, funt exrrafe homines, extiiaii, dc rantu ab- forpti qiud , omnes in Deo , magis vbi amaiu quam vbi ani- nimanr,quo inebriant ida, vino melius, educunt enim extra fo eos qui hec dclibarucfemcUioc ladfc & faguinc incbriatos.lac- & fanguis inebriant epeta vaporibus in caput claris & li minus quam vinum, fomnolencos reddunt & tremulos caput replent, quo fenticndi Ac mouendi facultas animalis veniat debilis Ip i i itus fciiicct dclcendunt pauciores ad rnoUicr da opera, at ca put reliciuntjo: roborant Galenus eirdcmiocis,& ali] Paulus ad G alar.:. iis (Ic ahus dixit. Viuo ego, fed iio ego,CIiriifus in me vi uir,quali ebrius hoc ladlc & ranguine,hoc vino, dixit Drinioviuo cgOjpOitcafed non ego quah ebrius vino hoc,redcit viuit in ms Ciiiiltus.qiuii extra fe ille Sc in co ClnitluSjAc capire.j- InSriri tu fanclo viuimus extra nos fcilicct,hoc vino.cit vinum ofiicio» vu- E LIBER I. & vircutc charitas inebriant enim charitatis feruorcjdum coqui tur hxc,eft charitas amor, ignis vrcns,&limul lac doctrina, &;fan guis alimentum quo cficiturCanticorum.z. Bibi vinum meum, cum ladtc meo inebriamini ergo charillimi nara cil limul vinum lac.Vtantur ergo lacte inftruclionis fidei, fanguinc ex foli- do parato aliraeto,priEceptis,& confilijs cuangelicis,&vino cha ritatis,quod &fcruefcit in vafis electionis, Paulus adHebrxos 5. capite. Etenim cum deberetis magiftri elPc propter tempus,rur ium indigetis vt vos doceamini qus fint ^Icmenra exordij Icrmo num Dci,& faCli eftisquibus Ude,opus fit, non folido cibo,om nis enim qui lactis eft particeps, expers eftiermonis iuftitix par uulus enim cft,pcrfcCtorum autem eft loiidus cibus eorum qui excitati funt ad diferedonemboni & mali. Vino ergo egent boc ferpences prudetes quod eft lac & fanguis, charitatis vino qued & cor l^tificat, vires auget anima recreat alit,periicit,curas fol- uir, limul alimentum & vehiculum alimenti, quod difeude hu- mores noxios, vitiofios, corruptos, cocionem iubac, & nutritio- nem moleftas animi pafiiones corrigit fugat mctuni,& iriftitiam Proucrbiorum. 31 . Dateficheram merentibus, «5c vinum i)S qui a- ma:© funt animo,bibant,& oblibifcantur egcftarisfux 5c dolo- ris lui non recordetur amplius. Sichera, enim feu ficera Hebraris omnis potio eft, potes inebriare liue expornis paretur liae ex hor deo, vbis, palmulis, fauis & reliquis, cuius authorem Sichen fuif fclufpicorjhlius Canahan aqao nomen fumpfir , fuit Sichen fi- lius Canahan, qui ebrietatem Noc patefecit, quo potus omnis inebrians ficheraeft eidus. inebrientur ergo triftes hoc vino,mc dici vinum confulunt melaticolicis vtincalcfcant frigidis humo ribus vexatis & perfrigeratis,denratis membris & conftri dis fri- gore humoris melancolici, humores cor vt in metu contingit fri gore externo ex pulfi interiora petunt, vino laxantur vt illud no ©brruant calore ad extra effuliis & liquatiSiNullum eft in natura animans quod caput adeo verfus omnem parte agitet, deorlura mouct furfu ad lacera, ante,^ retro circumuoluit & rocat,quod huius animantis corpus expes & longum, fi circulo non volucret caput, prius multo periculis fubijccrctar,5c luccumbcrec tnalo, quam poliet vitare, fi eloginquo non praruiderer, moro capite U berrimo in omnia prius, facillimo negotio,quo rerum autorvec tebeas cartilaginollas, faciles , & flexiles nimis illi impcrti]t & collo C A P V T XIII. (Tj tollo aptauit animantis, rt perrctaret Icuiter, lubricis & volub libusofsibus,qmbus commodius multo circumuoluitur caput quaftct aut fiftatjfic AriftoT.4.de partibus, capir.i. a quo AElia- nas,& PUniniusfufcipiunt.ljs vt decet vtiiiaptofcquirur & ad- ucrla fugit, quod munus piudenti^ eif. Oculos ad latera obtinet & ad iatcraini)cit,mnc capite moto ad poftcriora.vidit pnrtcri- ta & qu3E prstcrijtjad anteriora vero futura qua: non pcrcurrijt adhuc, ad latera oculis immiliis pra:fcntia quafunt medium in- ter pr^ierita & futura, integratur vero prudentia bis, fpcculatio ne & collatione pradiicajpisfentium pra:ceritoru,vt futura quo rum cft prudenda, ordinentur difpenfeiitur &difponaniur vt dc cetjfacilc fcniouetin omnia prudens ferpcns,eft facilis motu in praientia pr2terita,6c fututa, Prouetbicrum. 4. dicitur. doctiina prudentium facilis. Efi: prudentia reda rario agibilium,vtfadi- bilium ars, cft vero agibiiium contingendam futurorum , in ijs enim error & iecl:um,ellc Arnon cfie poteft,quo errare, & pru dencer agere ijs datur. prudentia docet dirponerc media taliter, vt confequamut finem que intendimus, difponuntur vero pru- denter futura ratione & confilio, collatione carundem, vel fimi- iium rerufada & repetita memoria, memoria confiat rciu hifio ri)s qu^ fidem faciunt, hiftoiix experientia Si cafibus,qux longa confirmauic ^taSjhinc feiics experti & prudentes, iuuenes inex- perti, & imprudentes. Hinc ferpes circulo aclus hicroglyphicon jcterniiatis, & prudentis adftrucbatur AEgypti|S , quod circulo omnia c6tincatur,prrfentia Sc futura, quo bifrons lanus urude tix erat Deus & duplici facie infignitus vt prxeerita conferret pr.Tfcntibus,& futuris fimul,vt futura fperaret , qux non vide- bat adime, quo duplici facie, &: vilionc duplici pollebat, non tri plici,quia futura videre fpcrabat,at nondum inipiciebat , faciei geminx non niplicatx extitit Dcus,fcncx vero, & vctutlllimus depingebatur vt experientia, & xtate crcdcietur prudens. Hinc efi tripartita ferpcnbus lingua vt late antea monftiauimus, vt fit lingua prsteritotum prxlcnrium Jc futurorum prudens,v: con- ferat omnia. Hinc prudentia depingitur fefc intuens & contem- plans fefcjin fpeculo,quafi non videns fefc infcjfed in fpcculo, Sc in caulis eficclus cognofccs vfq^ dum prudentia: nomen me- reatur, nam dum resinie videt iani non cft prudentia , fed vlius rerum cfiepotcrc,&prcfcntia,eft ergo prudentia eorum qus fpc I ramus. MI LIBER I. ramus, at non funt adhuc,depingiturcj-, circumuoliua aliguibu?, cc fcrpsntibas complicata, cjuod Hin prudentes adeo ferpetcs,vt pruisiuia comirotur & ollcccntjrsc dicitur Proucrbio.i inticic prudentis liiccrfapientia, oculi ftultcrum iniinibus rerr.T,prudcn cesinfoiciut inrc,& infacic torum, vida eft prxuifaq; tacies-in ca fapientia lucer, quiafcfe intuentur con[ideranr,oculos infe con uertunt vt nofcant fe i pfos, corrigant cmciidenr, ac oculi Iculto- ru infinibus tcrr.rjadco a fc longe, vtfe ignorcnc^^c ncfcianrjfa- cie.cognofcit fapienSjfenfus qui (usir ance inheie, corrigit di, fre- nat teperac coponic.Rethores ergo euangelici immirecur prude- riHcrDetium,caput c6ucrtaat in onuie parce, Chriifam.i.ad Co rinthios.r.Viri caput Chriltas ed,lioc gubernetur in omne parte capiti moneantur hoc, in hoc, propter ipfumjinquo viuimas,mo liemur, &: fumus, circulo ail:i vt ferpetes,vt aChnrto reddant ia Chridiim,per Chiiftum circulo fi ito. iit ergovbiq^ Cliriftus- & C3out,vt fiat potentes opere & fcrmouCjCora Deo Sc hominibus prudentia ergo hac inStrLicli,pra:tcrira,futuraj di prxfentia con- ferant, hoc capitis motu de motu huius capi:is,non iiifc tendant, non aure populari, fed hc illis omni in parte caput Chriftus &m plicata lingua, Sc vz p- udentes ferpentes,cxtcrrcant,alliciant,fu- itineanr 1. ad Timotheum, cap.q-.Pt.rdica verbum, initaoporru- nc,& importuneargue,obfccra, increpa, argue fuflinc, obfecra- allice. increpa exterre, triplicata iingua,rnlingi)is ferpens factus prudens pra'tcrica.pr.efencia 6c furura c6fer,lex legi vt cohereae Icaptura icriprurxjfcniusdenfui^hguF.t hguraium,. 5 C'parria^nig mati, retrouerraiu 8 i antc,fLirrum & deorrunrc6uert.ufefe in ca pite Chiirto fuiTdjCccli de beatitudinis prsmia pollicentes, deo.r fum inferni pcena. minantes , dextre dcfiniltre, dextra dcLtua ia- dicij vlrimi,h*:q, tres partes coeat in vnamChtiftum,vt cocunc lingux ferpentis lectiones de quo •cap.i4.Ute,vc illud impleatur Ftouerhiorura.H.fapientiadamitatj&prudencia dat voce fuam fapiens ferpens euangelicus, qui eo loci initituiEur,¥t htprudens ferpcn;,clamitet dc prudentia det voce lui. Dcnrcs obtinet hoc: animas excrros,ierratos,minucos,cutinuos,vncos,caiios,inrquA ies, diltorroSjlareraies, cineri rq coloris fanguinoletos radice Aii. ftcteles.Kdc hiitoria.c, 17. Plinius I1b.u-c.17. AElianus lib. ^.-c. 51. Galenus de thcriaca ad PifonejC.^.Nicander intberiacis,Diaf corides citato loco fupra, Paulus, A Ltius propri)S capitibus.Oui dius.7.Mcra;:iorpholcon,vacis dentibus timedus DiacciTerpcs CApVT XIII. " GS Hos ilHcO oHetidit & aciiir exerir, cum tamen non illis pcrat la- ccliarvcjimo lingua, ore petat, aculeo, & cufpidc induratis tepo ris tradu,iam icnio,Ytfcrpentes iciiint annuofx & prudentes,, fi fat no cft, dentes infigar,&iirmct,prcmatdenbus,mordeat, & potentiam ©ileudai virtutis & capitisjprudcns ille. Linguam rea fumptam ore nullum animal iic vibrat, fc mouctac ferpcs,vt cif de locis cft diclu.lingua ergo primo intra os fecrete & caute mo ta, no dentibus petat, icere licet prude ter Si. corrigere vitia lin gua £c coufiliojincrcpado prius lingua: aculeo duplici, vt ferpen tibus inefljfct^a, S<. occulta vallataq; non folum vt reliquis ani- mant{bus,moUi fepto labioru,primo denliori,detiupoftea,imo 6: velamine aliogiugibatu exortu. vt linguam fccretiore conti- neant prudentioremq*, reliquis & fr(jnatiorem, vitent notam la- bem infamia prudentia,^ ii fat non fuerit dentes exeraut often cent dentes, acuant, & mordeant corrigant, ir.ctepenr,vtantur de tibus, & lingua ad extra exerant diferca qua petant publice aduc & c.vtra det£S,n6 fub labijsia & fecreto,imo,vtvcritasipra nudi depingitur omni c.olorc & aiTccLu libera no ddlajrcd vt eft nuda, hilaris rifu pcrfuiTajCxpauefces nihil detibus det edis, deics exc lat integros iiicorruptoJ quibus (c exerceat, Sc minetur virioios corruptesq; homines ferasqj pcrcuriani&fcdetur dodrina veri tatis, poftqua iefe agitauerint ptius, proprio fanguine effuilo , vt fcrpdcs faciunt, prius propriu fanguine effundentes, quaaliotu ^ dentiu morujdu alios icere tentat, in fc fc exercent, aiucqiia pe- tat & pungant reliquos, non fecus Duces populi Dei, nudi omni liberi affedu dentibus exettis c^dat,du priuslefe cifdc cbpuge- hnt & icerint correxerintqj-Q.uo Grcgorius.6.moraliu.Dodri na cu omni imperio docetur, quado prius agitur, qua dicatur,na dodrin^ fubtrahit liducia, quado cofeientia pr^pedit lingua.Do drina fpiritus nbcuriolitatc acuit, fed charirate accedit,quo fut deces ferpedii prius fibi fanguinci,e^ cinericij, rigore Si pccniten tiadcnotaccsiphs prius qua alijs.vtex Ariftotele dc alijs tradidi- mus 5cyiderc eff in ferpedu ddibus*Imo radii eoru cincti tia eff Si fanguineijcfl radix dodrins proheute panitetia cinere fignih cat?,3c fanguine rigor orfcnrus,Ytrint dentes eoru 3rma,& lag- girci,& lingua eoru gladius acutus ad vitia profiigada,Prai.)<j. Mifficc.quo Seneca a-. eniffol. quid faciendum fit a facienredif- ccdu cil, cccpic Ufus faceret docere prius faccre, Sc epiff-p. Eu 1 LIBER I. elige dedore que magis admireris cu videris quam cu audieris, quo ii 2 ;nu antiquij? veritaris erar pomu perficu c« folijs proprqs ornatu, habet cordis tigurSpomu illud, •& toliu lingua*, quando vero h.rc ^ cor cof :ntiunc, oritur vcritas;quo Chry foltomus fuper li-id qu^cunq, dixerinr. vobis facite lic. Qui fide prodicant, & imldeii^er agunt,pace alijs dai}t,&ipfi noa habent. vericateni & robm potentiam capite 8c cauda extre- mis inquam, &:vicimis fuis pa:tibus poifidet ferpens, capite enim mole minimo facili iundat latebras quibus occulitur, vt capi- te terr.-e adadlo fubcai: totus & euanefeat fubito,rofiro 6c ore po tentiiUmus lingua & dentibus,quibus ^ (i noii inligat morfurn venenum expuii natura acliuiilimum, iccit lingua iani annofus & fenex.cauia {imul tlagella incutit, Sc blanditur cauda demul- cet vt fine vldmo pr.tmium ^cp^nam poiliccaruc qiiafi prude tiiiimum animans . iufiuni hierogiyphicon Doctorum euange- li) quod iinmkandum ab iplomct noltro allertore Chrifto nobis proponitur ferpentis aenigmate, quibus robur (it lolum in capi- te Chuifto hominum, Angelorum capiir, dixit Paulus i, ad Co- rinthios c.H.volo vos fdrequod viiicaputChrifius clf, caput mu lieris vir, caput Chrifti Deus. Hoc capirc petant.Lingua & deti- busferraone 8c opere, vt durifiima quaeuisfiibirc & penetrare 6c cotcrcre pofiint rolfro potcdirimo, verbo Dcicmni gladio anci 5 ^ 6 -' piu penetrabiliori, dixit Paulus ad Hcbrsos.q.viuus eltcnimfcr mo Dci,& efficax 8c penetrabilior omni gladio ancipitj,3c per- tinges vfq, ad diuillione anima: ac fpiricus copagu quoq-, ao-anc- dulUru,& diferetor cognitionu& intctionii cordis. Roilro ergo orc proficiat ferperes i) oris fermone,&v'crboDei ancipin in vtra que parte in prsraiu & peuLpoteti Ungua,& detibus torrifiimis minetur correctione & fuplicio, cauda iine & vlumo,modo bla- dientesbeatitudinis & glorix pollicitatione, modo verberantes •morte fine cauda, & vltimo,pena xterna & in'tcrno,c3pite ct cau da potcdb’.cxtremisq-,vitioi'u l"cilicec,vc hic ipfapoteccrpropeb lant 6c prodiget lingkq- & fugat venenii infcctoru,vc ferpetes fa ciut du in ictos incidunt, .?cLt{Tos femcl aut in venenefibshomi 2)7 nes, qui ons capitisq-, fictu venenu ad fc illiciuc,& traiiut, tr fu pra ficcrs diximus, dePfiilis&Macfis quodveneno illos abudare nofcko iore &haUtufpirate,cxAri(t.,Nicadro,Plinio&alijs,ct(i intereat illico ac venenu rcafumuciliijCodnuo enim haru patd ii motu. C A P V T XIII. ci motu vitiofos fuccos difccdere facit e corde &?Ifccribus venire ad fc fc ferpcns,qQOS trahit Ic allicit motu 5 c exercitio , ijscmra exercetur femper partibus,mouetur agitatur, quo dum parantur cflui ferpcnteSjhas vt ficciores excrementerum copia abundan- tcs,& calore motu adauc^o,vi agendi & potentia efficatiores iu liet refeindete Galenus. 4, ad PiioncHi.c..intljeriacis,Auiccna po ftca,ide Paulas AEtius reliqui vt mandi poflint vt parentur iti cibu hoc modo, aqua aneto &falcde coctis prius amputatis ex- tremis, more anguillaiu codimento addito quibus fic paratis fc - curc vtiraur,o£sibus reiedtis & virioru folido.lmo morbos om- nes curis quibus inficimur contagione & conta^u, pellunt extir pantjVtillillirai nimis nitrofis partibus quibus exiccant vitiofos fuccos abfumuntq-,-Imo cum natura tcnrct pellere humoresge nitos ex earum fubrtaua,fimul & noxios reliquosemittit, qui dc linentur minus natura ipfa, vt difimiiesf^di & inutiles nutritio tjS ni, quo non retinentur & vi partium pclluntur,tum ventrem ex- purgant faiiuginofa fubftantia qua pollent ferpentes, detergunt nirrofo,& calidis abfumuntpartibusvitiofam illubiem humo- rum, cum alijs frigidis interiora refrigerant corroborant, tempe- rant vt ad extra propellant fuccos vitioros,& tetros, eodem loco Galenus docet, & cum illo reliqui, tum Chrifto capite extrahant venenum corporisq-, mifiici vitia. & fuccos infedos, motu per- petuo Chrifti capitisjlfaias.^j.capitejlniquitates noftras iple tu Iit & fccelcra noftra ipfe portabit Vere langorcs noftros ipfe tu- lit, ipfc peccata multorum tulit eodem capite. Hoc ergo capite vitia & venenum cvifceiibus educant extrahant capite noftri fi- deiiufioris folutoris imajEccleiiaftici. 15. Gratiam fideiiufibris tui ne obliuifcaris,dediccnim pro tc animam luam.femel ac vc- nenumnoftrum elinxit vtliberaretnos^Prouetbiorum.io. ToUc veftimcntum eius qui fidciiudor extitit alieni , 6c pro extraneis aufer pignus ab eo.eft Chrifti vcftimcntum humanitatis fcillum diruptu m, atri rum;lfaix. 53, A tritus cft propter fece lera noftra. Et detractis veftibus cruci affixus. Serpentes capite fugant ad fe aliiciant motu capitis continuo, populi vitia, & corruptos mo- res, Actuum, i. capite. Surge Petre occide, & manduca, cui cum dixiiretiramanda,& communia numquam manducaui, cft illi di dlumjqiu-E Deus puriheauit commune ne dixeris: lauacro pafsio nis munda pcrfiftunt fanguine Agni. . I J Dc mira- libe R II. gentibus sra , a campanisi inftr-ucli , primitus campa, nas excogitarunt cymbala & reliqua y'(]uapopulus-pdfsit in v- num congregari,a quibus accepimus cura cifdcra vocare popu- lum,vt facra celebrarentur sercas^acneasque fecimus ex hoc rac- tallojVt virtute qua pollent aufugent nubila eorundem fonitii naturalique virtute, & fi in Eccleda Sdclium non hac folum re- pedares aucrtaiu,altiori imo & poteriori caufa,quod finr benc- didionibus, 5 c orationibus factis, dicata Deo 5 c fideliam vfibus? quo maiori potentia dante Deo turbines propellunt, fcd naturae doncurfu quantum illa fert ad opushoc adiubanr, neque cft cut fidem tot tantorumque autoriim erogcmus,aut de eorum auro- rirate quidqua detrahamus, cum do(difsimorum hominum feri pta recipienda fint ratione pr2cipuc,& experientia firmata, alias periculu efl: quod nec nodra fufcipiant,funt enim hidorU,quafi publica tabelionum indcumenra.ab ara:as,ab xrc enim facultas, bonumque omne venitihuius tuba? certo fonitu erigere animos experimur & in bellum concitare, alio cofdcm obfcurare & de- primere. Huius potentia difcuticdefumobduporem neruorum annulis ex illo paratis xneis gedatis,prxcipue auricalci fi cordis digito applicentur, doloribus capitis medentur fiuxionibusq;,& fafeinationibus cilc potcntifsimum auxiliu fenfit Paulus AHgi- ncta libro. f.c.dc xre,& Athencus dixit, ea cd huius metalli na- tura, vc & aurum melius reliquis omnibus fiifcipiatinnaturario- ncmq-,&fcruetrubigineque minus reliquis omnibus afficiatur metallis, putredine numquam contingatur, non folum itura, fcd neque inexrima fupcrficie. docuit Hermolaus, refert Rhodigi- rdus libro. 19, c.io. & experientia docec^perpetuu ed nulli quatl corruptioni obnoxium metallum hoc, quo adagio dicitur xneu vinculum pro perpetuo, Virgilius docet, rubigine quam generat nocofumitLiCjVt metalla reliqua fcruatur&cofcruatur imo, niti dius enim ed ea deiractatafubtus interne. dixitPorphirius&Rbo diginius loco addudo , Horatius didudosque iugo cogit xneo. Si quid tetri odoris infc recipiat fic reprimit. vt non pofsit gra- ucolerc aut foetere, conferuacfuaucs diutifiime quo negotiato- res in valis xneis aromata reponunt, cum ergofumida? cxalatio- nes que perpetuo ex hoc metallo fpirare mo-ftraaimusquibus ple nam cft xs,quod comprobatiilius natura qux aquis fi inijciatur exteniuspernatat & fluitat carum l^uitate, quod aliorum non congruit CAPVT III. „5 congrui.t alicui, vt locis addudisdoccc AriftotcleSj&fi in pila rc- daftumfiibi'ASEg^itut,ha:c<^uc venenis quam maxime refiftai ma liriamquc eorum corrigant non fccusac Ponpholix Spodium, AntiipodiunijStomomajSc Tuthia vulgaris,que omnia aris funt congencra,aut partes, docet Dialcoridcs, libro. wC. 45. 46. & fc- quenribus,a quo Galenus, Paulus, AEtius,Piinius Sc reliqui, qui ab illopoilcafufccpere,id fuit in caufa,vt ferpens ingencifsimi molis, qui intuitui populi publice offerebatur, ierpennum vene- no ignitorum intedis.cxamco metallo coniiccretur , non ex alio, vt raris excellis didis eiufdem virtutibus malitia per afpc- dam corrigeretur, contadu viriuiis maniteff^ & abdit^ qua- rum natura terre potuit, non rcUda illa ia qsque intra termiros fu^ potenti^ continentur cxolicito modo antea , vt poffca mira- culo Deo ipfo femcl ctedis qu$ natura erant, faluiis autorc in- tegram valetudinem confequerentur, nec mirum videri debet quod in tanto l'pano,& populo alioqui ingcntifsimo vtilis effer sencus ille [crpcns,cum tanta Iit eius potentia, vt totum cmifphc riuro illuftrarc in iunx dcliquijs moftrauerimus, motu aeris dc- lata virtute in longilPimum-non fecus ac diffenditur fonus rea- lis continuo alterato inff:ann,qQaff per rpaciadiflatif5ima,& in- feda exlialatio contagiolaauc fubftantia trans nure periiolac in peffilen aeris ilatu,ex vnoq^ folum corpore infedo regiones in- tegras inrici videmus pcffc ac concagio,non fccus alterato aere, & ambienti facillima tranlmutationc,& inftantanca quail huius virtutis contrario carentis,fccuudujeiuseffcntialem rationem & pnmam. alterare potuit Hcbrxos & corrigere xneo ipiranrc icr pciuc,aUoquin maxim.c molis. Q.uiscniin credet palmas com- muniter didas tccminas arbores, Grxcis phcnkcas , trudiferas cli'e,& fecundas in tanta diffantia,li ad maris fui genens prefen- tiam conferantur etiam ff plufquam fpatio viginui milliarum di ftent a viro, fccus vero ff illius furripiacur alpedus ffeules & in frugiferas reddi, quod exhalationibus ipiiatibus virilibus, &: tq- cun iis ingrauidentur ad viri fpecimcn,libcra Sc expedita via ve- to tradis, fccus vero impedita cuiufuis alicuius molis interpo- fiuone.Sicfcnlit Diafcorides Ub.i.c.ijo, Thcophraftus lib.i.c. a..&lib.^.c,^*Pliuius lib»i> c.^. 5 c lib.ij^c- 4, Solinusinpoliffo- tia.c. 50. Galenus, t. de alimdorum facultatibus. c. 3. & 8 . de fim- plicium.Q,uidcrgo micumliineo poffiu pervices qu2_expiri- banc V } LIBER II. bint ex ferpencc arnco exhalationes Hsbrcos potuerint coniin- gere vento tradis, vt non citra opus alicjuod ferpens didus co- Ilituefeturxncus.duramtquc hieferpens iicapenfus vique ad j tempora Ezccliia: regis, ve videre cH: Regum 4.c,iS.vbilic dici- tur. Difsipiuitexcelfa,& contriuit ftatuas,& fuccidit lucos, co- frcgicquc ferpentem xneum quem fecerat Moyfes , fi quidem vfque a J iiiud tempus fili) Ifraeladolcbant ei inccnTuni voca- uirqi nome eius Nohcfta ideft,in Domino Deo Ifracl fpcrauit. Confregit inquam, eft enim «a huius metalli natura,vt et fi teiia ciisimum fitjfoitifsimumqucomni ex parte Se malcolo dudilc, facile contra ac metallum omne frangatur, quo non dixit fpiri- tus Deus, cfudiCjliquauitjdeformauitquc ferpentem Ezechias, led confregit, eO: ea huius metalli natura, vt mulcoties facillimo negotio, leuique idu aErrumpatur, quod fortifsimis muitodes Bon perfringitur alias, idu inequali concuio quouis, aquali yc- rofecaSj&lifortirsimcconcutiatur. Q,uodimpulfus acceptus in^qualis in contento multo acre intra poros^quod ciusleuifsi- maindicat natura, moucri cogatur, quicfccncc altero, qui alijs in partibus eiufdem continetur;rupcio vero ex quiete & motu, vel contrarias motibus limul fadisin eodem corpore diucrfis in partibus contingit,vc patet dum aliquid abrrumpimus manibus con trarie motis id lacerari , vel vnaquiffcentc& mora altera mocuinxquali non alio hinc vitrea vafaaqoaiiter dura corpo- ra contingentia otc plena aere aut alio no quafantur impetu fa do a:quaiitcr,qiiod moucantiir vt non difitaliantur partes, hoc enim rumpi e'l, partes diuidi.fic duniidu,& impulfu aliquidmo uetur inxqiialitcr perfringitur, quo iuxta naturam metaiu dixit confregit. utento afpeflu Hithreonwi in ^tmum J trientem Aiofyst e A P V T ini. ^ umerorum. II. citaro h.?c extant feripto . Orauitquc \ioyfcs pro populo 5c locutus c{f Dominus ad cum, qt fac ferpentem xneuni,^: pone cum profigno,qui per cufus afpcxcrit cura viucr, fecit ergo Mofes ferpen- tera 120 CAPVT IIII. tCTii aeneam 5 c pofuit cum preHijnOjquem cura pcrcufsi afpice- rcRt {auab»ntur.ljs coherent quxIhoaRnis.j.couunciUur capi- te vbi dicitur.Ec nemo afccndir in ccEium,niii qui dcfccndir de ccclo iiiius hominis qui c(i in c(eIo,& ficut Moyfes cxaltauicfcr pciuem in deferto ita exaltari oportet hilum lioininiSjVt omnis qui credit in ipfumjnon pereat, fcd habeat vitam a: ternam* cre- ditus enim atencus in tuitus obiecli cff. prcgreilo capite enarra- uiinusum h quo modo xs iubenite potuerit fsrpcnnum mor- llhusidibusque actocifsimis eorundem, ii poruir quicqua con- ducere Ycileque ciie,& >i potuit qualirer conduscrit venenatis Hxbrcis etiam h miracub nndein fuerint priitinxfanitaci ref- ticutijdc quomodo abfoluti Dei agendi raiio,dc miraculofa in- neniri pofsit hmul cum aclibus natucx & potentia agendi otui nata, nunc non nniius ii acies oculorum atenta iaxs xneumque ferpentem atentusqueafpecfus, quidquam conducere potuciic vtcotrijerccut virus dicendum, de hgurato enim hoLum om- nium fenfu proprio infra cC delf inaro capite agendum, fi vero Ii teraiis his verbis contineatur aliquis nacurXjdc visijs li adfuerit qux potuerit quadam tenus venenum- frenare, aut couHuerc ia hoc opus,vtpofteamiraculo falutcm a-dipifccrentur, dcplican- dum,& cum iani de sre dixerimus , de afpcdiu cfhcaci dicen- dumfupcrcft. Mirabile illud animx domicilium arx vC fedes - coc cicfaKcf^(f'0'S’3» cardopou Grxeis fcu vas, quod in illo om- niaillaque ad animantium vitam lpecfantpr,vcipue,velut in ar- ea fonte & vafe co:uineamur,primo viuit vliimoemoiitur, fenfere philorophi omnes , Plato inchimeo , A tilforclcs ptinio de hi:foriaanlmaliam,J7*capitc fccunaoj.de paidibus cap.io. Sc 5. capite quarto. plu.iraisquc in IolIS fcnlit Hippocrates de na- tura humana. 6. de vfu partium Galenus, & (eptieno de anatho- mia. Cicero tertio de diuinaiionc a*de hnibus , £c Tufculana- rum quarto, iu quo virtutes omiics Peiipatccici , non fccus ac Platoiud & Stoici collocaruur , tanquam in radice , Sc prin- cipio a quo virtus omnibus animantis partibus dciiuatut aefi- busque Sc oucribus , vel quod in partibus Sc organis exer- ceantur , vel q:.!od non iinc illis pefiint celebrari laltim, quod ab illis actiones pendeant adhuc rationis & mcnris,obic- Cti exibuione tum vitra terminuna, «Sc iinem omnium sduura LIBER H. ^ ^ aftuum conftituunt cor, quod omnia opera in ipfaro terminen- tur communione natura: organorumqueeonfortio & confpira- tione vna, continuitate, & vnitate naturs , in quo tendunt om- nia,Sc fi initia eorundem in principio inftrumentum externoru lenfuum contineantur , a quibus incipiunt animantium opera, per occultas propagines difieminanones e cordis fubftantia exortas diftentasq; vfque ad externorum fenfuum fubftantiam continuam & vnam cum corde, quo cum reliquis omnibus ani- mantis organis acliones molitur, in eo cnira,& natura inucnime pcrfedlior miCtionc aluoii,& alentis anims; opera temperie in- nata pcrt'ectiori,qua ibidem fatiguis pcrticitur,in epare prius gc nitus formula rudi, ibi tandem debitam nadus perfedionem ro li impertitur viuidus & fpiritu vitali plenus , quo viuificet totu nutriat perficiat dc alat, ex quo interim dum coquit & recoquit illum, fpiritus generat dicfos vitales, qui partes nofiras reficiunt calore viuido, quibus reponitur fiibftantia noftra aerea & ignea qusperpetuo euanefeir difiparu facilis propter tenuem cius c6- fiftcntiain quaexoluitur fubito, apprime nccefiariaad vit^ turei lam, quod innatum calidum humidumque infitiim & radicalc quod vocant in ea cdtineatur, quibus exoliitis ficcatur animans refrigeratur fcnefcit,ex quibus in cerebro vitra elaboratis a cor- de immifis prius, animales regenerantur fpiritus fenfus & mo- tus , beneficio cordis elargicntis fubft antiam fpiriralcm vir^, quam genuit primo, cuius ea eft vigilantifsima natura,vc femper moueatur numquaraque defiftat ab opere dilatationis Sc conftri tioiiis, quo perpetuo recipit fanguinera fpiritusq, totius, quos imperriuir antea, vt viuificet denuo, & continuo perficiat iteru, iterumque elaboret, vi perfectos reddat Sc vitales , Regis more qui in bonum reipubic^qu» recipit reddit, non tyrannide reti- nens & in bonum proprium, fcd in commune bonum tendens vt cedant omnia, quo magis multo quam dilatatur vt recipiat comprimitur vt reddat liberale natura cor,vt plus inulto reddat quam rccipiatillud,dum debitum fibi obferbat modulum con- ditiones & leges, hinc ex omnibus recipit partibus, & communi eat omnibus qux fufccpic illud, quo hec pars omnibus impeti- tur priusfalubribus,ia falubribusq^ cauds & venenis impenlius vrgetur reliquis omnibus animantis partibus, cum fit vita: prin- cipium, & a quo primo vita reliquis impercitur infiuxu cotinuo, cum I2I C AP VT IIII. cum dilatatu fufcipiatqux continet totum, ex omniquc totius mole continuo trahat & fuccos alliciar, in feque vocet per arre- rub & communes meatus , qui eodem motu fimul cum illo tcduntur,& confidunt adhuc, cum illo compares, vt nulla in no- ftro corpore pars poffirinueniri cum qua non habeat commer- ' ^ tium, & communionem vitsque influxum : Ideoque cor vene- num imbibit reliquis omnibus vifceribus magis fanguine Sc fpiriribus ad fe illectis, motu continuo, pulfu , ex pulmonibus fufeepto aere, afcdamillo quali fuerit, viuacilTima vero cordis natura fcmel ac fenfit morbofam fiibdantiam^inquinarique c^- pit eius contactu, mille modis pellere rentat pmpulfareque vi- tiofum apparatum infedx naturx, vt domicilium animx Sc vitxfons expurgetur a corruptis coinquinaiisque fuccis &ha- litibus , quo pullus incipit permutare & prout 'poteft pullandi actionem exercere, quantum pocefl: ferre, fuis vfsibus vtilcni, prout vrgetur malitia Sc noxa caufx cotrarix, quo expiatur cor a fuccis cerris, quacuor vafis in ipfo infertis, fiirfum & deorfum, porisque in ipfo contentis humore Sc caufa ad extra pulfis , mi- rabili quodam Sc obftupendo artificio , fed nulla ex parte nul- loque cuacuationis genere commodius illud cuacuatuc du ha litibus veneni inficitur , pulfu tradis fuccis vitiofis, quam con- tinuis oculorum lachrymis fletuque continuo, non fccus ac mc lancoli ci, & m^rorc afi‘edi,cor per oculos expurgant lachryma- tcs. docuit Galenus libro dc oculis . Sc f. capitc.y. de fimpli- cium, &alibi fxpe. Rhodiginius libro ix. capite . }. Ariftotcles ], de hift oria animaliuni,capitc.<^ .‘Xenophon libro rerum Grx- carum, 7. Cor enim femel ac m^rorc , & trifiitia angi ccepitex toto in ipfum confiiientibus fuccis, poftquam ad fc fanguinem, Sc fpiritus traxit , vt fibi eflent patrocinio, Sc uitellx in confli- du Sc palfionum tumultu, quibus angitur qiufi externa fugies, Sc ab exteris timens, ad arcem reuocatfubditum fanguinem & fpiritus fimul , cum imperij ordine trahit vi imaginationis, tum comprelUone partium refrigerio fuborta, refrigeratis externis fuga fanguinis & innati calidi, ad intra commotis, copia ho- rum, cor incalefcit frigentque externa , quo efumat & inccre- brum natura leuesefundit halitus, fimul cum fpirituum copia vaporum fuliginura,qu^ mifta Sc turbida fubdantia afccndit ac- tu c'alida,alterataiu cerebro frigida poftea venientia eiufdem Q. temperie, LIBER II. ! temperie, & rigida <^iia cerebrum polletnaturain aqueam dege^* neraiit conii!lenriam,& ni^ft us fingultiens anxiqsquerefpiratio- Dc intcrceptapailionibus, imaginatione ocupata, touetur ai^luSj minusque cor refrigeratum rcfpiratione , incaltfdt denuo, fu- mat magis, cerebrum., repletur increfeit & augetur aquofafub- ftantia qua’ in oculos fluens in angulum oculi minorem internu. Ye,pcr poros communes meatus optici nerui & vifori), cora- pccllroue partium <5: geftibus muCcuioruni, metuque compref- iis ijs, fiunt & exprimuntur lachiym.e, cum copia ^fpiiiiuum qua;- venic maior in oculos, pcrfpicua natura viiles , vt in medio dia-*- pliano eluceant fpeclra magis 5c vifio Hac puriori medio, quo o- culorum nerui dicliiam optici, inter omnes qui animali infer- uianr,,funt caui natura peruij,& perforati mille vi)S, & duClibus vt Ipongiofa coru-m oftenditrubllantia laxa Si molis, facile bo- • rum omnium fuicepeiua. Docuit Galenus, lo. dc vfu partium,. & iS. Utiliime, fc vitra Ariftoteies, Hyppocrates de natura hu- mana Plato in conuiuio in thimeo & reliquU Sic in ttiditia &. nigrore oculi lachrymancur, comprcllionc in rilu , eorum qui: prius in aquasn erant iam conuexH humorum lachryms deci- dunt Ipirituumque ad externa motu, hinc cor expurgant lachry m,r,& omnino expiant. Hatilibus ctgo fuccis dehumoribus ia- fe.^Tcum cor venenota ru.blfantia,qua: primo in ipfum vtniu t ob- cOiTtiiiuum vniusrfalem vifecris motu, qux per aitccias & va. fa abiUo exorta ex toro corpore nabit, dc ad le vocat cinnia,. lemclac illud inihgant & aiceranr, malitia & veneno af-id:uru. dc opi-eilum cos remittir,deponitquc incsrebru vitiefam fupeU lecHiem, quo lacbrymts excitatis, modoquouis , communiori* bus ampiioribusque vqs.a moleita & corrupta. Ubcutur fanU na dc excrementis, per amplillimos oculorum meatus depolitis,, quo lachryni-x qujuis modo venenatis excitentur fune omni- no proHcue dc vtiles,quibu5 veneni tenuiores parres adiuiores- que ideo natura fluant dc decidant, vituq^ expurgetur vit.e priiv cipium cruore d: veneno , inter alia quibus venenatis occurri- mus viuidime, concitamus Uchrymas,tum illud confulimus , vt intento afpedu Une eo quo-i nidtitenr, aut. coni ueant oculos at.- teniiinfpecfentjpiinotumiaalco prJiHxuin.Hgimifi ve datum, fu. Ipicieccs enim in excelfum referatis oculis iachrymamur copio- ixsiSfSc facilius multo quam demidis illis aut in profundum in- CAPVTIIII. lcaisCeliu!(cnfit.u.Iiiftoria:libro.i.c.&4, & Ariftotclcs.;. {c- itione problematum problemate. ij. qui recluOs palpebris intcn . tio^ue afpc(iiant oculis in altum elatis tacilc lachrymant, eadem feniit Galenus. I. de differentia morborum. experientia do cct tacilime periculo fadOjquod oculos cxcramus magis in altu ercifiSjVt a circunffanri frigidiori percutiantur comptiraanturq> vtfluantlachrymajprjcilu,elcuamus enim palpebras fuperiores extollimus raoucmus immotis infimis natura quietis, quas mu- tare nequimus & cura iliisoculos fupcrleuamus impenfius,mul toq-, magis, quo autor ille qui naturam condidit, cius conditio- nes & leges ab eo illi impolitas cum pcrcalleret , luxta naturam iuflitjVCHcbr^i venenati infe^iqj viru,in altu prxfixum .tneum ferpente intente a{picerenr,vt efufis lachrymis ea intuitus ratio- ne, quantu ferret natura, veneni expiatione •corre<^lioncmq 5 mol liretur, vt compleret miraculo reliqua, in qu^ illa no poflct.binc cx albo oculorum colore internam corporis difpofftionem con- ie(51auitHyppocrates&Galcnus,vtinternas noxas multeties pr? fentirent eo infpcdato, oritur infc(5lio praua impuris- oculis iu aliquem conucrfisinic(5lisque,acic eorundem verfaafectato vi- fu, quibus verba illa incclligunrur Ecclcliaflici i 4 .c.vbi dicitur. Nequam eff: oculus liuidi,6'Cauertc' faciem fua.Liuidus enim tc- tri coloris ell & plumbei, corruptu quafi fanguine ofccntans in- quinarum impurum, qui habet ortu color ex mortificato fangui- nc & corruptOjVitiaiisq-, partibus 8c dcnigrai{s,viuidis & flore- tibus fpiticibus exolutis, quibus fplcndcfccbant illx , quo niger rcfultat afpcdus, docuit Ariflorclcs libro de coloribus & Gale- nus.?. prognoftici oc commentario. t. defraduris Utifsimc, ibi- dem Hyppocrates. Plato inthimeo,5<: philofophi reliqui, hinc li- ucre liucfccrc liuidusquc, inuidum &c emulatorcm lignihcant, quod inuidia afredus coq^ inuidiis iir imbutus colore, vel quod fuccidis tecrisq; humoribus fit refertus, mortificatis corruptis. vt in vitiofos affedus prolabatur ex impuro corpore, imaginatione vitiata, corpus enim quod corrumpitur agrauat anima, vt dicitur Sapicncie. 9 .coque inuident coloris iiuidi homines, docuit Ari- ftoccles dephiliognomia parte tertia.vcl inuidi liuefccrc dicetur quod huius coloris fiant f mulationc &: dolore cotinuo,quo afli gutur 5c eroduntur, abfuraunt viuidos ipiritus, exurunt fangui- ne quem vftione denigrantanxictatibus turis , vt iiuidi nixrorc Q, 1 & paf- LIBER II. CcpalTionc fiant, pallentcsquc liuorc nigranti, dum fcfe exce- dunt. Marcialis libro 1. Omnibus inuideas Uuide nemo tibi, & libro.8. Liucfcitnulia caligine, fufca nec odit exploratores nubila mada focos, & Crinitus. Non liuentis iners inuiciis' fa- mes, Horatius. Inuidus alterius rebus macrefcitoppimis.Inqui- 'ati ergo , & vitiofis fuccis referti ad cor allebtis perpetuo mo iu,& inde ad cerebrum elatis & traCtis expuliisque e corde,ibi' denique alteratis denuo per coinmunifrimas vias & amplifiinios canales qmt in oculos veniunt , hanc vitiofam fupelleChlem e- uacuant, & per oculos propellunt deponente cerebro vitiofa excrementa in oculos, quo infedi oculi, confpurcati eouun- dem vitio, perpetuo exhalant inquinatos halitus, infeCios fpiri- . tus corruptos impuros, & ex materia virulenta tabificos &arros, pnecipue vbi aciem oculorum &pupilam c dircclo conuerte- rinr,qao j maior copia eorum ea oculi pofitione efluar, neruo optico conuerfo exdiredto, fuam omnem cauitate obferuante, difpofitionc illajcaua enim (i contorqueantur minoris amplim- diius &: capacitatis ruperfunt,rcdlo ergo exiifenri optico &pu- . piU ediredq fixa, maiorem copiam halituum effundunt, quo cfl: noxa maior, cum halitibus fpirantibus terris modo dicto, tum lu mine radi] sque fulgoris oculi alia contingentibus, lumen enim ibidem gemtum corrupta: & vitiofa: fubl]aDtii:venenatxpra?ci- pu&,^ impur?t,cumin longillimum diifendarur,vt lumen quod- uiSjCas poteft producere qualitates vbi contingit virtute cota djj^quiuocacumfit multarum qualitatum caufaproducliaa,vc curaatellentur ortafuis principij> & generanti, lumenq^ illud iii ^0 oculis huiufce conditionis infectis, exinquinata fublfantia hali- tuum fit Ignitorum natura Refulgentium propagatum, litque paf fio tubidautixinquinat£&: viiiofr extorma proucniecis infeida vt poiiic mortiferas, impiasque producere qualitates funefias& f<na-cs,ruam formam iafequcns eiusinfirumentum & virtus , vt fubiro i.ueriiciat animantia, abrumpar vila , quallet integra di- rumpat, euertar, non adlu immanenti vifionis imaginationis ve, vt voUiit Auicena.^. naturalium &. 9. Mcchaphyfica:, adluinio externo *Se tranlcunti a-Jtionc, opereque ad extra & effccfu lu- minis realis natur.CjRc infectorum halituum fpirantium cum il- lo umuljfubdanciTque oculi vitiofie bc corruptx ijseifdem.quo maxims caucndum ab oculo infectorum corporum dcimpunvi- tus alip C AP VT im. fus a lippientibus ^ lufcis hominibus>lucinis& Myopis,Nycia- lopisque, quod fuccorunvvitia oculos neruosque eorum vifo- rios contorleriurj& cucrtcrint,quo vitiofis oculis in pofterum Uboranr,nonfccus malcuolcntix imaginatio, aliorumquc afcc- tuujobcflc aliquadojaucprodeiTc poteft odio aut amore, ira,be- ncuqlcnfia &ali)S, cFerucfcete fanguine in corde imperio imagi nationis, tra(5lis ad fupcrnafpiriribus in cerebrum, ibidemque fic alteratis aciione tranfeunti & externa» organi imaginatiuarpo tcntis,qua etiam polletimmaneti non minus, vt&: corporea qu§ uis omnis fubfunti3,agcntis in cerebro, tanq^am in principio re fidentis, & (i in corde ve in radice & fine, ibidemque afectis fuc- cis,tra<i3:{s,& fabftantijs, pro vt viciofis halitibus refertum fuerit organum illud,aut puris 8c inregris, tradis prout pafsio cflagitat Se afeduum ratio beneuolis aut diris provt pafsione infligatur, hac aur illa expulfis poftea per oculos imaginatione dira, aut be- ncupla cum viforijsfpiritibus fimal, mutationes enim corpora- les fequuntur immanentes adiones Sc afedus animi,corporcas- queeaufant mutationes Semotus, corpusque alterant & afcc- tat varie in afedibus animi, vt materiales afeduum definitiones demus non minus ac formales & finis, quas vocant, quod cum tranfmutationc corporis fiant, fenfit D, Thomas. 1 2 . quarft, i?,articulo,i.& experientia docet mutationum & motuum fan- guinis &fpirituu, qua; manifefte fentimuSjOafsione afcdi, hinc vices habet imaginarie permutandi cfcdus , vt cafum multoties cficiat tranfititia adionc,& fi immanenti in ipfa, non mutet cor- pora corruptiuCjfed pcrfcdiua cantum adione ^eadu fuum or- ganum alteret hinc monftra contigcre,cfcdus miri,mirabiliapla rima hac externa adione phantafix, quorum caufa cft imagina- tio diucrfimode afeda, fecundum quod cius organum mutatio- ne reali varie afedatur explicato modo & altctatum alterat re * liqua externa & permutat:hinc ia fcecibus varia excitantur acci- ddia fimilitudinis & difimilitudinis, varie permutata materia, fanguinis & fpirituum detradionc & additu materiz additione, aut defcdu, quibus permutata illa, caufa cft diuerforum acbuu diucrforumque cfcduum, qus hoc iilo ve modo varia, variega tos effedus cdit,& opcia;quantum‘ pofsit imaginatiua potentia hoc genere adionis docet pulcherrima illa folcrtia qua cft vflus lacobGcncfcos.jo. qui fanciuit cura Labara foccro variegatas i pecudes 4 * liber il ccrcjincrintice ve alterare padibiUa corpora podiht aut moucre aliquo alio genere motus, quam loci,vt ordinentur vniuerii par tcsincerfefe, corpotaltaqucfpiritualibus vnuntiir quod cftillis conccllumiquo tnerito dixit Arildotcles a.c^li fi intclligetia: mo- rius orbis ftellati aftruiii denuo adderetur, impoflibile clfct il- lud loco cicre , excederet enim proportionem fus naturs , qm in tantam quantitatem, &: molem poteft, vtin maiorem non pof fit/enlic Thomas Augufiinus,& ali) Patres locis addudlis, hinc multoties,quodDeus permittat vel iuueat, Angeli, & Dijmpnes morbis afligunr,bomincs,tum ope Dsmoiiis malefici, vcnetici- que*'..enim Regam. 0.24. hsc extant fetipto. ImmilUtquc Domi nus peftiientiam in Ifrael de manc,vfque ad tempus confti tutum & motui funt ex populo a Danvfque ad Berfabe feptuaginta millia virorum, cumque extendiflet manum fuam Angelus Do- mini fuperHierufalcmjVcdifperderec eam mifertus cfl: Domi- nus iuper afiliildioncm,^: ait Angclopcrcutienti popuIum,fuffi- cit : nunc contine manum tuam, erat autem Angelus Domini iuxta arcam Areuna Iebuf^i:dixitque Dauid ad Dominum cum vidillct Angelum cadentem popellum, Ego fum qui peccaui , Sc ego inique egi;ifti qui oiiesfuntquid fecerunt J Vertatur obfe- cro manus tua contra me, & contra domum patris mei . quibus confiat Dei iullu Angelos mortales morbis defadgarcmon fecus Dsmones eos vrgcni ^gticudinibusDei iufTujaur permifiionCjOb niamfeftos,autabditilIimosprouidenti£ fines, hinc lob.i. capir. Tot tannsque morbis Sathans, opere cfi afli(fi:u5,& Matthii. Lunaticus Dsmonc vexabatur morborum illubic . Saul Re- gum. I. cap. 16, Damone' afligebatur.non minus Magici qui in- uocarionc Dsmonum infandisque incantationibus Drmonis interuencu artes facrilegas'' exercent homines turpant, in- quinant morbis ; magia enim quxGoecia vocitatur &Thurgia quam Plinius intcftabilem vocat inanem & irritam varias fubfc fpccies complcditur, quarum vna cft Idromantia,ideft aquxma gia quod aqua vtantur malefici in eorum operibus moliendis,ac Himonantia qu^ gladiorum iineruentu exerceretur, 'Caroprro *maiuia quod carminibus vterctur,pyromantia quod ig;ne,Gco- maiitiaquod terra,A£reomantiaquod aere,Necromanria q; od mortuis alloquerentur, Capnomantia quod tumo,Cofcinomatia quod cribris ,& fic alias forura|ippellationes. Prouarijs caufis appliciris CAPVT V. u7 applicitis ad opas^aut fignis, quorum inierucntu , res ipfa pera- gebatur,dum enim cauix quai Dvtmon applica: cognoicunturdi .ligcntia ledulitatc ditquillrionis caularum narurx,ma2ia non cft ha'C dctellabilis dc qualoquimurjlcdfcicnna natura: & cog- nitianaruralium agentium, reruraq; naturalium fecretorumque natura iateiUgcntia,vt cognoucre plurimi ex pi)ll imis vicis reli- gioiis & probis fapientibus &c pijs,vt de Alberto Magno dicitur Thoma,&alijs, qui naturam percaluere apprime, eiufquc arca- na &: recondita;hos magos vocabant antiqui, i dcftfapi eres, quo Reges Magi, 1 'apicntes & didii fune idco.indi vocant Bracama- nes & Gymnofophid^, apud Galos Druide & Bardi, apud Sicu- los GaUotx, apud alios Aftrologide Mathematbic: quandoque, •vt videre eftinciuiliiurc.C.dc malelicis 6 c mathemathicis in Ic -gc pius, in lege artem. C. eodem titulo riim. 16.0.3. 4. & 1* 1^ D^mon caufas applicet, & agentia natura: padloinito cum male fico , qui poliet habitibus rerum omnium naturalium plus mi- nus ve.prout fua teet natura conditio ^perfiadlio. Magia inte- ftabilis dicitur exciofa & exiecrabiiis,vt coftat in capite Epifeo- pijvbi damnantur cum autore niendati) conimeriia 6 c cum fedu ctore Dijmoncpacdumvitatur iiinire.c.li per fortiarias atque ma •leficas artes. 53. q.i.C.Epifcopi. Vbi dicitur Epifeopi eorumque niinitbii omnibus modis elaborare ftudeant, vtpernitiofam Si a Zabulo inuentam Sortilegam magicam artem expairochis fuis penitus erradicent. Dxmoncs enim caufas operum occultat figna Iblum exibent paebi & federis inniti, vr fc imperio & volu- tatis tantum potentia opera moliri fuadeant mortalibus , vitra legem natura:, in totum Deo ipli emulantes ac fe Deos prxdica- tes veros inuidia,&: malitia. Cicero. i.dc diuinationc.j.dc offi- ci js Ariftophanes lib.i.c.j. Herodotus iib.j.c.p.Homerus Odi- fca.7 Si IO. Plato inEhimeo,&: 2. dialogo. derepbulica Arift. de hiftoria animalium.c.so.i.Rhecboricorum,dc 6 . in arte Poe- tica, Ouidius de ane amandi, Virgilius.^.AEneidos, Lucanus li- bro. 9. Plurimos morbis vexatos vitra fciiprura: loca addudla Si iura alata, maleficorum arte pofteritati reliquere. Imo caput ci- tatum Epifeopi ex Concilio Acquirenfi.i^.q.f. referc Vlifis fo- cios a Circe venefica Methamorphofi in befiias rrapfi]fic,rum de Medufa plurimos trasformafie referc qui Si fi non natucam per- mutarunt figuram tamen fic vere commutare vtquipufdam cor- poribus LIBER II. poribus a Damone fuperadduis porredis quibufdam , partibus conuraclis alijs Dei pcrmifsione & Dxaionis opcrc.cui corpora quo ad morumobediun: loctque mutarioiiem, & ii no naturam vere ramen diuerfas figuras variarunt, antiquifquc noux iucceCc rCjhxc cnijD folum loci mutatione, varioque fitu rarcfaclionc& condenfanone quar omnia ex motu locali vcniutficri queunt fo- lumquc ilio refulrain,Hinc frigidos plurimos videmus ligatos &inpotcntes homines, cuius plurima exempla cxrant,Spregcr,rc tulici-& i.partemalei maleficarum apud probaiifsimosq, alios autorcs.fic.i/entcnriarum DiuusThomas.din:.7.ar.i.4, Augufti nus locis citatis Hieronymus Grcgorius,videre cft i^.q.f. Cardi- nalis, Ortienfis in rumma,Godofredus,Raymudus.Cum ergo fint ij morbi ex veneno fuborti ignitorum ferpentium , alijsquc mo- dis inmifsi a Deo, vel Angeiis,Da:monibus, pcrmiitciucaut co- gente Deo, Vencficisquc hominibus, vel Dxmonum inrerucntu permittente folum, vel notitia potcntifsimarum caufarum natu- ra abditarum fummxque latentium, vc nullo modo ex illis ma' ium illud fpercturvt qui notitia pollent abditarum natura cau- farum nriorbos inferre valent caulis occultis e quibus noxa illa non cxpeciabacur,ob caufic dcfedlura notirix Sc feientia’, viden- dum eft,an aliqualiter ars mcdicahisgencribusmorborum pof- fit fubciiire.Cuius queftioni illud indubitabile eft morbosa Deo inflidtos velfefolo vel caufisnarurr prout ille vult agentibus, nec curari necprccaucripolTcquo minus veniant, fubditur enim illi omnis natura in agendo & fc folo eget vc omnia perficiar & oonfcructjCum omnia ab illo fint, quo remediorum artem inuali dabit, tara ad prxcaucndos morbos venturos, quam ad propul- fandospxcfcntcs,ocinHidos:hinc leremia:. 46. hc dicitur Pharao ni,& AEgypeo qui rerum afluentia: innitebantur luxui & abun- danii.e,namraUunique fapientixjdc cognitioni virtutum abdita rumque caufarum notiria-jquibus maxime gloriabantur AEgy- 47 ti),quo illis dicitur eo loci. Afccndc iiiGalaad, Sc tolle rcfinara virgo filia AEgyptijfruftra multiplicas medicamina, famtas e- nim non erit tibi:vt deprimeret fapicnriam AEgyptiorinn mc- dicaminairrita faciens rcfinara exemplo aferens , qua maxime abundat ea regio, copia abietum , quibus eft referta, ccrcbintina que illa celebri abictina,toc tantisque rebus vtiiifsima,quam rc^ finam vocaut-Tum vitra Ecclefiallici. 43. fiemedicina omnis iQ__ fefiina^ CAPVT V. u8 feftitmione rtcbulx,& ros obians ab ardore venienti humilem ehdet cum,fcrtinabit inquaiiTquafi nebula medicina ceram fo- rosobuians idclb in occurfum foli veniens, q,uod U* quelcat ab ardore folis venienti quo exoiaicur 5c in vapores di- geritur Tuifum tendens quali lumen folis obfcurarc prefumar; hurniieni cficiet cuni,idell iiccum & languidum deprefum hii niilcm; hac metaphora peccatores increpat qui fibi iidunt ro- re pinguedine 5c ab undantia rcrum,cxoluentur hxc facile a fo- lis iuftui^ Dei ardore 5c rigore a^ftus ira*, fuperbusque humilia^ buur,tum rerum inopia,mm morborum miferijs.vt iitomnis mc dicina inutilis . Sunt ergo pro tempore pro quo Deus decer- nit hos moibo^safiftece ineuitabiles omnino & uicurabiles.Tam impeditis natura cauhs remediorum, quam fu&ftradlionc con- curfus quominus agant dum vult , fed i] idem morbi huius iaiu didis conditionis & legis, fi ad tempus aliquod determinatum, & ccrciiin mortalibus intligantur aDco , poftea vero relinqua- tur fax naturx & acdionibuseiufdcm cxpuifio,Dco iplo fic de- liberante, ob fux prouidentir fines, merito tunc artis auxiliis vtemur cofdcm-vc cxtirpenuiSjtfanfaclo tempore diuini decre- ti, quo- dccreuit vfque ad id temporis duraturos, pofiea natur^ rc liTuendoSjCum ergo de hoc certi cllc non-- pefsimus , in dubi]S, remedijs perpetuo commo-de vtenmr medicte artis,loi‘tafis tem- pus completum efeiam illati fuplicij quando nefeimus aut non, tc-roper prius falutanbus Ecclefiarr-emedijs adhibitis ,-vtfanclil- fima decernunt iura pontificia iubctque proprio motu pijfsi- mus Pios quintus meeiciqnc iurc iurando tenentur implere: multoties vero reuelat ipfe noflrx natur-a; condiror actum ianv eile dc fuplicioiuuctquc rcineQ)s artis, & naturxvti , vr- hi ta- les morbi profiigcnrur.quo.lfaiasquaito Regum capite. :o. Dei iratranfacfa brcuilsimo fatis tempore, vt fuperarct , dc in pus conuerceret vicus tumidum & rcutllc Ezeckix Regis , cataplaf- m.uc ficoriun efi vfus quod vlccri fuperiiipofuit & illo prifiina: faniiati dcfperatum Regem reuocauit,dilpo!iaonc lacta torunv qu-.e potuit natura , mivaculo tamen qiut ilk-ncquiuit , Gale- nus enim quaito methodi curationem omnem docet perficien- dam elfc remota prius caufa aut conditione fine qua non po- tctl aliud curari , vnde cum vicus, fic vulnus cum pure, tumi- tumidumquc ideo, quod conculcari humores , partes in tumo- rem elcuantes putrefcant,<5t pus conricianc, docet ipie.^.apho- nimoruni,aphorilnio.io.in ifagoge.7.c.j.methodi.c.4.de arti- culis cemmecario.iy. de locis,c.6. Hyppocrates libro de vlceri* busCelfus-Auiccna & reliqui. Ficorum vero cataplafma, vt ide Galenus docet, i. de arte curatiuaadGlaucone.c.y.cu viilillimu iit ad tumida fupuranda cuius compofltionera eo loci edocet, vt Diafeondes libro. j.c.dcficulnea dixit laiiirime , merito eo vfus cft remedio IfaiaSjVt eo ablato impedimento Ezecliias priftin» faluti reuocaretur Icraoto impedimento turaoris,vt coalefcerct vulnus, d miraculo eo fublato obftaculo crediderim vnitum 6: perfanarum vlcus,fcmci iam opere natur:» in difeutiendo tu- more peradto, cum vero inter morborum tumultum, fine genera plurima,qu»femcl ac fubicctuni afficiunt, caufa fintplurimoru aliorum dcfedluu natur» morborumqae,quiex illo primo vitio illato proueniunt , fi fubiedo non prouideatur medicin» ope, interuentii peimoru effecluu,^gritudinisq; primo recept^, nox» poftea fulcedant vari? vitia & affedus, tum illimet fcniel fufcc- pti deterioris liant c5ditionis,relida natura fuisviribus fi no ad- iubccur,& ex vna parte mulcoties in alias ferpant , infeclioquc reliqua coprehedat corporis membra, qu» omniaad pr»cautio nem eorum qusfcmelinfiiclo morbo primo in pofterum venire queunt fpedant, natura morborum agente , relicla fcmel intra fu» potenti» limites morbo prius defuper illato, meritiffime rc- medijsfciciiri»falubrisvt£murini]s,nein pofterum deteriora cuadat.quo Paralipomenon.^.c.t^.de Ozia rege fic dicitur.lra- tusque Ozias,& tenens in manu thuribulum vt adolcrct incen- fum, minabatur Sacerdotibus.Statimquc orta eft lepra in fron- te eius, coram facerdotibus in domoDominifuper altare tymia- macis. Cumque refpexillet eum Azarias Pontifex, & omnes reli- qui facerdotes viderunt lepram in fronte eius, &feftinato expu Ierunt cum. Sed & ipfe perterritus acelerauit egredi, eo quod fenliffet illico plagam Domini, fuitigitur Oziasrcxlcprofus vf- quead diem mortis fu»,&: habitauic in domo ieparata plenus le pra ob quam eiecf us fuerat de domo Domini. Lepra ergo folum infronte fuborta fu» natur» relitfta pofthxc quid vitaret cohibe feartisremedijsncreliqum corporis oficcretur in pofterum il- la,fi folum eam partem aprcliendere fuu inftitutu Dei vitoris, CAPVT V. 1:3 quod fieri potuit^reliquas vero iuxta morbi naturam comprehe- dcrc aut contra non fanxit,fed prout rite & decttcr moibus tra (Sarctur, aut incuria remediorum artiSjteliqua corporis mebra fi non pr^cauarentur inficerentur iiia voluit Deus. Tcbiani fcllc piicis vti vt morbus extirparctur illi defuper iiifiiCtus oculoru albuginum quo hominibus pacicniis prarclarum extitiflet exem plum,Lcuinci.ij.c.6f 14. Curationem infiituit Deus expiadx le prr adhuc in pecnam delicorum immi(Ix,reUcla naturx adioni bus femel talis curatio in multis, & fi fupra naturam morbus in- fligercturtfi enim Deus has adiones naturar vitallct noua rairacu cula efficeret primo miraculo concefio illationis morborum, eu natur^ opera potentis agere impediret ab ordinata lege. Diuus Michael in fandorum hiftoria legitur vinum cofuluit cum pipe re homini aflido imbecillitate ventriculi, ob peccata 8c flagicia illius,quo,& vitauit mala qu^ventura erant,& fuccurrit prxfcn tibus trafado iara vltionis tempore, videre eft in hiftoria Sando rum.Paulus.i. ad Thimotheum.j. modico vino ^ bene diluto ve digeri & concoqui pollit facilius, vti pr;ecipitThimothco,qui la guido ventriculo laborauar.noqucfolum femel iam morbis im- millis opus medici vtile cft buiukc rationis, led immittendis in- fiigcndisque morbis vtiliflimu femper cft opus tale,pizcaut:o-. nis caufa,ne morbi iam recepti viiia alia pariant relidis illis na- lutx proprix,& fecundum illam agentibus, lepra enim foedans frontem Ozix tantum fortatis per totum non ferpere: fi artis de bitis medicaminibus corrigerctur.fortafis fuit hxc raenfura fu- plicijjOb arrogantiam, 5c fuperbiam.poftca per totum difufa le- pra cft incuria & negligentia, cui fumma cura,& fedulicas fi ad- hiberetur iorcaiis non totum aprehenderet malum. non fecus ac robufti,6dortes homines minusvitiarentur eo morbo in his ad fuppliiium non fpcdabar,dcbiUbus & inuccillis. Si ergo luis rebus exade prouifum fuifite minus eo morbo vrgeri pofier. Idem ferendum eft iudiciuni de Angelis & Dxmonibus, caulis- qucali)s nature, dum Dei iufu ^gtitudines excitant, hxc enim eu rari non polliuu pro deftinato tempore pro quo interuntur, nec prxcaucri ne veniant, Icd alia quz ex his fcquuntur modo dido pr^caueti potiunt. Angeli nunquam homines affigunt nec mor bis, nec alio malorum genere nili a Deo prxcipiantur , cft enim ea Angelorum natura & conditio vt ex lc,proptcE eorum escel- K Icniiam, LIBER II. Untiam, & nobilitatem mala potius a mortalibus aucrtanr pri* cibus, di inccrccflione pijflima quam infer3nr,quantuni in coru ratione continetur , niii ab ipfo naturx conditore mandentur, cognofcunc enim hominum miferiam & fragilitatem humanam Dxmones vero hominum, non minus quam abnitio mundi,vctu fiifsimi ininiici.TiOnfolum Dei mandato fcd ipiius permillionc fola vaii)S morbis, malorum generibus homines perdere ten-- tant fcoppiimere, odio imo & malitia fefeipiis R pollent infer- renc,vitia inferunt & ^gritudines varias. Magidq^ & malefici in- lellabiles eorum opere his mortales defatigant, animatia, altilia-- que adhuCjimo,^ inanima corrumpunt corpora, & qui hac pa- tiuntur dicmoniacos vocamus,& dzmonium habentes, nil cft c- nim aliud dxnionium habere quam (hemone circa aliquod fub- k(l^um operari aciionc adextra,bocque continere dxmoncm cft cllefubiectu actionis dxmonis condicionis huiufce , nullo enim modo altero poteft dxmon alicubi cire,autfpiritus aliquis, (pr®: tet caufam prima, qux cft: vbiq*, cllentia potentia & orefentia fe fe ipra)quam atftionc di opere externo quo agit, hos ergo J.tmo- niacosvocamus,&: dxmoniu habentes, nilque cft aliud d^mone expellere qua eius aiftione omnino vitare &.£acerc vc cefler. Mac. tlixi.c.8».Duos maxime dxmonis morbis vexatos numeramus. c.. 5 >.mucu, fundum, & ccecum.d^monis ope filiam Cananex vexata a dxnione ciud£liicr.i^'.c.ali]s locis veteris tcftamcnti , & noui^ Acftuum Apoftolorum Ihoannis.LucXjMarci inueniutur pluri- mi dxmonis arte morbis Ixfsi.hi tamen morbi, ^ii imperio , di. iufu fumi Dei pofi’ncptofligarij& poceftare coccila Eccleiix,^fa- cerdetibus, exorciftis, alqsq, quibus hoc donum impertiit Deus copclcndo dxmonesac applicent caufas ageres, aut abipfo Deo impediri. Angelis vc,. Dei perniillione ,. caulis nacur.x adrmon& applicitis inualidatis.& impeditis ab opere, ru a.lupcrioribus dx monibus oh maiora mala comircenda, &: vt fcducant moitales, inferiores dxnionesimpedictcs ne agar, vel caufas ancxas,adiun dlasqi vitkcs ne operetur, coirarijs.fubftitutis aac illis diftraCiis,. aut a corpore femons, quibus vcxabatuc/iuibus,&:.opera male- ficoril eadfraiionc intercipiutur quia dxmonis intcriietu coplc tur,came di nicdicxartis remedijs hxc omnia qux ad^monibus, & maleficis veniunt & fi no imperio neqj coparabili poccftatc ad EtdeJia.ad eos re quibus hxc cft impertit^ vinus, curari qu^uns- no- C A P V T V. 130 iioti folu prxcautiouc infuturu nonq, foU rcfpc; 3 :a eoru qux re fultae ex his fcmcliacuGs,fcdextirpaciomnino,ctuli d^mo aliud voluerit, & coftitucrit.etiUntraicpus quo dccrcuit morbos no cellare, adhuc ipfo rclucl:ate,folu naturs viribus, 5 cpri’caueri nc liant & fubfcquatur,c6tra ac dsmon dccreuic hxcqj omnia viri bus medie® artis,&: intra natur® lirnjce$,cu enim dxmo folu ap- plicet actiua palTmishis qu® agat circa corporale natura forma- lem &intrinfeca mutationem, dum corpora alterat interne, &li ad locum fe folo tantum imperio illa permutet vt fenfere patres Auguft. JcThom,mfuramalibro.j-capitc.5)9.&-ioi. i.fcntcu- tiarum,dillincl.7. artic.i, i*p-qa®(l.94.artic.4, 11. quxft. 95. Sc 94,ratiombusqueumfupra addut^is, 8 c locis fuit manifeftum, &in naturx agentibus fuperiora fint quxdam quibufdam,ilia- qacalijsactiuiora&cfiicanorajhocqiic vnomodo poffir D®- mon morbos inferre applicitis caufis aoliuis,aUo rauiatione lo- ci, farcina humorum collcdla onere & multitudine protruden- do illos vel in partes qu« eilde fufocentut c6ge{lis,& obrruatur eoru ilUiuic,qHo minus vitx opera exerceri polint obftruda qua titatCjVel diftrabcndo hos ipfos ab his locis in quibus vitx prin- cipia confifi:unt,vtdcftituta debita fuccorum portione dcBciant ab opere, 3 c halitu vitali & Ci tandem mors morbusque oriantur virtutis dcfcAu aut aditione contraria caufa corporea fuperadi ta aut deficient, iprxtcrquam morbis qui figura vitiata, magnitu dinc,numcro,fitu,&folutione continui vcniunt.c quibus adhuc mors deficienti virtute aliqua oritur, quo fi Dei pcrraifiionc dxmona caufas applicet potcatiores naturx in agendo aut con- citet fuccos permitente Deo folum jYtfumraum malum mors- que fubfcqaatur illico,rcrncdi]S artis hrc vitia corrigi nequibut aut emendari cius auxilijs vt extirptntur , cum inletiorcs cauf® qux fupcrfunt,potcntioribus totius naturx applicitis, vincere fu periores aitiuioresq, minime pofint.func in exemplo fepeem vi- ri Sarx qui dxmonafubito interiere, quod libidinis caufa no eo iugi] lUain expeterent, qui cum porcntiorcs naturx caufas ad 0- pus traherent, tu fubita inicricre,cu artis remedia clfcnt omnino inualida & cciraret,non (eciis Gundcricus Rex Vandaloru capta Hifpali eu impie animo elatus manus in Ecclcfia- bona turpiter iniecillet Dei iudicio dxmonc correptus interijt, vt docet Sigif- bcitus in Chronica, Ub.j, e. 10, Latro LGgobardusMcune Eremitg R a alueaiia LIBER II. aluearia deprxdatus Dsmone obierit.vc refert Corradus li.i8.ti tulo de Dxmoniacis, applicaret enim d ilii circccoQcelluni per- petuo demon caulas maiores 8 c porentiores naturxc^uibusilli- co mors rubre(^uererur,perderecque mortales li vti his qus po- telt fecundupotetiam natur.t illi dauctur.dequo dicitur lob-4i. 4P c.n 5 sil fuper terram pote das quxcoparctur ciquifaelus cft, vc nuUd timrret reueretiali inqua timore fed foluleruili, quo pijf- limus noder codiror eius^trenaram opteperans rabie,odium fr^ nat limicibusqi circufcribii huius aduetfarijjquo ille dum horni, nes exercet calligat aut opprimit,iiicidutq; mortales propter fua flagicia & fcelcra in doniiniu darmonumjCaufas applicat non ma iores natutse quibus illico exterminaret mortales , ea ed adhuc cum dclinquetibusalege iiodri fum mi redloris benignitas, vtin- fernis folurn vti permittat easqj applicet, reliquis narurx caulis potcntilTimisq, relidis, quo tit vc in natura luperlir etiam rcmc- diii propter abditilTimos prouidentix hnes, quibus vult Deus,dc cofundere dxmonas eorumqj ignorantiam conuincerc, fumma- que ipfius manifedarepocentiam,cuinplurimis alijsnaturx age tibuseuincar&: euincete linar eorundem fada ^commifia ope- ra, imo abieclii 5 c vilibus nacurx rebus eorude frudrat adiones enerutc,(?C deijcicmuItoties,in oprobrium dxmonum hominum que malelicorum, quo Augudinus linit vanis Sc futilibus rebus nuilcoties vti,vrdifoiuanrur maleiicia quo, dixit ille vana vanis licet retundere locisaddudis Hieronymus. q. 7. licinquit in capite dxmoniii. Dxmone fudinentibus licet petras, vel herbas habere line incanratione,ided line fu perditione adducitq^ inexe pium Tobix locum adducliim,vbi vitta, fel pifeis afportatUjCor referuare iullic cuius fufumigio omne genus dxinoniorum liuea viroJiuea mulieri extricari edocer, 5 c hoc virtute naturx vt te- ne: ibidem Patres addudi & Magidri in cadehidoria, cum ergo coramiirer folu applicet dxmones.&coccdauir eis appiicareme dia», aut infcrnascaufas nature agetcs,»Scmaio4‘es fuperlinc lortio raq. agentia in natura eade, qui viribus arcis fcieriaq; narurf in- ftrudus expericti^vedircurfu,noucritniaioraagetia dodus vc a Deo Angelo rcuelate pcrfc,auc per alios, aut alio potetiori demo ne.(6c li hoc inipiu Iit a dvtmonc difcere,abautorequemcdaci] vc ritate difquirers)exrirpauit hosmoibos dxmone indudos prx-. <aueuic & corriger,ti comodis falubris arris rcmedi)s, auxilijsqj mediem». C A F V T V. 131 mcdid.ic vratur vi natur^.Pomponsiias folio, r5T,GaI^eranciiim medicum Mantu® piiftina: fanjtati rciiocatlc vxorem francifei Ma^reti decentibus medicina: artis auxtl.js refert , quadsmon? oprefam iudicabant omnes , quod cum adbyc proprio idioma- tc abuteretur folccifmis plurimis barbarifmis pleno, poftea omni linguaru genere, line magiftro aliquo cxpcdiciflimc allo- qucbarur,occulta Se abdita multorum patefaciens,qu.x folrs dx nioniacis contingere omnes fuftinemus , idem docet lacobus *.p, mallei mal£bcaruni,qui remedijs Ecclcfi® adhibitis, confu- Icndos eiic medieps, vt in pura coipora expient confulitjhxc c- pim expetit dxmpn vt obfccena & confpurcara,quod cognofeae maiorem dirpolitioncm ijs adeire,vtvirijs corripiantur cC mor- bis quam corporibus puris mundis Sc intcgris,proptcr marcrix, Se fuccorum apparatum, quo cxorcifte antequam facris Ecclsll^? cxorcifmis vtanrur emundant corpora medicis rcmcdi)s artis, po tiilimum fulphuris fufumigiOj& Hypcriconis didx herb® futi- tu potioncqiic ex i)S cifde parata, roto prius pr^uillojS: circunf- pecbo, de fulphurc antiquiiilmu fuir apud gentes adhuc vt eius fumo tetrOjic grauilliini odoris abigerent d^monas.Vlyncs,Ho merus refert eos fugauic occidis procis quod indiucrds formis', varijsquc exterrerent cius dpmi habitatores, candinumque Pe- nelopen quam confpurcarc tciuaiicrat malcticijs 6 e Magicis ar- tibus. A uicena fcn.i.tradlatu. 4- c.iK. Curationem inftituit aHic- toruni d2raonc,pcr artis remedia medica. Dauid mufica demul- cebat Saulis animum dxmonc vexaru interuentu humoris nie- Uncholtci,vt melius haberet, i. Regum. e. id". Vbi fpiricum malu Saulcm atligcrcjfcriptura docct,qu® nomine numquam humor melancholicus apud quempiam nominatus eft, quo drinone op primi pacet interuentu caufarum naturT,quas vt diximus appli- cat ille, re cffediis fcquanrur,vnrut vero prxeipue humore me- lancholico, vepore tcifriiiam fumraam S: incrorcm inferetein- tentidimum, defectu fpirituofz fubdanU 3 :,pcrfpicux & lucidx, hilaritatis principium. qui ex tcrreftii fubdantia dcca vita Se ni- gra in melancholicis ncqueuntgcncrari, quo metu excitato in-: ternis priuatis lucidis ipiritibus,Qbtenebratisquc intciipribu':, non fccus atque in tenebris exrcrnis,timor fuboritur,e:cquo nif titia, crcduiit enim melancholici ea ad qurhumor dilponit con tinuiiate & pcrtinacu humoris contumacis', 5 c ii hxrcnris iiii- R 3 peufe L?B ER n. qui porratur ad vi oblatus c(^ quia ipfe voluit, & noa aperuit os fiiuinlicut ouisai ojcilsicnem ducetur,^ quali a^iins coram tondente fe obmutcfccr. Ecce leonem ouem tadum Ihoannis.i. capite. Ecce agnus Dei qui toiiicpcccata mundi. Holocau[lis,viDtinii,',5; bofti;-s d^urabatur in lege veteri cruento illo facTiticio,vi lentiunt-Patrcs dum Lcuirici, Exodi, & aliorum facducia.depiicanc,&inillis facraraenra contenta ho- minibus rcuclant.rnanruetudincpatientia amore plenus, didi- tus Dei vocacur,Exodi. 8. Cum.orania per ipfum facla fint, & iignata in cllc co digito , & omnia qus-quicquam molliuntur per i'.lu agant in quo viuimus mouemar,<5i:fumus,Hinc cu Impc ditet adlionem cauiaru natur-t a maledcis Pharaonis appUeita- -rum,& impediret nc agerent, merito dixeremaleficidigitus Dei • cfthiCjidcft verbum per quod omnia facta funt, quodirnpedit modo iie-hec hanc. capite porro fiindigito Deieijcio d^moiiia profedo pcrueiiit in vos Regnum Dei , ii indigito Deijideft (i in verbo, virtute diuinitatis hsepropeUo. dextera pralaio. 4 J.&brachinm vocatur. Manus tua gentes dirpcrdidic, 6c pianra-ti eoSiaBixifu populos, expulifticos,ncc enim ingia • diofoo poilcdcruiu terram, & brachium eorum no laluaulrsos, f:d dextera tua&brachiL;mtuu5c illuminatio vultus tui quo- niam copUcuifli iii cis. digitus in multis operibus vocatur ouod non tantu potcntix vt ferent expetere videantur fed digito Dei, 110 manu aut brachio, quarifaci:afufdciacdiccre.& digitus quod dirtinguar & hgner iuxta debitum pondus cc menTuram creatu- ras orancE,equa lancc enti tatis Sc clic diitinxerir.i.V quod vno di gitodajnionascuiccrit&reieccrirpotcntiam oHicnde^ qui vno folura digiio-hxc poteft.manusquod omnia condiderit, huius- que mirabilis falnicx vniuctli caufa extiterit non coniule , fcd pulcherrimo ordine docla tnanu fapientix creaturas difpcnfans manus infirumento <?c organo, brachium quod po- tentia Sc robore imperio h.-fC ipfa coni^ruxcrir.Hinc dicitur Ca- rico illo Deipat.-e Vir -inis, vt obdupendum illud facinus incar- nationis Verbi denotaret, potentia Dei opus fuiil.evt tantum mysfcriiim perdigirum, non per manu fcd pet brachium explicuit dicens.fecirpotentia in brachio fuo, depolluit potentes mente fai. Petra, j.-ad Coiintluos. ca- pit. ji.Oraacs caiidem efcani fpHdtaiem nnuducaaerunt, ik om- nes cuii- CAPVT VI. 135 nes cun<lcni potum fpiritalcm biberunt, bibebant autem de fpititali confcqucntc cos petra, petra autem erat Chriiius. quod fundamentum Ecclcfia: Hrmitasque noflra robur $c vadsciufde i]t.Via,vcriras,vica,lhoannis.i8.c.Via quod per illum in iumrna fcchcitatem deucniamus,vcritas quod per ipfum ens omne,&vc rum con/i(ut per quem omnia facta funt, vita quod fine iplo ta- ctum fit nihil, quod fadtum ert, cft vita viucntibus efie operandi- que principium. Oftium Ihoannis.io. Ego fura oftium per incli quis introierit faluabitur,& ingredietur, & cgrcdierur,& pafcua inucniet. Non eft enim oftium cceli aliud quam Chriftus, qui eu fttiuftum oftium capit iuftos, iniuftos relinquit foris, aqua lhoannis.c,4. Si (cires donum Dei,&quicft qui dicit tibi da mi hi bib-tre tu forfitam petijflcs ab eo, Se dedilict tibi aquam viua, ideft fefe, emundat enim,& abluit fordes vitiorHm,f!cim extin- guit appetitusrerum fugatium, incendium temperat amoris pr6 prijJgnis a Deo dcfccndcns,quidcuorauit idolatras ^eperfecu- tores Ecclelia’ Apocalypfis.io.c.Saniftotum plurimi de ipfo in' tclliguntjiuftifliraum iudicium iudicis cxerccnrcm iudicio vlti- mo tremendo quo ignem vocanr,inctabile verbum, ciusque Hgn racontineri autumanr,ignemquc illum femper ardentem fabri- ca: ren*,pli Salomonis, tum ignem farex Mofy.s , Exodi. 5. quo fphndefccbat inufta,abfumit recrementa fupeiflua, examinato- pera noftra accendit & auseteharitatis ignem illuminat, & nos vettit in cinerem conliderationc pia cius quod fumus. Ros ifaiic 4j. Rorate, (.celi defuper & nubes pluant iuftum , aperiatur ter- ra, germinet ialuatorem,& iuftitia oriatur fimul.id.Expergif- cimini & laudare qui habitatis in pulucre : quia ros lucis , ros tiuu.ros enim tuperne venu mane, de cmlo fereno & lucido finc nubilis turbidis, tilius hominis defeendit dc cado fummo mane legis grati.r,vmbris nubibus veteris legis recedentibus, flatu SpiritusfanClijad nos venit gratia plenus receptus in terra virgi- nea-plena gratis & rorida, hoc c^li rorcjf^cudans illam omni cx parte, maticmquc Sc Virginem confticuens, defuper venies. Apo caiyfis.:. Manna. qui habet aurem audiat quid-Spuitus dicar £c- clchjs, venienti dabo manna, abfeoditum, & dabo illi calculum candidum, &incalculo ncracu noaum feriptum quod nemo Icit nidqui accipit. Manna mirabileque alimentum tcclcftc omnem concinens faporem {uauiratis vilccra corroborans, & ftrmans It purO' LIBER II. puro orcj&mudo verriculo fufeipiatur, aliter interna l^dcs^cia nrmas vifccra quo naufeamouet,vt manna iufccpto fecundu ni- naciira propria cottgit, calculus probationis &:reprobarioni> vt fc probaberit homo ve do pane illo edat 5 c de calice bibat 5 c in cal- culo candido Eucharilli^ nome Verbd Dei lolu ei qui accepitdi gnc cognofcibile..SrcUa code capite vbi Teie promittit cuftodicti buslcge &: qui vicerit SccuTtodierit vfq^ in Hne opera mea dabo illi poteftare fuper getes,&rcget eas in virga ferrea, 3 c taqua vas figuli cofriagetur fient &cgo accepi a Patre meo Se dabo illi fiel la mututina.multocics enim qui fol inTabor extitit, radios fuedi uinitatis colligit, ytftelUfolum videatur atmatutina quodfolc proxime adcife figt)ificc,t.Malachi2t,4.Sol& orietur vobis time* libus nome nicu fol iuftitix & fanitas in p^nis eius, quo Ecclefia ad Virgine Dciparaex teortus eft fol iudiiis Chriilus Deus no- fter. Ab co enim fol lumc accepit, fouct mortales alit nutritviui ficactcperat,tllununat,pcriicit, exhilarat, lipienri homini & c^cu cienti vifum teftiruit. depingunt mortales iufiitiam cascam vela- tam oculis, bis vero fol iufiiti^ cft,quod folum co iuftitia videat €§:aalio Sc reliqua non videns. fons Pfalmo.5 apud tecft fons vit^Chrillus Dcasnpilcr, 5 r 41. ad Deum fontem vinum Eccle* fiaftici i.fous Sapienti^Verbum Dei. Principium omnium frumi numjfapientix Sc grati?, fons purus non ab alip aquam recipies, fcd propria virtute fcaturiens,nou rapido iiiccfiu fubertens mor tales, fcd blando curfu placido Sc micci largiter fluens in bonum homiimm,non rapinam arbitratus cftfcclle aqualem Deo fons a fe. Thefauri forma occulitur ad Colpfienrcs. a. Chrifii lefuin quo fune omnes thefauri fapienti? Sc feientix abfeonditi , Ictc- mis. 50. Aperuit Dominus thefauru fuu.dc Cluilio Ecclefia vm dicante Sc venicHti.ln verbo enim thefauri diuituruni Dei fcicr tix & fapictix retinetur, in Gazophilazio illo fapieux Patris, vbi omnis enticas, omnis perfedio, omnis creatura cotiuctur in vero excplari integro, circuferipto ab errore omni &Ubc,puroiniQ& integeo cxeplari, quod cum per clfeniia calefit deficere ncqiit, cftq; ideo vere thefaurus quod endtas omnis in co fit. Mons. i'. Iercmi.?.H«c dicit Dorpinus cxcrcitau,Dcus ]frael,adhu.c dicce yerbu illud in terra Iuda,& in vrbibus cius, cum couertero cap* tiuitate coru, benedicat tibi Dominus, pulchritudo ialliti;f,m!ps fandius. In hoc cnim monte omne natura cxccdccc altitudine, fu perna- CAPVT VI. 13S pernaturalia TidcmuSjbcatirutJinemq; cx hoc more aitiUJirCjCa-- put (^in cxiollit dkiinitatiSjfupcr omnia iiigcra na:ui2 toiius.lu mino abditus quaii Ironice diceii.-tur,vt quantu fcfe hominibus prodeat &macitelUtur c 611 :er,tu luminis exccllttu dcin coprehe iibiiitare notatei intcllcdu iupra creatu, inucnitur ilaix. 60, c. Vbi & lumen appellatur ijs.Surgc illuminare Hierufalcjquia vc nitlumen iuu.vbi. 5 : glciia*vocatur icqueribi]S,6: gloria Domi ni fijpertc erta e^klluminat enim omne homine veniente inmu’* fiUjVi boncru apparentiu efugiat cBgics.vtq*, qualia illa dm talia iudicct,lingulisqi lineis creaturaru deceptus non deiinca-turjfed centru aprehendat Deum, a quo omnes creaturaru linea; fuiu di ducbXjVt fimul Uncas omnes amplccbatur in ipfojtu gloria quod fit honoiificu praminm iuftoru.fi verus honor virtuti innititur, patiisq; gloria & lionor,fi filius fapienseft honor PatiiSjVt Ecclc- iialbicus dixitvEnfis Bgiiraobijdtur Rcg.i. c. Vbi Dauid crifc accingitur Fortiilimo vt vallaret inimicos,n6 fecus ac Pater a;ter nus extirpat aduerfarios Ecclelix,pcr Cbriftum enfem , enlis vi- tra ac arma reliqua, cruce fortifumapr.Tfigurat quo cruxdidla- eft enlis, inimicofum timor Sc vaftitas, cft enlis armatura nollia Chrillus crucis cnfe, qua exterret morte infetnu &d^monc,ctus cnim Formata no eflet Fi Chriftus illi nb affigeretur, vt ex illo & & cruce arma vnu,cn{is vnus rcfultarerjCnfis cnim anceps eft le- ctione vnaq^& altera parttrefeindir & fecat,n6 fecus acCiuiflus diuinitate Sc humanitate. Gladius iride, Pfal. 7. Vbi dc Patre cter no dicitur,Nili coucrfi Fuetitis gladiu fuu vibrabit, arcu fuumte tendic-vna cx parte gladius in rigore dictus difccatjpolTet etiam cx alia Ii acueretur, vna folu refecauit multcties Chiidus inuolu la altera & lateti.quam fi opus clict excrciet cxacucictq-,. Arcus quod robur ncrui& potcti;r,.vtriq; extremo5diuinitari5& huma- nitatis initeretur quo pral.7 dicirur.Judcx,iultus,Fortis, paties,, iudex cp regula cxeplar prorctypu noltru operu i:t,eft omne, bo- nii, ens omne, veru, ipTcvcritas omnisveritatis regula, quo iultus, nii enim medarijxoiincre pcttft erroris vc regula. rcgularo-r ve- ri, ideo & boni, nam entis, vidit cuncta qux Fecerat prruidit om nibus no temere no cafu Fecit, & erant valde bona, vidit inqui. Fortis quod omnia per iprum,i 5 c fine illo in nihilu redigantur, fo lu quod velit , patiens quod cu fume fapies homines quales fint coguofcar,&-cuniifcricors per eirentia liciniuiias Ferat, vt animi nobili- LIBER II. nobilitatem exerceat, liberalitatcmq; ,cu remittat vindida qua fuftipere polfcc a mortalibus, vfq; du licct& iuftus eu fit illa acci pere cogatur. Granu tritici, Iboan.u. A me, dico vobis nifi graiiu irameti cades in terra mortuu tuciitipfum folu manet, fi autem moituii tiicrir multu fruCtuafiert.quia no fecus ac grana femina qua: omnia vt plurima generer germina, emoriuntur prius,mor- teqi ipforum viuunt reliqua, eo grano fata,fic morte Chrifii viui mus omnes iam mortui prius culpa & peccato, regenerari interi tu huius grani tcumcnci, quod non folum vitam nobis impertiit fcd & alimentum parauit, ideo vocatur panis Ihoannis. Ego fum panis vitrr,&, 3 j. Ego ium panis qui de c^lo defeendi. Hoc pane alimento cibo efea, nutrimento hoc,faiiguine,fubfiantia noftra 5c integritas naturs feruatur rcfarcitur ami{rum,vc fortis cuadat infu rurum mens, pane ex hoc grano tritici emortuo ctor mato,alimcntumquc quali alium mente ideft ratione fubllituit, hoc enim alimentum notat, alium eificit hominem, imo homine Deum participatione deitatis. cibus quod fitfacilis mundis vif- ccribuSjcfca quod nimis dilhcilis, contritione aucatritiouc eges vr nos polUr alere, fanguis quod nil illius inutile fit, fcd viuidus totus mundus, omnique excremento Se impcrfccbione libcr,fan- guis totus , cibus totus, fubftantia Se alimentum, lacbc facilior, quod lac per medium fanguinera nutriar,cibus vero hic, fanguis ipCcjimmcdiatumque alimentum fir. Amor Canticorum, i. Fulci te me floribus ftipareme malis quia amore langueo, ideft Chri- ftoqui amoris inftar animam meam eripuit quo line anima & vi ribus langueo, floribus ergo fpci,pomoru frudus Se prsmij, ful- cite me quando veniam, & apparebo antefaciem Dei,eft enim a- nima amantis plus multo vbi amat quavbi animat, amorenim eu morce comparatur,quod non fecus ac mors animam adimat , fic amer iilam fecum ferat, quo dicitur Canticorum. S, Fortis cft vr mors dilcdio.Charicas.^.ad Romanos nuncupatur i)s.Conimen dat autem cbariratem fuam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores c(iemus,ChriftusprQ nobis mortuus cft. pro inimicis fcilicct cmottuus,quod revera excefius charitatis cft,chaiiras c- niin rei lummam ^ftimationem Se prartlum ligniticat,funt carifsi ma qus fuiu multi habita , caraque ac ii carnis noftrs portione illa emeremus, quo nil cft nobis carius, idcoque cara dicuntur, quod eorum emptione careat cmptor,rcbus reliquis, veniaiquc iape- CAPVT VI. »37 in pcnaiUm aliorum propter ea qua; pretio habuit.ex eoque ca- lillimailla dicutur,&: charitas omnis fedulitaSj& diligentia qus vt illa comparet exponit emptor defideriuraqj quo tenetur & a- mor, charitas ergo Chrifiius eft cu fic nos redemerit proprij fan- guinisprctiovit^cque difpendiOjVt omnibus obearucrit honore, vitajmatre pijfsima,vt homines morte liberaret, nulli parcens ia Aura? labori autpretio, pretium noftrje redemptionis, in rigore iuftirire ex proprijs perfoluens Patri,noftram debitum. t. ad Co- rinthios,6.Empti eftis magno pretio, Chrifto fcilicet;Aduocatus Ihoannis.i.c. Filioli mei h^c feribo vobis, vt no peccetis, fed & fi quispcccauerit aduocatum habemus apud Patrem lefum Chri- ftum iuftum,& ipfe ctl: propitiatio pro peccaris tioftris non pro- noftris autem tantum, fed etiam pro totius mundi, noftras enim caufas agitnoftraque negotia folicitat,vtquiin procefiu 6c Ubel lo huniauitatis omnia perlegit, nouirque omnes hominum lites miferias,neg©ria, appetitus & rationis rixas & crimina, cibiliaq; negotia hominum qualia elTcnt cx parte naturae, & qualia i)S qui bus dono graiiaimperio ve, hec non erant concordia & pacifi- ca, faAus homo, apud Patrem de caufis hominum folicitus ad- uocatus fidifilmus. Propitiatio, oftia, vi Aima. oblatio, facnficiii holocauftum. horum figura Exodo, & Leuitico paiiim obubrarus quemPatri offerimus modove placetur ea oblatione potetilfima, . Teftisomni exceptione maior, Apocalypfis.i.c. Gratia vobis & ^axab eo qui eft,& quierat,i5c qui venturus eft, & afepte fpiriti bus qui in confpeAu throni eius funt,&: lefu Chriffo qui eft tc- ftis fidelis, primogenitus mortuoru,&pnnccps Regu terrx,qui dilexit nos,& lauit nos a peccatis noffris in (anguine fuo.qui eft prior in tepore & melior in iure,eternus eft filius Dei, melior in itirc propter fummam & illuftre progenie, tot tantoruquc R-egn Monarchatum Principum, Patriarcharum, Prophetarumque, in Iordane aprobatus,in Tabor Patre ipfo fummaque veritate, qui cum fumme fapiens fit falli nequit, nec cu fit bonitas malu age- re aut fallere, viiiufi|jCeftamcnti auror, veteris & noui, quibus vl timam voluntatem exprefiitpro diuerfoEcclefiJ ftatU:teftibus* que miraculis codidit comprobauit fan Aiilima lixc teftamcnta facramentis plena & myfterijs. Amicus Canticorum, Guttur il lius fuauifiimu,& totus defiderabilis. talis eft diledus meus, & ipfc cit amicus meus fili^ Hierufalem. quis enim amicus-maior S -quam LIBER II. quam qui pofTu it pro «obis Sc in bonu hominu falute, vitamque difpendijCjianguinem efudit qui omnia in bonu amicoruimo 8c inimicorum erogauitjquo ibidem diledlus , totus defidcrabi- lis,cle<^us abfpofa appellatur quod fpeciofus fit forma prp filijs hominu, eledlus inter omnes pr 2 edeftinatusfcilicer,caufaqi noftr^ prsedeftinationiSjIfaiar.S.c^Et dixit Dominus ad me voca nome cius accelera, fpolia detralicrc,feflinapra:dari. quibus denotatur Chriftum nominibus non figniticari ^que bene ac verbis, vt con linuam ciusaclionenoftcxfalutis, opusq; perpetuum pernote- tur, neq, enim accelerator fpoliator vc dicitur fcftinacor prsda» tor quomodolibetjfedcoiinua aclioncin opere hseq; munia iu guer exerces his titulis nianifcftatur verbi actione fignificata,na nominibus,qu 2 habitualem fold horum fignificatum obferbans non actuum, Ifaix.^j.Abiedtus cxpulfus dnuidia miraculorumdc veridica: dodtrina: odio , vilis quod nullo habitus precio fuerit qui erat pretium redemptionis uoftraf.atlidtus malitia hominum & blafphemijs in Deumipfum verbuquc prolatis. Atritus,quod ’ granum erat frumcnti,ex quo pania aumentuniquc viuu paraba tur emortuis hominibusimirabile dictu emoritur granum, panis que exeo coiifeclus viuus cft,hic imo vita ipfa,minime enim v-i ueren: mortui homines peccati labe, fi mortuu eis imperdretus aiimentu.Vulneratus pafsionis toxmetis,vt cum' panis quem dat Chriftus proprie eius taro fit,vthominibus partiretur,vt diuide.. retur inter mortales vulnerafu5.efi;,,ellpEincipiu diuifionis vus nus &fedtioin viuis facta. Virgultum eft ideo quod cx^atborc iI la ainiquiirima iam fenio cofeda arida cxiccaia, eius occafione, pullulaucrit ChriftusrcciiTailla&rcfcctajru quod ex arbore cru cis hoc virgultum germioauerit virgaqjhsciuftitix & redtituds ais. Radix de terra licicti eo lociCubfcribitur ctia,quod maxima virtutem habeat & potentiam trahendiadfehuraida quxuis, vi- tiofos peccatGres,^molle$,huaudos,& defidcs.& rore gratix hu.- m.entcs iuftos Icgisq; obferuatores, diciturIhoannis.i.Cum exal tatus fuero aterra omnia traham admeipfum. non fecus inqua ac radix ter-rx aridi & ficca:,tadixviuaexugicomnia,5c-ficcaim'' bibunt humida qu^uiSjdefpcctus uidc viroru, non folu vulgus, & plebis, imo Dodtorum, legis virorumque, qui fi qulalij verita tem & doctrina tueri tencbatur,maximeipfi, millerrimum vero ^ ratione nullius effe ponderis prxtij nullius inter magiftros i3c ’ " ' dodes,, CAPVT VI. 13 ? do(fios,horumq-,&nouifTimus erat vltimusipfa Capientia cum cf feE,& quafi noua dodrinara, nullo quafi cfiet firmata robore aut xuiraculisjvits integritate, no uilTima iudicabant,fu umqj ideo a u terem nouiflirau fcdlatorcm & paradoxicu. vir doloru.quod do lores virilianimo fuftinuerit vir fcies indrmirares.neq, enim na- tura humana adumplit eius imperfediones ignorans, imo vt auf ferret quas cotraxerat peccatoru labe,fine vultu fubdit,fpeciem enim & decore amiiritvulcuque diuinitatisrepreflicquem mani feftauit in Tabor quibus voluit electis eius. no reputatus. Vana iudicates qu« edocebat Cfcitate & malitia, portans infirmitates, verus homo vt non fccus ac verus Deus cognofeeretur , oblatus quia voluit. Cuius potentix coliaiionc nulla eft in natura poten iia,neqi maior,neq} squalis, qua cogi potuerit, vt pateretur coa (ftus, quare eft oblatus quia voluit. Ouis figura fignificatus quod lac dodlrina copiofifsime obtulerit iamiam moriecibus fcetibus inopia aiimeti, Egenus pauper, Pfal.(J 5 ).& loS.quod omnia abdi caucrit bona,vc homines ditaret, quos vt bonis repleret exinani uitfcmetipfura, dixit Paulus ad Philip.a.ijsqj no coreius adhuc, oprobriu hominu fadtus eft &abic£tio plebis. maioru ftilicct rei publies potetiu & vulgi abic<ftio,hacq, figura nobis occurticho nor Angelorum, & hominu,Pfal. 2 i. Sublatus a iudicio-vocitatur Ifaix.; ;.a iudicio & redta fentecia qus illi debcuarur,Uaias.f .c. titulos huius Principis afferes ficinquit.Paruulus enim natus eft nobis,& filius datus eft nobis,& faiftus eft principatus fuper hu- jnerueius,&; vocabitur nome eius admirabilis cofiliaiius Deus fortis patet fututi Cxculi princeps pacis. Paruulus femper cxdtic qui potuit magnitudinem diuinitatis manifeftare quo femper paruulus vlqj ad morte . natus nobis, in bonu hominu, datus no bis non debitus,fcd gratiofe datus, admirabilis, vits integritate opcru,& miraculoru p®tetia;c6filiarius in eo enim vidit Pater, & per ipfura omnia gubernat,prxuidetqi omnibus nil fincipfo, omnia per ipfum fa(fta funt.Deus fortis qui jfuftinuit pondus fcc lctu,&flagitioru hominu, crucem morte, cuicitinfernu domauit fuperauicpeccatu,vt abudarei gratia vbi abudauit deliiftu,quod facere no poflet natura omnis, fortis quia ferre potuit Cefeipfu indignatu, rigoremq-, ira & indignatione frenate iuftitia & mife- ricordia c6ciliare,P.iter futuri fijculi, huius enim foculi vitiofi & corfupti labe,& peccato infedi, Pater extitit d^mo ferpesq-, and S a quus. LIBER II. quus,gcnerauuq;liIios i:x 6 c perditionis foculi huiuSjChriilus vc to. Pater eft futuri frcuii gratix dc gloris, hos generat filios deiti cas eos.Princeps pacis. cu ab illo cocordia inter Deu &homines, &per ipfu cofiituta hr ipTeq^pio nobis faiisfece.ir Pacn^yt cocor dia coponeretur pcripfujhomocodnus eft amicusDeo prima fui formatione, hsc omnia vafiauit d.smon, litesquc,& jurgia ziza- xiiamque feminauit ri.Yas Sc contentioncs,iniiniciria inter Deum Si homines eft ille Pater difcordi2,liiac Chriftus eum eiex offi- cio impenderet paceia hanc reftituerevt in eadem virtute refor- marentur homines, & per ide exemplar iterum fomiarentur pet quod omnia fada funt & faiTa propter fumam eius mifericordia pietatc,piinceps pacis inrchbicur,reraper qui pace anuntiabac hominibus reformatione inquam gratiam, & cu Deo vnione, eft que femper illi titulus pax. Angelus Apocalypfis.t a. Et Dominus Deusfpiritum prophetarum mifiit Angelum fud ofledereferuis fuis qu2 oportet fieri cito-Angelus enim nutius eft grxeis &lari nis quod.Diomedes Angelica carmina infcripfit,idefi: nutijs vti lia,nuntiauic Patris- arcana, gratis lege, pace hominibus, nuniius hic,& euangelium quod efi: nuntium bonu-Aquila Deuterono- rni.ji. Sicut aquila prouocans ad'voUndum pullos fuos,&fupet CQS volitas expandit alas fuaSj&afiumpfit eum atq; portauit iii- humeris (uis.Chriflus fub Aquili pigmate pro-uocat filios vola- re ad itiruitufolis luftitif, pullos minores natu fufiines d.orfo la- borujYt incitet illos ad volandu fui cxepl©, kaliorum pullorum immiratione,qui iam altos volatas edere qua:unr,Reginam auiu immitantes aquilamjprophetaru-m, Sc patriarcaru exeplo iuldo- ruqac &'maioru. expandit alas ruas,vc expandit in cruce brachia, altiilimo illovolata quo exaltatiiseR a tsr-ra, portans cu, homine fcilicct inhumeris eius.imperiu eius iuper humeros eiuSjlubdi- tos fic cuetur& defendit homines, fudinetqi faper eos volitans., hunc modu volatus Aquila? prouocandi pullos retulit AElianus Plinius, AEdoardus, Arifiotcles proprijs captibus, vt & reliqua qu^ad natura ditdorufpecf it hoc capite eiCdeautoribusproprijs locis inueniutur, qui’ vlq-, ad propria capita quibus dehisDeo da te dicemus relinqutur,adEphcf. ^..effingitur fubfpecieArmatiu? armatura vocatus eo loci.lnduite vos armatuiiDei,vc politis fta re aduerflis infidias diaboli.ideft induite Chdidu, quo &hoftes cuiadmus^&tueiuuf nos a telis aduerfarioru aumatura ofenfiua, & defcfl- CAPVT VI, ,39 & (Jefenflua, tanti roboris & potenti.E,vc non folum dum in ho- ftes inuadiinus eos fuperemus verum tugietes adhuc occaHones vitiotani opprobria & contumelias fuftinentes pacicnria, palma triumphum vidloria reportemus, armaque aduerfariorum, cum prius in Chrifto robur aniillerint hsbcruerintquc fine robore & viribus, poftea dum in nos veniunt inermia inuecilla, obtufa- quc,nil vitra efficere valent. Alpha, & omc§a,Apocalypfis.:i. ex- plicat eo loci Ihoannes in Ipiriru.ideft principium & finis, a quo omnia cum omnia per ipfum fadafint,&in quem omnia cum in ipfo beatitudo noftrafoslicicas finis confiftac, Grxcorum enim alpha, circulo defcribitut vna ex parte dirupto. cuius partes abr- rupta:,vnafupcraliam diducla cruce eformant,quafiea Utera no tetur,quod circulusvnus ex tribus perfonis deitatis, (tribuscircu iis fignificats, complicatis inter fefe)crucem mortem atritionem vulnerum diruptionem cflecpalTurajpro varijs aliorum characlc rum totius alphabeti formis, dc figuris pro hominibus quorum caput Chriftus eft primaqj litera alphabeti totius noftri , quo 6c omega dixit fe elI'c,omega cninigra'cis,duobus circulis integra- tur perfuperna auulfis,quafi verbum circulum a:ternum,Dcus- queipfe circulum vnum immitteret, vt pro hominibus facisfacc rct.dolorcmque & triftitiam sterni Patris,& Spiritus Dei,filijqi qui paliurus erat tormenta crudelia diruptione circulorum no- taretur, & qui fine principio & fine erat, circulo integro genitus, (generatione eius quis enarrabit.) & qui circulus erat integcrli- ne principio & fincdnquem nullus additus patebat omni ex par te conclufus in falutem hominu,abfcillus diruptus auulfus qua- fi videatur, pateatque eruptione illa additus, quo dixit Ium ome ga,dixit enim ipfe Ego & Pater vlium fummus. Hinc confuctu- 'do inualuit plurimis iiacionibus ante primam litcram alphabeti crucem coftituere aqua incipiunt erudire pueros fic legentes Chridus. A- hac charadlerum configuratione cx hoc alphabeto potius quam ex altero, has duas literas dcfumpfifie rcor, habenti enim configurationem hanc ^ alpha, eam vero omega, w , iun-; fta vero coftruuntur (iCjfi w oraegz fuper imponas alpham,vt ex- trema illius coniunganiur extremis alterius hrc refultac hgura (J quo nulla carum integra fine alia iDucnitur,vt patet hic in ca rum configuratione, eftquc i)S tribus circulis vno contentis T ri- S 5 nitas L1 BER II. tus, & placidus Spiritu fant^o cooperatus & flatu ccslcili non iecus ac flos natura confi(Ht,Matchi’Mi. Difeite a rae quia mit- tis fum ego. cum tamen hic de lilio fermo inciderit non podum quantisper non diuagari propter difdcilem eius naturamj& va- nam a i plurima feriptursE loca enodanda nece{f3ria,qu.x de hac plauta ad literam loqantur.funt enim varia: & difeordes lilioru fpecies vt ex varip locis grauiffimorum aurorum licet colligere» lilium efl: commune noilrum di dum, {Wirls gcxcis, quod co- lorum varietate floculus ille, quo ad medias partiuntur folia, §- muletur arcum c^leftem, nubis roridr,qui pluui^ tempore adfo leceuenire,efthoc coelcdis coloris &liuefcentis, radicis oblon- gy euerfa: & diftorta: fic Diafeorides libro, i. c.i. Plinius lib.ll. C.7. Thcophraftuslibro.5.c.2f. Rhodiginius libro, c. ij. eft alia huius piante forma coloris purpurei rubrique haneque ori- ri in Syria 6c Pyfidia Pamphili^, affert Diafeorides libro. j.c.iio. Theophraffuf, lib.(j.c.ri.& loco fupra citato Rhodiginius, Gi~ lenus.{j.limpliciam,Mathiolus,Rambertus,Lacuna.fuper caput citatum Diafeoridis, etiam fi lilium hoc fpeciem lilij albi vuIm didi azuzenas , Grarcis vero KfiMV chrinon bami- con,ideff flos regius, conftituanc quidam, quod radicis bulbulo {s fit rotunda:qae,niodo vnius globuli , duorum modo coniuh- clorura per fuperna,cum re vera Hgura vnius partis,non fit ratio fuffidsns colligendi fpecicm,neque ex his conucniens ratio ad- ducipofTitjVt entitatem aut diuerfitatem naturae aficuercmus,vi res enim virtutes proprietates adiones eafdem habet cum lilio iride dido vt eifdem locis medici &philofophi diefi afrirmaruc, &ipfa notitia parens experientia ex quibus melius venamur re- rum formulas, quam ex accidenti tigurs communillimo , vt eife lili) fpeciem iadicemus,rubrumque hoc lilium natura produci modo lola, modo arte, fi radices aliorum liliorum in vino rubro maceremus prius quam conferamus, & fumo fufpenfas nouem diebus exicemuSjtcnent idera autores locis allatis, tum vitra hoc oriri procers magnitudinis & rubrillimuin in vallibus &: con- uallibuSjlocisque apricis foli expolitis 8c tepidis, contra ac liiiu commune vulgare noftrum qui irriguis Sc humeniibus minusbe ne feritur 5c germinat minus, montuofis veEo,& ficcis copiofius 7enit,& fertile magis, turrib’ enim tedis muris & alijs altis fqua Udisqi locis erumpir.de hoclilio rubro iiuclligitur addiidus lo • cus >43 CAPVT VII. cus vbiGhriftus abditur fublilij formula , fefequc lilium vocat coniialUum,rubcr vndique fuo fanguine,purputeusque,&rubcs in conuallibusquc inhmis locis pafsionis , tum inconuallibus in locis deliiiofiS & humilibus vdis gratis rore,& aquis humen- tibusirriguiSj%uat enim lilium hoc figuram formam inprx- cipuis partibus lilij veri iridis dicls,in. folijs, caulibus, floribus, calicibuSjfioculis & reliquis,quo merito, cum polleat eifde vir- tutibuSjiiUuni fapicntes iudicarunt.de hoc liliorum genere in- teliigitur locus ille,Caiuicofum.t.vbi dicitur dileclus meus mi hi,& ego illi qui pafcitur inter lilia. vt abundantiam, 8c copiam prxnotaret fertilifsimaque pafcua & plena,in quibus fpofus nos ouespafcit & alit,fummaraque eiuscuram & diligentiam amore & vigilantiam, lilia enim hxc in conuallibus fertilifsimis adnafci locisque abundantibus & fmracibus diximus, vbi pafcua fcecun- da vbcrrima copiofa inueniuinur, locique vbeitate virentia abundant & in magna copia fubcrefcunt,humiditatem vero qu^ ex loci illunie & vditate accedit, fi qux eft nimia,potetifliraa tra hendi virtute radicis liliorum(qua polient inter omnia virentia) ad l’c vocant & alliciunt, qua egent & in fc abfumunc feracis na- turx & ficcx,quo fuperfunt pafcua moderata omninojtempcra- ta difpofitaquc ea proportione qua expetunt pecudes,vt falubri vtantur vidu creicant fetificent copiote,prolemquc in maximo prouentu reddant, inter lilia huius forraulxjnnlla eft enim radix virentis aut plantx,qur facilius germinet, & fefe multiplicet Ii- lij radice, abfumic fupcifluam loci humiditateni, fugit potentif- fime exquauisparte,quo,&in locis ficcifsimis vbi alia non pul- lulant, aut congerminant h.rc radix terram comprehendit & ri- refcitjpoteniillimo fu(ftu humidiratem loci cuiufuis ad fe aduo- P cans dcallicienSjhinc muros, ruinas lapides loca cxcclfa &ima a- prehendere videmus ficca & inermia, in quibus humiditatis dc- feftu^ion pollent virentia alia germen emittere, fefe extendit ad virentia qiieuis reptu radicuum.qux no cxicat aut defraudat alimenti debiti, humidiraris verequifitxad vitx tutellam,fcdfu perfluum, & exorbitantem abfumit humorem vitiofum 6c no- xium quo Exodi. ic.alijsquc plurimis in locis iufiit conditor ho- minum in candelabro purifiimi auri pendere lilia, & fpherulas ^ ex auro fabricatas limul cum calamis & fcyphis,Vc notaretur Sa cerdoti^^ Dodoris o£ficium,qui lumen communicant fubdi- LIBER II. ;tis,vc liliorum more ia Spherula mundi fuperfluam humidirate calami & Sciphi vana narura abfumaat & corrigantjdcbitumqi iliis alimentum inftiruantjquo Paralipomenon,i.c.. 4 . lilia infcul pxa reptantia cadati voluit,vt oflicium notarciur eorundem , & ad.alios venire humiles percurrendo terram non in altum fuper bja elatos & rumidos daretur intclliguHinc laudatur iponfaCa ticprum.j.pollijuam dixerat fponfus caftifsimam eiTe vmbiiicu- (jue cius temperatifsimuni, non indigere poculis, quod non exu rereturigne concupifcentii,fubditYenrertuus ficut acerbus .tri tici yaUacuslilijs,abf(^uefupcrfluo humido & exorbitanti fed moderatus & callus immunis fupcrfluo qaeuis,,'fciraus ca qujc virtutem habent tr.ahendi ad fe humiditatem caules immittere citiusjuxta triticum confica,vtin espis allijs melopcponib.us reliquis eft videre,quo c.um lilium potentifsimte naturs tracli- u.E fit , triticum exiccat & fugit,vndc venter fponfx&il per na^ turam propriam non tic dirponcrccur.lilijs.veto gratis .circum- uallatus, purus omnino perfedus vndique fupertuit.Ecclefiafti- cu^-fic dicitur florete llores quafi lilium, & date odorc,&fron dete in gratiam. Mirabilis ,el} difpofitio foliorum floris Ulij qui in plures partes difecarur illico ac flos perfe^Sus eO: quoru dus furfum fpeclaat c.jluni verfus coniuncla, reliqua ycro terram ref pidut & illam yerfus rcxotq.ucntur feparata &c diuifa,his vniucr U lex continetur Dei amore,& proximi diicdlionc, florete ergo licut lilium amore Dci,i5c proximi.Dc lilio rubro intelligitur lo cusille Eccle(iaftici..fO,cap.Vbi prsauntians Chriflum yenturS inquit veniet quafi lilia qu« funt in tranfitu aqus . Ideft quafi li- lium rubro fuo faaguine,cumprxtium fus fanguinis redemerit nos in tranfitu aquarum, & aflidjonum qux.intraueruni vfquc ad.animam cius.Ideoiursit Chridus Matth£i.6.3c Lucx.it.lilia agriconfiderarc quomodo crcfcanr,& florificent foli]S in altura fuorum florum, & io terram demifsis,& tandem Canticorum . 4 Sponfus ybcra fponfx contulit duobus hinnulis gxmelis capr* qui pafcuntut inlilijS.Quod Ecclcfix 'vbera copiofifsimo ladc abundent dodeinx^non fecus ac hiunuli,qui inter lilia didta ru- bra pafcuntutjpalfus copia 5c abundantia lac quali funt, 8c abun dant Ude loci fxracitare,cu gxraelisvero cotulit hinnulis, quod cum tanta Ci; Udis copia cis locis cpnuallibus , ab yirifqj vbcra exuggantur,nc fuperfiuum,^ redundans Uc notaretur, cura ge- CAPVT VII. ,4^ melis vt doctrinx concordantia 6c concentus notaretur. formul-a cft alia liliorum <ju^ candidifsimos,albifsiniosqj flores efundit omnibus fimillima lilio coelcfti communi , pri’ier quam colore, radices oblongas cxeritjdiftortas nodefas, folia ciufdem cum il- lo figura;,cauie,calices,& reliqua quod referunt dicliautores,& modo cft videre in viridario tranftiuerino araplifsimi Cardina- lis de vireruG Romx, narrat Mathiolus fuper caput primfi Diaf corides,Lacuna dodlifsimus eodem loco,Rambcrtus^ plurimis^, ali/s in locis apparet hxc planta pulcherrimi afpcdus^, Flandii^, 1 talia:, & Gallix,meminitq 5 Plinius fpecici huius Itbro-ai.c.f.cui ius folia indurari adeo folc cxicatajVt infpinascarundcra cufpi- des degenerent ScAimitates acu tic & figar* angulofo, norunt q ipfi natur^ interpr*tcs,vt Sc ali* fciitcs & fprna: folc arefadlx,ca per initia in fpinohs plantis adhuc non fpin*,imo facile tra^cn tur contre(5lcn£urqvraanibus, temporis procefTu folis adlionc rr- gidar Bc dur* fpin* fiunt Scintradabilcs redduntur, huk lili] for ni* & eximi* pulchritudini fponfus coparatamantifsiniam fpo fam eo loci Canticorum.i^c.vbi lilium inter fpinas illam vocat, neque enim aliud lilium inter fpinas-faberefcirpF^terqua lilium hoc album natur* purifsim*,vndc virgo Deipara apprime hoc li li) generefignificatut purifsima & candjdifsira3,tunv marcr,dum filium ofculabatur dc crucc defixum inter fpinas coron* circum pofir*,qu* tempora facta Jc caput n-©ftr*falutis ckeunueniebat lilium hoc albam inter fpinas dicla cfi,tu & dc Ecckfia inter per fecutiones & angufiias fpinarum,tum anima candidifsima iufto‘ rum inter aflidlioncs &parsionesfpinafque©prcfi"a laborum & miferi* humans.Deifcra virgo tota pulchra candida totafpints circumuallaca &fulcita,vtcft hoc IiygcnuSjnultacx parte impe- tita cfllabc defeciu ve aliquo,quocu hoc lilij genere merito co fercur.Sunt tandem rubcfccntia& aurata lilia colorisauri,rcfcrt Plinius eoloci DiafcoridesUb.i.c.i.. quos sniulantur flores illi liliorum quosgeftantpro diuifaRcges Gallk,ab co tepore quo Clodoucus conerfus eft ad religione Chriftiana,eo enim nvec dic quo fufceptusefl: dc facro fonte, dc coelo immifsi funtin fcuio- que apparuere tres lilij aurati fiores-, trinitatis fymbolon nomi- ne cuius baptizatus cft, loco trium ferpendum hGrrendifsirao- ju quos pro infignijs afpertabai.Frudfus forma occunt Luc.i.c» Chriilus vbi virginis frudfus appclUtur^fperabaturcium fructus &gia- LIBER II. gratia in floribus & c^remonijs legis veteris, trucius erat cum cflet finis legis 5c vlcimuni quod rpeclabatur in quem omnia pro tendebant Paulus ad Romanos. lo. finis enim legis Chrillus.tum veniris virginalis fuit frucl:us,n6 floris nomine fignificatus quod deluper peruenerit non praruia humani operis virtute virili , vt flores fructus prarcedere afolent. Gigantis forma altu ce venit, pfalmo.iS, vbi de Chrifto dicitur. exulrauit vt Gigas adeurren- dam viam. excedit enim noltram menfuram excellu infinito, cu- ius refpectu nos nihil fumus non folum Pigmei, Gratia pfalmo 8^. Quia mirericorciiam,& vetitarem diligit Deus, gratia & glo- riam dabit Dominus, mifericordiam &iufiitiam fcilicec, nec c- niin defraudat in aliquo iu(titiara,quam vocat fveritatem quod cile fuum cuiUbec reddat entitacemqi veri, gratiam Sc gloria da- bit DominuSjideft Chriftum qui totus gratia eft & gratiofus vn- dique-& gloria, cum in vifione verbi beatitudo noftra confiltat- Germen vocatur lererairs.c.r^. vbi dicimr,Ecce dies veniunt di cic Dominus & fufeitabo Dauid germen iuilum,&regnauit Rex & lapiens etic,& faciet iudicium.&iuftitiam in terra. Dauid no mine intelligiiur , & promittitur iudexiuitus de domo Dauid. Hinnulus Prouerbiorum. ^. propter humilitatem, & obedientia quam matri pijllim^prajititic non fecus ac hinnuli profequntur matres ac fi patre clVent dcftiniijvc eft videre in omnium aniiiia- tiunr fi^fibiis femel natis qui omnes hinnuli dicuntur, vc Chri- ftus temporali orcu fine patre natum ede notaretur. Homo pluri mis in locis fcipturx inuenitur non fictus aut efigic eius fimula- tus , vc in alijs .rerum icconibus occulebatur, imo vetus homo, verus Deus extitk hominibus , vocat enim fe hominis filium Marci. 9 .Marth^i. 2 o. &alibi padim ,vt hominem iudiccraha- berc intelligamus qui noltra cognofeit , &no5 refpicit , vt ca. put membra virtutis influxu, motus & fenfus, eft Chriftus caput noitrum nos vero membra, vc dixit Paulusa.ad Corinthios. c.n. Hominis caput Chrilt us.Icfus vocatur,Saluator nofter,Marth.Ti j.c.Lucar.z.Quod nos Uberauicde manu Sathan^ propria viiru teimperio & potentia, &: folueric pro nobis pretium quod a nui lo altero perfolui potuit preterquam ab ipfo, legislator, lob.0. Ecce Deus excelfus in forcitudinefua &nullus ei fimilis in legif lacoribus.fpiritu prophecix Chridum a longe fpecdans pfalmo;^. Conftituec homine legislatorem fuper eos, pollicitationibus co-..^ • tinuis CAPVT VII. H5 tinuis & ptscibus Patrem artcrnum folicitaris pfalmograplius fa ccr de Chrifti aducniHjPfalmo.Sj.fic.Ecenim benedictionem da biclegisUteribuntdc virtute in virtuteni,vidcbiturDeus Oeo- rum in Sion.Eft enim vere legislator qui debitam cuiufuis rei mcafuram nouit, 6 c iuxta menfurara ^'limationemque & verita- tem rei cuiufuis & elVe, leges condic, ex ea enim notitia quid in omnibus conftituendum lic exponit imperat . Omnium ergo Dominus & conditor rerum Colus, leges poteft ftabilirc & per illum alij, omnia enim tantum veritatis & ede continent, quan- tum illi per quem omnia Caela funt Cinilantur. hinc lex eft len- tentia sterna. Inluce occulitur ferpens hic. Ihoannis, 8 . vbi dicitur , Ego fum lux mundi , dc iuCra. Ego lux in mundum vc ni.&: alibi fspe. Lucis enimfuntduo, &manifcilare omnia, fouere cunila naturs inCluentia & virtute calCacere dc vi- uiiicare, notitiam atiilk rerum fupernaturalium narurx Do- minus, qua & intellcilum formauit vero,inflamauirqiie vo- luntatem & perfecit bono, influeniiaque auxiliorum corro - borauit, non fecus ac lumen omnia confirmat & fuftine: in ef- fc. Mifericors 5cmiferator iuilus Dominus, Pfalnio. no. me- raotiam fecit mirabiliumfuorum mifericors, & miferator Do- minus: efcam dedit 'timentibus fc, Pfalnio. iii. Exortum eft in- tenebris lumen rcelis, niiferi cors, dC miferator, & iuftus. lucun- dus homo qui iniferctur, 6c commodat difponic fermones fuos in iudicio quia in ^ternum non commonebitur. Ille qui eft lu- men exortum poft tenebras legis veteris, mifericors eft , cum omnis petfeClio rerum ab illo produclarum translata fit ab ip- fo, in quo omnium rerum exemplaria continentur , quo mife- ricocscft,& mife:icordiscxempUr, & miferator, exercens fei- licet milcricordiam & illa Ytsns , fed & iuftus nam fimul iufti- tiam agit, memoriam lecic mirabilium fuorum,lcgis inquam & fanclionum,eft hoc teftamentum quod condidit, fuz vltimx pri mzque voluntatis, rcli dum nobis, vt legem iuftitizfcdarcraur. Medicus MLatth.xi. 9 . non eft opus valentibus medico, fed male habentibus, quo fe medicum vocat, didum enim fuerat Eccie- fiaftici. } 8 . Da locum medico, ideft Chtifto. officium enim hoc exercuit, vt non lolum langores, morbos, ^gritudines virtute il- la fupcrnatutali expelleret propulfaretque imperio & potentia fupra natuta, imo vitra oniiie opus medici infirmitates noftra^, T Sc vul- L I B E R II. ic vulnera qnir cx nobis extirpauit infe rcccpir, venenumcj; no- flium cum non pollet aliter educi quam fuctu & hauftu,vt cft ve neni conditio, lugit &: recepit infcjVt nos abinfeClo cruorc libe rarct Matthet.8- Omnes inalc habentes cui auit,vc adimpleretur quod didluin ell per Ifaiam prophetam dicentem. Ipfe intirniita tes noftras acccpic> 5 c sgrotaiioues portauit. Ifai.c enin1.55.didu erat, vere langorcs ipfe tulit, & dolores nodros ipic pottauit. Mediator Dei, Sc hominum vocitatur ad Thimcthcum.^.c; Vt hac adutia alliciat homines, & vocetad fc,& vere mediator, medm eif Dei &hominu, cum participer vtroq^ extremo deita- tis U humanitatis, vere mediator cum extrema conciiiauerit no llr« culpa: ruin.e &iaprus cum iuftiti^e rigore extremo, fatisfe- ceiittp Patri pro. hominibus. .Pater pijjlimus cui iinpendec.hiio- ruir. cura Ifair..?..Parer futuri feculi. Ex eo quod cu in legeferi' ptaiadex rigidiflimusextitiirct , Dcus,vltionum.in lege gratis Pater bcnigniflimus fit placabilis blandus & mittis. Qjti eft,dici- turpailim quod a fefit. reliqua vero exifianr &-finc ab illo,ycab cllendi caufa. Robur & fortitudo lereiniiM6. -Rudus Patris ap- pellatur Pralmo.44.vbi dicifur.Erudauitcor meum verbum bo num, rudus enim eandem fubftantia rufccptialimendad osred- dic dU]i in ipfo iterum repetitus fapot guftusquc 3 C-fubftaiuia- cadem3quo rudus Patris appellatur sterni, quod eiufdemfub- frantb cum ipfo fit , tum rudusprouenitexabundaniia & co- pia fubftantix intra nos coiuencs,qur quafi contineri nequi: nec capi, ideoque eandem fubfiannani in internis comniouee repetirque adintra.idem cura principio totius T-iinicatis Patre lubftantia fcECundilliina deitas, in Patrequi ftfe continere non p_oEc!f,quiahiiam vberriraa produebione generct-fubitantia li- Icni , idem fubftantia cum principio generante, interno acbu ad intra, hinc verbum generatur, fatur enim Pater (ibi eo verba genito , viditque.uC nofeit ca locutione qua- (ibi in verbo alio- quiiur omnia, & pcripfum omnia-fada fur.r,externa quafilocu- % tione ad creaturas, quaproducitur ede,. & fuhftaiuia omnium caram per appropacionem advciKum,et(i opera omnia ai extra,- indiuiduveTrinitaiis fint. Sapicntravocatur Pauli. 1. ad Corin- thios,cap.i. his. Ex ipfo autem vos edis in Chrido Icfu qui fa- das cd nobis fapientia aDeo.Cuni enim in ipfo fint omnes the-- fiuri fapientiffi&fcicnii^Dci, exemplar eli'e & cntitaiis, per^ C AP VT VII. i^S ftclionisquc omnis crcaturx, cum ab eo fint crcaturx vniuer" fs, & ab ipfo in c(lc conftituantur efiicienris rationem obeinen" lc,& continent entitatis & veritaris ab illo, vt ab exempla- ri Iit, in ipfumque ordinetur vtin finem, omnia enim propter fcmcnpfum c^cracus cfi: Dominus, in rantumquea Dto ipfo co gnofeantur inquantum in verbo fur noritix habent eiTe,&in tantum fint. Sapientia cfi fcire verbum, per haneque altiflimani caufam, & fupcrnaturalcm res callere , fapientia enim in fc. efi altifiima caula cognitionis rerum , in reliquis v^cro efi fapientia per hanc ipfam caufam res nofccrc. Sacerdos Pfalmo. lop. Tu cs Sacerdos in rternum fecundum ordinem Melchifcdcc, ob- tulit enim Melchifcdcc Habrab^ pofiviefioria quinque Regum Sodomorum, panem & vinum, non fecus ac Chriftus obtulit Patri pronobis fefe ipfum, fuumque fanguinem ex pane vino tranfubftaniiationc fada, & inftiruit Sacerdotes offerre &pro fcipfis & populo, panem & vinum , dupheata figura Mclchifc- decjincrucntumque facrificium in memoriam cruenti , ipfum- met Chriftum fuumque fanguinem offerentes nofir^ redemptio- nis pretium quod acceptat ^ternus Pater , non fecus ac accepit Abraham placideque fufeepit dc manu aitillimi Cacerdotis Do- mini Melchifcdec,qua: ille obtulit. Fuit enim Rex Salcn|Melchi fcdcc,& ibi altiffimus Domini facerdos, Salen vero Solima fuit prius di(fia,& poftea Hierufalera, intcrpr<jtacurque Rex iuftitiic HebrjEis,Gcnefcos.i4.c.Eft enim fummus facerdos a quo omne facerdotiuin cft.& qui fefe obtulit Patri in crucis ara facrificio cruente, facratiffimaqucilfa oblatione, nos de manu mortis libe rauir,cripuitque dc inferni fcruitute.Splcdor ad Hebrxos.i-qui cum fit fplcndor glotix & figura iubfianiix cius,porransqueom nia verbo virtutis fuc purgationem peccatorum faciens fedet ad dexteram malefiatis in excclfis. Patris fplendor quod in ipfo vi- deat omnia & fit fimul cum Patre, vt fplendor cum lumine , do- cet Ariftotelcs. ^.Thopicotum cap.j- lumen, prunam, & fplen- dorem lucem cfie, fplendorcm veto a lucc originem ducere & generati ,effcquc eandem fubftafitiam cum lumine & naturam vnam , lumenqusin fe manere & in fubie^o cuius cfi , fplen- dorcm vero ad ext/adifiundi & reliqua illuminare. Intelligibi- lis illa fubfiantia Patris in fe manet, Verbum vero genitum in Patre permanens iilufirat,& manifefiat omnia, ipiendetque T i boni- LIBER II. in omnibus, cftquc 6gura fubftantLc ciuSj boc enim habet figuvx quod rcpuebenrec ciprelfc qux in dlcnnam coniinen- tuc tanquam in principio, rubftanculit€rramen,vt vera fub- ftamia eiufdem fubftaniix. Setuus Paulus ad Philippenfes, t. Sed femetiprum exinaniuic formam ferui aedp^ns infimili- tudincni hominum fadtus. vtpollet dxraon Chriftum impetere, pollet mors ipfum aggredi, formam mortalium & peccatorum induit, aliter pertimefeerent omnia, fugercnt,non fubiret ciucis tormentum. Seruus hominum fadius, fuis commodis intentus fubmininransquc otnniaillis necellaria,& vdlia.SponfusEcelc- lix per verba de futuro in lege veteri , per verba vero depr^fend in lege noua gratix. Terribilis dicitur Deuteronomi.?. Danicl. ^.pfaimo.4<j, plurimisquc alijs in locis, quod exterrear, &expa- ucfcerc faciat iratus, fumroam eius potentiam pcrtmiefcentibus mortalibus, Dei enim cft omnia polle. Vinum Prouetbiorum.9. Bibite vinum quod mifcui^dnquit Pater xternus) bibite viomn, quod temperaui, idefl: verbum humanitate atemperatum quod non fecus ac vinum homines extrafe educit, vt in illo viuanr. quod dixit Paulus, viuo ego non viuo ego , fed in me Chriftus quaii ebrius Sc extra fc, hoc vino titubans de cius vita aiiebera- uar.Vox ad Hebr^os.?* hodie li vocem cius audieritis nolite ob- durare corda vcftra.Eft enim verbum vox, per quam fatur eter- nus Parer, fuaque placita hominibus manifsltar & explicat- Vnigeiiirus Ihoannis.u & i. SicDeus dLlcxitmundum,vthlium fuum vnigenicum daret. Omnimodo vnigenitus nonfolum fe- cimdum ^ternam generationem , fed fecundum temporalem qua ortus ell de Virgine Dcifcia,fciuauit enim in quantum po- tuit modum generationis ^terne Virgo facra, vrfumma eius notaretur perfedio. Vitis vocatur Ihoannis.if, vbi dicirur, EgO' ium vitis vera vos palmites, vitis palmitum ell caput, dicun- tur enim brachia vitis parres illx quibus aneduntur palmires, Sc pollices palmitum ptincipi3..Capuc vero eorundem, vitis ipfa &r,pariiiema, hominis caput Chriftus eif, dixit Paulus- u ad Co- rinthios. 13 . Hominis caput Chriftus, capue Chrifti Deus. Quo cum hominibus vnum corpus ctEdt Chiiftus, cuius capitis & vi tis, nos fumus membra & palmites, nulla eil enim planta in vni- ucifa rerum multitudine qux adeo ,rcciliis ramis & palmitibus dlundat lachryraas ac vitis effunditahing contulit fe viiiailcrtor nollex 147 C AP VT VII. noder quod fcmel ac palmes aliquis rcfcindirur lachrymas co- pio(i(limeemittaE,quo(itilium aundericfuique corporis parrem pairaiicnique quo Hct, & quali morruum deplorat amillum me» bru recidum. Paftor Ihoannis.ii. Ego fum Paftor bonus qui cog nofco oues mcas,& ipfc cognofcunt mc mc. Paftores alij , cum dificulrer oiiuiura fibi fubditarum dignofcerc podunt vitia qui- bus infcftacur, latentes ^gtitudincs, morbos abditos, tum quibus egeant infcdlsj&pcrteds adhuc pecudes non omnino callent, tum non omnes paftorera norunt, nec ipfum profequuntur, alie imo alias neque omnes vnam neque omnes ducem vniueifalcni catholicum vc.Chridus vero lic eft pador,quod ed: bonus paftor iiofccns oues fuas,&quxlint de cius ouili, omnibus prouidens quij ad bonum earum rpcc^ant,& illa: omnes padorem cognof- cuntj&iniequuntur duce & capite medio vno, Petro petra, co quod illas cognouitpador,5i ad bonum ouuiumfolum atre- dit non ad peculiare & fu uni, cum nullo egear ipfe, nec detrahat de ouibus vellera, aut vtpadores plurimi eas in carnificem didu cat fallacia & dolo ideoque de cis curam gerant vt infe c^dat fc dulitas & cura captiofa. Pador quod in terra dormiat apud nos in (aeramento Eucharidi^ difcoopcrco capite diuinitacis. Victor Habacuc.j.Deus Dominus fortitudo mea & ponet pedes meos, quali cerborum,& fuper cxccifa mea deducet me victor in PfaU mis canencem. agiles, & veloces,ponec pedes meos quali cerbo- rum,vt leuidiine percurrant terram, & ca qu^ terr* funr, minus» que hareant rebus caducis &momentaneis.& fuper exccllamea lupra rationem oc naturale lumen, vidtor ipfc deducet me cane- rem in Pfalmis beatitudinis & gloria: , fupernaturalisquc vilio- nis.Ed in Hebrxis loco illius verbi in plalmis diapfalraa quod cd idem ac Scia, quod verbum cx feptuaginta, & ex incerprarta- tioac Theodotionis & Symmachi, idc ed quod femper, quo red- dit hunc fenfum locus hic. Viidor mortis interni & peccati de- ducet mc canentem diapUima,ided in iternum , lemper glo- ria & honore..fcrpciitis ergo eligic Chridus voluit figuraii prop- ter tot rantasque aftudas quibus viitur,vc homines ad fe alliciat & trahat, ed enim fcrpens,vt mondrauimus late fupra totius na turx callididimum animans, vt dicitur Genefeos.j.dc ex tot, tan usque auiotibusadduximus.quo modo Dauidnoniinc Chiidus fubintelligirur ob manfuetudinem, & piciatem ob dilcciioncm T j quam LIBE R II. liantia, veni in altitudinem mans.& tcmpcftas dcmcrfit mc. vTq; ad animam, idcftvCque ad cor, & vits ptincipiiim , vfquc ad os, vfque ad fpiritum 5 c alitum quo viuimusiquercum honorum cf fe arborem docent antiqui omnes prxcipue, Plinius libro, i^.c. 4. Si fecundo, Cicero. i. de diuinaiione, AElianus libro. s.Rho- ^ diginius libro. 10. c. 9. lupitrique facram , quod fcraper vircf- ^ cat, nullaque fencduce opprimatur, quali feraper eadem Dcoru more, fulmini non impetiatur, robore polleat, reliquis omnibus arboribus maiori, vegetior lic, duret magis carie non infeftetur, robufliflima arbor, cuius Cpecies robur eft arbor, HirpanicCjRo- blc,a quo propter forriffimara eius naturam, vires robur allego- ria ad ipfa appeliamuSjdicla robur a colore robo rudo ve, quod in hac arbore plurima huius coloris linese raanifeftentur, non fe •cus ac funt robu{li,ruffi homines, docuit Ariflocelcs.i. parte phi fiognomiie, quo antiquitus coronis ex hac arbore intertextis (qu^teins didi)boiiorabantur,qui cibem bello feruallent,&qui maiellatcm honore 5 c dignitates oftcntabanr. qui veneno huius animantis fuere infef 5 ti(ferpecis antiqui) femperidem anibitiofc odorantur, nec quiquam, quod non redoleat tumidam fuperbia fentirc aut percipere qu£ut, quo Paulus. r.ad Corinthios lic hos increpat.c.i:. Si totum corpus -oGuluSjvbi audirus, ii totum cor pusauditus vbiodoratus. 1] enim folum quercum & honorem proprium, arabitioii contendunt,qualirolus cilet odoratus , fuis paiTionibus impertitas, Pfalnio. 113. A ures habent, & non audiet, nares habent non odorantur,Ecclcnaftici.30.his idolis fui ip- fiusfic dicitur. Q^uid proderitiibatio idolo, nec enim manduca- bit nec odorabitur.non vteturdodrina , nec odorabitur aliud quam fcjVt dtinos fe folum odoracur,& qui drinuin tetigit, qui- bus dicent fubditi,& inferiores quos in cura habebant corrupti & vitiati eorum veneno, quod feriptuin eft Exodi. t. Videat Do- minus, 6c iudicet quoniam fcetere feciftis odorem noftrum cora 54 Pliaraonc & fcruiscius,corammundo ^Damione. lulH vero a paiTionibus Cherfidri & Drini Uberi cum Paulo dicenr.Deo au tem gratias, qui femper triumphat nos in Chrillo Icfu , & odore nocitii fua: manifeftacper nos in omni loco, quia Chrifti bonus odor fumus Deo, in his qui Calui hunr,&: in ijsqui pereunt, alijs quidem odor mortis in mortem, ali)s aurem odor vicx in vitam, non adulterantes verbum Dei. Corrupti dicent, quod de Antio- cho il- [Document text truncated for crawler view.]