Francisci Giftschutz ... Institutiones theologiae pastoralis : ex lingua germ. in latinam conversae. T. II

Mo A A id É y D . AA iS FRANCISCI GIF TSCHUTZ - IN UNIV. VINDOR. THEOL. PROFESSORIS / INSTITUTIONES THEOLOCIA PASTORALIS, EX LINGUA GERM. IN LATINAM CONVERSA, Novam editionem auctiorem curavit Alumnporu suoruna commodo losepa Zota Brix. $ Th. e, L,C. D, Coño degi Germ. er Hung. Rect. H. E, P. in Acad. Ticinensi, Regius Librorum Censor, etc, FAROS LE MATRITI: TYPIS AGUADO ET SOCIETATIS, ANNO MDCCCXxX, tn Se hallará en la librería de 4rretas, junto á la imprenta n IN ldarure , Calle de las acional, . soe E ASIPUTITEA pa P. A E ios AOS REC RO EA ES E AUCTARIUM INSTITUTIONUM THEOLOGIA PASTORALIS.. e L Exempla institutionis Socratice. IL | Precepta eloquentie sacre decerpta ex lim bro IV. S, Augustini de Doctrina Christiana. EXEMPLA INSTITUTIONIS SOCRATICEK. Ls plane sunt, Alumni optimi, que tradita sunt in his Theologie Pastoralis institutionibus Part. 1. Sect. 1L $. 58. et seqq. de methodo pueros religionem docendi; quam methodum tune demum esse optimam, cum fit per colloquia, usus demonstrat. Sed quam difficile sit talia collo. quia apte et convenienter instituere, vix dici Potest. Ac certe quidem regule, quoad fieri potuit in re perdifficili, tradite explicateque sunt de instituendis id genus colloquiis; sed quod $. 60. delibatum est de illo genere collocutionis, si- ve institutionis, quam vocant Socraticam, yereor, 3! 2 nostris adolescentibus, qui instituuntur 11 Opus ministerii, satis intelligatur. Nam cum in ltalia potissimum excultum perfectumque sit difficile hoc genus eloquentiz, et posteaquam optimum ejas exemplum á Marsilio Ficino propositu fuit, elegantissimo Platonis interprete, vix humcrari possiat, qui ia illo excelluerant ; hac 12 | Exempla interrogaveritis 2 Tli enim semper ineptire visi mibi suat, qui pueris ut se accommodent ac tenellis mentibus ideam ingerant *ternz felicitatis, nescio quos cibos Jocosque angelicos, quibus una cum Deo in coelo pertruantur, fingere consueyerunt. Nam licet his maxime capiatur ¡lla x2tas, danda tamen etiam atque etiam est Opera, ne falsis notionibus, quas diu multumque servet, Ambuatur, atque ut paulatim ad veri rectique ideas, commode orationis filo breyjori longiorive,-prout opus est, ambitu, capiáque belle vel ex ineptis responsis occasione, deducatur. Banc docendi rationem, Proptereaquod eam ma- Xime adbibucrit perfeceritque Socrates, nominavere Socraticam ; de qua quidem commentati sunt egregie preeter ceteros Jacobus Bruckerus in Historia critica philosophie part. IL libr. IL cap. ÍL. quod est de Schola Socrática; Melchior Cesatotrus, quem honoris causa nomino , 11 proemio ad Apologiam Socratis, a Ludovico Flanginio, nunc S. K. E. Cardinali, homine grece doctissimo , italice conversam; postremo Diet. Tiedemannus in prefatione ad Argumenta Dialogorum Platonis a se exposita et iustrata , Biponti edita anno MDCCLXXX VL Hi:, de re ut COL1s- tet, pauca ex Bruckero sufiicier delibasse. Ergo Socrates cum eum philosophandi finem sibj refixisset, non tam ut argatis disputationibus aut curiosá rerum ccelestium explicatione eruditionem OStentaret, quorum prius dupiste faciebant , Posterius Paysici, quem ur morcaliam animos ab erroribus liberaret > €t ad veran felicitatem viam RARA NRO RETA Mk irme E: - Inst. Socr. | 13 Sterneret; tum ut facilius id assequeretur , totain Potius urbem docendi locum sibi esse voluit, quam peculiarem ac privatam scholam aperuit. taque erat semper in hominum oculis (teste Xes nophonte libro. 1. Memorabilium Socratis) at mane quidem pergebat ad loca deambulationibus et exercitiis destinata; cujusmodi erant Academia , Lis £cum>, pratum item amoenisimum extra urbem, ia Lissi Huyji ripa; circa meridiem vero, cum requens erat forum, item conspiciebatur in publico, reliquumque diei istic degebat, ubi versaturus esset inter plurimos. Dissercbat autem ls plerumas que >; sic tamen ut ipsum audiendi facultas esser tis quicumque vellent. “Nec tum demum docebar »( quod monet Plutarchus de genio Socratis) ubi »posita subsellia essent, aut caihedra conscensay »aut discipulis constituta hora deanbulationis aut »schole , sed cum aliis ludens, cum: aliis, ut:oc.: »casio ferebar, bibens, militans, in foro versans;5 vad extremum etiamí in carcere agens, haustoque »etiam veneno philosophabatur.” Et vel per Ofti= cinas querebat sapientiz discipulos, nedum mag-= OS viros , nobilissimosque juvenes, quales Critiam et Alcibiadem fuisse novimus, sectabatur.: Methodo vero utebatur admirabili, ita ut non solum dicendo esset acerrimus , sed et summa arte Olines caperet circumveniretque. Constábat véro e methodus ironiá maxime et inductione; qua- Fum primá eo utebatur artificio, ut de: se ipse dem trahens in disputatione plus .tribueret illis, quos volebat refellere, donec propriis yerbis:convicis- Set 5 sic enim usurpatam Socrari dissimulationer, quam Greci eigoncian yocant, exponit Cicero: Lis bro L Questionum Academicarum 3 aAlterá vero, ut idem ait libro L. de Inventione cap XXXI, rebus non dubiis captabat adsensionem ejus., quicum ins> _ tituta erat disputatio; quibus «Gssenstonibus facie= bat, ut illi dubia quedam res propter similitudinem carum rerum., quibus assenserat , probaretur. Ata que inductionis hujusinodi preclarum exemplum profert, quo apud Socraticum Aschinem demonstrat Socrates cun Xenephontis: uxore et cum ipso Xenophonte Aspasiam locutaim. Nam cum Xeno- : phon et ejusuxor sepe inter se discordarent, tum Aspasia, philosophiz peritissima, sic, utin gratiam Tedirent,, persuadere conabatur. “Dic mihi, queso »x(ait),0"Xenophontis uxor, si'vicina tua melius »habeat aun quám tu habes, utrum illius an »iuum malis£ ius, inquit. Quid si vestem 3:86 »erRteruin ornatum: muliebrem pretii majoris ha= beat, quam tu habes:: tuumne, au illius malis? vllius vero ¿.respondit. Agesis, inquit, si virumn villa meliorem hibeat,. quam tu habes, utrumne via 20 ilus imalis? Hice mulier erubuir. As» »pasia autem cue ipso- Xenophonte sermonem sic vinstituit + Quieso , inquit, Xenophon, si vicinus vtuus/:meliorem equum babeat y; quam tuus est: »iútumoe equua malis, an illius? illius, inquite »Quod si tuadum meliorem. habeat, quam. tu ha: abes: utrum tandem fundum ha bere malis¿ llum, »inquit , meliorem scilicera Quod: si uxorem mes aliorem:habeat, quam: tu habes; utrum illius ma: lis? Atque :bic -Xenophon .quoque ipse tacuit, Post Aspasia; Quoniam «Uterque vestrum.,. in- a yg 0h € AAA Inst. Socr. l 15 »quit', id mihi-solum -noh-respondit , quod ego - »solum. audire «volueram.:: egomet dicam “quid »uterque cogitet: nam et tu mulier Optimum yi= »rum mavis habere, et:tu, Xenophon, 'uxorem »babere lectissimam maxime: vis, Quare nisirhoc »perfeceritis, ut neque vir melior, neque feemiama dectior in: terris sit, profecto id:semper, quod »optimum puta bitis esse, multo maxime requires mis: et tu, ur inaritus sis.quam optimz mulie- »ris, et hxc: quam optimo:viro nupta: sit. Hic; »cum rebus non dubiis esset. assensum:, factum »est propter: similitudinem ,.ut-etiam illud , quod »dubium. yidebatur, -siquis separatim quereret; vid pro certo propter rationem rogandi concedes »retur, Hoc: modo :sermonis plurimum Socrates ".1Sus.est , propterea quod «nihil. ipse «afferre ad »persuadendum yolebar, sed: ex eo, quod sibi ville dederar, quicum disputabat, aliquid confi- »cere malebat, quod ille ex eo , quod jam con- »CEssisset , necessario «approbare deberet.” ¡Hace methodo Socrates, quemcumque aggressus erat, undecumque etiam disputationis. fecissétexor= dium.,. postremo circum agebat , semelque adac= tum non. prius dimittebat,: quam omnia - essent discussa, 'suisque argumentis :victum ad se ipsum redire compellebat-; ncc gravem. et morOSum ea in re se prebebat Socrates; sed hu: manitate, jucunditate, Jepore omnia condiebat. Itaque homo modestus nullius magistrum se jactabat, nec accipiebat minerval, sed matri sus; que obstetriciam fecerat, similem se esse predicabat, que parum 1psa fecunda aliarumn tamen foetus 16 Exempla dextere in lucem educebat. Et hac quidem via tum ad emendandos mores ,:tutn ad stultitiam evertena dam. Socrates impigre grassatus est. Nam:et ju= yenumn ita sibi devinxir animos, ut hune: potissimum sapientiz doctorem sequerentur,. et :sophistarun inanem loquacitatem falsasque: artes ita denudavit y ut omnibus .essent derisui,' quie res multorum odium /aíque calumnias in. 'eum. conci= tavit, viteque tandenr confiavit periculum. Nam cum sophistas maxime pungeret:,etvironiá cir cumyentos non prius-dimitteret, quam convicti erubescerent, adeo crabrones irritavit vistos , ut eum tamquamhominemn derisorem atque: mendacem traducerent; unde er Timon occasionem arripuit , ut est apud Diogenem Laertium in libro ll, de Vitis philosophorúm, acerbá satyrá illum yo: candiitoquacem, Imposturz: mMAgistrumn, derisorem, rhetorem subarticum , simulatorem; et Atistophanes, editá «comediá , que Nubes inscribitur; “hoc quoque :nomine eum in theatro publice traduxit: Hujus disputandi methodi «plurima nobis exempla reliquerunt ipsius discipuli Xenophon atque Pilato, tanto artificio: contexta , ut non defuerint, qui hane» rationem: omnibus aliis preferent. Atque hujus. precepta quoque-tradita sunt; a Xenophonte ia primis, qui libro 1V. Memorabilium:So= cratis ¿lud potissimui'-observati jubet, ut qui aggrediuntur dispatatiónes hujusmodi, probe sciant, quid unaquequeres sit, ur aliis possint exponere;z:nam quí nesciunt y mirandum non esse, si etipsi fallantur;, et aliis erroris causa fiant; alterum ut ab iis ordiantur que maxime apud - A A Sermonem habiturum ¡a progressu dicendi firmi- -Fáteim atquesecuritatem. Et Cicero libro cit. de . «Anventione, de Socratica iaductione precipit, pri- ) per similitudinem, Ut Sit necesse concedi; deinde ¡illud cujus confirmandj Causa fit inductio, videndum simile ¡is rebus Sit; quas res quasi «nduxerimus, Postremo ut is, cujus 8ratiá tota hee tractatur argumenta- - HO, non intelligat., quo specteni lle prime ij. *CUctiones,:. et ¡ad quem sint.exitum perventurg, -Nam qui videt,. si ei rei, que primo rogetur, ¿Fecte assenserit, illam quoque, rem , que sibi dis. -Pliceat ESSe : Necessario concedenda qua: proferamus. Quod: cum acere cogitarem, utrum ex Platone, an ex Xeno- Paonte exempla sumerem, dubitayj;, sed ex hoc ma. Ca, .postremo > Ut cum ante illum ADOS ideo Grecos illustres: ad externas gentes 3 POSt ipsius confluxerint; Prestet vero Xenophon, préter - excellentiam doctring, nativá quadam eloquentiz Perspicuitate et Jucunditare yet inaffectata veritate verborum 81 Exempla atque sententiarum 5 quo magis hujus sermonibus ad vivum referri existimo naturam Socratica 105" titutionisz cum Plato contra latius expatietur , ad yehementiore ferveat impetu, ac dum multa pe: regrina admiscet longiusque orationemtrabit, iis aliquando videatur obscurior, qui non'satié accuratá veteris philosophix scientiá pectus com: pleverunt. Exempla vero maxime suppedirant laudati supra libri Men.orabilium:- Socratis; velut libro IL, quo loco agit de amoris fraterni'concor disque pretio et usu, ut Chaérécratem moved Socrates ad redeundum cum Cherephonte frátr in gratiam, primum óstendit, quam sit presta tius atque utilius: nobis presto' esse” fratres, quam divitias et servos; tum ad amorem: fraternum f4 cere jisdem parentibus esse natumiet una nutri tum; atque qui fratres habent, eos magis coli nd nusque insidiis:peti. Ergo Uherecrates et Socrá! -tes sic inter se colloquuntur, + ++ ¿oquéA Cherecrates. Frater meus anjmo-est alienissP mo 4 me. da PER 129% . Socrates. Sed. idem aliis est amicús. > 000 Cher. Hanc-:ipsamob: causamodi cum giiol mihi soli tantopere adversatur. | E + a. Socr. Hoc: fieri soles, si quis fratre non rechl uti 'sciat. Y 2 mob ol de Cher. At ego novi laudare, et benefacere dig no, sed indigno ne conabor quidem. A 1 Socr. Si canem tibi iratum studes mitigare, có non potius fratrem£ É TY j cCoer. 4Artem tentum non calleo; 008 Socr. Atqui nragna arte nmon“est opus. pi en On ¡U* y Inst: Socr. 19 vero Socrates “inductione quadtipartita” utitur, qua evincit ad amicitiam réconcitianda me valere; siquis prior benefecerit.: Tun, «que laudandus es (inquit), si bengficiis Provocaderis Jratrem, quam si quis prior-amicis. profuerit , er hostibus obfucrit: Preterca pida dad rei quam frater ips. Exe a Cher. Sed 'Absurduim est omatu minoyem faces re rel initium,oso 1OD COMU] Eo oa -= Socr. Ap ubique more rec cedere major eptuim y natu minorem 1 Nec. -operam perdes; quia: frater us. est: ingenuus;tet liberalis,-qui bentgnitate fa: cile capictur.Preterea concordia. fraterna, quam ipsá natura: instituit, utilioy est) quam usus duás FUÍ mar, pedun», -oculoruns, aliorumque core poris Membrortim: eominorum:s: cum fratres -dum Amici sunt quamois multa unus: ab altero distet; ASÓNT tamen; 24: quesunt inviécin profutura; quod ta membra: cor JOris. ROM possunt/ Et sic quidem Socrates Cherephontem atque Cherecratem fratres” inter “se altercantes ad concordiam reduce: re conabatur; Libro vero tertio Glauconem quen: dam adolescente: Capessenda republica, eui ob *tatem, et imperitiam'idoneus nullo modo “erat; avertendum:, utitur- Socrates inductione, de: qua Paulo ante monui: hempe de singulis reipublica Partibus, de quibus imprimis cam populo agen= dum “rat, velut de reditibus augendis, de sumptis bus publicis minuendis, de hostiun,, civitatisque copiis, de excubiarum ratione, de argenti fodi- Bus, de re trumentaria, aliisque similibus inter rogando hominem eo deducit, ut iste summam Omnium rerum inscitiam prodat. “Ergo cum ad *k 20 Exempla »Socratem accessisser Glauco,pfimo quidem ut »vellet eum audire , hujuscemodi yerbis ¡llum der. vtinuit. O Glauco, inquit, rempublicam nostram: pregere cogitas? Ita ait, o Socrates. Si quid in. »humanis me hercule, et hoc mibi. honestum esse. »videtur. Planun enim, si hoc obtinebis; quod »poteris ipsemet quecumque concupiveris, obtine- »re, amicos juvare, domum paternam erigere, »patriam augerez atque praeclarus fama efficie= »ris, primo quidem in civitate, deinde apud Grenciam totam, postea vero fortassisetiam apud »Barbaros, sicuti Themistocles; ubicunque au-. »tem fueris, ubique celeber eris. Hee audiens Glauco superbiebat, ac libenter manebat. Post »hec autem Socrates: Patet autem.hoc;, Glauco »inquit , si honorari velis, utilitatem aliquam ci. »vitati reperire debes. Vehementer,. ait. Per Deog nigitur immortales, inquit , noli me celare, sed wdic nobis, a quo incipies civitati benefacere ? Cum vautem Glauco tacuisset, quasi tune cogitaret; aude inciperet: Nam, Socrates inquit, quemad:. »modum si amici domum augere velis, ditiorem. »eam conaberis efficere, ita etiam tentabis ditio-. »rem.efficere civitatem? lta, inquit. Ditior aus vie, Socrates ait, effecta fuerit, si ei multipli- »centur proventus. Veri simile est, ait Dic igituf »m9bis, inquit Socrates, in quibus nunc divitis wcivitatis consistunt, quotquot suntí Patet enim te. »super his supputasse supplendi causa, si quid defiz. »ciat. Me hercule! Glauco inquit ¿ Super his nom »consideravi. Sed si hec, Socrates imquit, prater” niisti, sumptus quos civitas subiit, enumera no” » 4 Inst. Socr. 21 »bis: palam namque est, te cogitasse auferre illo, qui superflui sunt. Me hercule! nondum nec ad vista vacayi. Quo itaque pacto ditior civitas effi- »cietur ? supersedebimus , ait Socrates; nec enim »possibile est ignorantibus sumptus , ac reditus, »horum curam habere. Sed, ó Socrates, Glauco inquit, possibile est ab hostibus etiam civitatem vditari? Vehementer ait , dummodo quis hostes PSUPEret; quod si vincatur, etiam sua amittet. »Verum dicis > inquit. llum igitar, ait, cujus ”consilio bellum aliquibus inferatur, et civitatis »potentiam,'et hostium scire Oportet, ut si mamjor est potentia civitatis, suadeat bellum : si mi: »Ior, abstinere consulat, Recte als, inquit , pros víecto. Primo itaque, ait, expone nobistam ter vrestrem , quam nayalem civitatis potentiam, devinde hostium. Me hercle, ait, non possemn ita »EX tempore tibi exponere. Sed profer, inquit, in »medium si quid tibi de ista re conscriptum exis. vtit: valde namque libenter audiam. Me hercle, »ait, nec quidquam mihi conscriptum existit. De nbello etiam igitur, inquit, non esset a,princi- »pio consulendumi 5 fortassis enim propter eorum »magnitudinem , presertim cum nuper incepisti »militare, nondum investigasti. De custodia ye- PIO Civitatis scio te curam habuisse, ac scire, »quot OPportunze, quotve su pertluz custodiz sunt, »et quot custodes sufficiunt, quisque numerus »“orum non sufíiciens sit, ac Opportunas quidem ”custodias consulere augere, superfiuas vero auvíerre, Me hercule, Glauco ait, omnes ego di- »CCrem esse tollendas, cum ita custodiant, ut agro *kX 23 Exempla tela possitis dicere , ad levas hóminum mentes percellendas ejaculata. Nam qui juxta brevius, exempli gratia et clarius, quid fpientius, et ad dissipandos homihum vaferrimorúm dolos accommodatius illo Christi colloquio, quod refert Matteus cap. XX II quemadmodum scilicet astutiam Phariseorum eluserit, qui toties perstricti adeo non sunt compuncti ad penitentiam, ut nibil jam aliud cogitarent animis, quam ut ipsum perderent? Sed non semper aderat perpetrandi facinoris opportunitas, et populum metuebant. Ergo sic rei per cuniculos agere visum est, ut ab se amolirentur invidiam facti, totamque illam in Cesarem ejusque Prefectos derivarent. Ttaque communicato inter ipsos consilio, causam reperire, ad se nihil attinentem, idque efficere conati sunt, ut Christus, proposita sibi per quosdam subornatos questione, suomet implicaretur responso , fieretque principibus obnoxius, ac per illos veluti majestatis reus et seditionis auctor occideretur. Erat autem commentum hujusmodi. Cum ludxea Romanis tributaria esse coepisset, ab Águsto censui colligendo rex Herodes Antipatri filius prefectus est. Hac vero de re non erat omnium eadeim sententia. Quibusdam enim indignum videbatur populam Deo sacrum tributum solvere ethnico Principi; atque hac in sententia erant, qui Pbariseis adherebant. Rursus erant, qui Cesari fayerent, dicerentque oportere solvi tributum; et qui hane opinionem defenderent, Herodiani dicti sunt propterea quod Herodes tributi colligendi pratectus esset. Atqui extiterant paulo ante duo Inst. Socr. 29 illi Theudas et Luias, qui dum palam defenderent, ludzos populum Deo dicatum non debere tributum cuiquam ethnico Príncipi , velut seditiosi extremo supplicio sunt affecti. Itaque Pnarisei sperabant fore, ut Christus religioni fayens magis quam Cesari, solita libertate pronuncia- .ret adversus Herodianos non esse pendendum Cesari tributum, moXque per illos deferretur Hero» di, daturus peñas, quas Theudas et ludas pau- O ante dederant. Quod si pronunciasset esseredcadum tributum, jam calumnjarentur ¿llum prin- Cipibus impiis adulari, minusque favere religioni divinz. Subornant igitur aliquot e suis dicipulis, qui presentibus Herodianis, ac frequente multitudine hominum, ne res careret. testibus, ¿llum fucata et blanda oratione capiant , ac yelut in Nassam illiciant. Tanta erat coecitas, ut toties.re frustra tentata nhunquam quiescerent, Ergo magistrum yocant , quem antea dixerant habere spiritum Beelzebud, libertatemque illius collaudant, Ne vereatur Herodianos offendere. Magister, :¡- Quiunt, novimus te veracem esse, nec assentiri Cuiquam, nec mentiri quidquam 5 sed magna cum libertate doces, quod Deo placituin est, non quod Jominibus videtur. Non enim yereris quemquain Mortalium, nec est apud te respectus personarum. 1C i8itur nobis, quid tibi videatur; utrum licear ¿HÁBOrum -populo diyinz religioni addicto pendere tributum Casari, an non? Dabimus posthac, an_non dabimus¿..At lesus ut ostenderer illorum insidiosa blandiloquentia se minime falli,. ita respousum admirabili sua sapientia temperayit,. ut $0. Exempla . - heutri factioni se redderer obnoxiutin; sed utramque commonefaceret ; quod magis ad illorum sa? luteim pertneret, nimirum ut Deo principi summo -censum pieratis imprimis exsolverent. Ergó quid me, inquit , téntatis, «hypocrite * ostendite mihi numisma 'census. Conabantur enim Tesuiñ .Ipsrusmet illaqueare verbis; ¡lle vicissim eos ip: soruin * responsis illaqueabat. Obtulerunt igitur denarium haberitem Cesaris imaginém ac titulum. At Christus ut declararet noh'propterea 'se venis: se ut leges ferret hisce rebus, que 1ibil ad pie: tatem attinebant queque pro tempore aut recté fieri possent aut'secus, nummo 'Conspecto , quasi parum agnosceret ejusmodi litteras'atque ¡magi nes qui ealestiatractabat, cuújus imago et inseripi tio 'Esset , rogavit;-atque cam Cosaris esse 'résponsum est. Pum Christus: ergo'réddite (inquit) Cesari, que sunt Cesaris, sed imprimis reddité Deo, que Dei sunt. Quo responso significavit nihil officere pietati, siquis Deo 'dicatus ethnicó sami det tributum, eciamsi uon debeat, mal eus obsequi quam proyocare, preesertim in ea rej que faciat aliquanto pauperiorem”, non impiuúm facit, Alioqui si exigat quod“nos «faciat impios; non jam Cesaris tributum' est sed diaboli. Ho autem audito responso omnes admirati sunt, pri mum quod intelligerent ¡lli non larnisse dolosumcommentum, deinde prudentiam admirabilem, cuí frustra tenderet insidias humana versutía. Agnos? citis, arbitror', hujus loci, paucis demptis, elel gantem Desiderii Erasmi periphrasin, cujus reci fare passim aliqua'loca soleo, ut-quod in his ins- z a Inst.*Socr. > - po Htutionibús aliguando uictum' est, quam paroc q ea Futura sit utilis ad evangelicas a o “sententias explicandas, siquident librorum bujusmodi tanta amplíus non sit raritas, DS Verúm prestantiósimos licet sim tales periphrases S$eimper mini visi sunt oacanas, majestatisque detrabere eya ñ gelicis vérl ) iS, que mira bre- “vitáte juxta aque perspicuitáté potenter in” pec- L0s doflaunt. Exe “»dianis dicen : : eS, et viam' Der in veritáte “doces, et non est atibi cura de alí Er »hominum. Dic ergo nobis quid tibi videtur, 1 saris, 'Cesari, “et que sunt Dei, Deo. Et aw mdientes inirati' sunt, eoque relicto abierunt.” Hane Fovitatem > hanc'perspicuitatenr, hanc vim di- > quí fraudes machinationesque omnes dis Sipabantur homiotm improborútm., in Christi col loquiis semper admirari fas est. Velút ejusdtín Evangelii cap. XIL cum lesus' abiret per salía quodam Sábbato; ac discipuli' stimulante “fañve vellerent Spicas-manibusque confricantes edereát 32 Exempla . grana, Pharisei captantes undique calumniandi materiam , dixerunt: Ecce discipuli tui faciunt, quod non licet. facere Sabbatis. Cur ergo non illos prohiberer, ac Sabbatum impune violare permitteret? Hic vero Christus discipulis suisita patrocinatus est, ut.tamen ipsum non possent criminari velut auctorem violandi Sabbati, simulque docet constitutiones hujusmodi cessare debere, quotics necessitas aut insignis quedam utilitas inciderit. Sabbatum enim et jejunia aliaque similia non esse in hominis perniciem instituta sed in salutem. Itaque Phariszis legis peritis primum exemplum objecit ex lege non cujuslibet hominis, sed ilius, quem ¡psi imprimis probátum et inculpatum habebant, Cur ergo calumniarentur dicipulos suos quod re facile parabili succurrerent fami? Non legistis (ait) quid feceris David, quando esuriit, et quí cum eo erant? quomodo intravit in domurm Dei, et panes propositionis comedit quos non licebat ei edere neque his, qui cum ceo erant, misi solis sacerdotibust Alio deinde argumento Christus aggreditur Phariseos; ipsam nempe legem alicubi jubere yiolari Sabbatum; siquidem sacerdotes in templo Sabbato jugulant pecudes, et lanienam quaimdam exercent , congerunt siruem lignorum, incendunt ; cum tamen quidquam operis Sabbato fieri lex prohibeat. Hec tieri sciebant Pharisi, et propterea quod ad aram templi fierent, probabant. Ergo si tanta. erat illorum.judicio templi auctoritas, ut quidquid operis illi pendebatur, id minime yiolaret sanctitatem sabbati, quanto magis credere oportebat immunes.a yiolati Sab- DA A , Inst. Socr. 33 bati crimine > Quicumque ei ministrarent, qui templo major esset? Si minime violabant Sabbatum, Quiin sacrificiis Mosaicis laborabant, quaito ma- 8is excusandi qui servirent Evangelio, qua non ¡ gratior? Nam qui Sabbatum tu observandum, idem potest et Sabbatum tollere; et quí Sabbatum instituit, ominis gratia instituit > RON contra Sabbati causa condidit hominem. Xquum est igitur, ut saltem externa observatio Sabbati cedat hominum utilitati, non ut homo Sabbati causa pereat. Ac Si tantum tribuitur sacrificio, ut qui ii servi impune yiolet Sabbatum, cur non et ille habeatur excusatus, qui pel Sabbáto proximum nECessario beneficio Sublevat? Quandoquidem hoc sacricium Deus sibi fatetur esse pluris, quam si quis immolet pecudem; ait' enim : misericordiam volo et non sacrificium, Quod si intellexissent Pharisai quí legis peritiam Supra ceteros profitebantur, scipulos plane inculpa biles, crent obvias spicas ad famem sedandam , in crimen vocassent. Non legistis (ait) in lege, quia Sabbatis Sacerdotes in templo abbatum violant > € sine crimine sunt? Dico qutem vobis, quia templo major est hic. Si autem setretis, quid est , misericordiam volo et non 54- erificium > Munquam condemnassetis innocentes. Do- MINUS Cnim est lus hominis etiam Sabbati, Perversam hanc ob 1imis suorum pe- Ergo quo magis perspicuo exem- S omaium inculcaret, eo loco di- dd Exempla gressus, in Synagogam Phariseorum rediit, habiturus eos testes, quos sciebat huic morbo atque superstitioni potissimum obnoxios, Et ecce statim illic se se offert occasio miraculi perpetrandi. Aderat enim quidam in turba dexteram manum habens mancam et arefactam. Ad Pharisei, qui oecasionen ubique venarentur accusandi lesum, an sanaturus esset hominem in Sabbato, observabant; et utrum fas esset , percontati sunt. Nolebant enim ipsi quidquam pronunciare, ne si licere negassent coram multitudine, vyiderentur crudeles, si affirmassent, occasionem perderent iterum accusandi lesum. Nam et paulo ante discipulis suis patrocinatus fuerat in Sabbati violati crimine. lesus autem yolens omnibus palam facere calumniam'illorum non ex religione sed ex invidia proficisci, jussit hominem prodire in medium quo vitium dexterz esset omnibus conspieuum, et vel misericordia commoverentur erga calamitosum , qui membrum, omnium maxime necessarium pauperi, mortuum et inutile circumferebat. Ac mussitantibus Phariseis, quid cogitarent animo , non ignorans, nodum questionis, proposito exemplo , secuit. “Nam quis (ait) erit mex yobis homo, qui habeat ovem unam, et si a»ceciderit hxc in foyeam, non protinus admo- »yeat illi manum, ut extrahat eam? Quanto me- »lior homo est oye? ltaque licet Sabbatis benenfacere,” Cererum cum Christus lesus ne his quidem verbis sentiret illorum invidiam mitescere, nec hominis miserandi conspectu , nec ratione tam eyidenti commoyeri, circumferens oculos suos et de tanta cogcitate cordis illorum indolescens, ad cum conversus, qui manum habebat aridam et COntractam ; extende, ait;- manúm-tuam , Cxten-= ditque inanum, ra , restituta est. Fun Criminatio fac¡ nen religionis aliis argumentis eam'calumniam frangebat; altio- Fibus etiam aliquando, velut cum loannis cap: V. Sanato ad piscinam «groto , qui XXXVII ana his elanguerat, Sabbatum grabbatum jussit tolere; id vero fac Pondit se omnia > €t propria ope= - Fa, et Moyses ipse testimonium perhibeant. Freatur argumentis, que yoeari solent ad hominem, ex lege fere petitis, et cuique notissimis , presertim legis doctoribus, queque in dubium nemo posset vertere; atque ita Judeos suomet Jugulo petébat. Quod fecisse cun modo vidimus, cum discipulos suos vellentes Sabbato Spicas excusaret. ldque rursus capite VIL loannis facit, cum proposito cireuineisionis €xemplo ludeos eonvincit , quod ipsum injuste calumniarentur de sanato homine die fest0 5 Quippe unum (ai) opus feci, eb omnes miramini... Moyses dedit dobis circumeisionem $. in Sabbato ciy i .ro.o cumciditis hominem. Si circumcik 36 Exempla sionem accipit homo in Sabbato , ut non solvatur lex Moysi, mihi indignamini, quia totum homi-- nem salvum feciin Sabbato? Cerierum obvia omnibus exempla, quibusque magis percelleretur rude vulgus, libentissime proponebat, iisque seepius utebatur. Nam et exemplum de bove et asino repetit Luce cap. X111. cum Sabbato curasset illam mulierem infirmam ab annis octodecim; quod factum cum indigne ferret archisynagogus, ac diceret tube: “Sex dies sunt, in quibus oportet »operari; in his ergo venite, et curamiai, et non - vin die Sabbati; tum respondens ad illun Do- »ininus dixit: unusquisque vestrum Sabbato non »solvit bovem suum aut asinum a presepio et »ducit adaquare ? Hanc autem filiam Abrahz, »quam alligavit Satanas , ecce decem et octo an- - mis, non oportuit solyi a vinculo isto die Sab- »bati? Et cum hec diceret, erubescebant omnes wadversarii ejus, et omnis populus gaudebat in »universis, que gloriose ab eo fiebant.” Et rursus cap. sequenti cum Sabbato intrasset Jesus in domum cujusdam Principis Phariss*orum, ut manducaret, omniumque oculi in eum essent intenti, ecce homo quidam hydropicus, ante eum constitit. Tum lesus, utrum sanare egrotum liceret Sabbato, legis peritos , et Phariseos interrogayit. At illi tacuerunt, ipse vero apprehensum sanavit eum ac dimisit. Et respondens ad illos dixit: cujus vestrum asinus aut bos in putcum. cadet, et non continuo extralct ¿llum die Sabbati! Es non poterant ad hec respondere, Que quidem nolim exis- —E A IS A e Me ri O PY E ati te -timetis temere nulloque consilio hic a me esse re- A A Inst. Socr. 37 petita et posita. Magni enim prorsus momenti €sse arbitror vos intelligere quanti intersii vel eadem argumenta sepius in hujusmodi collocu- . tionibus repetere exemplo Christi, que quidem argumenta maxime omuium ad populi captum,: et captiones hominum eludendas sint accommodata, quin vobis tantopere metuendum sit nimis dilicatum quorumdam fastidium, qui lenocinia magis eloquentiz quam veritatein ament, vosque Coctam cramben recoquere, et tanquam verbo- Tum ac sententiarum inopes eádem semper oberrare chordá calumnientur. Nec is ego sum qui prorjus negem vel in familiari colloquioaliquando icere altius assurgere pro ratione loci ac temporis auditorumque ingenio ; quod et Christum fecisse hovimus, presertim in loannis evangelio; enique nec negem aliquando licere evangelicum Sermonem ad usitatam nostris moribus atque temporibus loquendi rationem accomodare; quod ab: Erasmo factum elegantissima Novi Testamenti pPeriphrasi que modo laudata est, ab auctoribus gallice sacrorum Bibliorum interpretationisa Rondetio edite, dum commode interserunt pauca ver- %, Quibus supplentur hiatus atque ellipses, orien=; talibus fere communes, a nostro usu loquendi mote; sed ¡lle modus, illa castitasatque: ma= JCStas evangelioj sermonis servanda semper est; quem modum minime servans Berruyerius, omx: nia fuco illinens, omnia calamistris inurens y ut: nihil de impietate dicam ubique disseminata , fe- Cit ex historia sacra RKomanensem fabulam. Cxterum quam nullum negotium sit, Christi collo- FR 46 Precepta ad vocem psalteriiz sicur David, putabant se habere vasa cantici, bibentes in phialis vinum, eb optimo unguento delibuti, et nihil paticbantur super contritione Joseph. “Nam quid est (ait) quod isto eloquio aures sobri* plus desiderent + Primo ¡psa invectio, quasi sopitis sensibus, ut evigilarent, quo fremitu illisa est? Ve vobis, qui opulenti es | o tis in Sion, eb confiditis in Sion, et confiditis in monte Samarie Optimates , capita populorum, in= gredientes pompatice domum Israel. Deinde ut be= neficiis Dei, qui eis ampla spatia regni dedit, . ; ostendat ingratos, quoniam confidebant in monte Samarie, ubi utique idola colebantur: Tran= site, inquit, iy Calamne, et videte, et ite inde in Enath magnam, et descendite in Geth Palestinorum, et ad optima queque regna horum, si las tior terminus eorum termino vestro est. Simul etiam, cum ista dicuntur, locorum nominibus, tanguam luminibus ornatur eloquium, que sunt Sion, Samaria, Calamae, Ematb magna , et Geth Palestinorum. Deinde verba, que his adjunguntur, locis, decentissime variamur. Opulenti estis, confiditis , transite, ise, descendite .” Pluraque in hoc ipso loco, pro exemplo a se posito , reperiri posse ait Augustinus, que pertinent ad precepta eloquentiz; “qui tamen locus (inquit) non tam si diligenter discutiatur , instruit, quam si ardenter pronuncietur, accendit. Non enim hee humana industria composita , sed divina mente esse fusa et sapienter et eloquenter, non intenta 0 eloquentiam sapientia , sed a sapientia non reces dente eloquentia. Si enim ea que yelut oratori2 ARA —AA Ar Elog.. Sacre. +7 arte discuntur, non observarentur , neque redi- 8erentur in hane doctrinam, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis; quid mirum si et in istis inveniuntur, quos ille misit, qui facit ingenia? Quapropter et eloquentes, non solum Sapientes fuisse canonicos doctores, tali usos elo. . . . . . »” quentia , qualis Personis ejusmodi congruebat, S. 5. Obscuritas sacrorum auctorum., licer eloquens , non imitanda a doctoribus Christianis, Cap. VIII. 1. y yA Ceterum canonicos Scriptores non ea parte -Mristiano Doctori imitandos esse monet, qua pro congruentia temporum atque personarum ad acuendas mentes, studiaque acuenda discere voentium quedam utili ac salubri obscuritaté dixerunt. Mos quippe sic locutos fuisse ait, un posteriores, qui eos recte intelligerent, et expo-. erent , alteram gratiam in Dei Ecclesia reperirent. “Non ergo (inquit) expositores eorum ita 0qui debent, tanquam se ipsi exponendos simili AUctoritate proponant: sed in omnibus sermoni- US Suis primitus ac maxime , ut intelligantur, elaborent e3 quantum possunt perspicuitate diz cendi, ut aut multum tardus sit qui non intelli- $4t, aut in rerum, quas explicare atque ostendere volumus, difficultate ac sublimitate, non 1 nostra locutione sit causa, quo minus fardiusye, quod dicimus, possit intelligi.” 48 Precepta Ñ S. 6. * h ¿ Quantum esse debeat perspicuitatis in dicendo stu= dium, maxime cum sermo habetur ad Populum. "Cap. X. n. 24. et 25. Maximum ergo perspicuitatis in dicendo stu=" dium esse debet. Atque ejus perspicuitatis gratia aliquando negligenda esse docet verba ipsa cul-: tiora , nec curandum quid bene sonet, sed' quid bene indicet quod ostendendum est. Unde et quamdam esse ait in hoc locutienis genere diligentem negligentiam; que tamen sic detrahit ornatum, ut sordes non contrahat. Cur pigeat exo. gr. pietatis doctorem imperitis loquentem ossum potius quam -0s dicere, ne vultum scilicet atque ora intelligant, ubi Afre aures de correptione vocalium vel productione non indicant? “Quid. enim (ait) prodest locutionis integritas, quam: non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non | _intelligunt, propter quos ut intelligant, loquimur? Qui ergo docet, vitabit omnia yerba, que non docent. Et si pro eis alia integra, que intelligantur potest dicere , id magis eliget. Si autelW non potest, sive quia non sunt, sive quia in pr ¡- sentia non occurrunt, utetar etiam verbis minu integris, dum tamen res ipsa doceatur, atque discatur integre.” Atque hxc quidem perspicultas"non solum in collocutionibus, sive tiant cum. aliquo uno, sive cum pluribus, verum etiamM quando sermo habetur ad populum, multo mar. . Elog. Sacre. . di gis est necessaria. Causa est: “quia in collocutionibus libera est cuique interrogandi potestas. bi autem omnes tacent, ut audiatur unus, et in €am intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est, nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo siguiticare tavida multitudo cognoscendi, utrum iutellexeria t. Quod donec significer , versandum est quod agitur multimoda varietate dicendi, quod in potestate non habent, qui preparata, er ad verbum Menmoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectumn' esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat, sic onerosus est qui cognita inculcar eis duntaxat, quorun tota Expectatio in dissolvenda eoruin, que panduntur, difficultate, pendebat.” : Nai . Suavitas quoque dictionis pro ratione argumenti procuranda est. Cap. XIV. n. 32. Nec vero tantum perspicue, -sed et suaviter dicendum esse vult Augustinus; tum oratoris esse, docere , delectare, flecterez et quomodo hee _tria prestare debeat. Nam propter illos, quibus fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datum esse att in eloquentia non parvum etiam delectationi locum. Oportere igitur Ecclesiasticum oratorem, quando suadet aliquid, quod agendum est, non solum docere ut instruat, D Precepta j et delectare, ut teneat, verum etiam fectere, ut vin- | cat. Dictionis tamen suavitatem pro argumenti gravitate procurandam esse monet, non inani yerborum ambitu exornandam ; cujus rei exemplum adducit ex epistola Cypriani ad Donatum, ut omnes intelligant (ait) “quam linguam doctrine Christiane sanitas ab ista redundaniia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque re- : strinxerit, qualis in ejus consequentibus litteris | secure amatur, religiose appetitur, sed dificili me impletur. Ait ergo quodam loco: (Epist. Lad Donatum) Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta, ubi dum erratici palmitum lapsus ndulis nexibus per harundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta. fecerunt.” Que quidem non nisi mirabiliter afiuente facundia dici posse ait , sed profusione nimia gravitati displicere. p| . 8. y Doctori Christiano orandus Deus ante concionem j Cap. XV. n. 32. y Agat ergo Christianus orator quantum potesty ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter intelligatur; tamen pietate magis ac precibus, quam dicendi faculiate hzc se consecuturum non dubitet. ltaque ipsa hora qua ad dicenduin accedit, “prius quam exserat proferentem linguam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit, fundat.” Cum enim de unaquaque re, que secundum fidem , et delectationem tractanda sunt, multa sint que dioia e O E ; Elog: Sátre, $4 Cantur, et multi modi Qquibus dicañtur ab his, Qui hoc sciunt, qui novit quid ad: preesens tem- Pus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt (Sap. 7.) : Et Quis facit, ut quod oportet , et quemadmodum Oporter, dicatur a nobis, nisi in cujus mau et NOS, et sermones nostri suit? Ac per hoc discat quidem Omnia, que docenda sunt, qui et nosse vault, et: docere > facultatemque docendi, ut decet virum ecclesiasticum, -comparet. Ád horam Vero ipsius dictionis illud potius box menti co- Bltet convenire, quod Dominus ajt (Math; 10): Olite cogitare quomodo, aut quid loquamini, dar bitur enim vobis in illa hora quid loquamini: non enim vos estis quí loquimini, sed Spiritus Patris Vestri, quí loquitur in vobis. E - JELIATO a Á. «303 Docendi precepta' non superfluo dantur, tametsi doctores efficiat Deus. Cap. XVL 033, > -*Hic vero objectationem antevertit Augustinus non esse «scilicethominibus precipiendum, quid dut quemadmodum doceant, si doctores efticit piritus Sanctus. Ergo posset etiam dici (respon det) nec orandum nobis esse , quia Domixus ait: scit Pater vester, quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo; nec Paulum Apostolum precipere Timotheo et Tito debuisse, quid: vel quemadmodumn aliis preeciperent, quas tres Apostolicas epistolas ante oculos habere debet, cui-est in Ecclesia doctoris persona imposita.... Sed non ipse (ait) contra se ipsum sentit Apostolus, qui ! xk $2 Precepta cui dicat doctores operatione fieri Spiritus Sancti, ipse illis preecipit, quid et quemadmodun doceant, neque hom:num ofticia cessare debent atque adju-. menta doctriuz; et tamen neque quí plantat est. aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementumn dat Deus. ” S. 10. De triplici dicendi genere, «er quo sensu Doctor Christianus semper in materia grandi versetur. Cap. XVIUL n. 36. Hinc vero progreditur, explicatque qua ratione in Christianum oratorem illa cadat M. Tullii sententia : eum demum esse eloquentem, qui poterit parva submisse , modica temperate, magua granditer dicere. Maguum qui ppe forensium caussarum, et questionum Ecclesiasticarum discrimen est. Cum enim omnia, maxime que populis de loco superiore' dicuntur , ad salutem eternam referri debeant, quecumque dicit Ecclesiasticus orator, Omnia esse magna, atque is in materia graddi semper versari dici potes, Rem totam illustrat exemplo Pauli Corimthios gravissime et grandi. prorsus eloquentia reprehendentis, propterea quod liticulas, que facile potuissent inter ipsos dirimi, traherent ad tribunalia. “Audet quisquam vestrum Cinquit) advuersus alterum habeñs negotim, judicart ab iniquis , et non apud Sanctos < An nescitis ula Sanca musdum judicabunt< Et sión vobis judicatur mundas, indigni cstis qui de wintmis judicetist Nescitis quia “Ingeios juascabimus, nedum secularias Secularia tguur judicia si habucritis, y” h A Bn ¡rt TITS IA A A A A E Elaq. Sacre. | 53 “05 qui contempribives sunt in ecclesia, hos constibuite ad judicandum. Ad rewerentiam vobis dico, Sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit: inter fratrem.suum: judicare? Sed frater cum fra= bre judicatur, ct hos apud infideses. Lam quidem ommino delictum est, quia. judicia habetis vobiscuim. : Quare noR- MAZI iniguitatem. patiminis Quare non potius. fraudamiaj?, Sed vos iniguitatem Jacitis, ct J raudatis, ep hoc-fratres. An nescitis quod injustt "<Snum. Dei non: hereditabunt: «Quid -est , quod SiC Apost "at, sic, increpat, sic minatur< Quid est quod Sui animiaffectun tam crebra, et tan aspera vocis Mutatione testatur «Quid: est posceremo quod de rebus minimis tamogranditer dic £ Tantum ne de illo negotia: secularia meruerunté Absit. Sed hoc tacit. propter Justitiam, charitatem, pletatemn, que nulla sobria»mente dubitazite etiam iu rebas quam: libet Parvaliscoragua sum, tia An: Chvistiano oratori semper dicenduni granditer. 6 35Cap.: XIX ES E Ergo quo sensu illa sententia in Christianum Pito cadat .explicans,.licet is magua semper e Her dicere: “sed 'subinisse «cum aliquid docetur; temperate cum aliquidvituperatur, vel laudatur;- cui vero aliquid: agendum est, et ad eos loqui- Mur, qui-hoc:agere debent, nec tamen-volunt, “UNC «ea: q0e; magna; sunt; dicenda sunt granditer: cráu ilociendos. tulimos congruentur. Et aliquando Ak olus indignatur? sic corripit, sic expro-> “beat dicere; negat tamen éa semper: debere gran. 54 Precepta * de u.a eademque re m ¿gua , et submisse dicitur, si do.etur, et 1emperate, si predicatur, et granditer, si ayersas inde animus, ut convertatur ,' impellitur. Quid euim ipso Deo majus est? Numquid: ideo noa disciturí Aut qui docet Unitatem Trinitatis, deber nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difiicilis, quantum datur, possit imtelligis Numquid bic ornamenta, etnon documeia queruntart Numquid ut aliquid .-agat est fleciendas auditor, et non potias ut discat instruendust Porro cun laudatur Deus, sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchre, ac Splendid dicriounis oboritarrei, qui potest quantum poiest daudare, quem 'némo convenienter laudat, yuem nemo quomodocanque non landat 1: At si non colatur, au cuar illo: vel etiam pre illo collantur.idola ,sive demouia ;.sive quecamque' creatura, quantum hoc malum sir, atque ut ab:hoc malo ayertantur pominés, deber utiquégranditer dici.” $-142,5 Exenipla dictionis submise: erttemperate' ex Paulo. Apostoso. Cap. XX.n..39./et 40. MUCEt = 61053 quie OMD. OS : 1 Triplicis vero dicéndigeneris »exempla profertex Paulo; submissir quideor:ex: epistolavad Galatas cap. 1V. quo loco docet quid lex nova differreca veteri removetque propositas sibi difficultates; veluto jilá erat : quid ergo lex data est;osivex illa non estimereditast Pertinetenim-ad docendi mu-= nus, quod «submisso genere continetur:;' aperire cliastsnodosque solyere questionum, et. aliis- ' g Pa Eloq. - Sacre. $5 questionibus, que forrasse inciderint, occurrere, ne perillas id quod dicimus improbetur, aut refella. tur; si tamen et ipsa“earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. emperate vero dictionis exempla ¡em profert' ex pluribus Apostoli locis, imprimisque ex epistola ad Romanos cap. XII veluti illud est : nox precessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, “et induamur arma lucis; siCut in die honeste ambulemus, non in comessa- Honibus es ebrictatibus; non in cubilibus et impudicitiis; non in contentione et emulatione; sed: induite Dominum Tesum Christum. Cum vero temperata oratio maxime explendescere soleat elocutionis ornatu et numero, sedulo cavendum esse Monet, ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, poudus detrahatur. : $. 13. Quo difFerat a temperato grande dicendi genus, ejusque item ex Paulo exempla. Ibid. n. 42. 43. et 44. Grande dicendi genus quoduam sit, meminem me legisse memini, qui melias explicaverit Augustino. Hoc enim differre ait' a temperato “quod no: tam verborum ornatibus acceptum est, quam violentis animi affectibus: nam capit etiam illa oriamenta pene omnia, sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum ra- Pit, non curá decoris assumit. Satis est enim ei RR 62 Precepta suum?2 Prior enim de se pronunciat, que cupi mutare quod nata est; ita dum ali studet placere, prius ipsa sibi dispiicet. Quem judicem, mulier, veriorem deformitatis tue requirimus, quam teipsam, que videri times? Si pulchra es, cur absconderist Si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tue conscientie, nec alieni gratiam erroris habitura?” S. 16. Omnibus generibus dictio varianda est. Cap. XXIL et XXIITL n. 51. et 52, Ceterum monet Augustinus, tunc demum excellere orationem, cum in omuibus hisce generibus, quantum congrue fieri potest, dictio variatur; et quomodo intermiscenda sint hoc tria genera preclare docet; veluti quod. in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia et ut dicantur nomnulla submisse eriam que possent granditer dici, ut ea que dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora reddantur; et id genus alia. “Nam quando (inquit) prolixa est oratio in uno genere, minus detiriet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiam si longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas. in sermone eloquentium: quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere sensibus , vel tepescere. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto AAA A ra Elog. Sacre. 63 magis excitanda est, ut nobis assentiat auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum fuerit, quantum satis est excitata, Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat quo fuerit excitatione perductum. Interpositis vero que sunt dicenda submisalternet. Ex quo fit u grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum senerum interpositione varietur; ej tamén geueri dictio tota tribuatur, cujus copia Pprevaluerit.” ] Sib Sublime dicendi genus quid efficiar, Cap. XXIV. 1 53, 1 5 hoc enim et acumina submissi generis facere, et Ornamenta Temperati; grande autem genus pleramque pondere suo premere voces, sed lacrymas exprimere; idque probat exemplo-quod sibi contigit: “qui cum apud Cesaream (inquit) Mauritaniz dissuaderem Populo pugnam civilem, yel potius plus vilem , quam Caterva Cives tantummodo, verum tres, postremo parentes, icabant, et quisque ut.quemque poterat >, Occidebat. Egi quidem , 64 Precepta granditer quantum valui, ut tam crudele atque inyeteratum malum de cordibus, et moribus eorun avellerem, pelleremque diceado; non tamea egisse me aliquid putavi cum eos audirem accla- _mantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri, et delecrari flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanemn illam consuetudinem a patribus, et avis, longeque a majoribus traditam, que pectora eorum, hostiliter obsidebat, yel potius possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderet, credidi. Moxque sermone finito, ad agendas Deo gratias corda atque ora conyerti.” Ed $. 13. Quid efficiat submissum ciiam genus dicendi. Ibid. .n. 54. Ergo quid possit in hominibus sapientis dictionis granditas, sepe non clamor potius, quam gemitus, aliquando etiam lacrymze , postremo vite mutatio mónstravit. “Submisso quoque dicendi genere (ait) sunt plerique imutati, sed ut quod nesciebant, scirent: aut quod eis videbatur incredibile , crederent : non tamen ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant, Ad hujusmodi namque duritiem tiectendamn debet granditer dici. Nam et laudes , et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato , sie afficiunt quosdam , ut non solum in laudibus, et vituperationibus eloquentia delectentur, verum etiam ipsi laudabiliter appetant, Elog. Saere. 65 Sugiantque yituperabiliter yivere, Sed pon omnes quí delectantur, Mutantur a .sicut in grandi gehere ompes qui Hectuntur). ABUNt, et na gubmisso genere omnes qui docentur, > SHA gut credunt yerum esse quod nesciunt.? bro $ 19. Obegientius Este SHUN e dico respondes, A TE Toty ill recitandus esse hic ber, sí El om 8 que in go complexus est Augustigus sur a -Mueniz precepto, vello referre ; sed tria polo Preterire quibus librum concludit.. Pri Bela £5t, ut siquidem Esclesiasticus doctor obedientius andiri velit , ejus pita dicriona sespondeat, “Nam qui sapienter (ai1), et elo oenter e se Y) ivi ay tem neguiser, erudit ges cin saltos: dicei dio5us, quamyis animp sue fs inubilfs, sigut soriptum est; unde ait et postolus, sive occastone, sive veritate Christus Ennyntictur, Christus autem veritas est y et tamen etiap hop yeris e annuntiari veritas potest , idest ut pravo et fallaci corde, qu recra er vera suno pradicentur, Sic-quip- pe A4nhuntiatur Christus dec d qui su t ES Christi,” a £t a do Le il a , Profuturos ; Alt dosores vel scale que -£iunt; sed long ribus rofuturos , acia o QUE dicunr. a col Rtari vita suz defensionem ex ipsis suis Pra vine «Doctoribus guarant, respondentes carde suo, aut sthiam , si ad hoc erampuar, ore 9, ias gi 66 centes: ' A d mihi precipis, cur ipse non. facis? quo Ita EE Hor Obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis prédicatur simul cum ipso preedicatore contemnant o Nec bona fama negligenda 3 tum veritati $. 20. .potius quam verbis studendum. Cap. XXVIIL E. 6£.- Alterum est, ut preter bonam vitam, etiam non négligat bonam famam , sed provideat bona coran Deo et hominibus; atque ut in ipso étiam _sermone malit rebus placere: quam verbis, nec “zestimet dici melius, nisi quod dicitur verius, nec ¿doctor verbis serviat, sed verba doctori.'Hoc est “enim quod Apostolus alt: non in sapientia verbi, se evacuetur crux Christi. Ad hoc valet etiam quod “ait ad Thimotheum : noli_verbis contendere;' ad mihil enim “utile est, nisi ad subversionem audientidin, 2 Neque tamen h “tir accipi vult, út “ritarém, nihil nos bl érir” ps qu oir qualis es "Ta: ul porens sit exh $óo nsiQaeo Ve bis contendere quid sit. Ibid. di al oc postremuim' eo “sensu «dicadversariis opughantibus vepro veritate dicamus. “Nam . od Apostolus, 'cuin ostéiidesse episcopus debeat', ait inter céteortari in doctrina sana ct contradicentes tedargueret” Verbis enim contendere est non Curáre quomodo error veritáte” vincatur, sed quomoódo tua dictio dictioni preferatur “alte- Elog.. Sacre. 6% rius. Borro. qui non verbis, contendir,, siye, submmisse , sive temperate , sive granditer dicát, id agit, verbis, ut yeritas pateat, veritas placeat, yes ritas moveat 5, quoniam, hec, ¡psa que precepti fe nis et plenitudo legis est Charxas, ullo uíodo récta esse. da si ea que SBADEi y, non! yera,, , sed falsa sa A e pet ye as) if pe y ÍA y 22 " ID Mi e 41314) $. , : Quid di oratori 1 tardioris ingenii er an si qui a ¿perttiore sujnit conscri| tum elo» sim juod, ad* Jubum pro erat, Go H y pop proferar, 3 pos pu Cap: XXXL 0. SE: MET Yi FO A a cum eloquenter Juxta. ac. e dd dicere mibil aliud sit ¿Msi verba 3 Jn subiisso. ge- Here EEN i sufi cientia + in ¡temperato. splendén: tia, > 10, grandi. vel lementia. > Veris támen _Febus, quas, diri, OPorisat, : adhibere, tum e, a gue nón, potes, eum s sapienter potius. elo: ERE Cta BSPAE MONEt,, cule ita cia a conseriptum , memorieque nad det, arque ad populum proferanit 5. si AS sonal, gerunt, non improbe. faciales e eúi quod úiile est, multi 'prardicatores veritátis da ve multi magistri, si unius veri magistri idipstión dicaia oucs, el non sint in eis Schisinatá., Nec A pr 1057 es urari yerba sua, qui boñi volúnt videri loquencénduin accedunt, ut-serióliéin “bona nos torum del, Si enim regina oravit Esther, pro sub gents temporaria salute Tocutata 4 ud E er, ut in ds éjus Deus congrúnin sermonem dareds quanto magis orare deber, “ut Ele bunus có ¡at quí. pry ¿terna holni, uti salute in Vétbo er “dóceriná laborais HL vero, qui éa dict sunt, que“1b alñis Acceperunt, “Et antequiath acéipiant, orent, pro €is 3. qUIBUS accipiuht, ut eis dértir quod per eos accpoS,voluñt ; et lito áccepérinit, Orént ut be- Desi per DAS ¡Pad quros proferint su M3nt,, et. er, de próspero. exitu dictionis eidén gras tías agánt, a quo 1d se '4céépisse non «dibitant; yr qui: gloriatur, in illo “Bloriétur, in cujús ma- “nu et nos et sermones tdstri sunt.>” 4 MCOGÍOS sí ALE o yy $ y BN . - Nemiñem vestrum esse arbitror, Alamni Optimi, qui non sentiat opere pretiuin me fecisse, pa dl Elog. Sacre. 69. quí -percufrendam una próposuerim hunc S. Augustin? librum ex eoque he sacre eloquentia precepta decerpserim. Yllud 'yero nunquam ego vobis incultare desinam, ut ne leye quid ac fa- Cile esse:existimetis ad populum verba facere, atque evangelium totamque sacram doctrinam quacumque demum id ratione fat, explicare. Nam et S. Agustinus, 'posteaquam ipsos triginta antios singulis “dominicis hoc munere diligentissime fuisset pérfuiicius, dolebat sibi deesse tempus quo meditari in sacris litteris, etad docendum se, comparare posset. Quid ergo dicemus de levitate quorumdain concionatorunt; qui cum fere sint curta “Supellectile doctrinx" tamen vel imparati _ nagha audacia carhedram evangelicam nec dubitánt conscéndere; et populo quidquid vénit in buccam -effundere? Ipse Navarrus, non rigidus alioqui Theologus, gravis peccati istos condemnat. Cupiebat S. Augustinus assidae meditari in sacris litteris, 11 quibus tamen' meditatus fuerat toto vite suxz tempore; unde scilicet nedum' terna salutis"doctrina', ipsa quoque loquendi ratio cuique accominodatissima peti” possit. "Ergo quid rutsus “de istis circumforaneis concionatoribis di- Cenas ,quos audire satis est; ut cuique pateat, Yuanta “istorum sit inscitia sacrartm littérarum? Mibto veteres Ecclesiw Patres; quos vix de no> mine sti norúnt; cum tamen illorum tanta copia atque prestantia sit, ut anceps hercain, quem ego legendum magis proponam. Nam quis Cypriano disertior ac fortior? quis grandior atque maguificentior Leone? Quis Gregorio ad fórman- KK 70 Precepta;: dos mores populique captum accommodatior? Quis dulcior Bernardo: Nam Grzcos quid ego CoLninez morem, Athanasium, Gregorium Nazianzenum, Basilium? qui cum disertissimis. quibusque. tun latinis tum grecis, Demosthene,, Isocrate, Ciceroz ne aliisque contendant, ¡psos tortasse; etiain, ex= superent. At duos ego maxime vobis ad legen= dum propono 5 grecum quidem alterum;¿nempe 5. loanem Chrysostomum,: facundissimuzn llum concionatorem Christique praconem sindetatj gas bilem, cui jure optimo ob sapientissimam, eb cio: quentissimam, sapientiam oris aurei cognomen, tributum fuisse ait Erasmus in prefatione. ad ¿jusdem, Opera latine a se conversa; alterum vero.la: tinum; nempe S. Augustinum, cujus, :preter. ca; teras admodum: singulares ingenii doctrinseque laudes maxima quoqué laus vivide etrignite cujusdam eloquentiz fuit, qua Christi doctrinam atque sermones mortulibus propinabas, ut ille ait, fiumucos medullatus; adeo ut quod prestantissimo Christianorum .oratorum, qui nostra xtate > fiorugrunt, Massilonio semel, evenisse degimus, Augustino identidem eyenirer, ut videlicer medio in sermone, interrumperetur altis; auditoram, suspiriis, ac tum ipse, cum: illi inter tletus, e lacry> mas e sacro conventu discedere cogerentur, Nolo proprias ntriusque virtutes hic persequi; quod 1i- mis longum foret; id .tamen prout res postulabit, apertis utriusque codicibus facere paratus sum. Nam ersequenti schola ad isagogicum librum jamredenndum est, et que precepta de institutione privata in eo traduntur, exponenda. 4h La PA RS 11 SECTIO L 6 -Sectio L Neve patiantur. episcopi privatis in-=domibus, 'atque omnino extra ecclesiam, et ad divinum tantum cultum dedicata oratoria, ab eisdem Ordinariis designanda, et visitanda, sanctum hoc sacrificium...... peragi. : 13. isatido SIGAS Ex ¡is, que modo dicta sunt, liquet, pastori eni= tendum esse, ut in ecclesiis rite-ominia sint 'ordinatay nihilque inveniatur, quod huic fini repugnet: Td:autem erit; 1 ) si nihil in eisdem est, quod homiñum pruden= tum oculos, animosque offendat:-2) si:nihil ibi agitur; quod mentem alio avocet aut perturbet; cuin-oporteat, eam in se esse collectam;, et in templis attente pietas tis exempla sint edenda: 3 ) si exipsis omnia removens tur, que superstitiosis, erroneis, falsis opinionibus en mentis imaginibus (representationibus ) locum prebe= re possunt, E qal3 2 Y ] 14, ! dánen Sup A z ui Ex quo consequitur, a pastore suos esse monendos, atque docendos, ut in sacris wdibus mentis cogitationes omnes ad res divinas convértere,. atque, ut christianos decet, se gefere studeant. *). Ob: separata: ab aliis sedilía inter opulentos dignioris loci causa inter alia. sepe contenditur, rix=que excitantur. His prever= tendum est. Multa quoque inconcinna:, «et minime convenientia non fierent, si, ut multis locis usitatuny est, scholastica juventus ab aliis, femine a viris sejun= gerentur. Offendiculo:. preterea sunt mercatorum: intra ecclesiarum limina taberne, in quibus donaria , cande: lx, thus et alia yenduntur, : des +) Ut omnia pietarem turbantia removeantur, edica 0 22, Funii 1767. edito, tympanorum, tubarumque stres pitus sub consuelo divino oficio. prohibitus, et tantum o A A A A Sectio YT. ? in supplicationibus »('processionibas)'ez extraordinariis ecclesiarum solemnitatibus , obtentá prius a politico, et ecclesiastico magistratu. facultáte, eorumusus' fuit CONCESSUS. > ess di AE ) NUS N > E YY Y AS JN Pare en pa vee e . p In templis nostris imagines, et status sunt, uts quí eas intuentur, hominum vite sanctimonia ¡llustrium virtutes, et res preclare ab ¡is gestas studeant imitari. Sed” plurimum refert, ut ab tis amoveatur, quidquid superstitiosum est; et' vulgts moneatur, ne quam fal= sam de ¡is foveat «opinjonem. Adversantur fini exteriorum religionis' rituuny, si internam quandam virtutem plebs illis inesse existimat, aut a peculiari quadam ima= gine singularem quemdam effectum sperat. Monstrose picte, aut sculpte icones nauseam, et contemptum pariunt. Pueriliter vestite' status sublimem, et venerabiler religionis majestatem imminuunt, Si in iis est, quod piorum animos offendat: phantasiam imaginibus indecoris implent. Diverse B. V. martir icones erroneam opinionem valent-excitare,- esse MARIAM, que altera MARIA potior, aut eidem preferenda sit. Imagines, que fictas historias exhibent, sunt picta; et in lineis telis adumbrata mendacia. Actionés fanatica, et virtutes Spuri* quorumdam Sanctorum in statúis, aut imaginibus represeñtate fanaticos etiam, et adulterin* pietatis cultóres formant. Donaria ( anathemata ), subalaria fulcra, ubera, oculi, capilli, dentes, aliaque parietibus afixa deformant templorum faciem,, et intuentibus sel pe hauseam movent. Ex hoc perspicuo patet, que in templis icones, aut statur sint tolerandee, et quem in modum vulgus hujus rei causa sit'instruendus, *) ; *) Cesareum regium edictum, editum 9, Bebruarii 1784, hec haber: “Satis notus est, qui in multis eccle- - Psiis viget abusus, qui homines plebejos a vera ad Af 8 -¿Sectios?L vsensualen,et falsam:ipietatemabducere, es acatholiveis cavillandi materiem' preberepotest. Siquidem staviuis. ez, aconibus westesosjugulaxes, ¿ndusia, tibialia, wcalce? induti, come adscititia ¿mposite, ex. auro, aro »gento, ez alía materia corda, pedes, manus, anmuli, vet similia affixa , et alia ornamenta adjecta fuenrunt,. Jam.vero nihil optandum magis.est; quam ut: hec »pmnia removeantur , et pro ¿¿s, que ecclesiis necessar 14 sunt, procurentur, , aut ;si..non desunt., loco, ha» »rum. fede. efformatarum. imaginum ,.et statuarum »meliores comparentur. Simaliter. ánteriores. multarune vecclesiarum .paríetes anathematibus,tabellis. votivis, pligneis pedibus.,, fulcris , acinacibusy, thoracibus ,.car niens, et aliís hujusmodi rite non:probatorum miraculo— vrum testimoniis deformati potius ,. quam ornati; alque 3deo omnino curandum est, ut .hec.sine. populi ofren- »sione paulatim amoveantur ,. et .donaria , pretium ¿nviernum si habent , multo utilius ad augendum ecclesias »mpeculium impendantur, ' 16. 707 E DON 109 ri B ""Numerose imagenes (ita fert. Ceesaris constitutio 2»* ) que dependent e parietibus ecclesiarum ex voto; discrimine nullo amoveantur: ac imposterum nonnisi »magnis tabulis consignentur nomina,. et nota anni, ; »dum monumento publico testari lubet de accepto be= »neficio singulari, Suspendantur dicte tabule e parietibus ad fores templi; ita ut, cuique,.ceu cultori hujus villiusve iconis thaumaturge singulariter. grato , inte- »grum sit, curare,.ut nomen suum. tabuje in templo »suspense inscribatur 5. reddita congruenti remuneratio- »ne mox in egenos distribuenda.” *) Die 10. Moii 1189, A e Sectio: L 00 47. E pñosa SS 6 "Statuas, ac vestessimaginum quod attinet; quem= »admodum eadem sancit augusta ordinacio : nOn'pre= »ferant materiam aliam, preter eam, ex qua Ipsemet »constant; adeoque si status :fuerint lapidex, :lignezx mete. vestes earumiitidem non sint-nisi ex lapide, ligno; netc.: quin alterius generis materia contegantur, aut a westiantur5 quod quidem-pari. ratione intelligendum nest de imaginibus, ESA 18. ++ “Quantum ad :expositionem reliquiarum, decrevit »Augustissimus,:*.) ut ex reliquiarum - expositiones, »que sunt conjuncte cum pompa plus «quo splendida; »aut dum reliquie ips: superiorem Sanctissimo locum »occupant,.aut in medio altari,: eove loco collocantur, »quo. adorationifidelium,exponi «soler Sanctissimum; »»collocatis.prope candelabris duobus¿:pluribusve , atque vaccensis candelis; alieeque id. genus expositiones ad ajustos limites revocentur. ' pa rivi0)Die-d O lcis 184, 6n du. damos en a0Á ent: hb Str? 0749 APD pao. 109 must y ddr *¿ , idodar " Inter alía Jussit Imperator, ut ne luminibus-ac= »censis reliquir honiorentur , aut osculandxw prebeantúr: »Ilud enim «efficit,; ut plebs rebus:externis nimium as< »sueta:abadoratione: sammo- Numini debita avocetur; mac, plus quo. :adducatur ad cultu rerum creatarum. »lstud vero haud respondet notioni : veri, sincerique »cultus. Imagines preeterea, globuli precatorii (rosaria), P»numismata, cruces, et his similia reliquiarum contác= »tu. non consecrentar ; quasi, ut vulgus putat, sancti- - 40 «Sectio TL. ntatem, ac nescio quam vim internam contrahant, Neque monachorum, ac virginum sacrarum Monasteríís, aut clericis secularibus liceat conficere, aut distribue- »re amuletá, scapularia, et-Corrigias, que apta non »sunt, nisi ut nutriant abolitarum confraternitatum no tionem. Tandem haud-fas cuiquamsit, vere, aut »ementito benedictis candelis, rosarjis:, Odoramentis; valiisque id genus reculis mercaturam facere,” se e 1U7 07 2US MB ; ee E) Vid. decretum Cesarco-regium; editum die 28; Apr, 1784. CIOANE as "l 20. Tn ecclesiarum'ornamentis, in sacra supellectili, in sacris vasis, et «vestibus curetur (secundum $. 2.) ut vihil, nisi quod animos moveat, quod sublime, et re- Jigione dignum sit, conspiciatur, Qui: erga ecclesias li beralesose exhibent,- ad “antiquorum-ecclesis “patrum exemplum,:moneanturz-ut non ideo: egenós, viva Dei templa , inopia. conflictari, et fame-contabescere sinant; US SQURSOGXS aus paros: ¡MODOS 2181:3995tt SAA 320491 2931 Accidere posset, ut ad iconemiquafidam prodigia edi, seu 2haumaturgam illam esse rúmor in vulgus spargeretur. Vir prudens eo in casu profecto credulam | se non facile prebebit, Nisi ab initio statim caute et prudenter y ut decet, agitur, et si famá de illa imagine emanayit latius, difficile est, que hiné oriuntur, absoz na impedire. Itaque-statim ác ante omnia prudenti modo,ex-hominum-conspectu removeatdr, et protinus civili, et-ecclesiastico magistratui, cujus est, quid ea in.re agendum sit, precipere; id indicetar, y 9 de -'¿-Ropulus christianus ad Deum colendum dominicis, bo Sectio To... 11 festisque diebus congregatur, In ¡is christiani, laboribus liberi cum sint, rebus divinis vacant, mentemque ¡isdem pascunt. Qua ratione hi dies religioni consecrandi sint, pastoris est, edocere populum, generatimque curam gerere, ut illa evitentur omnia, que christianorum pietatem turbent, aut impediant, Habent in hanc rem multa edicta Cesarea, *) que eum, adversus conque= rentium fremitus, tuentur. DIS MOS : *) Ita preter alia musici in cauponis strepitus tempore divini cultus prohibiti «sunt, er ex edicto 17. Fan. 1779, ruri (in pagis) post horam tertiam, ¿n civitatibus demum post horam quartam modos musicos. Jacere licet. Fx" edicto 13. Octob. 1772. et Y. Mai? L7T5. veriti sunt omnes labores serviles; presertim cum currus mercibus onusti adveniunt. Licet tamen ¿ter agentium sarcinas destinatis ad hoc negotium bajulis veredariós curribus ¿mponere, auf .asportare. Omnis preterea mercatura (negotiario) diébus domimicis , ef Jestis prohibita est. Ruricole” tamen excipiuntur , quibus conceditur edicto 5. Juli? 1113. alimenta pernecessaria vendere ante publici cultus divini initium , nullo modo sub eodem. .Annue nundine , ecclesiastice, hebdomadales que incidunt in diem dominicam , aut festum sub precepto, ex edicto 14, Jul. 1770. die profeslo (operario ) proxime antecedente vel subsequente habeantur, Quodsi nundine per dies plures agi solent, ef ob dies dominicos vel festos negotiatio intermitrenda _€sP, tot postea diebus trofestis continuantur, quot an= tea fuerat cessatum. Ko edicto 3. Sul ULT3. declara— qur, NOR €sse vetitum, sed permitti, ut pecudes diebus domin:cis, et festis pastum agantur, tantum curandun? esse, ut, quorum ea pecora sunt, aut qui ea custodiunt,' alternis vicibus ¿n illis diebus sacre instruction intersint, de 12 Sectio. EL cn o : In edicto 41..Nov. 1771. descriptus est numerus dierum festorum, et sublatorum, et. retentorum. Uni» verse ex edicto 13. Sept. 1774. non licet ullum ex .su- - blatis festis, preter eum, qui honoribus, ac memoris - regionis Patroni dicatus est, solemniter celebrare,, neque in eodem e cathedra populum ad divinum officium invitare. *) - E AS 2%) Edicto.4. Fan. 1782. .demandatum est curato ribus animarum (intentata temporalium. proventuum jactura, negligentes si fuerint.) ut, populum christianum, data quavis occasione probe nitideque edoccant, multo esse Deo acceptius, dicbus festis, ipsiusmet ecclesia” auctoritate abrogatis, sirenuam,navare operam Jabori= * bus manuum, quem se mancipare ¿nerti 0tio, pretextu celebrationis diez festi, Ut autem altius.in popula anmos hac penetrent, curándum viris ecclestasticais y ul bonis exemplis eqm in rem preeant. Quapropter paro= chis omnibus injungitur y ut hasce-dicbus domesticos suos” wodo prudenti ad labores adigant, 24. - Designatis pastoribus non alía :ex. causa desinitus etiam locorum ambitus est assignatus, nisi ut recte, et ex ordine cuncta peragantur, Jique suorum indolem, mores, ac facta. probe nosse valeant. Itaque a recto ordine, et a fine facte dispositionis alienum est: si parochiani sine) causa justa rei divine: in. ecclesiis parochialibus non vacant; sed ex causis levibus ad alia loca se conferant. In memoriam revocentur, que Parte. X, Sect. L..$. 3. fuerunt.dicta. * )Quam ob rem suos monext parochus, ut divino oficio in parochialibus templis intersint. Imprudenter tamen; et indecenter age- .a » | DR Secrio L 13 ret, si eos importune et vi ad hoc vellet adigere, **) Corre tantum, et coacte adesse, nihil prodest. *) In edicto 2. Martii 1783. hec habentur: Multi homines ruri degentes raro perochiales ecclesias, quibus adscripti sunt, adibant; sed ad encenia, et lóca sacris peregrinationibus celebria concursabant, non anmi pietate; sed pundinandi studio impulsi: ¿lic negotiabantur, et merces contra augustissima edicta venum exponebantur. Quidam administratores , quos oporaúisset hos abusus ¿mpedire, sibi subjectos diebus dominicis et festis in grammatophylacia (cancellarias ) wocabant, cum, ut augustissimis decretis obtemperaretur, ii debuissent invigilare, et non permittere merca toribus his diebus ad nundinas cum curribus abire, ef sine ¿impedimento pro lubitu negotiari, ut homines ¿n parecio sue ambitu facilius retinerentur, pastoris voce remedium afferretur ¿enorantie, abusus extirparen= tur, et mores emendarentur, py ' **>) Parochi, dicit. concilium Trid. Sess. 23. moneant eumdem populum, ut frequenter ad suas parochias, saltem dominicis, et festis majoribus accedant. E* de Reform. cap. 4. moneatque episcopús populum diligenter, teneri unumquemque parochie su» interesse, ubi commode id fieri potest, ad audiendum verbum Dei. 25. , Nequid vero parochianos, quo minus cultui divino 1n sua eccelesia intersint, omnino impediat, aut difficile, vel molestum ipsis sit, accurandum est , ut opportuno tempore rei divine initium far , finiaturque. -Igitur si universe divine cultui certa hora preestituta est, eodem momento temporis adsit; sin vero penes eum est, horam prefinire, non quod sibi, sed quod communita- 14 - Sectio-L ti tempus: commodum sit, spectet, *) Universim id studeat, ut eádem semper horá cultus divinus, ante et post meridiem diebus festis peragatur, ut parochiani ideo negotia sua rite disponere queant, et obire, *) Edicto augustissimo die 1. Dec. 1784. cautum est, ut vicini parochi, atque ¿ta dicti capellani locales, ¿1 presertim, quibus subsidio non sunt cooperatores, inter se conveniant de opportuna distributione horarum, quibus res divina diebus dominicis, ac festis agenda est atque disponenda cum in modum , ul communitates, quin «des habitatoribus vacuas relinquere cogantur, alterne partim ¿in sua, partim in vicina parochia cultui divino adesse possint etc. 26. Olim cum exiguus esset christianorum numerus, hora ab iisdem statuta, aut dato quodam signo ad Deum - colendum conveniebant. Postea pulsato x*re campano convocabantur. Hic est primigenius campanarum usus. Posterioribus vero temporibus ,. coelo tonante, exdem pulsate monebant christianos, rogandum esse Deum, ut, que inde nasci possent damna, propitius averteret, Qua ex re orta est opinio, huic «ri revera inesse internam virtutem, que horride tempestatis vim frangeret, aut arceret. Verum usus docuit, «es pulsatione motum fulminis ignes attrahere, et periculum augere; tantum abest, ut foetas fulminibus nubes dissipet. Quam ob rem, partim ad hoc de interna pulsatarum campanarum virtute prejudicium tollendum, partim quod revera tentatur Deus, si primo adhibetur remedium, quod vi naturali coelestem ignem advocat, et postea desideratur, ut Deus eodam remedio fulminis ictum avertat, hac nostra *tate campani eris pulsus, dum coelum tonat, sublatus fuit. Animarum pastoribus edic- to cxs. 26. Nov. 1783. mandatum fuit, ut huic inter= a dicto-aceurate- obediant, plebemque de ssalutaris hujus mutationisutilitate edoceant: > y 95 2%. ) AR Constitutum ad divinum cultum tempus in diversis locis diversum est; in nostra urbe, uti constat, est prefinitum. Quod multa, que indecora, aut ¡licita sunt, possunt fieri,cum-homines:obscura caligine ad res divinas conveniunt, cultus divinus neque ante solis ortum neque post Occasum peragatur. Ex edicto 14. Maii 1782. omnes: sacri cultus species (devotiones ) que dubie lucis, «crepusculi vel diluculi tempore habebantur, abrogate fuerunt. ii q 28. Quedam etiam singulares religiosi cultus species (devotiones ) in: quibus extra publicum, et ordinarium divinum cultun, sponte elect precationes clara voce recitantur, aut hymni cantantar, paulatim homines a divino in parochialibus ecclesiisofficio avocant, et pro= clivitatem ad singularia confirmant, Hac etiam occasione multa superstitiosa, multi abusus, facillime irrepunt. Prudens itaque animarum pastor hec pietatis genera, ubi ea invenit, prudenti modo abolere, et ubi prompte sunt irrepere, impedire «sataget. 29; AS A - Ad solemnem, publicumque Dei cultum, ut apud noS More receptum est, tria precipue pertinent: 1) Instructio, sive publici de religione sermones, 2) misse sacrificiom, 3 ) alie publica preces, et cantiones, : Pl a : 30. , '- Ad instructionem universim pertinent duo concio= 22 o Sectiode wris. 4) In singulis ecclesiis prater gazopylacium illud, »quod excipiende stipi in levamen. egenorum: destina- »tum est, et ubi necdum obtinent, erigendum est: nulla gazophylacia alía, pyxides, ant oblationum recep- »tacula cujus demumcunque generis permittantur, $ ) »Tandem, procesiones sacrificiales prohibentur, dum »nuptie , baptismus, exsequie, atque id genus alia in aecclesiis celebrantur.” tii * ) Siquis episcopus, vel presbyter. preter Domini de sacrificio ordinationem, alia.quedam ad altareattuleriz, mel, vel lac,. vel pro vino siceram, vel confecta,: vel aves, vel animalia, vel legumina, preter ordinationem, deponatur, preterquam nova legumina, vel uvam, tempore opportuno. Ne liceat autem aliquid aliud ad altare offerre, quam oleum ad luminaria et incensum tempore «sancte oblationis. %*) Edict, augustiss, 94, funió 1785. o. AL ES Pars publici cultus divini etiam sunt preces publicz, quas congregatus populus clara. voce simul fundit, Haud monito hic est opus, non fas esse parocho, novas pro suo lubitu precationes introducere. Quodsi inconcinnas (minus convenientes ) in sua parochia in usu esse intelligit; oportet id Snperioribus indicare ¿Met ut mutatio fiat, petere.: Id. etiam ipsi cure sit, ut.sacre he preces ad omnium utilitatem, et ad prodendum pietatis. exemplum, utpote propositum earum finem» intelligenter, ordinate, distincte, et tarde recitentur. *) *) Ur omni superstitioni obsistatur, ex edicto Cesareo 16. Octobr, 11782. omnes denuntiationes ( promulgationes ) publicarusm devotionum , ¿ndu/gentiarum, so- . | . . Sectio LL 23 | lemnitatum cujuscunque fraternitatis librorum censoribus tradende sunt ante, quam typis mandentur, sive jam ante typis fuerint evulgate, sive nunc primum sint evulgande. al 42. Ex parte hec etiam attinent ad publicos hymnos, et cantiones ecclesiasticas. Ideo ¡is templa resonant, ut christianis una congregatis maximi momenti dogmata in memoriam «reducantar, ut animos attentos teneant,. ut eorum' voluntates ad salutaria inclinentur. Huic scopo:minime respondent, 1) si forte principia minus recta continent: 2) si turgent tumidis, peregrinis, mysticis phrasibus , quas non intelligunt, in quorum usum: composite sunt: 3) si ineptis-inversionibus, absonis rhytmis:, foedis soloecismis pias prudentium mentes, que sacris cantilenis excitande, et inflammande essent, conturbant. Huc pertinent multe regulx, quas de docendi munere dedimus. Hac etiam in re parocho: a diuturna. consuetudine recedere , fas non est. Si qua obscura in his cantionibus sunt, ejus officium est, illa, cum de religione sermonem habet, explicare, et suos docere:modum, ex dum cantantur, salutaria cogitandi. In hunc finem versus quosdam ex his ubique receptis cantionibus ecclesiasticis ad confirmandam doctrinam, de qua in concionibus et catechizationibus verba fiunt, in medium afferre potest. 43. Ad cultum:divinum magis provehendum fraternitates, seu sodalitja .Sub +variis nominibus fuere instituta. Sensim etiam'varie'labes,: varii abusus irrepsere, qui ut tollerentur:, diversisetiam temporibus opera data : fuit Tandem:existimatum: est, fóre utilius, ut omnes he fraternitates in unam. coalescerent; que sub titulo Alo ( 24 Secrio 1 sodalitii actuose erga proximum charitatis pro pauperi= bus omni ope destitutis fuit instituta. Inter alia etiam ista huc pertinentia monita ocurrunt: “"Confirmationis mbulla Romz non petatur; indulgentie petantur ab Or- »dinario (episcopo. ) Non eligantur Divi tutelares; sed »salvator Jesus Christus sit tutelaris patronus. Annua »congregatio, festumque eucharisticum in anniversario institutionis die, si in diem dominicum cadit, si-non, »die dominica proxima habeatur 3 pauperes preces in »Buquojensis comitis instituto prescriptas recitare ju= »beantur; ut egeni publico convivio EXcipiantur, neque »pracipiatur, neque, interdicatur; sed arbitrium sit pe- »nes fratres; animarum curam habentibus mandetur, ut »non pro quibusdam speciatim, sed universe tantum pro »vivis, aut defunctis missas, dumstipendia sunt, in musu celebrent; sodalibus singulares prerogative non »concedantur; permittatur cuique petenti rationum li= bros inspicere, indices ( specificationes:) et totalis sy= »pellectilis vestimentorum, inter pauperes distribuen= »dorum; preterea indices communes ,-schedule mens- »true, et hebdomadales dominis fundi (territori) a »parochis, et egenorum curam habentibus patribus tra- »dantur5 album vero, seu matricula in singulis paro» »chiis retineatur.” aos *) Edictum augustissimum 22. Maii 4783, ! 44 Animarum curam habens semper se virum commodi sui minime studiosum exhibeat; neque ullam sé lucrandi cupidum esse, aut foenerandi, speciem prabeat; Ideo universe omnia, que ad cultum divinum attinent, - Prestet gratis, *) Cum vero ei mercedis loco diversa, ut appellant, jura stole ,ceu stipendii,.quo sustentan= dus est, pars sit assignata , hac in re aceurate obser= Serra da 25. vet sic dictuni stolé ordinem, atque alía huc pertinentia edicta. ** ) *) Archiep. Vienn. diec. liber ritualis pag. 6. ita haber: Yilud porro diligenter caveat, ne in sacramentorum administratione aliquid..... exigat, aut petat etc. **) Edicta augustissima 16. Oct. 1161. 27. Fan, 4781. 25, Fan. 1782. 24, Oct. 1783, Pasa IGV? ¿De diversis. actionibus ad cultum: divinum:-- r Lu A. peculiares actiones religiosas ( sacras) referimius illas, que non semper, et ordinarie publici divini cultus tempore in ecclesia peraguntur, et quas non omnes, qui eidem intersunt, participant. Huc spectant administratio sacramentorum, benedictiones, aliique ritus. EPS Non opus est, ut 'sacramenta a pastore administranda esse demonstremus. Sunt ¡lla consideranda, ceu remedia, que virtutem et felicitatem hominum adjuvant provehuntque¿ et ut utrumque assequantur , ad hoc omnes cogitationes, omnia consilia conferre decet eum, qui curam animarum habet. Igitur quando ad sacrum quoddam negotium vocatur, non tantum commoditatem suam, negotiaque alia huic oficio longe posthabeat 5 sed etiam, ut sanctus carojus Borromeus prescribit, *). hortetur suos, ut ipsum, ipsius auxilio indigentes, nulla habita cujuscunque incommoditatis, aliarumque rerum ratione, protinus vocent. ok) *) Acta ecclesi Mediolanensis. Part. 4, **) “Quacamque, verba sunt ritualis diecesani AEREA AAA 0 A Sectio II. 27 »Vienn. “diei, ac noctis hora ad sacramenta ministran »da vocabitur, nullam officio suo prestando, presertim msi necessitas urgeat, moram interponat. Ac propterea -»populum sepe, prout se offerit occasio, premonebit, »ut cum sacro ministerio opus fuerit, se quamprimum smadvocet, nulla temporis aut cujuscumque incommodi »habita ratione.” 3. 2 ' Queri potest, an non exceptio tum locum habeat, quando vit impendet periculum. Cum sermo nobis fuit de invisendis egrotis, asseruimus, oportere animarum pastorem, que ac milites, animo esse impavido; idem nunc asserimus. “Ecclesiarum antistites in suis, * que nobis reliquerunt, Scriptis asseverant, fas non esse sacro pastori, diris morbis grassantibus gregem Suu deserere, *) At inistiusmodi casibus sepius alii, quibus firmior valetudo, animus magis intrepidus et presens est, ad munus hoc obeundum a Superioribus «destinantur.” | *) Concilium Mediol. V. Part. 2. Constitutionúm . de cura pestilentice sub Tit. de presentia, et constan tia omnium etc. Ef S. Carolus ¿n sermone habito, cum pestilentia Mediolani séviret: Patres nostri, 2nquit, Dei spiritu incitati , grassante peste, mortis pericula adierunt, et jta faciendum docuerunt; quemadmodum ex veterum scriptis jussu nostro collectis , editisque satis apparet. - 0. 4. pe Animadvertendum hic denuo est id, quod generatim de actionibus ad cultum divinum pertinentibus diximus, €as scilicer virtutis exempla prodendo rite, ut decet, esse obeundas. Animarum curam habens, ut precipiunt rituales libri Romanus , et Miennensis, *:) 28 Sectio 11. | omnia verba attente, distincte, pie (devote ), clara voce pronuntict, ceterasque ceremonias, et ritus ita decenter, et serio peragat, ut presentes attentos ani mos prebeant, et ad rerum coelestium contemplationem excitentur. lead: +) “Dum sacramentum aliquod ministrat, singula »verba) que ad iilius formam, et ministerium perti- »nent, attente, distincte,-et pie, atque clara voce pro- »nuntiabit.? Rif. pag. 5. nn, » y eS Vere pietati perniciosissimum prejudicium est, quod sepe illi maxime pii existimantur, aut se esse exis. timant, qui frequentius ad sacramenta accedunt. Pastor prajudicio huic, quandocunque potest, obnitatur; quin eos ab usu ipsomet imprudenter deterreat. Doceat ve» ro, que adhibenda sit preparatio, si fructum'ex divinis his mysteriis percipere cupiant. Fieri hoc potest in catechizationibus, in concionibus, aliisque occasionibus, aut etiam, si njhil+est, quod 'impediat, dum sácramenta conferuntur. ' A : 62577 Si christiani verborum, que in sacramentorum cola latione ex ecclesia prescripto lingua peregrina pronun= tiantur, significationem non intelligunt, adstant cen epectatores otiosi, eorumque animi piis affectionibus vacuj'remanent , que actionibus sacris excitande sunt. Ttaque etiam secundum Sect, 1. $. 3. diligenter edocendi-sunt. * ):: ' *.) In sacramentorum 2dministratione , dicit n0s- ter rituum liber diecesanus pag. +. eorum virtutem, usum, ac utilitatem, et cerenoniarum significationes, Sectio TT. 29 ut'concilium Tridentinum precipit, ex sanctorum pa= trum, et catechismi Romani doctrina, ubi-commode . fieri poterit, diligenter explicabit. Legatur caput X TV. epistole prioris S. Pauli ad Corinthios. Fundementun hujus doctrine perspicue ¿lic ¿nvenire est. “Que sine vanima sunt, (inquitapostolus.inter alia vers. 7. seqq.) w»vocem dantia, sive, tibia, sive cithara, nisi distinc= wtionem sonituum dederint,-quomodo scietur ¿d, quod »canitur, aut quod citharizatur? Etenim si incertam »vocem det tuba; quis parabit:se ad bellum? Iza et vos »per linguam, nisi «manifestum 'sermonem dederitis: »quomodo scietursid y quod. diciturt Eritis enim in aere wloquentes Tam-=multa, cut 3puta y genera linguarun »sunt ¿in hocomundoz' et nihid:sineovoce est. Si ergo ne- »sciero virtutemoanocis; ervieij cut doguor,barbarus ez) qui doquitur y mihi barbarus....Nam:si orem' lingua, »spiritus meus orat: mens autem mea sine fructu est » Quid ergo est? Orabo spiritu, orabo er mente: 'psellam »spiritu, psallam et mente. Ceterum si benedixesis »spiritu: que supplet locumn idiote; quomodo dicet, Amen: »( fiat) quoniam., quid dicas, nescit.... Sed' in Ecclesia »volo “quinque verba sensu meo loqui, ut ez alios ims- »truam, quam decem millia' verborum in lingua incogvnita. Fratres, nolite pueri effici sensibus; sed malitia »parvuli estoré. Sensibus autem perfecti estote y similes »iriS. Si ergo conveniat universa ecclesia ¿in unam, vet omnes linguis: loquantur<,vintrent autem -¿diote, »aul anfideles: monne dicent, quod insanitis?” | 7. os, Hic-a theologis de mente, sive ¿ntentione, qua saz cramenta administranda sunt,::prolixe disseritur:"'Dispertiuntur eam in habitualem, virtualem, actualem, multumque de ¿nterna et externa disceptant ete. Id tantum nos dicimys, actionem hanc, ut alias graviores, 32 » Sectio IL. dicere: v. gr. In nomine Patris omnipotentis, Fili¿ sq pientis, Spiritus Sancti paraclitiz vel: Ego Petrus te baptizo; et his similia. ***) In. publico et solemni baptismo multe adhibentur ceremonie in rituale dioecesano accurate descripte, A) “Baptismus licet fieri possit aut per infusionem »aque, aut per, immersionem, aut per aspersionem; »primus tamen , vel. secundus. modus > qui magissunt vin usu, pro ecclesiarum consuetudine retineantur; ita ut, trinam ablutione caput baptizandi perfundatur, vel immergatur in modum crucis uno, et eodem tempore, >»»quo verba proferuntur, et idem sit aquam adhibens, ver yerba promuntians.??, Rit.. Vien pogu dz 0. e) Quoniam baptismi forma, his, verbis. expresa: Ego te baptizo in nomine Patris, et Filiz, et. Spivitus Sancti, omnino necessaria est; ideo.eam nullo.modo licet.mutare; sed eadem verba uno, et eodem tempo- Te, quo fit ablutio > pronuntianda sunt. Rit. Kien Pod de sii midi | dal regardent les sacremens. T. 2. ch. 3. baña + 12, .: Aquam oportet esse naturalem. -Aquam rosaceam, aut alias arte effictas adhibere non licet. *) Necessita= te urgente, secundum regulam generalem sumitur quidquid ad manum, est; et. si tantum , aquam esse verisimile est. Extra necessitatis casum aqua sumenda est, que Sabbato Sancto , aut:ante Pentecosten consecrata:fuit. Que si diminuitur,.alia immiscetur;. penitus. si deficit: denuo alia consecranda est. **) Habeaturratio valetudinis in infante, Itaque aqua consecrata calefiat, aut Mo Sectio 1. 33 permisceatur calida etiam non consecratas si ¿lla nimis frigidaycaut congelata est, HÍNDIIDO 73 1q50 109 TA ) Y A Yi ty ai ” P Ce 113 Y 1 us ) "Intelligat parochus, cum hujus sacramenti manteria sit aqua vera, ac-naturalis >, hullum -alium liquo= »rem ad id adhiberi"posse. Aqua vero «solemnis baptis- »mi sit eo anno benedicta in sabbato sancto Paschatis, et sabbato Peñtecostes, que in fonté mundo nitida, vet pura diligenter conservetur: et hec, quando nova »benedicenda est, in ecclesiz, vel potius baptisterii sa »crarium effundatur.” Riz, Vien. pag. 9. ; J y 8 20815 “nm ye “aby SS: aqua benedicta tam ¿mminata! sit, uromil núsisufficere videatur;:alia non “benedicta admiscer? POtesk; ¿n minore> tamen: quantitate. So vero corrupta Fuerit,:aut efftuxerit, cut quovés modo defecerit, paz rochus ¿n fontem bene mundatum, ac nitidum receritem aqueminfundat, eamque:benedicat... Sedo si qua conglés ctata sit, aut nimium frigida, poterit parum aque haz turalis, non benedicte, calefacere, et admiscere aque baptismati¿n vasculo¡ad id: paratoy eb ea tepefabia ad baptizandum uti ¿ne noceal ¿nfantulo.Ibid, pag. 10. + E HOLAS ¿RE 53 10Q . A r mtrs sit 8 BE pa er ¿7 : ón a 11 anda. A a Maestos ode nroask : 3] NAAA AO LO ATT 205 Hee formala aut sine ulla conditiore prófertur, aut additur:quedam eonditio; e. gr. Socapax es, aut: Si nondum es baptizatus. Omnino quidem haud Opus essetz conditionem verbis exprimere 5 at consuetudo ita fert, et rituales libri id desideránt, * ) Tridentini tamen concilil catechismus, et liber ritualis archidiorceseos Kiennthsis:monent y, non levitery o absque 0mni dausa eonditionem:esse exprimendam. Sacro fonte tamPibiui tos iterúm baptitare, ut constat; mefás est. Pk)or sx e 04%)¿Cum baptismupniterare (ita:decernit RizVien. TOM, II, . 40 Sectio:-I7. Diaytis aii E o OA VO da US UA ta ria rin A ¿fer ass Ob questionem, an infantes, invitis parentibús “pos: sint, debeantve baptizari, brevitateututar, afferamedies tam augostissinim: 4. Marti 4765+, quod naturale pa rentum jus in liberos tuetur. Idsprohiber, nequis Tudeorum infantes sine parentum aut tutorum consensu bap= tizet; nisi aut in presentissimo vitee periculo'sint cons: titutiz aut abdicati rejectique a suis propinquis. Quodsi baptizans, infantem aperto vite*periculo obnoxium faisse, medici aut chirurgi , obstetricis,*aut hominis fide digni testimonio:comprobare nequit, el secundum edietum-3. Octobr. 1763. preter infantemalendi onus mules ta mille ducatorum fisco solvendairrogatur, inops vero per biennium datur in custodiam ;publice, aut in coma munitatis usum opus facere juvetur, Hoc modo -¿onimemnoratum edictum duobus serius editis, uno 28. Martii 1782; et alteró 31. Martiv-4782. confirmatur, et lustratur. ri 0 via hi A iiih 4 OD aspara ER Y ; » . ni E : 4 pus. pl Ls Baptizando imponitar nomen, ut admoneantur vira tutum, quibus refulsir Sanctus, a quo nomen el esto Ut multi libri rituales monent, nomina non indantur, 1) que soli Deo propria: *) 2) non ethnicorum nomina; **) 3) non angelorum , aut hominum, qui nunquam exstiterunt.4) Plara, aut longam nominum seriem imponere, certo supervacaneum :est:5 E*)- foretque superstitiosum si virtus quedam lis inesse existimarétúr, 5) Superstione non.caret, nomina: quedam esse fausta, Guedam infausta, aut infantem, quod fortis, et casti viri nomen obtinear, etiam, ut eumdem, certissime fortem, et castum Ao : 19 *) Liber ritualis Sagiensis 1634. Curet parochus, y Ñ . tis agenda convivia. SecrióniT. A rie nomina Deo in Seripturis specialiter attributa impomi sinat. Rorhomagensis 1640.08 'Meldensis 1645. , Ca veat sacerdos, ne ¡is, qui baptizantur, Deo «Specialiter in scripturis attributa nomina imponantur. Tdem preci- = pit Parisiensis 1615. et Bituricensis 1666. .s ni ARA ok) Cuteb sacerdos: (legisióin libro" ritual" Romanos ef Viennensi) ne:fabulosa;' vel inaniuin 'deorum, vel impiorumethnicoram nomina imponantur. Concil. 17. provinc: Mediol. 1876. Synodus 4Aquensis 1585. Rhemensis*1583..etc. y 2 KK) Conf; Thiers de superstirion. T. 2. 0: L0'1:14. pq Ñ , 1010 Dtos Les 98 ea ¡ > ESOS $ q k Sunt, qui diem, quo infans salutari lavacro tinctus est, epulis et potationibus solemném >, ac festúm esse velint. Convivia, que interdum' baptizati infantis causa splendide“et opipare adornanturz multorum: incommodorum, malorumve cause sunt. Ideo multze ecclesiasticorum antistitum constitutióñes ea prohibent. *) Etiam ex edicto cossareo 14. Aprilis 1784. prohibetur abusus, post baptismi administrationem in sedibus patris infan- *) Admoneantur, ¿nquiz-synodus Melodunensis Ti. «de sacram, in specie omnes baptismi testes, ne in conviviis, aut ebrietatibus; sed “spirituali letitia baptismi diem celebrent, E secundum provinciale concilium Mechliniense 1607. Tit. 4. cap.9. “4d abolendam ' praw»wvam ¿lam consuetudinem, qua ruré presertim' post >baptismum puerorum convivia non sine maxiimis periwculis tam puerpere, quaminfantis celebrari consuevewunt>, mandar hec synodus pastoribus, ut subinde mo- »ueant , 0+ hortentur subditos, ab hujusmodi' conviviis 42 Secto- IT, »ut abstincant,. quod uz fJacilius impetrent, caveant in »Primis:¿psi, ne, quantumvis invitati y dictis conviviis vintersint.”. Consuetudo obtinet, ut A parentibus deligantur quidam, qui testium, Susceptorum., sponsorum (patrino= rum) munere fungantur, et quibus ea cura incumbit, ut baptizatus recte instruatur, educetur, vitamque christiano dignam agat. Parochus partim a) id curet, ut ad hoc imunus tantum idónei secundum ecclesiastica prescripta eligantur; *) p), partim etiam dum occasio est, €os de officio suo edoceat, *) “Parochus anteguam ad baptizandum accedat, vab.iis ad quos spectat exquirat diligenter, quem vel -25; Ut concilium Trid. decrevit; 1) unus tantum sit susceptor ( patrinus ) sive vir, sive femina, aut ad sum» mum unus et una; nunquam vero duo viri, aut due femine simul admittantur; *) 2) requiritur, ut etatempuberem jam attigerint: 3) sint chrismatis sagramento jam confirmati; 4) doctrina christiana satis imbuti. Monachi, virgines Deo Sacrate, aut cuicunque ordini religioso adscripti, infideles, ab ecclesie communione repul- si, publici malefactores, infames, mente capti, testes in baptismo esse nequeunt. eE) Majoris momenti est mionitum Concilij Mediolanensis 1565., quo prescribitur parochis, ut hortentur fideles, ne eos duntaxat eligant compatres in baptizandis filiis, qui eorum inopis sub- a sl dé A — — ——— y | Sectio IT. 43 venire possint opibus suis, sed eos potius, qui sint idonei curande eorum saluti spirituali, EX) *) “Patrinus unus tantum, sive vir, sivemulier, »vel ad summum unus et una adhibeantúr ex decreto »concilii Tridentiniz sed simul non admittantur duo »viri, aut due mulieres. ” Riz, Vienn. pag, 18. +) Hos “autem patrinos saltem in etate pubertatis, ac sacramento confirmationis consignatos esse maxime convenit. Sciant preterea parochi, ad hoc munus non esse admittendos infideles, aut hereticos non publice excommunicatos, aut infames, nec preterea , que Sana mente non sunt, nec qui ¿ignorant rudimenta fide:: hec enim patrini spirituales filios suos, quos de baptismi fonte susceperint, ubi opus fuerit , opportune docere tenentur, Preterea ad hoc etiam admitti non debent monachi , wel sanctimoniales ; neque ali? cujusvis ordenis regulares a seculo segregati. Ibid, EX) Fideles ón baptitandis filiis eos potius eligant cOmpatres , qui eorum animes consulere, quam quí inopice subwenire possint. Cujus offcii sepius eos parochus admonebit. am quoque rationem, inquit: S, Carolus Rorromexus, cohortando habebit parochus, ut ne perepri- 7, hospites, ignoti er di denique compatres adhibeantur, quorum domicilium cum longe absit , verisimile non est, consuetudinem inter baptizatum, eosque ¿ta futuya mt, UL suscepti muneris functionem ¿neo instruendo Prestare Possif. Rituale Ambrosianum instruct. de sá cramento baptismi. 26. Certum baptismi administrandi tempus prestitutam hon est. Si baptismus hoc, quam illo tempore effica= CIOr esse putaretur, superstitiosum foret, Qua de re, 44 Sectio IT, «Cum Opus. est ,, pastor suos edoceat, 'Adulti , ut ritualis liber monet, *) sabbato ante Pascha, vel Pentecosten Yitu solemni sacro fonte ut lustrentur, perquam Oppor=- Aunum estz»nisi' cause necessarive aliud postulent. Id in «primis, in ecclesia metropolitana , aut cathedrali: ob- PO ita me. de? *) "Quamvis baptismus quovis tempore, etiám ¡n= terdicti , et-cessationis a divinis , Presertim si urgeat »necessitas,. conferri possit; tamen duo potissimum ex »antiquissimo ecclesiee ritusacri sunt dies, in, quibus »solemni ceremonia hoc sacramentum administrari maxi- »2me convenit, nempe sabbatum sanctum Pasche, et sab= »batum Pentecostes, quibus diebus baptismalis fontis agua rite consecratur,” Ritual. Vienn, pug. 19, an 27, Locus , quo sacro baptismate abluntur infantes , more recepto est ecclesia , vel ad sacrum liune ritum desinatum sacellum. In privatotum edibus baptizare haud licet 5 nisi excuset necessitas. Ritualis liber Viennensis 1d extendit ad principum liberos. *) Alias ceremonias, que ad baptismum adhibentur, speciatim hic exponere, necesse non est, Perspicue de iisdem agit ritualis liber, -£t usus etíam-hic optimus est magister, C -*) Licet urgente necessitate ubique baptizare nihil | ampediat: tamen proprius baptismi administrandi locus est ecclesia , in qua sit fons baptismalis, vel certe bap- Usterium prope ecclesiam, Itaque , necessitate excepta, ¿n privatis locis nemo baptizari debet; nisi Forte sint zegum , auf magnorum principum fi/ii, ¿d ¿psis ita deposcentibus;.dummodo id Faz in covum capellis; sem ora= toriis. Pag. 19, et 20, > j f d $ 0 Seco lE 4 US A da id TOS TEA GDA IA ¿Cousuetudo', puerperas post partum in ecclesias ¡n= erflladid ¿ approbata quidem est; sed nón precepta! Proprie eum in finem hoc fit, ut 'perienlo: perfuñeta Deo gratias agant , prolem recens in lucem editam ei. commendent; et ceu hostiam offerant. Pastor ab opi=. —nionibus superstitiosis snos deducere stúdeat.*)/Nam . £) superstitiosa est opinio , ante hune'ritum fas non a mulieri , Begotium ullum obire:, prodire e conclas , Aut rei divine interesse etc. 2) Tllicitum , et inéepei est, mortue, aut ejus loco “alii mulieri “ritu? con= fueto bene Ad pto nai sispeltió ¿sudtaola *), Cavent parochus ( ait liber ritualis Andegaven sis 1624. Carnotensis, er Rothomagensis 1640: Mel. densis 1645. Cabillonensis. 1649. er* «Trecensis" 1660). ne observationes ulle superstitiosas: “ad eam benedictios: neim'“adhibeantur', sive in numero candelarim, sive in ritu osculandi altaris,, aut oblationis iheo' 'deponendes sive in ordine et modo obeundoram altarium ,. sive im: delectu dierum (quiá plerique infañstúmputant diebus - veneris, et'aliis ejusmodi diebus 'benediei:)'sive-1 ams quibuscumque circunstantiis. Libri rituales Bellovacen- Sis 1573. et Parisiensis 1649. cadem monent, - A / 3 > * viso die ni nop 39 PISA + 5d 304 31 01410209 Ut adulti futinsita aia , etvoum froctu' sur 'piant', necceste.estíyut 1 )sponte sua; ñon'coactl Ehñid tianorum 'costui cupiant: aggregari:2) ut necesariis doctrine* rudimeptis sint instructi:3 ) ut bono fine sé hot statuisse ostendant: 4) ut spem prebeant, nequaquam fore, ut improbe vire licentia christiane religioni de- «ecori sint, Ex his intelligi potest, quid” pastorem fa- $9. P*rió1: 46 Secrio: 11. cere oporteat illorum causa, qui per baptismum sacris christianis initiari cupiunt, 4) Diligenter perscrutetur, et inquirat, an serio id statuerint; an non cause hujus propositi ¡Hicite sint: h) quo ¡llos tentat tempore, mo- , res vivendique rationem eorumdem observet: c ) magna cura eos doceat, 119.1 ; , ! 30. «A: christiane religionis disciplina prorsus alienum est, divine-doctrin* expertes vi ad christiana sacra suscipienda adigere, id quod in rudium seculorum caligine guandoque factitatum est. *) Id etiam dicendum est de varjis alliciendi modis, de rerum caducarum pollicita= tionibus, aliisque incitamentis , que adulterinus fervor, - vanitas , glorive cupido excogitarunt. Inhereat menti, quod Christus minatus-est Phariseis: Ve vobis. Seribe, et Phorisei hypocrite: quia circuitis mare , et aridem, ut faciatis unum proselitum , et cum fueris fuctus, Jotitis eu flium gehenne duplo, quam vos > (i, e. qui ¿mprobitate gravioribus gehennz poenis digna vos-supe- xabit.) marTH. XXI. 15. vas NN vz a TA ys 211) S, Gregorius Magnus ait: Nova, et inaudita est / ¿sta predicatio, que verberibus -exigit fidem, 31. Quoniam in adultis consensus, libera voluntas, et eognitio requiruntur, mente capti, furiosi (maniatici) et generatim omnes, quibus usus rationis non est , Don baptizantur, nisi constetz nullo. unquam», postquam- «nati fuerunt, tempore' mentis compotes fuisse. Tum enim infantibus censentur similes, : Y 32, . | Tandem albo (libro) baptismali necessaria inscribun* “e Sectio 11; 47 tur. Notantur hic *) annus, mensis , et dies nativitas tis, edium-numerus, infantis: nomen, ei impositum in baptismo, nomen gentilitium:, nu legítimas , añ” spu- - Yius, nomina et cognomina' pareñtum , societas religionis, cui addicti «sunt, nomina, cognomina, et status sive conditio patrinorúm. Patrini; adiñistar: testiun in - AUhO matrimonial, que acta sunt; manu súa, 'sive riominis subscriptione , aut si loco ipsorum alius seri pserit, -Manum alienam apposito abs se signo confirment, yv *) Vid. edictum augustissimum 20. Febr. 1784. ESv EEN Si liberi spurii, sive ex thoro "non legitimo nati sunt, nunquam albo («matricule) inscribitur nomen illius , qui infantis pater putatút “esse, vel quod ¡pse se suspectum reddidit, vel quod hic in vulgus manavit rumor , vel quod mater id asseruit, nisi' ille ipse, se infantis genitorem esse, aperte declaret; quod etiam in baptismali libro est addendum, idque 'non dissimulando ed ¿e 8) Edictum augustiss.20. Febr, 1184.00 000 INS INT sibiormia A A ; 34. Ex edicto Casareo-regio *) parocho neque , quod infante baptizavit, neque quéd “albo nomeá inseruit, mercedis loco quidquam, jure stole > postularé Ticer. Sratuit preterea Augustissimus imp. +) ne, dum baptismus administratur, munusculam aliquod afferatur 48. Sectio. LL. y? «dituos.sed: omnis ea.functio gratis -obeatur. Littere baptismales,y -seu «suscepti baptismi testimonias: ex edicto CRów 1Og. HS, qui. -nullibi ¿permittuntur consistere, sed, quocubque: ¡VEneript y, ¿Migrare.Jubentur, perinde ac pau en peribus; gratis a parochis impertiendas. ne sunt. PRk ). Ab his, Quibus hzc. testimopia:gratis dantur mibil etiam sig> Date. charte. causa exigitur,. ita tamen,: nto vocabalum. gratis adscriptum,-et.panpertas manifesta sit. Id siinon esset, parochus non; tantum. id, quod sigvate charte . causa exigitur, pendere;. sed statutam sHam ob hoc mulctam.cogeretur,exsolvere PRE da (A *) Edictum ces. reg. 47. Oct. 1783. +8 vestErelie. 8. NOR 4783. .. mi A Edict 24. 4y ra dÍ70.. asitosiaiiup > alli sbio) ua, 508) Eos, 2 ATA te al (11 Rio d $73390 “ro ¿ari , ismod Us pits ya 3 a 123 o1dil ua ieidatd insignia 11460 «ha 3 ita thai (5194 Ut sancitum in baptismo. baptizatorum: il CON firmetur. ut iidem..corbits-que . promiserant y. 2dmo> neantur, atque adversus tensationum assaltus corro= borentur, 5 Confirmotionis' sacramento. muniuntir. Sácramenti hujus minister est episcopus; parochus vero id curat; ut: 1 ).qui per*tatgm secunda ajeiuieties : ges idonei sunt, sacro hoc mysterio initientur, 2) at= que ante, ut decet, doceantar;, ac ad illud rite preparentur. %)Itaque ejus munus est, ut in catechesibus publicis, et concionibus. de. religioso hoc actu edoceat¡suos51im-, minente presertim: Lemmpore, quo hogsasramentum,ad: Mministraadum,est, notet, ia; :parochia sua, ¡Hosy qhos,idoneos censet.ad sacramentun: Bn: cum fructu-suscipign+ dum ¿TOSQUE; TIO ¡ASTUBE 0 ca rails cun 51717100 1 A 49 F) "Parochi officium est, ess, quorum curáni habet, »admonere , ut post baptismun» cum'ad annos discretio= Mnis venerint, ad hoc sacramientum festinent.” Rif. Pienn. pag. 150. 012 IMPONÍA rn 36. Animarum curam habentibus occasio ut esset, confirmandos utiliter instruendi, in ecclesía Latina consuetudo inducta est, ut tantum di, qui rationis'usum jam habent, sacro chrismate inungeréntur. Nam olim statim post baptismum hoc sacramentum conferebatur 5 *) qui mos apud Grecos etiamnum obtinet. Concilium Mediolanense primum, et aliz ecclesiastica synodi ante sep= timum etatis annum accedere vetant. Concilium Me diolanense quintum episcopi arbitrio id permittit. **) Sunt loca, que episcopus raro aditz parvuli interdum infirma valetudine sunt, etc. Horum semper habenda est ratio. : : *) Tertull. /ib. de bapt. cap. 7. et S. Innocentius epis. ad Decentiui. X) “Si episcopus ob aliquam causam justam, atque vadeo necessariam parvulo, vel infanti”, qui non modo »etatem septem annorum expleat, sed ne attingat quidem »roinistrandum aliquando censuerit, ne sit vetitum. ... »Ante septemnium quis ad confirmationis sacramentum vix admittatur.” Riz. Vienn. pag. 150. 37. _Etiam hic quandoque inveniuntur opiniones ridicule, ex ignorantia orte, que meliora edocendo ex hominum animis sunt evellende.. Sunt, qui putent, sacrámentum hoc confirmationis ritum lis, qui“dormientes ambulant, Aut quos nocturna per somnum visa agitant , utile ad TOM, 11, 56 Sectio TI . set non eos:emendatos agnoverit, repellet ; non autem »si publice petant, et Sine scandalo ipsos repellere non »possit.” Réz. Vienn. pag. 185. 43. Mt $ :Quidam, ne.eucharistiam non prebendo in aliorum oftensionem ineurrerent, indignis aut amentibus hostiam non ; consecratam:.porrigendam, esse existimarunt. At hac faciens reyera.deciperet homines , quod. nunguam, ne dum in actibus, ad religionem attinentibus facere licet, *) er ri s Es q. *) “Hostia non consecrata nullo modo dari 'debet y vse.est; facit idolatrare. $. Thomas 3.. Part. quest, 80. E IA ES A” yt ILIAA 4 ARNO IN 49... maza vy A AA RE IO o A A SURG TO er «De, frequentiore.,, ant rariore hujus: sacramenti usu hxc dicenda videntur. Ántiguitatis mori consentaneum, et. ad.excitandam pietatem peropportunum foret 3: si, in publico divino cultu-omnes, qui adsunt;+etiam coelestis epuli fierent participes; quod ecclesia, .licet id. optet; non precipit. *.) Ut pierarem non, in: actionibus, exter= Dis ¿ Ita -etíiam non in frequentiori., aut rariori usu eun charistiz. .sitam,.esse ,. certum est. E ) Tandem. extra. omne dubium est, frequentiorem, aut rariorem usu.n aut suadendum esse, aut dissuadendum, nempe ut al= terutrum magis aut minus ad pietatem augendam confert., EX ) 2 .. | . E) Notanda est sententia, quam Innocentias XI. damnavif : Frequens confessio et communio etiam in his, qui gentiliter vivunt , est nota predestinationis. In decreto contra 57. et 65. 4. Marti 1699. A a o cc rs € A AENA ASS PU EA A AZ Sectio IL. 57 ¿PE Qui plura deshac re. Patrur, aut aliorun scripr torum ecclestasticorum loca desideral, eu invenzet 11 celebris Antonji Arnaldi /ibro: De la ireguente. communion ; ez ¿n.alio: Tradition de 1? eglise sur le sujet de la penitence, et de la communion.. .. 2 PER) Quos. igitur potissimum laudabimus, an qui semel., an qui frequentius, an qui rarius communionem adeunt? Neque hos, neque los, sed eos demum , qui Franc. Sales. Parte 2. Introd. ad. vit. devot. cup. 20, Mia a » vá ASE AMAIA 50, $3 y « .Homines,tepidi ,, remissi, frigidi, qui inter aperte sceleratos , et probos medii ¡esse volunt,. corlesti huic <onvivio licet sepius intersint, teporem non excutiunt; sed augent potius , cum, existiment, ob repetitam cre- Dro sacram communionem sibiYlabore,opus non esse, ad Propensiones. (eupiditates ). suas secundum. christiane religionis. precepta moderandas , et vitia emendanda, Hi monendi sunt, ut potius delicta emendent,.quam ut crebro ad divinam mensam, accedant. GX YE FIBA UNES 920 ii ndopart ode - Diuturna consuetudo facit, ut' probi etiam christiani, dum ad sacram synaxin veniunt, de rebus coelestibus non cogitent, animum attentum non habeant;; desidesque sint. In hac rerum conditione ($. 49.) sacer AA Sectio TL, "medicus vituperandus non est, si his eadem suadet, que plerumque suadentur ¿ cum ob longiorem consuetudinem viftatis adjumenta evilescunt; nempe ad fervorem inlanimandum aliquo temporis intervalo intermittendam esse sacram communiónem, *) q deis €) Quoniam de frequentiore communióne multa scripta, multumque litigatum fúit, haud supervacaneum videtur, quorumdam inter nos plissim probatorum scrip> torum, aliis verbis eadem dicentium, testimonta in medim aferre, S. Bonaventura in 4. Sent. dist, 19, “Queritur, utrum expediat, frequenter” gucharistiam freguentare alicui. Dicendum-, quod , siquis videat, sé essé ¿n statu ecclesia” finalis, utpote trigidum et tar dum, laudandum est, quod raro; si autem' in medio modo / medio modo'debet se habere ; “et aliquando debet cessáre”, ut discat revereri, aliquando accedere, ut inflammetur amore.” Idem lib. 2, de profectu relig. cap. 77. Gennadios lib. de eccl. dogm. cap. $3. etc. S. Franciscus Sales: ““Aljud-est, communionem ab aliarum remum perceptione, alind frequéntem “conimunionem a rariori'secernere, Si tenella illa "anima satis perspicit'ad hise mysteriim crebrius adeundum' magha' mentis puritate, “Magnóque fervoré opus esse, si ad 'éum enitatur, et ed' se exornare studeat, tunc equidem ¡llam “Sepe, hoc'est/ decimo quinto quoque die 3d? synaxin admo-= vendant esse tenseo. Si vero communiomis tantum per= cipiende;-non autem levitm juventutis imperfectionum expugrandarum studio tenetur; arbitrór futurum sais] ut... PONNISI post mensem communicet. Lib. 2. epist. 38. alias 44. Vid. Arnaldum de frequenti communione. do uses dose ¿eg? z » Us is 2 das els Por > Ex his, que diximus”, 'notetur utilis “hec regula: dum publice de religione sermones habentur, Christias Sectio HL. EA, ni imprudenti ardore, plusquam humanas dotes desiderando, a crebra sacramenti hujus perceptione non deterreántur. Dum vero eos, ut divino hóc pane sepius sese reficiant, hortamur, in medium, ut recté omnia intelligantor; afferantur illa, que ad animum rite preparandum ad divini illius epuli perceptionem in primis necessaria sunt, * ) SS LA *) Populum sepius admonebit ( parochús') qua pre- Parati0ne, et quanta animi religione, pietate, et humilz etium corporis habitu ad tam divinum sacramentum accedere deber, Kit, Vienn: pag. 181: 0 0 y 10 y Hi e Pel BB 5 * e” óÓ "Ut múnc ecclesia precipit y illis, qui divine mense accumbere volunt,“a media nocte abstinendum est ab ónimi'cibo” potuque. Excipiántur “egroti, qui, immiten e vite exit 50 ma odumi” . o. > ere 4 PER EAN nente vite exitu, per modum diafici, ut schole loquuntur, sacrosancto Christi corpore pascuntur, *) Causa hu- Caro pers sjmal., . , ale red L , Jus ES olim non erat”, hec”est, ut multa, que indecore et foede interdum fiebant, evitentur. 153) Fejindaecedant ad eucharistiam, ita, ut nihil ommno: comederint, aut biberint'a dimicia nocte (exci- Pluntur tamen ¿nfirmi, de quorum periculo dubitatur, ne sine communtone discedant. )' Rit. Vienn. pag. 181. A A AR dia _. Suntetiam'false , et superstitiose'quoramdam hominum de hoc mysterio opiniones, quas pastorem bonum £ suorum aniiis éxcutere opórter. Sunt: vero” ille aut de usu sacraménti, aut de fine in ejas perceptione pro- Posito. Pii Juidarn' homines” erróre' capti majorem a eo gratjam impetraturos «e existimant, si hostia grandiore, aut plaribus vescantur. Sunt, qui nefas esse pu- 60 Sectio Th tent, eo die, quo sacri epuli convive fuerunt; Jaborare, Xnterdum sacra hostia membris.vitio aliquo affectis:alliabatur; interdum tumulo cum. defunctis inferebatur. mo olim usus hujus sacramenti; experimenti loco:erat, _ntrum is, qui sceleris insimulabatur ,. reus +esset, nec ne etc. * as anitli iniviboks mub *) Thiers Zraité des superstitions , qui regardent les sacramens: Liv, 3. : ' DO de A - 5 A hm h sr LS 55. iS MI a ada yy IR More ubique receptum est, ut salutaris hostia ad *grotos eádem pascendos deferatur. Excluduntur, ut liber ritualis Romanus prescribit, manifeste seu notorie scelerati. *) grotj, nisi usu rationis destituti fuerint, aut continua tussi, aliove malo impediantyr, hoc «divino pane reficiuntur, quotjes desiderant;..presertim cum vit terminus appropinquat. **-) In quibusdam: locis. in more positum erat, ut egroti, qui.hoc sacramento pase ci non Ppoterant,.id ad se adorandi, causa. deferri curay rent; sed hunc morem «multa decreta ecclesiastica :sus= tulerunt, 5) VER e 53 do od 9 e f 4), Cavendusn.auter: ¿n.primis.est ,.ne.ad, ¿ndignos cum ulcorum scandulo deferatur.. Rit. Vienn. pag. 194, *E) Horterur. parochus, infimum., ut. sacram, cor muntonem sumat , etiamsi graviter non egrotet, aut mortis periculum non immincat ; moxime si festi alicujus celebritas id suadeat 5 neque.¿pse illom,potentismimústrare recusabit. Pro viatico autem, ministrabig., cun Probabile. est , quod -eqm amplius. sumere: non. poterit, Quodsi eger sumptoviatico dies, oliquod vixesit, vel Pr riculum mortis evaserit y ef commmunicare volueril y: 2Jus pio desiderio parocius.-non .deerit. . .. 1d tarien diliz genter curandum est , ne dis tribuatir , a quibus cb pies ¡Sectio HH. 61 nesin, sive ob assiduam tussim , aliumve similen morbum aliqua indecentia cum injuria tanti sacramenti ti meri potest. Rit Vienn. pag. 194, +) Alicui, dicit inter alia Rit, Rom., ad adorandum solum , seu devotionis , seu cujuscunque rei pretextu ad ostendendum eucharistia non deferatur, 56. Non in omnibus regionibus mos fert, ut capite damnati coelesti hoc pane reficiantar. Habentur quippe ¡lic in publice sceleratorum numero, qui pessima improbita= tatis exempla nondum expiarint, et de quorum vera animi emendatione dubitetur. In nostris terris a sacra communione non prohibentur. Miennensis ritualis liber id tantum precipit, ut pridie, quam ad suppliciilocum ducuntur, sacra hostia iis prebeatur , quod illorum mens conceptis ex jam impendente morte angoribus nondum penitus perturbata , et obtusa est, *) * ) Damnatis ad mortem debet dari eucharistia, sed 1d sit ante diem supplicii. Riz. Vienna, pag. 183. 57. Erant tempora , ubi hoc sacramentum, ut FRIDERICUS: NAUSEA, episcopus Viennensis testatur, ad sedandas tempestates circumferelatur, Sed ceremonia hec reque in Romano , neque in aliis sacroruin rituum libris invenitur, Contra vero multe constitutiones ecclesiastiex licitam non esse statuunt. *) $) Sic S: Carolus in testio” concilio diecesano “an. 1572, cum grandines, ¿inquiz , himbi, turbines , et alie temporum procelle imminent, ad eas tempestates sedan- 62 Sectio. IL, das, vel, ut vocant, signandas ne sacerdos vasculum, in quo sanctissimum Christi Domini corpus asservatur, adhibeat. Idem in tertio concilio provincial: Mediolen=. si , et in synodalibus constitutionibus S. Francisci Salesil Vetitum fui. 2 > AA RA na ceda bs 58. 50% Yu. Hoc sacramentum ut adoretur., in altaribus publice exponitur. Sed quia ea est hominum idoles , ut pedetentim minus revereantur , estimentque ea , Quibuscum assiduo agunt , aut que ante oculos ipsis. obversantur; hoc.sepius ne fiat. Igitur parochus neque ¡pro 'SUO ar=, bitrio., neque postulante populo ; sed ¡is , queis preceptum est , temporibus , aut nominatim obtenta a superioribus facultate sacrosanctam hostiam publice colendam exponat. *) Idem dicendum est de ita appellatis benedictionzbus. 0 | Did E) Infra hane octavam (corporis Christi) inquit liber ritualis , publice venerationi quotidie exponi potest, alias vero , ne frequentes expositiones vilescant , €Xtra publicam necessitatem , et obtentam ab Ordinario specialem facultarem expositiones fieri non debent. Copio= se de hac materia egit Thiers in Traité de DPexposition du $. Sacrament. : 59. -. In sacro poenitentie tribunali , ubi peccator-¡pse se accusat , et animi sui vulnera patefacit., admodum multa salutaria sacra hac actio si rite peragitur , fieri. posse certissimum est. Át certum quoque est, prospiciendum esse , ut hic nihil inconcinne , nihil inordinate fiat, et omnes abusus tollantur. Quodsi in ullo sacri pastoris munere prudentiá , et scientia.opus est, profecto est in sacro hoc negotio. * ) : y cube Sectio IT. > GN *) In ejus ministro requiritur bonitas, scientia., er Prudentia ,.cum sigillo secreree confessionis , sub-exacto Perpetuoque silentio. Quibus ez als ad id Opportunis, ul Oplime sint, ¿nstructi , omni studio curare debent confessariz. Fadeh 60. Eximius animarum Pastor, munere suo egregie “perfungens, nullam, qua suis prodesse possit, occasionenx omittit, semperque ad eos docendos,, er monendos Paz ratus est, Trague etiam impigre,, animoque promptissimo ad sacrum tribunal acceder. %) Suorum animos profec- to a se abalienarer , si morosum, iovitum, indignabun= dum, desidem hac in re se exhiberet. 0 uE) Sacerdos, ad audiendám confessionem vocatus promptum facilemque se prebeat. Ris. Vienn. 4 oiirioas us ¿19109110 61. 7. Ut in omni optimo etiam negotio peccari, eta rec= to tramite deflecti potest: ita quoque in hoc sepe accidit. Sunt enim, quibus jucundum est, aut qui laudi sibi ducunt, sepissime , et permultis peccata confitentibus Operam dare; quibusdam etiam.pietatem pre se ferentibus nimis patienter (libenter) aures commodant, qui identidem eadem repetunc , et in genuina vite sanctimona nunquam verum: progressum faciunt, Hi plerumque, quod crebro peccata /Apud. sacerdotem exponant, se VSre pios sanctosque opinantar , hi.non raro admo-= dum Ccuriosi sunt, et varia dubia in medium affe- Tunt , interdum duntaxat, inexpertum periclitandi causa. Otiosi fere homines sunt, quorum id pregipuum, nego- Hum videtur esse, ut sepe cum conscientiz sur arbitro:co!- loquantur, Hac. ratione sollicitudinem , Quibus quorutn- Am animi "torquentur, aculei non evelluntur; sed in- 64 -Sectio' IL. figuntur altius. Alii etiam, que licita non sunt, spectant. Ex his facile cognoscitur , nimis promptum parochi animum horum hominum vitia fovere , multumque temporis amittere , quod in'rebus utilioribus potest ponere, ac debet. 62. Nimis longum foret, accurate hic monere , quibus in hoc negotio modis peccari possit , et a quibus novus pastor sibi cavere debeat , quam diligentissime.: Preecipue autem id contingit, 1) si conscientie judex blanditiis deliniat eos, qui objurgandi sunt, aut probe con= silio adjuvandi, eosque beatos praedicat, qui displicent Deo. 2) Si facit personarum discrimen , et libentius, promptiusque cum his , quam cum illis, cum divitibus, quam cum pauperibus agit. Maxime autem errant, qui sexum sequiorem anteponunt. 3) Si, ut commodo suo serviat , aut vanitati obsequatur , sacro hoc munere fungitur. 4) Si hac occasione imprudenter , aut consulto in familiarem amicitiam sese insinuando, aut fidem suam obstringendo ita laqúeis se implicat, ut sine damno, aut fame lesione se nequeat expedire. 5) Si sue sen= tentise tenax est, et sub obtentu, soli Deo reddendam esse rationem, non ad charitatiset prudentix regulas pro suo arbitrio rem dijudicat. / y0 63. Ut animarum curam habens: hoc munus legitime, et valide administret , necesse est, ut ab episcopo habeat jurisdictionem et approbationem. In dicecesi aliena extra casum necessitatis jurisdictionem exercere nequit, nisi ab illius dioecesis episcopo facultatem et approbationem obtinuerit. Qui ex alienis parochis veniunt, lis peccata confitentibus more recepto aures prebere“potest * ) Hec jurisdictio Jimitari potest 1) ratione loci, 2) hominum, 3) cassuum. PF) a UE 2 AAA ra | y | Sectio, II. 6% TidinO MÍRD.. 1077: ¿2 ÍY apt A , 55 Persuasum anqui? conc. Tridentinum y semper in ecclesia Dei fuit , €t verissimu'n esse synodus hee con= firmat, nullius momenti absolu:'onem eam esse debere, Quam sacerdos in,eum-profert ¿'In quem ordinariam; aut delegatam: non habet. jurisdictionem, in 59m t y , 1 PE) Quod: si Peenitens/ aliqua censura, : vel casu reservato sit ligatus, 2 quo :ipse non possit 'absolve= Ie, non. absolvat, nisi prius, obtenta faculrace 2: :sy= pericre. R¿z, Dienn, Pag Aiiaia es 1203, 1Misiba9 » SETE Ass 0) q L€ ¿193 IStiazon 64. . JE ii Ú Plura, de quibus hac in re querl perést; ad:jús écele- Slasticum pertinent. Id tantum Moñemus, non semper Opus esse, ut hec facu] tas, siveyapprobatio aperte (expres. se) impertita sit, Si y. £- COnsuetumest, ur parochi paro- Chis e diversis dicecesibus,, dum 'neesssitas urget ; mutyum sibi auxilium ferant y. si alias approbati sucerdotes) OMmnes, e quacumque demum parecia ad. eos veniant, | ad peccata confitenda admittapt, eto episcopus-hanc- Consuetudinem -non ignorat ,, tamque probat,: perinde €st, ac aperta (expressa) facultas.. 1. E 6S.. sacerdos, licet sia dicta jurisdictio ej desit, cum alius eádem instructus coram hon adest, ab omnibus omnino ROXis expiare (absosvere ) reum potest, quecumgue in , Sacra exomologesi €Xponantur, +. : 3 *) Si wero ques confteatur iy articulo mortis consti > FUtUS , absolvendus est ab OMniQUS persatis, e£ sensu: TOM, 11, 5 72 Sectío H, ó $ - eorum:habendam'esse rationem,' ut ecclesio in had té consuetudo (spiritus) Cognoscutar. Quid” conscientia arbitro:in hoc negotio agendum sit, partim ex mágno, qui ej propositus esse debet , Peccata diminuendi fine, partim ex iilis, que nunc constitutiónés ecclesiasticas precipiunt, est decernendum., E IPIDA 399 108 ed 9: : Etsi secundum ecclesie, que nunc viget, discjplimam hoc negotium ad sanum pastoris sacri judicium y62 jectum est: tamen et poenitentis salus, et manifestum eoncilii Trid. prescriptum requirunt,'ut bec poeniten-. tie opera respondeant delictorum, que confessus est; qualitati. Itaque agunt inconsulte, qui eadem omnibus prescribunt, perinde ac nonnulli medici, quibus unjver= salis quecam ad medendum omnibus mórborum generj= bus medicina est. *) SD : ) Debent , inquit-concilium Trid. sacerdotes Do min? , quantum Spiritus, et prudentia SUSZOSseril, pro gualitale criminusn , € penitentium facultate salutares, e? convenientes satisfactiones ¿njungere. 80. Si, quod negari non potest, hec opera ea de causa precipiuntur, nt peccata odio habeantur, et denuo non perpetrentur: liquet, “non satis esse, breves quasdam precatiunculas, aut aliud leve admodum pietatis exer= citium injungere, si gravia' scelera expianda, et corri=" genda sunt. *) : -=) Ne, porro pergit Concilium Tridentinum, si Forte peccatis conniveant , €2 indulgentius cum paniten=" 12bus agant , levissima quedam Opera pro gravissimis. Sectio IT. 73 delictis entungendo alienorum peccatorum participes fant. Habeant autem fre oculis, ut satisfactio, quam 2mponunt , non sit tantum ad vite nove custodiam, et in- Jfirmitatis medicamentum; sed 'etiam ad preierizorum Peccatorum vindictam, et castigationem, Et Rituale Viennense: “Videatque, ne pro peccatis gravibas levis- »simas peenitentias imponat, ne si forte etc.” pag. 158. 81. : is Verum etiam hic observandum est, quod vulgo dicitur : Ve quid nimis. Nam si plus quo ad christiane religionis oficia accuratissime explenda urgentur homines, animo franguntur, deterrentur , et ansa prebétur, ut pias sanctasque actiones prorsus pretermittant. Itaque semper pre oculis habende sant poenitentis vires, aut imbecillitas, et exterior rerun conditio etc. Quod antiquis temporibus gravia poenitentie opera, jejuhia, submissiones (humiliationes) public" etc. prescribebantur : non tantum id fiebat, ut paenitens facinorum paeñas lueret 5 sed ut etiam alii absterrerentur, et hominibus presertim rudibus foeditas, et gravitas peccatorum clare ante oculos constituerentur, *) ón E) Postremo salutarem, et convenientem satisfac- 220nem, quantum spiritus, et prudentia suggesserit, n= Jungar, habita ratione status, conditionis , sexus, ef EXAFIS , et item dispositionis penitentium. Rit. Vienn. pag. 157, 193 | VARO Ad propositum hoc in negotio finem maxime apta et commoda sunt ea poenitentis exercitia, que affectum dominantem exadversum Oppugnant, que occasiones Proximas removent', que poenitentem ab ¡llis, que ad scelera Ipsum pertraxere, avellunt, et que ideam foe- Sitatis admissorum sceleyum in ejus animo instaurant. — 74 Sectio 1H, 83, Poenitens, qui sua delicta occulte detexit, semper Jus ad bonam famam retinet. Imprudentissime itaque ageret , honoremque ejus lederet , qui injungeret ea Opera, e quibus cognosci posset, aut suspicio saltem ioveretur, eum hec vel ¡lla scelera perpetrasse. * ) *) Pro peccatis occultis » Quantumvis gravibus, mamfestam penitentiam non ¿imponant. Rit, Vienn. pag. 159, 84. Etsi, ut animus vere mutetur , propositumque effcax sit, opus est, ut, qui vite improbe exemplo palam aliis offendiculo fuit, palam etiam poenas sceleris luat, conceptique doloris indicia prebeat: tamen in peculia= ribus casibu; qua ratione hoc faciendum sit, haud facile est statuere, Parocho, et universo clero generatim edic= to ces. 24, Febr. 1779. poenas ecclesiasticas in foro. Externo infligere sine politici magistratus comprobatio-: ne, prohibitam fuit, , 85. Poenitentiz opera utilia, ejusque scopo responden= tía Sunt pize precationes, crebro repetita meditatio quo= rumdam religionis dogmatum, aut sententiarum e sacris litteris, sui, ac erratorum suorum recognitio , lectio utilium librorum, continentia ab lis, que ad peccata alliciunt, corpore et animo exhibita amoris obsequia etc. Corporis afflictationes, vigilis nocturn«e, et alia id genus persepe vero poenitentie fini repugnant, et non raro superbie, et vanitati nutrimenta prabent. Ante Oculos semper obversentur regule de Deo in spiritu, et veritate adorando, et de interiore Christianorum reli- Sectio II. E gione; monitum preterea apostoli: Corporalis exercitati0. ad modicum utilis est; pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vita, que nunc est, future. 1. Tim. 1Y. 8. Universim etiam huc spectat, quod de genuinis, et non genuinis virtutum adjumentis (Part, L, Sect. L $. 81.) diximus. : : 86. 'Quod supra diximus , poenas delictis congruentes esse imponendas , non ita intelligendum est, cuique errato peculiare etiam poenitentiz opus ut prescribendum sit. Hoc ponitentis memoriam nimium occuparet, aut oneraret; sepe animum anxia sollicitudine torqueret, et causa esset, ut ob rerum multitudinem nihil omnino perficeretur. 87. Demum perpendendum est, utrum poenitentibus, quorum status perspectus jam est, impertienda sit absolutio, nec ne. Hoc partim ex fine, qui pastori in omnibus religionis actibus propositus esse debet, nempe e publico religionis et reipublica commodo, partim. ex ecclesiasticis, quee nunc habentur, prescriptionibus diju- - dicandum est. Ut in omnibus pastoralis curx negotiis, ita etiam in-hoc ante omnia spectandum est virtutis incrementum , et scelerum extirpatio. Ex quo sequitur Prima universalis regula. Quando absolutio huic fini ad= versatur, et potius ad hoc valet , ut scelera-augeantur, Peccanti falsa securitas prestetur , prejudicia, quominus ea fiant y; que-christiana religio precipit ( actuoso Churistianismo ) perniciosa foveantur , absolutio tribuenda non est, 88. Communi religionis *) et reipublice **) emolu- 76 : Secrio IL mento perniciosissimum prejudiciom est, hominem sce= lerúm reum sine justa preparatione, sine animi muta tione, sine emendatione, sive prompta voluntate, per nefas ¡Mata danina sarciendi etc. per sola sacerdotis verba-coram Deo justum fíeri, et quasi libertatem ; denuo sceleribus sese contaminandi, atque-improbe vivendi nancisci. Prefestinatim sine discrimire, sine inquisirione culvis impertita absolutiones hoc multorum hominum prejudicium confirmant. Ttague non /on:nibus , qui scelera confitentir, absolutio “ect tribuenda. Jdeo, ut rituum libri, Romanus et dioscesanus , mardant, ek) necesse est, ut diligenter inquirat sacerdos, quando, et cui absolutio aut deneganda, aut impertienda, “aut differenda sit, ' E) Quid tot homines obstinata voluntate in vitiis re- FiNez, misi hec cog?tatio: IMihi certo (raro enim mors homines repente aufert ) antequem ex hac vita abibo, Peccata mea sácerdoti aperiendi non deerit occasiol EE) Esto, statuantur gravissima supplicia in pro= ¿2Ores patria; in Oppressores, in prohibita commercia ciu exercentes, anjuste agentes”, fures, predones ete, sacerdos dicat homini «scelerato: Parefac tua mihi scez leza, dic animo dolent?: Peccawi y et ¿llico omnibus peccutorum serdibus abstersis im oculis Dei mundisimas, angelis purior evis: Quid jam mine, quid pene proficient , cum ¿ll animan spe mulcebunt, facilem sibi ad celum viam apariendi? ER) Dideat autem diligenter sacerdos, quando es quibus conferenda, vel neganda, vel difFerenda sit ab: solutio, ne absolvaz €05, qui tatis benefició sunt incupas ces. Rit. diaeces. pag. 159. Sectio IL. 77 a | : 89. Indubitatum , et ex catechismis notum est, absolutionem nequaquam prodesse illis, qui neque ex sceletum recordatione dolorem, neque vite emendandx propositum concipientes, peccata sua sacro judici patefa= ciunt. Non hic de ¡is, que de dolore naturali,-et supernaturali, perfecto et imperfecto, de charitate Dei dominante etc. queeri solent, prolixe agendum existimamus, Copiosius enim de his in theologia morali, et dogmatica disseritur. Satis est, dolorem, qui hic necessarius est, voluntatem peccandi excludere, et propositun nove vite, et veteris odium continere. *) Itaque Omnibus neganda est absolutio, qui nullo indicio peccata se detestari significant, **) *) Concilium Trid. Sess. 14. cap. 4. decidit, eam contritionem, sive perfecta, sive imperfecta sit, sufficere ad peccatorem Deo reconciliandum, si voluntatem peccandi excludat. Et porro: Declarat ¿gitur sancta synodus , hanc contritionem non solum cessatio-, nem a peccato, et vite nove propositum , et inchoationem >; sed ettam veteris odium continere. *E) Nec absolvat eos, quí talas beneficii sunt inca- Paces, quales sunt, qui nulla dant signa doloris. Rit. dioec. p. 159, 90. Multo magis hoc afirmandum est de ¡llis, qui animi signa dolori, et poenitentis maxime adversantia manifestent. Ut sunt illi, qui odia et inimitias finire, bo- Na injuste acquisita restituere, a peccandi occasione pro- Xima recedere, et quod palam prebuerunt, nequitiz £xemplum corrigere nolunt, et eluere, * ) 78. Secto IT, *) Ne absolvat eos, qui... odia et ¿nimicitias de= ponere, aut aliena, si possint , restituere , aut proximam peccandz occasionem deserere , aut alio modo peccata relinguere , et vitam in melius emendare nolunt, aut qui publicum scandalum dederunt ; nisi publice sa=. tisfaciant. Rit. dioeces. ibid. 91. Ut illa , que rituum liber de differenda absolutione precipit ($. 88.) ad usum transferantur, de illis tan= tum intelligenda sunt, qui admodum dubia doloris, et propositi signa edunt. Nam manifeste dignis jus est ad absolutionem3 lisque statim est impertienda 5 aperte vero indignis, et, ut ritualis liber loquitur, incapacibus sine mora ($. 93.) denegatur. Ex quo hec sequitur regula : Si doloris, et propositi signa dubia, et non sufficientia sunt, aut si contrarium verisimilius est, absolu= tio preterquam in casibus necessitatis tantisper differenda est; donec veré eos poenitere certiora elu= ceant signa. : : 92. Etsi perfecte, et mathematice certum esse nequeat, verum ac sincerum esse dolorem, atque propositum:: animi quippe latebras nequimus perspicere : manifestum tamen est, solas asseverationes , immo etiam lacrymas, que interdum longe alíis ex causis fluunt, et in mollis animi hominibus facillime cieri possunt, non semper sufficientia esse indicia, presertim tum, quando alia rerum adjuncta , vel animi status contrarium ostendunt, et potius verisimile esse significant brevi fore, ut poe-= nitens promissa iterum fallat, *) *) Inmocentius XT. 2, Martii 1679, hanc damnavit » d ó = AA A É_—— A in di os Sectio IT. — A sententiam: Penitenti , habenti consuetudinem peccandi contra legem Dei, aut ecclesia, etsi emendation?s ses nulla appareat, nec est neganda, nec disferenda absolutio x dummodo ore proferat , se dolore, et propo- -nere emendationem. Et S. Carolus Borromeus hanc tradit regulam: “Est preterea consultum absolutionem difwferre ; donec evidens appareat emendatio in ¡is, qui, »tametsi dicant, ac polliceantur , quod se eximent a »peccato, tamen confessario probabilem faciunt metum, »me contrarium contingat.” Moniz. ad Confess. Sola promissio penitentis , immo et lacryme non semper sunt signa idonea. Collet Tom. V. pag. 102, edit. Paris 1757. 93. Incertissima propositi signa sunt crebra promissa,, et asseverationes illorum, qui in eadem peccata crebro reciderant. 1lis igitur, quibus inveterata peccandi consuetudo est tam diu differatur absolutio; donec a peccato ubstinentes , serium sese emendandi propositum ostenderint, Y) PE *) "In aliis vero, ut alea ludere..... si eis nuntium »remittere non policeatur, vel si spondeat, alias tamen, »cum de eadem fidem fecerit, vitam non emendaverit, vabsolutionem differat , usque dum emendationis quedam signa videbit.” Carolus Borromeus monit. ad Con- Jess. Et iterum: Idem faciendum est cum dis, quí cum multis annis in peccatis perduram , nulla interim adhibita Opera in emendationem vite in eadem peccata ¿terum labuntur. Ibid. 94, ; Verum non de omnibus, qui in eadem delicta reapsi sunt, sine exceptione hoc statuendum est, Firma $0 « Sectio. II. et seria etiam proposita, post témpus - aliquod infirmari possunt. Nec qui a pravis moribus ad virtutis studium vere se converterunt, semper in recta, quam ingressi sunt , via persistunt. Tum repetiti in peccata lapsus : animi nunquam emendati. nec. vere resipiscentis indicia | sunt, cum veteris peccandi consuetudinis revera conti. nuationes sunt. Át nequaquam sunt, si rem prudenter. “examinanti, tantum humanze imbecillitatis effectus esse, statuendum est. Itaque hic investigetur, an insolita, ne-. que quesita, neque exspectata peceandi, occasio nOy e, in eadem peccata prolapsionis fuerit causa, et an poe nitens efficacibus remediis usus fuerit, 195: Querenti, quamdiu hujusmodi homo examinandus sit, id tantum respondere licet: Eo usque, dum prudenter Judicari possit , serio, et vere nunc eum ad resipiscendum incitar, Perpendendum igitur, quale sit, quod admisit peccatum, que difficultates , ut vere emendet vitam, sint superande, aut fuerint superate, in quibus occasionibus versetur , que remedia adhibita, queye adhibenda. : 96. At non dicatur: Licet paenitens aut sine omni dolore, aut cum admodum dubio accesserit, is foeditatem peccati describendo excitari. potest, dum ille in, sacro tribunali est. Hoc utique aftirmare licet de ¡is,. qui ex ignorantia, et errore , utpote de ver et false. penitentiz differentia non unquam edocti , interim. peccaverunt. At de illis, qui sepius frustra fuerunt ad-. moniti, aliud dicendum est. Videntur enim confessionem sacram pene pro deridiculo habere; et vix verisimile est, tandem in eo homine felici eventu verum dolorem fuisse excitatum. Vero dolore tum compungitur 5) IN + Sectio: TI. 81 animus, quando vivida, clara, et distincta cognitione de peccati foedirate mens 'convincitur. At exiguo adeo tempore, brevique sermone, auo turpitudinem ostendere licet, hec cognitio non solet comparari. y: Dubia sunt etiam promissa jllorum, qui tis occasio- 'nibus implicati sunt, in quibus christiani homitis offcia plerumque violantur, aut illi ipsi saltem a peccatis sibi-non cavent , quique ab eisdeim sese expedire in animo nondum habuerunt, a quibus etiam , si penes eos erit, sese nunquam sejuneturi sunt, licet emendaturos Se esse, prolixe polliceantur. His etiam (secundum $. 91. ) absolutio usque eo differtur, dum ab'illa occasione se removerunt. *) Quodsi ab ea discedére, eorum arbitrii non est, an serium propositum,, .et nulla sinmlatione tectum fuerit, ex lis, que $. 85. dictd! sunt, est dijudicandum. e ¡9 A A) Si penitentem dis, aut simil:bus impedimentis arrelitum esse perspexerit, ipsaque occúsio talis sit, que tum etiam re ipsa existar, veluri 'qholl” toncubinam alót , wel quid hujusmodi, confessárius eu absol= vere non debet, nisi prius ¿llam ipsam occusiónen pror= sus abscindat. Carolus Borrom. Et iierum: “Et quidem »si probabiliter sibi confessarius persuadeat, posse se fi- »dem prime , vel secunde a poenitente sibi promissio- »ni facte dare, quod scilicet occasionem auferet, po- »'erit eum promissionis intuitu absolvere3 sin autem »fidem semel , Atque iterum fregerir, ac tertio jam idem »polliceatur, absolutionem differat, usque dum ré ipsa »videat, poenitentem se omni peccato liberasse, in quo »prius vixerat.” Monit, ad Confess. XxX 7 A O ; - Que de absolutione differenda diximus, cum dubia TOM. YI, : 6 188 ÁAppendix tit, et judicat; quo fit, ut mogts exacerventur ada. versariorum animi, longiusque a nobis recedant. His Preceptis imbuti, in quo proprie christiana. tolerantia sita sit, intelligent. Qua tolerantia het, non quidem ul errorem ac veritatem perinde habeant; quod cum 7psa natura veritatis ex adverso pugnal; sed ut mu- Hua pacis et benevolentie oficia exerceant, etiam adversus errantes fratres, ac siquando disputandum cum 245 sit, nunquam ut inimici litigent; sed pacifice; atque amanter agant; denique confodiant errores, quin dhiomines ledant, Cap. IV. $. 4. *) E) Recte admodum generalis Seminarii, quod Prage est, dignissimus Rector Zippe in suo de morali Jormatione clericali militiae recens adscriptorum trac= tatu Sect. IX $. 4. inter morales intolerantice causas enumerat ambitionem ( dominandi cupiditatem ) propri¿ commodi studium, desidiam in cognoscenda, et exercenda virtute, Tofuusti affectus jam ab antiquissimis temporibus dissidia pepererunt , alueruntque. In novis religionis doctoribus si extinguantur, etiam intoleran= ¿22 fomes extinguefur, 73. Ex officio, omnem amorem, et benevolentiam jisdem prestandi, proxime sequitur secundum edictum cas. reg. *) ab omnibus controversiis, et conviciis in cathedra, catechizationibus, et conversatione esse abstinendum. *) 16 Ian. 1789, 74, Ne vero levis animi homines ad aliam religionem facile transeant , et ut mala, que inde oriri possunt, e MN ir mi e IA a o Sectio II. 159 impediantur, tantum doctrina JESUCHISTI, et catholice ecclesi explicanda est; quam solida et utilis, illa sit, quin mordacibus dictis mordeantur adversarii, demonstiandum, magisque religio, et moralis doctrina homjaibus inculcanda, et commendanda, quam eruditio, e theologice disceptationes populo has non intelligenti venditande, Cum multi catholicorum subditorum, ait edictum ces. reg. *) neque hujus, neque ¡llius religionis rectas solidasque habeant notiones , et facile, sola quorumdam heterodoxorum persuassione, a catholica religione abduci se sinant: in his occasionibus viro= fum ecclesiasticoram officium est, hujusmodi dementes et rudes homines benigno, leni, eravique, qui eos convincat, sermone ad rectal viam revocare, et meliora edocere. *) 14, Jan. 1782. 15: Idem pacis et charitatis studium communitati sue quandocunque potest, parochus alte imprimere enitatur. Subditi catholici, inquit ces. reg. edictum *) fratribus suis errantibus omnem amorem, ac benevolentiam €xhibeant, et omnibus disceptationibus de religione, multoque magis convitiis, probris, injuriis, et vi abstineant. *) 16. Jan. 1782. 76. Speciatim lis, qui magistratum gerunt, pagorum moderatoribus, cauponibus-, et aliis augustissimum mandatum proponatur, sumptisque a religione argumentis »moneantur , 1) “ut odio non persequantur, aut aver- »sentur eos subditos, qui quietos se prebentes aliam 190 Appendix »tantum religionem profiteantar , multo minus in fa- »voribus, aut poenis ob alia delicta ullo discrimine utan= mtur 5 sed potius mansuete , et amice eos tractent. 2 ) »Si subditi acatholici ad preces fundendas, aut legen- »dum conveniant,:et alias quiete agant; eos ngqua- »quam impediant, turbent, et multo minus, si id fiat eo tempore, quo catholici cultui divino intersunt, 3 ) »Si ob injurias, convitia etc. poena esser infligenda, »eisdem semper distincte, et clare indicetur, cur id vfiat , atque id non religionis, cui addicti sint, causa fie- »ri. Ubi etiam observandum, ut, si simul catholici cau- »sam prebuisent, et inquietisillis actionibus essent im- »plicati, jidem eodem modo sine venia puniantur,” 77. k Cum vero quies, et ordo conservari nequant, si pártes ambe eumdem in modum se non gerant, etiam ipsis acatholicis , quoties se offert occasio, proponendum est , non fas ipsis esse, “ut audeant, suos catholicos »cives, uxores, vel: maritos, liberos, aut servos ad »suam religionem, minis, aut contemptu cogere, vel im- »pellere , nedum conviciis, 'aut injuriis uti, divinum »cultum alterius religionis spernere, aut despicatui ha- »bere , aut conviciis proscinderez immo etiam templa, vimagines, statuas, aut alia externa ad religionem atti- »nentia violare: id si facerent, sine ulla venia, non fidei, aut religionis causa , sed ut public quietis turbatores, vet quod iniquissimo modo aliorum animis vim afferre »conarentur, summa severitate esse puniendos, ** *) *) Idem edictum, 78. Cum Augustissimus Imperator partim damno ex ¡llata animis, seu conscientiz vi; partim utilitate religio- dectio 1l. 171 ni, et reipublice e vera christiana tolerantia nascente permotus, Augustane, et Helveticz confessioni addictis, et Grecis non unitis religioni eorum congruens exercitium privatum ubique permiserit, nulla habita ratione?, utrum aliquando usitatum, aut introductum fuerit; nec ne; certum est, parochum non posse eos in juribus, et privilegiis, que ex hoc religionis exercitio fluunt, ullo modo turbare, quin contra religionem, et augustissimas leges delinquat, 79. Privilegia hujusmodi in his sita sunt: 4) “Subdiawtis acatholicis in locis, ubi sunt familie centum, etsi »món degerent in loco oratorii, aut sacri antistitis; sed »pars eorum etiam horas aliquot distaret, proprium voratorium, una cum schola indultum est: qui autem »longius dissiti sunt, vertere se possunt ad proximum, vattamen in provinciis ces. reg. hereditariis situm »oratorium, quoties eis lubet, etiam sacrorum minis- »tri in terris hereditarlis ces. reg. constituti commu- »nionis sue socios invisere, et illis, etiam infirmis, »necessariis adesse instructionibus anime et corpori vprebere solatia permittuntur. Preterea omnia sua sa- »cramenta administrare, et cultum divinum exercere, -»tam in ipso loco, quam eadem ad egrotos in filialibus vad eum locum pertinentibus deferre, mortuosque, pas- »tore comitante, publice sepelire, plene illis conces- »sum. 2 ) Penes eos est, preficere scholis proprios ma- »gistros, a communitatibus sustentandos;5 qua tamen in vre cesareo-regie , que hic est, scholarum directioni anjus inspiciendi competit. 3) Acatholicis loci cujusdam mincolis, si suos ipsi pastores dotarent, et sustenta- »rent; integrum ipsis fore eosdem eligere 5 sin vero »magistratus id in se susciperet , eum jus presentan-. »di habere. 4 ) Imposterumn locum nullum fore litteris 192 -Apendix: »hucusque solitis,'queis spondebant acatholici, se libe= »ros educaturos esse in religione Romanocatholica; »quandoquidem lege cautum sit, patris catholici libe- »ros omnes sive masculini sive feminini sexus in religio- »ne catholica esse educandos; ( que quidem preroga- »tiva existimanda est religionis dominantis) contra pa= mtris acatholici, et matris catholice liberos, pro ratio- »ne sexus patris, matrisve religionem esse secuturos. 5) »Non cogendos esse acatholicos , ut alia jurisjurandi » formula, quam eorum religionis principiis congruenti vutantur, negue processicnibus, aliisve dominantis re- »ligionis functionibus, si nolint, intersint,” 80. Hec tamen libertas limitibus quibusdam circumscripta est. 1) Oratorium, nisi jam aliter res se haberet, non habeat campanas , non campanarum turres, nec publicum a platea introitum. 2) Acatholici sub culpa gravissima nunquam impediant, quominus desideratus ab egroto sacerdos catholicus accersatur. 3 ) Nulli actus, et nulla munera, que in exteriorem religionem ut civiles effectus influunt, peregrinis, qui legibus, et ju= risdictioni provincie subjecti non sunt, permittantur. Quare acatholici subditi baptizentur, matrimonio co- Pulentur, sepeliantur tantum ab illis, qui a statu, et. provinciis jurisdictionem, et potestatem obtinuerint, *) *) Decretum aulicum 13. Oct. 1782. 81. Partim, ne quid, quod sui officii est, negligat parochus; partim, ne in aliena jura involet, opus est scire, quid in munere suo administrando agendum sit eo loco, ubi acatholici habitant. F) Ante omnia notandum est Sectio IL 193 discrimen, utrum pastor acatholicus in loco catholica parochiz sit; an non, y * y Edictum 16 Marti V0TB% 20 82. >: In casu priori baptizat, matrimonio copulat, sepelit pastor acatholicus, et duos prióresactus peragit in oratorio: quia nullo loco constituendus:est verbi divini minister, nisiibidem simul sit oratorium. Protestantes indiscriminatim sepeliuntur in communitatis commeteriis, Funus comitatur acatholicus pastor sonanté ere campa-= no; quod ideo debetur, erogandum estrtemplo catholicorum, Ludimagister acatholicas | cantatin: coemeterio, Protestantibus punquam licet:in Ia O hujusmodi functiones obire, tLorma todas ' pare cr et ro 4 7 ke 112 LHpIAG .8 > / Quodsi £ neque oratorium y acatholiettal, Fegue pastor in eo loco est, et ejus loci protestantes nulli vicine commaunitati adscripti suñt, tam in sponsorum copulationibus, quam in baptismo, et sepultura pastoris catholici opera utuntur. Hic in duabus prioribus ministerii sui functionibus adhibet librum ritualem sue dicecesis; formulas lingua vernacula profert: 'protéstantium funera ad: tumulum comitatur'etiam parochus: 'catholicus; st ad hoc fuit invitatus: id solum curet¿ nó castiones orhoa doxo doginati de purgatorio, ¡caliive: teligionis: dominantis dogmatibus contrariz cantentúrz et examine eorpus tumulo, quem “solemni precatióna: non conseerat (benedicit) inferri:curet. Vlis in locis, ubi neqgue óratorium, neque pastor, sed tantam schole magister acatholicus est, hic, catholico-parocho ad funus co- Mmitandum non invitato; fungris exequias ce!2brat. TOM, 11, 13 19% Appendix BE Pe | Quid sit agendum, dum sponsi disparis religionis copulandi sunt , declaravit Augustissimus, sanxitque,*) hujusmodi sponsos jungendos esse matrimonio a parocho catholicorum sacris addicto, in signum prerogativa, religionis dominantis, etsi sponsus acatholicus revera mallet a:contrahendo matrimonio abstinere, quam catholicum sacerdotem habere foederis conjugalis ministrum 5 neque aljud quidquam hic agi oportere, quam ut, siquidem «promnlgatio. hujusce matrimonii ab utro-= que parocho fiat, petente sponsorum altero, nimirum acatholico, permitti-possit, ut pastor acatholicus tan= quam testis in solemni inauguratione, que a catholico parocho peragenda est, presens assistat. Quodsi sponsus acatholicus hujusmodi indulgentiz haud velit acquies= cere, atque malit abstinere a contractu: permittendum id est; quandoquidem statui, ac reipublicx res sit prorsus indifferens, utrum subditus cum hac aliave subdita matrimonium ineat;;- *) Edictum 25. Dé Lun: 8%. Quod Eo jura. Sel, et libros parochiales attinet, augustissimus Imp. decreritezk ) Cum parochis: catholicis jura stole ab acatholicis impertienda sint, ab eisdem, etiam baptizatorum:, copulatorum, et defunctoram acatholicoram nomina sub eisdem, quibus hactenus, caute= lis accurate, er recte non interrupto «ordine libris inscri= benda esse, Quodsi pastor acatholicus peculiarem etiam matriculam ad privatam notitiam conscribere velit:, nihil interesse, et permitti id posse, Quod vero **) ad edituos attinet, declarar Augustissimus, acatholicos non e. "AAA amplius teneri, illis quidquam solvere, neque scholarum magistris, si liberos suos in scholas non mittant 5 sed propriam protestanticam constituerint, *) 20, Febr. 1782. kk) 407, Martii 17782, 86. Ut parochus, siquis tumultus (motus) oritur, recte se gerat, semper cesareo-regia edicta, ob ejusmodi casus edita, tanquam “ad norman, €t agendi regulam, ei est respiciendum. Cum primum, ut fert edictum, *) aliqua inquietudo animadvertitur , acatholicis declarandum est, eos accuratissime ad promulgatum tolerantiz decretum oportere sese gerere; in eodem nequaquam ipsis concessum esse, ut alius alium in eodem loco, nedum in diversis locis investiget , sed unumquemque , qui aliam, quam catholicam religionem vellet amplecti, id aut ceconomice prefectura , magistratui aut circuli (districtus) prefecture parocho tamen non adhibito, per litteras debere indicare, 3 *) 45. Jan. 1782. Integrarum communitatum declarationes , ant catervatim tantum facte nullo modo ut valide probationes habend= sunt; sed omnes hoc. profitentes subditi aca= tholici iterum ad prefecturam, vel magistratum vocandi sunt, et ibidem singuli tam viri, quam femine, presente quodam ob id ab Ordinario destinato clerico; de sua religione, de propriis fidei dogmatibus , de suis dubiis breviter , et solide interrogandi. Singule hz * 196 Appendix acatholicorum declarationes breviter litteris consignande, lisdem prelegende, et ab unoquoque subdito nomine suo, vel aliguo addito signo suscribende sunt. Ecclesiasticum , qui assidet , Commissarium sui, quod eum ad hoc obstringit, officii causa oportet eniti maxime , ut eos, qui omnino ignari sunt, aut in suis principiis fluctuant, vel religionis, quam sibi eligunt, nulla omnino cognitione instructi sunt, benignis, lenibus, convincentibusque verbis, et claris argumentis doceat , et ad catholicam religionem revocet, ; ¿ ¿wd *) Edictunm 34. Jan. 1782. 90m 88. ds Quod ad illos liberos attinet, qui ad parentes acatholicos nequaquam redire, sed apud catholicos manere volunt, ut periculum coactionis, et defectionis a fide declinent; Augustissimus Imp. declaravit, “gene= vratim annos non posse determinari, cum mentis illus- »tratio, adjuncta (circumstantiz), clarior captus (in-= »telligentia), perfectissima libertas, nulle stimulatio- »nes; multo minus antecedens poena, et indignatio er- »ga vocationem, ceu remotissime etiam cause voca= »tionis considerande sint. Quodsi omnes de his condi- »tionibus nulla excepta interrogationes eorum propriis »parentibus, cognatis, et religioni eidem addictis fue- »runt facte, et confirmaté*, elapsisque sex mensibus »denuo repetite, et renovate, soboles, cujuscumque netatis, si se:catholicam profiteretur, non secus, ac »sufficienti doctrina imbuta, haberi, et admitti posset;z wsicut si vel una harum observationum deesset: sobomiem, cujuseumque etatis, si nondum sui juris esset, ob »yocationem e veris causis non ortam parentibus, et »cognatis eripi, et denegari non posse,” %) Edictum 28 Martii 11782. NI A AAA TIA ALAS ti a E Sectio. IL 197 89. Quantum ad subditos in provinciis Germaniz hereditariis, qui fixo elapso tempore (termino) a 1. Jan. 1783. declaratum veniunt, se toleratam religionem aliam amplecti5 statuit Augustissimus Imperator, ut hi, omnibus violentis mediis 'abesse jussis, quo facillime fieri potest, modo ad veram religionem reducantur, atque singularis quisque homo , aut familia , que a religione deficit, adigatur ad instructionem de catholice religionis dogmatis continuos sex menses percipiendam. *) Quod si post id temporis redire nolint; **) referantur in indicem generalem acatholicorum sub inscriptione (rubrica) peculiari: seríus se sistentium; eisque ut omnibus aliis liberum religionis sue exercitium permittatur, : *) Edictum 21. Febr. 1783. **) 48. Maii 1783. | 90. Plerumque existimandum est, petulantes concitatores, et factionum anctores nequaquam religionis causa impulsos , et convictos ; sed ex causis longe inferioribus sibi socios velle consciscere; ideoque sumptis a religione argumentis non facile posse emendari. Hxec - Agitur tantum fieri posunt: 4) ut parochus suo in coetu publice, et privatim monendo quietis , et pacis amorem studeat conservare: 2) ut potestati politice imdi- - cet, que necessaria remedia adhibebit. Petulantes concitatores, ut habet edictum czs. reg. 30. Junii 1782., Aut in regione circumvagantes hominum corruptores secundum generalia principia politica comprehendendi, et Puniendi sunt. 204 Appendix | In quócumque alio casu nulli plus, quam in anteceden tibus rubricis assignatum est, non tantum exigere , sed ne accipere quidem fas sit. **) Pro benedictionibus Ppuerperarum nihil quidem postulare licet; si sponte quidquam offertur , acceptare fas est, *) Edictum 16. Junii 1785. **) 28. Jan. 1782. 102, Cum ea, que jure debentur, exigit parochus, caveat, ne importune, et vi extorqueat; et etiam nequid liberalitate haud «qua (¿male intellecta ) que successo- . ri detrimento sit, remittat. Semper , dum munere suo fungitur, petat, quod consuetum est dari, preterquam ab inopibus. Quodsi beneficus esse cupit , alio modo convenientius id poterit compensari. 103. Quod ad sponte oblata (simbolas ) dona, beneficia attinet; caveat, ne malis, minimeque decentibus artibus ea nanciscatur , neque facile , et temere acceptet, Fit enim, ut se aliis devinciat, et multe hinc oriantur molestie , et sub jugum mittatur. Beatius est, magis dare, quam accipere, * ) *)4ct. XX. 35, 104. Monere hic non est opus, 1) parocho, nt prudentem quemque decet, opibus suis prudenti modo esse utendum, 2) Ne sit nimium tenax , aut prodigus. '3 ) 4 ñ Sectio II. 205 Accurate 'conferat accepta cum expensis. 4 ) Caveat, «re alieno ut se obstringat , necesse ne sit. Qui id facit, plerumque in moerorem incidit , dificiles obligationes sibi parit 3 seepe etiam dedecus accersit. 105, Ut parochus ipse in variis casibus tutus sit, et ne successori aliqua molestia , vel diffícultas nascatur', libris parochialibus, sive protocollis accurate, et recte euncta , ut oportet, mandare, maxime ¡psi cure sit. In qualibet vero parochia hi existant libri: 4 ) liber baptizatorum, sive recens natorum cum rubricis Part. IL, Sect. IL . $. 34. notatis. 2 ) Defunctorum secundum Part, 1 Sect. IL. $. 175. 3) Matrimonio junctorum secundum Part. IL, Sect. IL $. 159. seq. 106. Vergente ad finem quolibet anno , parochi. -*)e tribus hisce libris colligant , contrahantque - tabellam annuam , formule inscriptionem ( rubricarum ) respondentem 5 quam quidem saltem in medio Tanuarii una cum districtu conscriptionis ad prefectos circuli pariter transmittant, * ) Edictum 20. Febr. 41184. 107. Quod pertinet ad eos, qui militari ordini adscripti sunt, Augustissimo decreto * ) mandatum est , ut omnes legitimi animarum curatores, quemcunque militaris ordi> nis vel baptizaverint, vel sepelierint, non solunv'in libris suis diligenter annotent 5 sed eis etiam, ad quos attinet, plerumque in vicinia morantibus sacellavis campes- 206 Appendix tribus accurate indicent , facta mentione pagine proto» colli, cui hee inscripserint : ut, suborto dubio, quid rei sit, inveniri facile possit. Occasione dubiorum , aut difficultatum , quas obmovit Passaviensis Ordinariatus, edicto omnibus parochis promulgato , quo cavetur , ut, si quos acciderit vel baptizare, vel copulare, aut sepelire ex his, qui militari statui aggregantur, id referant ad sacellanos campestres, ad quos attinet 5 audito supremo cxs. reg. consilio militari aulico decretum fuit, >) ut ad prefizum finem obtinendum parochi, dum in fine cujuslibet anni summaria protocelli conficiunt, redduntque , peculiare summarium addant , quod com= prehendat dictos casus; illudque ad circulorum ( districtuum ) prefectos, aut ad consistorium sui ordina= riatus mittant. Collectas id genus notitias consistoria cum superiore campestri, iste cum legionibus, ad quas spectaverint, communicent, : *)30. 4ug. 1783. AR) 6. Decemb. 1784. aim y: y ! 108. | Cum, ut dieit edictum aliud, *) sit cum exs. reg. consilio militari aulico conventum, ut in posterum ad accuratiorem percipiendam notitiam de: populi multitudine, aut numero, etiam de his, qui apud legiones baptizantur, copulantur , et.Sepulturea mandantur, a sacellanis campestribus indices conficiendi sint augustissimis edictis conformes; elapsoque-anno nonnisi sumaria per generales militares prefectos, qui-sunt in provin= ciis ad politicum provincia regimen aut gubernium ad verum ineundum numerum, velut prescribitur, referen= da sint: necessariumvisum est demandare provinciarum prefecturis, ut curent, omnes parochos adigi, ut Sectio II" * 207 apud se baptizatos, copulatos, et sepultura traditos ex his, qui ordini militari accensentur, equidem proto= collis suis inserant; at in tabellis annuis ad prefectos circuloram mittendis omittant: quoniam , si secus fieret, militive adseripti comparerent bis; eoque pacto perturbaretur calculatio , ut rectus iniri numerus de po= puli multitudine haudquaquam possit. *) 4. Juni 1784. 109. Ex edicto cs. reg. *) clericis secularibus gravissime precipiendum est, ut hos magni mormenti ecclesia= rum parochiarum libros , quam possunt, tutissime custodiant, et asservent, commendandumque, ut orto incendio ante omnia periculo eripere, et in tuto collocare omni cura , ac opera connitantur. *) 40. Marti 4714. eS 110. Ut in re tam gravis momenti eodem modo ubique, et in. omnibus “agatur”, 'imperavit Angustissimus 1) Parochi, quorum paroeciis plures adscripti sunt pagi, ad errata quevis evitanda, singulis pagis proprios libros deputent , lisdemque , que sunt notanda , inscribant; atque ad finem anni tabellas conficiant, reddantque peculiares, ut pagis singulis tabella sua respondeat. 2) Consistoriorum arbitrio equidem relinquitur , obstrin= gere parochos in functionibus sacri muneris ad antigraphi* quoddam genus; ut notas de sacramentorum ad= ministratione, et loco sepultura matricule defunctorum inferant5 at propterea 'opus haud foret nova, ac peculiari inscriptione (rubrica ); sed , quoad ejus fieri potest, subjiciantur istiusmodi adnotationes inscriptio” 203 - Appendix ni (rabrice ) locum designanti. Ceterum cum nullam cum politico connexionem habeant: in tabellis annua= tim ad prefectos circulorum mittendis, nulla earum. est facienda mentio. 3) Pastorum est, matriculas copulatorum , baptizatorum, et defunctorum, éarumve serum notitias, ad parochos catholicos , ut fert prees= criptus ordo, mittendas, secundum formulam legitimam conficere, atque ex ejus prescripto nomine suo subs= cribere, adnotatis testibus , et patrinis. Parochi vero ea suis matriculis adjiciant, ac; diligenter conservent; ut tum visitatores Ordinariatus, et preefecti Circulorum ' certo. persuadeantur, omnia, ut: oportet, inserta esse: parochialibus libris; tum ut, excitato dubio, fides monumentorum illis subnixa confirmari possit, ssdhibo mino o, Preterea sanxit Augustissimus, *)ur ab:omnibus »parochis omnes “cesareo-regie leges , et ordinationes »3n publico-ecclesiasticis libro peculiari , una cum ejus vindice, quemadmodum ab aliis curam animarum ge- »rentibus jam. observatur , consignentus 5: .isqueliber li- »beris usibus pateat, ac instructioni-Curatorúm., et Ca, »pellanorum,.relinquaturquesuccessoribus, recte, ut: »0portet, continuandus.”? [dem observetur quantum ad: ordimationes consistorii episcopalis, < mosgol E) 13. Maii 1783. venias iqen : q EDAD in munotiosrienoD In, rituali Romano , et edicto cesareo-regio pro Bo= hemia * ) etiam prescribitur,, ut contextatur liber. cons= criptionis animarum,:hac inscriptione: Ytatus. animarum. parochi2 N. N., in quo cujusque.«*tas;,sexus, diligen= tia in doctrina christiang addiscenda, usus sacramento= rm notentyr. se. p * Í e ¿e ce de E , y > s* A o Semi, 209 dy 19, Aug. 17115. Vide hac de re tabellam esemia DTi causa propositam in Epitome legum etc. 113. Utinam , dum operi finem impono, omnibus , qui- Cunque doctrinis hisce institutionibus contentis ad obeundum pastorale munus utuntur, ac his pariter, quicunque eas in prelectionibus suis explicaturi, amplificaturi, et confirmaturi sunt, altius possem infigere, imprimereque eorum animis monitum , quod PAULUS, pri. mus ecclesie Corinthiorum doetor suis cooperatoribus, atque succesoribus dabat; ut videlicet se omnes existiment tanquam operarios divini operis, et structure re= ligionis , arctius adhereant pure, ineoncusse, doctrine Tesu, et super hoc fundamento non edificent , nisi doctrinas genuinas, exactas, solidas, atque id genus prescriptiones, que examina quevis etiam ignis simil= lima ferant, non autem doctrinas minus accufatas, leves, haud fundatas¿ humanoque ingenio excogitatas, que , dum eis contradicitur, dumque explorantur crisi severioré, que ac materiz, que facile farimas concipiunt, in igne haud perdurant. Ego platav?, scribit apostolus, *) 4pollo rigavit: sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantar, est aliquid, neque que rigar, sed, quí incrementum dat, Deus: Qui autem plantat, et quí rigat, unum sunt (ad unum scopum communem omnia dirigunt). Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. Dez enim sumus adjutores; Dei agricultura estis, Dei edi. Ficatio estis: Secundim gratiam Dei, que data est mihi, ut sapiens architectus, fundamentum posui. Unusquisque autém videar, quomodo superadificer. Fundamentum enim aliud nemo potest poneré, preter id, quod positum est, quod est Christus Jesus. Siquis autem superedificat super fundamentum hoc; aurum, ar= TOMO II Ne 210 Appendix entum, lapides pretiosos, ligna, Fenum, stipulan. Uniuscujusque opus manifestum erit; dies enim Domini declarabit; quia in igne revelabitur: es untuscujusque opus quale sit, ¿gnis probabit, 3 *) 4, Corinth. III. 6. 13. | 241 -SUMMARIUM II. VOLUMINIS PARS IL De cultu religionis externo: SECTIO 1. De cultu divino ordinario generatim. 4.-2:=3. De cultus extern? necessitate et fine, et quid prestare debeat animarum curator , ut ¿lle .cultus sit utilis, pag. 4.-2. 4, Quam caute agendum in prejudiciis de cultu externo tolendis ; , ibid. S. Inter sacros ritus accurate distinguendum, ibid. 6.-1. Quam graviter exercend?, 3 Cl; quinam .redinendi, pag. 3. 8.-9. In cultu externo omnia munda sint, et min mistri bone fame, 8 pag. 3.4. 10. Quid cavendum Pastori, ubi quedam abolende sint «devotiones, que vulg?. superstitionem fovent, ia raDIZ ed. 11. De locis externo cultui destipatis. pag. 5. 19, De sacellis domesticis quid statuendum, ibid. 13.44. In ecclesiis, omnia ordinata sint, omnia qe moveantur, que pieratem.turbare possunt., pag. 6. - 45.-16.-17, De imaginibus et statuis et Doris tabellis quid observandum , .. «pag: 7.-8.-9. 18.-19, Quid Pariter cbservandum de expositione reliquiarum, bir ¿apago de 20.-21. Tum de ecclesiarum or -namentiss 2otaque sa- * 242 cra supellectile, et de imaginibus thaumaturgis, pas 1. vi 1 , e . 22. 23. De diebus festis, et quid Cesareis edictis de lis presciptum, pag. 11.-12, 24, Quanti intersit parochianos rei divine in paro= chialibus suis Ecclesiis vacare, pag. 12, 25. Res divina facienda absolvendaqué tempore 0p- portuno, pag. 13. 26. De campanis earumque usu , et quatenus ab= surde pulsentur tonante celo, pag. 14. 27. De tempore exercendi publici cultus, pag. 15. 28. Ne extra tempus prefinitum , aut extía paro= chialem Ecclesiam, aut singulari forma exerceatur, impediendum , ibid, * -29.-32, Quot partibus constet publicus Dez cultus; ac primum de instructione ; quoties habenda, et quibus horis; ef quid preterea tunc observandum, pag. 15.-16. 33. De misse sacrificio, altera publici cultus parte; quoties a Parocho celebrandum, -pag. 17, 34. De altaribus, qualia esse debeant 5; et de altaribus privilegiatis, ibid, -35.-36. Quanrvariz olim missarum species, et quenam unice missee retinende ,. pag. 18.-19. 37, An omnia in missa clara. voce pronuncian= de, pag. 20. 38. At que in missa geruntur atque dicuntur, ea certe populo exponenda, ibid. 39. Omnia decore agenda, : ibid. 40. De oblationibus in Ecclesiam adferri solitis; ef quid edicto Cesareo de lis prescriptum, pag. 21. 41-42. Quales debeant esse preces publice, paz E 22.-23. pa: AR > 43. De variis fraternitatibus seu sodalitiis ad cultum divinun magis promovendum sub variis nominibus institutis; quid hac de re edicto Cesareo statutum, - pa= gin. 23 q 213 44. Quantopere cawendum sit Parocho,.ne se prodar commodi sui magis quam ulienz studiosum, aut turpis fucri cupidum, pag. 24, SECTIO Il De diversis actionibus ad cultum divinum pertinentibus. 4.-3. 4d hec pertinent Sacramenta, a Parocho administranda, nisi justa exceptio locum habeat, pag.26.-27: 4. Sacra omnes actiones sancte pieque exercem £, ibid. 8. Docendi fideles , quatenus ad sacramenta sit accedendum, ibid. 6. Quid prestandum, ut ne intersint ceu spectatoves otiosi, dum sacramenta administrantur, ibid., 7. Et levitas hinc procul absit, et anxietas, pag. 29. ia Quis omnium Sacramentorum finis, et quatenus indigni ab tis arcend?, pag. 30. 10. Parochus in sua quisque parecia, nisi locus sif exceptioni, sacramenta administret , ibid. 11.-12. Primum omnium Sacramentorum baptisma, de cujus administrandi ratione, que in ritualibus libris prescribuntur, aquá, wverbis, etc. sunt omnibus notissima, pag. 31.-32, 13. Conditionali formula , nisi prudenter et gravi de causa ut, non licet, o pag. 33. 14.-15. 4n baptizare liceat infantem adhuc in utero matris clausum; et quatenus hoc si intelligendum; et qued in vitualibus de hac re prescription, pag. 34. 46.47, Vivi tantum homines, non fetus mortui baptizandi; et quam caute agendum, ubi monstra sint baptizanda, aut duo coxpora humana in unum coalita, pag. 36. 18. Infantes ad Ecclesiam quamprimum afferendi sine pompe vanitate, pag. 37. 15,-20, De infantibus ab obstetrice EPIA: et de 220 govis habitu, de rei domesticar , et ceterorum negotio. cum administratione, pag. 158.-160, 20.-23. Studeat Parochus eorum, que didicit, ama Phficare cognitionem vacetque maxime precatione, ef rerum ommium ad religionem pertinentium contempla Sion? pag. 161.-162, 24.-28. Quam sit parocho necessarium conversaré cum suis, quantaque sit opus prudentia, ut id faciar cum fructu et cum decoro, adque uz omnibus omnia ad Apostoli exemplum fiat, pag. 163.-164, 29.-32. De parochi officiis erga principes, er po. sestates ; quantoque studio tum ipse debeat illa ¿ima plere, tum curare, ut omnes impleant, pag. 165.-167, 33.-34. Quomodo se gerat cum iis, qui loco presunt, et quatenus ad tollendas abusiones implorer opem brachii secularis, pag. 167. _ 35-36. Quanta esse debeat ejus erga episcopum obedientia et reverentia ; tum erga Suffraganeum, Vin carium Generalem, Decanum , Archipresbyterum, pa gin. 168. 37.-42, Perspective probitatis sin Eclesiarum Patres, quorum cure bona Ecclesia, ornatus, edificia, aliaque similia commendata sunt , cum his optime con= wentat parocho; maxime vero regía observentur edicta, quibus tota hujus administrationis forma continetur atque prescribitur, pag. 168.-171, 43.51. Quanta parocho esse debea? cura et perisia rei scholastice , quantoque studio ei sit adlaborandum , tum ut magister sit probus, recteque fungatur munere suo , tum ut parentes filios suos ad scholas mittant , tum ut ¿psi pueri optime institutionis desiderio incendantur, atque ut omnibus sint instructi ad Propositum obtinendum necessariis. Regia de his scholis edicta publice legenda et inculcanda, — pag. 471.-185. 52.-56. De adjutoribus in munere pastoraliz cum quibus coneordí prorsus animo vivat parochus , ac par» dl dd A - Fiatur labores; communice? que usu didicit; instruat etiam ¿llos moneatque , si Opus est, in spiritu ldenitatis, pag. 176.-177. 7.-60. Cum munere pastoral conjuncta maxime est cura pauperum, adversus quos parochus sit humanus, comis, arque beneficus; etiam alios rogando , que fortasse pro opum suarum tenuitate ¿pse prestare nequeal, paz gin. > 177.-179. 61.-62. Non sit incauta parochi liberalitas mise peccare welir in Religionem el rem publicam; simub dum pauperum inopiam sublevat, essdem salutaria monita impertiatur, pag. 180, 62.-66. Omnibus, que vigebant, fraternitatibus 21 unam, cui nomen a charitate proximi ¿inditum, princi- bis auctoritate , coalitis, quemadmodum ex sint admimistrande; tum quantopere curandum sit parocho , ne sint amplius in sua parochia , qui privatim aut publice mendicent, pag. 181.-183. 67.14. De exposititiis et pupilos; quanta sollicitu— dine in hoc genus esse debeat parochus, et quam diligenter curare., secundum regia edicta , quecunque ad eos recipiendos , alendos, educandosque perfínent, pagin. : ; 184.-186. 112, Quam. prudenter agendum cum hominibus alic> ne religioni addictis, : pag. 187. 73.-14. 4b omnibus controversiós €% conviciis abstinendum, puraque explicanda Christi doctrina, pag. 188- 15.16. Omnibus inculcanda hec agendi ratio; speciatim vero magistratibus, pagorum moderatoribws, cauponibus , et aliis Augustini mandatum hac de re proponendum , pag» 189. 77, Acatholicis quoque eadem ratio servanda, pagin : 190. 78. Non turbet eos parochus in exercitio religionis sue; neque in juribus et privilegíis inde fuentibus, ibid. 79. 80. In quibus ea privilegia sita sint, et quibus 222 dimitibus circumscripta libertas illa religionis, pas gin. 191.-192, 81.-85. Quid agendum parocho , ne quid negligat quod officii sui est, et ut ne ¿nvoler in jura aliena, circa baptismum , matrimonium, funera, jura stole , edituos, ludimagistros acatholicorum; de his omnibus quid prescriptum regiis edictis, 2 pag, 192,-194, 86. 4d hec semper tanquam ad normam respiciar parochus, siquis tumultus oriatur , pag. 195, 87. Declarationes catervatim facte , nullo modo ut walide probationes habende, ibid. $88. Quomodo agendum cum parentum acatholicorum liberis quí apud catholicos manere volunt , ut declinent periculum conctionis et defectionis a fde, pag. 196. - $9. Ouarndonam alzque cogendi ad instructionem ca tholice doctrina percipiendam, pag. 197, 90. Diam sedulo monendi factiónum auctores es contitatores , | : ibid. 91. Omnes equitatis regule etiam erga aliene reli gioni addictos observande, ; 7 pag. 198. 92. QDuam varia circumspectione utendum sit erga homines male fame, pra : ARI Bid: 93. Non fre beat parochus asylum sceleratis in templum aut alía religiosa loca confugientibus, — pag. 199. 94. Nec sit spectator otiosus, ubz tumultus aut sedi= tioñes concitentur, et quatenus, ibid. -95.-96. Que ratione fuendus honor et propria vindicanda jura, sive a multis, sive a paucis injuria ¿nferatur, Sat pag. 200.-201. -97.-104. De juribus ef privilegiis bonisque parochialibus, et quam prudenter ¿is utendum, ut absit am "bitionis, avaritie, turpis questus, atque ¿mportunitatis nota, maxime in ¿is que pertinent ad jura si0= le, pag. 20£.-204. 105.-112, Diligenter conficiendi custodiendique parochiales libri, in quibus adnotantur quicumque nati et 223 baptizati, juncti matrimonio, ac sepulture traditi fuerint, etiam militaris ordinis, tum ut cognoscatur status animarum parochie , tum ul si quid dubiuwm occurrit, facile possit invenir. Rituale Romanum et regia presertim edicta de hisce libris observanda, pag. 205.-208, 113. Denique tertius pastoralis muneris nullum aliud ponatur fundamentum preter ¿d quod positum est, quod est Christus lesus, pag. 209, e AS A ASE es : TA » lA ee rod e o da E Rda e pb LA Se Es a $ 54 m.* RE we En A, € EPUGTAS só, A A ¿5 Lgfióan: 3ñs ido 7 A 0 ¿ ¿E APN PES Ear; a vo yo A | colorchecker CLASSIC m Y | | AL calibrite | | | A A