Speculum doctrinale.
Full text
Speculum «Doctrinale tSincentii-
0 )<? ce/TcSsuous
tabula 3Inda iti opus Srpc
culuj fcilicct ^Doctrinale
cent i ‘Selu.icenfis fipifcopfclibais occem z reptem oifKncmj. {50
monftrans atiufcp libaiiquoca cbarta.quece in eo volumine pn<
cipaliter tractatur inueniri oebeant incp:t.£r puncrusipaepofitiis
numero cbattamm tn antenoae facie cbarte :poftpofitus voinpo
ilerioae-.capiwiu aliquod ad iueruendu efl aaomodams.
CZabula liba Tbami incipit.
3ber primus gpllogo
paemiflooe lapfu boministagit vniuerfaliter oe ipfius.
reparatione per ooctnnam t (ludium pbik>fopbie.Oei
inde eo paopter fcentiam lmgue(qne pro: ommum comparanda
c!l)agit oe quoaindam vocabuloaum : paedpuecg latinoatm atcp
grccoaiimplurimis ignoaata fignificatione-lPabct autem liber ille
tofiu-capitula.
Tbilogus oe lapfu r miferia generis bumam £barf .t
Oe m. feriis buius vite c. .1
Oe ouabus maloaum radicibus fiue malis egritiu
dinibus ignoaantia: fdlicet;t conatpifcentiaifeu erroae z
cupiditate c. i.
Oe malis comtmibus omnium hominum c. i.
be bis que paopaia funt iuflo:um c. i.
Oe boms o:igiiulib' > bomim relictis etia poli peccatu c. i,
Oe bonis anime naturalibus c. i.
Oeboniscoapoaalibus c. .2
be iue< itioc frias q oata eil bomini in remediu c. .2
beprmis pbilofopbis qui natura fcrutati funr e. .2
be ceteris 4 poflea pbilofopbia ad moaes copofueriit c. 2.
be oiuerfis generibus pbilofopbop c. z
Oe Diffinitionibus pbiiofopbie c. 2.
be partibus pbiiofopbie iurta ^fidoaum c. z
Slia oiuifio eiu fdem iutta Tougonem c. .j
aiia iurta zDicbaele fcotum c. .5
3terum oe eode iurta pbilofopbos c. .5
3teru alia ciufdem oiuifio magi (Iralis c. .3
Oe origine fdenttarum z primo ooctruialium c. 3.
Oeoaiginepbificermetapbifice c. 3.
Oeoadinefcientiaram c. 3.
Oe via coguofcendi in qualibet arte c. 3,
Qualiter anima btimana per pbilolopbie (ludium z 00/
cmium ab ignoaantia reparatur c. .4
Oe (ludio tamoae (ludendi. c. .4
Oj. ooctrine cuiuflibet animo (ludiofo aliquatenus ipzefc
fa fit dufdem notio c .4
C~ curiofus a (ludiofi noie oifceniedus fit c . .4
Cu tna (ludenbus necefiana funt c .4
be quinq; (ludij uuumensi-apmo oebumilitaie c. 4.
Oequatuoa ceteris c. 4.
be bis que (ludentem impediunt c. 4.
OebisquilludijsinudUbusfeoccupant c. x
be illis qui artes confundunt c. .<
be bis qui omma legere volunt c. .c
Oe bis ijiegut vel auditit ea q llatui fuo non congraut c. c.
Oe feculanbus litteris ad erud.tionem non ad voluptate
legendis c. c.
Oe Oiuerfoaum Ooaoaum floribus excerpendis c. c."
Oemagillris.audiendis-areuerendis c. c.
Oe bis qui ad magiflerium accedunt c .
Oe bis qm boc offidum aiTecuti wm etequi volunt c .6
Oe intenoai magifleno veraatis c. .6
Oeeruditiouepiieroaum c .6
be libais z actotibus eoaum c. 6.
be oiuerfis generibus opufculoaim c. 6.
Oe oiuerfitate linguarum a idiomatum c. 6.
Oc fcenria lingue z partibus eius
Oe vocabilis que indpiuntper a.
Oe bis que incipiunt per b.
Oe bis q ue incipiunt pe c
Oe indpientibus per 0.
Oe incipientibus per e.
Oe indpientibus per f.
Oe incipientibus per g.
Oe inc.pienribus per b.
Oe indpiennbus per i.
Oe incipientibus per K.
Oe indpientibus per L
Oe incipientibus per m.
Oe ii uapient-bus per n.
Oe incipientibus pero.
Oe incipientibus per p.
Oe incipientibus per q.
Oe incipientibus per r.
Oe inapienrbus per f.
Oe incipientibus per t.
Oe indpientibus per v.
Oe indpiennbus per r.tf.
Oe incipientibus per 3.
c &
C. .7
C. 7.
e. 7.
c. .9
c. .9
c. 9 .
e. .io
c .io
c. .io
c. io.
c. io.
c. .i?
c ii.
c ii.
c. 42
c. iz
c. iz
c ij
c. 13 .
c 44
C. 14.'
c. 14.
(CJobuIa Xibri Secundi.
3Sber fecudus agit oe ar/
tegramatiaique inter fermodonales fnentias p:imu3
obtinet locum: vtpote ceterarum omniu inilramentum
Vel etiam fundamei uum.b>abet ante capitula.cpciii.
£ Diffinitione z partibus gramatice
Oe materia eiufdem artis.uoe voce
Oc oiifercntiis vel fpedebus vods
Oe littera
Oe inuerione vel origine Iraruit paimo bebaaicara.
Oe inuentionegrearum
Qualiter apud grecos oes Ire numeraks funt
Oe inuentione latinaram
Oeacctdennbuslfe
Oe poteflate Ire fubflantiali
Ocpotellate dufdem acddentali prima
Oe celeris quattuoa _
Oeffllaba
Oefpeaebusfpllabe
Oeacddennbus fi-Uabe:: paimo oc accentu.
Oe regulis accenuiu
Oe ceteris accidentibus fyllabe
Oe pedibus
Oe Dictione
Oe oaanone z partibus eius
Oe nomine z euis figmficatione
Oeacddennbus nomim
Oe uommibus pa^aijs
Oe ouferentia paopaiodi nominu z appellarim»
Oe fpedebus comunibus tam paopaiis cg appella tiuis
Oe nominibus adieoims
Oe nominibus tm appellatiuis
Oe patronpmicis vens z uon veris
Oe foamariotie mafculmoau t femininop.
Oe 1 .ommibus pofieffiuis
Oefoamispofefmoaumafumprisagreds <
O; foams paapais latinoaum
Oebisqueoefinutiniws e
Oe nominibus comparatui is
Oe fccmanone compararinoaum 1
Ex comparanuis oefiaentibus : abulutis e
Oe tnplid abufione comparatiuoaim c
Oe abufiua comparatione vnuis ad aliunuvel ad fupertw
tuuim c
!>
«f-
ir-
\s-
l
.s-
id.
i fi.
Defupcrlatwis c
Ce oiminatiuis c.
Ce formis vel formationibus oimmuriuoaim c.
Cc oenotniiutiuis:? primo oe bis q ccrminanf in a c.
Cebisqneterminanfineiou c.
Cebis que terminantur in Imn c.
Ce bis que terminantur in r s c
3tem ce bis que terminantur in s c.
adbucoeeodem c.
Ce fecundo accidente nominis quod eft genus c.
Ce omerfis terminationibus oiuerforum gaieruj fm 0»
dmem quincg vocalium c. .
Ceoefinenribusincolmn c
Ceoefinenubusinr c.
Ceoefinenttbusins c.
adbucoeeodem c.
Ce oefinentibus in.s.vel in ouas confonantes c
Ce tertio nominis acadente quod eft numerus c
Ce quarto accidere quod eft figura c.
Sdbucoe eodem c.
Ce Terto acddetenois.i.oe cafu c.
Ce nominibus afualibus? formis c.
Ce formatione gemriuoritm fm terminationes vocalium
et mutarum c.
Ce eode f; terminatioes femiuoalw : ? primo in l m n c.
adbucoe eodem fm terminationem in r c.
adbuc ce eodem c
Ce eodem fim terminatione in as es is ? os c.
Cc fbanationemafailino? que terminant in us c
Ce formatione ceterorum generum eiufde terminariois c.
Ce formatione oefinenriu in.y.vd in ouas cofonates c
Ce terminatioibusafiw prime oeclinanonis c.
Ce terminationibus fecunde oeclin3tionis c.
Ce terminationibus tertie oeclinanonis c.
Ce formatione ablatiui eiufdem c
adbucoeeodem c.
Ce terminationibus qrte ? quinte 6eclimtionis c.
Ce verbo ? eius figniftcatione c.
Ce lignificatioe vati fubftantiui c.
Ce quatuor aulis oefectuum in accidentibus verbi e alia
- rum partium c.
Ce aula oifferenne qua folent quedam taceri; vd contra
regulamproferri. c.
Ce acadennbus verbi:? primo oe genere c.
Ce temunatione fingulou generum c.
Ce aerinis r paffiuis ? eoru conftructione cu obliquis c.
Ce neutris roeponetibuseorunuBfignifiationibus c.
Ce abufionibusverbor in oiuerlis generibus c.
Ce lecundo accidente verbi.i.oe tempore c.
Ce otu ifione eius ui tria tepora c.
Cemilaiiti c.
Ce temporibus per Cingulos modos oiftinctis c.
Cegerundijs a.
fy gerudia funt nomina no verba c.
Ceconftmctionegenjndiorum c
Cefupiiiis c.
Ce verbis imperfonalibus c
Cecofigmfiaro teporis in vbo fubftatiuo ? vocatiuo c
Ce japrio fignifiato verbi fubftantuu c.
Ce hgnficadone verbi voauui c.
Ce cognatione temporum -r vocum eorum
Ce ipeaali oefectu quoruda verba: in «}t '
Ce temo acadete verbi.Loe modo
Ce numero ? ordine modorum
Ce quarto acddete quod eft fpeaes i
Ce quinto acridente.LOefigura
Ce lertoacademe.i.oe comugatione
Ce perfona ? numero
Ce oeclinatione ? inflexione veitoaim
Ce formis prereritoriimm generali i
Ce formatione pretentqru •: l upinos pme coiugauois
C« formis eorundem fecunda comugatione i
adbucoeeodem c
Ce regulis verborum tertie coniugatioms que oefinunt
inio. c.
Ce ceteris babentibus Voalem ante o c.
Cebabenubusconfonanteanteo c.
3terumoe eodem c
Ce verbis quarte conjugationis c
Ce participia': vtrum parforatiortis per fe c
Dewmnmonepamdpij c.
Ce origine ? formatione participioB. «a
Ce acadennbus pamcipij:? primooe genere ? afu c.
Ce tempore pamcipij c.
Ce Rgnificarione numero t figura e
Ce pronomine? eius figmficatione e.
Ce oiffinirione? proprietate pronominis c.
Ce acadennbus pronomini:? primo oe fpecie c.
£ur Conatus quis ? qualis ? quantus putauir elfe pro<
iiomina:Tbrifdanusaute nomina c.
£ur.pronomen in tertia perfona plures babeatvoce6 tp
in ceteris perforas c
Ce pnominib'’ oemonftratiuis ? relaturis c.
Ce jmominib^oeraiatiuis feu poffefliuis _ _ c
Ce oifferenrijs inter pronomina oeriuatiua?primituia c.
Ce articulis ? articularibus pnominibus e.
Ce jwoib cl in quibus oefirit voatiuus:? in quib , non c.
Ce lecudo .pnominisaca dente: qti eft perfona c.
Ce tertio eiufdemacddete.i.oe genere c.
Ce quarto accideteiquod eft figura c.
Ce fj- Ilabicis adiectionib 0 jmominu c.
Ce pronominibus quibus per anaftropbenbec prepofv
nocumpoftponiuir c.
Ceafupronominis c.
Ce quattuor oedimtionib^^pnominis c.
Ce vnaquaci 5 arum figillatim c.
CequibufdamvoabiiUs quepuratarnntefle pronomi/
nacumnonfint. e.
Ce oifferairia inter prepofitiones ? oiucriones a
Ce oifferetia inter prepofitiones?aduerbia c
Cecompofiriombusprepofitionfi c
Ce accidetib’ aduerbios c.
Ce appofitionib^prepofitionu cu afualibus c
Cemulritudineprepofitionuapudlatinos c.
Ce omerfis acceptionibus prepofitionu c.
Cecomunifignifiationeprepofitionu c.
Ce proprijs fignifiarionibus caram que accufatuio o ei
feruiunt:? primo oe monofyllabis c.
Adbucoeeodem c.
Ce oiftVUabis que accufatiuo oeferaiunt c
adbucoeeodem c.
Ce monofrlbbis ablatiuo oeferuientibus c.
adbucoeeodem e
Ce oifly liabis eidem afui oeferuientibus c.
Ce bis q vtnq;a fut oeferaiut: ? primo oe 3n c.
Cefub?fuper?fubter c.
CeprQKJlition^mfe^bilibus c
Ce quibufdam oictiorabu6 compofitis c.
Ceaduerbio c.
Ce acdderib 0 aduerbio:? primo oe fpecie c.
Ce formis aduerbiop:? primo oe terminatib’ in a c
Ce puta ? quifputas c.
Ce nominibus locorum que ponunf aduerbialiter.? prv
mooefimplidbus c.
Ce nominationibus locorum que fiunt per nomina fara
ctorunu r oe compofitis c.
Ce appellatuus nominibus que ponunf fimiliter aduay
bialuer e.
Ce aduerbijs pnmiriuis q terminant in e correpta c
Ce oenuariuis eiufde terminationis c.
£olkcnoregukoe aduerbijs oeriuatiuis c.
Cetois aduerbijs queterminanf inLOu. c
be bis que terminanf in e I mn
be bis que terminamur in r s t r
be figura aduerbij
be aduerbiis localibus
be lineis earfiftn otftmcrione qttucc modo*
be aduerbiis eqomocs t ordine aduerbioatm
beinteriecrione
beconiuncnone
be figura ? fperie conianctioras
£dbucoe qmbufdam fpecebus coniunctionis
adbucoeeodem
De ordne coiiunetionu ceterarumcg partium
be analoga partium
be conltrucrione partium orationis
be conftrucricne ad intellectum referenda
beoabograpbia
C* materia t inftrum&is foibendi
bepronurraatione
bebarbarifmo? fotoedfmo
Decereris viriis grammatice
De metbaplafmis
be fcbcmatibus
D< tropis
be allegoria t quibufdam alijs figtme
3(ber £ertius agit oeHo
gica t rfeetoria t poerica-lDabet autem capitula centu
£ logica tetus inuentione c
be intentione logice . c
be partibus logice fiue artis fi llogiltice
beopalccrica ? libas anftotelts
be omifione logice fiue Ofaktice
be ifogogtsporpbinj
Opiniones pbilofopbo? t qones oe ede miuerfalia
be pr ma queftione. f.an fint
Slferoo cp cniuerfalia fint in rerum natura
Citrum v. nuerfalia coqsozea fint an mccupoKa
Utrum feparata fint a lingularibus an non
U tra vfia fint res an noia t qliter tot t no plura
be genere tlpede
be oitferentia proprio t accidente
Depredtcamentis
De predicamento fubftantie
be ptedicamento quantitatis
be ptedicamento ad aliquid
be ptedicamento qualitatis
fce mulriplia acceptioebuius nominis fotma
be numero t ordine fpecieru; qualitatis t quantitatis
t>e ptedicamento actionis
be ptedicamento paflionis
Ce ptedicamento quando
Ce ptedicamento vbi
be ptedicamento fitus
be ptedicamento habitus
be cofequerib’ ptedicametait proo oe magis t minus
beoppofins
be boc quod elt paus t fimul t oe motu
De libto perbibermenias
be interptetatione vel fignificarione
be voabus figmficatmis ad placitum
bequefttontbus c
De argumentis . c.
be argumentationibus c
be locis oialcoicis c.
be lod tnrrinfeds t ertrinfec! t mediis meta tbemifttu. c.
be alio modo ouiidendi locos fmalioe c.
beoppofitis c
be fillogifmis t eos figuris c.
be quattuot fpecieb’ fillogifmi c.
be fillogifmo oemonflranuo t eius materia c
Debocqoefloeomnip fe-rvniuerfale c.
fy oemonftratio fit er necelTarijs t er ptoptijs c.
befadlitateinueniedimediuitoenumeroqueftionu c.
be fillogifmo oialecnco c.
De propofitionib’? .pbleumanb’ lC>
be oiffmiriomb’ wnufcg ptout fpectant ad oiakrricu c.
De inftrumenris babundandi fi llogi finis: t ptimo oe ptor
pofihombus eligendis c.
be ofiderabene fimp licis e multiplicis c.
be ofideratione ouierfitatis •: fiftudinis c.
Deconfideratiombus adproblemaoe accidente abfolm'
toterminandu c.
adbucoeeodem c.
be accidente comparato c.
De ofiderariomb 9 ad .pblema Oegenere . c.
De ofideranone ad .pblema oe ptoptio c.
adbucoeeodem c.
be Diffinitione •zeius.pblemate c.
beobrcuritatetfuEfiuttateremouedaaoiffmmone c.
Oj P priora t euidetiota fadeda fit Diffinitio c.
begeno-einoiffinitioneafrignado c.
beoifieretijs ibide apponedis c.
De cetens ofideraaorub’ad pblema Diffinitionis c
adbucoeeodem c.
/Daemfde t oiuerfi cognitio fit vtilis ad Diffinitione c
be ofideratiomb’ ad pblema oe eode ? oiuerfo • c.
beoifficultateollruedi Diffinitiones c
be ane ouiidendi q- 1 ipfa fit ad Diffinitione neceflariax
De omifione genens in fpecies c.
beoiuifione totius in partes c
beoiuifione vocis in fignificanones c.
be omifione fm accidens t
De cautela opponedi m oialecnca v .ppofitu celandi c
adbucoeeodem c
be modo otnidi e erplanadi oratione interrogatis c
De modo rcfponda idi c.
De otarione viriofa i manifefta c
be falfitate fillogifmi t petitione principii c.
De exercitatione oial ectia in fillogifmis c
De fopbillia oifpuutioe t a^coparanone ad alias c
De paralogifinis t eop fpecieb 5 c
De equwocatione t ampbibologu c.
b; compofirione t oiuiiione c.
be accentu t figura Dictionis c.
befallada accidetis tfm quid * (impliciter c.
be fuppofinaiibus terminorum
DeappeUanonibus
be c6icamia piopofitionu in terminis
be ouertionib 9 t equipolknnis
be pwpofit lOnibus moda Ubus
be fallacia fm non caufam vt aufami-t fm plores uitcr>
rogationes vtvnam c
be fokinone para logi fmop c.
bearteibacuia c
be outore t eius inftitutione c.
De partbus oranon:s rbetorice c
D* rebus expetendis c
Degeneribus caufarum . t
Deltanbusrbcto::cis t
De fillogifmis rbaoaas c
De locs rbetocas c.
adbucoeeodem c.
be coi irtraa.one t cautu oiarioms rbetoace c
Dcanepoetua c.
be perfidia iudaica.
Qualiter inter cburtianos iadei collocandi funt.
befaracenis.
be cobabitnrioe «I comanione fideliam cum VtrifcB.
be actracnone eoaon ad fidem,
bc paraulis ecaiaidem.
beferuis eoaim.
be crimine berefeos.
beconuenriculis «ptedteatiombusbereticoaim.
be pena bcreacotum.
be eodem.
15« oireprione bonoatmeomm.
be eodem.
beouierrts generibus bereccoaim.
be eodem,
be eodem.
be beretids errirpandisr
be bis qui eos ertirpare negligiint.
befcifmaricis.
bepenafrifmatid. ,
be crimine apoftafie.
beapoftafiaperfidie.
be aportafia uiobedientie.
be aportafia irregularitatis monaeboaim.
be aportalia irregularitatis clericouim.
Sdbucoe eodem.
3tenimoe eodem.
be eodem. .
be eodem.
bepenaapolbte.
be tranfgrefllone voti.
be fractione voti fimplids z folenis.
*b»babilis opinio oe foldtijanone voti.
P- r vota poflmt redimi vel commutari,
be arbitrio fopenoas m votis commutandis,
be redemptione voti cerre fancte.
be eodem.
be votoaim irritatione.
be votis monaeboaim.
be bis qrn voto religionis non tenentur.
be bis qui ad votum feruandum mre compelluntur.
be eodem.
Qualiter monaebo liceat ad artioie regula trafire.
be tranfeirntium z fugiriuoatm reuocatione.
be votis epifeopoaim z femorum,
be votis impuberum.
Sdbucoe eodem.
3terum ce eodem,
be votis comugum.
be eodem.
Sdbucceeodem.
3tem ce eodem.
3temoe eodem,
be eodem.
Sdbucoe eodem,
be eodem.
be mendico z eius fpeciebus.
be mendadjs moatalibus z venialibus.
Utrumment endum fitp» faluada vita alicuius.
becnmineperiurij.
be fpeoebus periurij.
be cruniuis aggranoue ratione folenitatis adbibite,
be loramento per creaturas non concertas.
Utrum mramomi3 per idola vel per creaturas obliget
Utrum rcopiens vel erigens iuramentum peccet,
bc 1U0 qm audit peicraraem t tacet
Utrum iuramentum vi vel metu exactum obliget.
Utni uirametu qo m oetenote eptu vergit obliget
Quod modis lutamentum in oeterieccm vergit epruj.
be illo qm iurat fe reuelamrum celicta pjopmoai.
©«ntenoa frame gmlbetmi oe eodem.
c i 28- be iuramento plurium ve! 'miuertatm. _ c [,$.
c. 128. U tp plures fxmuliurari potTint imee mrametu remitte, c iyS.
c. i2S. Utni vnovt pluribus otraue^ient 1 b , liceat alij ouenire. c drr
c. 429 Quis poflit iuramentum in melius commutare. t jyy
c .129 3n quibus cafibus erculetur quis a perorno. c j$7
c. .i 29 be falfo teftimomo z pena penurij. c 157.
c .i29 becriminefoailegij. c 157.
c. i 29. beominatione. t 157.
c 129. Qualiter oemones furura per oiuinos peedicunt c . 157.
c. 529. Qualicmulierculasodudatvtnoctureambulareffedatc. 157.
" ™ - c. 45S
c. 45S
c. 43S
c. 129. £>e maleficis amsirugice.
be carrmnatotibus z arminarricibus.
be fouilegis ac oiuinis Rue magis euitandis.
bedfdem puniendis.
be infpecnoneaftrolabij.
bequoamdam facerdotum foperrtidonibus.
be crimine facrilegij.
be violatione emimitatis facri lod.
be effractosbus ecclefiarum.
bepena facrilegij. ,
be retentione occimarum.
be verinomat s oecima.
Utrum papa poflit in bumfrmxfi cifpenfare.
be quibus rebu6 cande fimt oecime.
Utrum oe maleacquifitis cari oebeant
Qualiter z quando oebeant cari,
bemcoa oeci mandi.
Que perfone tenentur care oecimam.
be bis qui pamlegian funt in b.ic parte.
3n qb’’ cafibus oringat pziuilegui buwfmodi certare.
Sn a iudeis oebeat eccleSa oerimas accipere.
Quibus ecdefijs vel perfonis foluende funtoedme.
Qualiter monaebis licet oec.mas accipere.
i;S.
15S.
— . - - c. 140.
C* 452 Q? ecclefie baptifmalis ius non potert ad alia. niti E epifav
c* r‘5 2 pumtranfferri. c. 140.
c. fp. Of uis cernuarum non cadit in laiaim. ,c. ‘40.
c ‘52. bee prohibitione infeudationis «cimarum. c. 140.
c be puuilegio militum catalome. c. i4<>.
c. 152. beoedmis nonalium. c 441
c *‘B Qu a liter oecime poflimt oe manu laiccuum redimi. c. .i4i
c * 1 >5 Qualiter pofliwtm pignus reapi. c. -i Ai
c 4» Qua Oe caufa paobibit. funt impigneuari.
c :'3 Qrfructasmfojtemnonopomtabecditocoi ... .. ..
c* ‘35- be laico d cedas iniurte caiet z illo q fatiffaaoj offert, c. »41.
c ?»• bepamiti». c i4 i.
c. 155. be oblationibus. c. 141.
‘B* be feriarum tranfgrertione. c. i4t.
JB* be illis qui operantur in ferto p20 neceflitate. t 442
t. 4J4 be bis qui operantur pjopteroeum. c. 442
c •‘34 be qmbufd^m alijs z cafibus ad idem. c. 442
c* 434 be fractione leiuniouim. c. 442
e- 434 Sdbucceeodem. . t 142.
c. 134.
C£abala libri oecimi.
^ber decimus agitfimili
modo oe criminibus que comittit bo in fuormium vei
etiam in feiplum-TOabet autem liba irtexliiii-capitula.
£ crimine bomicidij. c. 142.
Utrum occidue liceat alicui. c. 142.
beoiiierfiscaufisocridendi. e. 142.
bebomicidioiuftitie. c. 142.
Dr non folum pu iudices fed etiam pu populos pleram
qjrttbomidiumiurtitie. c. 44}
bebomiridionertltatisqdfitinfuioefenfione. e- 445
Sdbucceeodem. £• 445
Qualiter z quibus liceat vim vi repellere. e- -145
be inbibiricne vmdine. t. ?45»
Quando crimina pumre opoeteatie quando tokrare. c 145.
Quo animo liceat malos pufequi vel punire. c- >4$>
‘34.
•‘ 35 .
‘.156
456.
436
136.
136.
‘ 36 .
jjebomscidiocafaaii. ? 4 J*
adbucoeeodem. fc J 44
De medicis indifcretis. .. , & **44
De euftodibus infirmos negEgratibasvelmdifcretis. c. 444
De bomiddio voluntario. *• ' 44 -
Deparriddio. ... a ‘ 44 -
De bis qui fibi manne imfciatf- *• > 44 -
De bis qui filios fuosocadanc. c. 144.
De bis qui aboifus paoairant. C- 44
9
De crimine Vporicidij. *• >* 4 f
De crimine viricidij. ... * *• **49
De pena criminalis bomiadij. e. 449
De pena bomiddii iuffirie. e. .14?
De cauenda irregularitate. c. 14?.
3 temoeeodem. .
‘ 49 -
Dc contendentibus bomiadio. . c. i 4 f.
Debisquefiuntinguerrieveltoaieamentis. £• ». 4 y*
De pugnis oudli. .
- *?46
De clencis ouellitni fufcpisntibus. c .146
De crimine raptus. • ;*46
De pena raptoris. c ‘ 4 ».
A , rea non fit puella Violenter oppaefla. c 146.
De crimine incertus teias pena. c. 146.
De inceftuofisconiugiis fepanmd». c. 146.
De iuramentis fepararionis. e. .147
De crimine adultmj. . c. 447
Qualiter antiqui patres emirantur a culpa adulteri), c. .147
Quatit a culpa adulterii plcrucp ereufat ignoaatia fatli. c. 447
Da vpoa in adulterio permanens non fit retinenda. c. 447
De accuratione adultae. c. i 47 .
De replicatoib , t e%cept 6 ib°maiia‘
l 1 effectu accufatioisx. i 47 .
De viro adultero repellendo. c. i 47 .
De adultera oimifla. c. 147.
De adulterino couiugio. c. i.
47 .
Deftupao. . c. 448
De fornicatione. c 448
De non Ducenda meretrice. . c. 448
De crimine fodomitico. c. 448
De crimine rapine. c .148
De pxdonibus e incendianjs. c. i 48.
De pena incendiarii t primo ecdeffe. c. «48.
De penaincendiarii locouim cetercsum. c 148.
De rapina commifla in rebus ecclefie. e. {48.
Declericismalecorumecib , vrrerernatib , boaecclelte. c. i48.
Deperronisturpibusqueindeparcuntur. c. 449
De oimtibus qui ei fdem abutuntur. c. 449
De meretrice que a clerico paedium accepit. c. .149
Otru prona regulari p te retine poflit qo male accepit, c. .i 49
De adultera q fpuriu vel ertraneii berede cortituit. c. 449
adbucoeeodem. c. 149.
De bis qui naufragoium bona oinpiunt. c i 49.
De illis qui pedagia vel tbeloma indebite erigunt. c. i 49.
De bis qui ea cbartianis iniufte rtibtrabunt. c. 149.
De bis qui eadem paganis furripiunt. c 490
De bis q queftus 1 talhas indebitas a fubditis epigut. c .i 50
Deauflsraftistimuftis. c 490
Debisquinibilaliudarubditismfitalliasaccipiunr. c. 490
Deeodan. c. 190.
De bis qui guerras adinuicem exercent. c i 90.
Debisquerapiunturinbellomiufto. c. 190.
D? pao rerum tuitione vel repeuaone liceat pugnate, c. 190.
Citrum oana iurto bello illau opoarear refricuere. c .ifi
adbucoeeodem. C. 491
Cttruonirup oanis boib’ ftus illatis poiBnr coponere. c 491
De foriis raptoaum. c. .ifi
De bis qui vituinr er rapto. c. jfi
De bis quiemunt a raptoribus. c i fi.
adbucoeeodem. c. ifl
De bis qui emunt rem bello acquifitam. c 191.
Dc heredibus rapteoum. C. ifL
adbucoeeodem. c. 492
De bts qm res alienas paefoibunt ? vfucapiunt. c 492
De mtemiptione c cnrfu paefcnptionnm. c .192
De bora vel mala fide paeteribentraro. c 492
De iniquis indidbus. c. ifz.
De bis qui ccmdunt leges iniquas 1 officialibus. c i 52.
Deaduocatis. . c. 192.
De accufatoribns t teftibus iniquis. c. 49?
De foama reftitunonis. c .i 93
De bis qm no bntpotertatem Vel facultate rertituendi. c 493
De bis qui pluribus perfonis vd er pluribus caufis tenen
turreftituere. t 495
De crimine furri. c. i 53.
De fpedebus furat pena furis. c. 193.
De participante cum fure. , c. 193.
Derefticnrionerdfumue. c. 494
De illo qui emit rem ftimuam. c. 494
De illo qui furatur rem raptam. c. 494
De illo d re; aliena iueniuvel q necelfitate opulfus fiiraf . c. 494
De cbaiftianis qui furantur faracenis. c. 494
De furto mulieris comugate. c. 194.
Decriroinevrure. c. 194.
De cafibus in quibus vfura permittitur. c. i 94.
adbucoeeodem. c 499
Citram gratis oblatum induat vfuram. c. 499
Utram fpes faciat v furonum. . c. 499
De,ffaudevfurarum. c. 499
De bis qui rufdpiuntmfe mutui penculum. c iff.
De contractibus ilkmsannuoaim reddituum. c. 199.
De traditionibus boum ad mediationem. c. iff.
De traditione animalium ad crementum. c^ isf.
De turpi lucro. t^.196
De legibus vfuras permictentibus vtram teneant. e. .i 9$
De compellendis vfurarijs ad rertitmioriem. c .if 6
De reb us emptis er pecunia v furaria. c .i 96
De vfuris contractis circa pignesa. . x 496
adbucoeeodem. c I96.
Decommunicantibusmvr«ra. c. 196.
adbucoeeodem. _ c. i 96.
Ut? a ebrirtianis liceat iudeis vfuras erige vf ecouerCo. c. i f 6 .
Utpvfuraabvfurarioaccepcamtenafquiseireftitue. c. if 6 .
Ut? vfurarius teneat omnu oe vfura acdfita reft it ue. c .197
Utrum fub alieno nomine liceat tfuras accipere. c. 497
De repetendis vfuris. c 497
De iiegodjs fecularibus lidris t illicuis. c. 497
De illis que piombita funt clerids 1 religiofis. e. 497
De cafibus m quibus eis permifia funt. c i 97 .
De publicis offidjs que ei 6 interdicta funt. c 197.
De negodw vf offiajs laico? que mendadjs abudaitr. t i 97 .
De bis qui merces pericutoias vel nodas vendunt. c i 97 .
Utram oe illicite acquifitis fn n portit eiemofpna. c. 498
Utram monaebo licat elemofvnam oare. c .198
U tram 1 V702 poffit oare fine licentia vin. c 498
Utram a filuiffamilias poiTit fine licenna patris. c. i98.
Deludoalee. c. 198.
U eram quod alee perditur ludo repeti potTit. c. 19S.
Deiniuriaveloamnooato. c. ifS.
De crimine falfitans. c. 499
De oiuerfis fpeaebus falfationis. c. 499
Dciudiaotpenafalfari). . c 499
adbucoeeodem. c. 499
De cnmme 1 pena collufionis. c 499
Ejefcandalo. c \f$.
De cafibus m quibus vitandum eftfcandalum. c «99.
De Ccandalo pao re non oata Vel repetita. c {99.
De bis qui er fola fufpinone fcandalijantur. c 199.
De fcandalo mulntuduus aauio. c 199.
Denotorio. c 460
Deperpledtate. c 460
De perpledtarefacerdccis in miflamosale recolentis, c. .180
De illo q pane aut vinu aut aquam ibi no mimrtrauit. c .180
De facerdoceienenre concubinam. c 4 $o
De illo qui portabfoludone reddit in idan peccatum, c. 160.
De odietis puercuum. c 160.
<££abnla X&» Undedmi.
3(bcr undecimus agitoe
arab’’ mechanicis fidei; oe lanificio oearcbuecturaioe
ane fabab-.ce armatura quoCB 7 artemiIiran:©e arte tbe
De lanificio 7 eius maceria 7 inftnimmris. c
De vefbbus communibus. c
Deteffcbus legalibus. c.
De propriis veftibusquarundam gentium. c
De pal iis virorum. ! c
De palliis feminarum. c
De ornamentis lectorum 7 menTarum. c
De tincturis veftium. c
De coronis z mfulis 7 ceteris membrorum ornamentis, c
De anulis 7 angulis. c
Dealaamenas. c
Dearmatura 7 ei’ pma fpecie qoicit arcbitectoao. c
Departibusarcbitecture. c
D« prima cius fpecie que efl edificatio. c.
De arcbitectoabus 7 uiftrumentis eorum. c
De oi fpofitione ? conflructione edificorum. c
De partibus edificioaim. c
Devenuifateedificioram. c
DebabttacuUs. c
Demutationibus, . c
De facris edifidjs. c
Derepofitorljs vel operatoriis. c
De claufuris 7 tentoriis tfepulcbas. c
Decuutatibus tepidis t pagis. c
De fabricis lignariis. c
£>e fabricis ferrarijs. . c
DevafTsefcarijs. c
De vaiis liquoris. c
De vafis coquinarum 7 luminariorum. c
De vafis repofitoajs. c
Delectis 7 fellis i vehiculis ac ceteris q in vfu babenf. c
De armis. c
Debaftistclypeis. c
De fagictis t fundis ac maebirtis. c,
Debeiiis. . c
De fignis bellorum. c.
De fcientiamilitari. c
£uius regionis 7 artis tjrones eligendi funt.
£uius eratis 7 figure probandi furit.
De probatione t eruditione tyronum.
De exercitatione eorum,
adbucoe eodem.
De munitione 7 ordinatione catosum.
De partibus rei militaris.
De legionibus.
Demodo conftituendi legionem.
De centuriis 7 turmis.
De mflrucnone acierum ad pugnam.
De modo congrediendi.
De exercitio militum.
De fauitate eterritus gubernanda.
De a limonia paouidenda atep feruanda.
De (editione militum precauenda.
De militaribus lignis.
De infidtjs in itinere vigilanter cauendis.
De maioribus fluminibusarte tranfeundis.
De caftns oportuno loco metandis 7 ordinandis.
Qualiter tntelligipoflit vtrum uifidijs an publico marte
confligendum fic
De imparatione pugne.
Ceordinandaacie.
De equitib’ ordmidis 7 fubfidijs poli acie collocidis.
De nationibus trium cucum in ererrim. c i 66.
De remed >s contra virtutem aut oolos bcftium. c. '\66.
De camelis bellicis t efe catbafrictaf c qdrigis falcar; . c. 466.
De elepbannst qualiter eis refilfcpoflit. c. 467
De qmbu fdam regulis bellorum generalibus. c. .167
De munitionibus epruendis. . t .167
De porns 7 follis 7 propugnaculis muniendis. c. .167
De alimenns v cetens obfidiau preparandis. c. .i 67
De neniis 1 aquis tfale. c i& 7 -
De maebinis quib’ impugnant muri 1 primo oe anete, c 167.
De vineis 7 pluteis 7 aggere,* mutolis. c 167.
De tumbus ambulatori» c i 67.
QuaUrerearumoifcrimmirefiflerepoirit. c. 167.
De fcalis ac ceteris maebinis quibus munico capitur, c. i 67-
De baliftis 7 onagris ceterifq; quib° munitio oefendif . c. i67-
De cuniculis per quos mursn defoditur eoeg irrupto ob*
feffi fugantur. . c. .168
De mutus infidijs 7 cautelis obfidenrium.7 obfeifauj. c. .i6S
Denaualiprelio. c. .i68
De nauibus liburnis. c. 4 6S
De fabrica naumm liburnarum. c. .i 63
De notiria ventorum que nauigantibus efl neceflaria. c. .1 6S
De menlibus aptis ad nauigandum.
re Agnis acpronoflicts tempeftatnm.
re etoarijs agnoftendis.
-t 6 j
.165
•i6j
a 65
•163
165.
165.
163.
i6 J.
i6j.
a64
a 64
.164
.164
.164
i 64.
i 64*
•64.
164.
i 64.
164.
164.
ib$
a 6 j
•«69
'1%
!S
i6j.
» <*•
«£•
I6f.
a'66
.166
.166
.i 66
De modo preliandi in aperto maru
Detriumpbis.
De ornamentis equorum.
Deartetbeatrica.
De ludis circenftbus.
De arte circi.
De ludis fcenicis fiue tbeatrids.
De ludisjgladiatorijs.
Deludisaleetpile.
De nauigatione : nauium Variemte.
De partibus natrium 1 vtenfilibus earum.
Demercatuni.
Da venatione.
Deagricultura.
De ranone agriculture.
c. i 6S.
C. 163.
.C. i 63.
'c. i6S.
c. 168.
c. i 68.
c. i6S.
c. a 69
t .169
c. .i69
c. ,i69
c. i 69.
c. i 69.
c. 169.
c. i 69.
c .170
c 470
Dealcbimia.,
Utru buius artis fcientia vel operatio vera fit vel falfa.
£ e arrifiabus •: materia ? iiiftrumcntis.
De igne multiplici.
j;e corporibus mineralibus.
Demetallisteorumcreanone.
Deauro.
Deere.
De ferro.
Deltagno.
De plumbo. .
De fpiritibus mineralibus.
De lale-r arfenico 7 fulpbure.
De argento vmo.
Qualiter elementum fit omnium liquabilium.
De vitro.
De atramento 1 alumine.
De naturali^generanone lapidum mineralium.
De lapide ehrir per quem imitatur ars naturam.
De ouplici factura dinr.
De complemento dipr 7 afci 7 ctrira flue rubei.
De caldnat.one corporum mmeralurm.
De quadruplici eorum preparacone 7 fpirituu; fimilif.
Qualit.r corpora oura liquefacta reopumt uncturam.
P? olaliquabilitas fit ibi caufa penrrirrionis.
Qualis fiat p ehrir metalloru tranfmutatio f? quofdi.
De operationibus alcbimie in cetens corpoabu*.
De opere vermitonis 7 cprabri 7 auricalo.
c. i 70.
c 170.
C. 170;
c. 171»
C 171*
c. i7 i-
c. i7l.
c. i7t*
c 17 i-
c. .174
c. 472
c. 472
c. 472
c. 472
c. 472
c. 172.
t i 72.
c. 172.
c. 172.
c 47J
O Zabula libri Duodedmt.
5ber Duodecimus agit oe
practica medicine que z ipfa inter metbanicas reputa/
tur eo g> operationem manuunwmenir.lDaba autem
Uber ifte-crlvui-capitula.
De arte medicine. c. 475
De intentione medici. c. 473
DeoilarioemoaisivciittodiafanitiinsgOBamedid. c .173
De regimine limitans. c 473
De regimine corporis in eere. c i 75.
De regimine corporis in effate. c. 175.
De regimine corports in autumno. c i 72.
De regimine coqxcis in bieme. c. 474
Depurgationecosxrasadcuftodiamfanirans. c. .174
De lolutione centris. c 474
Devomiru. c 474
Deminutione. c. 174.
De regimine minuti. c 174.
Deobferuantiaconfuetudints. c. 174.
De feruanda confuetudine in oietis z purgarionibus. c. 174.
De proprio regimme corporum temperatoaim. c 174.
De regimine corpoatmetrra temperantiam politorum. c .17J
De malis habitudinibus corporum immutandis. c .175
De regimine male completionis qne varia eft membris z
primo oe cerebri regimine. c .175-
De regimine oculorum t aurium. e. 479
oe regimine oentium- c. i 75.
Dcregimte pectori t ftomacbicordifegtepatlacrenii. c i7y.
De regimine membrorum genitalmm. c 175.
De regi mine ncruoaim ateg itmaurarum. a. 175-.
De regimine corpot oebiliu t pmo rnuliespguaciu. c 17J.
Deregimine patientis. c. .176
Deregiinineinfantisnarcenusvelnati. c .1.76
De regimine lactationis eius. c. 47 6
De eligenda nutricet eius regimine. - . c. 476
De ablactatione infantis. c. 476
De tegimine puerorum. c 476
De regimine adolercentiumtiuuenum. c. 1,76.
De regimine fenum. c 176.
De regimine conualefcennum ab egritudme. c. 176.
De cautela contra morbos peftilentiales. c. 176.
De cautela contra morbos cr humoribus proumientes. c .177
De fignisjaumorum in corporibus oominantmm. c. 477
De preparatione corporis ad bumorum purgationem, c 477
De varijs modis purgationis. c. 477
De regimine purgationis (anguinis. c. 177.
De regimine purgationis colore melacolietflegmatis. c. 177.
De regimine coipos quop res naturales imutate funt. c. 177.
De eodem. c. 177.
Ceamputationecaufaramquefuntettrarenaturale. c 47S
De amputatione earum que funt in capite. c. .178
De amputatione earum que funt m ceteris membris, c .I7S
De regimine iter agere volentium. c. -47S
De regimine iter agenuumeteto tempore. c 478
Decautela contra titim in itmere. c. 178.
Deregmuueiteragentutminfrigore. c 17S.
De regimine per egrinanunmiu mari tineterdtu. c. 17S.
De cautela contra pediculosi publices ac mulcas. c 14$.
De remedijs contra beftias nocuus tferpentes. c 17S.
De cautela contra venenum. c. 479
De curatione contra egritudmem. c. 479
De oieta infirmorum. c. 479
De electione medicaminum fm fui qualitatem t quanti/
tatem z egritudinis boram. c. .179
De electioe medicamina fmnumesm&ropifinnop. c. .179
De fpedebus medianarum fimplidum. & 179.
De qualiunbus earum vel compieponibus. c 179.
De medianis calidis £m quattuor gradus. c. 179.
Dejrigtdisrm quattuor gradus. c 4S0
De ficcis in quattuor gradibus.
De bumidism quattuor gradibus. ' •
De erperirnentis medianarum fimplidtan.
De cognitione eorundem per ranocnatienem.
De cognitione eccundem per fipores qui fimt octo.
De numero c oitTerennjs raporum.
De operationibus t effectibus fapcrajm.
3 temoe eodem.
De comparinonefaporum adinuicQ in calore ? frigeee.
adhuc ce eodem.
De probatione medicaminum per odorem.
De cognitione medicinarum per colorem.
De cautela etperiendi virtutes medicaminum.
De fiimma operationum medicaminum fimplidum.
De fecunda virtute illorum z primo oe maturamus.
De induratmis z moUificariuis z opilatuus z agnuis.
De vulnerum fanamus.
Deattenuatmis.
De ofortamus z veneno repugnatis z vifns darifkatis.
De solorum mitigati ais z qmbufdam aliis.
De medicinis conftrictims.
De aoractiuis z lapatmis.
De bumoabus mnaturalibus tprimooe flegmate.
De colera irmaturali.
De purgaturis prediaorum bumorum.
De impedimentis purgationis.
De preparatione corporis ad, purgationem.
De tempore z modo accipiendi purgationem.
De regimine illius qui accepit.
De malida medicine frangenda vel euacuanda.
De operatione mediane upatiue
De modo attrahendi humores.
Utrum mter mediana n 1 attrabentem z humorem attra
ctumconuenientia fit in fub flantia.
De mediana non operante.
De cuacuatione fuperiiua.
De remedio contra f aperfluitarem euacuationis.
De fuma autela regimis ui luptoe laraniu medicamis.
Ce medicinis vomitum prouocantibus.
De umamentis -r impedimentis vomitus.
De vomitu fuperfluo z eius remedio.
De medicinis a natura compotitis.
De medicinis amfiaofe compotias.
De bis quorum nomina incipiunt per a.b.c.o.e.
De bis que inapiunr perg.m.o.p.r.
De fale facerdocali z tpriaca e trifera.
De vnguenns.
De smjibare condito r jucbaro.
De cura ooloris v egritudinis.
De cura egrirudinum acutarum.
De cura febris effimere.
De cura febrium putridarum.
De regimine febrtGtairaum.
De caloris febrilis ertinenone.
Debumorie euacuatione.
Defubtiiiaaoneoiete.
De moderatione eiufdem.
De cura febris etbice.
Deairakpre.
De cura flupis vomis.
De cura lapidis.
De cura veneni.
De coib’ vocabufmedicaminu z itlratietof mi didne.
De cvrurgia z eius fpeaebus.
Certebocbomu.
De caufis z temporibus fkbocbomie.
De quibus venis oebeat fien
.
Que vene qnibus cr caufis infcdoide fuit,
adbucoe eodem.
Decautela imodo venam infddmdL
De menfura tiebocbomie.
De periculm fkbocbomie.
.185
•iSj
18}.
484
.184
4 84
i, 84.
184.
184.
184.
4 SJ
48y
48 y
48 ?
**!
i8f.
iSf.
i8y.
tSf.
4 87
•*S 7
4 S 7
487
be crrurgia que fit m came t primo Oe vauofis.
be triplici venrofarum vfu.
be loos quibus applicande funt.
becuravlcerum.
be cura vulnerum.
be mfafione Tubierus.
be rcftinmone flutus fanguirus er muliere.
be fuperfliu came oenrium ertraoione molarium.
be faciendis eunuchis.
beautenjs.
be ena i iate r epitb-mate.
becrurgu que fit in offibus.
be fractura oiTtum confolidonda.
bealligarioneeuifdem.
bc recrifiatione eiufdem.
c. iS7-
c i$7.
e. iS7-
c .iSS
c. .iSS
c. aSS
c. .iSS
c .iSS
ASS
.i £8
iSS.
iSS.
iSS.
1 ii'
ISS.
CXabul» liba berimiterrij 4 ipiT.ois.
errore ifcript 9 e Quindecim 9 .
IlLXToecitmiftertius ind
pit agere oe tbeoricts t agit oe tbeoaca medicine pw
pter affinitatem fuepwcriceioequapausacrumeft im
mediare, loabet amem Uber ifle.clrrvj.capitula.
£ ficienna medicine ?dus inuentorbus.
£ ur :n:er liberales artes non numeretur,
be partibus mediane fmquofdam.
Siiter oe eodem fm autcainam.
Jtem aUtcr iurta confiantinum.
be dementis.
be quattuo: qualitatibus.
becomplerionibus.
bc varietate compleponum in membris.
be lignis compleponu m quattuo: mebris pndpalib 9 .
be lignis coplerionis oailop t pulmonis ac Itomacbi.
be lignis complerionis totius coepoas.
be lignis mutate opleriois t regimie vtcr ofuetudiiie.
be mutatione complerionis fm etate.
adhuc oeeodon.
be varietate complerionis er feru-
be quattuo: bumoubus.
befanguine.
beflegmate.
becoleranibea.
bemdancoUa.
be quattuo: bumoium generatione fm quofdam.
be eodem fm auicennam.
be caulis eonmdem.
be lignis abimdanrie bumoaim in coloribus,
be tignis eiufdem in lomnis apparentibus,
becoagulatione coipous.
be refolutione a Icuis innari,
be fpermate r e.us origine,
be caulis eruberationis fpermatis.
be aufis erectionis virge.
be boas coeundi.
beauffe fler: litaris i oitfiailtate impugnationis.
be unpKgratione r embuonis foananone
be creatura matricis ? mmimeto fet 9 :eiufcg paniaiUs.
be aulis nuiai Unitatis in fetu.
be figres mafculmationis m viro r muliere.
be aufa conceptionis geminomm er periculo fetus.
be caulis Difficultatis patiendi.
be aulis oboafus i lignis eius.
be anathomu memb:o:um
be ozdine i rat tone membxsum fimplirium.
be oiifcrentb membaxum fm virtutes vel acnones.
bepi .embas principalibus r as celermennbtis.
be oirierenua memlxoatm fm creationis fue materia.
be Different! a membaoaim fm fastuum.
be fpirinbus.
be virtutibus vitilibus.
iS*
iS9-
1 89*
be virtutibus animalibus,
be coloribus.
be figuris cccporis r primo oe pinguedine i macie.
be foliditareccnpoaim e raritate.
be rebus non naturalibus.
be aere crcundante nos.
be aeris mutarione fm quattuo: tempesa.
be vere rellate.
be atumno i bieme.
be naturis ventoann fm loa vel climata.
belods habitabilibus.
adhuc oe eodem.
bevellibtis.
beererririis.
be tempcce ? moderamine erade
.
be balneo r tempese balneandi.
Quibus poofir •: quibus obiit.
be dbo r eius operatione.
be oiuerfitate dboaam in natura.
beoinerfitate dboaim in operatione.
be bis qui bonos bumoss g. mant ? bis qui malos.
be bis qui llomacbo nocent r bis qui iuuant.
be nutrientibus r tmpmguantibus.
be qualitate abi fumendi.
bequantiateeiufdem.
be o:duie r tempore fmtieididboa.
be contiaiientia abi fm (latum fumentie.
bepane.
be oiuerlitate panis fm materiam vel artificium.
be oiuerfitate panis er igne coctionis r qlirate fumedi.
beciboamium.
be amibus quadrupedum.
be amibus auutm t ptfrium.
be tritico i ouis t meile ac reliquis cibis.
be potibus.
bevino.
be ceteris ineb:ianribu8.
b^potuaque.
beptj-fana.
be conuerfioneribi r potus,
be fupetfluitate prime r fecunde Oigdlionis.
befonmot vigilia,
be fperiebus r actionibus fomni.
beregimine fomni.
be coitu i dus iuiiamenris.
be nocumentis eiufdem.
be bis que cottum luuat.r bis que impediunt,
be ceteris euacuationibus naturalibus,
be acddent.bus anime,
be lignis acadentium ai lime,
be motionibus fpiritus.
be rebus ertra naturalibus,
be oifpofinonibus ccapoaum.
be caulis vniuerfalibus oifpofinonum.
be aulis neceflariis r non necefiarijs.
be aulis alefarientibus r uifrigidautibus.
be aulis bumeaantibus r oeficcantibus i figuram co:
rumpentibus.
be ca ufis confrricrioms r Dilatationis poauian.
be aiilis opilarionis.
be aulis fuperflue retentionis reuaaiationis.
be ooloe i aufisdus.
be mulciplia oolece r caulis e i us.
3tem oe aulis ooloaum.
be aulis oelitiarum.
be egnuidme r eius fpeciebus.
be fimpliribus egntudimbus complerionis.
jje cautis egr.tudinum completionis,
be egntudmibus compoliris.
be folunone continuati oni6.
be compoliris egntudmibus cetenfcB nocumaitis ccw
poas.,-
c. 19S-
e.
C A9<S
c. .1
C. A&
c. .is^
c. .19 6
C i9d.
c. 19 6 -
c. i9d-
c. i$^.
c.
C. i 9^*
c. -i97
c. .i97
t .i97
o .197
c. »97*
c «97.
c. «97-
c. «97*
c. .19S
c. .|9f
.19S
.19S
19S.
I9S-
i9§.
19S.
19&
i9&
c.
c. .199
c. i 99’
c. .200
C 200.
C 200.
C. 200.
C. 200.
C. 200.
C. .20,1
C .201
C. .201
C. .201
C. .201
C. 20 L
C. 20U
C. 20 L
De accidentibus mojbos fequentibus ? caufis eoam c. 2ou
De acridenabus virtuti regentuuotati menti. c. 402
De accidentibus fantafie? cogitationi rmenKme. c 402
De acridetib 5 vtuti fenneri:? pmo fenfoi vifu6 ? ccgano. c. .202
De accidainbus fpiritui Vifibili. c .202
De accidentibus pupille foamim. c. .202
De accidentibus euagardos bumoti. e. -202
De acadertubnstunice cornee. c. 202.
De accidentibus faifui auditus. c. 202.
De accidentibus fenfuiguftus. c. ‘202.
De accidentibus fenfuiodojatus. c. 202.
De accidentibus fenfui tactus. c. 202.
De acadenb 0 co:b° cjncy fenruu.i.oeIectarioe 2 ©olcue. c 202.
Sdbucoe eodem c. 403
De acridenttbus meri:? pjimo oe oefectn appetitus. c. 005
De inordinatione appetitus in abum ? potum. c. .205
De acrid&ib*areb» ?cozdi er icomodis otis ftomacbi. c. .205
De acadenb’ cirrati moueti:? pmo oe ei’ oefectioe. c. .209
De mala eius babimdineep acttoe nature? ptimo oe bot
rcaeacrigoK. c. 209.
De tiiffi 7 demutatione. c. 205.
De fingultu? ructu ?ofcitatione. c. 205.
De accidenhbus virtuti mouenti er Colo mojbo. c. 203.
De bis q accidor eractioib’ nature fimul ? mojbo. c. 205.
De accidentibus virtuti vitali. c 203.
De accidentibus naturalium actionum:? primo oigeftiue
prime in ftomacbo er aufis interioribus. c. .204
De accidentibus eidem er caufis epterioabus. c. 004
De accidentibus virtuti attractiue. c. .204
De accidentibus virtuti retentiue c. .204
De accidentibus eppulfiue. ... c. 004
De accidentibus pjedictarumviriB} in inteftiras. c. .204
De accidentibus fecunde oigeltioms c. 204.
De accidentibus tertie oigeftionis. _ t. 204.
Deacadentibus habitudinum ccnporis. c. 204.
De bis q apparet in epiftetib’ a cotpe ep nfli mo. c. 204.
De bis que in euacuationibus naturalibus:? primo m ege
ftionefim tempus ?fim quantitatem. c. 204.
De bis q in eade apparet fm qualitate ab interioat ca. c. .20j
De bis que apparent ab erteriori caufa. e. .203
Deacadenribusapparentibusinvaina. c. 4oy
De acadenb 0 q apparet in metans ? m fudo». c. .203
De lignis communibus oifpoficiotuimcojporis c. .203
De fignis fanitatis. c. 20J.
De fignis egntudinum. c. 203.
De pulfu ? eiU6 iiotida. c. 2oj.
Demodo tangendi pulfum. c. 203.
Defperiebuspulftram. c. laoy.
De fignificar.ou.bus pulfuum ? compofitionum eoai3- c. 4od
De or ijspulfuu mp fec’? etate6 ? oplerioes ? figuras, c. .206
De oifferewijs eojundem fm ftatus ? fm tempota _ c. 40d
De oifferentijseos er motu? balneo ?abo ac ceteris, c. .206
De vrina ? bis que in ea confidcrantur. c. 206.
De bis 4b°acc!puit figtuficatoes vnnap:? p°6 colorib’. c. 206.
De cauRs eotojanonis vtinarum. c. 206.
3tem oe figmficanombus coloram in vrina c. 206.
adbucoe eodem. c. .207
De figmficationibus fubftantie ? odotis. c. .207
De fignis apparedb 0 i fugfide vim medio fel in fundo, c. 2207
Debipoftafi. c. 407
De oiuerfitate vanarum fm etates t ferus. c. .207
CTlabula libri ©ecimiquartut} ipfliois
errore ifcnpt’e Sept’deam’
3ber Decinmfquartus e
quaR fupplemetu trededmL Sgir eni fegati ? otdinate
oecucfl fpedeb’ egntudinuiacoe fignis particularib’
? aufis earum. "Dacct autem liba- ille captcula.cprpj.
Efigns parrxulanbus ? caufis egritudmiim. c. 407
De febx ? cotpoaibus ad febxm oifpofiris.
De boris febrium.
De cognitione bcaarum vniuerfaliam ? particularium.
207.
207.
207.
Dt effunera ? caufis ? fignis eius. _
De febjibos bumcas fiueputredmis. c.
De fpeciebus earum. c
De fubdiuifionibus earum quattuojfpederum. c.
De caufis interpoiatois eas rcddnmunsfmiUiiceni. t
De febK acuta rconnnua. c.
De f&ae quotidiana. t
De tertiana. c.
De febte quartana. c.
De caufis varietatis peryodos in fambusinterpolatis. c.
De caufis abtueuiationis ? pidongadois paronfmor. c
De inojdinanone vel mutatoe pvodop ? febs erratia. c.
Defebjibuscompoficis. c.
De fignis vnmerfalibus febjium putridarum. c
De febas bojupilatione ? ngcce. t
Defebjeetbica. c
De cognitione eiurdem. t
Defebzeacadenuli. t
Deapoftemate. c
Deflegmorabus ? furunculis faopbulis ac tenuas, c.
De palfiombus q m cute apparent ej: interior J3’a'is. c
De variola ?rubeola. c.
De elepbantia ? mojpbea. c.
Delepta. t
De aufis? effectibus Iepje. c.
Defigniseiufpem. c.
De impetigine ? ferpedme. i c.
De fabie ? pturigine. c
3temoe eodem. c
De fudojefuperfluo? pediculi». c
De papulis ac puftulis ac verrucic. c.
De vicere ? farne ? cicatrice. c.
De piopais ? manifeliis pallionibus capitis ep interior
bus caufis ? ptimo oe a llopiaa. c.
3ten 1 oe aliopiaa ? tyria. c.
De rniea ? furfure. c.
De paflionibus que apparent er ceteris membss ep interi#
ojibus aufis. c.
De vulneribus? fracturis. c.
De fiftula? cancro? igne facro. e.
De mojfibus? puncturis venenatojian. c.
De oiuerfis fpeciebus venenouim. c
Decoiviacognofcendipafiionesmembjoaijinteriop. c.
Deomifioepafiionuiterioprpaooepaffidib^cerebji. c.
De cepbaDarcaufiseuis ac fignis. c.
adbucoe eodem. t
Defrenefi. e.
De mania. c.
Delitbargia. c
De fhipoze mentis ? vigilu. c.
De congelatione ac cogitationis ? memojie coauptoe. c.
De fcotbomia? vertigine. c.
Deapoplena. c.
Deepflenfiacerebti. c.
De incubo. t
De melancola mgra ? canina ? amote qui oicif eros. c.
Deftetnutatione. e..
De paffouibus neruomm. e.
DeeneruanonerepTienfianeruosim. c.
Deparalifi. c.
De ooamtione neruojum. c
De fpafmo. c.
De cremcce? titillatione. c
De gibbofitate. c
De paff.ombus oculccum m cocifolidanti turtica. c.
De palfiombus que fiunt in coma vdvuea. c.
De paffiombus palpcbarum ? angulojum oculL c.
De paflfonibusq fuit m neniis lacertis ac venis oculcp. c.
.210
410
.210
.2io
.210
210 .
.212
412
412
412
212 .
212 .
2 i 2.
212 .
212 .
414
414
414
414
4i4
tx partionibus mebaop auditus. c -
tx grauicate auditus t furditate- c.
fce partionibus odoaatus. c
tx partionibus lingue. &
tx coaauptda guiius. c -
C* partionibus oas. c -
tx partionibus oentium. c.
tx partionibus montuosum anbelitus. c.
De Ornante t fquinanria. c.
Deatarro. c.
De raucedine vocis. c.
De partionibus pulmonis t primo oe turti. c.
De afmatet anbelitus conftrictione. c.
Deperipleumonia. e.
Defputofanguinis. c.
De fputo faniei t oe ptili. c.
De paflf:onibH8 accidentibus operimento coftaruj t lacer
tis pectoris t oyafragmati. c.
De palTiotubus coadis t,paimc ce cardiaca. c.
Defrncopi. _ c.
De paflionib^acddet^iftrumetiscibof epitomen, c.
De partioib’csis fiomacbiit pmo oe coauuptoeappecit^.c.
De oiminutionetdugmento appetitus. c
Debolifmotimnioderarafiti. c.
De partionibus m fundo i romacbi e paimo oe mala oige>
ftionetfafiidiO. c.
De perturbatione ime colerica partione. c.
Deoiarriafiueflucuvenms. c.
adbucoe eodem. c.
De licentia e fubueriione ac vomitu. c.
De fingulru e mflatione e ructu e coagulatione. c.
De partionibus uiteftinojEt paimo oe oirteuteria eop c.
De oifllnteria epatica e tenafmo. c.
De colica partione. i.
De iliaca. ' c.
Delumbatas, c.
De partionibus natium. c.
De partionibus epatts. c.
Debidropifi., c..
Defpeciebusbidropilis. c-
Jtemoe eodem. c.
De partionibus fplenis. c.
De partionibus fellis.. c.
De biaeritia atrina e nigra. c.
De arena e lapide m renibus. c.
De ceteris partionibus renum. c.
De.calculo fiueiapide m vefica. c.
De coicantia raiu ac vefke in lapidis generatione. c.
Quibus perfonis mapmefoleat vrercg lapis accidere, c.
De ceteris partionibus vefice. c.
De partionibus fipbac. c.
De partionibus tefticuloaum. c.
De partionibus virge e matrids. c.
De conrtncdone menftruoaum e flupu languinis. c.
De impedimentis conceptionis. c.
De modo conceptionis fmcgencrationis. c.
De caulis aboriendi fuie Difficultate pariendi. c.
De partionibus mamillarum. c.
De partionibus cocarum e pedum.i.fcia e artetica. c.
Sjcpodogra. c
DepaognofttasfiitiuarumegRCudmum. c.
Dc lignis moatts. c.
Deafforifmis c.
21.4-
214
21J
.216
.2id
2ld
.2id
2ld
2 id.
2 id.
-217
• 2 i 7
217
2lS.
2is.
2 i S.
•2*9
219
219
2 1.9-
0Eabula Xibai Sertidecimi. cjiprtiois
erroae inlcriptus e Deam’(epuin’.
gmifdccimus liber agit
oepbific3.ideftoenaturari pbilofopbuiouus ipec.es
quedam fuie pars eft ipia medicine tbeoaica.
tabet autem liber ilte.ctovuwapituU.
£ naturali pbilofopbia
De partibus pbilofopbie.
De natura e eius operatione.
Quot modis oidt natura.
De pzincipijs naturalib 9 . f.marena foana e pauia tione.
De informitate prime materie.
Qj omne copofitu er materia t foana corruptibile e na.
Dc corporibus fimplidbus.ideft elementis.
De qualitatibus dementos t comimcnibus eoaum.
Deoaline rei pondere quattuor elementorum.
3tem oe ponderibus coapoaum.
De impaertiombus coapoaum.
De magnitudine mobili 1 continuitate.
De loco q> fit
Quid fit locus t quid efle in loco.
Detempoae.
De partibus temporis.
Qualiter tpe menfuret aut numeref motus in anima.
Demotu-aqutete.
De Differentia motus 1 mutationis.
De fpedebus imitationis 1 motus.
Degeneratione e corruptione.
Demiftione.
De mouente emotu.
O? in oi fpecie mot 9 mt mouente e motu nibil e mediji.
De loa mutatione.
De alteraricne fm 4d babeat fieri large vel paopaie.
adbucoe eodem.
De augmento e oiminutione.
De infinito.
De oabe e patribus eius.
De terra. ?
De lapidibus paeriofis.
De iliis quopnomma incipiunt peria.
Debisquop nomina inopiunt per b.
De bis quos nomina inopium per c.
De bis quo? nomina incipiunt per d.e e.t f.g.
De bis quop nomina incipiunt per i.vel g.L
De bis quos nomina incipiunt per rmo.p.
De bis quop nomina incipiunt per s. vel per t.
Deaquts.
De aere e regionibuseius.
&e igne -a eius fttpema regione.
De feptem planetis.
De luna 1 mercurio 1 venere.
Defole.
Demanet ioue t fatumo.
De quinto elemento quod eft vapoa.
De impaeflionibus aens.
De partionibus aeris t primo Oe ventis.
De igniculis per aera ejagitatis t nubibus.
De ronitniis t fulminibus.
De arcu celefh t nebula.
De bumoaib 9 aeris t primo oe imbae t gradine t niue.
De roaet meile.
££ ladano t manna.
De coapoaibus mineralibus tprimo oe elatro.
Deauro.
Deargento.
Deere.
Deftagno.
De plumbo.
De ferro.
De lapidibus t metallis a natura generatis.
De alumine ceteri fqs mineralibus.
De plantis ingenerari.
Deberbis.
£>e fpedebus berbarum.
C* arboribus.
De fpedebus arboaum.
adbucoe eodem.
De arboribus aromaticis.
fcenatnra animalium in generali
eodem
bis quceum nota inopiore per a
Cx bubalo
£>eeaco a camelo
ibecane
becaptaaca pt e a
bccaftae
£be cerno a cboMdsote a amiculo
beoaroaouran
beekpbanre
beeodem
be encbire a enitrait equo a eqoicert»
be erinado a eriminio
be bis quo? nomina incipiunt perfgbi
belamiaalaupni
be leone
be leopardo
be licbanone alindfco a lina a loenfta
belupo
belutbero
be ma moneto a migale a molofo:a monocerere
be mulo a mulione a mufqueliber
bemureainaflda.
beonagroa onocentauro a oaa
beoue
be parabera a pardo a pirolo
bepotcoaputoao
be rangiuero a rofiireUa
befimia - '* f
be talpa
be tauro
Devarioaftovtfo
bejubtone .
beferpentibu*
be fpedebus ferpenntm
be oaacone a oucontopode
£>e iaculo a lacerta a pantbera
be falamandra a Icotpione a ficula a IMione
betojrucaatjro
be vipera a bydro
be vermibus
be aranea a bufone
be vermibus quotum nola incipiunt perc
be bis que per e vel f
be bis quotum nomina inopiore per l
bebis quotum nomina incipiunt perm
be bis que inapiunt per p
berana
be bis que incipiunt per s
be bis que incipiunt per t
be pilcibus in generali
be eodem
be bis quotum nomina indpiunt per a vel b
bebis que incipiunt perc
Sdbucoe eodem
bebis quotum nomina inapiunt peroeg
j^ebisqueperihl
bebis que incipiunt perm
be bis que inapiunt per p vel q
bebis que per r
bebis que per s
bebis que mapiunt per t vel ^
be monitns mannis t ptimo oe abune a bartbota
be te que mapiunr per c
be te que inapiunt per o
be te que inapiunt pere vdf vdg
bete que incipiunt per Kvd l
be bis quotum nomina incipiunt per m vd n o p
be bis.que inapiunt per s
be bis que inapiunt per t vei v
be bis quotum nomina napmnt per5
•233
•233
•235
• 23 J
•233
•253
•23
3
.256
•2 3-S
•2 56
fce anibus in generali
oe accpitre a acbante aaericpbjdon
be agodaile a alauda a anate a anfere
be aquila
be ardea a arpia a afaton a ambus paradill
bebarliareabiftarda
be bonofa a bnbcne a buteo a breoao
be caiadrio a calandre a carduele a carifte
bedeoma
be columba
be ceteris quotum nomina incipiunt per e.
befalcone a fpeckbus eius
be fpedebus accipitris
befaliano a fatatote a feroce t fulica
be gallo
be gallina
be bis quotum nomina indpiunt per g.
bebis que inapiunt per b.LK.
be te que pama littera babent Lm.
be bis que ptima littera babent n. velo,
bepaflereapauone
bepegafoapellicano
be pbilomena a pica a pico
be platbea a plumali a potpbirione a pfitaco
firutione a Humo a tragopak a turdo a tuiture
be vanello vpupa a vulture
be birundine e ifida a jdeutide
be bomine a etatibus bominis
be anima a dus otgano
be potentiis anime
befomnoavigilia
adbucoe eodem
befomno
bemotteavita
•239
-239
239 -
239 .
239 -
340
Z40.
240.
240 .
240.
.24 i
.241
•241
241.
24 u
24 «.
042
042
442
.242
442
242 -
242 .
242 .
2 42 .
•243
24$
•243
•243
-243
CZabula Xibti berimifertuj JpfTio
nis errote ifiript^e bedn^octan’
gcimuffettus liber agit
oe matbematica a eius fperieb’:a etia oe merapbifica
qoiaf apud pbilofopbos ptima a fuma pbilofopbia.
"babet aute Uber ifte.lrpv.capitula.
£ matbematica
be epcellentia a wilitate matbenutia
be fpedebus matbemana
be ptimam aritbmetiee
be arithmetica
be numero
be ptindpaUtate initatis
be fpedebus numeri
be computo a algotifmo
bemufica c. 244.
be ercellenna mufice c 244.
be obferuantia motaluatis m muto c. 244.
be vanis effectibus mufice c. 244.
adbucoe eodem • t 244 *
bimfio mufice fm aipbotabium c .24?
Slia oirofio emfdem c .24?
Subduafioues eiufdem c. .243
be elementis mufice inftrumentalis c. .24$
befonotumoiffcrainjoafpeaebusinequalitaes c -24?
Q* fpeoes ineq ua li r aris aptentur confonanujs c. 44*
be ptopotriorubus mufias ....
beconfonanria „ . c.
£5* m mufica non fit penitus renitendum fistfai; fed anv
pluis rationi. . . c
Qualiter ibrtbagotas confon anriaru ptopetnones ma»
fbgauent. c
adbucoe eodem: a oetubaL c
be Differenti js vocum c
be modo audiendi fiuefotmandianduum c
c. 243 -
c. 243 -
c. 243.
C. 245.
c. 444
C 444
c. .244
C. 444
c 444
c. 24 f.
24S-
fce armonica regula,
beoiffdentijs vocum inrtapfofemeum.
be partibus mufice inxta ifidorum.
be prima parte mufice que oiamr armonica.
246
3*.
.24*
246.
24 $•
246.
246.
246.
447
047
.147
047
247*
247*
247*
247*
247*
247*
.24S
048
.248
048
048
248.
248*
248.
24S.
248.
049
.249
.249
049
.249
049
be tertia que oidtur rrtbmiea.
D. fdetia mufice magi fit mfpcculatideq; i operatioe. c.
begeometria. c.
be partibus geometrie. c
be elementis geometrie. &
be figuns 2 numeris geometricis. c*
be vttiucrfali fcientia menfurandi. . c.
be menf uris fpariorum fiue locorum. c.
be men furis aridorum 2 liquidorum. c.
befdentiapefpectiua. c.
be radijs vifualibus 2 De rpeailis. e.
beaftronomia. . c.
be Differentia que eff inter aftronomtam 2 afirolqgia. c.
be qualitatibus que planetis effecture non proprie attri/
btiuntur. c
be propriis effectibus folis. c.
be propriis effectibus ceterorum planetarum. c.
be cooperatione omniu; planetae ad rep generatioej. c.
ordinatione motuum eorum. c.
Utrum moms vnius poffit imped ri per motu alterius, c.
be fcientia ponderum 2 oe ponderibus. c.
adbucoe ponderibus. c.
be fcientia ingeniorum. c
be merbapbilica 2 eius ercellentia. c.
be partibus metbapbifice. • c
be vtilitate eius 2 ordinatione. c.
befubiecto metbapbifice. c.
beente. . c.
bevno. c
be multo 2 oiuerfo 2 oppofito. c.
becaufa. . . c.
be principio 2 elemento 2 natura. c.
be fubfhnria. c. 24y*
be triplici fiibftantia creata. c. 249.
befubftantiaetema 2 immobili. . c. .2jo
be potentia. c. .25-0
beactu. c. .2fO
be Difpofitione 2 paffione 2 priuarione. c 050
be perfectione 2 fine. c. 250.
beneoflariot per fetej: aliquo. . c 250.
be parte -r toto t Diminuto. c. 2^0.
be genere 2 falfo e accidente. e. 2jo.
beante 2 poft. c. 2jo.
(Clabula-liba becimifeptimi qui iitu
pffois errore ifcripfe becim 9 non 9 .
€cimufeptimus liberagit
De illa que eft finis omnium fciennarnm-ideftoetbeo/
logia.lSrimo quidem fabulofam tbeologiapqua auon
dam poete vfi fime multitudinem quot® numinumiquam nonnul/
li in rerum naturalium adminiftrarione pofuerunt eliminando,
bebinc autem ad veram theologiam afcendendo.loaber autem li/
berifte.lciiij. capitula.
£ theologica fcientia. t .2jt
Cur ad buiuSnodi fdentie veram notidam pbilofo
pbinonpcruenenmr. c Ofi
be triplici falfa tbeologia. a Of i
C? tbeologia fabulofa non Iit a crnili feparanda. c. 0$ i
be origine falforum oeorum. c.- ofi
be nominibus oeorum. c. 25 i.
be pbifias incerprctanonibus falforum numinum. c. 2 fi.
aebue oe eodem. c 2fi.
be nominibus oeorum 2 interpretationibus eorum, c 2 fu
be qmbufdam numinibus apud genr.ks nominaris, c. .252
^dbucoe eodem. e.
be proprio errore cbaldeorttm circa bei ren notitiam, c
be errore grecorum. c
be errore egrpriorum. c.
be errore romanorum in oiuifione numinum. c.
acbucoe eodem. c
be maiorum numinum offiafs. c.
<3* omnia potius mi ioui videntur dTe tribuenda. c.
be oiis felecris a varrone commendaris. c
be falfitate naturalis tbeologie. c
be turpitudine f icronim liberi 2 crbeles. c.
beimpotentiatflagitiis oeorum.' c
Cu adminiffratio totius mundi non oiuerfie numinibus
fedvni 2 vero tribuenda fit. c.
be variis erroribus mundane pbilofopbie que 2 tbeolcv
gtaoiettur. c.
Q? er ptMs platonid propius accefferunt veritati. c.
Qualiter abrabam 2 predicri pbtlofopbi peniencnait ad
bevera tbeologia que 2 omina. c.
be materia oiume tbeologie. c.
be oirtantia eius a tbeologia mundana. c
beaufa emodoquibusdl edita fcriprnraDiuina. c.
be ercellentia omine feripture refpectu feculans fciette. c.
be facrorum eminentia librorum. c.
be numero 2 nominibus eorum. c.
be actoribus librorum beptatids 2 regum. c.
be libro 3ob 2 pfalterio 2 operibus falomonis. c.
be libris propbmrum ac ceterisveteri8 teftamentt. c.
be actoribus quattuor euangeliflarum apocalrpfts. c.
beepiftolis pauli. c.
be feptemepiffolis canonicis. c.
be reparatione facrebibliotbece2tranflatoab , dufde. c.
be facre feripture ooaoabus 2 erpofitoribus. c.
be clemente papa 2 ignatio 2 oponifio 2 feriptis eorum, c.
be origine 2 feriptis eius. c.
be Crpriano 2 atbanaffo 2 eufebio. c.
be "toilario 2 oydimo 2 effrem . c.
be bafi lio 2 gregorio na^an^no. c
beambrofio 2 feriptis eius. c.
be bieronpmo 2 libris eius. c.
be eppofitiombus 2 commentanjs riufdem. c.
be ruffino riobaunecbrrfoffomo. c
be auguftino 2 libris dus quos edidit antecp enet eps. t
be bis que poftepi(dH?atum edidit 2 retractauit. c.
be bis que poli retraaationem fcripSt. c
be paulino 2 mapimo 2 orofio 2 profpero. t
be leone papa 2 gelafio 2 fulgenuo. t
be boetio 2 cafliodoro. c.
be gregorio magno. c
be 3fidoro 2 beda. c.
bealcuino2gennadio2rabano2flnjbo. c
belanfrancoeanfelmo. c
be 3uone 2 bemardo. c.
be TDugone 2 riebardo. c
be ceteris Ooctonbus catbolids. c.
be profunditate oiume feripture. c -
C2^ule5ini6 tlunc <5 opus ipfiq ‘Jndpit.
I ;! 'A
^Speculu ^Doctrinale Htncaii
Xiberqjpiimus mdpit fetiat.
rabentium ccdinem conuemente -p^ms buius
reajde.f-&oannaf ad prima, f. flaturale erplicans.
Hornam
igitur in
Tbrima buius totius
operis parte qb Spe
culu maius er oicwj
eft appeUatunrotam
naturalem biftoriam
aupiiame oeooiuer
fecum autos ftofcu/
tos etcerpedo:ac fub
certis titulis redigen
do iutta po (Tibili ta»
tisnoftre modulum
brariter ad plenujj fe
cuti fumas.&tfferen
do videlicet oe pma
nsrib angelica creatu
ra:oe materia infora
mi:t>e fabrica mudi:
ac iujta feriem fer oierfl opepbe praprietaribus fingulay per cudi
nem renhpraripuee® oe humane nature primaria coriftiturionet
eiufde per peccatu oefti turione: Que quide citimo loco poft cete
ra eide licet ferta oie codita elfcqi omniu res finis ac fumma eft: in
qua nimira crea ture flue nature totius videlicet cotpccalis z fpiri/
tuaris eniuerfitas adunat :ende z pars illa Spenilu naturale cotv
grue nuncupaf.^n bac fecunda parte fimiri modo oe eiufde natiw
re oeftitute plenaria refhturione feribere bratu teret poflum^affe/
ctamus: quatenus in bunc modu totius rei fumma fub quoda co/
pendio memoriter teneam 9 .£r qm ipfa refti turio flue reftaurario
per ooorinieffirifatt® perfirif aftaquoc® pars Speculu ooari/
nale no immerito vocat :ooctrine nic® cuncta praculdubio fubia>
cent:q eel ad tuenda eel ad recuperanda fpirituale eel tgale falute
bominis prinentiflcut plenius infra oocebimr.tric ergo oe ooctrv
nis z artibus in bunc modu agitur.primo tjde oe omnibus in eni/
uerfalu videlicet oe inuentione z origine ac fperiebus eaiut oe mo
do (ludendi eel addifcendi.Tboftea foce lingulis in particulari.
£t inter bas primii ijde oe triualib 9 flue oe fermodnalib^qj fine
bis cetere no tradunt aut coianf : fed g iftas oe illis congrue vera
citer i bonefle oiflerif .Cseinde vero oe pacticie: qa g eas purgata
mentiu oculis ad tbeorica afcenditur.Tboftea quoegoe mecbani/
ri6:qm ipfe ai m operatione cofiftanr.ee lut affinitate qda; ptacn/
cis oiungunf _?ld elrimu aure Oe tbeoriris:eoq> in eis omniu finis
s fapien tibus conftituif .£t quonia ait tieronjttuts.Sciri nopo
terit eis amidoti nifi veneni ejuoe® primo eis intelligaf . Tbradiae
ita generis bumani repararioniferoiou eftjooctrinalriqinbocri/
bra oeclaraf :oe conuprione quide e miferia mulripliri:qua peca
ti fui merito oiuinitus inflicta: in boc etia erumnofo epirio aflidue
laborat tancp et ruperiori parte brauie epilogus pramitrimr.
CT&e Xapfu z miferia generis bumani C A P. Primii.
cu in bonora effer no inrellerirqt contra
veritate femetipfum illuminantem intu/
muir.Tla pingui ceruice armatus aduerfus oeu erecto
collo cucurriri ou ipfam oitrinitate rapere eoltrir ipe/
tu foofruftratustelufuminiijtatis fue pondere quoda ad femet/
ipfum prararir.3bi«® pariter infirmitate cecirate i vanitate omni/
moda incurrit-Ob boc ergo oirif no imdkpeq: fauenre e fugge/
rente patre mcndacu:tmauiete fibi iniquirarenpfe quo»® fuimet
bomiada erirtens in ventate no flent: fed inflata faaead lumen
eius ocuri* claudens in fua cecirate gmafir. £t qm eius iniquitas
(et oictu eft)quafi er adipe pdtjcin femenpfojtLipfuf omnis boni
penuria repperit.3ra eelur impellere faftidio afeipfog femeripfuj
ad ima prapellif -3d efhad ea quib’ pecora Odeaanf :i ou omnia
etfcera fua ui terra effudit infra femenpfuj totus euanefeu. &w®
p:nmis
foris inbiat bonis rifibiW-.cSparaf iumenris infipieribtts-.ijnerii
iamentos comparatione maioas ftoriduans arguit .Unde ad eo/
rum fcbdli ed ooarini a fapietrt^munt .3ntetT0ga inquit emis
iumenta:-: oocebunt te. Salomon quoc® eidcricer bomine queri/
bet faluris fue negrigente i imprautdti mitrir ad foratriciet oifcat
ab ea fapienria.Ceni<® non fotum g ignorantia tebetudme m ai/
ris eric® fimilis factus eft ilris.Uerumena viribus corporis imbe/
allice multis atq; fragirior t omnib^fere nature munimentis, que
in ceteris aialibus adfui mirione apparencinuenit paugio: atqj
nudancaaialiu niqj vbigratkiquedi ob faluris fue cuftodiam
atqjoefenfionem munita ftmt nari vtute:ficutkot vjfus.Quedi
fo ccsgis gnicitatcfiait ad curfum kpti6:t ad falru ceruus. One/
dam aure coiporis magnitudine velat ekpbas camdus.Qnedam
etia armor fero cit a r eficaper oennbus: tauras comrbns:-: atras
enguibug.Quedi patera pinnas babentotficui:ficut ad natidu
ptfcesit ad eolandu apes.Queda ad percutiendu babent aaileu:
et apes.Queda eenerui; letifer et ferpemes.jCnnctis paarfus vnu
aliqo naturale pafidiu coftat oiuinitus effe colla tu. Solus autem
bo px omnibus oeftiratus agnofac.Tla r bis tfde? qui mole eoa
poris eminent tenuiori bis qui velocitate peminent pigrior Tris
quoc® qui naturalibus armis eicellurminfirmiot ate® oefpecrioa
effep3obaf.Tle<®.n.falte ounori cute eel aliquo etteriori muni/
mento cotra intemperie aeris cotpus eius obt^if :cu ceteroal ani
maliucccpon eel piris oberitis: et boues t fuesieel plumis et eo
lucres: eel fquami6 et pifte6 at<® ferpentes:ed concbis et teftudi/
nes munianf .Sed i quibufda fenfibus coporis a ceteris anima/
libus bo fuperaf .Tla i aquile clarius cernunt talpe liquidius au
diunct volucres Tagacius odoamnet aute apulci platonirieerbis
etanbomines quide funt ratione plaadentes:o 2 arione pollentes:
immoMalibus animis:fed moribundis membris:leuibus t antiis
mentibus:braris tobnorijscoqjorib^iffimillimis moribus:iimi
Ubu6 errorib°audacia peruicacucaffo laboae:fonuna aducmfigil/
larim mo:tales:eolucn rgc tarda fapienria:cita mone.
(T£5e iDiferia buius vite. .C II.
IinffllV itae® mortalium gentisiquos natiui/
Jf 4 1 CUA- tas immudaieita miferia:mozs incer
taClita iuqua miferaiqi timoain cogitarionibus:la/
bo:in aaioib^ooloi in paftiombusmec folii m malis
fed etiam in bonis giculofa. /Zfpiriantts in ribao oe bono patie/
tie.Unufquifc® cu nafcif t bofpitio bui^mundi ercipif .iniriu fu<
mit a lacb:rmi6:t cum adbuc omniu rerum ignaru6 fitaiibil alid
$ flere notiit: jjtridentia nararali bmentaf moatalis vite ^>cella6
quas ingredif:plojat 9 t gemitus in ipfoeroadio fuo rudis aia te/
fiarar.Sudaf enim bic quadiu eiuif t laboaaf :nec fudanribus z
la boantibus poffunt magis alia ^ imparierie fubucnire folaria:
nec aliud magis iuftos z miuftos oifcemit:^ tp in aduerfis g im/
patientia; blafpbemat iniuftu6 z oquerif:parictia iuftus paobaf.
ambrofius in libra febo oe erceffu fatrri.ibleriic® oubia plus
fatigant: ebi gicuri metus integer grauius qo eft timere ne accide/
rit:<® oolere qb iam noueris acadi(fc. 3 llud enim fumma foani/
dini6cooceruat:iftud fine ooloriserpectat.Tlullapot effe iocudi
tas inter ba6 vite noftre amaritudines ac ooloras:que eel et coit
poris infirmitate eel enrinfecus accidentium inconioditategene/
ranf.anriienim femgitad ipa krios vota fufpefi quoda fluctua
muficerto:fgatesoubia.^cert' icomodap fcois:cadua^ foridts
nibil bntes:ptaris i arbitrio:firmitat! i eotapl’eni aduerfos oolo
re frangimur^ feboe fructu porimur.Quid nobis mifenus:qui
tan$ fpoliati z nudi in bac eita^pucimuncoapoze fragili:cojde lu/
brico-.imberillo animo antri ad foriritudines-.oefidiofi ad laboras
pram ad eoluptates.Tlon nafri longe meliu6 fm fcnrentiam falo
monis.Unde z fancras 3ob cognofces nafa malop omnium effe
pnripiiioiem qua naras fuerat gire optauit et tolleref origo ineo
modocoptauit gire oiem fue genera nois et oiem acciperet refur
recnotris.Quann poao morae merori:quari morae formidini pra/
tuknmciudicatesgnuriora effe mera moaisc®maae:aoeo fuis
maris mora non rima : fed vite miieriis antefert cperuu6 moaen
ris eipetif:et fccmido eiueris euitef -3tac® fuiffe qui da feruntur
populi qui oraus bominu lugerent: obiraft® cum gaudio edebaa/
retineo er buius miwdijxeUis enjerfiffenr.Tl 06 quoc® natales
oefunaos oies obriuifrimun z eum quo obierant oiem celebri fo
lennirate renouamus. Jde inbb.oe beno moais.Quid boni e
bomini qui in bac vita in emtaa eiuir nec etpleri pot oipiditaub*
fuis: z fi explet oiuitrisrfruau quiens anritnncp cogit cuftodire:
laber
turre Iu innatur immoderato labore retunditur ? exercitio tempe/
lectionis genas triplex effc fdli cer cocentis:oifcenris per fe infpi/
rienris.bicimas enim lego libuim illi:': lego libium ab illo:? lego
libajm-3n lotione cofideranda funt manme ordo ? modus. Ov
do attenditur in oifdplinisfm naturamrvt gramarica antiquior
eft oralecnca. 3n libas fm perfoni actoris rei fubiecta; materia.
3n narratione fm oifpofitioneque ouplex. eft. "naturalis:frilicet
quando res eo fertur ordine quo getia dt. £t artificialis quando
id quod poftea geftii eft prius narraturt quod prius poltmodm.
3n expolitione fm inquifirione.£tpofirio tria continer. fcilicet lit/
teram id eft coitructionem:fenfum:ide(t aperta fignificarione: fen
tentiam:id efl profundiorem intelligentia. XDodus legendi in oi/
uidendo conttat.Dmnis aute oiuifio incipit a finitis t vfcp adin/
finita progreditur.Qmne aute finitum magis notum eft t fdentia
comprebenfibile.Coctrina autem iab bis que magis nota incipit:
vt cum ab vniuerfalibus ad particnlaria oefcendirur.SiccB pau/
latim oefcendendo eoatm que cotinentur natura (inueftigarur.
ZDeditatio eft frequens cogitatio cumconfiUo:quecaufaj ?ori/
ginem modu c vtilitatem cuiufcg rd prudeter inueftigat. tec j>?in
dpium fumit a lectionemullis tame reftringitur regulis aut prece/
ptis lectionis.-pnncipium ergo ooctrine eft in lectionercofumma/
tio in meditatione.Quam fi quis .familiarius amare otdicerituo/
eundam valde reddit vitam:? maxima in tribulatione poltar con»
folationem-Opoaet autem Vt que in oifcendo oiutftmus:comme/
danda .memorie colligamusibabetnacp omnis tractatio aliquod
principium cui tota rd veritas ? vis lentende innititur:? ad tpfum
cuncta alia referunt :boc querere ? confiderare colligere eft. Unus
fons eft triuuli mulruqui anfractus fluminu fequeris:tene fon/
tem ? toni babes. l3oc iccirco oico:quia memoria bominis ebes
eft ? bieuitate gaudet? fi in multa oiuidiuir fit in fingulis minor.
‘Rogo ergo te o lectotne nimiu leteris fi multa legeris: fed fi mul/
ta intdleperis:immo fi retinere potueris. loltantinus in pan/
tdgni prima parte.Ser autem funt que fdentie conuerount-intro/
ducenda: frilicer libri intentionem:emrdemvtilitatem:titu!u:etad
quam tendit ooctrine partemomen auctoris:? liba oiuifionem.
(C&eftudij iuuametis:? primo oe bumilitate. C. .XXVIII.
t3go x>bi fupaSSffl
forma oifcendi interrogaretnr: mens inquit bumilis
Itudium querendi: vita quietarfcrutinimn taritiepau/
petras: terra aliena:becreferare folentnonnulla obfcura legenti,
illaudabilis quippe eft fdentia quam vita maculat impudica:
ideo precepris legendi ptecepta quocp vite adiimxit. Tbiindpium
oifdpline bumilitas eft:cuiu6 tria preapue ad lectioni pertinent
oocumentarfcilicetvt nullam fcripturamvel fidentiam vilem ba/
beat: vt a «emine oifcere erubefcat.Jertium vt cum fdentiam
adeptus fuerit ceteros non contemnat. MOulros boc oedpit qp
ante tempuSTapientes videri volunt: vn de ? fimulant quod non
funt? quod funt erubefcunueocp longius a fapientia vera rece/
dnnnqiiononefie fapientes fed putan cupiunt, fiufmodi mul/
tosnouiquiCum prii nis adbuc elemetis indigeantmon nift fiim/
mis interefle oignantur. £t e? boc folum fe magnos fieri pu/
canr.fi magnoaim vd fapienrum feripta eft legerint velaudie/
rintverbaivel ab eis cogniti fuerint. Sed vtinam me nemo agno/
fcacetego cuncta nouerim. Tblatonem audifti audias et Cbzyt
fippum. 3nptouerbio oidtur. Quod tu non nofti fortafiis no/
uit Ofellus. Tlemini omnia fcire oatum eft: ne quif$ rurfum
cui aliquid fpeoale a natura recepifle non contigent. prudens
igimr lecto: omnes libenter auditomnia legit: indifferenter ab
omnibus quod fibi oeefTe videt querirnecquantu fciat fed quan/
tum ignorer confiderat.tMnc iftud platonicum aiunt malo aliena
verecunde oifcere q; mea impudenter ingerere. Lar enim oifcere
trubefds:?nefdre nonverecundaris:pudo? ifte maior eft illo.
Sapienrio? omnibus eris fi ab omnibus oifcere volueris. Qui
ab omnibus accipiunt omnibus oincues fiunt. Si omnia lege/
re non pocesiea que funtvriliora lege. £tiam fi omnia legere
pomerismon tamen idem labos omnibus impendendus eft- Sed
quedam ita legenda funt ne fiiu incognita. Quedam vero ne fine
inaudiramuoniam aliquado Pluris efie credimus quod non auai
Smas:? facilius dtimatur Genius fructus agnofcuur £xpo
da etiam nbivt cum aiiqwdfapere ceperis: ceteros non contem/
•furnus
nas. ‘Sontis cni 5 tecto: bumilis efie tebet ? manfiierus.? a curi
ris inanibus ? voluptartr, illecebris pKufus alienus wligeHS ? fe
dulus-.vt ab omnibus libenter oifcacnunquam oe iaentia p^f u/
maciberuerfi oogmatis actOKs quafi venena fugiacoiu ren pe
tractet antequa; iudicet.oicta fapientu; intellecta oiugan ? fi qua
foue obfcurioa rq>pent non flarim in vituperium pKBumpat.vt
nibil bonum efie credat nifi quod ipfe inteUigae poment/Cec eft
bumilitas oifcipline legentiu. £r oorens orariam oiftinaioe
trrviij.3uguftinus in Ubw oe catberi^mdis radibus. Sedulo
monendi funt fcbolaftici.vt bumanitate induti ebriftiana wfcant
non contemnere quos cognouerint magis motum vitia $ verbo/
rum oeuitare: fed cosdi quidem cafto linguam exercitatam nec co
ferre audeant qua m eriam pseferre confaeuerant ?c. Jtem
mens papa.Tlullus epi fcopu6 psopto- obpwbrimn fenecnitis vel
nobilitatem generis a paruulis vel minimis eruditis-.fi quid fo v
teeftvriliuris? laluris inquirere negligat. Seneca ad luriliuj
in eptftolie. Quid enim ftulrius eft qua quia non oidiccris non
oifcere. Quadiu viuas tamdiu oifcendum eft quemadmodum
viuas.
(TC« qua ttuo: ceteris, .C. .XXIX.
Clgo -obi fup^. ren |S*SS
pertinet.antiquip»pteramotemfapienrieJaiij calca
bantbonotes.aiij psoijciebant.oiuitias.aUj acceptis
iniuriis gaudebant.aiij oeferta petebat vt contemplationi liberi’
vacarent.lbermenides pbilofopbus quindecim annis in rupe egy
priaa confedifte legitur. ? ib:ometbens ob immodica; meditan/
di curam in monte caucafo vulturi expolitus memoatur.Qtiida;
cuidam pbilofopbo ait. Tlonne vides quia te Derident bomi/
nes. £t ille ipfi me inquit oerident?eosafini. "Dane igimr oili
gentiam in noftris coctoribus efie vellem vtniaiquam in eis fe/
nefeeret fapienria.Omnes pene virtutes ccuporis oeaefeunt in fe
rnbus crefcente fola fapieria.Unde fapies ille virgrerie tbemifto
des cum expleris.cvij.annis fe mori cemeret oixifle fertur fe oole/
re ^egrederetur e vita quadofaperecqaiflet. dite quocg quies
fiueinterioavt mens per illicita oefideria non oifcurratifiue erte/
rio? vt otium ? opottunitas boneftis ? vrilibus ftudijs fuppetar.
vtraq3 ad oifciplinam pertinet. Scrutinium autem ideft me/
ditano ad exercitium fpectat.Et ftudium quide; querendi inltan/
tiamfignificat operis. Scrutinium vero Diligentiam meditatio/
nis.Opus peragunt labo? ? amo?.£onfilium pariant cura ? vigi/
lia.3n labore eft vt agas.3n amore vt perficias. 3n cura vtproui/
deas.3n vigilia vt attaidas. 3fti fnnt quattuor^edifieque po?/
tautes lecticam pbilologie.idett fedem fapienrie. t)is enim fup
pofitis geftari oicitur.quia in bis fe exercendo ptomouetur.Un/
de pulebre iuuenes propter robur a fronte leaicam tenere oicun/
tur videlicet pbilos ? copbos.id eft amo? ? labo?:quia fo?is opus
peragunt. 2ipofteriori puelle. fcilicet pbilemia ? agrimina:quod
interpretatur cura ? vigilia:quia intus in fecreto confilium pariur.
•parcitatem quocp fcilicet fuperfluam non fectari maxime ad
oifciplinam fpectat.pinguis enim venter vt oicitur fenfum tenu/
em nongignit.poftremo terra aliena pofitaeffcque? ipfa quo/
<5bominemexercet.Qmnis mundus pbilofopbantibus exilium
eft.Quoniamvtaitquidammefcio qua natale folum Dulcedine
cunctos oiiat ? immemores non finit efie fui ?c.£Dagne virtu/
ris principium eft vt oifcat paulatim exercitatus animus vifibilia
bec ? tranfitoaa commutare vt poft modum pofiit etiam oerelin/
quere-Peliatus ille adbuc eft cui patna oulcis elt:fo?tis aute eft
cui iam omne folum patria oulcis effcperfectns vero cui mundus
totus exilium eft.311e mundo amorem fixit.3fte fparfinbic extin/
xit.JEgo a puero exulaui:? frio quo merore animus arui aliquado
pauperis tugurii fundu; oeferatrqua Ubertate poltea marmoreos
lares ? tecta Liqueata oefpiciat.
CDe bis que ftudentes impeditu it. v.li. .C .XXX.
“I^ia funt que predpue
legentium ftudiisobefiefolent. TlegUgentia fcilicet
ftudti.3mprudenria.fcilicet ordinis ? modi.^o;tuna
Vt paupertatis inftrrmtans ooaorum rantatis. Ce primo lector
admonendus eft. Ce fecundo inftruendus. Cetenio adimen*
dus. foetius in libro oe fcbdaftica oifciplina. Tlonfit
liber
ergo fcbohris orfcbolus.id ed a fcbota ciuifusiper vicos t piate/
as tabemafcpoifcnrrens ac meretricum cellubs:per publica quo/
«8 fpectaculiperipompas z cboroas :per comefariones •: publicas
cenas-.oculis vagis: effrena linguarfed a lorarie feruoro fe dudeat
alienare quam triplici membro oiuidunr facrrici: ynam confidere
Dicentes oaumialreram m coiruiterriam guiofitaris alTidrice?£u
iuffibet feculenrie rabiemouimus contumeliofo coitus appetitu fu
bieaosbbora-e.Sf enim meretrir iniquitatis: via inferni laruia:
perarido fcoqrionis: vifearium fcelerisipoteus interirus. tMac co/
mefaricnis i ebrieratis fperies permutarim ed annera tanqui cau
farum cum caufa.Tbropter coitum enim fit ebrietas relariue necno
t cetera virioram genera.Uinum aute; modice quidem (iimptum
intellectui videtur acumen inferre non modice vero potatum ratio
nem perturbar: intellectum ebetarmemoriam eneraanerrorom in/
fundict in furorem oeijcitXerria pono lurune fperies que cenati
bus inbiatigaudet vedium frequenti riarianooeeommcp membro
tim figillatione.pecrinis beneficio cefariem polire.: cala midri tov
tuofitate fioaumqj oiuerfitate fertarim bfaniregula fuco perfuru
derecaftigarioni nouaculojum frequenti infriare tinus aromati/
bus tmpleregemmariscolb monilibus partboriiq; angulis ven/
trem cadigarumplebi oflendereroflraris calceis : tabulatis in ce/
dere.collo ebto.gumire inflato, fuperrilio muribto.oculo impudi/
co . tnceflutg faduofo fe inrircubris procedere . appofiris quoqj
cibariis omnb faflidire e tinnio rarotp fcbolis interefie.lotrici6
tetubrw® remotio fumoperecaptauda ed.nedum venerit aliquid
f aggerat inquinatu; vel a micipio ertrabat permoli tu? quia m an/
ripioui; rara repetitur clemenriairarioag in agoneton dantia. Oe
autem feducenri mancipio in quo plenaria confidit oominaiiris oi
lecrio.Senms bilinguis procul erpelbtune ipfius eminete nequi/
tia datim oeponanir licet confanguinitate p:orimus eridat. Ser/
notum quippe crudelitate multos foriceum vidimus iacniram in/
currereXreditoribus adhibeatur fumma commendariaoieq; p:e
fira femperpro polle oebiti folurioXauendum ed autem ne oeli/
aofus mentem appetitus erercet.ne lucrum eneraer.raroq; fidelis
adubrio . defraudet familbris vt finidra vifu: auditu ebib3t:
quod fcribenris ocrtera pjemolliat.Sit paupertatis faailtas mun
daipotrio contenta viriliter incurfus perferensrad fumma femper
anbelansiomnibus obediensifamubtu p:ompta:ad obloquendu;
tarda: fidelis obfequioioulris inregraq; colloquio:co;di6 tumoro
fitate carens.
(Etse bis qui dudijs inutilibus fe ocaipant. .C. XXXI.
£3go -obi rupro.,SSj£|
limt modu ogruu; in oifcendo feruare.t icarco.mulros
dudentes paucos fapientes inuenimus.lDibi aure vi/
detur non minus curanda; efle lectorirne in dudijs inutilibus ope/
ram fnam impendat: c| ne in bono : vtili propofito tepidus rema/
neat.lDaluni ed bonum negligenter agere-lbeius in vaam; mul
tos bbotes erpendere.buo funt genera fcrip turaram .Unum frili
cet artium que pbilofopbie fupponuntur. vt ed grammatica.oyale
crica :c.2Uiud eornm que appendicia funt artium: : in aliqua er/
tra pbilofopbiam materia verfantur.vt funt carmina poetarum co
medie : tragedie-.f abule quoq; : bidorie.Quifquis igitur ad frien
tiam pertingere cupit.fi relicta veritate artium reliquis fe implica/
re volnentmatenam laboris plurimam vel infinita; inueniet : fhi
ctum erigtiu;. Quapropter mibi videtur primum operam efleoan
dam artibus marime feptem Uberalibus.que funt fundamentum
omnis ooctrine.: ita fibi coberenr.alremifq; viciflim ranombus
indigencvt fi vel vna oefuerit.cetere pbilofopbum facere non pof/
funt . Cxrinde cetera fi vacant legamur quia plus aliquando oeleaa
re folent fenis admirta ludicra. Seneca ad luallin; epiffob. Irr/
rviij.lboted : fine liberalibus dudijs venire ad fapienriam.quan/
docunq; partem rerum humanarum oiuinarumq; compjebende/
ris: ingenti copia querendorum ac oifcendoau; fatigaberis Ixc ti
multa tam magna vt babere poflim liberu bofpiriu: fupemacua er
animo tollenda fum.larum fpariu; res magna oefiderar.: plus fri
re velle 15 faris ed inreperanrie genus. Qmd g> ida liberaliu at tiu;
confcoario moledos verbo fos intempediuos fibi placentes facit,
r ideo non oifcentes necefTaria.quia oidicerant fuperua c ua.Quat
tuo: mili3 Ubrorom oidimus grimaricus fcnpfir.mifer eflet fi tam
multa eni fuperflua etii legilfe.3n bis libris oe patria boiu; que/
nrur.ee eneemaire vera talia que eratoedifcenda fi fcires. 3dej
primus 1
in. riviij-Tlifi Lmerrogaricnes va aerrimas drutero. : ccodufione
falfa a vero nafcens mendacium adrimxranon potero : a fogien
dis petenda fecemere-pudet me. 3n re tam feriafenes ludimus
IDus frliaba ed.XDus autem cafeum rodit.fyllaba ergo cafeum
rodit.puu me idud foluere no poffequod mib< er ida faentia pe>
riculum imminerquod incomodum fine oubio verenduni eft.O
pueriles meptiasiqutd mibi luforia ifta compcvustnon ed locandi
locus aperta oecent r fimplicia bonitatem . eriam fi multum fuper
effetetattsiparce oifpenfandum erat vt fufficeret neceflarijs. Tluc
vero que oemenria ed fuperuacua oifcere in tanta temporis egeda
te. 3dem 1n.rl1r.Quod uiqutt non perdididi babes-.comuajion
perdididi ergo cornua babes.Tlon vaco ad idas ineptias ingens
negociu; in manibus ed.Quid agam moas me fequitun vita fugit,
aduerfusbocooce me aliquid. Uarro ad attenenfem auditoiej
Sunt quedam que eradenda eflent ab animo frientisfquiaiinTere
di veri locum occupant.
(TT£5e illis qui artem confundunt. C. XXXI T.
vshi fupa.Sdr aliquis erro: fumo/
vlH pere, vitandus. .Quidam enim li/
cet er bis que legenda funt nibil p^termittantaiulli/a/
men arti quod fuum ed tribuere noamt: fed in Angulis
omnes legunt-^n gramatica oe fyltogifmoajm ratione oifputant.
3n oralectica cafuales infleriones inquirunt.Ct quod magis ini/
fione oignum ed:in titulo pene totum libuim legunt : t inceptum
tertia vir lectione erpediunt-buiufmodi non alios oocencfed fua;
friaitiamodentant.Sedvtinamquales mibitale6 omnibus ap/
parerent. 3n qualibet autem artcaliud ed agere oe arte : aliud per
artem.2jgere oe grammatica quibu fdam tantum conuenir.vt pri/
friano.oonato feruio.agere vero gramatice omnibus . Cum ergo
oe qualibet arte agimu6:marime in oocendo vbi omnia ad copen
dium redringcnda funt:: ad facilem inteUigenria; euocanda. Tlo
oia oiceda funt que vicere pqfliimusine min’ vtiliter oicanf ea q
oicere oebemus.^d tandem in vnaquacp arte queras qd ad eam
fpecialiter pertinere conditerit.&enicg cum artes legeris 1 quid fit
vniufaiiufcp p:op:uim cognouen6:timc oemnm rationes lingula
rumconferrelicebit.Tlolioiuerticub multipliore quoadudple/
micas oidiceris.Secunis oifcurres cu; errare non timueris. "Dic
ronrmus ad paulinum.Qo medicouim ed promittunt medici:tra
ctant fabrilia fabri. Sola fcripturarumar6 ed quam fibi. pafTtm
omnes vendiont-Scribim 9 indocti ooctitp poemata pafiim.fac
garrula amis.banc oelinis fener.bauc fopbida verbofu6.banc vni
uerfi pjefumunt: lacerant: oocet anreqj oifcant Xaceo oe mei fimi/
libus qui fi fo:ie ad feripturas fanctas pod fecularcs litteras vene
nru:t fermonecdpofito aures populi mulferinnquicquid oirerint
bi legem oei puta ntmec frire oignanf quid p2opbete: quid apodo
li fenferinufedad fenfum fuu; incongrua aptant tedimonia: qnafi
grande fit 1 non viriofiflimu; oicendt genus oepouare femen tus
z ad voluntatem fua faaam feriptura; trabere repugnante? quali
non legerimus bomeroccncoius z virgiliocentotus : ac vero ficuc
etiamaronem line ebridopofiimus oicere ebridianu? quia fcripfe
rit. 3am redit : virgo zc. 3 de; ad pimaebium. felices inquit
fabius eflent artes fi oe illis artifices foli judicarent.
du» omnia legere volunt. C XXX IU.
v^hl fupu- Sunt qui omnia legerevo/
C'1'* lum: fedinfinuused liteoajnu/
merus, tu noli fequi ifinita vbi finis no ed nec requies.
r ideo nec p3p vbi vero par nulla ed oeus babitare non
potediquia in pace factus ed locus eius. Seneca in epi dotafe/
cuuda.-pomu; argumentu; compotite mentis epdimo polle con
fidere z fecum mouri-3llud aute; vide ne lectio mulioaiacnroaj;
z oiuerfi generis voluminn; babeat aliquid vagum •: indabile.ccr
tis uigemj6 irnouri z innutriri opoaet fi velis aliquid trabere qo
inarumo fedeat ftdeliter.Tluf^ ed qui vbicg ed. Tlon proded cu
bus nec cixpoa accedit: qui datim fumpt’ emittuur.TlibikB tam
vtile ed qb in trafitu profit.mbil eque fanitare impedit, vt remedio
ruCTebra mutano.ltatg oidrabu libros multitudo:-; ai legere no
polfis qjcu; babuens: fatis ed babae iprii legas.falbdiens doma
cbiemultaoegudare. 3e in.rlv.Tl6 refert ^ multos Ubroeled
qjbonoelecrio certa jxJcft varia odectar. Uatro adibem-Sic
muln liba» oegudit vt cooioe odieus: fcd cito tranfcurfa anus
liber
labunf : renuit pbilofopbia faftidienre ftomacbu;.ad fimplicepena
brlarem muitat conu iuarmmultum intereft vtrum rem ip fa; arfli/
b:os inrpidas. Uba no nifi frientia? paupercula moramenta fune:
principia inquirendo? continent vt ab bis negociandi principia fu
mat animus.£o cero tantu ftudia intermittant .6audet natura va
netate.omnia quidem noiTe eft impofiibile.pauca cero non buda*
bile. Stfmardus dareuallenfis.lTOnlntiido rerum ? teporis bre/
uitas non patiuntur omnia compte bendi.
<i~De bis qui legimt cel audiunt ea que (latui fuo non con/
gruunt. .G XXXIlll.
cbi fupra. Ceterum liber non eft a culpa
quiahenu 5 Cfurpatoffiau;: fi monaebus
es quid facis in turbarfi amas filentiu cur clamantibus
affidue interefle oelectat.tu femp ieiuniis ? fletibus ift*
ftere Oebes ? pbilofopbari queri6.Simplidta6 monaebi pbilofo/
pbia eft.Sed oocere inquit alios colomon eft tuum oocere f
5 pbn
geretSi tamen ooctot effc.oefideras-.audi quid facias. vilitas babi
tus tui e (implicitas vultus ? innocentie vite ? fanctitas conuerfa/
tionis tue oocere oebent bomines melius fugiendo mundu ooces
cg fequendo. Jn eptrauagamibus.iij. libro vltimo titulo, Slepan
der quartus.Tlullus omnino poft votu religionistpoft faaa in ali
quo loro profeflione ad pbilfcam legefue mundanas legendas per
minatur epire.Si vero epierint:? ad clanftru infra ottoru; menliu;
fpaciu no redierint ficut epcomunicatiab omnibus babeant ?eui
tentur.e in caufa nulb Ii patrodniu voluerint preftari audbnf .'Re
uerli aure in cboro opitulo menfa ? ceteris vltimi fratrum epiftat.
? nili forte ep licentia fe.appotius fpe; promotionis amittat. 3te
bonorius tertiusXontra religiofas perfonas ereimtes ad audiens*
das leges vel pbificammos volentes vt oecetero ipfo facto fenten/
tiam ercommimiotionis inatrrantroift.pre.mandamus qua.tam
a oiocefanis ? epifcopi6 ipfomm q; a ceteris epifeopis in quozum
opocefibus ftudent.monacbi tales epcommunicati publice nunrie
tur.Qnia vero tbeologie (ludium cupimus ampliari:ad arcbidra/
conosioecanos.plebanos.paepolitos.paecentcues ? alios clericos
perfonatus babentesmecnon prefbrteroe nili ab bis infra fpariu;
preferiptum oeftiterint bic erercaidi: volumus ? ap.poft firmiter
obferuari. Seda fuper parabolas ii.primo.Soli quocg concedi
tur bereticorum libaos legere qui adeo folidatus eft in fide eatboli
ca:vt nequeat feparari labiorum oukedme vel aftutia. firatia/
nus in oecretis.j.parte oift..pppvj. legitur m conlilio cartbagi.iiij.
gpifcopus libaos gentilium non legatbereticoaum aute 3 legataut
pao neoftitateaaut pzo tempoae. 3tem bieronmus ad oamafu;
papam oe paodigo filio.Sacerdores oei videmus omiflis euange/
lijs -a paopbetis comedas legereramatorta bucolicoaumverfuum
verba cantare: tenere virgilium.? id quod in pueris eft oufa necef
(itatis crimen in fe facere voluptatis.nonne nobis videtur in vani/
tate fenfus-zobfcuritate mentis ingredi:qui oiebus ac noatb 5 in
oraleaica arte toaquetur. qui pbificus perferutatoa oculos trafee/
Iti; eleuat. ? vitra paofundum terrarum ? abpffi in quoddam mare
Demergitur. 3tem'fiabanus oeeeelefiaftirisprefTims-.legimus
oe bono bieronrmo.D.- cu; legeret libaos deeronis ab angelo eoa/
rectus eft.
<T£5e fecularibus litteris ad eruditionem non ad voluptatem
legendis. .C XXXV.
econtra legitur eria; 35 mopfes? oaniel omni
fcientia egrptioaum -a cbaldeoaum eruditi fue/
rint.Xegitur etia; q> paecepit oominus filijs ifrael vt ec
ploaardit egrptios auro -a argento moaa liter inftruens
vt flue aurum fapientiefiue argentum eloquenrieapud poetas in»
nenerinuis in vfus falutifere eruditionis vertamus.3n leuitico eti
am primitias mellis.id eft.oulcedinem bumane eloquentie oomi/
no iubemur offerre.TPinc etiam beda in libao regu; ait.Iurbat acu
men legentium.? ceficere cogir.qui eos a legendis fecularibus li/
bais omni modo eriftimat paobibedos-3n quibus fimul liqua in/
ueniutur vtilia quali fua fumere licet.alioquin morfes ? oaniel fa
pientia -a litteris egrptioaiun ? cbaldeoaum non paterentur erudiri
quotum tamen fuperftitiones -a o el i ci as alias oelirationes boaae/
banr.nccipfemagifter gentium aliquotverfus poetarum fuis vel
feriptis indidiffet vel oictis.Xjir ergo legi paobibentur que tam ra
ticnabititer legenda probantur.Sedfeculares litteras quidam le/
Sunt ad voluptatem-poetarum figmentis ? oanatu verboaum ode
aariQuidam vero eas ad eruditionem addifamtrvt erroaes getv
tilium legendo oeteftentun-a vtilia que in eis inuenennt ad vfum
(acre eruditionis oeuod mutant: tales laudabiliter feculares lit/
Ubaunus
teras addifcunt-Dnde beatus Sregoai. quendam epifeopum non
repaebendmquia eas oidicerat.Sed quia contra epifcopale otfid/
um pao lectione euangelica gramatica populo etponebat. t>tnc
etiam ambaofius fcnbit fuper lucam . legimus aliqua ne ignoae/
mus:legimusnon vt teneamus fed vt repudiemus. 3tem biero
nrmus fuper epiftolam ad titum-Si quis grammatica; artem no/
uit vel oraleaica; vt reae loquendi rationem babeat : e vera ? fal/
fa oiiudicermon impaobamus.geometria autem -a aritbmaica ba
bent in fua fdentia veritate? fed illa non eft frienria pietatis.Scie/
cia autem pietatis eft node legem -a facras feripturas -a intelligere
p»pberias-3n euangelio aedereaapqftolos non ignorare . faram/
maticoanm autem ooctrinapoteft etiam paoficae ad vitam oum
fuerit in melioaesvfus afiumpta. 3dem.Qtii oe menfa 1 vino re
gisnolunt comedere ne polluamur, vticp fi fapiennam ateg ooctri
nam babrlonioaum fcirem eflet peccatum nuncp acquiefcerem oi/
fcere quod non licebat:oifcunt autem non vt fequantur fed vt iudi
cent ateg conuincant-Quoniam fi quifpiam aduerfum matbemati
cos velit feribere impentus matbefeos-.rifui patebit, t fimiliter ad
uerfus pbilofopbos oifputans:fi ignoaat oogmata pbtlofopboau;
oifcatergoeamenteooctrinamcbaldaicam qua mopfes omnem
fapientiam errptioui oidicerat.3tem fiquando cogimur feculariu
litterarii recordari.? aliqua er bis oifcere que olim omifimus.non
eft noftre voluntatis.fed vt ita oiam grauifiime necefittatis. vt p*
bemus ea que a fanetis paopbetis ante fecula multa paediaa funt
tam grecoaum $ latinoaum ? aliarum gentium litteris contineri.
3temauguftinuscontramanicbeo6.fi quid veri oeoeofrbil/
laveloapbeusalijue gentium vates aut pbilofopbi paedipifieper/
bibentur.Ualet quidem aliquid ad paganoaumvanitate; reuincen
dam.non tamen ad iftoaum auaoaitatem compleaatdam quantii
enim oiftat oe cbaifti aduenm inter paedicationem angeloau; ? co
felfionem oemonum. tantum inter atriofitatem facrilegarum feri/
pturarum 1 auaoaitatem paopbaani. 3tem llemens papaXii
enim oe oiuinis feripturis integram quifc| 1 firmam regulam ve/
ritatis fufceperit.abfurdum non-erit fi aliquid 1 ep eruditione com
muni ac liberalibus ftudijs que foate a puentia attigit ad aflertio/
nem veri oogmatis conferat . itacg tamen vbi vera oidicerit-.falfa
? fimubta oeclinet. 3tem 3fidoaus in libao fententiarnm.3deo
paobibet cbaiftianis poetaru figmeta legere:qa per oblectamcta fa
bularu nimiu mente erritant ad incentiua Ubidinu. Tl 6 enim folii
tura offeredo oemonib 5 imolantif; eria eos oiaa libenti^piedo.
(T£>e oiuerfos ooaos floribus ercerpendis. .C. XXXVI.
epidola.lpcpiiij.aiit lectio ingenium?
r-v-v»! ftudiofatigatu 5 :non tamen fine (ludio
refirit.nec feribere tantum nec tantum legere oebemus
altera res contrirtabit vires ? erbauriet.oe Hilo oico.
altera foltKt ? oilua.inuicem. boc ? illo commeandum eft: ? alte/
rum altero temperandum: vt quicquid lectione collectu; eft:ftilu6
redigat in coapus.apes enim imitari oebemu6 que vagantur ? flo
res ad mei faciendu idoneos carpunt . Deinde quicquid atrulerint
oifpomintacperfauosoigerunt.fic?nos oebemus quecunq;ep
oiuerfa lectione congeflimus fqjarare.Detnde adbibita ingenii no
(Iri facultate in vnu; fapoae varia illa libamenta confundere, talem
animum noftru; efle volo-.vt multe in illo arte multa paecepta mul
tarum etatum epemplafint in vnu; confpirata. 'Dieronpmusco
travigilamium.Operismei?ftudijeft multos legere vtep pluri/
mis oiuerfos floaes carpam. 3dem ad pamacbium.Qui obijrit
ntibi Daigenentobi jriat etiam cur bominem iudeu; babuerim pae
ceptoaem.cnmego miro odio ?auerferim rircurifionem. libaos
quide Daigenis congregatu.? ideo erroaes eius non'fequosqa frio
omnia que oipit atq; vtinam omnium mactatoaum baberem volti
mina:vt tarditatem ingenij eruditionis oiligentia compenfarem.
(T^De magi(lri8 audiendis ? reuerendis. C. XXXVII.
f»**/s n Tmus ad paulinum . Vabet autem nefrio
'«'quid latentis energie vine vocis actus.? in
aures oifripuli oe aaccis oae traffuf3 fortius fonat.3n
actibus apoftolos fanctus eunuebus. imo viplic enim
eu fancta fcrtptura cognominat, cu leget 3fava ppba; interrogat 9
a pbiltppo-.putafne mtellig' q legtf. Rndtt quo portu; rufi altds me
rsocnenr.ad mirwaa artes vaiia.? q ta lingua $ manu admiftra
tur agncole:cemetarii:fab:i metallos lignoauq;cefoaef.l3uari; quo
cg ? fullones ? ceteri 4 varia fupelleenS ? vilia opufcula fabaicimt
abfcROOCteaeetiopntqocupiut. £>oeti , vbifupaa.Cluin6no
uit fubuano nofca magtftrari nuferuq; e fieri magillru 4 nun§
notui feefleotfapiilu.Dd >5 aut oifripuli fubtectio in tnb’ pfirtere
liber
fdto W fltaam^a datKiimd^ooaTtaadintdiKatidtOT beni*
uotos 3d retmaiamiumalo quidem balbutientis rrugiftri 1; redio
ro fructu oelirun.cB (educentis cedtans oulcore gloriari.Sit ergo
oifapuu rumma magittratia rubiecno.fit ererdrii artenrio.beniuo
lenoa aranri.Ooalius ingenii Incur.e qaoq; fpeaeru euitario.: f&
Ude conflantie oebita p:ofefTio.£Dagiftro fubiiri gaudeat eumqj
metuedooiligat.-r eius mifioni fi fieri potcobabitando fe inferat
Vtcu locus fuent ad eu; inquirendo recurrat. Uarrovbi fupra.
3llu aute elige erudirore?que magis mireris in fuis $ in alienis.
Tlo ti laudabile e memimdeqs inuenifle-boeent alienus eft. illud
proprii muneris eftml magniftcu Docebit qui a fe nil oidirit. ^al/
fotsmagUbinacnpanf auditos narratores.ficigif audiendi funt
vt q' rimuxcs recefent.£luceti(Timu aut eft edocedi genus erepto;:
fubdirio. Quintilianus. ij. Ii. T1 6 atit id 4de eflimandu eft anu s
tjftp etatis ftcfed quam in ftudijs ia effecerit. Utpceptes offidu e
oocercfic oifriputorii prebere fe ooriles.altodn neutru fine altero
fuifiaet-ficut fniftra fggunt feminairrifi ea gmoUit’ fuerit fultus,
ita frieria coalefcae necjcnifi fodata tradetis acripietifq? osordia.
(£tx bis 4 ad magifteriu accedut. .C XXXVIII.
vbiftl P ja - 3s wo oifripulus cuj ad
fZJ tUllb gfecrione tedere teneat pfectiois effe
ctiuaqj ca;.vtpote otinuitaf ofiatii^put facultas (upi
petit menti (hideat iprimere.Quid eni odaria luddius
quid incoftatia nequios.prima parit. fecuda oeftruit.prima proce
dit. fecuda retrocedit, prima colligit-fecuda «ro collecta oiffoluit.
•Jbrudes fcbolaris femp aliquo oforte gaudeaLcui propria cofrie/
ria Detegere valear.qiri nubila fortuna Diligenter fubueniat.morbo
q; ingruente fedulu fe erfribeat.: fi terra caligo mortis affuerit-fu/
perdes facultates oifponat.Si «ro viuus euadat.po!Tit abeopa/
fci. fuftentari.pjocurari.confolari.Uigente quoq3 valimdine libel
lis gaudeant permutarim.queftiiiculis.cenarim.a comendabilire
cotdatione gradarim. cafligarioms felicitate comierfij. £t fi
c
inter
eos mutue Dilectionis itegritas permaneat, vt primeui teporis ros
infhlLans.in medio inundans.in fine «ro inebrians eriftat. ibenir
qj bone indolis iuuenis qui ad magiflratus bonore accedere cupit
Tbrimo quide oportet vt que a tanti nominis reuerentia pertineat
friat. fritaq; erprimere nofat. nec fcriptorn? comifiioni totaliter fe
comittar.Serijdo vt hbroai copia ererritationi fue coqu ratiqua/
tenus ai opus fueriteoscofular.nee ei orno credat.ficnt nigrius:
qui montani magiflri fui fententijs intantu confufus efl. qp omne
rerbu ab ipfius ore progrelTu; quatemulis erarabar.r taqua facru
eriftimans nibil aliud magiflerij vice obtinens in fcbolis predica/
hat.Unde multoriens-pudore confufus condufus abibat.IDiferr
rimi quippe ingenij efl femp inuentis vri r nijqua mueniedis. flui
tius autem omnino magiflri confidere fentennis.Sed primo qui/
de fidendii efl oonec.videaf quid fenriat.Criude fingenda ipfum
errafTe oocedo fi forte inueniaf qd comifie obijciat fedulitati. Tec
tio vt aliquos babeat fecreto quos ooceat.eifqy libros legat, aliif/
q; eos rudimentis informet, vt fic intellecta friat.-: frita erprimere
nofcat-erpreffione vfum coparet.vfuq; magifleriu propinet, alios
naqj oocere efl proprie facultas induftrie. Quarto vt bos aliofq;
fibi allidat.quatenus aimagidrandi opommiras frient, eoru; in/
trinfeco afpectu gaudeat. Quid eni turpius cg mcepriois primo te
pore folus oeftituLQuinto vt quoru gratia : fauore coronandus
efl illoru peripatetice fcbolas obambulet.-: curialiter opponat, pro
teruiente; acriter remordea t.Diligenriu fqj pro tepore refpondeat.
ne fi muta fuerit volutas iputef ceritari «1 arroganrie temeritati.
(C&ebisijbocofliriu affecuti ia ercc} volut. .C. XXXIX.
yyininx aut offidu illud profe4‘oefiderat.vni
VfUflp uerfa moru boneflate oportet vt pob
leat.in fermone verar.in indicio iuflus.in conti lio pro/
uidus.in conulfo fideli6.conflan6 in vulru.pius in affa
ru. virtutibus infignis.bonitate laudabilisepftat.fbreterbec etia
efk tenet" eruditus; mafuetus.-rigidus.annquus. ifa prius oportet
vt addifat $ ooceat.lDanfuetns aute vt quado necefle efl oifri
pulop elatione pari friat/Rigidus vt erroris vindicta imponat, fo/
pbinas lime oiffoluat obhnates remordeauobloquetes reprimat
jxenuentes compiat.Sruiquus vero non mnis f; pperua Trieria.
n vtniqj fuent odino limior erit. Oalde aute abfurdu efl t ini/
qumvt imperiti peritisrnouelli antquis: rudes proferantur emeri/
ne Si‘S en s quia ficut in vnoquoqj opere mata
‘tw cmtm conftanna.lk vniuerfe poctrine -: oirapline nouerca efl
tPelms elta mecbanice oefenrire ^ onaan urgo ne/
° ^“w-itetBvao fit arrogas qmtvmajrpaupesfrinrillulana
-primus
quununtBfi&in | ^ ;!rTO fff Kr ^^-^ ‘ !nr ^
fhgio fuTtplices oefpirirmt. c quod fame butntoer Docere ccnre/
mnunt-na m Datore faentie caufam refenmt.fed in fepropaa;er
cellenriamrefpiciunt.£um autem legendi caufa fcbolas inrrauo
rit eitrinfeajs atfumpto rigore confiderandum efl. vt aurore teiTW
pore continue fu bmiffa voce mapiat.ore rotundo mediocrita a fce
dendo.neminem vero.nifi marima neteffitasvrgeaterpectanco;
quia fi quos vitra Debitum erpectauenr.bos quidem tepore pigri
de confundet-ime rancore fe comminuet. Si «ro primo rempoi
recidentium copiam non babuerit . non ideo tepefeat nec fpeoe/
pofitaeuanefcat-Sed tanto ftudijs acrius infiflat. fcq; m confli,
eni ftrermue proba, vt fic licacum pauas benore? conencaupau
eorum enim confomo multos oeflitutos profunditans Audio vi/
gente frequenta flrennue vidimus intitulari-Tbietatis aurem am
bitu febobru; recrcr edinirus.oifcipulorum corda paupertate ce
gentium fludiofcq? oifcenrium mulcae tenaur.vtdelica ribartjs.
calceis.veflibus faltem tritis.fi facultas fuppetat)cetaifq;oonari
uis. Quinnlianus.li.j.Optimu6 quifqj preceptor frequetia gau
da.t maiore fe tbeatro Didium putat.
<pbe interiori magiflerio veritatis. C XL.
inlibrooe magillro. Quis
autem filium infefoolamniit
tir.vt quid magifla cogita oifcatac iflas omnes oi fri
plinas quas magiflri oocae profitentur cum verbis ep
plicuermt.oilcipuli vtrum vaa oicra fine apud femetipfos confide
rant-in eriorejfrilicaveritatempro vinbu6 intuentes. falluntur
autem vt eos qui non funt magiflros vocent: quia plerunqj ima
tempus locutionis-: tempus cogitatois nulla mora imerpoutur.
£t quoniam pofl admonitione, fermorinantis cito intus oricunt
qo foris fe ab eo qui admonuit oidiriffe arbitramur. Ilos autem
intelligamus $ vere feriptuj fit auctoritate oiuina. nevebis quen
qg magiflrum oicamus in terris -r vnus omniu; magifla eft m
celis.Quid autem fit in celis oocebit ipfe.a quo-r pabominesfi/
gnis admonemur vt ad eum intro conuerfi enidiamur quem Dili/
gae ? nofte vita beata efl. 3dem in libro. j.retraaationu . 3n li/
bro quidem foliloquiorumioip q? Dtfriplinis libaalibu6 audiri
illas in fe obliuione obruta6 eruunt -r quodamodo refodmm.boc
autem nunc improboaredibilius enim efl iccirco «ro refpondae
ce quibufdam Difriplinis -r imperitos eariiiqr prefais eft eis qua
tum id capere poffunt lumen etenie rationis vbi bcc immutabilia
vaa confpiriumaion q> ea aliquando ncueriit -r obliti fint. qo pia
toni «1 talibus vifum ell.comra quorum opinionem in libio.pv.
oe trinitate oifiauiquantnjoccafioDabat operi. Saor.teboc
fuperius babitum efl.rij. libro, vbi actum efl oe anima capitulo ce
frienria-r fapienria.
<~£ce auditione puaorum. C. XL!.
eeeiuirateori.OT.hb.Quis
aute ignora tcu quanta igno
ranria veritatis que iaj in infamibus manifella efl bo*
mo in vita veniar.Sed oiuina gubematioe no omnino
oefaente oamnatoeeotra tenebras iflas ai quibus nafrimur vi/
gilat eru dirior lena ni -r ipfa laboris ac ooloas.Quid enim fibi vo
lunt multimode formidines.que paruuli6 adbibent .Quid pedago
quibus oifri no potefl qo maiores volunr.qui vir ahquid vrilita
volut.Quid bis paris agif nifi vt imperitia oebcllemr. -jprauacu/
piditas infrencf cu quibus malis in boc feculo viuimus. Quid efl
enij quod cu labore memiram 9 fine labore obiluifamur.tu labo/
re oifrimusifine labore nefrimus.£u labore ilrenui: fine labore in
ertes fum’ Tlone bine apparet imjr velut podae fuo 1 pdiui6 -r pro
na fit viriofa natura.: quanta c>pe vt bine Uberet indigeat.cefidu.
f^niria.pigriria.negligma. vicia funt vriqj quibus bbor fugitur,
cu labore etiam ipfe qui efl vnlis pena fit. Uarrovbi fupra.Sa
piunt vafa qmequid primii acceperim. fic efl oe infantibus. £ana
le vao fiffus efl auris.que accepra memorieno comedat. Cmn
rilianus vbi fupra Urini «rohbaorunoftroru mores noipfipa
deremu6.infanrii flarim oelirijs fohrinuis.mollis eduario quam
indulgentia vocamus Jneraos omnes meC : corporis frangit.£ias
igitur bominis tunc marie formanda efl aj fimubndi nefeu efl
:
pynp iennbus facillime cedir.frangas em ritius 15 cccrgas que in
pauriournerum. 3deinlib.fecudo.3ngenu nipuaorummu
emendationis feueriiate oeficuntaum : oefpaam : colet.: no
uifluiKoderut quod marinie nocet, oujoia timent nibilconant.
liber Ibtimus
Cibe libas t auctoritatibus eorum. .C- XLI1.
2 libro fertoXodet multorum efl
b Xiber vnius voluminis. £t terit
coder per tranflariene a corririb 9 arboa feu fitiu qua;
fraudet c$ in fe multitudine tibaoau quafi ramoru con
tineat.Xiber eft intenor tunica corticis que ligno coberetOnde ?
liber oirif in quo fcribimus:qr ante vfum cbarte vel membratiaru
oe tibtis arboau volumina fiebant-Lcopaginabanf .Unde fcriptcw
res a tibtis arboau libaarios vocauerunt.tibaarios.antea bibtiopo;
lata.fiue et fimilitudine folioru aaboau. vel qa er follibus fiunt.i.er
pellibus que oe ocrifis pecudibus oetrabi foientXuius partes pa
gine oicunf eo <$> fibimiice compaginanf.verfus aute vulgo voca;
ti.qa fic fcribebat antiqui ficut aratur terra-» finiftia enim ad oerte
ram ptimum oucebant ftilum-beinde conuertebantur ab inferioai
•a rurfus ad oettera verfus. 'fiome paimus tibaoaum copia adue
ptemilius paulus perfamacedonu rege Oeuicto.beinde lucullus
eponrica preda.poft bos cefar oedit marco varroni negodu. eum;
cg marime paefedt bibtiotbece condraende. T^aimu; autem rome
bibliothecas pubticauit pollio grecas fimul atcg latinas, additis
autoaum imaginibus in atrio quod oe manubiis magnificemini;
mum inftrurerat. 2 lpud nos quoq; pampbilus martyr cuius vita;
eufebiuscefarienlts eonfcripfir.Tbifidraruinfacrebibliotbeceftu
dio paimus adequare contendit.tic eni in bibliotheca fua prope,
ttr.voluminu mitia babuit.lteeronymus atcg gennadius eccletia
fticos fcriptores toto oabe querentes oadine paofecuti funt.eoaum
CB ftudia in vno voluminis indiculo coprebenderut iDarcus Jiet
rentius.Oarro apud latinos innumerabiles tibaos fcripfit. apud
grecos quocB caldterus mi ris attollit laudib 9 :q> tatos tibaos edit
nodris quo«B apud grecos Otigenes in Tcripturaru laboae ta gre;
cos ^latinos opes fuos numero fuperauit.benicp Iteeronymus
fer milia tibaoau eius legtfie fatef .toru tame omniu dudia 2tiigu
dinus ingenio vel fdentia fua vicit.nam tanta fcripfit vt oiebus ac
noctib 9 no folu fcribere tibaos eius Cjf«g.f3 nec legere ijde occurrat.
C&e oiuerfis generibus opufculoru. .C. XLI1I.
genera oicunf efie tria.f>ri;
jpmviuvcu mu genus ercerpta funt que
grece fcboiia nuncupant .in quibus ea que videntur ob
fcura vel difficilia fummatim ac baeuiter perdringunt.
Secundu; genus bometie fum quas Latini verbum appellant que
paoferuntur in poputis.Zertiu tbomi quos nos tibaos vel volumi
na vocamus.bomelie aiatad vulgus Ioqutint. Xbomi vero.i.tibti
maioris funt oifptttaiionis. byalogus ed oifputatio vel collatio
ouoaij vel plurimoru que latmi’ fermone oiciit.Sermo aute oictus
eft-.qr inter vmicB feritur.Zractatus ed vnius rd mulripler erpod
tio.eo (p trabat fenfum in multa fentiendi contractando lecu. Cot
mentaria oicta funt quafi cu mente, funt eni interpaetationes: vt co
menta iuris.comenta euangelii- Zlpologeticu; ed ercufatio in quo
folenfquidaaccufatoribus,refpondere. Ttemagencueft licetiofu;
•a lafduiofum genus oicendi m laudibus regii in cuius copofitioe
bomines multis mendadjs aduianf.^adoau tibti funt in quibus
reges vel cofules fcrtbunf .a fartibus dicti id ed potedatibus.On;
de ?
0
nidi) libti fadoau; oicunf .qa oe regibus t confulibus editi
funt.Tbaobemiued initiu oicendi. quod apud nos paefatio nunai;
paf quafi prolocutio.lbreceptafunr que quid fariendu; aut quid
no facienda oocent.^aimus ante paecepta apud bebaeos COoyt
fes'fcripfit.Zpiid‘latinos vero marcus vates paimus paecepta com
pofuit.er quibus ed illud-.podremus oicas-.paimus taceas.Tbany
bola quippe alicuiusrd per fe fimilitudine gerit.quod licet fit vo;
abutii grecii.iam tame pro latino vfurpatur.lbaoblemata que la<
tine appellant propofitioes.queftiones funt habentes aliquid qo
oifputatioe foluendu fit.Quedio aute ed cu querifian fir.an quid
fir.an quale fit.&rgumcntu oictu quafi argutii inuentu ad paoban
das res.£pidola paopaic greti voant quod mterpretaf lacine mif;
fa.Znte cbarte eni t mebaanaru; vfum in oolatis er tigno codicel*
lis epidolaru alloquia fcribebanf .Unde t poatitoaes earum tabel
lariosvocauerunt.
(JJbe oiuerfitate linguas ac idiomatu. .C. XLI1II.
7^fiT1lf>1tlnc5 °e duitate oei.nr.tibao. £ft
dgUIUTUlS iter mifcrias bui 9 vite lingua
ruoiuerfitasqboies3lien3tabbqie.na fiouoatiqne;
ceiTitate fimul eecogaf. quos neut lingua nouit alteri 9
nibilpded ad eos alfodidos tata fititudo natureata vt libenti 9 fir
bomo cu ane fuo cg cu jx>ie alieno. -Jfidorus i ti.etby.ir.biuer
litas linguas erorta ed in edifiatoe turris poft oiluuiu cuius fug
bia fodetatem humanam oiuifit.Tlam omnium antea nationum
vna lingua fdticet bebra fuit.qua patriarcbe ? propbete vfi funt:
noti folum in Termonibus fuis verumetiam in litteris facris.^ne;
runt aut er tribus filiis Tlce gemes.lrriij.vel potius vt ratio oecla
rat.lrrii.fciticet.rv.oe 3apbet.rrri.0e £am. ?.rtvii.oe Sem.totw
demes lingue que per-terras efie ceperunt quetB crefcendo prouin
das ? infulas implaienmt-£r ptimo quidem quot gentes fuerat
tot tingue.&einde vero er vna lingua plures funt getes ero:te.Xin
guas aute nunc accipimus p:o verbisieo modo quo id quod effid
tur per id qo effidtnominatur.ficut os folet oid p:o verbis t ma;
nus p:o litteris . i . res aute funt littere faae que marime toto oy
be ercef unt fdlicet bebxa.grea.latina.Clnde t ptopter fcriptura
rum obfcuritatem barum cognitio ed necefiaria : vt fiqua oubita;
tio nominis aut interptetationis in vnius lingue fermone otiatur:
ad alteram recurratur.£tgrea quidem inter ceteras gentium tiiw
gitas babettir clarioanam r latinis r omnibus ed fcnantio: . Vut
ms varietas in quincB partibus oifcemitur . Quarum ptima oidf
cenedo.id ed.mirta fiue communis oidturiqua omnes vtunf .Se
eunda atticaiqtta vfi funt autotes greriXertia ootica quam babet
egrptii r frri.Quarta ionia.Quita colia.Xa tinas quocB linguas
quattuo: efie quidam oirenmt id ed ptifcam.latinam. romanam.
mirtam.Qmnes quidem oti entes gentes in gutture lingua; t ver;
ba collidunt.ficut bebtei t fyri. Omnes aute; mediterranee fermo;
nes in palato feriunt:vt gred 1 afiani-Omnes autem ocddentales
vertet in oentibus frangut: vt itatid 1 brfpani. Syrus r cbaldeus
in fermone virinns ed betaeoiin pleri Tcg confonans er litterarum
fono.Omnem autem linguam bomo quilibet aut audiendo tenere
potediaut legendo er pteceptote acdpere.£uncB linguarum omni
um fdentia cuiqs oiffirilis fit.nemo tamen ta; oefidiofus ed: vt ge;
tis fue lingua nefciat.atioquin baitis animatibus oeterioa ed.na t
illa.pptievoci clamote erptimut.ide vo nptie lingue notitia aret.
C&e fdentia lingue t partibus eius. C. XLV.
Xpborabius *£”ISS:
omnium naturaliter ptima efb.que in ouo oiuiditur.fd
licet in fdentiam confiderandi t obferuandi quid vna;
quetB tectio fignificet apud gentem illam cuius ed lingua, cinfri
entiam obferuandi regulas illarum oictionum. Dictionum enim fi
gnificantium in omni lingua.Ziiie funt fimplices. Zlie compofite.
Simplidu;.atie ptoptie: vt focrates.atie commurtes:vt bomo. Co
munium autem alie funt rerum nomina.atie aliarum ptoptia que
aeddunt: vtnomini genus 1 numerus. verbo modus t tempus rc.
3gitur fdentia lingue oiuiditur apud omnes gentes in reptem par
tes.fbtima ed fdentia oictionum fimplidum quid fignificet Vna;
quecB-fcilicet genus r fpetiem vel aliud buiufmodi. Secunda eft
oidionum compofitarum fiue ouitiomnrcquibus apud illam gen
rem vtuntur otatotes vel verfifiatotes fiue.fapientiotes apud eos.
Xertia ed fdentia regularum oe oictionibus fimptidbus.que Icili
cet inquirit oe prolatione litterarum r numero earum:? oe vocali;
bus ? non voalibus.be litteris quoq; que fibi coniungatur infyl
Iabam:? oefrllabis que cui coniungatur ad condituendtim Dictio
nem.? cum boc oocet que cum q ua oictione ordinetur in oratione
Quinta ed fdentia regularum ad recte fcnbendum:? oicitur ortbo
grapbia.que oocet q littera cu; qua feribi oebat ? que no.Serta
ed fdentia regularum ad recte loquendum . ? oocet oidinctiones
fubdidinctiones ? accentus graues ? acutos ? drcufletos.Septi;
ma ed fdentia regularum ad verfifiandum: ? bec oocet que fylla;
ba longa que brems poda oe pedibus ? cefuris.beinde oe varijs
metrorum generibus.XDetrorum autem varietate; fadt numerus
vel oiuerfitas pedum:? appellatur a nomine pedis vel inuentotis.
Zaor-Tlota 9 aipborabius bic fub fdentia lingue grammati
cam comprebendit.Supenus autem in libro oeorni fdentiarum
oidt 9 fdentia lingue grimaticam precedit.itacB quod ad lingue
fdentiam attinet.longum yticB nimis eflet immo opusimbedllita
tis nodre viribus penitus impofiibile.voabulorum oiu; in omni
bus linguis origines at<B fignificationes erponere.-f>aucoru vero
que frequenter.in feripturis inddimt nec fatis omnibus nota funt
tam er papie $ alios libris fignifiotiones pleruq; eria; ? origines
duduimas ercerpere.openq- prefenti infere. Tbreapue vero latino
ram atq;'grecoru. t abent enim bebraia per fe volumen fuuy illa
quidem que in facra fcriptura continenf.be ceteris ergo iurta oy
dinem alphabeti pauca breuiter verente folio, profequamur.
liber i£mmiis
Bevocabniis que tndpiut
pe_3- C. XLVI.
gjauus.
pater aui.
abiegna. ligna tu
bietis.
abietarius.lignaruis.
abigeus.ababigo.gis.eft fur
i umento:um.vd qui alienum
Teruum feducit.
abiugare.i.oiuidere. abolere.
abolere.i.oo!ere.obliuifd.
abra.anriUa.
ab:otanum.genus berbe.
abfrire.i.oe memoria erire.
abfenfio.adulario.
abfida.velabfis grece. ludda
latine interpretatur.? eft latus
edtfidi. quia lumine recepto g
arcum replendet.
abfinrbium . berba quedam
amariffima.
Sbftemius.abftinens.3 terne
to.i.vino.
acbalantia.rel acatbrlis auis
que i carduelis oicif.
acbaris.fine.g. vanus.
Hcantbus.flos verba quavei*
ftis inficitur.
2lcepbali.gemi8 bereticorum
fine capite,
acer.fpecies ligni,
ariare-ferrum ournrn.
acadiari.idignari.ltomacbiu
ri.
accide.i.tediofe.idignater.
accingi-i-preparaitarmari.
aceire. vocare.
3cetabulu.quia acetum fert,
accola, vidnus vel nouus cui
ror vel alienis. Unde quida 5 .
accola non propriam colet in
cola terram.
acolrtbi grece-ceroferarij.
Screclula.auis quedam.
acroceria.ligatura articulo,
acromata.fcenicoru carmina,
aauanj.oiuerfis actibus g a
neraliter ocoipati-^ndeacma
na.rie.? oicitur nauis quevec
lo ? remis fimul agitur,
acuba-ctilmm.
adactus, i. coactus vel elect’
adagonilta.id eft icuator-vel
certator.
adar.februarius vel martius.
2 diri.compdli.fubigi.
adm.oftu.vel loca recreta.
2 dmcftia.oblimo.
adimiTum-peccatum.
adnepos ad eft pronepotis n
2 dmtllare.inanire.vd adnibi
lare.
2donis adonidisumafius ve
neris.
na bellice viratis.
2doaa.doria.
2donn.Sri«lordinus
gredL
adorfusullocutus.
adorta-aflumpta.
appendit, foda tomes,
adria.vrbs greca illrrico ma/
ri prorima.
adrum erina-ab adrumeto d
uitate.
adfelotumjlli fum.
affatim. Itrenue-abunde.
apberefis.abrdfio ce princb
pio verbi.
afficere.iniuriis grauare.
affbrifinus.eit fermo breuis
inregrumpropofite rei fenfu 3
oefcribens.
apbros grece.fpnma.
apbriais . ventus a merdiie
lians.
Sbpron grece.tnfipicns.
2 pbroratram.oiritur fpuma
nitri.
agamus.fine coniuge.
2 gapes.cbaritas vel aliorum
labor.
agapeta vel agapetes. Ienodr
nator.
agancum.radit vitis albe.
3ge.feftina.
2ggeres.quibus fofle replem
tor ad vrbem capiendam,
aginare, fugare.
3fginator.negodator.
agiograpba. faaa fcriptuf
ra.
3griangrece.ferre.
aubafmtes . lapis candidus
vndefitalabaftram.
aiia. pars eterdtus babens.
ptt.equites.
aiare6.equitum ttirme.
albugo. album quod operit
oculum.
aiarica.bafta babens ferrum
trium angulorum.
2dtion.auis.
ailegoria.eft.tropus quo alit
ud fignatur q| oicitur.
aipba. prima littera dt apud
grecos.
2 lga.berba.
21 icula.finusveftis.
aiipes.eft equus vetojc . celer
pedibus.
ainus-arbor.
2 loa.arbor.
aioen-berba.
altanus. flatus qui in pelago
fir.oidtnr ab alro.id dt mari,
aitercari-i-contendere.
airilia.alites arte vf ftudio fa
ginata.
aluearia.vafa fiue eramina
apum.
aiumemeft quedam falfugo
terre.
ailuuio.aquarum inundatio
ailtiuies. locus cenofus.
adhuc oe eodem.
£Dnu.auis nocturna
que t ftnt-
ambages.drcmtus.
ambro.oeuorator. profufus.
lururiofus.
2 mbrofium.ouiinum.
amen bebraice. vere, vel veri>
tas fiue verat. vd fiat
amoitnm . ligamentum iaaw
loruj-quod eft in medio baftu
liom.
ampbibalus. id eft brrrus.ve
latus.
ampbi grece. vtruncg.
ampbitapa.et vtracg ptevib
lora tapena.
ampbitbeatruj. locus roturu
dus vbi pugnant gladiatores,
ampbora . quia ouas baber
anfas.
aminea.genus vitis,
amita. foror patris: quafi alia
marer.
amoluj.flos farine pre nimia
tenuitate oe mola dectos.
2momum.genus vnguenti vf
frurids.
amula, vrceolus in quo vinuj
offertur.
3murca.feroIei.
2 na grece. furfum.
amcborefis-beremus. vd ob
dmr vita anacboretalisvd oo
mus.
3naglrpba. vafa fupius fcul<
pta.t oicitur ab ana. quod eft
furfum.? glypbe qd dt fculpe
revdfculptttra.
3nagoge.fnrfumpuctio. Jtu
deanagogeticus a.um.qui tra
erat oe celeftibus.^nde anago
gerice-aduerNum.
armales.confulesvel libri an
nua acta continentes.
2nalogia.fimilium coparatio
vt incerta certis probentur,
analogium : quia inde fermo
predicatur.
2nafcena.altructio contraria
cacafcene.leceni; confirmat
fententiam-illa reuindt.
2naftropbe . verborum ordo
prepolterus.
2rure. follid tudine.
2natbema.feparatiovd fepa
ratum.
anaftole.oriens.
ancones, vncinos vd incaftra
tores.
androgeni.bermafrodiie.
andiofus.tedtofus.
anefis.requies.
anefum. berba quedam.
anetum.berba.
anfractus-rircuitus.
angaria . eft feruitij perfonar
lis indebita eracrio.
angena.glandule.
angiportus.edium atria.
2ngiftrum.bamu6.
anguis.cniddis.
anguilla, fcutica qua infcbc*
Us coercentur pueri,
animaduerfio. fcntcntuvd vl
no anime communior . t coiw
ftannor.
2nu. incumbit,
anquina-funis nauis quoad
malum antemna coftnngms.
anfe-orculi.
antagonifta-fnouocator
'
2 ntaraais.vnus arcu lus celr.
ceoatum-
antemiu. lignum quovelaoe
pendent.
antidotum .er contrario oa*
tum.
anae-cinanni rependeres cir
anripbrafis . vnius verbi ire*
anrigrapbus.nota que inlw
bris ponitur vbi oiuerfus bas
bemrfenfus.
antipodes.genus monftri vd
qui fub tems contraria nobis
veftigia calcare potantur,
antiquarii . qui vetera feri/
bunt.
amitbefis. littere g littera po
fitio
antitheta, contra polita,
antonomafia-fignificariovice
nominis propriis polita.
3n tbos grece. flos.
antropos.Lbomo. ab ana ad
eft furfum.? tropos qd efteo
uerfio.quafi furfum couerfus
? erectus . vt fuum creatorem
afpidat.
(radbucoe eodem.
Tbatbia grece. impaffibi
litas.
aper, fumitas cuiuflibet rdvf
Irnea iacens fnpcr litteram.
apiane.quedam vue.
Spiago-berba.
ftructum.
apium.berba
aplultra.omamenta nauis.
apocalvpfis.reuelario
apocrypha-nubia vd abfeon
dita.
apocryfis.oepulfio.
apoder.comes.
apofragifma.fignaculii anuli
apogeum. fpckinca.
apoloterium . vbi lauantium
vefles ponuntur,
apologia . eroifario vd fati ft
facno.
apolus.oiuinus.
aporia. vulnus.cura.moldtia
feditio.angor.tedui;. anrietas
apofiopi&.fufpenfa locutio.
apoftatare.retrocedere
apoftropbe-Leuerfio.
aqualiculus, vcntricult».
Srrabo-arrabona.
aratiimcula.foita pan» quar
fi fulrus aratri.
arceflirejduccare
5l2f lu : re Sna ventorum
arebu. mrnum vd princip»
^•"“Sinis princeps coco*
arcbmundnta.rmnus paftoe
liber i£>:mm3
3rc ftes-fagietarius.
arebit ecras.magifter fabata/
ran.
arcbimdmus.fcincepe tridi»
arcbuta.armaria.
arcturus.quoddam frdus.
2ircuatu.eft vulnus fcotpijqj
cauda eius qua ferite curua.
ardeaauis.
area.equalitas tabularum.
arefton.omnimoda virtus,
argis.filua.
argiftena.ftationes nundina
rum.
argumetu.quod in piincipio
libacaufaj bxeuiter pandit.
argutus.loquar.aftutus.
arieUeooei.
ariee.macbinamentum belli/
cum.
arioli.qui circa aras idoloauj
facrificantes oemonuj refpon
fa accipiunt.
amumentotiu; . locus armo
rum repoli totius.
ariftologia.berba.
armille.,pp2ie virotu; funt ob
armos virtute collata militib 9
i funt oaia menta btacbiotuj.
ab armo oicta vel ab armis,
armillum. vas vinarium.
arquature.fojfices.
arfaces.nomai commune re/
gumperfarum.
arfenicum.pigmentum.
arlipio.arcus.
arfis. vocis eleuatio.
artaba.i.menfurababe6 mo
dios tres.? tertia pte modi»,
arrbemo. velum nauis oirige
de potius $ accelerande cati/
fa commendatum,
arterie.vene.
articulatim.gradatim.
argumentum-ingenium.
atnplet.oupler.oolofus.
amina. pinguedo cuti adbe/
rens.
arundo fagicta.
anifpices.d erta pecudu ifpi/
ciut ? er eis futura piedicunt.
afcalonia.berba.
adbucoe eodem.
Scia. pania fecuris.
afrire querere vocare,
afcopa.vas vtri limile.
affe.numo.
aifeda.cliensvel qui aliquej
fequiturcaufa lucri.
anenratio.aduLitio.
afpaltum.bitumen.
aflidei.iudri qui erant in Ori
cultu affidui-vt iudas maeba/
beus ? eius fori).
afvllu6.tabanusvel facerlo/
eii6 quem violare nepbas eft.
afopa-vbi multa venalia lur.
afparagus.berba fpinofa.
afpemari.irridere.ctenere.
afpiailatio.affenfio.
afpica-ruina.
aftanum.vbi venduntur,
bonapjofcriptoami.
afTiimentum.additamentum
Rue pars alluenda.
2ftericus.ftelU picta vt lucef/
eant que omiffa funt.
aftipularuaiTentire. adiungi.
aftus.aftutia.fraus.
atbanatos.immottalis.
atauus.abaui pater,
atranius.oidf avefteniftra.
attratus-lugubus.
autenticum-firmum.
2uctio.pubIica venditio.
Suemus-infemus.
auerfarLfpernere.
augures.qui volatus auium
s voces intendunt.
auguftum.amplificatum.reli
giofum.
auitum.antiqnum.
aulea-cottina regia.
aurugo.emgo.fiue rubigovf
moibus ercotmpto felle na/
fcens qui ranguinem vertit in
pallotem.
3i: facr.qui auiu; aufpicia in
tendit.
aufpicari.incipere.aufpice iu
itante.
aufterus.afper.ourus.
auftralis.quida; pifris.
C~Ex inripientib’ per. S.
.C. XLVIl.
ujbiger.
ideft.ftulms.
Saburra.ftultiria
Sacce.oliue laurice poma.
Saccbari.furere.oifcurrere.
Saecula . a bacca . diminuti/
Saben.02namentum colli er
anulis aureis confectum.
Saianola.lectusad baiulan/
dum.
Saias.pottus a baiulandis.
Saiulat.pottat.
Saiulus.poatatoa.
Salearis.funda a loco oicta.
Sali grece. emittere.
Sardus.ftultus.
Sarigrece.grauis.
Sarrbitus.vor elephantis.
Sarrus.rufu6 vel niger.
Salilla, regina.
Safileus.rer.
Safilice regn habitacula.
Safis.funda mentum.
Safilia.berba.
Safilifcus.ferpens.
Saftema. vehiculum mollib’
ftramentis compofitum.
Satb.veftis linea.
Satbusxapit metretam coi
midiam.t eft idem in liquidis
quodepbiin aridis.f. nienfu/
ra trium modiotum.
Sentu-genus vehiculi.
Seta.feciida littera apud gre
C06.
Sibliones. mufriones qui in
vinonafeuntur.
Siber-pugna.
Siblris.ouplicibus lintbris.
Siblij babitatoas biblce v»
bispbenicis.
SibUopola.d codices vendit.
Siblus.liber.
Sibula-paprras.
Sibulus.bibitot.
Siceps.ouo capita babensvf
bis acutus.
Sidens, ancboia vel ouis vel
genus aratri.
Sidental.fofToaum.
Sifoiium. biforme,
Sifidupbifotme vel inouas
panes fidum.
Sigens.oe ouab’ getib^ar’
Siga. ouos equoru; currus.
Silinguis.quialid oirittali
ud cogitat. vel potius qui alio
oirit in ptefentia c aliud in ab
fentia.
Silis.triftiria.vel colera.
Silices.ouplices loti ce.
Simartus.fecundus maritus
Simatur.oupliatur.'
Simatus.bietmium.
Siotbanatuf.bis mortuus.
Sipennis.fecuris.
Snfa-cotium.
Simis, voluntas Vel vitta Vel
veftis.
Sifettus.eftper quattuoaan
nosvnus o ; es adiectusarefrit
eni; per armos fingulosquar/
ta pars aftis. qui completur ?
vnum oiem faat.
Siflilites.porcus fifllsvngufc
Sifinacbia.vefti6 candida er
lino.
Sifulcum.vtracg pte fulcatu.
Sfffum.fencum . tortum vel
genus lini candidiftimi c nobi
lilTimi.
Sitalaftum. bimaritimum.
£ft enim lingua terre in mare
protenfantaqi bindnde mari
circundatur.Tlam mare grece
tbalafcm oicunt.
Situmen.gleba.
Slas.ftultus.
Siafto.cubicularius.
Slaaa.purpuravel genus ani
malis.
Slatbera. fornis ranevelca/
meli.
Slacterare.ftulre loqui.
Slemnones.putidu ftulti-Vel
impudici.
Sobinare.clamare.
Sobinatot.rirofu6. velincon
ftans.
Solida-bono: magnus.
Solis bolidis.oiritur vas ene
um vel plumbeum cum caibe/
naiqo impletum adipe mittit
in mare: ad probandum vtrttj
loca petrofa fintvbi nauis fta/
re pocan arenofa q naue pdut
Sombrt.genus vermis.
Sombiis.fonus.
Softar.pafiiisbouis.
Softumcn. vbi corpora com/
buruntur.
Sortro.alias butrovd bepbo
iuuenis.
Soborigmcn-foras tmpuP.
S»nces.faurium ^focario:
Sraebiles.fuccinctoriu qo oe
fcendens per ceniicem c a late
ribus colli oiuifuj vtriufq? ala
rum finus ambit, vtconftrin»
gens vefies corpus componat
S»ncbas.fauces.
Sracbtea.lamina tenuis ami
S»uium.meritum.premium
corona vel munus victorie.
Saionia. vitis alba.
Saima grece-edaci t as.
Sucea-armen».
Succella.q6 bucca femel au
perepoteft.
Succta.locaboum.
Suride.qui boues cedunt.
Sucrinus-clangor.
Succo.garrulus.
Sucolicum.carmen paftoale
Sucula.uiuenca.
Suggeus.fpado.
Suile. ornamenta rotundare
galium puerorum vel equoai
ficut bulle que er fpumif aqua
rum fiunt c inflatura vento.
Surdo-na icitur er equo c ali
na.fic mulus er equa tafino.
Surgos.caftra.
Surgones-caulas.
Surrum.rufum . vel nigrum.
Surtunurogus vel vbi mottu
us iacet.
(T&e bis que Eripiunt per.
C .XLVIII.
id eft
vefpa
longa.
£acabuf.a fono.
£adus . fitub lignea . vel ani/
pbotababens vmas tres.
£afagrece.lignum.
£alamifty.ferruin calami fifi
tudie quo i cinere calefacto cri
nes intotqbat vt crifpi fierent.
£alamitas.ifeliritas. miferia.
£alamites.rana.
/»latbus.leue geftamen er li/
gno vel iunco in quo penfa po
mmtur.
£akis.pama pars piante vel
finis.
£alcuIato:.i.i lumeratoaa cal/
culis quibus folent numerare.
£alculus.bpillus rotudusvf
numeni6.
£alculus. minima parspon/
deris.
tallere.oifcere.
£aUybe.ferro.
£allis.femi» angufta. .
£alones.negooato2e6 vel na/
uicule.
£ala. vel colens. id e.lignapoa
tantes.
£ahiaria.in capite ab olfibus
aluisoiaa.
£aluarie . locus vbi damnati
oeeapitabantur.
£alumnia.falfa ercufario.
Camere, volumina introriiim
refpicientia.
Camillus. fjCToaum minifter.
Caminus-fcanar.
liber
Campeftria . fu crinctoria cir/
a genitalia.
Canna .arundo.
Canna lis.quia cana ertinmo
dora anne.
lanabnnua came fimilimdi/
neoidrur.
CancefllLfeneftre angurte.
Candere fulgere, vel feruere
Cancer.moibus quidam in
came panlarim ferpens oonec
interimat.
Caniftrum abibus er canna
RfTa conrerois.
Canouregula.
Canopeya.egypms.
lanti-quib’ roca cirdidatur.
£bao6 jaligo confufa.
laparis-berba.
Capillatura-capillorii ornat 9 .
Capirteriuy. vas purgando tri
tico aptum.
Capitalis veteranus vel ooto
fus.vei fuperbtis.
ptpitmm-vbt caput tuniam
intrat.
Capitolium.quafi romanevt
bis caput.
lapitolinlcapitolio feruies.
Caplum fine capulum, funis
vnde ramenta indomita cotn/
piebendunrur.
Capfa.vasvbi ponuntur reli/
quiefiueapella.
Capfus.arrua vnditp circiw
tecta quaficapfa.
Captio-cofpirariovel opinio.
Capulus . manubrium gladii
velpberetrum.
Carabdrio.aiaI fimile mufce.
larabusaiauicula.
Cbaracter.nota vel figura.
Carbafus.lim fpedes vnde fi
unt vela que vcarbafa.
Cardia.coidispaffio.
Carectum. berba fimilis iiav
co vel locus aricum.
Ibarrbdis.gurges quinaues
abfoibet.
Carice.ficus.
Caries.pioprie putredo ligni.
Carina, media pars nauis.
Cannans.arguens conuidis
vel illudens.
Canr.berba quedaj. inde a/
rectum.
Carpalia . nanis a carpendo.
Carpanusxolot viridi».
Carpentum-pompaticum ve/
iriculi genus.quafi carni pom
paticum.
Carpens euell& vel narrans.
Carpere-itcr ambulare.
Cartallusxanifirum.
Cartilago. ofta tenera t line
medulla.
Cafa-agrefte habitaculum pa
Us virgulifcg contectum.
Calfesaranearu; tele vel retia
lupom; vel pericula vd erune.
Calia berba vd flos.
Caflidile . burfa vd faceUns.
CJfleu.nouember.
Cafiru-biacos.
Caftaeum-vngnentum er te
faculis aftoris animalis.
Caftra- militum ajflodie per
Orontum.
C aftrenfis .militaris vel bofti
Iis.
Ca ftrimargia gula.
Catba.iurtavd fecundu; vd
contentus maltomm.
Cafa. tabernaculum vd tugu/
rram.indeafula.
Ca tadrfTnus.oiluuium.
Catalogus.iuftoai numerus.
Carbamaneoemane
Cataplafma. in ductio.
Carapulus.aduetus natrium.
Catapota. genus alias.
Catapletario.obiurgario.
Cataracrefenertre vf oftia flu
uioram.
Catartica-purgatoria.
Catafcena^ofirmatioer pio/
prietaterd.
Catarta. fala eculeo fimilis.
Catema-moliebie collare.
Catemareirtraere botes in fi
deamebaptifmnm.
Catilo-gulofos qfi atulus.
Catinu. vas fictile.
Catus.acutus putdens.
Cauabucdna-coaiea.
Cauafum.candidum.
Cauculus.tumcu vefice vd pe
tra.
Caudir.radirvel robur.
Cauleftabulaouium vel co/
boites.
Caupo, negodato; vd taber/
narius a capiendo oidtur.
Cauteriau.lacerau coaupta.
Cauterium, oidtur quia vrit
quadocg pto ligno, quadcxp
pio cura adbibour.
Cautio.fcripttira cantionalis.
Cauu6.aballus vf cancellus
Sdbucoeeodej.
Cleuma.catiai alato
ru vindemie.j>prie ve/
ro nautarum.
Celiam genus ferramenti q6
vnlgo celionem vocant. 5 nde
celata.iddf.fculpta.
Celones.naues quedam agi/
ks ad minifteriu daffis apte.
Cementarij.arcbitectt.
Cenaculum:oidtur a commu
nione vefcendi.quod facere fo
lent antiqui ne fingularitas lu
ruria gigneret.
Cenobram. babitaatlu pluri/
mop in eomuni vefcentwm.
Cenri-foididu vodceatulutu.
Cenododa-ioaantia fine ina
nis gloria.
Cenon-grece comunevd no/
tiumlanne.
Cenfoariuder.
Cenfura indido* vindicta.
Centatmw. quoddam genus
Centruj famulus feneus vd
punctu* in medio curuli.
Catturie panes ecercuus in
centenos milites ©utile, qui/
primus
bus 4 plunt ceturioes oieaif.
Cerealia, arma vd inrtramen/
tapirtoria.
Cerata.grece cornua.
Ceros-ccmi.
Cerafles-gerras fcrpereis coi/
nutum.
Ceranos.grece Rumen.
Ceres.fruges.
Cerimonie. f acre culture.
Cemmis.magrras facer vd fo
du6 Ime octo, alias focaisfi/
uefotea.
Cerberum, aiunt canem triuj
capitum.
Ceruicatus vf cerracoft» qui
ourecerniriseft.vd fuperb 9 .
Cerulaalta maria.
Cerafa.er plumbo vel ftagno
conficitur.
Cefoies vd cefares. qui ftcto
matrisvtero ertrabebantur.
Ceffio.pioprie rd concelfio.
Cefpes.fruter vd gleba.
Certus-coriri quo man’ fuas
pugiles armat t iu i c ti cedunt.
Cibarius . panis crofliis 4 ad
dbu feruis ostur nec oeliaf.
Cia da. gen’ minuti animat
Cicendeia.geniis farabd.
Cyclades . infule in mari que
funt-lii).
Crdon.grece rotundum.
Cyclopes femiferi bomines
vnuj oculum in fronte baben/
tes.
Crclus.oibis fiue gyras.
Cidaris.mitra.
Cidonium-genus pomi.
C ygnu?.fyn oicunt quodlib?
andidum.
Cilleremoaere
Ciler.pirata.
Cigni.poete
Cilia. tegmina quibus coope/
riuntur oculi.
Cbiliarebequi mille piefunt.
grece eni; mille cby lia oidtur.
Ciacbi.pondus oece oiagmis
appenditur.
Crmbala.adtabula que pcuf/
fa inuice fe tangunt t fonant.
Cinarifvt 4dara putant adta*
bula que peraifia in modulos
concitant.
Cindmi-apilli oependentes
oeapite mulierum.
Cinnabarim . quidam oicunt
miniu-alij oiaconu fanguinej.
Cinamomum . arboi aroma/
rica.
Cynomyia-mufa canina.
Cinu8.latine llep.
Cirdnusrarulus . vd inftrn/
mentum carpentarii q£> vergi
doefTidtdrculum.
Cirdrer.pioprie ad numerum
pertinet.
Circtad loaldraim ad tem/
pus.
Circss^yrus.
CircuUtouqm fanum alpo»
tat periculi-
Circtnl ea ludi. quali drcum
enfes.
Catum . putant ©ictum a an
ritu equomm quia ibidrcm
metas equi omebant.
Cirdifccan 5 .4 adcocarionis
ci draifoca t ouentns vagaf
.
Ciraimlimium-locus queaq
draimliiit.
Cirdipedes.cbfequia feraor.
CiitumldiberejarcuiKiiire vf
ccndudcrcvd celere vd tn fw
iudidum mittere
Ciree.infpirationes.
Cyrograpbwn.manu fcriptu.
vdcaurio.
Ciscura-drca.
Cifiearoites.
Ci fidlara crufa6 er lignis vel
cannis quibus teritur oicta.
Clanailo.ocailte.
ClafTia.tuba.
Clafficu.fon ! ’ in tuba vrnaui.
Clauus gubernaculum.
CIero6. grece fo» vd beredi/
Cleronomia-bereditas.
Climata . plage edi que ,funt
quamioi.
Cliniois.4 ce lecto non oefce
dit.Tla clmon grece lectus.
Clinofiis.inclinatus.
Cloace folle balnearie vd qui
bus piodoanturaque.
Clodus. vadllans pedibus.
Cloes.folles vd pluma,
adbucoeeodej.
Dalefcere. arlcerev X
conglutinare vf fimul
nutriri.
CodRrio.tabemarius.
Codiitus.lacus infemalif.
Codearws oimidia par6 ou/
gme
Codee.alte i rotude turres m
quibus p oibem colcendif ad
fimilimdinem coclee pifds.
Cocaim^rece nos nibzum fi/
ue vermiculum o id mus.
Coccus.fios purpureus vffru
crusilids.
Codertadir arboris vTmulti
tudolibicoii} in vnuj coipus.
CodidUum-tefiamentum.
Copbm’.coibosvd vas er vir
gulis aptum mundare fterco/
ravdierram parare concaui*
tatefuioiaa.
Cogiariu-oonario iperatoris.
Cobcas.mmoi babet milites,
ccemaioi autem, oc
Cola.membp fententie vfco/
latoria quibus murtu colatur.
Colapbiw ariapa vd pugnus.
Colaremuncbre purgare
Cola.grecefeL
Colkga-focmsa colligatione
amidrieoien».
Colies.quafi colla monrinm-
Coiere.ibabuare tenerari-fre
quauareerereere
CoUibia-bebuacevilia rounaf
cula.
Coiicepofilo oidtur ab i nte/
fanaqb grea colcn voane
liber iMiimis
Colmaxoquina.
Collirida. panis fubdnerict’
Colobiu.cdtimenmm longu
fine manicis.
Colomelli.oentes longi i ro*
tundi quit canini.
Colonia.que Defectu idigena
rum nouis cultoribus adim*
pletur.
Colonus-peregrinus vel inba
bitans vel culto: aduena.
Colodnf cucurbita agreftis.
Colos.colo: ficrus.
Coloftrii. lac nomi.
Colu.oicunr colone vnde mu
lieres nent, vel faftigiu tepli ro
tundiJ.velinteftinu 5 .
Columoi.culmen.
£oiluuio.fo:diu; cogregatio.
lolma.oicutur vngueta que
dam qua vitia oculorum oe*
tergunt.
Collirida. panis quadrat’ oe
fimila factus infartagine cuj
oleo frixus vel modicus panis
triangulus.
Coma.particula fententie •: in
terpretatur incifio.
Comaticus.breuis vfificatot
£omere.coponere.o:nare.
Comedia.biftoriaque bumi*
lium velut meretricu; •: priiia*
torii boium cotinet acta.
.Cometa, fraudes artes adin*
uentiones mendacia, volomi*
na interpolationes.
Comenrarij. feriptores anna*
lium vel qui caufas comenta
banf eoifputabant.
Comefatio. bonitas innocen
tumvelconuiuia meretricum
pervnum.m.xper vnu 5 .f. feri
bendum.
Cometes.ftella queda; noua.
Comici, qui comedias feribut
velcanunt.
Cominifci. confingere fraude
adbibere.
Cominus.cotra velprope-.cui
contrarium efteminus.id eft.
longius.
ComilTura.parriculafiue con
iitnctura vel compago.
Committere-peccare. conum*
gere.credere.
Comis.facilis.fuauis. aptus.
3nde comitas, id eft benigni*
tas velvzbanitas.
Comirialis. mo:b’ caducoru.
£6molere.oetib’ cominuere.
£6mune.imudu aliqri oicit.
Compago.iunctura.
Compullarerinterpellare alio*
qui.
Comperbendinare-oitTerre in
tertium oiem.
Complices, qui vno crimine
iuncri lut.nu$ vo in bonooi*
cimus coplices fenfui pmifce.
Coplodere.repercutere.
Compita, loca ad que vndi<£
peruenif vel vbi plures vieco
ueniunt.
Complanare.folo equare.
Compos, perfect’ vel compo
firus:vel oefiderium fuum co*
fecutus vel ccpofleffo:.
adbucoeeode.
Dna.alta rotunditas
vel fractus cyprefii.
Concba.quafi conaua.
Concameratum.curuu; a ad
modum circuli flexum.
£oncentum.oicut pbilofopbi
fonum fuauem qui fit ex mo*
rufeptemftellarum.
Condliarexoniungere.
Concbilium-genus coloris ex
quo tingitur purpura.
£6cinare.confequi coponere.
Conclaue.interius cubiculu;!
Concrepare.cocinnere.confen
Cocreri-commixti fiue coadu
Concubi.fimul concubantes.
Cqncula.menfura continens
tria coclearia.
Concbus.lapis in mari.
Condusxypbus vel poculu.
Condirioxodictio euetus . oc
cafio.poteftas.
Condire.fepelire.
Conduans.bofpitiu oirimus
conductum.
Confectus.oebilitatus.
Confcrtus.plenus oenfus vel
in vnum collectus.
Conficerexommifcere. confu
mere.oiifipareperfudere. per*
agere.
Confrages.loca in 4bus veti
vndicg currat ac fefe frangut.
£onfragofa.loca afpera.
Confutareconuincere coijce*
re.eftimare.coUigere.
Concio, populi multitudo fi*
ue cduocatio vel allocutio po*
pulivelconfilium.
Concionato:.aute 5 qui popu*
lum alloquitur vel conuocat.
Conniuenriaxonfenfus.
Coniuerexapitis motu aede*
fcere.
Copingere coiugere.ofentire.
octbs claude iterdu oifiimlaf.
Connixa.partu liberata.
Conopeurete.in modum ten
tori) quo culices ercluduntur
velftragulii vel fuppellectile.
Coprimit.coercet.oomat.
Confdfcere.irrogare: vel con*
fentire.conftituere.
Confectarius.pemicialis.
Confequens.conueniens vel
rectifllmum-vel credibile.
Conferere. coniungere. confu
lerexollocare.
Confidunt. Pedent.
Confitu.coftipatu 5 odenfum.
Confobrini.filij matertere vel
auunculi.
Confpicari.ofiderare. cofpira
re.coiurare confentire.
Conftellationes. notationes
fiderum quas obferaant ma/
tbematid-quomodo fe babe*
at quifqjcum nafcitur.
Conftemat’ territus couict’.
Conftipatus.oenfatus.
ConfuLiudex vel preto: a con
fulendo.
Confult’.boni cofilii pfpiar.
Cotegerexolligere. fufpicari.
Conteftotiudices.
Obreftor-aduerfarios.
Conticinium . tempus noctis
poft gallicantum vel qo impe
rato: a populo rogat.
Contidu 5 .qn omnes filent.
Contigtiarexomposare.
Contigua tio.tignoaij coftru*
£onrrabere.coquirere.app:e*
benderexolligere.
Controuerfia. contradictio.
Comubeniiuj.ad tempus co
manendi conuentio.
C6tus.baftafine ferro: fedeu
fpideaaita.
Contumax, contemptor.
Coniumelieriniurie.
Contutare-occultare. ve! in tu
to reponere.
Conuenexomanentes . vel oe
oiuerfis locis venientes.
Conuetum.quafi conuerfum
fiueincuruatum.
Conuulfumxui fua adimun*
tur aliqua.
£onum.prumim vel acuta ro
runditas.
Conus.galea crprelTibacca
adbucoe eodem.
Dpodium particula car*
nis.
Copo.negodator.
Copsxopia.
Copfusxopiofus.
Co:ban.munus.
Co:banon. gajopbyladum.
£o:bes . colatorta mufti cur*
naris virgis intexta.
£o:binus.vel coririus cotde
ouplex.
Cordarus.fapiens vel magni*
ficus.
£o:diagni.quipoft temp’na
ti funt.
£o:epifcopi. viarii eportim.
Co:reptum.raptum fublatuj.
£ oriandru imberba quedam.
Coribantes . oij paganorum.
£orrlus.arbo: nucis auellane
velipfanux.
£curmbi.bederaru bacccvel
virirnn anuli qui pwpma que
cg ligant.
Corintbus. tbeca arcuum vel
fagictarum.
Coaneuacerui lapidum.
Comidnes.qui tubis corneis
cantant.
Corniftdna. macellum.
Comipes.equus.
Cornua, in nauibus extreme
partes antemnam: in bello ex*
tremitas exercitus.
Coauipeta.bos feru6 qui co:
nu petit aliquem.
Cboais.mulnrudo canentiuj
qui apud iudeos non min’®
ex oecem conftat.
Cbouis.grece ventus occiden
talis.
Cborus mefura.xxx. modios
continens. 3n vtra® menfura
tenet principium tam aridoai
qjliquidccum.
Cofmus . grece mundus. 3n*
demiaocofmus.
Coftros.gred appellant qui i
ertremis fauo:uin parrib’ ma
ioxs creantur : oicti cp caftra
Ducant.Unde reges vocantur
Coitum rugofum t curuuj i
contracmm.
Cottgrece incifio.
Cotei-iracundi.
Cotis, lapis quo acuit ferra?
ad inddendu vel Dignitas co:
poris.
Cotula-emina. fex bfis datos.
Cothurnus, fuperbia vel fug*
bus vel genus calriamenti bu
mile.fed tale vt in vtroq? con*
ueniat pede Unde fi quif ouo
bus oifeordaribus fuerit ami*
cus cotbumus oidmr.
Contumix-auis quedam.
adbucoe eodem.
‘Rapula.naufea velim
moderata voadtas.q
fi cruda epula •: indigefta.
Crat.calix.bns ouas anfas.
Craricula.oicta eft a crate.
Creagre-fufdnule tridentef. v
Creantes.graciales.
Creas.agrefles capas.
Crementum, femen mafcu.vn
de aialium corpora aedpiunf
.
£remonia.facririda imolatio
Creperon.oubiuj oicttur.Un
decreper’.a4im.ideft oubi’.
Crepida.gen’caldameti vtri*
cg pedi aptum oictum a peduj
aepitu in ambulando.
Crepido, ruina vel fummitas
riparum vel cuiufcg rei.
xirepitare . leuiter flare vel fo*
nare vel ftridere.
Crepouvel crepitus fonus.
Cnpundia.imtiavel infignia
vel indicia que expolitis infan
tibus adbibentur.
Crepufculum. Dubia lux que
fit vefpere vlmane. tlam cre*
poron oubium Didmus.
Creta.gauis terre albe.
Cretid.oies iudidaks vel oe*
terminatiui. vt quo bomo vel
liberaf vel purgatur vfmoriC
Cribrum.oidtur quia ibiffu*
mentum currendo purgatur q
fi curri fragum.
Crrpta.lpeluna.
Crifopis auram tm videf ti.
Crifpans.vibans cotorques
fplendene.conairiens.
Cnftexafiides.3nde criflat’.
ideft.gakatus.
Croceum . rubicundum.
Crodtus.voxcoaii.
Croaim.fiue crocus, berfea.
3ndecroceum.ide rabiaidu,
Croma-grece colo: vel croma
liber •primus
£romatiais:qai colos no co
funditunnec colotem mutat.
£ta3non. grece tempus. Jiu
decfcuonica.
/IrndsitmrumEfo^e.
Jj-umenefaccnli.
£ruftula.oiminitmu acrafta
zeft panis oleo cofperfus in
medio cocauus •: toaus.
/Lubus.i geometria figuram/
dicg lotida.
tuaiUa.veftis qfimino: eet/
laoicta.
£ucutua.a fimo femoris ncw
minatur.
Cucumis rfaiajmermaf.ee.
berba.
Cudere fabricare-percutere.
Culleus.maf.ge.fit er, corio i
quo parriride cu; frmia rgal
10 r ferpente in mari pjecipita
bantur.
Culme-coquine.
Cnlme.tectu rei altitudo.
Culmines.pao oiuites poni
puto.
Cuimus-calamus quo fpica
continetur.
Culponei.rullica calriameta.
Cumba.nauicula bieuis.
Cunabula, lectuli infantium.
Cuntari.oubitarerel oifferre.
Jndc cunanter.
Cuneus.minoj turba.
£unicuU.tranfitus occulti rd
agrefha animalia.
Curio.pjeco tbeatri.
Cultri-aitelli.
Cbe bis q uiripiant 0.0.
C XLVIII.
Sire oe/
peras.iderauriliu
pjebere.
Dare pena;, id eft.foIuere vel
fuftinere.
Dacrilon-greee oigitus.
Dammula genus fere caprio/
11 fimilis. Uel rt quida oicut
murtela.
DapfiUs.largus.
Deabulacra. Deambulatoria.
Deca.grece oecem.
Decapolis. regio oecem riui/
tatam.
Dedica rc.cofecrare.
Deciduus. oefidiofus.
Deripula-laqueus-mufripula
pedica.
fcefcifcere.Oiffenrire.Vd a p»
pofito fe retrahere
fcecrepitus.ralde fenep quafl
increpa fculo rite,
fcecuncncs. oecani qui frili/
cet.r.miliribtK psfident.rel
quiofRriucurie adminiftrit.
fceductum.tenue.fubrilagra/
rik.
fcefeoare. a ferib’ fegregare.
kefidfcere.oeiperare.rr oefa
ngari.
fceferir
a.oiiTotnLenanefcere.
fcefungi. finire,
kegeneres.ignobiles rei gene
re impes rd generi fuo no rfl/
derues.
Degere, viuere. agere.
Degluere.Decoaare.
fceia-are.reru iurare rd oeu;
iurare.
Debtfcere. apire rd oilatare.
D«latio.accufatio.
Delato: qui oetegit quod late
bat r: oetraaotvel qtri alio
num caput impetit,
belaturapjoditio.
Ddib3tus.gfu fus.oeg^^tat , .
DeUbojummolcc.
fcelibui.mgui.
fceliburus. metus, perfufns.
fcelicuiifean Uquo:em rd oo
ferrum eonuerfom e(Te.
fceligere.eb‘gere.
Delirare, oefipere. ranu effe.
fcelitefcere.latere.
Delubu.fanarf tepla idolo?.
Demetere. feparare.incidere.
Demolitus. oiflipatus. ejter/
Denarium. genus nummi qo
px> oece nummis reputabaf.
fcenotaresuIpare.maifdbre.
bentile-artari pars prima in
qua romer induatur,
fcenuo.iterum.
fcepellicnlari oeripere a p d/
liriendo.
fceperire.turpi amoseffuare.
bepopulan.fpoliare.raftare.
bepofitum.comifTiim. rei cre
ditum p:eripue.
Derrire.oircedere.feparare.oe
nunriare.
beputare.oeftituere.
Deferere-oifturbare.
betraaas.recufans.
Decrementa.oamna.
fcetrudere. compelle: etdude.
Dxaierum.pionu inclinatum.
beuocare.aceufare. maledico
reperfurozem.
baitronomiu-grece fcoaler.
fcertram. piopitiu; ptofpep.
fcertra:pugio rei fecuris oo
rtre.babilis.
fcertralia.riro? v mulierum
funnqmrtercs oerteram bj.
Cadbucoe eodem,
paeonia, grece mini/
flerium. ^ndeoiaco/
nes.ideft.miniftri.
biafonia. voces oiferepantes
Dialogus: oifputario ouoau
Diametros.linea riraili recta
per centrii ouaa in ouas par/
tes omi dens circulum,
biaplafma.figniffcar. femper
rd ingiter.Lid ari annectitur
fempitemu ede cofirmat.
fcidafcoUjs.grece magi If er.
fcidragma.oue oragme
fcidragma. menfura ouplep
fcnipulifer.
Diducere, oiftrabe. oiuidere.
fcieta.rtuendi regula.
Diffamare-oiuulgare.
fciffiteriabnegare.
fciSetifri-oinbiui marcefcere.
fcigamie fcoe miptie-
Digertre oeducere oMirure.
erponeeeiofumere erigere.
fcigeftu ferenum etalatum oe
feriptum.
Dilapidare pxdigereerogare
oiffipare.
Diluere ode rflanare purgare
Dimicare pugnare cotendere.
Dimidia requietionum.
Dina media ptis herbae rfli
ber rbi berbas medicine feri/
buntur rei locus rbi medicine
reponuntur.
Dj-ofcoms apo grecos iunius
Dipb oiplico.
Diplois oupkr vertimentum.
Dipfas .gen^afpidis.
Dipticeouetabuk.
Dipondius qoafroiio podera
ilitaeoue.
Diriguitobfhtpuit.
Di fceptare otendere.
Difridiu.oifco:dia rf fepario.
Difrire.oifcedere.oiflenrire.
Difrifcere. oifcrepare.oifiugo
re fuccuboe perire.
DifcofojusiOifcu ferens.
Difcbolus-.oiffirilis indifriplt
natus rei imcsalis.
Difcrimen.piculu.rifio oilud
datio:reloupleiaquo oifav
mineioiuidere.
Di fcriminalia.pecrines rd ov
nameta capitis muliep.
Dideptus.Oiuifus.
Dilferereire! oilfertareadapw
rereloicere.
Didertlpjudes facundus.
Difijcereoifpgere.rel oifpdo
re vel fugare: vel oefpicere rei
oifferre.
Dr fenterta.intedinoE rulrrns.
Di<fologia:oupler locutio.
Difpaifare.oifponere
Diftribuere gubemare-mode
rari.
Difparrireoilfipareoirtribue
re oiuidere
Difplodere oifToluereoifpeo
gere.
Diflerminare.oifumgere.
Dirticbon^rece op^ouos Ver/
fuum.
biftractu.oiuifum vel veditu,
Difluria.rrine oifficultas. ;
Ditio.poteflas.
Diuaricareplbituere apire.
biuojriii.feparario.
Dolabp.bipenis.qj ouo babj
labia.
Dolates.tda abfeodita: vel ra
gine linee in quibas latent.
Domata-gred tecta oicunt.
Doma tx menta rd fugiojes.
partes oomus.
Donaria-loca rbi oona oblata
rcconddaanf.
Doxones-anidi roiatcces.
Dorijanome fluuij.
Dora-grece gloria.
Dracena.oiaf a oraco fient lee
naaleo.
Dradmuuoctasape vndege/
nus oenarii t eft folido minoa
fcrupalis tnb 0 offcit.Loaodo
am filiquis.
Dromeda gen 0 came!os.
Dromedarii cameli reloces.
Domis.grece airfoj. Unde r
oromedes curfoxs.
Dromones.longe naues.
Drufus-impariens rd rigidus
re! otumar.
Ductileg: malleo pducaf
.
Duellio.pugil.vel rebellio.
DueUu-.beUu.qj a^oue (ut par
tes.rel bellum fcom.
Dulefis: feruit^efl q ? oeo
tum opeutet dl redde' da e boi
bus quatii odecet ecbibeda.
Dumtarat.trrimodo.
Durco trieris.
Deindpicrib^pere.
C XLIX.
©cnus.
arbojvfgemacadi
da qua artifices a uppoliuc.
Cbeni oe ebeno facti.
£biones pauges.
ebionitcberenri cjda ab ebio
ne vfpauptate itelUgetie oicti
ebul noueber.
ebur.olfa e oentes elepbatis.
ecbo.imago roris q in cauis
lods oltefa refultat e refonat.
ecbonom^oifpetifatoj.
£culeus gen^toimeri Kc oict’
eo q: ertedit boiem.
edicere.fo:is oicereieuocare
relpapeUn-rediaa.
editum rei factu; relplatum.
editui.ianitc«e6 qfi cuftodcs
edis.
educarcnutrirerd eligere.
p
ferre. Uberare.
eduliu.qdfadleedif.rt fojbi
tiuncula.
efebia.oom^puerop lupanari
fimilis
epbebuadolefcentesa pbebo
oicti.
effemuri.i.mollesfin£ femis
f.turpit in epbebos opantes.
effata.farigata.rd ffcqueri fe
tu erbaufta.rf racua:rt flerif.
Cpbi oedma pars cborixtres
modij.e boc in aridis,
epbodfupbumerale.
egererctollcre.
egcfluofus-.mifcrijs pffue:
egloga. inter locutio rei lectio
rdriUsfermo.
eiate.palmap folia,
eteap-or eo g? ad radium fof
auro dari’argeto(B refulgear,
elegans: bondtus: e gregi’ no
biUsimodefhjsigratus.
etegiacus-carmcn 00’ modu/
latio miferis conuemt.
£Udere:pcutere.kdere frigere
eulogiu.pfapia vel nifum.
eiucubatum-daboatum e»
quifitumioaiatum.
eiuercoUuere: purgare.
eiiiLmenfis augufius.
eUxro-dauo.
liber Iniimus
limito toleotfatf pe mdlit 9 .
•Jbladdue.lenis.ioamdus. vf
qui in omnibus placet.
Jblaata.cofiUa.vifa.cenfa.
Tblacoi-letida.
•jblacatio.plarirutn.
•jblane.o:d;nare.aperte.
•jblanere.fteUe erratice.
Iblaraarium.platula que cu;
radicibus euellif t alibi plattf
tatur.
Tblafton grece/ictum. 3nde
plartes.
•Jblaudere. manus coplodere
TMebifcita.ptebis cofulta.
Tblecta-craterveleopcura vel
tricatura ftcut que fit oe iuco.
•Jbliades. feptem ftelle ante ge
nua tauri.
•Jblodere.repercutere.
*jbLoftellu.a plauftro oimimy
tiueiqo eft genus vebiculi.
1bluma.acus.3nde plumariu
acupictum.
Tblufculum.plufcp opoiter.
•Jbodas grece.pedes.3ndepo
dagra. pedum ooloj.
•Jboderis.talaris. vertis.
Iboema.carmen poete.
Tbolentaifarina fubtilis oe fa
bis aut tritico.
Tbcliadrion-multitudines.
•Jboltandru.tumuPmojtuor.
•jbolrmita. vertis multotum
colojum.
•Jbolinaojes. bumatotes vel
fepultoaes quali pollutos vrv
ctoacs.i.cadauer curatojes.
Tbolidion.berba.
"Jbolis duitas.
*jbone.poft.
•jbopine.nundine.ftatioes co
quine.
•jbjopino.gluto. confumptot.
ve! pjodigus.
*|boirenta.Itgna.mirabilia.
•jbos.pes.
•jbolitura .t. figura appofita
adoiftinguendos fenfus per
cola e comata e perrodos.
Tboftliminio.poft captiuitate
velparentu mojtem.ranceni5
quod amiferat quifcB repetit.
*jboftbum 9 .puerqui mojtuo
e bumato patre nafdtur.
Cadbucoe eodem.
'Aactica.actiua.
•Jbjagma grece.caufa.
3nde paagmatica.ne
gocia oiaintur.
Tbj3fia.cafta.
•jbeedpue.marime.egregie.
•jbjeco.qui ante canit vel oie.
Tb jecor vel piequorvelpteco
quaivuapjematura que da’
coquitur.
Ibaeconiu. pjedicatio vel laus
Tbjedes . fidem (fores . pjece t
ptojes.
Ibaedertinare-ptegare pfitare
'fsaedium.ager fundus, vicus
po (Tertio.
1b:efatio.p:elocutio.
•jbjefectus.pje:es.cuftos.
Tbjefinimm.pjefcriptu.oifpo
fitum.
Ibrefocare . rtra ngula re.
•jbjelum.tojcular.
1b:andere.mandere.
•jbjepes velor, pjecurrens.ide
pjepos.
Tbjeputia.pomor oicta Tunt
eotu vnde flos adit.que etiaj
idolis immolabantur,
'(bjeroganua.ercellentia.
Tbjeruptu.p2eceps. fcopuluj.
ibaefagium-piefcientia vel oi
uinatiovelfinum.
•Jb3efcriptio.p2efintrio.vel cer
ta oiffinitio.
Tbjefertim.p2eripue.
Tb:efidium.aurilium.refiigiu
•ibjeftare.pjecellere.
•jbjefes.pjouincie pjefidet.
•jbjeftigtum vel paeftigie.Iudi
ficationes. fantafie. medada.
infidie.ooli.
Tbjefto.aderte.pjefens efle.
•jbjeftolaiierpectare.
TbJeftringere.leniter tangere,
veltranfcurrere.
•Jbjetepere. Veltire-operire.
*ibjeterta.ante pofita-velpab
lium puerotum nobilium qui
inde pjetertati oicebantur.
•fbjetojes . quali pjeceptoees
duitatum.3ndepjeto:iu5vbi
relidebat pjetoj ad oifcurietw
dumcaufas.
Tbjeuaricatoj.tranrgreflbj.vr
male fidei aduoatus.
•Jbjidie.ante vnum oiem.
•jbjimojes.pjimarij.
Tbjeto2iola.oicuntur apjeto*
rioper oiminutionemir fimt
oomiieule in nauibus.vel ceb
lariain quibus merces peto/
fifltme reponuntur.
*Jbjimogrece.lentifco.
Tbjiuilegium.pjiuata ler vel
tepjiuatojumcdtra legepiw
blicam a pjindpe cocefla.
•Jbjoblema. enigma. queftio.
Tbjob2a.obpjobjia.
•jbjocadtas.impudentia.
Tbjocerum.altum eminens.
1bjod.petitojes nuptiarum,
•jb jocare enim petere eft.
•jb20cmctue.apparatue.erpe/
diras.
•jbiodiuu.farile.
Ibjocreare.generare.
TbJoculus.qui nafdtur abfen
te patre, velqui cum patre po
regrina t.
•Jbjodigium.monftru.
1bjobdolo;.iamm ooloje lo/
quojie eftinteriectio ooletis.
Tbjopbanare. pollue, violare.
•Jbjofecto.pjo certo.maifefto
*ib2ofligat.Lcedit.interfec pjo
indet, accelerat, pjofidt. affii/
git.pjoijdt.
Tbjofimdit cofumit. otffipat.
3nde pjofufus.i.pjc>d!gus.
1bjognatus.pjogenitus.
Tbjognoftica. ligna curatio/
nis.vel pjeuilio egrirudinum.
Ibjoinde itaq$ oeinde vel er i/
de.
Tbiologus.plocutio.
Tbjoluir^pfundit.abluit..
Tbjoluuies.fqualoj foedes.
Tbjominens.altus iulidens.
Tbjomiram.coe confufum.
1bjomptuariu.tbefaurariu cel
larium.
Tbjomulgare.apire maniferta
re.
Tbjomontojia.rupes in maris
litojibus,pminetes.
Tbjonepos.nepotis filius.
•jbjopalare.otuulgare.
•jbjopittare.facriftcare.
Tbjopitiatojiu. propitiationis
ojatojium.
•Jbjopter.,ppeveliurt3.
ibiopugriat .adiuuat.oefedit.
*ibjore.pjo iure-proneceffita/
te.pjocaufa.
Tbjojeta.magirtra nauis.
"jbjojogat. ( plongat. 1 prumpit.
emittit.aperit.
Tbjojuit.cadtt.
1bJ0fa.e ojatio pjofitfa r ale^
ge metri foluta.
1bjofapia.genus pgenies.
Tbjorcriptus eriliat 5 0lnatus.
•JbJofeliws.gegrinas.oe lege
vna ad alteram tranliens.
•JbJotelat.,ptrabit.
Tbjoteftojxlamo moneo.
Tbjouebit.^mouet.pojtat:
Tbjouetus. euetus:foJ6^rit , .
pjima artium (ludia.
•Jbjuna.carbo ardens,
•jbjurigo.oidf a perurenda.
1b faltes.qui pfalrerio canit.
•Jbfeudo.falfum.3nde pfeudo
grapbus falfo inferiptus.
1bubertas.adolefcentia.
•jbuberes enim adolefcetes oi
eunt a pube.i.pudenda coipo»
ris parte.eo q> bec loca, (.gend
talia vel inguma.tnnc pjimum
lanuginem oucuntt generare
iampolTunt.
•Jbublicami6.qui publica Vecti
galia erigit.
Tbuerpera.puella pjimi partuf
•jbupillaris. calamus feriptey
ris. vel tabella quepugnoukw
ditur.
*lbugio.mucro.a pungendo.
Tbulla: vertis nigra.
Tbulmentu vel pulmetarium a
pulte oidt.fedfiuefola pultis
fiue aliud quid cum eo fumaf
ita vocat' quineria ivt eftimo)
quicqd cum pane comedif qi
vulgo copanagiii oidf
1bulpa.caro fine pinguedine,
ibulmllum-plumatium-pului
nar.teplu.ara facra vt capitale
Ibumer-lapis fpongiofus t
aridus.
•{b unica, apbrica.
Ibuniceu.ruteu.
Ibupilta.medius oculi puna’
Ibupillas oipbanus.
1b urnlentilpmndum.
•jbus cuftodia.vel putredo.
•Jbartulaiin fugfictecojgtsnir
pda collectio.
•Jburare.fugfiua refecare.
iburamen-fectio.
•jbutosi.fetoj.3nde putridus
1butre.coJjaptimi.
C&e incipientibus.per.Q.
.C LX1.
13 r oe re.
quiobiem.
Duadras.qrta pars vnde. vel
tgisvelaiiuflibetrei.
Quadnfidu.i.in qttuoj firtiij.
Quantocius cekrtus.
Quatenus.vt quouf® qua ra t
tione.
Quatemio.qttuoJ babes fub
fe milites.
Quertionarius-quefitoj
Quertojpeeunie publice pro*
gatojveliudidiactoj.
Quertus.lucrum.
Quid fibi vult.quid fpecrat.
Quimqui non: vel immo.
Quinimo.immo potius.
Quinio.quinarius velflui^j
tot milites fub fe ficut quatere
nioveltemio.
Quinti lis.iulius rnenfls.
Quirites.populi vel /matojes
romanira quirino.i. romulo.
Qmfqtulie.purgameta vf foy
des.
Quo.vtvbi.
Quocirca.quaobjem.
Quo pacto.quo qua rone.
Quojfum.qua verfum.
Queriilus-tribunaL
Cibeindpientibusper. /R.
•C .LXII.
Sbirel
raboni.i.magr.
T^abula-rabidus
Racfoa. Vanus. vacuu8.fine ce(
rebjo.vertinterieaio indigna
ds.
•Rapbanu-berba queda.
Ralla. 1 vertis ra filis.
Ramaluurami vel frondes a»
bojnm.
7^amentu.rafura cuiuflibj rei
Ramn^rboj bumiffpinofa.
Rapa.berba.
‘Rapidum, velor.
•Raptinuelerrime.
‘Ratum-firmum.
‘Ratus-aibitratus.
•Reboatrefonat.
Recenfere.numerare recogno
fcere.
Recipjocum.reuertens:veUn.
uicem redditum.
'Reclamat jecufat.otradidt.
RecUnatodu.fultru qo caput
reclinantis fuftentat.
•Recondliat-oilTidentes icpai
dficat.
‘Reda genus vebiaili quatttw
OJbabensrota6.
Redamat-amantem amat rei
fpondet.
Redimiculu. fuccmctcdu.
liber gyrimus
Vc! fubbradrite. re! illud quo
m-tra in capite feminarum ab
ligjftrr.
Re-dimitas.coronatus.
Redimrre.resque a predoni/
btis redimuntur.
Reaiuliia-renafcenria.
Reduces.redeuntes.
Redundat.affluit.erHbcr3t.
Refellit, reuindc.
Referram-Replerum.
Reforillataxcreat. reficit.
Refragaf.refringit. obfiftit.i/
pedir.otendit. rcfricat-reperic.
refcmdit.retu fa r. retractat.
Refuro.recufo.reumco.
Regtilus.bafilifcus.
Relegare. in erilium mittere.
Remorarur. oeriner. cobibet.
'Repagula.retinacula.
Rependens. competi fans.
Reptilia-qr repant, id eft ven/
tre t pedibus ferpunt.
Refides.ociofi.qaieti.refidtii.
RefinaJgummi quodiibet es
arbore fluens.
Reiipere. «i reiipifcere. ad fe
redire.
Rerpectare-rerpicere.
Reftes.funes.
Refultatrefilit.
Retevere-omilTa benuo refer/
re.
Reticulata-cancellata.
Rberor-orator.
‘RemfumtreperculTu}. «1 cbe
tatum.
'FiaoB.orecaenRo.
Ringirar. ftomacbatitr.irafd
tur-indignatur.
Rbinoceroe.beftia.
‘Rite.recte4Hikbje ordinatcvf
ernu»e.
'Rbnbmus.nueru6.-eel fon’.
Riiiales.ouo qui vna muliere
vtuntur.
'Riualis.vrot! .ppriemecbus.
"Robur oidf er omni materia
quicquid eft firmiflmwm.
Rodagrece-rofa.
Rodane grece-trama.
Rodonijq.torqueo.
'Rbodus.infula quedam.
Rogus-pyra.
Romphea-gladius. .babulua
qui i fpata vel. framea
.
Rombus.gemis pileis.
'Romulea-ronuna.
Rofrida-rore mfufa.
Roftra.prima pars nauis.
"Rotabnlunua parendo fterco
raoictum.
RubetaJrofo.
'Rubigo.erugo.
Rubas.gen^gni fpinofi.cu/
ms fruaus e virgulta rubent.
i oicirur a grecis morus.
Rudentes funes nauium'qui
bus vela fufpcnduntur. anu
mioftndcreoian
Rudera, fterco».
Rt»dimerm.mina.
Ruditusadamcs afira.
Ruguusdeoniseft.
Ruma. 'gula, vnde ruminare..
Rumigerus.ramori s porri to r
velinuenror.
Rucare-berbas eueilere qo fit
rucone qui e falcaftrum oidf
.
Rucina.of iftfm gracile i ra
curati quocauaf tabuie vfaft
feres n vna alteri mertat.
Rufal-lignu foliis fpinofum.
Ru fticario.agricu Itura.
‘Ruti lat. fulget.
f~Ce incipientibus o S.
.c Lxxin.
S\ baotb
ererrituu vel virtu
rumoeus.
Sabacb-menfis ianuarius vf
feb:uarius.
Saccatum. vinum per faecum
evpreifum.
Sacella. templa vel loca facra.
faerifida vel foldtia.
Safarium.atrium templi.
S.igina.pinguedo.
Saginare.nutrire.
Sagma.i.fellan oidf a ftratti
fig02u;.r.fuper equos. Unde
t equi faginarij oicuntur.
Sagurn.pallium militare qua
drateforme.
Salebra.via Ceqlis t lapidofa
Salebrofus.afper.
Sales.lepos vrbanitas fel io/
calaritas.
Salmu.vasaptii falibus. ickj
v fulica quali i faljica.
Saliiiaila.eo cp velodter eref
eant.
Salpifta.tubirinator.
Salpi50.tubidno.
Saltus, vafta z filueftria loca
vbi arbores in altuj faliun t.
Saliie.falutare.
Salum.mare.
Sambuca.genus crtbare ra/
fticeivelfperics fimpbome-vt -
gen’ ligni fragilis, vnde tybie
componuntur.
Sabucuearboz mollis t par/
uiavelfaltator.
Samia.vafaoict3af3mo ifu
la.vel creata nafcens in italia.
S antireconftrmare.oeceme/
re. Inde fanpones.Ueges.
Sddrt.berba vel gen 9 color 1 .
Sanguinari 9 , fanguinis effat
for. vel languinis fluvii paties
Sanguifuga. vermis aquatu
Us qui fanguinem fugit.
Saraballa vel farabara. fluva
aejinuofa veftimenta.
Sarare-ofuere-reparare.
Sarcopbagu.tnmulus vel ar
ca m quo morra’ ponif . t ibi
abfumirur.Sarcbos enim gre
ce caro.pbagos comedere.
Sarculu-faipa vel foflodum.
Sario.arcufodio.
Saru.oinnaa.ofuta veltepa
rata.Tnde fartatecta.
Sata-fcmtnara.
Satagere, fertmarevd fatis
agere.
Samigen^oftri vf fymios
Sariones, femmadoes . 3nde
fancnaliSJger.
Sarius.mdius.
Satrapes. fa|
prefecri.
Satum. menfura vnum vou
midium modium continens
.
Saturnia regna . aurea fecula
Scaber .a fper.
Scabere-fodere.
ScabrofosJfper.
Scateones. vefpe longicua ba
bentes crura
Scalptus . oidf qt falpturis
aptus fit i foaminibas.cnu.ts
oiminutiuuj eft fcalpellus fcu
licet ferrum fuiptons
Scamnum.a fcandendo: q: le
cricis alriodbus fupponitur.
Scapba.nauicula parua
Scaptes.bidentes.
Scaptus.fumitas vel cacume
Scara-aduftio
Scatere-ebulire
Statebja. ebulitio.fcaturigo.
Sceda. q6 adbue emendatur
z nondum in libas redactu eft
gndefcedula.
Scelefti.nequam fiueqtri f ce/
kra admittunt.
Scbema grece.figura
Sccna.carmmis copofitio oi/
gni agi in tbeatro vel vmbtacn
Uim in tbeatro in quo fpecta/
cubcelebjawur.
Scene vel fcenomata grece oi
cunturvmbaculavel taberna
cula. Inde ars fcenofactoaa t
fcenopbegia.id eft fido taberr
naculomm.
Sceptrum. virga regalis
Sceua.firaftra . peraerfa.oda
Scylla.farnminmari latens,
infidlia.
Sdndukrqj fdnduntnr.
Sdnifer.cu ircum genus.
Scirpus, iuncus.
Sctta-oeaeta.
Sdtropodes-fm quofdaj fur
ni poaatiles. fed oidt Radub
pbus fnper Xeuiri. q> funt va^
fa fictilia pedes babentia in
bu6dbipoaanmr
Scobare-fodere
Scopin grece. intendere
Scopulum . favum eminens.
Scoda.fedes metalbaim
Sccepio.genus vermis vel fa
giaa venenata arcu, vel etcaU
fatoanenris
Scoaum-meretrit
Scriba.libjanus. vel lapiens
inferipturis.
Scrtxpea.afpera.fava.
Scrupolus.lapUlus vel lolia/
tudo.anrietas.fufptrio
Saobes.folTe occulte
Scurra-imfiK. vaniloquus. vT
qui ca dee quempiam oltxtaf
Scurrilitas-iocus turpis.
Sawe-lutvafaenea equalis
ajnplirudinisin os vi fundo
cooperta oefuper ad ca l e f aa e
dum aquam vd aliud.
Scitui ta-oiatur pxpteroy
biculosrotandos.
Secunda.pjofpera.
Secunda vel fecundina. pelli/
cula qu3 tegimr piiCT in vtero
marris.3 fequendooiaatquu
puer nafcente t ereutejfeqmf
Secusqnope.3 liter.
Sedirio.riva.oilfenfio.
SeiugaL fepat. fccat. oifcemit
Semiuir.fpado. effeminatus.
Senarus.nobilium curia, a-fe
nectare oicra q: fenicces erant
Senfim.paularim. leniter
Senta.bojrida.afpera
Sentaria.fojdida
Sentes, vepss. fpine.
Senrir.ru bos.
Senrina.aqua nauis fetida.
Seojfum.feparatim.
Sepire-drcudtidere.
Seponere, fequeftrare
Sequefter.mediatq:
Serapis egrpriojum oeus.
Seria, grauia velneceffaria.
Senauti.bombidmtm : qj id
feres primi miferunt.
(TSdbuc oe eodem.
3fungia.a fingere-ideft
evtergere.
Siban.menfis ternus.
Stca.gladiu6bjeuisa fecado
oictus.^nde ficarij-L latrones
qui eo vtuntur.
Sicera.auclibet potio que er/
rra vinum inebriare poteft
Siclus.in oiuinis libris evtw
tiain geciliu eni qrta psvnrie.
Sicomortis-ficus fatua 1
, gen’
arboris eft.
Sigilla.minora figna
Sigrapba vel fingrapbaj.jcan/
tiovelfcriptura
Siler.genus virgulti.
Siley.lapisounftimus <3 ictu
ferri ignem emittit.
Siligo.genus tritici
Siliqua.folliculu6 fiue tunica
grani. vel etiam genus legumi
nis vel arboris fruaus.
Silnani-incubi
Siluanus.oeus rufticorum
Smboluj-colkaio plurimo/
ruvCofecrio pactu, fi^tu idtciu
Simus.naribus preffis. vnde
fimee quot® okte funt.
Symontcte.qutdaj poerany»
ricus vnde carmina fynioidia
Sympbema. ccvtfonanoa fo/
norum plarimorus . vel genus
tnftramennmufici.
Simultas.lis otifentio.oolus
Sin.fi vero vel fi non
Snugoga-collccrio
Sinans grcce-folonnitastvel
conuenrus.
Stncbronon. cotcmperaneu^ .
Syndon-amiacrium lineum
Synedocfce.concepao cuma
parte totu iielligif vf ecouerfo
Smodus grecesonuentus vf
colkcno.
Srnonymaaionua ptea.ean
Xibcr l£:imus
demremlignificantia.
Smopis.genue coloris rubei
Simpfelma. vocis copulatio
incantando.
Sytagma. oogma vel conto
tutum vel compofitio.
Svtonomia.concifio.
Sinuare.curuare.to:quere.
Binus pomis, receptaculum,
receptus.
Svrene.genus monfiri. requi
reiiipta.
Siropbenifia. ejfn* t pbeto
cibus orta.
Smes.rcopuli eminentes to
p:a ooifum maris.rel loca ea
dofaautarenofe.
Sirtere . (latuere . ptefentare.
Sirtnim.inrtrumentum fono
rum quod mulieres percutiut
quodabifideinuentum eft.t
efi genus tvmpani.
Smrria.facculus vel pera.
Situla. vas vel ferpene. qui fi
quem momozderit liti perit,
•jdemtoipfes.
Smigmata.vnguenta.
Sobzinus.d oe fotortnafrif.
Socri.oicunf eo q> foccu; ba/
beat in quo pars piante iniiria
tur.^nde focelli.oiminutiue.
Soco:s.rtultns. vanus, ebes.
3nde focotdia.
Soda.oolo: capitis.
Solariii. q: foli taure
Solia-genuspifci
Solifuga, animal pt
aranee fotma.
Solium-ttonus regalis.
Solum.terra.
Sonipes.equ° qt pede Tonat.
Sons.nocens.
Sopbia grece.fapientia.
Sotba grece.nefpile.
Soibet.i.abfozbet. ebibit. 'Jn
de fo:bitiuncula.ad foibendu
ifris.
e patet.
Soter.mus.
Sorifcula.vafculum aque.
Sotou.fepulcbtum.
Sots.euentus. coditio. cafus
confugium . caput, bereditas.
Soititur.adipifritur.rel fotte
vtitnr.aut fotte oucitur.
Spado.eunucbus.
Spbalagus.mufca renenofa.
Spartus.idefrutep virgoftis
fine foliis.
Sparus.gen 9 gladij velpifds.
Spata.framea.
plum.fimilit . .
Spectabilis.fublimis.
Specus.fpelunca.Lt fpelea.
Spbera.rotuditas. volubilis.
Spermen grece-femen.
Spina.iuncura ootfi.
Spiraaililflatus vel fpiritus.
3dem t fpiramen.
Spire.funef:qnosnautid cur
cubas vocant. Vd nodi quibuf
ferpentesfe illigant.
Spoliaria, epterioxs balnea/
riimcellule.
Sponda.epterio:parse lecti.
Tb luteus autem interiot ert.
Spottella.rel fpomila. parua
fpotta ad pottandu eppenfas.
Spurcus, fotdidus. cenofus.
3dem fpurcicia.
Spurius.meretricis filius, vel
et nobili matre t ignobili pa>
tre genitus.
Squalet, fotdet. rei ficcum e.
3nde fqualidum.fo:didu. fic/
cum.incultum.infotme.
adbucoe eodem.
Xactes.mprrba.
Stadiu.octaua ps milia
ri- collas pafiibus.crrv.
Stater.num 5 femiucia appen
des.fic oictus.qt trib 9 fotidis
oflat-appedit eni tres aureos.
Statio.poztus vbi ad tempus
fiant naues.rel obferuatio fla
tutotum oierum aut tepos.vt
ieiunia quarte aut ferte ferie
folenterlege veteri celebtari.
Unde.3eiunobisin fabbato
fitr ieiuntum quarti t dnti tc.
Stellio.genus lacerti.
Stiba.cerufa.
Stibulgenus vnguenti vel co
loris quo tincta facies efficit
rubea, vel Pm quofdam cerip
leus colo: quo mulieres fuper
cilia colotabant.
Stigia.infemalia.tla ftipeft
palus in inferis.
Stigmata.figna otnametare
galia.
Stipat.cogeriticondenfat.ar/
tatvelambit.rirriidat.
Stipes.elemofrna.medicitas
Stipendium.a 'ftipe pedenda,
pecuniam enim appendere fo/
lent magis c£ numerare.
Stipis.mendiritas.
Stipulatio.fpofiovel ptomif
fio.oicta a flipula. veteres enij
cu libi aliijd jjmittebant Itipu
lam Tumentes frangebant.
Stipulare confirmare teliari.
Stipulum-firmum.
Stirap.lacbmua dotaris, na
fliriam greci guttam Dicunt.
Stips.truncus.
Stiua vel fieua.manubtium
aratri quod tenet arato:.
Stip palus inferni oicta g? ili
co potantem interficit.
Stoa grece.pouicus.
Stola.toga.
Stolidus.rtult 9 ebes. baitus.
Stomacbari-indignari.
Stoar.genue ligni vel Luter
ma arbo:is.require fupaa.
Stragulum, redis oi fcolo: ar
tifiriofeoiftinct3.
Stra'guiria.c6flrictio vrine.
Sua. via munita, quali vulgi
pedibus trita.
Stratia grece.militia. 3n rtra
tiUtes.militumour.
Stranotegrece.milices.
Stratiotica.militaria.
Strato:.compofitcu)
Stratus.eperdtus.
Strabo.qui vnum oculu; toy
tumbabet.
Strenuus, fortis . eppeditus.
agilis.
Strepitus.tumultus
Strictim.raptintpmpae
Stridereafpemm fonu fecere
Strir-auis nocturna
Stropba.fraus . argumetatio
fuffuga.reto:ta fententia
Stropbium. pallium virgina/
le cingulum aureum.
Stromata.commentarii
Stromatbeas.opus varie con
temim.
Strnes.congeries.
Strupidusebes qfi lapidetis
Siiapte.fuanamra
Sub oiuo.fub pateti celofub
aere nudo
Subducere-abUrabere
Subinde.cofequentcr.freque
ter.idetidem.
Subdit animo. tangit animu.
Submouet.retaLrepellit.
Subneruerare.neruos tridere
Subnipa.fubiecra.futfulta
Sub obtectu . fub nomine vel
fubfpecie
Sub oculis.inconfpectu.
Subornat immittit . fubiicit.
fubllituit
Subfannare.irridevl' ifultare
Sublidium aupiliu fuffragiuj
Sutrimim.loaisvbi fuitur.
Subucula facerdotalis linea
Subulcus.poaarius.
Sub vmb:a.fub tegmine.fub
p:otectione
Suburra.fonus quilibet.
Suburbana-rircuiecta duita/
ris edificia.quafi fub vrbe
Succedaneus.fuccefib:
Succelli a/uccis oiminutiue.
Sticcendia.fomenta
Succenfet.oetrabit.cuIpat im
putat.irafcitur -
Succinctoria, veltimenta qui/
bustm genitalia conteguntur
3dern : perijomata
Sucrinus.fperies gemme
Sudes, pali vel fulles vtracg
parte aaiti.
Sudum, ferenum. tranqtriUu.
Suffidt.i.infidt.luftimiit.
3ndefuffectus.
Suffragamr.fuccurrit
Sugillat.firangulat.oetrabit.
condemnat
Suillum vel fuinum-peuemu.
Sulcare.fecare.oiutdere
Summarim.rito.firictim.
Sultica. vas aptum feli quali
felrica.3dem t felinum
Sunamiris.a fima duitate. •
Suppeller . inftrumeru o cm 9
.i.oia vten filia d 9 .fedmeli 9 oi
di ruppelkctit:innr6:q:gram
matici negat a nominatiuo fin
gularigeniriuu fiugulareoua
bos frllabis polle crefcere
Superciliofus.fupb^.rigidus
SuEliminare.i.limen fupe^ , .
Superfedeo. omiuo p^tereo
taceo.
Superllitio. fiiperflua vel fug
inllitutaobfematio
Speruacuu;.fuperfluu. iutile.
Suppetit, fubeil . opimlatur.
Supprimit.cobibet rellringir.
tacet-abfcondit
Sura.pars pedisvf mufculus
trbie
Surum, ferenum
Sufurro.qui in aure loquitur
oetrabendo alteri.
Cfcebis que incipiunt pji.
C. LXV.
Slbanus
mufcagrolTa.que
voellnis.
Jabellio.fcriba public 9 . eo cp
fit poaito: tabularum.
Xabemacula.tentoria. vel pa/
piliones militantium.
Jabeme.olim Dicebantur edi
cule plebeiorii tabulis t lignis
confiructe
Iabes.languo:.cruotc6fum/
prio.fo:des.3nde tabidum •:
tabificum
Habitudo. putredo.mo:bus
Habo.i. fanguine comipto fi/
ue made vel pallo:e
Halaris . tunica vf«B ad talos
XalalTegrece.mare.
Halafius.marmus. 3ndebita
lalfum.
Halentum.pondus.lp. mnarij
leu fep milium oiagmarum
Halio, vicilfitudo fimilis vin/
dicta.
Halii vafaquedam offertoria
in modum turrium facta.
Hamap-bebaice melis iulius
Hanatbeos grece. mottuus.
Handit.perfeuerat.
Hantifper.interim vel iterum.
Harentus-riuitas in fineitalie.
3ndetarentinus.
Hatta- vertis regia.
Hau. littera greca in modum
crude
Hapat.ponderat.nominat.
Hapea.lardus.
Harus . arbo: renenofa vnde
topica venena epprimuntur.
Hbeatrum.locus fpeaaculi
Hbebet.menfis oecember
Hbeca.i.repofitio . 3nde apo/
ttxa.bibliotbeca.
Hberuam.fraudem.
Hbectones.fabri.
nhede-lampades 1
Hbee.talamus vel limen.
Zbdoneom. vbi merces nani*
gij redduntur. Zbelos eni; $re
ce. vectigal oidtur. vbi vecnga
lis eracto: fedet pxrium reb
impofiturusavocea mercato
ribus flagitans.
Xtber jguimus
ZdouerKu.
Zbema.id e noam-fotma «I
materia.
Z b cn e liti.mufia- rcen ici.
Zemerare polluere violare.
Zcmetum.vinam. 3nde tbe/
mutenras.
xemntt.cotemnif.
xhar.o. longitudo aratri Vd
pianftri.
Zempe-filne.'
Zcmpefhuum. maturu$.opct
tnrram.
Zemu!etus.id efttebrios a tbe
meto.id eft vino-
Zaidieute-infidie que paran/
tur anibus vel leporibus.
Zbeneafmorupaffio inteftini
recti quod lotigaonemvel es
talem oicimus.
Xbeme.ifule vitte ligature.
Zenotoidoaiomu.
Zenus.vrcg vel mrta.
Zbeorica.comtemplatio.
Zbeos grece.oeus.
Zberapbin.figure vel imagi/
nes.
Zerebtat.perforat.
Z€rebinrbus.arbot quedam.
Zeredo vel teredoua. vermis
ligni.
Zeres.aliquid rotandum cnj
proceritate, vt columna.
Zeretes.rorandi vel lacerti.
Zergota.cotia vel pelles.
Zerguierfatur.eludit. fruftra/
rnr ptocrafhnat.
Zembola.foaatidolofa.
Zerrigenegygantes eo g> eoa
fabulofe pardis terra immen/
Tos e fimiles fibi genuerit.
Zeridram-palliolum muliera
quo vtunnir in effate.
Zberme.calida loca-id eft : bal
nea.greri enim tbermon calo/
rem vocant.
Zefcua.id eft locus in quibus
pecora cartratur.ende t caftra
totes tefcuatoxs oicuntur.
Zeffere.quadraci lapilli.
Zeflereddas.quaterdena.
Zbefis grece.pofirio vel pofi/
tura.
Zefos.fatigatos.
Zeftametmi.tribtis teftib^co
fcripta e cofirmata voluntas.
Zefludo. coeam eratio. cnba
ra.fcutum-paruum animaL
Zerer.niger.obfcurtts.
Zetra grece.quartuot.
Zetagronmn. quadragulum.
Zetragramaton.iiii. litteram.
Zetrarcba-qui quartam par/
tem regni tenet.
Zemcem.tnftem.
a_etriais .ob fcurus. aufterus.
ruperaliofus.
Zbeuc0s.vdnmen.3nde pen
tbatmais.
Zeucn.trouni.
Zbemebu gree.oei cultus.
ZentaMdmat.
SAmcoe eodem;
3ara-gen , palii-apud
peifas. vel pilleu quo
caputtegftnr.
ZbiaRs.Iaudes virg inu m.
Zvbia.frmpbonie.
Zrbtcen.trbiarnm cantus.
Zrbicines.plures in fympbo/
nia cantantes.
Zybm.genus vafculi es virga
lisconterrum.
Zybifones.oraeones.
Zi/omcus.inflatiuus . fcilieet
marisa tipbo.
Ztcollum.trabem.
Zypbonicus.tflatiuasfiue te
pemuus.
Zvpbon-n.greceiflario oirif
.
ZigiUu-tegula oiminutiuum.
Zisnaxapiones.f.qui fe inui/
cem capiunt. 3nde rignarius
qui tectoria tignis iducic.3de
cfartiteaoi
Zygris.beftia quedam velo/
riflima.
Zbimiama.incenfu? be quat
rtiot fperiebus confpectu. 3n/
de tbimiamateria.id eft tburi/
bula fiue vafa tbimiamatis.
Zimicon.irafcibile.
Zbimus. flos vel berba que/
dam odorata.
Zbina.id eft lingua incognita
etiam petitoribus iudeoutm.
Zinea. vermis veftimentoatj
quiatenas-
Zinnula. acuta, liquida pura
lenis.
Zintinabulum. a fono nome
babet.ficur ? plaufus manuttj
v ftridot valuarum.
Zipi.frigidi.febtes.
Zrpus.figttra.3nde trpiatm
id eft figuram.
ZfPus etiaj berba eft que rir/
ca fontes t paludes nafcens
ab aqua fe inflat. Unde vfug
botu; ttimo: typus oirif/Jte?
rip’ or frigida febris pyodica.
Zyramu6.res fenus.
Zyrrenum . mare mediterra/
neitm.
Zrriacaatntidocuo venena?.
Zyro.milesnouusfiue tatis
iuuenis qui ad militiam eligi/
tur radis.
Zrrorinia . initia rudimenta.
Zyrones.fones pueri ad mili
riam uelegati.
Zyrfus.lxrbae medi 9 frater.
Zyrfos grece. genus cimbali.
Zytan grece. foL
Zrtania.luna.
Zitanes-gigantes filii terre 1
principes qui aliquando celuj
erpugnare conati funt.
Ztnllario.ftimulus luyurie.vt
inflammatio.
Zttio.Ugmtm praulfum.
Zttulus.fignu vel trtdidum.
Unde ritulare-figrure.
Ayfus grece.au unculus.
Zbopbet. locus faburbanas
bteru latera vbi faoificabanr
tdoUs filios fuos.
Sjqpbus Iapis atteniat’ ca/
mens aptus.
a-oga^ulla velveftis fenato/
ns contegit.
Zbgiferiu;.vbi fcbolaftid oi&
Putant.
iolum. faftigium. templi rotit
dt fiue cereba camera.
Zbomi.ltbri.
Jbomos grece. incifio.
Zonjlitudo
Zontts. fonus-accenras.
Zoparcbia. ville principatus.
Zoparion-rperies gemme.
Zoas-krica pecrotalis.vel an
terio: pstiuci.acoliovfi®ad
ftomacbum.
/Uaris.lignnmaduftu qbvul
go titio 0 icitur.
Zbori. tecti vfbtacbior lacerti
Xotmentnm.funes a tottura.
Zoatum.quo vafa tornantur.
Zotpedo.genus pifcis.
Zotquef.urirculit6 aure’a coi
lo vfqt ad pectus oefcedes vel
vinculu colli. fient copes pedis
Zonftrina.toforis officina
Zosica. venena . q: e taris es/
partiuntur.
(T: ^dbuc oe eodem
.
fabarie . nauicule.a/
mnice finguli6 trabib’
cattate. vnde t caduce oicunf.
Zrabea.poaicus tecta vel ve/
ftis regia fiue toga . 3nde tra/
brati.trabea induti.
Zractim-lente.
Zraducere.tranfducere.ptop3
Iare.oeriuare.
Zradas.j) pago radis vf origo
Zragelapbus.aritmal platece/
ron-t.latis comibus.
Zragedia. carmen luctnofum
quo antiqua facinora vgefta
fcelerator regum fpecranti po
puto tragedi conriiinebanr.
Zragos greceJrircus
Zragum.geruts retbispifcato
rifcqr trabttur.3de 1 vertculuj
Zraba. vebiculi genus .atra/
bendooictum.
Zraiitit. tranfmittit . tranfilit.
rranffodit.
Zratecrio.commtitatio.
Zrames.via angufta v compe
diofaqr tranfmittit.
Zramoferica veftis qftamen
fc? es lino: tramam es ferico.
Zranat.trafuoIat. tranfnatat.
Zranfcendere.tranfgredi
Zranfcnbi.tranffem
Zranfigit.peragir. percurrit.
Zranftra. fedtUa remigum in
nani.
Zrapetum-mola.olmaria fiue
concba.
Zrape^te . ntimulari quia pe/
cumam fuper menfam oinu/
merant.
Zapeua enim menfulaqdra.
Zremi(Tem.oictirtt . eo ep foli/
dum factat ter milTus.
Zrem grece. lamaitationes.
Znfc ala. genus macbtnefiue
vebiculi vnde frumeta terunf
.Tribule-genus (pinarum
Znbunalfedes tuditis.
Znbota:quia populis tura vd
opem tribuunt, vd q: fingulis
tribubus prefont . aut alibi te/
gitur militibus.rrs.
Zributuj^retium pacis eft. f.
reddi ms4)enfio.
Zrice-raptlli
Zriclmium.cenaculum.oictu;
avribus tectulis oifcumbenna
ad ccnuuriu-Zbmon eni grece
tectus ve! accubitus oititur.
Zricolon. trimembris
Zricoa.urascameras came/
ras vel tres abfides babens.
Zcidens-ftifcina vd tacui’ tri/
umoentium.
Zrieris mauis magna triuj re/
motum
Triferos grece. tener
Zrima.trienms.
Xrimenfis.vel trimeftris. triti
cu:qt poft tres mefes colligif.
Zrinepos. adnepotis filius.
Zrione3.aratorij boues.quafi
teriones.eo q> terram terant.
Zripodes.mefe vd are.vel ca/
delibra cu; tribus pedibus.
Zripudium.gaudium.
Znfiiles.tripodes.
Zriftega.tricamerata
Zrifulcum.trifaritim.
Zritorueeus maris . Vel lacus
apbrice
Zrironia.mineni3
Zrocbeus.celer.
Z>ocb08 grece. rota
Zromos grece. tremo:.
Zropologia.motalis intellige
tia.velescufatio.
Z>qpos. locutionis modus vf
oictio tranflata ad nonptopri
am fignifteationem.
Zrade8.conti ferrarua truden
do.t.ipellendo vel claudendo.
Zrucus.ftatura arborif. vf cot
pus fine pedib’ aut fine capite
Zrittina. ftatera . ponderatio,
eraminario.
Zras vd traculetus. feros cra
delis.
Zracidar.octidit. vulnerat
Zubianei.alienigene quos iu/
dei tubis i adiutorium conuo/
cabat
Zucus.atculus.
Zudes.malleus . a tundendo.
Zugurium-cafa pauperis vd
cnftodi6 vinearum.
Zum-tseum.
Zrimulus.fepukbai^vel par/
uusmons qfi tumens tellus.
Zudere.percutere-vberare.
Zurdus.goiu6 aui6.
Zutot-oefenfoi
Zurgot. tnmcu.
Zurim.rrr.mi!itC8 babet.
(T~&e indptentibas per.v.
C LXVI.
Scania
viote purpuree.
liber l&rimus
dacculaa vacca Diminutura,
dada.eogiperea pedto’ va/
di pofTit Itxa bumilia in flumi
dades-.fideiufTbres.
dafer. toph’ callidus fictus,
varius.aftutus.tnaliciofus.
dafre.i.artificiofe fiue inge/
niofe.
dagitus.infantiu fletus.da/
gireeni; e mugire -r cetera ita
oifttnguutur. 3nfatts vagit,
ouis balac.lupus vlulat 36 os
mugit.Ieo rugit, elepbas bar#
rit£quuebinnit.afinus rudit
fus grunnit.canis mutit-zla/
trat ferpene fibilat. rana qucw
arat cornus croatat.gms ari/
lat ais grtiit.miluu6 nigit. ali/
as lippit turtur ? columba ge/
mit. vulpes gannit,
dacb. interiedio erultantis.
dallat rirdjdat munit format
componit.
dalitudinarius. 3 frequenter
egrotat. dalitudo eni-rpfpe
raeifepoteft-raduerfa.
Uallu grru fofiatuj. munitio,
diricat.ambulat.oinertit.
darices.vene eptotte t plene,
dafta.lata profunda,
datirinia. propbftie vel pav
pbetarum carmina.
Oarea.caldamenta muliera?.
dbertim.affluenter.
dduminfufum.bumidu;.
dectes.fere vel fuftes.qr ma/
nibus vectentur.
dectigaLpenfio tribunt3.a ve
bendooictum.
deget’.fortl .validus fofpes.
Uellicat-carpit.motdet.
delificat.nauigar.
Uenabula. quali venatui ba/
bilia.
Oenale.vendibile.
dentilat.commouet. fpargir.
purgat.eraminat.oifcutit.
Denum, venditio,
denuftat.adomat.
deredi. qui redas vebunt. id
eftoucut.-r qui vias publicas
currunt per quas a rode.
Oergilie.ftelie que a pliades.
dergiLOeclinanocddit.
derres-porcus.
derrit.trabit.
derriculum.genus pifcatoaj
rbetis quod trabitur.
dermiculatum.oiftinduj.
dermiculumxocdnu? fiue ru
b:um.
dema.feraus in oomo natus
demaculu-ptopuu familiare.
Uemat.floret.letatur.
dermilis. fubdoPmal’ fuit.
demule.ferui.
derfat-cogitatvoluit.
derfatilis. vibrabilis £3 q? ab
vtracg parte verius incidat,
derfutus. aftutus. garrulus
qui in qualibet Fraude facile
verti tur.^nde i verfutia.
dmepan mari vel m flumine
locus rapaciiTTmus velfinuo/
fa vertigo fcilicet vnda in ST?
ouces.^n boie aute eft illa ps
qua capilli colligunf. a in qua
cefaries vertitur,
dertibula. cardines Vel futtv
meofTmmparres.
derrigo.e cerebri metifcp nir
barioqvidefoiaibii gysvo
lui. vel turbo cu? vetus fdrgit
a terram in gyrum mittit,
derancanteuellnnt.
derrut.trabut.fddfit nauigat
derrace-gen’ egritudmis.
deruer-aries.
dera. virga, vel contus,
defcupafci.
defice-bulle turgentes ac fert
nentes.
defpilio.fepulcbtoy violato:
defper.ftella nocte inducens
defperus.idem.
defpertilio.auis nocturna,
deftxoea paganoaim. 3nde
veftalis.
defttoulumintroifus vel atri#
um quafi vefiicns oomum.
deteranianrid vel milites 4
p , mttos labores militie defl
fuffragiu3 confequunf. Jde a
emeriti.
deteratorantiquus tergiuer
fato: vel fraudato:,
adbucoe eodem.
3ar.it.it facit. Jn viato:
dtaticu-fumptusi via.
dibtat. crifpat. torquet
concutit micat.
dibuma.genefta mollifilma
vel virgulta quedam bumilia
dicatim-viaffim.
dices.altemationes.
dicia.gen 9 leguminis, ces.
didflim iuice alternat vf p vi
diduareaujdare.oefolare.
diget floret. valet, fortis eft.
dillicatvillam agit.id efl gu
bemat.
dillicus.ville cuftos virecto:
veloifpenfator.
dimen.genus virgulti.
dinaria.adnavnde eliquatu
eft vinum.
dipera.genus ferpentis.
dirago.vgo vel fortis femina
quafi viruagens.i.opa virilia
facies, vel mulier quia oe viro
actaideidormara.
directa-viridia loca-vlvirgul
ta mollia.
d.irginalmebru virginis,
dirgultum. virga vel filua mi
nou.bumir.vel id qb oe radi
ce arboas pullulat
diritim. fortiter, pauatim fi#
gillatim .nominarim,
dirofa.fortia venenata.
Uifcum.eft illud putrida; oe
quercu confotu; quo aues ca
piuntur e et italia venit,
difere. videre, vifitare.
di fuperum.ira vel violentia
oeorum.
Uitabudus.viuenri fimilis.fi/
eut moribundns.morienti.
ditte-infulevel ligature qui/
bus Ruentes religantur capil/
li fic oiae.quia vi tenent,
ditricus pfiafter.f.que a mre
nonus fupdurif qfi nomtric’.
diuidus. validus fortis agit,
dlcus.plaga dcatrir.
dligo.bumor.fo:des. limus.
dliginofa.bumida . pinguis,
dlna-bracbium.
dlua.palus.
dlulaauis nocturna,
dmbilicus.medius locus cor
poas quafi vmbus iliorum,
dmbo.locus i medio clipei.
dmbre.anime fimulaaa.
dmen-oignitas.
dna fabbati.prima oies poft
fabbatum.
dncatcuruat
dncum.curuu.3nde vndnus
dncus.ancbora.
dnda.pondus octo oragmis
conftans.
dndan6.abundans. buliens.
d ngula.onip vel genus e tow
menti quo reus in eculeo effo
dif -r torquef vt fides inuenia
tur.vnde e fidicula oidtur.
U.nguina.vnguenta.
dnice.fumme fingulariter.
dnicuba.vnius viri vtor.
dniones.quedam margarlte
dniuoa.funtquandopluriu
rerum vnum nomen eft.
dola.palma.
dolemum-gallice bonum, vel
magnum.
dolutabp.vbi porci fe volunt
Uoluus.cuius raditeft volu#
bilis e rotunda.
dorago.profunditas.baratp.
dori.edaces.
doti compos.fadens qb vult
dotumen. voti promifliim.
dotrum.oonum.
dr.grece ignis.
dranos.grece celumvelgen’
pifds.
drceus.vas aquarum . 3nde
vrceolus.
dri.bouesagreftes.
dma.menfuraquam quida;
quartariam vocant pprie aut
pro condendis oefunctoru; di
neribus adbiberi folet
dfcg.oiu affidue.
Uftrina.locus vbi vruntur pe
cora.
dfurpatpfumit . illicite vtif.
dfucapio.adgrtio oominiuj
percontinuatioes iuftepoftef
fiois oecenij vel alicuius tpis.
dfia.grece fubftantia.
dtenfilia. viatici fumptus vel
mobilia oomus vfibus apta,
dterini et vno vtero ediri.
dulcanus.ignis qfi volis ca
oor. vf volian’qr p aere volat
dultur.genusauis.
dltuofus.triftis.formofus.
De incipientibus per t-t f.
C LXVII.
Sndicus
jipalis.
^Eenia-premia.mu/
nera.benefiaa.
=Eenodocbmm.grece peregn/
norum fufceptio vel bofpitiu-
pEilon-groe lignum. 3 fi 3 £ilo
balfamum-L lignum balfami.
Sldesftel
lequim^iin modu.r.
Ire i frote tauri polite.
ycon.imago.vt fimilitudoco
parata.^ndepconia.
7dea.grece proprietas vel et#
emplar.
Tdin.grece videre,
ydiota-iperit^vel fine litteris
ydor.greceaqna.3nde idria
vas aqrum lapideu ad lauadu
ydros formula.
ydra.ferpens multorum capi/
tum.veltsaco.
yie.materia informis omninj
corporum.
ymnus.laus canticum,
ypallage permutatio,
ypapanti-obuiano. vel comi#
ni orefentatio.
yper.grece fuper vel trans,
ypapiftes.fidelis oifpenfato:
ab pper-qb eft fup.t pirtis.qb
eft fides.quafi fup alios fidet:
yperbatoatranfcenfio queda
verborum ordinem turbans,
ypcrbole. oicto fide; etcedes.
yperborei moteffcytbieqr fu
per.L vitra eos flat boreas,
yperdulia . feruit’ que cbafti
humanitati oebetur.
ypocetbaurus.fingitur bomo
equomittus.
ypo.grece fub vel infra.
ypodromum.ftabulu;equo|r
vel locus vbi e4 currebat. Tla
ypos equus oromus ftrata.
ypogeum-antravel fpelunca.
ypopodes genus monftri.
ypotbamiequi fluuiales.
ypoftafifgrece fuba idiuidua
ypqtbetiors.condicionali6.
yris.arcus celeftis vel fpedes
gemmeautberbe.
yroraa. tropus per contrarin;
qb conatur oftendens.
yfagoge-introductiones.
y fos.grece iuftus vel equus.
C&e inripiennbus per.^
Qba.ide
galea. 3nde cibatus.
Sabemaairavel armariolum
Sabin-inteUectus.
Sabulus.fatbanas.
Saraipud bebreos aprilis.
Sedoar^da fpes aromatica.
Sepbirus.vem’4 1 fauonius
Selus.emulatio.-r in bona par
tem-r in malam accipitur.
Selocipia.i.mala fupftino co/
travtorem.
Sdotesoia^ ffmcn a cbana
Xiber
ClJberfaudasindpit. CE* 2 ^« grammatica.
C£x Diffinitione z partibus grammatice. .C I.
«idoaiaSm
fdairia recte Ioquedi origo z funda/
maicu libaaliu lirtaaru."Cec in oifci/
plinis poli Utraas coes inuenta eft:vt
qui iam litteras oidicerut per ea recte
Ioquedi ratione fciant.lbuius igit ar/
tis primordia littae comunes eriftut.
quas libaarij z calculato»» fequunf.
baruigoifriplinavelnt quedaj buius
artis eft infantia, vnde z ea varro litte
rationi eocat.frenicE gramatia nomen a litteris aceepit.gramata
nacp grea liaaas vocat. 5 ra‘matica eft fdentia gnara reae fcnben
di z reae loquendi fim mu mquodcg genus loquele in quo coinpo
lita eft.ipfe eft litteralis fcienria eo fdlica cp lirtaatu; efficit. Tlec
oico.g> Uttera.frllaba.oictio z oiatio artis buius fint materia.lica
boc omne6 antiqui oirerunt-fed vor potius:mde fm artem gram
maticam illa quattuor formantur . tDnius ergo anie officium eft
linaas cogrue in ffllabis. fyllabas in oiaiombus.oicriones in ora
tiombus ordinare.? eafdem compaenter pronunriare ad vitatio/
nem foloedfmi z barbanfmi. Soloeci rmu6 eft incongrua oictio/
num ordinario.oiaa quafi mos foloecenluinva foloe duitate gre/
deicuiusdues cum romam venirent vt latme loqui addifcerenr.
corrupte loquentes oiaiones incongrue ordinabant vel coniuge/
bant.Sarbarifmus vero eft in congrua litterarum vel Iyllab3rum
in fcripturacomnaio.riue Dictionis mcogrua prolano: quafi mos
barbaroaij-DiCsbantur vero antiquitus barbari omnes praa gre
cos z latinos.^mie buius artis eft reae fcribere t reae loquufiue
in fcribendo ? loquendo roloedfmi z barbarilmi vitatio, "par/
tes buiu6 artis funt quattuor. 'prima eft oe litreris . Secunda oe
fyllabi.Xatia oe oiaionibus.Quarta oe otationibus vel orario/
ne.Srs enim grammatica eft fdentia omnium iftoru; fimuL? nui/
Uus tantu per fe.mde etia oicutur panes iiuegrales.Species eius
l ura genera linguarum in quibus ars grammatica tractata eft z co
polita, vocem enim format amfer in oiuafa linguarum genera ftn
artem grammanam.£ft autem grammatica compotita in lingua
greea. laruu.bebrea.? cbaldaicaja poffura arris buius fpeaes ae
fcere. boc eft.plures effe.vt fi grammatica tractaretur in gallica lin/
giu fiue in aliqua alia ui qua nondum rractata eft.troc ordine oo
cenda eft grammatica. "primo eft agendum oe littera in qua parte
are nocanaconruiaur.Tboftea vero addendum eft oe frllabi ut
qua pane corainerur ars metrica que ad muficam multuj pertinet.
Xeruo oc Dictionibus oocendo que eis acadura fm que oebent
conftrui.Sd vltimum agendum eft ce onrione oocendo quomo/
do oiaiones fim illa acadentu conf! ruuntur.
<£ 3 be iDateria aufdem aras.i.oe voce. .C .II.
Herniam autem JSSSSS
quia in oefcriprioe lutere frllabe oicrionis toaanonis
_ noie vocis ynrur prifaanas. 3 carco oiuerfoau oevoce
ponere imM-jieceiTanu efle oanmus-Stoiri naqj voce oirerut ce
aeraaocoqios.qopleriqjnn tpstaiat ofirmit.ua ftvtplunu.
eos turpia qoeq; icurracotedaes 31 vor alba z nigra e z fetida f ~
3
Sius.menfis.
que t lolium.
~maragdas.gemma queda.
^mrmo.refina q z mtrra.
^^^Stece-figna.
3 nde^xiiacus. figmfer arcu/
urs qui.nufigna continet,
^ognpbon.piaoa. 3nde 50/
graphia.
Sona. oculus vel aratorium.
Sot-Lvita.
Sotica-virtusa. vitalis incoa/
deconliftens que facit vitam
galrlee-Tlam cbars intero»
ta turarius.
^onagrece.ias.
Senones -ante3 oicebaf 4 nue
galli fencnes.f ur 5. commata.
Sete.eftiuales oomusqs fh/
gidasfadt aq rubduaa.bve/
nulis autem quas niidr? fcy
dt flamma fubduaa.
Scuma.icgario. vel oiunctio.
Sdgonenim ingum-Seuma
etiam oicimr in plunbus fenfi
bus vnius verbi claufula.
Seu fis greceriuncrara.
Sran eni grecameritu; aattj.
Sibimie-lancee.
Sima grece.iri vel fermenti
SJecundus 6
eiuerfas aeris qlitares. -piato vo oirit voceee aeris plaga.i-aeri
peraffnonejS; bac rurfus peraiffione qui da; nofiri tepeas cire/
rui ee paflionepaffibili qualitati adiunctas-Slii aaxneXLj iccg
oirerunt voce ce fubftanria>aiii qualitate-aiu' quantare_*tlu vo
acr.oneiqueoia vtporc falfa repcUmff.to icimus cni voce no ee co
ru que fnnr res: fed corii pontis que jjferurtf ^d nullii itatp pdia
mentum prinet-Tbtedicamea rac^ rerunarara feqccnt.Docvo
nibil ponit in reni na tura: qm nec fubftaoa cffcncc fubftaria; rnfoa
mar.£ftaurvor fonusnaturaU^inftrumerais fcemarus.tloeft
aute fubftaraia vd acddens:qm nen eft res fed paffcrf .5 lia uaq;
Oefcriptfo voreft percuffio aens:v per caufa; oata eTuqucnia vop
lingua percuriaido aaa f cernatur, -priraanus vo bac ponit oe
fcnptione.Uoceft aer tenuiffimus ians:aut ergo oicemus eu; in
fentenria ftoicoai-fmffdaut Ii ab illo erro»: prirdanum cefcndcre
mal^mus.oicem , oeferiprione illi oata effe per caufa; ficuri v illa
Pies eft fol luces fuper terrimo cp oies fit foLfed q: lur folis oid
caufa eft. Sic t aens pacuffio caufa e vods.Xenuiffimu6 aut ad/
dif :qffi in fpiffo aae vor fotmari no poteft vnde etiam pifces mu
ti Oiainf .Uel tenuiffimus f; anaquos:q: aa in fui natura tenuis
eft.tenuioj cu attrabitur. tenuiffimus di pulmone colatur . Udte/
nuis fit cum attrabit .tenuio: cu; colatur in pulmone, tenuiffimus
di per arterias emittit :in qua.f.emiffione vor fccmatur. alia; rur
fus ponit oeferiprione. Uoreft fuu; fenfibile aurium.id eft.quod
auribus fenriatur eis ptoprieacridit. Sene autem oint fuum:auri
um fdlicecquia z auri6 fentit aliquid: fdlica audiendo : fed no eft
auris inftrumentum taugendu
GPeSperiebus vocis. C III.
iiIm articulata eft:alia inarticulata . 'ftur/
r* fus alia litterata e.alia illitterata, ar/
ticulata eft quecopulata eft fignificatioi alicui fiue c 5 Ia
gnificatioi.artare eni eft copulare.3narriculata eft illa
que nulli fignificationi coiurata eft.Xitterata quoq; eft illa vor q
litteris iam repertis feribi pc teft.3Uitterata vero que feribi nen po
teft litteris iam repertis. Si ergo Differentia illa que litterata:adda
tur d que eft articula taffiet in illa vods fpedes que eft vor arricu/
lata z Irata: vt.arma vtruq; canoXoniunganf iterum illitaata z
articulata:? fiet alia fpedes: vt gemitus inf irmop-Xoeat rurfus lit
terata cu inarticulataffiet tertia, vt coar que eft ranas vop.Simili/
ter z aa que vor coauina eft.St vo oiungaf illitaata z inarticula/
ta.fia quarta:vt mugitus boum z fimilia.Jct quia reftat vt etrmo/
logia; das nominis quod eft vor ooceamus.Quid fit etymologia
baeuita abfoluemiis.£tymologu eft erpofitio atioii’ vocabuli g
aliud vocabulum fiue vnu; fiue plura magis fm rd puoprietatem z
littaarum fimilirudine: vt lapis quafi ledens pedem.fcneftra.qua/
fi faens non ertra.piffen aute; ab interputandi que eft tranfla
rio oe vna loquela in aliam.£tymologia fepius fit in eadem loque
la. Dor ago: vd oicitur a vocando : vel apo toi boo. id eft.ab boc
verbo greco quod eft boo.mutatione.b. littere in.v. confonantem.
£t vide g> apo grece ab oidtur Latine . ZToi eft articulus apud gre/
cos: z valet quantum boc . 3nde oicitur apo toi boo.id eftab boc
quod eft boo: quod interptetatur fono.Unde compofinim inueni
tur reboo:id eft refono.
(Tpe iittaa. C. IIII.
* 5 (ttPrci rilparsminimavodscompofite.ideft
_j)LLvl 4 elementariis foras oiftincte. Sompofi/
ta niq; vor oiftinguitur bic contra confufamXt bec 4
dem Oefoiptio fm vim z piopuaatem parti iraegralis oata eft.
Xinaa quoq; fic oefcnbitur. Xittaa eft vor que feribi poteft
indiuidua.3d eft. vor reptefoitata figura quafi fcnptibilis: z que
pa alias voces oiuidi non poteft . Uor iguur ibi. ponitur pto ge/
nae: Sed ad oiffaeraia; voci que non poteft fcnbi : additur que
feribi poteft. Sed quia boc totum baba fyllaba z oieno z oiano:
ad oiffaenriam omnium iftouim additur indii n di i a.£t bec eft oif
finitio conftans er genae z oiffertraiis.Xittera vao fm aymolo
gu; oiatur quafi legitaa.eo cp paeba ita legendi fiue figuram at/
tendas fiue pacnunaanonem^LUta quoq; oiatur l itt era a luuri
eo fdlica 9 antiqui paus fcnbcbara in ceraris tabulis z poftea oe
kbant. 3 tem oicuraur elementa pafimilitudinem quandansquu
fiait elementa coeuntia coipus perficrantuulinae coeuntes faci/
ura vocem Uttaalem. 3 fidoaisvbifupia.Xutere lura indices
rerum figna<B verboram-tts tanta vi eft.vt nobis abfoirium oi
aa fine voce loquaraurXanun eram verba pa oculos non perau
res mtroducuraar .Cdaauur autem quafi legutc-vtl p ita kgaia
bos pxftan.vd in legendo iteremur.
liber
(~Pe Origine litteras:? primo bebtaiearfi. .C V.
litteras repertus eft propter memoria res.
'v3>Wt) 3n tanta nacprera varietate: nec poterant
audimnb : ’ oia oicunec memoria couneruitacp ne obii*
uione fugiat. Iris alligant . Xittere latine i grece ab be*
bacis rident erorte.Spud illos er.i prius oictu eft alepb Jbande et
fimilienuncutioe apud grecos tractu e alpba. 3nde apud latines
a.tranllator er fimili fono alterius lingue littera; condidit.rt noiTe
poifimus lingua bebaei oium linguarii i litteraru eiTe matre.Sed
bebrd.rrij.elemet; litteras fim reteris te flamen lituos vtunf .6re
ci vero.rriiij.Xarini eteni' inter vtracg lingua progredietesvigtti*
tria elementa babet. iDebreoru iittere a lege cepere p morfen. vt
Slef Sed Simel &aled te Qau Sain fis
Jus 3 od Kaf lamed 2 Dem Tlun Samecb
tam -pe ^e Sadi fiof ‘Res Scbin -Jau
Srroui aut t cbaldeoauper abraba: vnde i di bebaeis r numero a
fono concoadant.folis characteribus oifcrepat.£grptio:u litteras
3fis regina 3nacbi filia oegreda venies in egrptu reppent.tegr*
ptijs tradidit. 3 pud egrptios aut alias babuifle litteras facerdotes
oiait-alias ruidis, tieronrmus in prologo galeato. Uiginti r
ouas litteras efte apud bebreos.Srrorii quocg lingua t cbaldeop
teftaf que bebree magna er parte cofinis eft.Tla t ipfl vigintiduo
elemeta babet eode fono.f; oiuerfis cbaracterib 5 -0u6 igif riguw
tiduo elemeta funt p q fcnbimus bebreice omne qi> lo^munr tot
rii initiis ror bumana coprebendif: ita rigintiduo rolumina fup*
putanf.quib 5 quafi litteris i eiordijs in oei ooctrma tenerajadbuc
t lacteus viri iuftt eradif infantia. 2ctor.Ut i quiuis armatus
bi6 taqjj fpiritualib 5 telis.poftea m ecelefia oei ooceret cofidenter.
Unde.ij.£oain.r.Srma eni noflre militie no carnalia funt.f; pote*
tia oeo ad oeftructione munitionu'? cogitatioes.oeftruetes r oem
altitudine ertollente fe aduerfus fcientiaoeur captiultes oem in*
tellectu ad obediedu cbrifto.t parati fubiugare omne inobedietia.
Cbe 3 nuentioe grecas.litteras. .C. XI.
**jfe (?<•« yu litterarii r fu; primu pbenices ;inue*
irVCV 4
1
U nerunt . Unde z lucanus pbdiices
primi magni Ii credif aufi.XDanfura rudibus voce; fi*
gnare figuris.binc e qj ? pbeniceo colote libtotu capita
fcribtmf .qr ab ipfis Iittere initiu babuerut. Sutq; eos quoru; nuc
eft r fus cois numero.iriiij. ridel> Slpba.bita.gama.oelta.epfilon
;i ta.ita.iota.Kapa.dbda.ini. ni.ri.omicron.pi.ro.figma.tabda.pbi
cbi.pfi.o mega.Quo!um bee funt figure ordine rt fequitur.
ct.B.y. 5 \. a-e.j.H. e.iK.a.ai.« v.f-o. ir zs.p.a-.r l.u.9
fiadmus agenoris filius grecas litteras a pbenice in greda oece r
fer primus atttulit.r. a.By 5 l.a.£.i.K.at.u.o.ir.p.cr. 3 .u. -pale
medes troiano bello tres adiedt.f.e-f -x- Tboft que fimonides mi
lestresaddidit.f.j.f-4- . u. littera; prtbagotas famius adereplij
vite baneij pmus fotmauir.nii^rirgub fubterior ptna: etate figni*
fiat.icerta':qppe r q adbuc fe nec vitiis nec virtutib 9 oeditbium at
qo fupra e ab adolefcetia incipit . cuius oertera pars ardua e.f; ad
beata vita tendes.Siniftra farilior fed ad labe interitu oeducens.
oequa fic perfius ait.fit tibi q famius oedurit littera ramos.Sur*
gente oertro monftrauit limite calle.Quincg aut eiTe apud grecos
mrfticas litteras.-prima.u. que buanavitafignat.ee qua niicoi*
rimtis.Secuda-o.que moae.ilam iudices eande littera tbeta afM
ponebant ad eojjj nominaiquos fupplido affidebant^t oicif tbe
taa po tof tbanaton.id eft.a moate. Onde r babet per mediu telii
id eft.moitis fignu.oe qua quidi ait.O multu ante alias infelir lit
tera tbetaXerna.-r.tau figura oemonftras oominice eruas. Uni
de 1 bebtaice fignu interpietaf.oe qua oictu eft.iii. e^ecb.g angelij
trafi E mediu biertm 1 figna tau in frotes viros gemetiu r ooleriu.
‘Reliquas to ouas firma c vltima tibi redicat djfs. 3 pleenipnd
piuiper finis oices.figo fu; alpba t» Xocurretib^n.iter fe tuice
alpba ad co.vf® ceduat" :t rurfus cb ad alpba replicatur. vt oftetu
deret in fe ons 1 initii oecurfum ad fine.s finis oecurfu; ad initiu.
(D 2 ualiter apud grecos oes Iittere numerales fut. C. VII.
vQD tl aut ^ Unere apud grecos s verba copo
KZIlZ' 1 nunt t numeros fadut. Tla a. littera
apud eos vocat in numeris vnu.vbi aute feribut b.vo?
catur ouo.vbi. feribunt c. vocatur in numeris eom tria,
vbi fcribunt o.vqcatur in numeris ipforu; quattuo:.v fic oes litte
re apud eos in nuens babent .latini aut niieros ad lirteras no co<
putitif; folo ibo coponut.ercepns ali4b°q nueros figura oemotw
ftricvtx p «tud..p dngetis.i p vno.l.p tjnqginta.m-.p mille. v.
p <jnc5.t.p.lfa q 1 i figura cruce fignat. t i nuero oece oemoftrat.
fecundus
act02.be funt Iittere grece.? bi nueri lingulis Iris refpondetes.
aipba.pM.a. XDia.j. Uita.pro.b. ioia.i). Sima, pua.g.
TIria.iij. £oelta.,p.o. lelTera.iiti. fipfiloopao.e. Tbenta
qurncB- finfon nota numeri e. firafei. Sita. pw.;. Tod)
dafeptem. fibi-pzocb. Dgdaocto. 3 Iita. Zbianouem
3otalp:o.j. Eeaoecem. kippa-pto.c-cK. ficbafivigintL
labda.paj.L Xriantba triginta. XDi.p:o.m. Jetrataqua
diaginta. S 5 m.pjx. Tbcteta dnqginta. 6Ei-p.r. fipenta.
fepaginta. OmiCTon-^pobteui. trebdeta feptuagiu. "pi-p
p. Dgdota-octuagita. fiofemota nueri. finniatbanonagita.
C 3 De 3 nuentione latinarum.litterarum. C VIII.
latinas litteras fiarmentisnvnw
pbapdma Italis traaidit.Oecem 1
feprem litteris latinis vetus feriptura conftabatfdlicet
a.b.cd.e.f.g.i.lm.n.o.p.q.r.f.t.vnde v legitime nomi*
nantur illa rarioe.f.vel q; ab.e. vocali incipiant s in mutum fonum
oefinancvt funt femiuocales.Uel a fuo fono incipiantit in, vocale
e.oefinant:vt funt mute. lo.aut litttera p:o Cola afpiratioe adiecta
eft poftea. afpiratio eni fonus eft vberius eleuatus.cui otraria eft
p:ofodia fon° equaliter fierus. K-littera falufti’ ludi magifter po
ftea latinis adiecic vt in fono oiferime faceret ouaru litterarum.c.
•2-q.q ideo fuperuacua oidf :quia erectis Kalendis fuEfiua iudica
tur:per.c.eni vniuerfa erpamiml^.lra vfcg ad augufti tpus non*
dum apud latinos erat.fed p ea.c.t.f.fcribebat.Utt ouplep vocaf
q2p20.c.tj).f.ponif. 3 greas ouas Iras mutuauit latinitas.r.-t
uppter noia.f.grea.e be apo romanos v fcp ad augufti tpus non
fCTibebanf.S^po.oupler.fi.ponebaiivtbilanfiat.^pzo.f.vo.i.fcri
bebat, -petras beliasdbe bis agit paifcianusifed mo fm figura
mo fm pnunaatione.Quedi eni attribuit Ire ppter bacqueda p
pter illa.Sunt igif figuraru.Kriij.quib 5 vtimur.Sdedu voqiinb
numero coputat pzifcianlb.l; littera no repfentat fed nota fit afpi
rariois.3n boc eode etia numero pomt.r.'Z.;.q$uis no vtamur bis
nifi in barbaris oiai6ib 0 .3deo aut pmittit oe figurisvt ofidat vna
figura quc| rep:efentareelemeta multa.elemeta vt.i.t.u. 1 plures
figuras vnu elementu vt-c.c.h-v.q.CV aut inabcedario ponif illa
figura qeftt.no ideo ponif g> fit Ife figura: fed qj ffllaba quedam
vna figura repaefentaf ac fi eflet Ira. luq; fo.niij.figure finr.pao
nundatoes eap.i.modi jjniiciandi multoplures funt Quippe cum
fingule vocales oenos babeat fonos-.vt eni q6 oe vna oipero oe ce
teris oef intelligi Ja bzeuis afpirata vel acuifivt babeoivel grauaf
vt babem 5 .‘Rurfus.a.b2euis no afpirata: vfacuif: vt abeoivel gra*
uaf vt abimtis.Sut itacp quattuoj modi,pnudadi.a.qn.co2ripif.
Sei vo funt qn pduaf.-pjoduaa nacg.a.afpirata.vr acuit: vt ba
mis: vf grauaf .vt ba mos: vel drcuflectif:vt bamus. Tbaoducta no
afpirata:vel acmf:vt are. vel grauaf vt aratrii vfcircuflectif:vt ara
Pe.b.querif vtru fit vor.tlos aut oicim 5 q> no eft vor fonus.netg
enim plectro lingue foamatur. fed ad modum tufiis fubtipitur.
CPe Sccidmiibus Iittere. C. IX.
£pft*1U5 belfas.Scridentia ergo Iittere oiainf ea
'L’l-1 l*'’ queoairrentiafadunt Ife^prietatem.i.
conairrentia voce fadut efte littera. Jjia ergo funt que
aeddunt littere.nomen.figura . poteftas . nifi enim bec
tria cocurrant 116 eft littera.id eft.nifi nominet' t figura reptefente
tur 1 ,pnunrief. Solent eni antiij querere in quo fubieao bec ac
ddentia babeant effe.gt oiierunt quida g> in littera : fed erranufic
eni fubltanria mane6 vna t eade oiuerfis variaf acridentiblt lit*
tera mane6 vnat eadem oiuerfis repxfentaf figuris, v modis pao
nunciaf oiuerfis.Sut igif aeddentia fifitudine folamo q> fubftan
tias infcameut.imo nec fequif qififut aeddetia littereqi ideo fint
acddetia.Tloia litteraru I tmt indeclinabilia: fiue q> a barbaris re*
pena ftmt 4 nulla babet oedinatione.Siue q: ftabilia oebet efceo
cp funda metu funt omnis ooctrine.Siue ideo q? aliter ,no poterat
eiTe apud lannos.cu queda Iittere oicanf vocales: eo q? g fe voces
fnas gfiaur: qmipfa vocalis nome eft fuiipfius: qono obferuari
poffet fi vocaliu noia oiuerfis termaiatiomb'’ fleaerenf . Semitio*
caliu noia a vocalib’ indpiur.v ui ipfas femiuoales oefinunt.CM
nome.Lin antiqs libas muenif fcnptu p.e.v. L£t boc ide ininnca
ram nominibus apparet.mutari eni nomina ab ipfis mutis incipi
unt.£t in.e.vocalan oefinunt.erceptis.q.t.Kvt bec itaq;^p:ietas
cbferuaref indeclinabilia maferut. 3fido2 5 vbifup2a.l1oiaaut
litteraru getes er fono .pptie lingue oederiir.notaf otis fonis atq;
oifcref.na poft^ eas aiaduerterur.-: noia illis 1 figuras ipo fuerat
figuras aut prim er placito ptim ei fono litteras foanauerat.vt/
puta.i.t.o.quara vni 5 ficut enlis fonus eltita tenuis virgula-alte*
tiber
rias pinguis Tonas ficut? plena figura. 3 nta figuras litteram;
r apices veteres oiftutreruciapice; sierit pwptaqo longe firape
Uibns.t in acamine linere spponaf.£ft enilinea iaces fug littera
ecjaaliter oom-^isnra etn dt cjua tota fcribif. 2 littera in omnu
bus gerib’ prioadl toerarieo $ ipfa pricc nafcenb^voce aperiat.
(T^be Tboteftate 'littere fubftanri ali. -C X.
bdjas-Tboteflas ergo eft ipfa paenuria/
V—
•
L ' US» no-i-mcidospnuctatiois .ppter quafigtu
re t nota repta f£. 1 >oteftas vo alia fubflatialis:aUa ac
ddetalif.Sobrtarialis gj ipa focalis e. ant bfonaf.Sic
eni pniiriaflirtaaivtvdpfe voce fua gfiriatiror vocalis. Odvt
ca alia foneto noperfet appeUaf ofonas-lDi vero paaiuriariois
modi funr oe fubftantia littae, 3fi £ kins fbi fupia . Xittere er
go oiiridunrur pandpaliter in Ouas partes: in focales t confonan
tes.Uocales funr que oirecto bratu faurium fine f lia collifione fa
rievmirtunturoicte vocalesiqwa per fe focem impleant per Te fyl
laba; faciunt nulla adberente confortante. Xonfonantes funtque
oiuerfo motu lingue vel impaefltone bbioai; , effidtmtur.£r focan
ntrccnfonantes.quia per fe non fonannfed iunctis focalibus fo/
nanr.t?e in ouabus partibus oiuidunrur in femiuccalibus t mu/
tis.Semiuocales oieteeo g> quida femifonu ce vocalibus babeat
3b e quippe focali incipiunt t cefinunt in naturale; fenum: vt.f. 1 .
m.t caere. IDute aute oicte-quia nili fubieais fibi focalibus ne/
quaqua erumpunli eni ds ertremu vocalis oetraxeri 6 ronu indu/
fu; littera murmur Tonabit vt.b.c.d.t caere. 3nta vocales aute.i.
t .u.apud gramaricos varias baber fignificarioes.Tla mo vocalef
mo femiuoales modo medie funt. Uocales ideo funt. qtfolepo/
fire frlbbas fadunt.Confonantes ideo babentur.quia intadu ba
bentpoft fe vocales in dfdem fellabis conftitutas.vt iuno. vates.
ZDedie aute tcdrcoolamtur.qnianaturalitafole medium fonuj
babent: vtilus vnius.coniunae aliis pinguius fonant: vtianus
vanus. fole enim aliter fonannalita iuncte-^-vero paoptaea inta
dum oidtur otiplecquu quotienfamq; in metro inta ouas voca
les inueniturpao ouabus confonanribus babaur vt troia. gemi/
natur enim ibi fonus eiu 6 .Cl.quoq; lirrera paoinde intadu; nibil
efttquia alicubi nec vocalis nec confoturis eft:vr quis.£adem t oi
gamon a greds vocatur quado fibima alijfq; voalibus iungimr
quia ooplereftinftar.^.littere que ouplergama baba. ad cuius
fimilitudine cunctas vocales orgamon appellari grammatid vo/
luerut. 3 nta femuiocales aute queda liquide oiamtur.quia inta
du; in vna fylbba poftpofite ali jsconfonanribusoefiriunt tame
tro ercludunt.£r quibus oue apud latinos liquefamr.lt.r.vt fla
tus fragot 'Relique. m.t.n.apudgrecos liquefcunt.vt mnefleu 6 .
Tbemis belyas.SntiquilTimi brinoai; fcribebant.f.eloicum oi
gama ad reptefentanduoi.confonantem: vt in bis oicrionibus-.va/
do t venio. 3 te vbi bodie ponimus.f.vt in fado t cofirailibus. feri
bebant tunc pb. afperius paonundantes cg nunc pacnuiidemus.
Tbbcuir vao pollea modernis: vt quia in Sido t ta’. ; bus nimis a/
fpae fonabat pb.loco dus fcribere.f. dide ago g/ vbicunq; antirj
fcribebant pb.nos bodie fcnbimus.f.mfi in greds oicriombus vbi
antiquam feruamusrcripturam. 3 ndepjobarpdfdanu 6 g>.f.non
eft femiuocalis fed muta.
Cbe T>oteflate eiufdem acddentali prima. '.C. XI.
t*lra s. Hcridoalis vero latere potellas
\L-ll Ut» quincupler eft. Quarupaima eft g> litte
ra: vel coaipit :vd paodudf.Secuda g> afpiraf vel ab f/
tg a fpirarione paoferf .Jerria q? vna ogrua efl alij in fo
no.Quarta g o vna trafit in alii Quinta vao cp vna paeponitur vel
poftponic ad conftttuendifyUaba-Uocales igifapud latinos oes
funt anapites.i.modo casipiunrunmodo paoducunf veconuafo
Clide ago q> vocalis alu longa natura: alia pofirione longa.Tla/
tura eft quepaoducif et uiuennoe fua i uiftitmioe.Tlatura eni in
vocalib 5 nibil aliud eft qj inuentio ipfap.Xonga pofirioe eftquan
do paopta ouas confonates fequetes: vel paopta vna ouplice pto
ducitur, vt ouri-Similita alia natura baaus dt.alu politione.
(HDe .Ceteris quatwoa. .C. XII.
M ca *Sif vocales afpiraf qjuis novbiq;t
Kllv I f fp pponit" eis afpiratio.vt beo: bem°
biems-.boibumusXonfonites aut qtruo: tm poftpoli
ta femg afpiranoe afpiraf g-c. vt cbjemesX vt tbafo
•Jb.vtpbilippus-TvvfpnTbus. Delrapeogmtioevidesgjinta
c-Jfpiratu.1 cjion afptritnm eft g-3«er r.quocB t rb.o.3ntap.t
pb.fiue f^ft b£rgo g.t o.t b.funt medieqj falica et quadam fi/
nulitoine Ioni acoomt ad eas quaru oianf medk.3u etiam gi
fecundus a
nec tanto fpirim p»tounf quanto eedem afrirare-t minox etiam
fpirira p^ferunf <% eede; non a fpirate-Qo inde perpendit : queni
am in paoferendo non afpiratas magis la boant vd operant' ette/
rioia.px)Saendo enim medias inta vtru<B fitvods fcanano.qo
fedk perpendens fi in ptedictis moribus attendas oa voces natu
ra lita modulanda, -jboftboc fdendu;eft fer modis litterarum
fioi mutari ones.aut pa cafus.vt bomo bcounis.aut pa rempoa
vt fado feriant pa compofirionem: vt falfus mfnlfus.aut per ceri
uarionermvt fero fatus.aut pertranliarionem ce greco in larinum:
Vt erros cyrus ^ut pa antiquitate : vt legendum pto legundum.
be otdine vero fdendii voa les fibi ptepcxiunf in orpbtbongis
ad coftituenda frllabam.bypbtbongus ago eft ouaru vocalium
conairfus in esde frllaba cu quadam feni collifione:vr vtrat$ vim
fuam babeat in metro pofirio. 3 n eade frllaba oieni eft paapta fr /
nalimpba: que fit inta litteras oiuafaru fyllabarii : vt vtraqi vim
fua.babeat.in metro:addit ptopta.u.qo politum inta. q.o aliam
vocalem vim fua in metro nen retina, ideoq; oypbtbongon cum
alia vocali no farit.£imt aute quattuo: orpbtbcngi quibus nunc
vtimur aeoeau.eu3emiuoalm aute;.m.ponif ante n.vt mnefte/
us quod eft ptoptiu nomeu. v amnis.fk eni; itaandum eft:vt a.fo
inm primam frllabam fadat.m.vero t rufimul fint oe fequenri fyl
laba.S.quoq;ponif autem.vt fmaracdus.Qai enim fcnbunt.;.
ante.m.vitiu fadunt.nun^ eram oupler in prindpio frllabe polita
cum alia poteft iungi confonante. Tbtererea fi.;.ibi fcribaaur faU
(us effa iucani vafus in quo ait. Zerga fcdetaebto maculis oif
tinaa fmaragdo . Tluc vao ftat rnetru eo gr.f.ptepolita liquefat.
(Tybe Syllaba. C. XIII.
belve.Srllaba ago eft coptebcnlio Urte
Ut» raruconfequensfubvno accentu tvno
fpiritu ptolata.Sylbbin naq; interptetac compteben/
dere. .Comptebenfio ago litteraria quali earum coniun
aio pa q 6 oiffert ab elemento qjuis vna fob littera :vr.a. quando
eftptepofirioipfam nominis interpMationem fottif. confequens
vao addit quali congrua, vt videlica Iit abfq; barbarifmo: fed qj
boc totum baba oaario fubdif vno accentu. 3 te cp tota oictio fub
vno paofemir accentu:ad dus oiffaentiam addit tvnofpmtu.i.
impulfu piobta.Sed mona fylbba oictio eadem eft t fy lbba.t d
illa oeferiprio conuenit er eo gi fylbba eft moner eo cp oictio oiffi
nitur fylbba eft vor litteralis que fub vno accentu i vno fpiritu in
diftanta paofert.vt oicatur littaalis contra confufam vocem:que
fonis elementariis non eft oiftincta.vt eft mugitus boimi i fimilia
Oerum q: boc totum baba oictio monafy Ibba addit' inftanta. vt
frilica fine oiftanria altera fylbba fequaf in conftructione oictio/
nis. 3 W 02 US vbi fupja.Sylbba enim grece-btine conceptio ti/
ue connerio oidtur.Unde vere illa eft fylbba que er pluribus na/
fatur litteris.
Cbe Speciebas fylbbe. C. XI III.
belre-Sunt aute; fylbbe fpedes fcr.£ft
V *- 11 Ut» enifylbbaquevnuislirterevt.a.velotta
rum vt ab.vel trium : vtars . vel quattuoj : vt mars.vel
quinqy vt ftari 6 .vel fer:vt ftirps.Quot autem funtvo/
cales tot funt fylbbe.que vao er lineris pluribus conflant fere fut
i nnumerabiles.Sdendurn vero g> lica fylbba tres cofonanres ba
beaunulb tamen fylbba tres baba vocales.ita Idlica vt in moro
vim faa roineant.O^ms enim cum orpbrbongo feribatur u.vt in
ilb quae .u. tamen non retina ibi vini littaeJct vt ce iittaam; po
firione in fylbba aliquid oicamus vd oue vocales faciunt fylbba
vt in ilb oypbtbongo que eft au. vd vocalis veonfonans vrnvd
plures.ita q? voalis antecedit confonantemvel confonans voca/
lem-Tlun^ tamen plufpp tres confcxuntes antecedae poflunt vo
calem in eade frlbba.nec nili tre 6 fequLita tng/fi tres confonan/
te s antecedunt vocale non nili oue fequentur : q: non er plunbus
litteris $ fer poceft fylbba conftare.Si antecedens fylbba tomi
netur in confonantem:necefie eft cp fequens a confonante uiaput
vt arcus.mfi fit oierio compofita.lrec emm regnb oe fimpiiabus
intelligcnda eft. 3fidoais.Sylhbc aute aut bwucs funt am Ion
geaout communes. Tbimcs vocate q: nun^ paxlua polfunt Xon
gecp nun^ coaripi poffunt. jComtnes 3 iitem:q; px> foibentisar
bimo cum neceflitascogit.rp 20 ducunf rcccripinntur. 3 deoame
fylbbe longe bueuefq; oicuntur.qa pa vanas voai; mo ias aut ou
pb am fimpb fparb temporis babere vidaitur . Drpbibonge frb
laba greco nomine oicte: gi in eis bme vocales iungitur. ver bis
ioaes tareum cdcbiara fmz. vaoapu ma
liber
Sctidetib’ fyUabe.: ptimo oe accera. -C. XV.
belre.Sctidnnt vero fyllabe quattuoue
V» ‘ • Ut> noi.fpirmis.tq5uslinerasnunrenis.23e
no: ide eft qo accentus.3ccentus eft modulatio votis
in comuni fennone vfucg loquendi.boc aute oitif pzw
pter cantilenas vbi accentu no obferuamtis.Ditif aute accetus ab
eo qo eft accmo actims.eo.fg> vni fyllabe accantantur oes alie in
pzokrioeoictionis.oes eni alie vni os pzolatione feqtiunf.Xribus
vero modis fit modulatio votis.auteni; a graui voce incipimus a
in acutu tendetes: ibide oefinimus.t accetus bic oitif acutus.aut
a graui intipimus ibicg perfcueranimus.a eft grauis accetus. aut
a graui in acutu tendente.ad graue reuertimur.t accentus bic tircu
fletus oiritur .Xatini rumqua} ponunt vel obferuant accentuj-nifi
in penultimamifi mona fyllaba fuerit oicrio.£rcept! illis in quibus
vel p:opter fyncopam: vel aufa oiffererie;ponitur accentus m fine.
jlidoms.accentus <3 grece pzofodia bitit .et greco nome accei
pit.Tla p:os latine ad.oden grece-latine annis eft.accetus autem
oictus q: iutta antu fir.fiait aduerbiu q: itirta verbu eft. acutus
accetus oictus eft q: acuat x erigat fyilaba.grams g> oeptimit x oe
ponat.eft eni otrarius acuto.Circufierus.q: oe acuto t graui conf
ftat.^ntipies eni ab acutoan graue oeftnit.atq; ita ou afcedit x oe
fcedit circii Herus efficit .acutus aut x circiiflerus limiles funt.naj
vterqs leuat fvUaba.Crauis otrarius videf ambobusma femg oe,
pamit fp liabas xu illi ieuet. vt vnde venit trtan x nox vbi fidera co
dir.Unde bic grauis e.mimjs.n.forat q5 atiitus x tircuflerus. gra
uis accetus cu vno accero pot poni in oictioe vna.cu vtnfq} nu$:
vt atulus.311 copoRta oictioe vnus accet°eft:vt armipotes.omni
potes, accentus aute reperti vt>pter oiftincrione. vt viridiqy
in littoze cofpitif fusaie oicas vjfus.veljipter pzonuntiatione. ne
oias meta bzeuiter x no ptoducte meta. vel oifcemede ambiguitas
ris aufa. vtergo.ru cu^dutif go.aufamfignifiat. cu cosipitur
coniunaio ert.^igure accentuu oece funt.que a grammaticis p:o
verboaim oiftinctionibus apponuntur.
(TrDe 'Regulis accentuum. .C. XVI
vbi fupra. £DorafrIlaba aut parf
orationis fi 'naturaliter b:euis eft.
vt vir.aut pofirioe longa, vt ars.acutii accentu babebit
Si vero naturalit ionga: vt res orcuflerro.DilTyllaba fi
ptioze naturalit’ longa bj.-z vltima b:eue:craiflectif:vt mufa. alit
acuitur.&ifyUaba fi media b:eue b>vt tybia tuc prima aaiimus.
Si vero naturalit longa b? fecuda x vltima braue:vt romanus. tuc
media tircuflectimus.23etraff llaba aut parforatiois: pentafyllaba
ratione trify llabap retinent. Tbetrus belvas. IDonafyllaba ou
aio fi vocale natura cosepta babuerituento pzofertur accentu, vt
fax.pix.OTorafrllaba rurfus oictio fi voale natura pioducta bas
buermdrcunflectitur. vtres:oos:v fpes.3noiffyllabis autem vbi
ambe cosepte:vel pofterio: fyllaba pzoducta fuerit.pama acuitur
fiue pzoducta fuerit fiue coaepta vt nepos.leges/Rurfus in oiffyb
labis fi pemiltima pzoduaa fuerit.-: vltima b:euis. prio: circii fie
critur.vt roma. exceptis paucis que aufa oifferenrie in fine tircun
flectutur. vt pone.erceptis illis que ex tri fyllabts fuit per frneopa:
vt fumat pa> fumauit.fee fyncopatis vero fiue oifiyallaba fuerint
fiue no: bec e regula comunis.quoties fit fvncopa m aliqua oictio
ne 1 fuper accentus mana, fuper vnam, vocalem in frncopata.per
quam fuerit in itegra x oifiyllabis.Et otinceps fi penultima fuerit
coaepta:acuemus antepeniilrimi.fiue illa coaepta fit fiuepducta.
vt lullius. boftilius.excepris bis vtraq?.: pleraq}.? exceptis opo
ficis ab infiniriuis.-r fio vel facio. vt alefit x alefaat.t exceptis fyn
copatis fipter pdicti regula, vt virgili.mercuri. Integra enifiit: vir
gilie x merairie.3n trify liabis tetrafr liabis x oeinceps x fi penulti
ma ftierit longa natura.v vltima tueuis: penultima rircuflecrif . vt
getbegus. pcrofuo.3n triffyllabis x tetrafyllabis x otinceps. fi pe
nultima fuerit longa natura. vltima longa.' penul acuetur, vt atbes
ne mifcene-3n oilTvllabis x tetrafrllabts votinceps.fi penuL fue/
rit longa pofitione.ipfa acucrur. x antepenultima magis grauabis
tur § m aliis vt metellus. Omnes pxpofitiones p^ofite afuas
libus fuis.vel geniriuo relato ad fiuim afuale. grauantur per oes
fyllabas:yt fupa oomu vel oomu fupa regis3uppofite vero aai
untrn- in pntipio.vt oomu fupa.nifi eqaiuoce fint ad alias parref»
oationis.v tunc acuuntur in fine.vt maria circum omnia, ne fi cirs
cufleaantur in fine-nomen vel aduerbium effe putentur, tx itaqj
ftmt comunes acccntuu regule quas latini vbiqyobferuant. nifi g>
interroga tiu is vel relatiuis qoeda fit mutatio. S; etii interiecnos
nes nulla feqmmtur regula}, quia l^nificat affectus animi quora
fecundus
eft vocem interrumpere.
<~De ceteris accidentibus fyllabe. C XVII
belfas.Spiritusvero accidit fyllabe qj
'i' 11 arper&fpirttu vel leni pnuntiat . £t<ja
reftat vtoetpe agamus.*|b:imo vidoida eft oifferenria
inter temp^v accentu.accentus 5 e eleuatiovotis acuta
que oitif arfis.vel oepjeffio grauis:q oitif tbefis:vel tirdiflexa ina
ter vtracp votis modulario.Zxpus aiit eft mcaa .pnuntiationis ip
fi accentui adiacens.tpus ergo accidit fyllabe. vnu vel ouo.t3uius
nacgtpis oitif fyllaba effe fi coaepta fuerit. ouorvo fipzoducta.
foztaifis eo q> multoplus tenef $ bzeuis : non g> bis tm teneatur
fm certa menfura.Uel ideo q: cue bzeues ponunt' fepeg) vna lon
ga x econtierfo-lblacuit aia quibufda g> vnii tempus x fenus aed
dit fyllabevel ouo x femis. vel etia tria-Unu qn vocalis tueuis eft
per fe.i.fine cofonante fetii pofita in ade frllaba. vt amo .Uelqff
fimplex ofonans fequif .vt caput.Oniiverb x femi6 in comunibua
fy liabis, vt lacbnmieXu enim ptima fyllaba naliter coaipiaf poli
tione ouaru coforantiu que fequunf .redpit tempus oimidium vn
de poteft p:oduti.Cutu vero tepoai eft fyllaba cu ipfa longa eftivel
natura: vt oos.vel pofirione: vt ars.fcuo tpa x femis babet fyllaba
fm quofda qn poft voakm natura longa fequif vna confcnans:
vt fol.Quonil enim longa eft natura ouii eft tepoai-cofonas vero
que fequif. tempus femis ef attribuitJTria vero babet tga qn poft
voale} natura longa:vel oue cofonates fequunf : vt mons: vel vna
oupler:vtrer.Quonia enim longa natura eft ouu teporii oue vero
confortares que fequunf vel ouplex vnatepus ei vnu attribuunt.
O- rex pzoduaf natura:ex genitiuo regis manifeftu eft . Semper
tn in metro vel vnius tpis oeba accipi fyllaba ficcmepta fueritivel
ouu fipduaa. Tlumerus quocg accidit fyllabe:q: nec minus §
vnius nec plus & fex litteras poteft apud latinos frllaba inueniri.
{TT&eTbedibus. C. XVIII.
vbi fupza-Syllaba apud metricos
ideo femipes nominaf:qjfitoimi
dius pes.Tbedes funt <3 certis frllabaru tpibus cofiftut
nec a legitimo fpatio vncg recedut . Tbedes oicti eog>g
eos metra ambulent. tla ficut nos pedib^uicedimusuta metra qfl
pedibus gradiunf .Tbedes aut oes cetu} vigintiquattuo: funt-bif
frlabi quattuo:.23riffyllabi oao.23etra(yllabi fedecim. Tbentafyb
labi trigintaduo.t5erafyllabi fexagtntaqttuo:. vfq} ad qttuozaut
frllabas pedes oictmf ."Relique finsugie oicunf. 3pfi aut pedes
babent fpetialcs aufas nominii quare ita vocenf .Spondeus oid
turq: tracrim fonat.tla fpondeus tractus quida oitif. i. fonus 4
fundebaf tira aures facri fica tiu. 23rocbeu6 vero ab eo oictus e qp
celerem conuerfione facit antilene.x quafi rota velociter currat in
metris.Zrocbos enim greceirota oitif 3amb , ’oictus eft eo q? iam
bopn greti oetrabere oixenmt.bmoi enim carmine oes inueooes
vel Oetracrioes implere poete foliti funt. Soacty lus a oigito Oictus
g> a longiox nodo itix>a6:in ouas oefinit bxues ficziftepesiuni
ctura vna babet longa ? ouas b:eues. fLedunf vero pedu meba
vf p eqlitate: vf p ouplu: vfp fplii vfp fextuplu-vf p epitritu. Sut
igif equi oece.oupli vero fer.triplus vnus.fextupli feptem.epitriri
qttuoz.Tlnmerus eni} fyllabaru in pedib 9 a ouob^vfq} ad fex pw
tendif.vlterius eni} nopcedit. 'Reibltitio eft pedu qff p:o vna lon
ga oue bzeues ponunf .aut p:o ouab° longis quattuo: baaies pol
nunf .vt Sectaq} intexunt abiae coftas.abiae nunc refolutio eft
fpondei in.pceleumatico.in qua refolutiones fempftnalympbam
fequitur virgilius.£x vna quide longa oue baues fiunt. £t ouai
bus aute bxuibus longa nun^ fit.yindi enim folida poffimt.ftx
lidari ftiffa no poffunt-XDetra pedibus actidunt.vt a troebeo trof
cbaicumia oactylo oactylicum.a, iambo iambicum.
C3£>e Dictione. C XIX.
IfrfTllti belyas.Dictio eft minima pars oatio*
<^11 Ux? nis conftnicte in ozdrne. -Jbars orariois
oitifiq: vocet fenfticcmftituit oratione, iberboc ergo
remouenf littere x fyllabe.quaru nulla fenfu oratione
eonftituit:licavoce.Sedq: vna oranoqfig} pars eft alterius ora
nonis. 3crirco ad eius oifferentia addit minima. nulla eni vox mu
no: eft oictone.Quonia vero vna fola oictio oitif qua doq; oratio
ne oictio talis pars oratiois vidaef:coftructe additur. Tla pafda
nus oidt.Quid eft fummu bonii in vita: x quis rffdat boneftas.
oico bona ccarioe mdit.£t q: rurfus queda oratio viriofe oftruif
3ctirco addit in ccdine.anriqui oiterunt cp no queliber oiunctio
oictionuoitioebet oratio. fed illa tm que aliqua inberetii.Loinn
ctione reru fignificar.vtj5omo,albii6.cpma fit oratio imperfatanp
Xiber £»ccudus
lurtt feminina paefer wdo.margo.cupido quado cfl paopaiii nome
od que funt m.ifculina:exceptis paoprijs nominibus mulieru vt iu
no.? vno appellatiuo caroique funt feminina:? ereeptis paucis no
ininibus comunibus-.quoai fignificatio vtricB fepui poteft e(Te co*
munis: vt bic ? bec bomo.Si oicatur q> f m banc reguli virgo eft
tanta generis feminini:cu tame inueniamr virgo eft electus a oiio
oicemus abufiue ? figuratiue fic oictu efTe. Omnia nomina ter*
minantia nominatiuu itt.u.neutri generis funcvt cornu.
C£5e&efinentibusin.c.d.Lm.iu C. .L.
in.c.inueniunf ouo neutra.lac
?
't ' lUvlHw aliec. 3n.d.imieniuntur:qo z
quid? aliud:? vnummafculinubogud. Omnia lati
na nomina oefirtentia in alateutri funtgerteris:vt tribu
natercepto vno mafculino fal.£>arbara quotp nomina oefinetia
in alfunt mafculina.vt bienifal Tlomina oefinetia in el.ccaae*
ptam neutri generis funt.vt meLQue vero in eLpjoduaa oefinur:
barbara funr?mafculina:vtmicbaeL Tbouovmjin il.mafculi*
num inuenif pugil.? vnu femininu tanaquil.£t vnu commune, vi*
gilt vttu neutru nibiL Opponit' oe abigaiLfed oicimus beb2eum
efie z oe bmoi non agit. Jn oi.quotB vnu mafculini! inuenif vf
fol 3it vi.vero vnu mafculirtu inuenit' :vt coful.o Ouc coia pful
v etti!.£)arbara: fubtbnl z mutbul que fimt mafculina. Onu in
uenif in am.coe triu genes? indeclinabile nequa. pnim.quoq;
vnu inueniturcim.? barbara indeclinabilia. vt ioacbim.fit queda
noia numeros.vt vndecim.q funt coia.cberubm z ferapbin.qii.f.
terminanf in im-fingularia funt z mafculinigeneris. Qn vo termi
nanf in in tuc funt pluralia ? neutri generis. 11 omina termina*
na in um-neutri funt generis. vt templu.ecceptis paopaijs nomini*
bus mulieu que funt feminina vt gliceriii.Oia nomina in en.oefi*
nenria.neutra funt.ecceptis copofitis a canendo- vt mbicen.terce*
pto flante qn e nome facerdotis z pecte.? q oefuiiit in en.^duaa
vt lie.q oia funt mafculini generis. tlifi g> figr eca fuerint termina
ta in en.eiufdem generis funt apud nos cuius? apud grecos:vt
bictitan.becfpren.
C&e&efinentibus in.r. C .LI.
WM i 1**1 funcetcepto vno oiflf llabo:bic cefar.
£t exceptis monoljllabis: vt lar nar que fut mafculina.
£t excepto par.? copofitis ab eo: vt impar que funtco*
munia triu generi!. 3nerrerminatiamafculinafunteieeptisad
iectiuis que funtcomuniaiepceptis nominibus fetuu terre:vt filer
v illis que babent.b.veLu.cofonante ante er. nec funt adiectiua:vt
fuber e ver.que omnia funt nentra-pteter bimber e compofitis ab
eo:vt oecember que funt mafculina:? excepto acer nomie arboris:
z exceptis mulier? mater z linter que funt feminina.# fpinter et
iter que funt neutra. Omnia nomina in ir.oefinentta mafculini
funt generistexcepro gaddin? vno indedinabilur.que Duo neutri
funt generis. Omnia nomina terminata i oi.mafculina fuut.ex*
ceptis tribus feminime.fixo2.vxo2.arbo2.? exceptis quattuoj neu*
tris.coz.adoimarmo?.equoj.? exceptis compatiuis ? copofitis a
colote ? oecoze ? coapoae vt trico4jotoedeco2.oifcolo2.que omnia
funt comunia: paeter vnii comparatiuu q6 maf.efl bic fenioa.# ep
cepto memo2:?compofitis inde:? autot quado autetin fignificat:
que funt comunia. Omnia in ur.oefinentia neutri funt generis:
exaptis ptoptijs nominibus: vel oeos ? getilibus: vel appellatiuis
auium que babent-x.vel.t.veLf.ante vr. vt auxur.aftur.furfun? ex
ceptis verbalibus que pofTunr imponi bominibus:vt augur.fur.q
funt comunia-nifi qj fatur mafculmueflin frequettiluno vfu.cum
ituieniatur eius femininum fatura.
<[;&e&efinentibusin.8. C. .LII.
Xjrtjllf. nomina in as oefinetia feminina funt:
iZttZ/ IU» exceptis gentilibustque funt comunia
vt arpinas.# exceptis sparis nominibus viropvt me*
cenas que funt mafculma:?exceptis monofrllabis ma
fculinis.as ? vas.cum Declinatur vadis ? mas ? exceptis bis neu*
tris vas vafis.pbas.nepbas.? excepto vno comuni triu generu qd
eft indeclinabile vt nugas. Omnia in es.coaepta oefinetia ma*
fculiiu (iit generis: exceptis adiectiuis q funt coia vt teres.erceptis
oefinetib^ges-.q feruat.e.ingenitiuo:vt feges fegetis:? ercepro
abies:?copesqfuntfeminina. "potio in es ,pducta oefinetu.fe
minini funt generis:excepto oies:qn cerrus tps fignificat. vt.xxiui.
boaas fpaaum: et meridies ? piopiifs nominibus viror que funt
malculu:? exceptis adiec ti uis quos fignificatio fi ad bomies folu
pertineaccomuma runtouumgenep:vtberes:finante tad boies
? ad aIia:comtmia (ut triu genes.? ercepto verres appdhtiuo qfi
p02cii fignifiat. Omnia in is oefinetia femini funt gencris.etce
ptis adiectiuis que funt comunia ouu genes. vtioulris:? ereeptis
illis que babent ouas confonantes ante is vtpifcis.vel ouplice vt
aris vel.n.vt panis:? quos penultima oefinit in vnam ce liquidis
vt otbis:que omnia funt mafculina pieter bipennis.? peftis:? ne*
ptis:? veftis ? vaif.? turris:? pelf ? peluis:q fut femina:? excepto
canis quod eft comune: t finis ? clunis que oubie,pferunf ab au*
toribus:? ereeptis illis que crefcunt in genitiuo.vt lapis dis:que
omnia fuut mafculina pieter cufpis ? caffis que funt feminina.
Opponit cotra banc regula-caulis ? etia febris q 5 eft femininum
fifr ? poliis pollinis/fturfus glis ris.glis fis:? glis tis.qi i gto ere*
fcunt vna frllaba:oe quibus oiettaeft a quodam.Slis ai limal glis
terra tenapgUs lappa voaf
.
(Tjadbucoeeodenu .C. £. 111 .
no ‘ aoe| ineria in os maf. funt.vt flos.
K liZ
/ • K** ereeptis trib 9 femininis cos.oos glos
£tquimg comunibus cuftos: facerdos.bos:c6pos.?
impos:? exceptis Duobus neutris osoiis ?os olfis.
Oiarioia in us.conepta oefinetia mafatlini generis fimt.exce*
ptis noibus arbos que funt feminina. vt quercus.? exceptis femi*
ninisgrecisque3pudgrecosoefinutino6.apndnos vo inus.vt
frirus.£t exceptis oe fcoa Declinatione bum^alnus oomus.quod
enam quarte eft.? oe quarta acus.focras.man^s:trib , nurus:poi
ticus:colus:que oia funt feminina.? exceptis acus aceris.qfi figni
ficat purgamentu frumetu? pelagus ? vulgus ? virus que fut neu
tra.£t exceptis r.oibln us.que funt tertie oeclinati6is:que omnia
funt neutri generis.pter bic lepus ? bec venus.St bic? bec ?boc
veras.? bec pecus pkudis.ScSm bac regula.ergo c? oicubec cri*
ftallus.qzgreeioicunt criftallos.Onde in pfal.tDitrit ctiftallum
fua ?c.£5i tn inueniafcriftallu fuu non eft a criftallus.fed a criftal
lum.oiceba t antiq boc criftallu boc margaimSunt etia qui pu<
tant bec paradifus oebere oici cum in vfu oicaf bic.Uidenc etia?
plura antiqut excepiffe (goirerimus.Unde vbi prifeianus oirit.
2Uia f 0 omnia eiufde Krminationis fupiadictas oeclinationii id
eft.fcoe ? quarte mafculina funt.Dictu eft a quoda-Tboaticus at
(5 tribus nurus manus aut anus idus.Sicacus ategoom^penus
? fpecus excipe focrus.£t ide.Tbo2tic 9 egrptus finodufparadifus
abf fius.bipbrbongus nardus colus coftus ? alnus-Oanus vter
tribus balanus penus-ara’? idus.St alius ve! ide colliges femini
na quos parte paifriamis.pofuerat.ara^ofpbtbongus nard 9 co*
ftufcB pbafelus.ain 9 criftallus finod 5 balan 9 quocg vannus.£ar*
bafus atq; colus ? abrlfus bum^quoq; botrus .t>is berem 9 bif!'*
iungat ? ipfa papir 9 .Oia noia in us^duaa oefinetia feminini fut
f eneris:excepf monofrllabis q‘oia neutra funt pter 15 mu6.? 15 ?
i fus.? bic grus.£t vide g> prifcian 9 ibi enumerat pal 9 int .pducta
eguis boaati^aucte poetica ide C 02 ripiat. 3 te pus p:o putredieide
clinabile eft.? neutru-S; pto cuftodia oedinaf pus puris:? ema
fculinu.3deoq5 videf ponendu in etceptioe.qsuis autoi no ponat
C£oe £>efmentibus in.x-vel in ouas ofonantes. .C. LI 1 II.
noia oefinetia uriemina funt exceptis
Kllv adieaisq fut coia triugenep:?excepil
illis quos fignificatio ad vtriiq; feru ptmet.q fiit coia
ouu. vt oiunx ? quos fignificano ad folos viros ptinet
que funt mafculina. vt rep? exceptis grex tvarix ? foanir ? calix ?
coater ? filer:? exceptis noibus que fupma frllaba bnt.e.an.x.que
funt oia mafculini genetl . vt vertex nifi fint noia fetuu terre. Tloia
in ouas ofonites oefinetia fenumni funt genens. ereeptis adiecti
uis que lunt oia coia: vt p2udes:?'excepns monofrllabis mons.?
fons:? pons ? oens.? exceptisjjprijs noib’viros que funt mafai
linavtmars. £t exceptis bis mafcnlinis appellatiuis. cinips.?
adeps ? fotceps.que ? feminina inueniunf.Jxiens vo ? quadras
cum fint grecafvt quidi oicubnon pertinet ad banc regula. Tlo
mina oefinentia in aus.feminina funt.vt laus.^n aes.oipbtbogij
inuenif vnii mafculinu.paes praedis.£t vnu neutru vt aes aeris
£Euis tn fm padiaas regulas oifcemi oebeant nominu genera,
ofeit prifeianus autoaes genera confudifle aua o ritat e fua quosi
boc fequi non odaemus.
(T^De Xertio accidente quod eft numerus. .C. LV.
ttl rin 1 ct 15 Summatia Duobus modis
lita confideratur.ftnrem.fim vocem
vterq; numerus accidit nominibus quibufda -licj non
oibus.qa collecturis ? fimilib’n6 videf accidere nume
rus fm rem.Oaibu8 aute accidit eoaim eft fecudaria fignificatio
Xtber fecundus
"Da enim vor bomo principaliter fabftanriam fignific3t: fecunda/
rio fingularttare.l; er 3dinnao bmas oiftnbutim ois-.ad plura per
nnere videar' . vr cu p i atur omnis bomo.Tlumeras vero ftn voce;
eft comunrovocupropiietas.qiriomebuuifmodi fcvrne vd termi
nationis eft.fi er vodsfccma ad vnrivd plura fub prolatione vna
tricar. Trimer’ Angularis no .pprie or nuerus. f; abofiue .ppter ef/
fecnLf.q; effiat nue=.Siait noiarin^o.ppne of afus cu afus of
a cadedo.qrfi ab alio adar.id cftab alio infiectaf .Sed abufiueqi
cadir in aliifcceteri qi cadunt ab a lio. "pluralis numeros noium in
finitus. £u eni oico.boies nefrio quot.vnde inuenta funt noia nat
meros plura litare noium certificaria.vr centu bofes.miUe t fimi lia
3tem quibus Dictionibus aeddit perfonx-t numeros, c ecoaerfo.
qm numerus femgeftvd res Ioqaetiiioefeqo ad primi pertinet
perfoni-vel reni ad quas fit loamo.qp pertinet ad redam, vel reni
oe quibus forno eft.quod pertinet ad tertia.-poso nota quedam
nunqj babet pluralia, vel repugnante natura, id eft. fignifkatione.
qm fignificant aliquid qo pluribus no poteft ouenire-Vt iuppiter.
vel prohibente vfu. vt fangms.Si quis opponat g> inuenif viri fan
guinu i d no er fanguinibus tc.Dieemus o mina pagina no fubia
cere arris buiusregulis.Quoderii addit g/inprodkris nominib’
cogit aliquado pioferre pluralia: vel euenrus id eft.equiuoatio.vt
aiaces.velpdrio regionuqt.f.vna regio oiuifa eft mplures partes
Vt gallia cirerio: -t vlrerioi.r ita okunf ouegallie. veloiuerfeopi/
niones.vtquidi opinati funt plores foles die vel lunas, vel autori
tas veterumrvt mella frumenta.
fx Quarto accidente qd eft figura. .G LVI.
e! * qualitas quiritaris oiaoinis.Qua/
4 litas aute; oictionis eft vel es litteris
vel ff liabis, vel Dictionibus conftat: vel tpoerinaf a cot
pofita oicrione.£r bac aute quatitate cotrabit bac qua
litate. vt vel fit fimpler. vel copofita.vel necompofita.Uide ergo g>
cum numerus cognofcatur vel oi (cernatur in termina rioe fed figit
ra in tota oicrione.Si enim tota Dictio conftat er folis litteris s Frl
labis.fimplids oidtur figure.Si vero es oicrionibVopofite.C^ fi
er copofiro oeriuef.oec6pofite.Tloia modis quattuo; cdponunf
.
Sut eni er Duobus integris, vt tribunufplebis.aut er ouobus coi
ruptis: vt beniuolus.am er intero r conupto. vt inimicns.aut er
compto t integro: vt efferascit aute integra oicrio oe cuius qua
titare rui fubtrabitur nil mutatur. vel cui nil additnr.immo talis eft
in compofiticnequalis ertra.ercepto accentu. Xoaupta eft Dictio
cui vnu; er iftis contigit. addit quocp q? omnis parfoationis po/
tcft babere copofita abfcp interiectioe t pleri fq; parridpiis.in quo
contrarius plane eft qmbufdamannqtris.quioirerant interiecrio
nes effepwbdolosroeograriasircofimilia.qd perridiculum eft.
311ud etia addit cp nomen componitur, vel cum nomine, vt paterfa
milias.vel cum verbo, vt armiger, vel cum participio vt fenatufde/
cretu:veltup:onomimbus:vtbmafmodi.velcum3daerbij8. vt fa
riffacno.vel ai propofinonibns: vt impnidens.vel cum coniunrtio
nibus: vt fiquis.£nclefis oidtur qua fi inclinatio quido aliqua oi/
ctio accentu fuum remittit in procedente^ vnde oidtur enclenca
Diaio.fbafcianus ttat£ otendit probare cp fiquis vna pars eft per
femininum fiquaXoaumpere nat vg dictiones folet non endefis:
fed compofirio.toicit aute; q> in liqua eft facu coauprio. aliter eni
Debuit oidfiqueCrquo pardam argumento conftat non oebere
oid que vel qua in nominaturo feminino, fed tantumodo que.Tle
qnis.id eflcpne aliquis.£t fiquis idem eftipfi aliqms.£t compo
nunrur a quis quomodo aliquis ab alius r quis.
<£.adbucoe eodem. .C. LVII.
1 1 1 /4 ftaoftj adiungit cp pluribus Dictionibus fit
A' lM%Jcopotoo^ er ooabqs: vel etia tribus, vt cu
iulainqjnodi .t cp er compofiris fit enatompofiiu. vt
impocens.ab in ? potens quod oeriuaf a poffom ver
*
bo compofito er pof t Omiaddit etiamiqi fi er ouobus rectis no/
minamus fiat compofirioit compofirnm er vtraq; pane oedinat.
vt refpu.reipublke.Si vo alter fit obliquus t alter rectus tuc rea’
oedmaf .obliquus vo norvt bk magiftermilitu. bni* magiftnmili
di.Si Vo copofino fat et oWujs oirob^copofitu manet oino ide/
dinabile.vt bmoi-Si tjs opponat ednocruroicemus efte copofitu
a nonunatmo nocnu qd babebat in vfu anti4Sotiftidu oidnrns
eSk copofitu a genitiuo forisit nonunatmo ftano.vnum ni ecdpit
aut« a regulis promiffisailteniter qd beet compofitu fit er ouob’
reo" alter t vter.geninnu faor alteramus q e et cosupto i itegro:
boc aut facni eft ppter repugnatu regulam. Eft eni regub vna- cp
ois genmuas oefinens in ms cornums eft trui generam-Sliera re
fet tunc non ois geniraius in ius comimis effet trium genero^ Cj
aut alteruter regulis ouum genero; ccrifennre oebuir in gtorjabat
fubfequenterer coiqnu ai vnwptpwatB ncminanm feminino/
rom fm regulas acccntuii generales.oebeant acutu fuperanrepenr
accentum babere. tamen ad fimilitudinem nominariuoaim mafeu
lini t neutn genens babent fuper penulrimam vt vnu genus in act
coitu confenriat ouobus3ed ne quis putaret boc non fieri .ppter
mafailiniun genus t neutrum: fed ideo quonia os eft enclenca cot
iuncrio.fcidt cp fm rationem grecoami in compofin one oickrici
non ee . Quonia vero alia eft larinoaim ratioioidt.v appofita oicri
onue cu; integra oictoe compofita enclerica eft etcepns itaq; c vti
cg oifferentie caufa.ne oue okriones putent efleXompofira vero
in coanpris non endetica.3deo q; fm banc rationem enderica eft
in pleraq;-3Uud tamen etiam addit q? q; appofita oicrioni dus fi/
graficatione non mutata: frllabica magis eft adiecrio 4 compoti/
rio. Unde quia plerus idem fignificat g> plerafqiinon videtur com
pofirio:fed fi fignificario mutet :tunc Dicenda eft cdpofitio. vt vter
q; aliud figntficar cg vter. ideoq;oebetoici rompofitum-Semiuir
compofitum eft a femus fema femum.non a femis femiffis: quod
eft medietas .t eft femiuir qua fi femus vir id eft minus $ vtrJkut
femideus non q> Dimidius fit oeus fed q: minus fit $ oeus . 3fe/
cretis eft confiliarius qui nouit fecreta. UrefponRe qui oat refpo/
fa piindpis.
(£tx ^cadente ferto'nominis.i.oe afu. C. LVIII.
indenrioms oiuerfomm camum in eode;
11 * •* nomine eft loquendi oiuerfitas . a liquari/
doenimloquimurDerevtipfa eft vel agit vd patitur,
aliquando vt dus aliquid efte oirirunaliquandovr aU/
quid oefignamr ipfi confem.aliquando agi in tpfa;. aliquando vt
ad ipfam fit fermo.aliquando vt aliquia offenditur recedere ab ip
fa.gtaq; omnes cafus dufdon nominis idem piindpaliter fignift/
cant:fed modo oiuerfo.igif cafus eft oedinano nominis, id e.bec
variatio cp vna vor nominis cadit in alia^vel ab a lia:Sed quia no
folum nomen babet boc.addit vel aliarum cafualium Dictionum,
id eft. pronominum t partiripioaurcqd marime fit in fine. XDari
me oidnqt aliquando eiia; fit in principio, vt iens euntis, aliquan
do in medio.vt pa terfami lias. adiungit poftea.quare nomina nu’
oiatur afusrponendo oe boc fententus quas fuperius intracta/
tu numeri pofuimus.Q ne viderefimpoflibilecp cafus effet t re/
ctus-oftendit vulgari eremplo q> cadere poteft t rectus effe. vt fti/
lus. Quoniam autem quedam nomina funt indeclmabiliaroiuidu
ea in aptotum ? monoptotum^t eft aptotum qovnam folain ter/
minationem babeunec tamen conftnuf pro omni afu. imo aliqrt
pro vno foto fi eft obliquus, vt fponre.a liquando pro ouobus fi eft
uriis mafculini vd feminim generi, vt iuppiter.aliqn pio tribus fi e
neutrum-vt fas t nefas.Tfim^ tame pomf pro omnibus afibus
£roidf aptotum id eft.fine ca fu:qni a oinf fineptotos a fus.Tlec
enim vel voce vel offirio babet aptotum oiuerfoe afus; nifi faciat
boc vd proprietas neutrucuius eft babere eande; vocem intnbus
afibus: vd coinrideria ernfde; vods inntot vto.vt uippiter.2Do
noptotunueft illud q6 vnam folam terminatione babet: fed ni po/
nif in omni afu. vt nequi.£t oiat monoptatum.id eft . vnius ca/
fus- fed improprie cu- no adit in almnunec ab alio: fed ni propter
folam fimilirudine; oiat afus qjuis enim no a dat voccadit tn
fignificatione t offiao:quia modo implet officiu: vnius afus rao
do alterins.£t ideo oiainnir vnius afus-.q: babent offiaum oia}
afuuminvnavoce.aptota vero vtpiedMium efi;net in voce nec
in officio babent omnes afus.
(T&effominibasaufalibustfoanis. G LIX.
T^imiiTir oeinde afus nomina; ipfoamva/
fualiu.T>rimas ago afus oiatur
nominariuus:quia per eu fit nommaao tcfabent an
tem t multas alias fignificationes feda norioabusco/
tratermt nomina. Tbunuis ergo pomf nomina turus : quia pzmo
imporrif^ernnuus ideo ponit fcoas:qi psmus mlaf a nto-Oa»
tiuus tertius: q: vd babet eande voce; cum gro vtmuie. vd fit ab
eo lori mutanontactnfariniw pomf quartus q- ad minutos per
tmcLQocatmus ponitur quainisiquucaeris efl imperfetnoccu
(oli feamde perfene poffit fubiungi . £aen vero afus (te fi/
guranoe tnbos perfcni6 poffmt adumgi:vt ego vd tu psfoanns
ZlbUnuus vlrimus ponitur mento, cum viamus ablanuus reper/
liber
tus Iit .Quippe noned apud grecos.fired t3men adiungebant
cen.ljllaba accufatiuaaccufatiuu di tali frllaba vocabant ferru :
ponut buc in vi ablatiui.Unde oicur eruranoce.i.et ceto. Oranos
nacfc oidtur celu : ed ibi cen-frllaba accufatiuo coninncta. Unde
romani accepta occalionetfectu cafum inueneruntique ablatiuum
vocant. Enumerat podea ternas cafuales.Sunt aute fepXDo
noptotu qo vna fola terminatioe fungit pao omni cafu.vt nequaj.
torptotu q 5 ouos tantumodo cafus babet.vt foas foate. Zriptotu
qo rantu tres oiuerfas voces babet cafuales in eode numero, licet
omnes cafus babeat.vt templu; templi tempto. Jtotraptotum a te*
puero pueru.Tbentaptotuqoquin<Btantu.vtooctus oocti t
ooctum oocte.£taprotum.vt vnus vnius vni vnu vne vno.Tle au
tem putaret quis cp in omnibus confideret nominatiuus.odendit
eum in quibufda nominibus oeftcere.: etia quofdam alios cafus.
Ondit oeinde.g> vbi nos ponimus ablatmu.gred qfitg ponut geni
tiuu.vt quado ablatiuus apud nos iungif «ai paepofitione ablatiui
afusivterillo.tquadocoiungif coparatiuo. vt foatioa ilto.vel in
tali conffructione: fole afcendete fit oies.Datiuu; quotg ponut vbi
nos in. vel fub.ptepofitionibus.nodrum ablati uu; iungimus vt in
illo.fub illo.: quando ablatiuum interpretamur per paepofitione;
per.vt video lumine.id ed per lumen.
C&e f-foamatioe geniriuorum fm terminationem vocalium z
mutarum. .G LX.
jTy ««« |f| « terminatia nominatiuu; in a.fiue fint
1 1 III W latina fiuegrea.ided.agreco oetoa*
ta.mafculina vel feminina vel comunia.faciut geniriuu
in ae oppbtbogon.vt fcriba fcribae.£rcept' octo quoau
mafculina terminant pleruqjgenitiuu in ius.t oatiuu in i.fimiliter
feminina eoaum z neutra, vt vnus vna vnuj-fimiliter vllus.nullus.
folus.aUus. vter.alter. totus, t que componuf er bis.Quetfi apud
antiquos folet genitiuii mafculini z neutri terminare in i.: oatiuu
in o.genitiuu z oatiuu; feminini i ae.07pbtbogu.vt vni vnae vni.:
vno vnae vno.£t paopterea oictu ed fuperius pleriiq;.vnde etia ad
buc bodie oidmus nomen aliquod efie neutri generis.non neutri*
us.bic aute interferit nomina comunia Ouum generu;.vt bic z bec
aduena folere iungi figuratiue neutro generi, vt aduena mandpiu
£t ne videret etiam oebere oid boc aduena.interferit cp nullu neu
trum nec paime oedinationis nec quinte poted inueniiinec ide fin
gularis nominatinus ede neutri generis oefinens in a.t nominati*
uus pluralis. Si quis 5 banc regula opponat pafcba pafcbe.Oel
oicemus bebaam non latina ede oeclinationem-vel g> regulariter
oebeat oid boc pafcba.bui , padbat’:fi fuerit neutru.Si vero femi
ninu tunc oebet oid:bec pafcba.bui 9 pafcbe. 3 ddit itaq; qa nomi*
na neutri generis terminata in a.in numero fingulari(boc enim to*
tum oebet intelligi;fariunt genitiuii addita tis. z funt greca. z boc
poema poematis. Tlomina latina in e.coaaepta oefinetia neutra
funt.? mutata e.in is.fadunt genitiuu5.vt boc mare.buius mari6.
ercepto cepe quod ed indeclinabile, Definentia in e. ptoductam
greca funt.id ed. a greco oetotta.vel grece oeclinanf : vt libie libies
vel mutata e.in a.: accepta e fadunt genitiuii in ae orpbtbongtim.
vt belena ae. Zerminanria in i-neutra funt vel omnis generis, z
funt aptota. vt boc gummi bic z bec z boc frugi.fimiliter nibili.De
quibus tamen oirit autoa q> magis funt genituri vel oatiui nomi*
num comunctt figuratiue cum omni cafu z omni genere, vt bomo
frugi bominis frugi z fimilia.£t frugi quidem oatiuus ed a geniti
uo frugis tnibiligenitiuus a nominatiuo nibilum. Delinentia
in o coaaepta;que tamen pleruq; paoducuntur.fi ftierint femina g.
vel d.antecedentibus.mutant o.in i.: accepta nis.fadunt genittuu
vtbeccartbagonis.becoulcedo nis.aiia vero omnia paoducunt
o.: accepta nis.fadunt genitiuum: vt cicero ciceronis. erdpiuntur
bic cardo.oaio.bomo.nemo.rurbo.bamo. apolto-cupido. margo,
aro. germinantia in u.generis funt neutri.-: aptota in lingulari
numero.fed no in plurali, vt b' coann.f>ono nullus ntus apud nos
terminat in muta nifi i c.vt lac.vel d.vt alidd.vel t.vt caput.
C£*£°de£5 terminator femiuocaliuifpmo i Lmn. G LXl.
| r vo podea oefinetib 9 i femiuocales. Tloia oe
fineria i alcu fint nofa mafculini genetf velneu
triaddita is.nto fadut genitum, vt boc faLbui 9 falis. B
tribunal bui’ tribunalis. S; oitfert. q a neutra pb.femg
a.i oblitis cafib”. 71 oia i elcozepMnetia cu fint oia neutri gene
ris.addita lis.fariurgnii.vcmelmeHis.Defiueria ieLpaoo.vd iLvf
olvel uladdita is fadut gtm.vt oaniel oanielis.tanaql lis. fol lis.
coful lis.ercepto nibil qd e tdeclinabile. d nu nome iuenif i am
Secundus
nequi, Definetia in um.mutata um.i i.fa
ctunt genmuum. vt templum tempto-: funt oia neutra paetercomi
a mulieru nomina, vrgliceriu. Delinentia in an-aut in in. vel in
on. vel in m.grea funt z paoducunf.-: vel grece oeclinimr. vi pan
panos.er gernnuo greco fit la tinus mutado os in is.vt oelpbin oel
pbfnos.Dicit tamen <x inuenifc^lpbinus oelpbiniiquia fepe er ge
mnuo greco launus fit nominatinus. vt quod ipf! oicunt elepban*
tos.-r nos mutata os.in us.elepbantus elephanti oidmus no folu;
elepbas elepbantis.fic •: ab accufatiuo greco oidt fepe fieri nodrii
nominatiuu. vt cu grecus accu fatiuus fit adi da. nos oidmus bec
cadida. Scom qo volunt quida in brmno ede. Que; terra pontus
etbera rc.vt fit accufatiuus grecus pao nto Mi vero emendant z
etbera.3 regula oelinentiu in an.erdpit eua per boc cp interponif
.
t.in genitiuo.Debuit enim effe eua euanis. vt titan titanis.fadt au
tem euantis. De oefinentibus quocg in on.addit illud . q* talem
feruantpenulrimaingenitiuolatino.qualised ingenitiuo greco:
vt q 5 ipfi oicunt.leon leotos.-z nos leo leontis. Delinentia in en
correptam cum fint omnia vel mafculina vel neutra:mumnt.e.in i.
z adumpta is.fadunt genitiuum vt bic flamen, buius flaminis boc
numen . buius numinis. Delinentia in en.pacii.cum fint omnia
mafculina vel feminina-accepta is.fadunt geniti uum:vt bic fplen.
buius fplenis.bec frren.buius ff renis.
G: 3 dbuc ce eodem fm terminationes in.r. G LXII.
«Vl fia in at • accepta is faciunt genitiuii
'I*'! lllv -11114 vtcefarcefaris.£rcepto far quod
oupliat.r.in genitiuo farrisad differentia fecude gfo*
ne verbi faris.3llud tfi additiq neutra terminatia i ar.
fi fint ©eriuatiua pducut penf.genitiui.vt lupanar ns. 3n quo oif*
ferunt a ceteris omnibus in ar.©efinentib 9 .3tem addk q> par pdu
rit.a.in nominatiuo. vt ibi par animi laus ed-Sedin obliquis coa*
ripit eande a. vt ibi.Tbari voto tc.Querit ergo an par oebeat pdii
cere a.in nto.-tputo cp comunis ed. Definetia in.r.coarep. quod
oidt ppter moiiofrllaba latina.vt ver.: paopter nola grea. vt a er.
•fcec in$ omnia aritecedentibus.-r.t.nifi fint poffelfiua que fadunt
feminina in is. vt equeder equedris er.mutata in ri.fadunt geniti*
uum.vtauder audri.£j:dpitur fequeder.qS fm quofdam facit fe
quedris.cu tfi analogice oebeat oid feqdri. addit podea ad an*
dem regula; g? omnia noia oefinentia in er.que fadut feminina in.
a.mutant er.in ri.t fadut genitiuS pare in frliabis nto. vt ater, atra
atri.erceptis illis que babet f.ante er.vt mifer. vel fp.-t paofper. vel.
n.vt tener.: erceptis a ferendo vel gerendo, vt fignifer.ludfer.coani
ger.que omnia accepta i. fadunt genitiuii. vt mifer miferi. £cdpit
etiam alter : vter.: compofitum inde.vt alteruter que fadunt geni
tinos in ius.: ois genitiu’ termina tiii in ius.paodndt penf. nifi au
toaitas am coaripiat.ercepto alterius cp coaripit am.eo q> geniti*
uus vindt ouabus frliabis nominatiuu cu ceteri vna trii. Tlomina
tertie oeclinationis fi babant.t.ante er.mutata er in ris.fariunt ge
nitiuu. vt pater patris.etcipitur bic later.buius lateris.fic iupiter io
uis.iteritineris.q ouo lut etberocUta.i.oiHerficlinia.3llud etia in*
telligendu ed tm oe latinis.falleret eni in grecis.cum oiaf panter
panteris.crater crateris.etber etberis.que vero babent.c. ante er.fi
fint comimia.er.fimiliter mutat in is.: fadut genitiuii. vt alacer ala
cris.aiia vero ab illis que babent.t.vel.c.ante.r.fi fint comunia.ac
cepta is.fadut geniriuu. vt aer aerif.erdpif bimber quod fadt bim
bais:: compotita inde feptember feptembais ooober oaobais . £t
vide g> bec regula erigit g> oiaf mulieris penf.coarepta.coputatur
eni inter a que coaripiu.nte.an ris.: quonia autoa oiat g? aedpif
is in nto in quo e.e.coarepta.S; tn 4 oicunt mulieris penultima p
ducta-oidit paifeianii ill6 affirmare i libao oe acridetib’ : ideo no
curauit bic acdpe-3te puer erdpif ab illa regula.latina que femi*
nina fadunt in.a.mutant er.in ri.:c.fm g>oeberet efie puri.
Cadbuc oe eodem. G LXIII.
oefinetia in ir.accepta.i.fadut gtm.vt
1 IUI M vir viri.martrrmartrri.n6eoe regula
qagrecued. Definetia in oa.accepta is. fadut gtifuer
cepto adoa q6 ed ideclinabile.: coa qo fadt coadis.iter
pofita.o.: oia pducunt.oan ris.vt pudoa pudo:is:etcept' memo:
imemoa moais.: idecoa indecoais : oedecoa.bicoq?otrricogaoa po
ris.: arboa boas.: publipoa poais.: marripoa poaif.£t ereept' neu
ms.vt marmoaoais.:gred.vrbectoa.ctoais. 3 !lb aut attede g*oJa
oeriuata a vbo oeco» qo b; penf.ccmepta.fifr bnt. S; oeriuata a
vbo oecoao qo penf.paoo.fitr pdtidit ea. Oia oefinetia in ur.ac
cepta is.fadut gtrfi.vt vulrur vultur 1
. ercepto faffaturi::etcept! ro
bur : femur.: ebur : iecnr.q in obli4s babento. p».u. vt iecoas.
liber
O^e £ode fmterminatioes as.es.is.-: os. .C LXIIII.
Lanru defineria in as .ablatas s. : ad
1 1 HIW dire rig-fa rfi"ir gf mripn -pf rirpres ns
ercepf as.affis.vas dis.-: vas fis.rras maris.-: ercept*
fas : nefas : nugas q tria funrindedmabilia.6reca fo
fi fadur geninuu grerii in or-apud nes funt pme oeriaiariois.vr 1 i<
fias Ixficr oiriit.: nos lifie.Si vo in os.o.mutata ft-fariunt jnoftru
gar.nuij.n calcas calcatos Oiriir.: nos calcatis, latina oefiie<
oa in es-cosepuye-iiri.: ablata s.:addiraris.farianr geniriinivt
miles milir .ercept" bis q vd babet penfae.oypbcbogu.rt praepes
paaeperis-.vd que oeriuanf a vbis baberib , pentle.bxue pt a tero
teris teres tis.£t ercepns babetib’ i.ante e.rt paries parieris. : fe>
minis in es cosepti oefinetiblrt feges tis.q ota e.coaepti in geni
tino babet ante tts.pter inijes indens.£r erceptis iceru copofitis a
pede.rt copes.rel a iededo.pt obfes.Xatina oefinentia in es.pdiv
cti antecedere i.ablata s.: addita i-fariut geniriuti.pt meridies me
ridkLetxipie quies (jcris-Slia noia eiufde terminati6is.i.termin3
ta in es. pducri q funt alia ab babetib’ Lante es.mntat e.in i. : fm
aut ge mri uu : vt cedes cedis. £t erceptis bis pes pedis.ceres cereris
merces mercedis.beres beredis.locuples locupletis.-: trib 9 quinte
oedinariois.fides. fpes : res.gt pide q> pes t ceres coputat irer
ducta cu conipiit paif.genitiui.Dide quocp ep noia cjnte pecliiKW
riois fi babeat ofonanre ante esxompiut antepenf genitiui.pt res
rdfpesfpei.Sm vocale pducucrtoiesoid. latina oefinentia
in is.longa ablata s.: addita ris faciut geniciuu.pt lis litis.ercepto
glis : pis.^lla po q ouplice babet noiariuii addut is : fari unt geni
ciuu pt puluis : puiuer puluerisXetera aut a oefinetibus i is.,po.
•rab bis que babent ouplice nominatiuii babent fimile genitiuum
nominariuo.£rripirur lapis fangu^pollis cufpis femis capis caf>
fis.£r pide gifanguis ponitur inter coaep.cnm tamen produci ia
ueniatur.pt ibi.bum fanguis inerat. Sed fortaffe poetica licentia
fuit. IDa fculina latina m os.Oefinetia.ablata s. : addita ris.fa^
ciur genitiuu.pt bic ros roris.ercepto nepos nepotis.a lia pero oia
faciunt genitiuum in tis.pt compos compotis .ercepto bos glos os
cuftos.Tborro greca.id efl.apud nos a grecis oetona.genitiuu gre
cum fequuntur.os: finali conuerfa in is.pt quoniam illi oicunt mi
nos minoos.t nos minoi6.
CDe froanarioe ma fculinop q terminat i us. .C LXV.
£finentiamus.SHK!S i S
coqxualiu; nomina.f.pel t pebc.antecedentibu6. pt bic
vifus.t bic partus.-: bicfltirus. e que funt onor.fma.i.
equiuoca.boc eft in eade poce cu pocabulis rep.pt magiftratus q6
eft equiuocix ad actione docentis : ad oignirate.t que babent alia
confortante fub eade frlbba ante tus.etia coralia Pt fluctus.ni
fi finr p:op:ia:pt anguftus.pel mobiliaipt iuftus.Dnmia inquatuj
bec quarte funt oecunatiois.pater lectus ri: iniuttus. Tborro 013
in ius.riu fde generis.id eft.ma foiliniialia a predicris: fecunde (unt
oeclinationis-.Pt pentus penti auguftus auguftiriuftus.ta.tum. iiw
fti.£rcepto arcus.laais.t fpecns.t penus.-: bic ficus cu nome moi
bi eft.: vultus : arais : potU6 : portus.: finus : gradu6 : cumis
: tonitrus.: cornus. que omnia funt quarte oeclinationis.£t erca
pto lepus.ojis.quod eft tertie.: monofyUabis.pt bic mus muris.:
erceptis pnus.pllus.milliis.folus.totus jlius.que faciut geniriuu
in ius-more quomdapwnominu.De monofrllabis resili oat ge/
nerale bancf.qi omnia funt tertie oeclinationis^uiufriks Urit g et
neris.-r omnu monofjlUba in us.p:odticunr uan olb 9 cafibus p»
ter grus t fus q m noia tiuo u.jjdticut in obliqs coaipiunt.
(T;0< 5 oanatoe cearop genep eiafde terminatiois. C LXVI.
(90ma feminina XSSffiS
oedinatiomsxcceptis nominibus arboaty-que omnia
fecude funt.pxter quercus lauras.pmus.coauis.fiois.
ra fecunde $ quarte inuenmnf.£t ercepto bec alnus buius abii.:
bumus bumi.: oomus fim q- facit oomi.: colus : incus.quod q:
paxiuatpentinaidismagispidetiB-pertinaeadregula? oefineru
tiuinus^uodaciiet ercepto pecus pecudis.: intercus intercutis
£se femininis pero oefincnnbus m us.p»ductam talem reguli na
du.ij) ablata s.addiu ne.faaur geninuu.pt pirtus putuT . ercepto
tellus telluns.: palus. ois.quod tamen cocipii. "Pontius ibi. TZa
gis opus fterilifi^oiu palus aptat® remis.& ercepto incus inau
dis.-pozx) que apud grteoe in os. commina mutant oan itapud
nos tamde funt oeduiationis.pt.quodgreri oioaucrros.: nos
OTBsemXt erceptis iliis in ros.que fi babeant alum confonarv
fecundus ”
tem ante ros » 1 , eadem frllaba-ros pemait in er .rr maiandros-me
nander. addit poftea regulam oe neutris ocfinenribus in U6. que
fi funt menofr!laba-p:oducunr .u.: 3bbta s.: addin ris . faciunt
geniriutmi.pt'boc iusbm’ iuris.aiia pero a monofrllabis pofita.
o.reLn. vel Lante us mucanr us.in-exoaeptam. : faciunt gtm . pt
pondus. tel!us.genus.£rriptunf fenus : pignus.rii faciat pignori
n 6 pigneris.mnramns.iao.pducti.fi fim ogariua. t accepta ris.
faciut gtm.pt boc mdi’.oas^i pono fim opariua.mutat us.in 0 .
cccrcpti.: afTumut ris.pt oecus oecoasXrccptis quib 0 pba adi a/
cet.i.a quib’fiut pba leuiquada mutatioe bntia.e.i penulfrllaba
pt pkus.ceris.: inde plcero.ras.tr erceptis pir’ pulgus : ptis.Dp
ponif q; fim bic reguli oeberet oiri tempus temporis: qa adiacer
riperbum tempo:o.ras. fed tempero a tempore non fumitur-Tbca»
ro ideo non ercepir pelagusiquia fit a greco pelagos.
Cbe^oanatoeoefinetiuLr.priouasofonites. C LXVII.
\Otrmil - :,€l ' n£n tia in.r. fi penium a verbis oc
IZJ 1 1 M 1-14 finemib’ in go.ablara.r.: addita gis
facium geniriuiim.pt a rego pabo.ret regis .aiia pero
ab bis b tira fubintellige p:opter fpinr.: pbabnr-abb
ta.r.: affumpta ris.fariimt geninuu 5 .Pt lur.ris.£rcepto nir.muis
: fuppeller fiippellecrilis: t faier fenis.: nor noctis 3 n penultima
tamen babenda eft oifcretio.nam fi nominatiui babeant.e. natura
liter coa-epta; ante.r.Tlifi fim monolylbba.pt ner.neris.pel a mo
nofylbbis compofita.pt feminer femineris.mutit.e.in.i.co^epcaj
per obliquoscafiis.pt perter.pertiri 6 . Similiter oefinetb in.r.ma
fculina tautu 5 .quod oirit p:opter communia, pt felir.cis.£r latina
quod oirit pjopter fpinr.gis comipiut-i. penfgcninui.pt bic foaiip
iris. Sarbara quocp magis comipiumpenf^uis non babeam.i.
penf.pt pbamar-acis-ZDagis oirit q: in barbaris babemus pot©
ftatej producendi : co:ripiendi.magis tamecoaipiimtur.^lia pe
ro producunt penf.in obliquis cafibus.ercepto filir qo imelligim’
eteeptum efie per falir-£t erceptis que necp.g.ncqs.c.babcnt in ge
niriuo ame is. pt nir niuis.: cetera que ponit. Crefir.entia in bs.
pd;ps.imerpofita.i.fariuntgenitiuum.vtprb 6 Prbis.iiiop 6 .mopi 8
Sed videndum q> li.e.fit ante bs.vel ps.r non monofylbba.pt ple
bs mutant.e.in.i.et princeps.pis.celebs.bis.£rripiuntur compofi»
ta a capite.qiie abbta s.: mutata.e.in.i.: addita tis.fariunt gaiiti
uum.vt anceps anripitis. fimiliter fofpes.tis. Definentia in ns.
eelrs.eeLls.abbta s.: addita tis.fariunt genitiuum. ptmon 6 .tis.
ars artis.puls pultis.£rceptis frons frondis.lens lendis.gbns gla
dis.libripens Ubripedis.£t a corde compofita.pt concore ocordie.
(Cibe Xerminatioibuscafuu prime oeclinatiois. C. LXVIII.
SOms lingularis me oeclinanw
nis aut terminatur ln.a.vt roma.aut in as.pt aieas.aut
ines.vtanebires. i5eninuu6 pero : oatiuus in ae.oy
ptbongum oefinum.: fempa- babent para fylbbas cum nomina
tiuo nifi oierefis fiat.pt aubi.pro aulae, -tlccufanuus fingubris
ae.orptbongum genitiui fui mutat in am.pt mufae mufam-nifi q>
in grecis terminationibus in as.vel in es.profemnt aurora quam
doce accnfatiuuin more greco-Sut in an.pt enean.3Ut in en. pt arv
cDifea£t pide gr omnis nominatiuus btinusai.finalem corripit.:
tamen quando^ feruat eam produaam : fed raro. Uocarmus
pero femper terminatur inai.couepum.nifi cp fi eft grecu 6 .: apud
eoe .pduces.a-apud nos qu 0 t 5 pduat.pt apnd pgilui.enea.pigib.
Sblatiuus prime declinationis oefinit femper ina. productam.
Tlominariuus : pocariu us plurales fimiles funegenitiuo fingu
lari. 6 enituius pluralis fit ab abbtiuo fingubri addua mm.qo
inde patet.q:p:oduritapenultimam.£t vide g> omnes cafusbtw
ius dedinanenis um fingubris numeri $ pluralis babent para
numero fvllabas.ercepto genitiuo pluraluqut femper abudat vna
fylbba nifi pwferatur per frncopam.pt grauienum p»grauieaw
riim. £>atiuus vero : abbtiuus plurales fiunt ab ablanuo fuigu
jari errrema. a. mutata in is.Pt a mufa mulis . : ab bis mulis, crca
pns pana 6 femininis que ad differentiam mafculmceum ab abb
tiuo fingubri aflumtmt bus.vt deabas.equabus.mubbtis. : fimi
lb.: ercepns bis duabus .ambabus.
CDelerminaacnibus fecunde oerimahoius. C LXIX.
g declinatione
nti ri , . 3 n a-.vt caper.i ir.pt pir.i ur.pt faf .ri.i us.pt cb
rus.m cus.pt udeus. tn um.q pf funt nentra. vt templu
pe! feminina figuranuelcontra tenninatione; que pxrprii eft neu
n-cai.pt bec gfianu. fierariuus sero fempa oefirar in u longi.
liber
£>atiims : abbtimts fiut a genitiuo mutata ertrema i.ino. $5.
Tbo::o oes oblid aliis oeciiriatiois fecude ta lingulares cg plura/
les.parifiant genitiuo lingulari in frlUbani mimero.ercepto geni
titio plurali q femg ercedir \'iia frlbba.niRpferaf g frncopa;.£U
ergo oij : oijs monofr llabrce,ponunf.boc equide fit p fmcopa.i.
g fubtractioe; vnius littere.fiiie magis etia g finerefim.i.coniuncti/
one e.: i.i vnl fyllaba. Qo p:obat:veteres eni i.finale.i.qua mop
ferimus in fine illius oictiois : q longa eft feribebat g ei.oyptbon/
gu.Tluc aut monofyllabice oiat' eij fiibtracta e.£t qm ibi feribu/
tur oue ij.fubiugit boc inde fieri.g/ vetuftifiimi folebant geminare
longas vocales quatu ad fcriptura.lyvni folumo pnuciaret. vt er
feriprura coalis oftederet effe pducta.Dicit etia g; Iu oij : in oijs
necno in p:onominib° ij.t ije.fcribif bis.ii.ca oifferetie. Si.n.fcri/
berenf Oi.: ois.g vna i.poffet oi.ppolitio effe.: ois ,p omes itelli/
gi.3 quocg z is verba fiit.ideocg nili in pdictis bis eet fcriptu i.pof
fetofnfioindcoiiri. 'Riirfu6 fi noia fecude oedinatiois termine
tur in us.tuc Ii lint ppiia babetia i.ante us.abifciut us.: faciut vo/
catiuu.vt bic virgilius o virgili.q tn antitj terminabat in e.oicetes
o virgilie.o mercurie.Tlos aut ca bieuitatis facta apoapaiokim 9
virgili.mercuri. Sed vide g? lj i.in fine buiufmodi voatiuop nili/
ter iit ofonasipioferf tn voaliter.i.voali affmiter.qud in cui : fi/
milto” oatiuis.oe tjb 9 inducit ca limilitudir.is piobido cui z buic
monafylbba eife rarice regule.Ois enim geniriuus in ius.oefuies
vna fyllaba fuu vult fugare oariuu.vt illius illi.ergo q; aiius z bu
ius otffyibbi.cdftat cui z buic monofrlbba effe.: eft in oatiuo cui
naturali: t.cofonas.f; pioferf voalitleocp i. co Tonans turpiter fo
nat in fine.frllabe:li pioferaf confonanter. Debuit quqcg oici bui
quo cui:quia a genitiuis foimant buiufcemodi oariui ablata us.
S; qm inuenif interiectio bui cau fa oifferetie addita eft c. z oicif
buic.fi quocg oatiuus oebuitmonoffllabus effe z babere i.cofo/
nante.p:obta; tff voaliten f; pioferf fert® oiffyllabiceme, putetur
effe interiecrio ei-iboiio oia alia noia fecunde oedinatiois oefine/
da in us.pieter piopiia noia babetia i.ante us-conuerfa us.m e.fa/
ciut vocarinu.vt bic pibrnus 0 priame.£rcepto filius qo facit fili.
£redo pieterea gj foleamus vd eo quali pio noie piopiio oicentes
0 filLUude z fequif regula piopiioui inius.terminanriu.Qiuiuis
oicat alii boc effe factu ca oifferentieaie fi filie oiceref. putaret effe
ab eo q5 eft ftlia.Sddit vero g? queda inequalit oeclinanf vt vas
in plurali fecude oeelinarionis e:in lingulari vero terne. Similiter
oicitur oomo fm fecundam oeclmationem.Domoium aute; z 00
muum fm quarta; z fecundam.: oomibus femper.iiunqiia aute
oomis.^te; ouo z ambogeniriuos babet paccufariuos fm oecli/
narionem fecunda, oariuns z ablariuos tenninant in bus.
GfDe Serminarionib 9 tertie oedinatiois. ,C. LXX.
oeclinatio babet terminariones nomina/
titii.lrpviii.oe quibus ereplifiat.: patilo
plu 8 .q$oiatp 2 opterfpinp.fo 2 ma; cuius inter ceteras
no enumerat. Senitiuus femg oefinit m is. coaepta
ercepto vis.q: piodurif . Daduusvo fit a genitiuo abiectae.tp
ducta i.vt cicero ciceronis.oni. Diavo noia tertie oeelinarionis
habentia geniriuu fimilenoiariuo fi fnerintgrea.i.abeis oetoita.
vel ppiia.fariut accufaritiu in im.vt trberim.neapolim.caribddim
pter alpis.qo fadt alpe.oe quo tff z oe eoqo eft frrris.oiricq' fem
per funt pluralia.l; inuenianc fingulariter paobtaXetera vo oia in
em.fola faciut accufariuu.vt buc patre.lepo:e.£rceptis illis turri;
burim.fecurim puppim.fitim reftim.vim.peluim.tuffim.magude<
rim-quom queda' rm oefiniit in im.vt firim.queda tam in em.qj in
im.vt turre vel mrrim puppem vel puppim. Uocariuus fimilis
eft fuo nominariuomili g> in grecis feruant autoaes plerucp voa/
tiuum grecum.vt tbebais 0 tbebai.pallas 0 paUa.
(f;De ^ozmadone ablatiui eiufdem. .C. LXXI.
lingubns in aUjs piofertur per e.
jpiaUUUy coaiepta.maluspen.pioduna.iii
alijs.ti.£tpjimoquide tradit regulas oe illis qpferii
tur per fola i.pouo neutra que cu; fint appelbtiua z ter
minat noiatiuu in e.coff.faciut ablariuu i i.vt mare.ri.ercepto gau
fape.q vo ft neutra ppria faciut abbtiuu fifem nto. vt pnefte.ab
B pnefte/Rurf us neutra terminatia noiatiuu in al-fariut abbtiuu
in i.vt tribunaLali.neutra quot® q oefiniit i ar.t pducut a.penf.
ioblitjs.vt toicubr.alcar.B toxubr.ab B tojcubriv B alar, ab
B alari.2Dafnilina.eria coia oefineria in er. vel is.fi faciunt neu
tra in e.pfenit abbriuu in i.vt bic z bec pedeftri6.ab boc z ab bac
pedeftn.'Rurfus oia nomina que terminant aemfatiuii in im.faci/
unt ablariuum in i.Que vero tam in em.c§ in im. pioferunt ablati/
fecundus
uum tam in.e.$ in.i.vt puppim vel puppem.a. puppe vel a puppi
Tl omina menfium in is. vel in er.oefinenria ptoferunt ablariuum.
in.i.vt aprilis-apali. feptember feptembri.
Cadbucoe eodem. C. LXXII.
que trium generu funt coia fadimt abb»
V/ tiuu indifferait ti in.e.^ in.i.vt par.pie/
ter bofpes z fofpes que faciunt in.e.folum/Rurfus vo
oia quo:um ertrema frllaba oifines in is.que a ouab 0
incipit cofonanribus.faciunt abbtiuu tam ime. qji.i. pteter i uis
qo facit ui. vt auis aue vel aui. vnguis ab viigue vel vngui tc.Com
parariua quoq; fimiliter vt meiioi a meliote vt' meliori/fiurfus v/
balia feminina oefinentia in.ir.vt victrir victrice vel victrici;. Deli/
nentia quoq; in as.circufleiu accetu in fine butia.vt psimas z opti
mas.t>o:ro in grecis noibus vtunt' autoxs oariutfgreco termina
to in.e.pduaa' pio abbriuo. vt luanus.lignaq; ab eufrate ec.
me etia inuenif in abbriuo pducta.e.vt apud luanii.na mandate
fame ec.Sed puto ide boc effeqm anriqui oicebant fames famei
f ub quinta oeclinarioe.^demq; oe ofirib’ itellige. 'nominatui 9
fo plura lis in maf culinis e femininis fit a gto lingubiimutata is
in es.vtbiti 9 cofulis.bi cofules.^n neutris vo terminantibus abb
riuu in.i. vel ta in.e.qj in.i.fit ntus pluralis ab eodem abbriuo coi
repta-i. eaddita.a.vt.a. mari, maria. a.felice vl'felici.felida.£rdpit
aut a vetere. vel veteri vetera.e a ludicri ludicra, e erceptl copara/
duis que faciunt ntos pluralesin.a.non in ia. vt maioia.Que vero
neutra terminant abbtiuu folii in.e.mutata eade;.e.m.a.faciut no
minatiuum plurale;.vt a.numine numina. 6eniriu 9 vero plura/
lis nafcif ab abbriuo fingubri.ita tame q> modo i um.mo in ium
oefinit.qo boc modo poterit oifcemi.Si abbtiuus oefinit in.i.vel
tam in.e.cp in.i.ccirepta.e affumit um.vt a fedile fediltu; .a. felice
vel feiici.felicium.£rcepris comparariuis que fentgarent. i.i gto
plurali. vt a maioie vel maioii.boui maiop.q6 tn quidam oicuut
fieri g frneopa i.littere.£t ercepris oefinehribus in us. z in il. z in
oi.triu generum.-: epeuntibus in et.qn cois funt generis, que oia
genittuu pluralem faciut in um.t no in ium.vt vetus a vetere vf ve
teri.veterum.vigila vigile vel vigili. vigilu;.memoi a memoie.vel
ri.memoium. fupplet a fupplice.vel fupplici.fuppliaim . 'fturfus
nomina abbtiuu in.e. folam terminantia . quoium ntusinouas
oefinit confonantes mutata.e.in.i.bieuem.affumut um.vt vrbs ab
vrbe.vrbium£rcepris oefinentibus inms.velps.queomb.e. ab i
briui.conuertenria in um.faciuntgtni.nifi fint a apite compotita
vt brems.piinceps.Omnbquoq; pluralia que nobnter fe fingu
bria faciunt genitiuii in ium. vt vires. virium.Sed nunquid inue/
nif vis.Dicimus g? boc plurale no eft ep illo fingubri regubriter.
cumfm regubreni foimarione a gto vis.oebuit oici ves. no vires
Tboiro ab alite oiric alituuperintetpofirione.u.taboue boilfub
tracta.u.quod regubriter oeberet oici bouu. Dariu 9 z abbtiu 9
nafcunf a fingubri genitiuo interpofita bu.vt buius bominis. bis
1 ab bis bomimbus.epcepto bobus.eupbonieaufa pio bouibus.
accufariuus pluralis fimilis eft nominatiuo ficut evoatuus.
ercepris quibufda grecis que.Faciunt in ie.pioducta. vt bec fardis
bas fardis.: grecis que faciunt in as.i.es.vt bas pipides vel pipi/
das.: quoium genitui 9 terminaf in ium.que apud veteres freque
ter fiunt in is.: raro in es.vt ois vfoes.: noibus femper pluralib 9
vt bos manis vel manes.Oires tamen facit in es.tm.
Ctee Determinatoibus qrte : 4nte oeclmatiois. C. LXXIII.
oeclinatio ouas babet terminationes in
^441 14 nominatiuo. vnam in us.vt oomus. Sii
tera; in.u.ot comu.gelu.quod fub vna voce per omnes
cafu6 oifcurrit in fingubri numero.3n plurali verooe/
clinaf fm quarta; oelinationem.: eft in omni numero generis neu
tri. Senitiuus fimilis eft nominatiuo.nifi q> in us. pioducta; ter
minatur. 2 bbtiuus vero fit a genitiuo abiecta.s.3deo aute ma
gis a genitiuo:qub in ablatiuo pioducitur.u. Tlominatiuus :
accufariuus : vocatiu 9 plurales fifes fint genitiuo fingubri nifi in
neutris-3deo quote magis genitiuo-.q: vbit® inbis pioducitur.u.
Senitiuus pluralis fit a nto fingubri: q 2 vtrobiq; ccuriptf.u.oa
tiuus:ablariuus pluralisant6fingubri.mutata.u.in-i. coirepta;
: addita bus.vt ab bis manib 9 .nifi q ? in quibufda caufa oifferetie
feniaf .u.vt artubus.partub 9 .arcub 9 .ne fi oiam 9 artibus partto”
arcib 9 .videanf effe ab arte.pte.: arcu.Quida addut ficub 9 qo non
eft regularc.Dicim 9 tn etia po 2 tub 9 tribub 9 .lacub 9 .nulla oiffereria
cogete. Algippofta oe dnta oeclmatoe.cui 9 mi tmiatio vna £.(
in es. pioo. vt oies.£t vide fi ntus b;.i.penf. pura tt»K pwducirur
penultima e^enitiui : oariui. Si vero babeat ofonante ante es.vt
liber
fides coripimr penuLgenirini •: oariui-vt fidei, 2ccnfariuusfit
a ncmirurmo s-mutara in m. Uocariuus nominanuo fimi [is e.
Sb briims a noiatmo fit fubtraoa vltima s. Tlotariuus accu
faturus t vocaturus plurales firtules fumnoiarmo lingulari, 6e»
rutinus fit addiu abbtiuo fingubri rum. Darinus z ablariuus
firit ab abbtiuo fingCm adtea3 bus.vt ab bac re.bis t ab bis reb’
<TTDe cierbo z eius figni ficarione. .C LXXIIII.
tractatu, noistraaarprifrianus oe verbo. 1 :
1 1 ordine ogruo. Quia nome repertu eft .ppter
fubftjnrii.verbti 'rero propter acricne z palTione. ideo
nome prius eft verbo.ffcurfubftatia prior ell actionet
palf oe. 13 abii oidf a verberaro aeris .
z
boc anrbonomafice-i.per
ercelknrii.Uerbu igif eft parforarionis vnu principale fignificari
onis genus continens cu tgibus.Uerba eni prinripa Uter fignificit
agere vei pati.Sed eri rpe.i.c6fignificado vel in prefenri vel in pre#
tento cel in futuro.Omne verbu figmficat aaoej vfpaffioe?. no q>
omne fignifica id qb ell aaiovdpaffio.fsqr vel boc vel alujd ali»
nd.mo actionis vel mo paffionis.i.cu rpe in terminatioe verbali.
t
vt oe altero otnt.addu erii g> propriri eft verbi acrione vel palficx
ne fiue vrriicg figntficare.Q6 oicit .ppter comunia verba, vt e ofcu
lor.£r qtioma babenr boc infinita verba ficot z alia.^nde eft cp ea
f unt orationis pars, Cotta illos 4 oicut.gr omne id qb vbo figni
fiat eft actio vel pafTio.opponif oe buiufmodi verbis:viuo t oo:
mto.Sed oicut g> agere illud verbu.qiitg ponif abfolute. t tue efl
generaliffimu.-: connet ota q poliunt refponderi ad bac interroga»
none quid agit. 3 liqn vero trafiriue.-: tunc conti na folas actiones
in aliud.ai motu trifeutes.vt legere t buiulrnodi.^tacg viuo figni
ficat agere j .ali4d qo pot refponderi ad quid agit.fi boc ide oe ce
teris verbis abfolutis neutris Oicut. Sedrurfos illis opponit Oe
verbo fubftatiuo eft.prerertim cu.Tbtifdanus oicat cp fubfiatiam
fignifiat.ibicut igif quida cp fum.fignificat er prima fui inuetioe
quadi abfoluta actione, f.inrer res permanetia.fj inde trafktii efl
ad fignificanda fubftanria.2Ui) oicut q? fignificat aaione quiliba
vel pafT10e5.no er fe f5 er aditmao participio, vt cii oicit .fum leges
fignificat actionem eandem qua lego.cum vero oicitur fum leaus
pafiionem eandem qua5 legor, t fic er oiuerfis adiunctis oiuafas
actiones fignificat vel partiones.aiij oiamt iteru; q- fignificat acri
onem talem.fcilica inbaenriam predicati e fubiecti.fed boctantu
fit quando ell tertium adiacens.Cum vero opponitur eis oe voca
tinis verbis cuiufmodi furit z vocor z nominor oicut q> fignificant
pafiionem ouobus modis.abfolute.vt nominor focrates.e tranfiri
ue.vt nominor ab ifto.Tlos vero facile omnia prediaa foluimus.
non enim oirimus.q: omne verbum figmficer id quod ell aaio vel
pafiio. fedquicquid aliud fignificetimodo actionis vel palftonis
fignificat.
CbeSignifiatione verbi fubftantiuu .C. LXXV.
itnrt rrrrr\ dicendum eft q> ars fintoe»
ipvmi' U cem prima reruj genaa oia
tamen idanactu funteum fubftantia . Socrates enim
z albedo focratis quantum ad effe actu non oifferunt.
Quid enim aliud ell albedine focratis efle aau:qj foaatem albus
efie-Subllantia itacg iunctiua ell accidenrium.omnia nanqj aca#
dentia in fe recipit z copulat fibi t vnit. Quauis vero fubflanrta z
omnia que in ea funt idem fint actu.ratio tamen oifcemit z oifitm
git.vt fubllantiam intelligar.frilicaper fe.i accidentia pa fe. "Re#
pertus eft itacg nomen ad fignificandu fubflantiam eo modo quo
a ratione perpenditur.-: ipfa ab accidentibus oifcemitur. txcau#
tes ell illud nomen fubllanria quia oicitur a fubflando. "Res vero
vt informis ell fic apta efl fubflare.boc ell formas recipere, non vt
iam formata efl-3llud ago nomen fic fignificat fubllantiam: vt fi
ne accidentibus intelligitur.fed quoniam ftiblhintia fic vnit libi ac
ridentia z reripir.vr tdem actu fint/Reperrum efl nomen etiam qo
figmficat fubllantiam confufe boc efl. non oifcemendo ab acriden
tibus.fed vt fubftantia cum fuis aca dentibus vnum actu efl. boc
ell nomen ens.Subflantia eni non fic ell vt fine acadenbus inteb
ligit .imo fic ell vt acadenbus informat, ideexp copaenta ei atrri
butudlbocnomeens.fmbocgjacadentiareapttin fe. ibirimus
itacg <
f
ens figmficat iUud ide qb fubfta tia. f; alrf qm fubllatia fi>
gnificat oifcemedo;ns vo ofufe.fic oictu e.Uii $ms ens rabii ali
uu fignifica $ fubflirii.qr ni ei oatu; ell fim boc g- acrideria reti
puinfe-3nde efl g- boc nomen ens tranfumit ad nominandus ac
adaaia.hca fobm fubftantiain figmftcet veiut cum oiatur.'aibe
dodlens.Sieravereinfpidas.fii>llanria foiajipriceft.acades
vero inefl.JMamus ergo cp furmfignificat firbUantu;: fed vtoe al»
Sccudus !i
tero oirif-f-cum tempore.-: in verbali terminatiene.: ita per modu
aaionis.et quonia fubftantia vniriiu efl omnium rerum aliarum
t accidentia vmt fibi •: copulat. "Jnde efl g? fum copubtiuus eft eo
frilica g’ fubftantia que fibi vnit caera z copubt fignifica . Quid
vero oe verbis Tenuamus voca nuis: loco fuo erpliobimus . birir
itacg pufaanus g- proprium eft verbis figmficare 3cricne vel paftt
ones fiue vtrutg.Sed qr boc babent verbalia nomina: vt lecrio.ad/
dit cum modis z fccmis z temporibus.Sed qr boc totum bs parti
cipium.qiuis enim non babeat modos fm vocem. b; ume modos
fm rem er adiunao verbi fubftanriuLn cum oiaf kerus fum.1 a
ctue efto-3cko ad remotionem participii addit line cafu.
Cbe Quattuor caufis oefeauum in accidentibus verbi z
aliarum partium. C. LXXVI.
«-m prifrianusacridcntu verbi.S;
II 41 quoniiqueda verba in quibuf
dam acentibus oeficiunt:anteig agat oe eis caufas oe#
fectuu oftendit.tas in bac orationis pane cg in caeris.
biat itat® q> oupler ell caufa oefeauusJieceftitas nature, z cafus
forrune.Et efl iteceftias nature quando vel fignificatio repugnat
vt imperatiuus cara prima perfona fingubrixonfignificat eni im/
perationem.7 nos non poiTumus nobifipfis imperare. ve! quando
natura vocisvt ab eo qb eft curfor.probiba airfrir feminiuum ele
memorum inconfonantu oicae.lafu tero Fortune oefirit acri des
quando nec natura fignifica tionis nec vocis repugnat.quin vor in
tali accidente proferatur: fed tamen non inuenitur in eo probta.vt
prer in fingulari mimao m nominatiuo cafu no or.TTeceffitas ita
tg nature in ouo oiuiditur.3n naturam fignificati.r in confonanti
am elementorum.3sttiir pronimina primitiua tertie perfone caret
vocati uis repugnante natura.idem fignifica tione.propter quas na
ta.Lreperta funt vocabub.Qmneenim pronomen buiufmodi re#
penum ell ad figntftcandum in omni ca fu fuo oe quo ferino efl ej:
tra proprietatem prime -r fecunde perfone . cum vocatiuus femper
fit fecunde. £a dem quoqj ca: fui fibi non potefl nominatiuum ba#
bere.Sic enim repertum ell vt figuifka rem vt patientem, vel in re
ciproca conftruaione.vt foaates inuida fibi. Vel in re tranfitiua.Vt
preatur ille vt fe cuftodiat-3n buiufmodi conftniaionibus factis
: no per verba paffiua. nominatiuus no potell fignificai e remTed
folummodo obliquus.3ccirco vao oipmus non pa palfura ven
ba:qr fiper paftiua funnres vt patiens potell fignificari pa nomi#
natiuum.vtfocratcsoiligirura feipfo.-: fimilia.licafortalTenecm
buiufmodi conftniaionibus loaim pofla babae ntus f iiL ppter
rebtione qua cofignat.Similita interrogatiua z mfmita nomina,
vt quis z aliquis-.carent vtis.Semp enim fignant rem ab fente vel
quali abfente.cu vtus fignifica lernp re3 finite.-r vt piite. Tbropta
iiKofonanria bo oicit oeficere airfrir z tonfnr erpulfnr.lbrc quo
Cicer
0
inquit erptilrrir.ficut tonftrit p tonfnr.cu Ub pdicta enge
ra analogia.XDafculina eni verbalia in tor.ocfincna.mutatioe or.
in nr.facuit er fe feminina. vt amator amatrir-lba fortuna quoqj
id e ca fu oicit oefi cerc quedd.t boc ouob° modis: vel qr inufitata
funt.vt prer t oirio.vlqr incotinua fuiu ,ppta turpitudine foni vt
afpitate.vt qin turpe e oicae menitur^.afpcrii nutritnr oiaf nu#
mr E oafione.cu regub pdicta ab eo qb c nutritor erigaa nutri#
trir. turpe quoqj aat oicc cu; nobis:qr turpita fonat.in.anJi.nifi
fit eiufde frlbbeideoqs ppoftae ,pferf nobifeu. rea eius mecut
fecu. z fitla-nec enim mecu vna pars eftvt quida dlimantj fj oue.
<T£5e .Caufa oiffaentie qua folent quedam taceri vel contra rega
Uni proferri. C LXXVI1.
itatgiqr per nuim quarmormo
l-V-lltUIl dorum ptediaos oeficiunt ple#
runcg partes orationis. Tbleriit® autem biat ideoiqr ci
oiffaentie foletetii queda taceri, vel eria 5 contra rego#
bm proferri . Iacen.vt quoniam fas non baba gantuumuSiue
enim oicatur faris fiue faris fiue falfis.aliud potell fignificare. Co
iunrvCTOcaoifferentie facit coniugis aie videra' fecunda perfena
verbi coniungo.fi oicaef coniungis qb efTa regulate. Omrua onj
oefinenria m.r.oebet mutare.r.in gis.vwer regis, vd tn as.vt vor
vocis. r fic facere genituiu-lbone utrum aiert aduerbui bafca ac#
centum in fine ne videat verbum riTe.U enas quocg atra regubm
faot veneris Jie oiaf effeverbuni fi oiaf veni quod effa regub#
re.Qmraa enim propria m usxorrepum oefinouu. regulanter fe#
eunde fint oerimatbts.^ar quocg tn genuiuo ocpUcamtj-.ne fi fa
ns oireremr.nderour efk fecundj pfena verbi. 3re ai verba ferri
deconiHganccus oefinenria in neo/ariairpcentus in nui. vt raieo
tenm-maneo facit manfijie fi oiaf nunw putant oaturusbuius
liber
q&eflct analogu vt legovidcatiirablatimio btiius noio far. faci
Sic -zocalije iiiKUigc.no taind in oibue vumocis.i.iu quibuo v.
eft vna » oiiicrfc figmficatioucs folct boc fieri, vt canfa. f oiffcrci .
_
ir.vtqi canis in oiffere
ippcllat:qtie orale/
.C. LXXVIII.
«rtiiu.rcucrtif nd ne
cidftia verbi vt oc illis agat.Sut. an
te octo.Significntio vel gemis. tf plnicxino.figiira .fpc
cics.coningatio.perfona.cij mimcro.Qnc ouo finuil eo
ilingit quia cuicuip parti accidit perfona z mimcmo » ccomicrfo.
£ft igifgaum verbi qualitas verbop contracta er terminatide » f{/
gnificatioc.llcccni fola terminatio facit gemis ai cande termina/
tionc babedt verba oiiterforui gcucruj.vt actina z ncntra.llmilitcr
nec foLifignificatio. 3 ccircooevtroqjoiceiidiicft.Snnt ergo onc
tcmiinationcs verboui oiunin; fere ino.-zin oj.^crc oico propter
queda anonn.iLi.vt funi.» ocfcctina.vt ineniini.Significatiocs ve
ro verbop fiinr. vel aetno tranfico in rationale creatnra.vt video fo
crate.UcI actus tranfiais in fola no rationalia.vt comedo pifcem.
Udactuo 116 tranliene vt vino. vel paitio illita ab alio, vt videor a
focratc.vcl pallio nata intrinfecns.vt mbeo.3gif actiuu gemis eft
jiprictao verbi oefinedi in 0.» faciendi er fepalTimiinor.» lignifi/
candi actu tranfcuntd in fi rationale. ’1 1 eu trtl vero genus eft quali
tas ocfincndi in o.» figuificandialidd c]6 no fit actio ira fies in bo/
niinco.qnicdd fignificent fine actioni abfoluta. vt vino, vel partio/
ne nata intrinfecuo.vt rubeo, vel actii tranfeunte in reno rationale
vt comedo.pretcr facio z nocco.qnc I5 fint neutra vfmtfi babc‘t acti
onc tranfeunte' in bolcedDalfiuii quoqi genus eft qualitas ocfiuc
di in 01.» fignificandi paiftonc illita ab alioXoo
prictas vel qualitas ocfinddt i
*
U.itd «b alioXoc vero genuo elt ,p
or.tiignificadivtriiqs. factionem.
» partione. Depones vero gams eft qualitas oefinc‘di in or.» (igni
ficaudi vnfi folii. vel paffionc illata ab alio.vel actione?. £t vide 91
boc accides gemis Dicif fignificatio.qrerfignificatione oifccmif.
£ft itaq? fignificatio equiuocu ad tria. ad fignificatum.ad modum
ITgnificandi.ad accidens quod bic vocatur gams.
(CDelcrimnationcfiiigulopgaicru. .C. LXXIX.
‘a pif poltea oiias fpecies terminatum in.actiua;
vero vt amo.neutrale.vt vino. XTOetuo qui/
de » timeo actina voce figndt palfionf. in paiTiua actio
ne.Ouidciteiu tinicomfi cp mibi timor incutif.Ucl ti
meor. quid aliud qj timore incutio.addit quoqi q> verba pertinen
tia ad renriis.vtaudio z vidco.iiractitia voce videnf paflionem fi/
gnificarc.» in palllua actionc.boc mite inde cft.qr actu cuiufq? fen
fus prcccdir queda' pallio circa infirumeta fenticdi.2(nrcqi eni bo
mo videat rcpcrcutiunfradijoculop.iautccg audiat percutiuntur
aures voce auribus infirqietc.Dicimus ergo ai buiufmodi verba
actum principaliter figiiificaut.fecimdario partione? queactuj pre/
cedit. 2lddit quoq? oeinde g> terminatio in or. tres babet fpecies.
•Dafiiuam que fit ab actiuo.vt amorXonimmicm vero cuius vna
tentiinatio actionem .fignificat » paflionem. vt ofcnlor. Deponentd
que ann actiuo non fiatialtcram tantum fignificationem retinet,
vt fcilicet ideo dicatur oeponcns.quia alteram oeponit fignificatio
nem f 111 qi videtur oeponens oici refpcctu communis.Sene mite?
oi.rit vnaui »non alteram octeniiinate.quia funt quedamque fo
lamactioncmfignificant.vtloquor.qucdaquepafficmc.vtnarcor.
Cfoe actiuis z palfiuis.i eorum confiructione aim
obliquis. .C. LXXX.
Ctiua Dicuntur SSIIS. S
led partilia abcis.alTuiiipta r.enij faciunt er fepafiiua
nei tra
i( * e
(
fj: rlc ’' ic ''
l ' r ™ 10 qddlt ‘ 1 r.fitamot.Sed funt queda
tcft oici aratur terra. Sed quonid 116 fignificat actum traiifeunteiti
m ret rationale.no facit palrimi iu prima perfona ve! feaida. ideo/
q? no eft actiumSi ergo queratur cuius generis eft araf .'Rcfpou/
dendu efi ipalfiui in tertia perfona. 110 abfobite pailiui. 31lud quo/
v&stzsssssas&ssr
s sassascaas;
Secundus
S
' nusboies fcd faiptaipforu/nosaut dicimus lego platonem,
ndc Dtiidius.Si quis in boc nrtcimpopnlo non uonit amandi,
legat »c.£ontcndunt aii plcriq? figumtiuc oictii efic legor.i.
(fcripta mea Icguuf.Scd qifi fignificant actum tranfeunte in boies
fine ,ppric fiue figuratiuc oicuiif actiua.2lctiua conrtrmmf etij ge
mtiuo.vt abfiineo irap. vel cum oatiuo.vt impero tibi . vel cum ac/
aifatiuo.vt accufo te.cum abLitiuo » accufatiuo.yt video foleocu
Iio. - Dalliua conrtrimnfcum ablatiuis adiuncta cifdc prepofitione
vt acaifor a te. Sed vide q> prepofitio non regit ablatum fcd ei oe/
feruitiqr nbfqj illa iuterpofita verbu pafTittu non erigit ablatiuum
cafum.Si ago qucris que pars regit tcioiccmus accufor.3te5paf
fimi conftruitur cum oatiuo.vt femor tibi.£t oicunt quidam g> fit
acquifiiiua conflructioiqr ircr datiuii? nccagcns nec pariaisperfo
na ocfigiicnir: fcd ea ad cuius vtilitatan vel pintim fit illa pallio,
lurautcm imicnif actiuu verbum cum ceteris obliquis folie fcd
111111$ cum ablatiuo folo.Quonia ablatiuus cum prepofitione iun
ctus actiuo vel neutro fignificat perfonam a qua fit rcmotio.vt
fugioa te.Scd iunctus palfitio fignificat perfonam agentem. Un
dc»ablatiuus cafus proprius oicif cficpalliuoru.Oj quaiidoacti
itum verbum accufatiuo » ablatitio iungif. accnfatintio fignificat
rem paticntcm.abLitiuuocds actionis. vel iifmiodo terminat. vtvi
deo folem oculis . 31 lud etiam addit q> paiTiua conllniimf »fign
ratiue cum accii fatiuoiquaudo fcilicet per partem totum ofteudif
,
vt rumpitur aure.» eft fpnodoebe. £11 altera figura quando in paf
fionc intclligitiir actio, vt capellc pafcuntur filuas. 3 n bac atini paf
fione intclligitur becactio.fcilicct cp rodunt filtiao.eodcmq; modo
dicirur.doccor grammaticam.
(£Dc ‘neutris 'Zdcponctioconlctifignificatoib 0 . C. LXXXI.
ifsif latiiiooe neutris, que cumba/
beant formam actim.tauieii fii
guificatione 116 bfit.U ndc oicit ea contra formam vo<
cio fignificirc.ficut etiam in cereris partibus iuuenitur.
vtcuJlbebcbalK.ittcmiinatiouc? pluralem. fignificat tamaireni
fiugularcm.Tbopuliis quoqi fignificat pliiralccum fit tcrniiuatioe
fingulareXlicciium etiam z fimilia babent taniiuationciii neutri
gaicris.tamai fignificationc funt feminina. Jrn quoqi z. verba ai
videantur mtum ad terminationem actiua.funt tamen fignificatio
ne neutra. £fl igitur prima fignificatio neutrorum actio tranfieno
in rem rationalem. vt calefacto te.» facio te ooctum . » buiufmodi
alia que folo vfu neutra fiinticum fignificatio epigeret qi cfTait acti
ua. Unde etiam antiqui dicebant fadoi.Sccunda eft palfio illata
ab alio: vt vapulo a te.» epulo a te.Xertia actio abfoluta. vt vino.»
fimilia.Quarta etiam fignificatio eft actio tranfieno: fed non in bo
uiincs.vtprandeopifceni.Quinta eft palfio intrinfecuo nata.vt ni
beo.»buiufmodialia.quclicetnon egeant obliquis cafibus.tamd
vel moreactiui figuratiuc iungunf cum accufatiuo. vt ardebat ale/
pim.UcI more palfiui cum ablatiuo.vt calco abigne. Qucdani
etiam dcponaitium babent actiuam fignificationem . vt prcftolor
tc » tibi.» fignificat vtraqjconfirtictio idem.Sccuiida eft palfio il
lata ab alio.vt patior a tc.» mercor a te.£t vide q> patior quddoqj
iungif cujaccufatiuo-.vt patior mala:fcd unpropric./D/ autem na/
fcor » cetera queda predictn,palfiuc fint figmficationis. patet « co
g)morepalfinorumalfiimuntabIariuu5:»oatiiui locoablatiui.vt
nafcorate.»tibi.ficuteaqueactiuefunt fignifiationio afiiimunt
vel genitiuuvtmifereortui.veloatiiiii:vt meditor tibi, vel accufati
nnm.vt precor ocuiXcrtia fignificatio dcponaitium eft abfoluta
actio vel palfio intrinfcca.Xabi aiim »inori.lctari:gloriari.palfio/
nes fut itrinfccc: fed.ibfolute: tumulari vero vagan. vaticinari acti
onco quoqiabfoliitc-rcvrrinfac.Ouarta eft palfio nata intrinfe/
cusifcd tranfieno. vtobliuifcor tui.
De Sbulioibuo verbop iu oiuerfis gcncrib'’. C. LXXXII.
t3edamrar«3«& n
.;
vocis fignificant.Sedquenf cum videor ponitur abfo
lutc.vt videor efie bon’ cuius fit gaierio.Dicit aiim pri
fciauus cp fi ficproferanf.i.cu ablatitio funt palTiua.fi aliter abfolu
ra.vidcf qi palfiutabfoluti.actiua quoqj fiait palfiua qtiqj ponu
tur abfolutc.vt audio acute Oftaiditociudcaliain abufioncjncri
ictiuaque pro paffiuio ponuntur
1 a ctiua terminande fignificat paf/
• 3 tc vnu » idei vcrbti aliqrt ponif tranf
. .
.yua fignificatoe fed in alia abfolutc.vt ruo.oucnio.3tdqrt
imieinf 111 bac fignificatocilli cduaicninr.i. fimi liter venerunt.tuc
neumi eft.fi vero accipiaf pro alloquor, vt ibi. Dos iu$ conaiio 0
liber $»ecudus
'ndci:id eftalloqnor. tunc actiuum eft . bidtpoftei quedam «er/
baeffe que tam :actiuaqjpaffiua voce fignificantvnmn i idem
vt mereo fi m antiquos a mereor.fed mereo meres, vnde -mero: f a/
cit pro preterito melius liim.£Dcreo aut f m antiquosfvnde meri
tu oicifjfaciebat merui.lt puto q> Ij mereo.res.,pducat prima. me
reo merui-corripit eande. qr tii eade vor erat mereo in vtracg figni
ficatioe.factu eft a modernis ca oifferetie vtoicercf mereor Oepo»
nes.lt qin in preterito nulla erat ajuocatio.rerinuerurptcritu me
rui.Quado vereor oepones erat paffuie termina tiois:oederut etid
ei pro preterito meritus fum.vt oicaf mereor mereris.merittis fuj
vel merui.a liam iterum oicuiit abulionem q> quedam verba acti/
ua prime coniugationls faciunt:alia er Te fecunde que funt abfolu
ta.vtfordidaillum.i. fordidumfacio.lt inde fordeo, id eft er me
fio fordidus-lodem mo albo illum a albeo.ouro illu.a oureo a ce»
tera q feqitunf.lt vide g> lactare qf> iter cetera ponit nutricis e: la/
aere ifantts.vndc. lacteo lac fugo. lacto lac pbeo nato. Silr ape»
dcoftifpefieft,pe'doftifpede'tio.Undepedeofiifpenftis. pedooii
fubletio pondus. 3te quedd mutat genus in copofitioe.qm alteri*
funt generis fimplicia alterius copofita. vt facio neutru e.reficio co
politu inde actiitii.lt vide • q> oicit fentio neutru elTe:a inde copolt/
tu Silentior oeponesta affentio neutru in cade fignificatioe.fjdeo
cg notddu eft.q/ fentio acceptu pro itelligo ncutruj eft.Qii vero ad
fcufiis ptinct actiuu effe pot. addit quoqj q>ali)s lignificatiouib’
id eft.generib* inueniunf fimplicia.in copofitioe genus mutantia,
vt partior oepones.lt ide ipartio neutrii.c ipertior oepones in eo/
de fenfu.fpicio actiuu q6 qr 116 eft in vfu:,pbat illud g afpicio ide
copofitii.vnde a coponif cofpicor ofpicaris oeponesunutata oiu/
gatioe.Tborro er facio coponunf quedd q pariter mutat a genus,
a oiugationc.vt gratificor. &ddit quoqj q> [5 facio in quibufdd co
politis mutet genus ano oiugatione':in quibufdd vtruqj.iCii funt
quedd in quib* neutru eop mutatmec etiaj accides. vt calefacio fa/
cis a limilia.q in fc6a a tertia prona circa regula aliop q triffpllaba
vel vitra funr.acufit penultimd qjuie fit correptante quedd in oi/
uerfo genere a oiuerfa oiugatioe ide" lignifiedt. vt labo qd eft neu/
truj a primeconiugationis.lt labor quod eft oeponens a tertie.
CC* Secudo accidere vcrbi.i.oe tpe. .C. LXXXIIf.
< 5 tll tvm W antiijs vifu e‘)trib’ modis accipi
t&l I IpUtf.mr.generaiic.totalit.partialiter. Ift
aut generalis Diffinitio tpis bec.lcpus e oimclio more
a motus mutabiltu rep.oicta generalis qr omni tgi.oue
nitJTotalis vero oiffinitioeft talis.lepus c fpaciu qo cuj mundo
oefinet.bicif vero totalis.qr buic toti.f.tpi ouetiit.ita 9 nulli par/
ti illius.Tbartialis vero qud ponit tullius bmoi e.£epus e ps eter
nitatl cu alicuius anni mefura oiuminoctumivefpacij certa figni
ficatide.appelLit.aut eteniitate illud niagnu fpaciu q6 cum inudo
incepit.bijrcrunt itaqj antiqui 9 fm bauc vltimd acceptione. £e/
pus verbo accidipqr verbii fignificatfvt eis videfjno illud magnuj
fpacitrfj Dtes cius.Qd louge aliter mibi videf/tlo aii verba puto
ofignificarc tpis qudtitate’.fj tepus qil.fimt fuperius oietti eft. Oe
tgiu.tiT qjtitate vbiqj in boc tractatu fere loquif prifrianus non 9
verbu buiufmodi tpis fignificet.fj qiii tempus qn tepop qudtitati
adiacet. vt p tepus q6 eft qudtitas g-ecrd oe tpe q6 eft qn ,babcre
poffumus ooctrind.Si ergo ,ppric lod velimusioicem* verbu pre/
fentis tpis effeivel preteriti vel fmuri.3tacg tepus eft fecudaria fi/
gnifiatio verbi no cois .pprietao.Sic eni principalic agere vel pa/
tueft. - p>rimu igif oicit qr tepus ac/
m tempore.
.C. LXXXIIII.
mpret .
cidit verbo.id eft.acridit ei fl w
CbcDiuifioe eius in tria tpa.
veropoftea tepus in prefentista preten
3 » UlUll tu.afuturu.Sj querif an verbum qf> ii
gnificat prefens ips-.ofignificet illud prefens i quo .pfer
tur.Q6 Ii ita eftmunqj veraciter pot alids Dicere, vel ta
ceo.Vel bibo. vel oormio.3oqj Oicerut alii 9 ofignificat illud piis i
* “ idpnsinquoresfuaagif.
er fc:tepus
in actioes
qjfoia pii/
de pfecte ftit.igif i folo pteritotres voces repte funtoiuffftadoe/
pteritidis fe noftre prorfus offerut noticie.lt vt certius oica quai V
tu ad preteriti natura f iint certiffifha.cu pleraqj prefentia a futura
babedt effe incerta, tderaqj Dictu eft jjpter necelfaria.la eni q co
tingutiquattuor modis veniut.lafu vt iuetio tbejauri.libero orbi
trio, vt Iegere.facilitate nature.vt calimi contritio.natura vt boiem
mori.Sed ea fola que natura eueniiit ineuitabilia.t ideo certa ftit.
Cetera eni prefentia 1 futura incerta funt.^deocg non funt voces
oiuerfe a latinis repertea oefignaudas varietates prefentiu 1 funt
roru.fireri tii oiuidunt futuruj m 0110.1 infinitum futurnm.i pau
lopoft futurum.nos autej boc melius per adiunctum oetermina
mus.vt legam in prorimo 1 buiufmodi.
C&e-Jnftanri. C. LXXXV.
fWmgSSS&isgS
prefaiti.adcnius rei intellectu oicenduj eft 9 prefens
aliud eft fimplejc.aliud cdpolitii.eiinplcc vero prefens
eft oe quo nibil eft preteritu.nibil futuru.Sed in vno limplici pitti
nibil agi poteft.ftatimqj trdfit.vii tale piis non confignificaf a ver
bo nili fubftantiuo vel vocatiuo.bocaute; fimplejrfic oefcribif qd
cu fit finis pretenmeft initiii futuri vel iraqd cu incipit: ftatim effe
oeiTnit.Tbjefcns quoqj compofitujeft.cuius paro preterit pars fu/
tura cft.i parseriftit.sBed tamen illud compofitum oicif prefens
propter fimplicem fui particulam que crillit. Jn tali vero piefenti
poteft aliquid fieri.vnde 1 oicunt tale prefens a verbo fignificari le
gunt itaqj littera; oe limplici prefenti fic. 3 nftans.id e fimplej: pre/
fens eft indiuiduuyquia caret partibus.i addit quod vir ftare po
teft.Quoniaj.f.ftatim tranliti aliud fuccedit.Dnde quia tam Iint
pier eft 9 nibil in eo perfici poteft.uomiuatnr a quibufdan» inftas
imperfectum. 2 lliter enim actus ineo adbucelfe non poliet, aiij ta
men aliter leount.
CJioe Igib*per Ungulos modos oiftinctis. C. LXXXVI.
jf itacg indicatiuii modnj babere omnia tem/
pora:qnialignificat talem affectum animi,
id eft:indicatione qui omni tgi couenit. he imperatiuo
rurfus adimigit qm in preterito oeficit.Tla eni iperddi
fert «t vel in pfentivel in futuro alitjd femper impeinuo fieri 111111$
aurem in preterito.Dicit tame apud grecos imperatiuu effe preteri
ti.namaliquandoimpcramu 8 0ere non erillentevt in tempore
futuro perfecta fit 1 tranfancta.vt It alicui imperej prima bora cras
aperta fit porta.impero vt cras prima bora pterierit actus aperiet 1»
di portam. 11 os autem fenfum bunc complemus circumloaitio/
ne. fce optatiuo oicit 9 tepora babet omnia : qjuis omnis opta/
tio ad futuru5pertineat.t)abet igitur prefens ipreteritum nonqi
rem prefentem vel preteritam oefideremus fed quoniaj vt prefens
vel vt preterita fit:optamuo:i iniuncta quide oicit effe 1 prefens 1
preten tum imperfectunnpropter cognationem que marima eft m
ter ea.ej: eo videlicet 9 vrruiicg imperrectum eft.fbrefeneeuimim
perfectum iccircoeft.-quomanjOceoaliquid futuruj eft. 3 t m pre
tentum perfectum iplufcpperfeaum mento comuncta fuimquo/
niam vnai eadem voce licet optare renivcl pauloanrevel multo/
ante perfectam, be fubiunctiuo autc modo oicit q> oifiuncta tem
pora non babet prorfus apud kuinosicum coniuncta quedam ba/
beat apud grecos. 2 Ld vltiniuj vero agit oe infinitiuo modo.oices
q» babet coniuncta tpa.prefais 1 preteritu.iperfcctu eo 9 vna vcce
infiniti ocfignatur vtruiiqj iftorum.lt rurfus coniuncta babet pre
terituin perfectum iplufqjperfectuj.babet autem infinitiuus vim
nominis ipfius rei.i m fignificatione:i in conftructione.vt enij no
men rei ipfius verbi figuificat actionej vel paiTionem non oetermt
nando illam ineffe alicui:fic 1 infinitum.lum enim oico.legereeft
vtilcmon oetermo illam actionem alicui ineffe . 'Rurfus vt nomen
rei verbi conftruitur cnj verbo fubftantmo 1 nomine ad oefignan/
dum qualitatem actionis: fic 1 verbum infinitum, btcimus enim,
legere bonum eftiquomodo lectio bonaeft. 3 tem omnes alijmo/
di refoluuntur in infinitiuum . Quifcg etenim aliorum relqluitur
per verbum oefignans fm animiaffectum : 1 per fuum infinitum:
vt quoniam lego indicatiui modi eft. refoluitur per verbum indi/
cationie quod eft indico t per fuum infinitiuuj.lego enim nibil eft
nifigr me legere indico. 3 demig in ceteris modis.
(fc&e fiermidijs. C. LXXXV 1 I.
jlnito itaqj tractam «IS
agit Oe gerundio.Tlon g/ illud verbii effe indicet: fed qi
oonatU 6 :i fimrepurauerut illud effe <bu. fierudia igif
fine participalia funt f m quofda oefuietia i oi.i 00.1 oii.vt legedi
legedo legendii, Supina \'o oefiiieiia in um.i in u.vt lectum lectu.
liber
Seriidu pzifcianu fero ifta qumeg omnia gerundia funt fel parti/
cipalia.fed oiuerfis ©e caulis fic vocata.Dicunf eni gerudia qz ge/
ruc figniflcatione fui verbi, vel qz er marima pte gerut fignificatio/
ne vtracg.f.acriois e pafliois.Qd eft qn ab acturis ? comunib 9 fi/
unt.vc venio ca videndi.i.vt videa vel videar.Similit venio vifu.i.
oe loco vbi viriis fum. vel vidi.fic ? in fimilibue.Tbartiapalia vero
oicunf:qz fut filia gricipijs qferrp fuppinanf.uab aliquo vbooe»
riuanf.velqz filia futpriripijs.tedgif gerudia a qbufda vba vo»
canf .qm loco verbo? ponunf.Qbi eni ponimus termina tioem in
oi.ponut greci ifinitiiiu verbu cu genituri articlo.Ubi nos i oo.po
nimus:ponut tfinitiuu cu oatiui articulo.CJbi nos in oii ponim 9 :il
li potuit ifmitiuu di accufatiui articulose oftruunf cueifde obii
qs cafib^cu $b° e vba.? eode mo.i.trafitiue ? redpzoce.fi b' e qua
requibufda verba videanf efle. Quibufda; aut ecotrario videt :q>
cu no fignificet tepus: verba efle no poflut. ‘Rurfus adiungif qui/
bufda eo? pzepolitio per appolitione.vt in legendo.? ad legendus
quod non fit cum verbo.
C? £>erundia funt noia no verba. .C LXXXVIII.
aut pzifcianu fequetes:gerudia oirim°eeno/
Jyt» mina.illud traflata ad figtiificadti qo vba tpe
? vt babeat ofirucrione ipfo?.3llud etia oirim’ qj tria
eo? terminatia in oi.oo.ou-generis funt neutri ? tripto
ta ? lingularis nueri.fi vide gp lingularis mieri oicunt' ppter folas
terminatione: cu indiffinite oftraanf cu; lingulari ? plurali nuero*
vt legedo virgiliu;.? legedo libzos vigilo, £ft aut terminatio in oi.
genidui cafus.terminatio in oo.ablattui.terminado in oii.accufati
ui.vnde ppoftnoes eis apponunt .3II3 f 0 gerudia q terminanf in
um.? in u-generis funt mafculini.? illud in um.accufatiuus cafus
illud in u.ablatiuus verbalis nois quarte oedinarionis.Sed oicet
aliijs pzifcianu efle otra b $ in ozdine cafuu pmittit accufatiuij ab,-
Iariuo:cu gerudi) terminatio in oo.que e ablaturi cafus: pmittaf ei
q eft in ou.Tlos aut oicimus boc ideo factu;.qz loco eius ablatitii
poneba'tgreci oaduu artiaili cu ifinito verbo.oatiuiis aut pzeiacet
accufatiuo.&icer ite? aliqsmon poife fieri vt bec fint noia qznecg
fubftatiua funt.qz p fe poni no pofliint.adiecriua no:q: no adiuiw
gut alijs noib°intra(itiue.qf> no adiecriuis b; ouenire.S; nibil nex
cet boc.no eni ota noia fubftatiita oicimus efle vel adiectiua. "Rur
fuscp ai quolibet genere ? pfona ? nuero oftruunf boc no nocet,
cu iftud fiat rrafitiue.Oe? qz polTimt gerundia vba videri.cj b efti
mat cozripiunt terminatione in oo.Unde fi 3s querat an in verfu
gerudiu terminas in oo.oebeat femp pduci-.analcgice quide oebe
ret.fjtn .ppter vfu; auto?idiffereterponedu efhpbat tn q: gerutv
dia nomina funcer eo q> terminantia in 00.? in oum.aflumunt fe
pararim pzepofitiones.
GTibe £onftractionegerundiozum. .C. LXXXIX.
i&A querifoigerudiaepiganteofde cafus quos?
fuaverba.2noebeatoici.3nouertedoonsca
ptiuitate f? omeu quo eni oftraeref ibi ons. 6erudu.n.
cu nullo cafn videf oebere coftrai nili cu obliquo cafu
cuquo?fuuverbu.Sinaute 6 iaf. 3 n ouertedoon;(vt magifter
anfelmus voluit; videbit qi ofiim babeat lignificare re vt pariete;,
cu rii ofii fit buertere no ouerti.Dicamns ergo qj q: ouertedo ligni
ficatta aedone igpaflione.icrircopot oftruicuofim. vtille cafus
Rgniftcet pfona agetccu capriuitate.licut ifte cafus fignificet rem
Vtpatiete.Etqm legedus oa.ou.qfi nome ebj quofdd obliquos
cafus eofde in voce cu gerudiis terminarib 9 in oi.? in 00.? in ou;.
qfi ponunf in viaioium oftnutnt' cu oictioni^eiufde' cafus eiufii
degeneris ? eiufde numeri.vt ca legedi virgilij vigilo.? amade vir
tutis.? emedi macipij.£u vero in vi gerudio? ponunf : indifferens
ter oftniunf ai omni genere ? nuero ? cu eo calu ai quo ? futi vers
bu. Vt legeeiu efgiliii? mufa;.£t qrif cu or.legedii e vgiliu.? fifia
cu quo oftruif.fIiut.fit accufatiu’ no videbit' pofle ollrui rii e ver
bo itrafiriue.£t 1; ^da oicat q > gerudiu fit accufatiui cafus.er vi tff
gerndi) oftruif intrafitiue rii eft ? cu acaj fatiuo virgiliu tranfiriue.
alii vero oicut & eo legendmibi ponit' imgfonaliter.vnde cu b ver
bo elt intrafitiue oftruif.aiia quoq; oifferetia qj gerudia fi fint ab
acturis vel comunib 9 verbis: figmficat vtriiq; .factione ? paffione
Unde virgilius cantado actiudpofuit in buccot. Cantado m illum
aut vnq3 nbi fiftula.?c.i.ou cantares.? pafluie ibi.£antado rupit
anguisad eft oum cantatur. boc eft oum incantatur.
CDe Supinis. .C. XC.
Ssir « fupinis. birit ergo 9 oefw
pvllW nens in um.eandem babet fere
figmficarionem quam ©elinens in oum-cum ad:pxpos
fecundus
firioe.Quid eft eni: vado venatu nifi ad venandu-fere tff ©irit.qtria
non folum actionem fignificat fed etii loeu vt vado venatu^id eft
ad locum in quo vener.queadmodu ? propria duitatum noia fine
ptepofidone fignificat ad locum. vt vado roma.nam cu ponif in vi
accu farirn bui’ nois venadone.d fignificat nofmqb inberet f; no
mlnando.Uenatu vo fupinu quide venatione fignificat fed fim 9
iberet. Sdditquocp q: fupinu terminis in.u-ablariuus e nois ipfl
us reL? oebet poni fine ppofidoe.vt venio venatu. Sitf venio au>
dim miffa^? fitta.fi vide q> q: legedi actione fignificat ? paffione
ideo pot oftrui ? in vi acriua rii accufadtio ad modu fui verbi aerii
ui. vt ca toedi vgiliu venio.? in vi pafliua cum ablanuo. ad modii
verbi paliuri, vt venio caufa legendi ab aliquo.i.vt ab aliquo legar
3demcg oe ceteris notandum efle indico.
Cibe Uerbis imperfonalibus. C XCl.
conuoriunt cu infinu
Klfc/ pmoualla tinis verbis in bocq.
? bec ? illataret numero vpfona.nl ©irif imperfonak.
no g> oino nullitts fit pfcne.Omne eni; verbu imperfo»
nale tertie pfoneeft.faltem terminarioefed qrn pfona no ©ifcemit
fed pot indifferenter adiungi:? prime ? ferijde ? tertie perfone.fic
currif a me ?a te ? ab illo.Tlec eft vnus modus verbi fed vnu vers
bum per fe.licut ffequentarituu ? incboariuu.On ? oes modos fu
os b; ficut ? alia verba.? in eifdem tpibus oefiriut modi impfona
lium in quib’ ? pfonaliu.Si queraf cuius generis fit verbum iper
fonale pafllue terminariois.vt currif. Tbutamus ©icendu efle neu»
tri:qm nec actiue nec paffiue fignificare videf . Si opponatur ergo
terminanf in.o.? no facit ei fe paffiuu^ibicemus illud ©ictum efle
oc verbis integris.Si qneraf ireru an fignificet actione vel pallio»
non. videf magis q> actu fignificetcu ©icat auto: impfonale banc
oifferentia ad infinitu babere.q: infinitu quide eget altero verba
vt volo legere- 3 mperfonale vero actu pfectii fignificat . vt curritur
0 me.pto curro.fi oicimus qm eiu fdem coniugatioras eft cuius ?
verbu perfectu a quo ©efcendit.3te pteter illam oftruaione quam
b; cu ablatiuo interpofita pjepofitioc.erigit etiam eunde obliqua
quem ? illud, vnde ronabiliter videf ©iri legitur ab illo virgilium.
Cibe cofignato tpis in ^bo fubftatiuo ? vocatiuo. C- XCII.
cognatione tempo?.Dirit
i tacg qi piis temp 9 ^ cognatione
otm pterito imperfeao ? futuro.cii illo.q: pns tempus
impfectu adbuc eft cu futuro: qz aliqua pars pfitis ad»
buc futura eft. Omne iraq; verbu tale piis coflgnificari cuius pars
preriit pars futura eft.ercepto fum fbo.qd fimplerpfie coflgnifica
re videf.
n
5 eni tam bzeue momentu eft in quo res non eriftat. De
boc aut verbo ©icit gj greci vocant ip fu; bipapicricon.i.fubftatiun
Didit quidatngj ibi oebet efle epzacticon.qfi ertra actione, f; pri»
oz littera pzeualet.fi fum qz tale pns cofignificatqb ? fimplereft
? perfectum ? cui nibil ©eeft.qin nibil eius furamm eft.3nde fit vt
poff t coiungi cu participio pzeteriti tpis ad coplendu pateri tu pfe
ctu pafliui verbi. vt amatus fum.vel verbo? fimiliu pafliuis.cuiuf»
modi funt oeponenria. vel locutus fum-veoia-vtaiminatus Ium.
Sicut enim fum fimpler piis cofignificat.fic ? nominoz verbu vo»
cariuu.cu eni ©ico nominoz focratesmibil aliud ©ico nifi q> nomen
meu eft foaates.qS per fingula momenta vero; eft.Sed fi ©icam:
nominoz ab illo:quonia fignificat paflionem que in fimplici pzefen
ri non poteft inferri.ideo fignificat pzefens compofitum.
CC>e Tbzopriolignificato verbi fubftantiui. C XCIII.
Z Didendum
? inter fe.ficut qj capilte vnita eft nigredo . longitudo.
crifpttudo.Subftanria itaq; capilli bis omnibus fubie
cta eft.? aliozum libi ? inter fe.adeo bec oia vrit:q> vifus bec oia II
mul confufe ? quali vnu compzebedit-ftatu nigreditris non ©ifcff
nendo a ftatu longitudinis vel crifpitudinis.necaliquid etiam ifto
ru oifcemedo a ftatu capilU. vnde bec omnia vnita funt in eo q6 i
videri/Dec tn omnia oifcemit inter fe rario:qtn poteftas animi eft
coiunaa feparare.? ©ifiuncta coiungere. ad oifcemenda ita<8 ©e
cem reru genera reperta funt oecem vocabula generalimmos.licuf
in bis q fuperius notata fuerant oe lignificatione fubftanriuoz ©»
nmus.ad fignifieandu vero fubftantia vt vnitiua eft aliozfi. libi ?
inter fe repertu eft boc vocabulu ens.Snbftanria naq; nec line fi»
mis efle poteft:nec fozme line fubftatia cui fimt vnito. 3crirco ens
merito ©icit' fignificare fubftanrii vt aliaro vnitiui ? fibi ? inter fe
accidentia eni; no pzoprie oiamf efle fed inefle.boc ergo vocabo»
lum ens ratoe fignificatois oe accidente no ©irif : fed triflnmptius
liber
pfonis aditmgif : vt ipfe fcribo:ipfe fcribisiqoncc noia face pollet
nec ille vialia oictio rertieputo ® b'fac oifererio. Sdeo.n.otfcrei
tiiiu evt pp oiferenois erpteflione beat adiugi e fevbo pme i febe
pfone quo fi ei additu eet ego vt tu ai abf® oubio tertie e pfone.
(~&e TbKXtoniinib^ceriuatims fiuepoffeffiuis. C. CXXVI.
odndeoepnominib , oeriuariitisoices.l3(fe/
A»? 1 1 pte ee.Ctios «nu.ume*a gto fing.md pme p/
ronefoanaf:onofo'nf tnfasagto plurali eiufde pio
ne.f.noftru vfnri.Qnarmquo® qb e nffoanaf a gto
fing.fcbe Efone tuucosipit.n.penf.qb no.faceret fi femaref a nto
tu.a gto.ntrfus plurali, fecude Efone reflru vel vfi:femant ouo
vefter pofiduuiv vras qb gentile efhfic etia nras. tec aut ouo.i.
nrasvmsrirdifleroaccemoebetpferriin fine.3ntegrism.e02
nfaris t vraris: vtebanf antiij q nue ptoferim^ frneopa. "Ree aut
eftfrnppator regulat apocopator:g> fup qua vocale erat aece»
tus in integris: fuE eade remanetpoft apocopa vel fmcopa:fi nivo
calis illa rema feriori aut oico pp amafti e fifia (Jb^rio remanet.De
ni® a gto tertie gfone fui:oeriuaf feptimu pnome.i.fuus-.oe quo
oicit q> intrinfecus comttne e vtrinf® mimeriina omne poffeffiuu
poffefltae fignificat imrinfecus:poffeflione ertrinfecus.Tboffeflta
oicit in arte gramatica cufalicjd oicif effe. Iboffefltoautqbali/
cuius ee oidt.-fiue ooml femlfiue ^c4d aliud. 3n quolibet aute?
poffefiiao indeterminate poffefTio fignifiaf . IDens g fignificat
poflefltae fimul e poffeffione infinite.i.aii^alii^dXu.n.oico me 5 :
fignifico mei aliijd:f; 3d no oeterminomifi vel equus vel aliquid
aliud adiecero.3ra® poffeffiuu fignificat poffefltae intrinfecus.i.
er fe. f.er pbtiane fua fine vlla ertrinfecus adiecto oeterminate Ii/
gnifiat cuiusipoffeffione fo fignificat ertrinfecus.i.fm ® aliijd
ertra fibi erigit adiungi ad oeterminadtj cjd alicui 5 oicaf eflevlfit.
Tbatet g qm fu’fim g: poffefltae fignificat refoluif i gnn pmiriui:
Bell fui:q ta fingularis e numeri ® pluralis:? ita coe evtriufcg mt
meri.i.ti ad lingulare ® ad plurale ntimep pot referri:vtfu 9 illi ! ’:
fu 5 illor:qua tfi bftnicrione qda afferur no valcnifi fu 5 poneref p
S nilTlos aut pfriano ofentietes qgral oidnvbftntaione: fuii s
9 platonis velifiou miniftrat mibuita vt fu 5 ad gtinvel lingulare
vel plurale relatiue oicaf.lt oidm 5 ® me^poflelTmu pme e Efone:
eogipma fignificat p poflefltaemec tn me’ eft oictio prime pfone
fed tmmo terrie:qm ca tertiis pfonis femp oftruif er fe. Sili mo)
uet oeinde q Ilione: cu cetera pnoia poflefliua oeriuenf ta a fingu/
lari mimero ® a pluralitcur aiiq gentilia pnomina no oerittanf a
pnominibTmgttbrts numeri:videlicet vt elTent gentilia pnomina
meas r tttasiquo nras 1 vras.ad qb equipollenrer rndet q; a fini
gubri no poterit oid fignifiarione genriliu pnominu repugnate:
qt f.patria vel gens vnius efie no pot:f; multos polTefT 0.
CC>e Differe‘tiis iterjanoia briuatiua r pmiriiia. C. CXXVII.
ineisqpdictafuntafiignauitautot oiffe
JvUUI rentiainter oeriuatiiia pnoia r pmitiua
fm fignificarione:qj videl; oeriiutiua fignificat ouas
pforns polfelToris r pofieifionis qb no pmitiua. aflui
gnat rurfus t alia vt a <jbufda vr fm coftructionegj poflefliua in
digent adiunctioe noium ad plecta facieda oftructione:primitiua
vo no fep.Si.n.oica ego fcripfi:no e fubintelligedu fo:tes:nec ap?
ponedu ad pfectionemifi ad abfente loquedo oiaf:ego fetes feri
pfi: e boc eft quare ait no femp. Si enim alids B fcriptuviderct.f.
ego fcripfi no addito pprio nomine:nibil certu p illud jmome co>
ptebenderet: vn cu ad abfente loquimur indiget bmoi .pnome ad/
lunctione nominis: vel opoatet vt pmittanc ppria nomina: vt lice
ro tauro fa!ute.£>einde poflunt poni .pnomina.Ueluo fempino
oiaoiri pp rebtiua.aiia oemde oifferena affigrat. f.g: b rl5r K
noaddunf primitiuis pnomiuib 5 in oedinatione adoifcemenda
genera rcafusr numeros quom6noib 5 .3lli.n.oifcretione rea/
fuu r numeror qua faceret arricubria coplet pmitiuor pnominu
oemonftratio:vel certa eop relatio:f5 pofleifwis folentj5poni:b tn
nili ppter nomina fequetia: vt b meus ferulObiidf rngjin oftru
crione poffit oici b ipfecu oicat prirdan 5 in litao coftructionu g>
ipfe apponit omni jmomini ercepto fui. fbwpterea oicut pleri®
g> no intedit autoa bic oifferetta inter poflefliua rprimitiua afli/
gnare: f; quada .ppaetate oemonftratiuor jjnominu ponere.f.g>
arricubria no poflint ds pponunec etia in oftrocrione.Qrn g prw
nomina primituu finita funcarriculi vo infiniri:bec marima ca eft
qre fibi no poffunt adiungi. £ u ergo banc aflignare oiffdetia ote
dar:pmitritg> apudgreros articuli rui® pponunf 1 pnominib , oe<
monftratiue politis: vt inde copetenrius oefcendat ad arricubria
{ronomina que loco articulop in oeclinaricne fitnguitur.
Ssccudus
Cbe Viriculis rarricubribus:pnominibus. C. CXXVIII.
ftnilllCS ‘oB» a P u d grecos parfearionis
| v; LUUlUtP eft.quefcbamnoridafuppofito
rum oemoftrat.i.que olignificat oe quo pceflerit fimo
vel ccgnitio.Tlibil eni fignificat:fi fola otignificat reb
tione.Semp eni; in oftructioe relatiue ponit .articulus aut fumi
tur a vbo arricubre qb ide eft qb copulare. Didit etia pluresiqa oi
eunt minimi artus in copofitoe coaporis.3deo per fiiitudine qua
dani apud grecos or quedi parfontois articulus:® mima e 01U3
alia: parriu.vel qrft paud funt apud grecos articuli, vel q: mono/
frlbbi funt. vel et pauds Iris bftant.O naq; r os funt arriculi. vel
q: ad articulos oee nerui oueniut in co:pe r oiungunf.lu aut ar/
ticul 5 ois fit rebtiims.quida ni arriculi er offido qnoda onr ppo
fitiui-eo.f.g- in oeclinatioe pponunf noibusadoifcemeda gene/
ra r cafus.fiait bic r bec r boc apud nos.nec ibi fignificat rebtio/
nem fed fola genes r cafufi oifcretione.l; ide articuli inoftructoi
bus rebtiueponunf.Subitmcriut vo oicunf apud grecos articu/
li.quib’femE rebriue vtuuf.lr.o.quide ppofitiuus eft articulus.
Ds vo f ubiuctiu 5 .Del certe ideo quida arriculi ppofitiui oicunf.
® l; ois articulus eo g? relariu 9 e in oftructoe femp fubiucriue pc/
nif.tn.'i5da articulus eft qui pma fadt rebrione.t febam cognitio
nem vt.o.aiPvo eft qui fadt febam rebtion&t tertia cognitione
Siait aii apud nos of.Hirgili 5 fcripfit bucolica.is geoagica.idq
eneida.lt is facit pma rebrionetide feba^ta quoq? t grec 5 oice
ret.vgilius faipfit bucolica.o vgilius geotgia:os Agilius endda-
ita vt.o.pmi rebrione facct.os vo fcba;.lft igif.o.ppofiriu 5 arti/
culus.nec tfi eft ppofiriua oicrio.imo fubiuctiua.qm referf .S; or
ppofitiu^rticuFrefpectu alti 5 articuli q poftponif.Qm vo bic t E
e b pponunf in oedinatoe ad oifcemeda gna t cafus.fic dda arti
culi apud grecos.3n videnf ee arriculi fjno funt.qt oemoftratiue
oftruunf t mtn® rebriue.lt etia in oftructoe polita fubftatia fi/
gnificat.no g funt articuli, fipnoia. £5; qm in oeclinatoe vice arti/
culos obtinet-idearticubriapnoia ofir.Qb etia arricul°fadlepof
fet videri, qm ide valet qb olitos apud grecos. Qb copofitu eft er
o.ppofitiuo-articulo .r litospnoie.v pferticu rebriue ponaf ficut
<1 ipfe arriculus.Sed qm no folu,p articulo ponif.ftji copofito er
articulo 1 .pnoie tu et q: fubftatia fignificat.icdrco no e articulus
3de quo® valet quatu oftis.qb eft copofitu er noie infinito tis.r
os fubtucriuo arriculo.Un er interpietatione vtdef idem articul’
efle pferrim aim ponatur rebtiue.fed no eft pari rone piedicta.
(TJDe^noibtts in quibus oefidt vtus:e in 4b’nb. C.CXXIX.
fZtUu ^nomebs vtrn cafum nifi pmiriuu febep
vl UW fone.vt.o.tu.r.o. vos.lt poffeffiuu pme.
vt.o.mi fili.o.mea vrot.o.meu madpiu-lgo ita® br
e
no potuit eo ® pmi fp oifcemat pfona:cii ois vtus fit
fcbepfone/Rebtiua quo® jmoia vt fui.io no pnt.qifi rebtio fe/
eunda fp faciat cognitionef; vtus pma.Demoflratiua fo trie no.
q: ftia fE oifirete oefignet pfona.nullus vo vtus frie pfone.tlul/
lu aut poffeffiuu fim q? poffeflfee fignificat.bre pot vtm. fp eni fi/
gnificat poffeffo^ eomoquopgtrfi pmiriui fignifiaf .Stiis eni;
fignificat re vt d’eft ali4d.vtus vo vt ad ea oirigif fermo.no ergo
poffeffiuu poterit vtiii bre nifi refpectu poffefliois qua fignificat.
ad ea eni oirigif fermo p vtm poffefliuu.vt.o.mi fili.lu ergo feba
pfona no poffit poffidere fcbam.poffeffio fecfide.vel erit pma pfo
na: vel tertia, f; vocatiuus nec prime nec tertie pot effe. Tboffeffiuu
ergo fecude refpectu pofleflionis no pot vtm babere: fed coftat q>
nec refpectu poffefforis.Suus f o qnixebtiue.femp ponif .ideo®
in feba cogriitione.ideo quo® no potuit babere.Didf rii in litao
coftructionu® rationabili - poffetoid.o.fueeuader fili.nifi vfus
oeficeret. fi volunr boc effe oictu fm ® fu 5 acdpif ppprius.no fim
® rebriue ponif .Queftione f 0 interferit.fxur tertb pfona pofli/
deat tertiatu nec pma pma nec feba fcbam.qb indepuenit qm di
vno femE mo Cefignef pma pfona.i.pemonftrariue r pfenrialiter
fitr v fcba-3deo otdf vna Efona trfi effe prima. t vna trii fecunda.
Dnde nec prima poterat poffidere prima. nifi feipfam poffidereri
nec feba fecudaXerria veropiuerfis modis fignificaf.vt pKdicm
eftOnde r oiuerfe oicunf effe tertie pfone.ideo® poterit vna ter
tia r aliam terna poflidere. vt ifte eft illius feruus.D; aute ait figit
rariue poffe oid me , fum.'t tuus es: vno atr pot ita itelligi.vt note
tur ibi figura in locurioeq: aliu fenfu fignificat ® ad que fuit Efti/
tuta-lDeTum eni nibil aliud eft nifi ® mee fum ptaris.Uiberru
tn inftiratu fit me°vt poffeflbte fignificet 1 poffeflione.3n coftm/
cribe quo® ibide eft figura:® no eft ibi in trafitione iter Elbnam
pofleflionis. t verbilicet fatis iptoprie notaf ibi poffeflio.Uide g
[Document text truncated for crawler view.]