Vitae Humanae proscenium : in quo sub persona Gusmani Alfaracii virtutes et vitia, fraudes, cautiones ...
Full text
VITA HVMANA PROSCENIVM; JN §!VO SVB TEKSONA GVSMANI Alfa KAcii virtutes ^visi» ;fraudesy xuutiones ;jimpUcitus^nequiti»-, diuitU, mendicis(tSy hon»,m»l»i omni» denique qu» homimhui cuiuf- (uuque At»tu»ut ordinis eueniri folent »tu pojfmt ,graphice o»»d viuum reprafentantstr- OMNI AE TATI SET CONDI- tionis ho rinum tam inftrudlioni (^aara dclc(5iationi dicata. CASVAKl ENS COLONIiE AGRIPPINA Excudebat Petrus 4B^ach(.^ ANKo M. DC. }^XUJ.
ERVD ITIONE, VA. RIAQVE EXPERIENTIA Praestant IPSIMO Viro, D- PETRO FEIST, Fautori isr amico meo -fingulari. EIX quo FEISTI (ORNATISSIME. ^Amicitia tua mc dignatuses,omni* bus modis facagendum mihi putaui ,vt quanti Azilla
iiraapudmeeflet ,non Icui aliquo indicio, nec aliquibus tantum ,fed notis pariter atque ignotis teftatu mfacerem.Comodifsimu mihi vifum, Libellum hunc allegare, qui fingularis mei in te aifedus atque obferuan tiap,&in prsefes fponfor &rin futurum obfes efler. Scis me ab iis rebus quibusalij fibi beati videntur, parum inftru^um effe, (cd nec vmquam earum valde appetentem fuilTe. Eo amicis ego nihil aliud quamCandore, Fidem,
dedicatoria. Fidem 5c virtutisalique inme conatum, in illis cultum pr^ftare poflum: quse vt omnibus pollice* or ,ita non metuo ne vanus deprehendar. Vna mihi fupereft ratio non quidem de amicis bene merendi,meitamen erga cos animi teftificandi, Sc virtutes eorum colendij hsec nempe, qusenon e# xiguo aliquo temporis fpatio contineatur, fed ad omnempofteritatcm, fi qua futura eft ,porri* gatur. Scio expertus ,d multis vitra caduc$ hu*' A3ius
Ad Lectorim« timopinione decepti,bonum ex~ iUimmt quod malum eft , malum quod bonum ,Huncmeitus certe multo aqnofcent ^cmendabunt,_fialtoruminjptcidf exemplat ^quidhuic -vel illi euenerit confiderent Ifficacius docet exemplaapuapracepta. Et vndeiUa infipienium, omnibus tamen fere vfitataexcufatio, No.n putara m?nifquodfratt^ demaliorumque in vita humana euentumignarinos ipfosfalfs imaginationibus dectpimusl ^emadmodum ergo Tela pneuifa minus feriunt ,ita tninu* quoque mirum accidet quidquid in vita euenerit illi quiiamdudum omnia pracepit^ atque animofecumperei^it. quod facere nemopitef, nifquivelit *‘d aliis experientiam habeat*
Ad Lebtorem. haheat. quanto melimeP alterius exemplo quavifuo malo fapientejieri! Hicfinis vnusvnicus huic libeflo :cuius materiam mihi fuppeditauit Mat* thiEi Alemanni Regij quonda Secretarij (^grauipmi viri de Gujmano Alfaracio Hijjmicei lingua cojcripiaHiftorta, vicies quater editax ita tamen vt non tam Intereretisquamputoris perfonam egerim. Tuhu iam Jruere', drtam facetiora quam vtiliora futuris nundinis ,ji Deusvitam dederit ociumquefeceritiexjjc- Ua. % IN-
INDEX CAPITVM. I. fufatio, Gufmani Natales, i 1 1 &qudiifuerit mater Gufmani: &de oecajione contradi in^ ter eius parentes matrimon^. 57 III. Vrima Gufmmperegrinatio, 50 IV. Agafcni nmat Gufmamu qtfid Jihi in caupona acciderit, Uvicif- Jim cum myltorifa duas fimiiesiUi narrat hiforias. De iniuriu condonandis Exhortatio. Go V. 0ufmanus in alio hojpitio ca agafonenon minus opipare quam in priore illo tradatur. Cauponum doli &malitia, 7j VI.Sequentis diei Hi foria. 85 VI I.De hominum felicitate &infe.- Ucitate Apologus, jpz. Gufmani dum
INDEX. dum reliquum vU cenpcit, aduerfuseafus* Laz.ariUus adelefcentU /ks narrat bifimam, ic6 VI J 1«Gufmanus Ca\^aglia Uadritumprojicifcens^ mi(erMUhorninit eondimaes experitur, invia Caup oni operam addicit. 175 XX. Gufmanus Madriti mendicans^ fireumforaneas artes iifeit, 187 X. Gufmanus Coquinafi addicit^artefq^ihi vfitatas defiribit. zc6 XI.Reliqua qua apud Coquum fibi acciderint narrat. zi 6 XX1. Adpriorem artem redit,&mira fed iKH imitanda arte magnam vimpecunia Ubi acquirit. XI 11, Toleti amoribus dans operam turpiter circumducitur. Vbi notanturfraudes meretricia, &fimplicitas iuuentUs. 225 xiv.Almagrum profe&m, militia nomen dat. 245 xr. Abfumtafurtittapecunia.Cen- Vtmionilauerumisprafiat operam. XVI. Gff*
.CAPrTVM. 'syUGenut ludibrio babitus^Ro» mam profieifiitur. iSy XVII. AdMendutram tribum fe adiun£it, *iuf^ mores ,JIatuta &teges addifcit. z77 XV X11.ii Cardinali quodam ehirurgkfanandus traditor: fanatus tuter domeficos mtnifiros recipitur* . zZ6 XIX. Qua Gujmano in Cardinalis acciderint minifierio. 295 XX. Vrbis Romadefcriptio. 31 J xxi^ Gafmanus pof multat patratae nequitiae aCardinali dimittitur*. 354 fRa
PROSCENIVM VITAE HV MATiAE, In qj/o InquoJub Gujmam\^lfaracy admirabiles Fortune cajUs-^ 'virtutes, vitia-, bona^mxla, (b’c> tamquaminf^ecu~ loproponuntur*. Onsilivm mihi cft meamipfius vita defcribere. Stdvide.qusfb, curibfe Ledor, qvdme non honoris^ non lucri ,fedtus vtilitaris ftudium abducatJqui vt meo exqTiplo.& meliorem &prudentiorem re faciam,tam^aih ita-ex meo meipfum indicio proder^ vel potius tamquam ilmiaexalto B“puden-
%PROSCENtVM pudenda meaomnibus coripicienda dareiion dubito.Hinc multi, byacnamm more, fepulcrame cffodete &tnortuoruna cadantra dilacerare, vel,^t^idam-ait,patrios cineres commeicre dicentj : eoquenon ftultitiae aut dementif, fed impietatis dicam mihi impin- . gcnt.^^uid tu,inquient,an dc pietatem cdlis, qui parentum ,^ui tuorum ipfius natalium vitia in manifeftum profers? Siccinc diuinam obferuas l^em, qusnon inodo^parentes colere, fed &proximi cuiulque turpitudini velum iniicere iubet ?(Quanto tu peior, quanto dcderatmr reliquis.ca- Jumniatoribus, qui plerumquealienis vitiis (ua obtegunt? at tu faliuam ^quafi in coelum exfpuis, quae in te fit recaiuta -Equidem cuna Lenn^furam;praebeo^fperc tamenfc^n^Le^oreni,vbi meas rationes cognoueritybaud gra< uate veniam mihi darurum./Primum
Vitae HyM^NAE. 3 laum €riim liiftoriain vitae -dcfcripturo nefas videbatur hillorixl^es migrare,^uae volunt vt non minus parentes &ilemmata magnwumvirorum ^quam' res geftae corrfignentur. £ttutius quoque mihi tamadiidemquam ad famamviddsatur,jpuram putamveritatem icribere ,-quam e nefeio .quibus vetuftis lacunis (quodbodie multi per fummam vanitatem faciunt )ftiipem deriuarejaut natalium turpitudinem (eu vSitatemiongeperitiifabuIis aliifquemille inuoiucris, frgftra celare velle. Eft enim tota parentum meorum vita, lippis ctiam& tonforibus hodie tam nota ,vt fi quae vera funt negare velim, .im-r pudens ab omnibus merito habe-, ri debeam ;fi.verofalfa pro veris adfingere ,nouameamqjaroplififimam calumniaturietibusmateriam fim praebiturus. Qiwmmultorum enim natales cum magna^,^ BzipfQ.
4Proscen IV Jt ipforum laude nefdrentur ^fi iaftationefua aliis amquirendi occafionem -nondediflent !Numquid ergo melius facere videorjfi textum ita vti eft, fimpliccm atq; apertum proferam,, ficqtie aliis gloflas affingendi libidinem eripiam &facultatem? Sunt eo ingenio pieriq; homines, vtinfimpulo ,quod-dicitur, fluctus excitent, &ex Mufea Elephantem faciant; alta deprimant ,depreffa eknent ;praefumptionem pro euidentia, audita pro vifis, opinionem pro fcientia ponant; nootam rebus denique quam rerum vmbris’ &adfeititio fuco &alios captent, &ipfi capiantur. Mihivefo eques ille placet ,de quo iam dieam. iis Mantuae Carpetanorum XiladtitHm vocant )quum eflet, extraneo in (olo, Aequis, quos admodum pulcros ac generofb$ Hifpaniaproducit, impenfedelo ^recur,neque vero ,lege prohi> bitus,
Vitae Hvmanae. J bitds,quumdifcedcre vellet, vi- 130S in patriam fecum abducere parergipofftt ,vt eiufdem yoiuptatis quam ex afpeftu capiebat ,domi amicos participes faceret ,aduobus pr^ftant-ifiimispiftoribus petiit, vt quifque vniusexgenerofifeimis depingendi negociumfii- ,meret, prstermerccdem ei cuius opus effet probatifsimum,pr^ro promiflo. Eorum vnus in fabula equum ita adviuum exprefiit, vt ei nihil quam anima deelTe vide» jetur» Alter equum &ipfe^uidem depinxit •, fed quum artem fuam anatura pauliuoj aberrafie animaduertsret ,ipfi equofrsnum addidit,fenam,pfealeras,tum circumcirca, fuoquidq; loco, nubes,arbores,prata variis floribus vernatia,rudera, 3edificia,fiuuios, &quidquid ars pi&orum imitari gaudet,adpinxit, fiiis quidq coloribus quam fcitifsime iilultrans, vt a^edtu-vix <^idqua efle pollet Bjiucun-
11 PROSCENIVia «leemo(ynis, in quo pio operg tu mcn ita vcrfabatur, vt obftruaret praeceptum illud Euangelicum: luceat lux vtfira coram hominibm^ neque enim temere quidquam e* logabat, nifi teftem haberet quafi vniueffam ciuitatem :locu ,tempus obferuans,quando,vbi maximamultitudo conuenirc folebat. Quid autem mea refert, quod inde nonnemine hypocrifeos infimulatus cftf Ego bonis omnibus SenuIJo praeiudicio occupatis liberumhidicium relinquo. Nonnullam forte fequius fufpicandi cauflam dedit cladeftinus eius dii^ ceffus :cuius tamen grauifsimas cauffas habuit. Quum enim iocictatem cum Hipalenfi quodam 'mercatore contraxiflet ,is vero (Hiante illo multo prudentior qui /««tantum fecum aiportarat) cum creditorum (uorum pecuniis profugiflet: pater maus »qui inter lyos erat, velis remifque hominem
Vitae Hvmake^ ij nem periequi, &vel pefsima qnS nulla conditione dcpacifci cum illo decreuerat. Illius ergo itidem prudentiam imitatus, Conuafatis quas poterat rebus ,inialutatis quoque fuis creditoribus, iter ingreditur, &Anteceflbrem docilis difcipulusfequutus ,in Italiam traiicere feftinat. verum ecce medio in curfu nauis apiratis Tunetanisinuaditur, expugnatur ,abducuntur captiuiveftores, &in his pater meus. Q^d faceret mifet vnl cum fortunis omnibus,& quas habebat ,&quas quaerebat, amiffa libertate ?Fecit id quod prudentes lolent,qui temporibus obfequuntur, &praefentibus diffili, futuris profpiciunt .Fidem abnegauit. inde, quod proximum erat, adpaganam mulierem,qpo- Icntam admodum, fefe applicuit, camque, fed per modumprouiiionis tantum, vxorem duxit. Ibi dum aliquot annos negocia fua B7priH "Fiitm iit.
14 Froscenivm prudetertraSatjCertior fit ,deco. €torem illnm prioris naufragij tabidas ita rccoiegille^vt cum cre. ditoribusqui comparerent ,de- Mtifemillepacifci vellet. Quare mhi cunftandui ratus (^iam enim &fadi:t poenitentia ,&vitae inter Iwrbarostaediumfubierat); ad it^ fefe parat rquod quum vxorem celare non pofler ,dperfuadct, Conftandnopolim certa fpe lucri ft nauigaturtrra., cxigur temporis abfentiapatieter ferrer, poftpaumcnfesre bene gefla domum reuerfurum,Impofitis ergo in-na- wim muItisTnerdbus,rurtecompilatis vfuFariaevxoris fcriniis,C6- llantinopolim appel?it«indc,ina* gnomious lucrOyVenttiasacporro^nuam profidfcitur^ amifla paullo pofe, adinfear £c»x ,omni ad prius ilabulum redeuzadi vo* luntate. Quia vero publice noo peccarat(^ eiusemmquodalibife< <crar,oomcs i^urierant} publi> o
Vitae Hvmanae^ if c* quoque poenitentia fibi opus non (ile credebatrculpam inrcrim fuam afiiduis; adDcuna lacrjuiis' depiorabataedepTecabatuf; Nefcio tamen qui; poftcafaSum vtram horribile fecretum etiam in vulgus innotuerit ac fabula' fuerit. Nihil fcilicer tam occulto Foco later,, qum tandem in lucem; extrahatur.Et haec vnica erat cau-^ £i cur nonnulli patris mei hdem; fUrcillarent, illa ,.credo yvulgari regula decepti ,quodj^ifemel' fsi&K ,femper (in eodem quidem genere quf tamen vt &pleraque alixomncs,. exceptione non caret.- fAinga efl &benigna Der manus, quaeetiam; longiisimedeuios ad iemitam re-^ ducit, quod depatre meo fperare’ pictasme iubet. Tufifequius faxis, vidie ne morbum tuum ipfe prodas^onoFum elFjdc omnibus benef£mirc& Ibqurjcum omni» tusbenigneacplacide agerc^alio. tum
Kitate Banquennary. Pr o scen1Vm rum vitia, fi non cxcufare, tegete tamen ;neminem putare improfeioremefle quam ipfi finr, Efto ,decoxerit meus parens, forocefTsrit, non femel »(ed bis, ter. Idne hodie nouumeft &inufitatum 5nihil vidi magiSr Fecis aliis quod alij ipfi feccrant.Et ve- •ro non echalybe fa6ti iunt homines, vtfranginddebcantaut poffint-Etia altifsime parietibus infixi claui ferrei paullatim remittis ac vacillat. Strategemata hascfiint Mercurialis militiae: qu3B qui me. liusintelligitjtanto opimiores afi portabit manubias. SoliI>£o& Gonlt&cio 'haec commendanda funtrad quos fo^los &Nabfblutio pertinet. Si delidium foret, flagitiura.aut furtum, publice caftigateturtquumparuaepecuniolae aut vilium rerum furunculos virgiif caedi, notis inuri ,ad remos dani' £ari,efiam infelici ligno furendi vide*
Vitae Hvmanae. iy videamus. Sed vt vel maxime in patrem videar iniufius, vel mea ip(ius,quoddicitut ,vineta cs* dam (quid enim mihi acciderit, poftea audies )per melicet quif^ que de hoc toto genere fentiat quod volet, fcapba fcapha appellet ,fraudem eiufmodi &malitiam no vno fupplicio expiandam, pellem hanc eRepublica tollendam clamet ;ego falcem in alienam mellem mittere, aut inferto uflaqueum collo (qui mos nefcio apud quam gentem fuiHe dicitur) legem ferre nolo ,cuius non perrogatae poena quafi mea mors Iit. Gitiusenim elephanto ilipem ex* torferis quam frufeatoribus iliis beneficium Gdsionis: qui vt olim cum Hercule pagani.ita cum creditoribus tranfigunc; decimam eis partem dant ,nouem libi aufe- *runt. Sed grauius quiddam ell, quod iidem maleuoli patri meo imputant»
S8 PROSCENIVM tanf« Aiunt evineulh cauflam di* xifR. Dixit, at abfbFutus cft :no« quidem quod innocentiam iliara probalTstjfedquod fauetcs haberetiudlces.eos quidem quomodo fibi fecerit obnoxias,nefcioj hoc fcio, abquorleftertium miHia i» rationumlibris iplisdata exflarc; coque auctor ego (um iutticibusfii qui tamen hodiesu^' cumcorruptoribffls fuisftipu. femur, ne data munerain ratio» num tabulas referantur, &ik nt> tisqua^ad perpetuam ipfbrum i« gnominiamconlignentur.. quod ncfcio an obferuBnt etiam ijqui t non fuis Regibus,immo Regunt fuorum hoRibus ,annuas^acdpi' unt (de extraordinariis nihil dico^peniiones* Indicia exftabant, fateor ,quibusforte Minos aliquis aut Rhadamanthus reum peradhim pronunciafiBt. Sed ,mt homo,ob indicia nemofacile cd» demnarldcbet.quaznquam &hfc patet
Vitae Hvmanae^ I pater meusrmultisaddaftis rario^ nibus confutuar, non indiciafed i mendacia &meras caTnmmas efFe pertendens »Vt pftphopeftaE videntibusetiam quHvis fuffurantur; ita nonnuLfi eo fiinr ingenio,. Vtvefin ipio crimine deprebenfi, elabantur tamen ,-faciantque vt i quod al ijviderant non viderint, sec {ibiipriscredant.PrscipuaLeguleiorum&Notariorum virtu5^?«^>wy^ , creditur, eoquamcunKpie cauf. j lam deducere ,vrnec ab ipfTs litigantibiBtcrllilndie rurHis^tum itai ' intricatara reddere ,vt vix quid-^ quam certtconfuir,refp6derr, aut | iudicari pofsit.Aflem parai& nen fabulam, £ed veram hilioriam audi, Mantus Garpecanorum coram lupremx Curis ludicibus | concionans Sacerdos valde pro- ! btis StTitteratus^ quumomnesconnn qaibus fuftirif admmiftratio commida eft ordines percurrif- |et,&de fingulis qus etant pet-
to PROSCENIVM dixiSet ,tandem quum ad Notarios ventum effit (quibus de in. duftria^ vitimumlocu reliquerat) in banc fententiam loquutus efit etndo tiicitur:Hic omnis meae orationis impetu? fiftitur &fufflaminatuF, liiCjtanquam profundoimmerfus luto currus, omnis mihi fermo hsret. ac nifi aqgelus aliquis tanaquam dexter Hercules manum admoliatur, vix cefno quomodc meexpediamJam triginta &lius anni iunt,Auditorcs,ex que multa hit locis vidi ,^inprimis vero multas multorum peccatorum eonfeffionesaudiui ,qui omnes quamuis afsiduein eademqufdetcftati ante fuerant peccata reinci. derint, tandem tamen,Deo miferante &adiuuante, vitam emendaruiK,& eon^fcientiae melius qu5 antea confaluerunt ,omii^pegcandi confuetudine. Impuris a moribus legitimum medetur co nubium ,aut certe viriurn defc ftu5
Vitae Hvmai^ae. zt &US» Profufam ludendi lufaidinem cocrccnt damnaaleatoria, & <]ux inde fequi folent, moleftia: animi &angores. -.Fures &metus &pudor ab alienis manus abftinere cogit. Iracundos humanae fragilitatis recordatio mites facit» Inuidos aliena mala placant &ia' tiant. Superbis propriae vilitatis confcientia "idianae calamitates criftas deprimunt. Menda» cem probra &contumeliae in os acceptae emendat.Blafphemi ,Dei vindicis metu a.micorum admonitionibus incukato, linguae moderari difcunt. Omnes denique peccatoreSf-velut ferpenteSjVitiorum leberidem ponunt,&vel mature vel 'fero refipifcunt. Et de horum quidem omnium ialute eft quod bene fperemus. At in ibi is Notariis, Procuratoribus, &id genus hominibus omnis rado ac iumma fummarum mihi adcoihilam redire videtur. Antiquumhi fena-
i8 Proscenivm tuerit. Aedes ergofibi eomparat, agrum,fundos inftrutt; tum prsdium iuburbanum aquodam ex Nobilitate, cui non exiguam pecuniae fummam feneri dederat, pigneratur, ac non muito poft currentibus vfuris, fuum facit ,ii aliquid amplius quam mercato* rem fpirans. Neque enim nouym tibi videri debet ,ex mercatori* bus aere dirutis Nobiles fieri. Du in foro cum aliis mercatoribns quodamtempore pater obambularet meus ,forte fortuna infans fecro fonte ah'uendus magna d pompa ad maius vrbis templum deferdaatur.A.iehant,nefcio cui-us patris^ nefcio quem tfie filium. Ex afie- Turbae feimmifcens (vterat cu- Uutmor. jpater meus,ad baptifteri' umvCque accedit» videt ibi muli* eremx:um fene quodam. Religio^ is militiae, vc infignia &fiabitus c^endebant,fbcio,infantem eba» |Uifinofufcipicntem,; mulierem, inquam^
VfTAE HvMAKAE. 2^ inquam,iuuenculam,lcitula ,bei- Jam,&quaf5 abipfius Veneris & Gratiarum manibus fa£tam«Quid multis? tam eximia venuftate captus pater meus ,oculos afpcftu fttiare nonpoteratjiamque hamo vorato ,totusfn amore haerebat. Senht hocjfacik ex defixo obtutu aftuta mulier;kd non minus pruidcntcr difsimulabat.Eo mulieres funt ingenio, vt etiam ab inferiorisconditionis hominibus acifpr. ci gaudeant ratae ,formam fusm iliis admirationi cfie .Tacebant HnguaB vtrmfque, fcd loquebantur oculi, hinc inde amatorium ignem eiaculantes. Tum qni^eia pater meus ,quamuis iollicite ir>- quireret,nihil aliud expifcari poterat, quam domefticam efls eius cui adftiterat Religiofi Militis, quicum ille caput quafi clam limaret. Difcedentem oculis quantum poterat ,axquc etiam ipfb corde prorequutus,quie(^ren.ul> e5lo
Oimpy. Artes It nmi*. 50 Proscenivm lo modopoterat ,fed nodes dies que quomodotanto bono potir poiTet, commentabatur. Et videdi quidem eam alia copia non e. rat quarnin templo inter iacra;a'. loquendi non item. Mirum it modumanxio cohimodum offert fe viduaqii^dam ,fub matronali habitu lenoniam exercens artem, ex illo genere quae Satanieis artibus etiam cafttfsi marum pudicitiam expugnant. Bac vfus internuncia, epiftolas mifsitabatjaddi tisquifaufdammunnfculis (quot fidem fine operibus monua cenferi non ignoraret )quaeilJa ver- bis^vt erat diferta,ornabar, &fti -pulam glifcenti flammae indic iubiiciebat. Hit diu anceps cur: bonam mulierem tenuit.Iam pro ucftae aetatis erat miles i!Ie .'feresbatjtufsiebat, renum, calculi, podagradoloribus vexabatnr. atd opipare, &laure habebat, veftc, argento, auro donabat.foli omni-
Vitae HvmanAe. 31 um fuarum rerum curam committebat.e contra pater meu sftata erat jetate.ftatura procera, corporeflrmo ac robuflo ,moribus ad elegantiam ex vnguefa<5t:s,animo liberali ,omnium denique horarum homo. Nec facultates deerant, quas (vt fblent amatoresac proci )deinduflria maiores quam erant oftentabar» Tandem re vltrocitroque deliberata, ex mulierum ingenio, quse inftar prime materi* nouas formas fempcrappetunrjCondrttoneita mutare decreuit,vt praefentiquidem vteretur ,de futura autem poft mortem domini, quam non procul ab{ fle videbat, fjbi prcfpiceret. Sic enim ratiocinabatur: In hoc omni negexio perfonam mea ac vitam nulli exponcv periculo: nulla fupelledliie pauperiorem domum meam faciojfed qua fi lumen de lumine accendatur, illud ipfum quod do,integrum manet, C4nihil Human* imbecillitM.
ti& mH- Uibrt, Pr OS CEH 1VJVt nihil mihi perir. AEqunm ftne ell vt erga benemerhumgrata,neque tamen erga alios auara fam aut parca. Q^n ergo ex vna fidelia duos dealbo parietes? Duabus aBf^ coris melius tenetur nauis rquaM rum vnafi frada fuerit ^in altera {pes erit, Hsbc quumita apud fe con3ituifTct ,proxiraailla erat deliberatio ,quando, vbi &quomodo patris mei confuetuc^ne, hero infciOjVtifrui peffet,- Captotandem cum lena e©nfi> lio,pfeudomaritoper£iadet ,yi fecum &cummagna famili* parte ad* locum quemdam amceniisimum f« fijuimiHiari circiter ab vtbe diffante,animi recreandi cau& fa proficifccretur,- quod ille non granate fecit- Erat vero ea loci ratio, vt eb proficifcentibus praedium illud patrtsmei,de quo fiipra dixi, praetereundum efiet. Abeo quum non procul abe{fent,mi{era niifere exclamare ccepit,graaifsi-
VlTAE HvMANAEr 3J mos vteri doloris fuboriri fibi conqueda ,&matutinum frigus morbi cauflam cauflata, c» vero dolorisyia ambabus manibus vetrempremcndos iam fibulas, qufbus peftus conftridum erat, folucndo,.iam caput rotando, figna dabat, vt efeUayquamulo Hifpanicarum mulierum more,impofita vehebatur, detrahere eam ne. eefle fjerit,magna cum omoiuiiiy de eius valetudine iamconclama. tumcxiftimantium,commiferatr. one,etiam viatorum, qui interea multi eodemloci vencrat.&quJsque appofitum morbo illi, vt pu. tabant, remedium proponebantr quorum tamen nullum erat vfui^ quum nec locus eflet vnde peterentur ,nec vbi applicarentur. Ad vrbem redire erat rmpofsibi- )e;progredi magis diflicil^in me. dia via ita deftitutam iacere, probrolum. In tanta confili) inopia ah quidam eviatoribus :Qmn C5, vos
54 Proscenivm vos, relidojtinere, bonam ha« matronam in proximam illait villam di fertis ,morbi (lii fcme. dium ibi forte inuenturair ?Et bk non erat Princeps Sacerdotum, vaticinabatur tamen. Tamboiu ac promto confiSio omnibus af ftntietibuSjMiiite inprimis, mittitur qui patrisfamiiias aut doracfticorum voluntatem explorartt Ei oftium pullanti andifa apatn aneo qui clam ibi erat ,de oralibus quae facienda efient edodi (quamuis &ipfa in his plusqaan nim uin faperet )occurrit, &lia herus abfens effer, liberalitc rom nia pollicetur .nec mora, delati excipiturcomiter, poitaturinw biculumegregieornatum, init dumcollocatur, incenduntur 0- dores,apponitur menfa exquifiti cibis ae bellariis exfiruda, cakfr unt lintea tergendo vterot qeJ tamen illa non ventri fed inferio ribus membris applieuir.ne fom
Vitae Hvmanae* ilomachus inde motum aliquem aciblutionem /entiret. Sedatis ia quodam mododoloribus,dormire paullumfe velle ait. quo laetus IVIiles, fcncftrasomnesoccludijac familiares abire iubet :dein etiam iple in proximos dilcedit hortos, diligenter edicens omnibus ,ne quiscubiculum ingrederetur, aut clamore vel flrepitu quiefeenti molcftust flet: dato vidnsE illi lenae negociOjVt curam cius haberet, &quamprimum euigilafler, flbi renunciaret.Tn proximo interim conclaui latens pater meus haec omnia audiebat; iamquealtifsimo \'faiqueiiIentio,pcrpfeudothjrum, cubiculum ingreflus, lenainterim inexcubiisftante,ea remedia afgrae mulieri applicar, quibus intra bihorium perlanata fuit.lam dies multum proceflTerar. quocirca Miles morse pertaelus ,& confilium vel ad conuitutum locumprogrediendi, veladvrbem C6rede-
Proh Nxvm redeundi ,ex Amats valetudine capturus ,ad cubiculum in quo mater mea iacebjt', vramrurfus afFeftat» de quocertior fafiius louialis Atnpbitruo^ adpriusiilud fuumftabulum fe recepit ;inde mox per pofticum fe proripiens, clam omnibus Hifpalim regredi» tur.Sufpenfo gradu appropinquatem Miiitera fcntiesm»Iier,quafi €graui forano.euigilans, Hei, in»>| quit, moleftos homines/fkcine| vel vnius momenti quietem mil»| inuidetii? Tum Miles fefe excti-' ftns, dolere fibi dixit quod inte* pelliuecara excitaflet:aclubentei diutius ex^eftaturum fuiffe, nifi iam afomno relidlam exiftimaf», fetjVtquaeiam duas integras ho* ras dormkrit.Egon, inquit muli» er,duas horas? At ita valeam, vi; ego iamia modoobdormifFe mihi videor tSed (^amulumeunque Tlierit pauxillum hoc temporisj vix Vfuquam certe fuauius m«
ViTAE Hvmanai, 17 quieuiffe memini, multunq. laudato quod applicitum ipfi fuerat remedio, aquo vitam accepiffefc aiebat, laetum praeie ferebat vultu; quomagnopererecreatus Miles, non inuita, iramoluggerente ipfa,eum diem vbi erant loci^hilarem agere ftatuerunt, vt cuius non minor eflet quam eius ad que ibant amccnitas. Mox ergo quidquid fecum attulerant cibi ac vini depromitur, ac menfis infertur, & non abherofoIuiB &hera, fed^ domeflicis quoque Saturnalia celebrantur. Solutis in laetitiam omnium anim is,patcr meus Hifpali ,vti folitus erar,cquoad villam reueaus fuperuenit.Occurrit ftaiimMiles. Importunitatem fuam vel impudentiam potius,ignoci hofpitis Iiberalitate abutentis,/epentioo & in ipfa via orto mulieris morbo excufar: vicifsiin officia quaeque pollicetur. Non minus artificioCs -C 'f ver-
'44 P&OSCENIVM filij. Ege vt vtrique palpabarat pueriliser abblandiebarjira vterq; nieamplexibusjofculis obruebat, «proluo agnofsebat. Aiebat k, me viuana fui imaginem, nec ouumouo efle fimilius’ ralter, fitum vultum in meofpeftari; p» quem fi vel csecus manum-ducat, mtam qusmta^ vix vfquam ti& queat, fimilitudinem facile fit de-, prehenfurus. Illud tantum erat difcriminis, quodqui putab&t ac profitebatur fe patrem meumet fe.non eratjqui veraerar. quoad yie alter viucret difsimulabat, Hsc egonon ex conieftura ,fed matris meae relatione feabeo rqua nullus ad ibonorem teft#eft m^ gis idoneus aut fide dignus. Quo* circa omni meKore fiorma^ac mo do proteftor contra illos qui incertum efle dicent, vtri horum, aut forte tertiaalicui onum mea debeam* Naeilli omni odio^ digni fitnt qui nodum in fcirpo qusrut, &igne*
Vitae Hvmanae. 4J &ignota nihikjue ad fe pertinentia kmeftigant. Quid enim ipforu refiertjduos ego an tres ,Seium an Msuium patrem habuerim?Mihi latius eft multosquam nullum habuiffe patrem.Et ipfi matremforte,patrem non facile poflent oftedefe« Nec mirum, quum etiam Telemachus num Vlylsis eflet filius,rogatus,refponderiti t’ Ip-t (ficri tSt auTotf lyciiTi 0'vH. ot^ is yot^ '3'» Tj'f etfv' aWf^viyva- Ejfe qfitdem iUm mMer me ait ;afi ego fane Neftio. nemofuumfotrem nam nelurit iffc* Sed abfit vtcuiufquam matronas caftitatem fugillemus* illud tantum Qipdlibetarijs difcutiendum hic relinquo,an firmiori nitatur rationlF Salica Gallorura lex,quaeliberos emafcula tantum regij
4^ PrOSCF, NIVM regij fanguinis flirpe' progenitot ad rcgnumadmlttit, an illa nefcio cuius non ita pridem cognitae gl tis, qu£E reges afeminina profapia petit. Admcquod attinet ,quin matris me£ fuerim iiHus, nemint ambigere memini. C^od fi patris caufia vitium aliquod fuit in natalibus,illud ab eoiplb fuit emendatum, dudta in legitimam vxorem matre mea,fenis illius contubemk>iam viduata. Nam etfinoo ignorabat qu§ elTet omnium deea cxiflimatio &fama ;vicit tames omnem honeftatis rationem pecuniae,quam penes ip fam eif; /ciebatjCupiditas. Non parum quoq; apud cum potuit meiamor.queffl iara ante filium fuum elle fibi perfusferat: tum priftinae illius furtiuae cum matre meae confaetudinis recordatio. Peraftis fine magni pompa nuptijs, pa^^ meus nihil aliud agere quam comeffari,ludere,domi forifqueimmenfbs funi' tus
Vitae Hvmanae. 47 tus facere; quibus quumVedditu* minime refpondercntjiaceret interim negociatio ,paucis annis & dos matris meae ,quam fbi ipfa acquiferar,cuius precium non minus erat decem fcutatorum.millibus,& praedium A'faraciumabforptafunr. Nec multopofl pater ircus non tam mortoquam moerore confedtuSje viuts difcefsit. Tam inopinato ialmine i<5la mater mea, indies conditionem rumc»n~ fuam ex mala peiorem fieri fcnllt. Non infamia tantum, fed odio etiam apud plerosque omnes, maxime hondlos, laborabat, intolerabili arrogantia ,quam In omni fuperiori vita pr$ fe tulerat, collecto. Nec en im inufitatum eft,eiu fmodi notae bomines fupra alios fefe efferrejpraeferci mfi paullo fecundior fortuna eis ad fpirarit.Sed putidae ifti fuperbiae Nemefis tergum premit.Quod quidem mater mea bene eft expena, Vbi namq; amici
PROSCENIVML proles parentii amici iuxta atque inimici tantum non ad incitas redaQ-am videre, iiatim velut folutis omniumlinguis ,qui antea in oceuko detraxerant,miferam publicis (ermonibus &conuicijspro(<:indebant, knmo pipulis quoq; differebant, repetita nonmodo ipfius &patris niei, feu potiuspatrum meoruia hiftoria,verum etiam ad auum atqueauiamvfque producta. Narrabant enim,quomodo auia mea, pro eo ejuod mater mea duos, duodeviginti habuerit viros,eosque omnes ita cicures ac manfuefaftoSjVttanquam pulli gallinacei fine vllo prcelio aut dimicatione ex eodem vafe ederint ac biberint, vna atque eadem corte inclufi* er quo iacilc poteft intelligi, quam patrum diues fuerit mater mea* Singulis enim eorum afiutamu* lier, immovnufquifquefibiper* fuafcratjle verum patrem eff-. vnum tamen prae ceteris magnifa* ciebat,
V-tTAE 'HvMANAE. 49 ciebat, qui nuper ePcruana venenat,&aurumatque argentum corbibusaggerebat. In eoauisB me* (brs multo erat potior, quod filia habcret.qua fe familiamque facile ac commodefuftentabat: at matri meffilius erat,adperdendum tantum ,non ad lucrandum natus. Quod fi foror mihi, matri filia fe digna obtigiffetjequidem medium oftendifiemus Fortun* digitumj ^quumHifpali in tanta varia negoo xia exercentium multitudine nuquam defuturi fuerint preciofi dedecorum emtores. fin ifihicad lubitum resmon fuccefiiflet ,vti flumina omnia mare, ita me quoque ac meos Aula recepiflet. Vidi quippe ibi ad officia,comroifsiones, praefertim peregre obeundas, nullas facilius promoucri quam quibus domi autmulier,aut foror formofa &amabilis efl. Horum nihil quum mihi efiet,nec vlladattl fe arbor,quf vmbram mihi fa- Pceret.
5° Pros cENi vm cerer, relidis matre ac patria, ten. - tandum mihi duxi ,an fortuna mesE faber ipfe fieri poffsm* CAPVT III. TrimaCtiJmaniperegHnatioi I AdoU- X< filins,te-j lefcef'^}* Xineilusadolefcens ,mollitie & luxu perdittis ^fine difciplina tam paterna quam materna ^in meris delicijs,nonnunusqu5im Toleta, ni alicuius prxdiuitis mercatoris filiolus.educatus ;quibus paullatim deficientibus, quamuis aegre e complexu matrisaueJIerer ,non tamen amplius tantam fortun* mutationem ferre fuftinebam. A- nimum addebat ipfa ignorantia, omnem aliam terram non minusi quampatriam propitiam acdeli*! Ciarum feracem mihi fore imagi* nanti.Accendebar quoque defiderio paternos amicos ac cognatos foris videndiaquos certatUn adise
Vitae Hvmanae. 51 excipiendum, fouenduro,veI manibus deportandum, atqueadeo inaurandum occurfuros mihi per- /uaferam. Quidmultis? Sabinorum moremodoque fomniabam* Sed idem mihi accidit quod cani AEfopico,rcIi6to quod in ore habebat carnis frufto, vmbfaeeius quod inaqua afpexerat, inhianti. Quamprimum fere extra portas pedem cxtuliflem, fubito ncfcio quae mceftitia ita me inuafit, vt duo quafi Nili-ex oculis meiscrutBpere viderentur. Sic lacrymis totus raadens,& animi anxiuSjquu fufpenfb velutinter ccelum ac terram gradu fpacia aliquot confeciflem,multo magis turbari cgepi, vt appetere iam nodem fenfi.Iam ad fanum S.Lazarijquod vno fere miliari Hifpali abeft,perucncram. ibi paullilper confidens ,excuftis diligenter omnibus meae vitse rationibus ,quum me ad iter tam male paratum animaducrterem. PzG.3uin
51 Pjioscenivjm domumTcuerti decreuj. Nam& coatra hibernum gelu veftibus male armatus eraro,& nullo paene (quod mali caput erat )viatico inftrudus»non pranfus fueram, non coenatus» quod fi mihi mensnon laeua fuiffet.priusaliquid alicunde in Zonulam corrafiflem pecunia?, &in perara aliquid cibarij condid;ilsm, quamiter effem ingreffus; Tum quidem primum ego intellexi quantum interfit inter/aturum &faraelicu-ventfemf&quan» pulchre laperct Plautinus ille pa» rafitus, qui homines nequaquam catenis vinciedos,fed efcarijs vin.. clisadftriBgendos cenfet* i2f<«»j(inquit) tu afferuarereSii maufugiat^voles^ Bfea atque fotione vinciri decet. Apud plenam menfam homini »< (irumdeltges, :J)um tu ilkquodedit &quodpotet prabeas Sua arbitratu atque affatim coti' ^e: NttSh
Vitae HvmakI* Sumqxain edepol fugiet ,tametfi cupitalfeceriti Labores certe omnes &arrumn* quantumuis graues vi dus copia ac beBignltate leniores reddun- »» tur*at fi ad labores adiungatur fames, nihil miferiiis vel cogitatione fingi poteft.Quin etiamfi cetera omniaabunde adfint,defit autem ventri cibusrccterisomnibus vn-u hunc defednm redimere penfinihil habeas-Non fine caufTa fiimcm mdtfuidum dixit Poetarum princcps.exemplis, qusmmisquasnplurimafuppetunt in re odiofa,no vtar. Tali incommodo tum primumconflidatuSjOmnit^edeftitutus &confi}io &auxilio ynihil aliud quam hinc profundam voraginem^illinc altifsimum praecipitium oculis meis fubieda videbam.Tandem fruftra defatiga- to varijs cogitationibus animo, rem omnem Deocommittere decreui:ac templum, quoddixvn-
feb Pr-oscbnivm 1 £mus habitus animo nibinde*oCi' currit ^dum miferos pullos inte. ftinamihi quafi roftris impeten«l tesfentioj tanta ftomachum me. tuninuafitnaufea, vt veluta fun. docommotus ,quidquid ingeftum fuerat, eieoerit. Sic languidus omnino Aib proximae arboris, vmbram me recipio ,, pauIlum quietis capturus.. <!:ap v,t IV. Agafoninarrat Gujmanta Jibiin caupom acciderit, is vici^int cum multa ri/u duas illi fmiles narrat hijlorias. Veithiuriis condonandis DiJJer^ tatiunculoi DVm vari is ctiris ac ttegitatfionibusdiftradus, mentum vnafufFuIciensmanUjhumiita re» cubov Agafonem ecce vacua ar» meota Cazzagliam ver/us (erat idi
Vitae Hvmanai» id proximum oppidum)agctcm.’ qui vt turbatum me ac triftcm plane vidit, cuias eflem ,vnde venirem, quonam irem, aliaq; quae folent, percunftatus eft. Refpondeo qux vifa erant :8c inprimis> quid in caupona mihi acciderir,. narro. Heic ille in tantum repen-^ te rifum effufus eft, vt fibi psne ilia dilToluefit: mihi vero bilem non mediocriter accenderit, adeo> vt tota mihi facies paulloanteinftar mortui pallida ,fiibitaneo rubore fuffunderenr.Hem.cogitabam,fcelefturo homjncm qui fortunam tuam non modo non miferatur, verum etiam deridet /Et hanc quidem, vtmihi videbatur, iniuriam vicifei mifere cupiebJ. Sed vanam fine viribus iram effe facile intclligebam. Sane prudenter eos facere iudico ,qui quod mutare non poilunt, difsimulanr, &pro ira patientiam animo ina.- peram,Qoid enim mifellusego» I> ^cum
fu^ic/tx. 6tFroscenivm cum omni mea indagatione lucri feciflem. Traduxiffem fcilicetme ipfum y&vna cum maiori ludibrio periculum quoque mihi ac-' eerfiuiflem* Non continere tamen mepoteram quin caperata fronte ac. vultu adduSb ita alloquerer cachinnantem:Quid tu,mihomo, an dignummerifu ac ludibrio exiftiraas Inon tepudet iacentimfukare ,Sc^affliftb affiiftioneni addere? Ille quafi non exaudito fermone meo, multo magis ridere, adeoque rn cachinnos effundi, vt amb^u? manibus ventrem continere cederetur, &iamiamque afino ddapfurus videretur, Fauebam cgolapfabundb:is vero vbi paullumic collegit, Nontuam ,fingulrfens adhuc rilu, inqpit, oadolifcensrquaecunqueil' la fit fortunam (abiit enim ame talis inhumanitas vtfim f6>tfl0wr» i<leftj ^enk malis deas) f^d id quod ante bihorium
Vitae Hvmanae» ^5 fere in ea quam dicis caupona accidit rideo. Tum pergens ,numquid obuios hodie habuifti duos adolefcentes, militari habitu veftitos? Ego, inquam ,Crefte memini ,non illos quidem obuios habui ,ftd egreffus in cauponam modo aduentantcs reliqui. &fane 1 vierq; feroculus mihi videbatur. i Non erras, inquit ille. Sed audi quid fecerint, interim vero dum narro, afmo huic infide,vt commodius vna quod ad oppidum vfque reflat viae conficere pofsimus. Tantam in agrefti ingenio, vt paullo ante mihi videbatur, humanitatem cxofculatus, quum iumentum confcendifTem ,non procul inde duos aetate &habitu venerandos viros a(j|icimus, fub arbore aducntura noftrum prseftolantes.Ad cosvbi venimus,idc beneficium peutnt quo me affecerat.Nihil ille \ tus, exiguam tantum D^<^eo|pi \ \i-
^PtL ^SCENIVftr paftus, vtrumqj in vacaaiume»- ta recepit. Mora haec dici non potefl: quantopere defiderium idquodin caupona acciderit cognoftendi auxerit tanto magis quod nefcio quid in caupona iila defi. gnatum,&borribilan de pefslma muliere vindiftamfumtam, co-- if' * gitatione mihi fingebam. Sic ho^ H^i/<»»-3ninum efi: ingenium. Q^s ali^' faciunt iniurias quotufquifqpe eft quihoc ipflim pofsit agnofcere ?immopro beneficio nonnulfi' imputant ,quod fumma eft iniuria)leue$ putant^quas vcroab alijs accipiunt^autaccipere fibr videntur,vix vlj is poenis expiandas creduntjafn ego igne ccdirus demiffo cauponam combuftam,iam im*' piam muHc^ aterra abforptanr, aut ad minWum duobus illis' Martijs pullis arbori alligatam & ad necem vfqueplagis oppJetam mihi imaginabar.Scd fi non plane suerili fuiftejn ingenio ,facile ex ‘itomfy
ViTAl Hvman-as^ «'f itemoderato hominis rifu magis ioculare aliquid quam trille animoconcepiliem*Vrgeo hominem vt narrare pergat.ille fic infit:Duo illi de quibusdicere coepi iuuenes in eadem qua tu caupona non mi* nus laute tradati iunt, fed minus gratam hofpitse fymbolam /oluerunt. Ex eodem ouorum genere placenta eis fuit appofitarfedquu illi vitella iam GfsicuHs obriguifle deprchendifp:nt,difsimulata-nau- iea, ecquid aliud edulij in promtg tlTet quaefiuerunt, Gommodum^ pileator mullum praegrandem in cauponam; attulerat ^fpitsqu* vendtderat;quem illa exemeram, infrulba (edum &modico fale conditum penori inclu(it*Tum aU ter, Mea mater,inquit,pifccm illft nobis vende,&frullum vnum aut alterum nobis in prandium parat quod reliquum fuerit, ad ccenam teferuabimus. Licitantur, addicit illa multo maioris quamantea e» meraf..
sic iatftr. PROS cEN1VM Hicrat. Fruftumvnum dixum,aL terum afium illis apponit: reliquia illi ftrophlo inuoiutum in periat. condant, lamfituri,alter placentam clam dextra capiens manu, vetulam alijs negocijs pccupatani). quafi fymbolam pofoturus, accedit, &incs, oculos, totamquefa. ciem placentam (ex ouis dicam aa puHisFJiita impingit, vt quafi om- ni fenfuamiflo obltupcfceret ,& extra fe effet. Accurrit mox alter, &lodalcm obiurgans, fdlicetjCa. 4idocincfe faciem emplaftrataiti ei opplet ,vt pifei ad frigendum apparato fimiiis videretur .Hic iterum bonus ille homo in tantos cachinnos effundi, vt narrationem pertexere non poflet. Nosridentem ridemus.ille vero,quaBfo, inquit,ignofcite.Mihiquotiefcuri' que vetulcB illius impurifsims ^edaculum animo occurret,quoad vixero, materia rifus niinquam deerit. Tum ego,Mihi vero feiU' pci
Vitae Hvmanae. ^7 per erit vt dolcam, quod de pefsimailla vltionem ipfe fumerc non potui: gaudeo tamen aduobus illis roeam vicem fuppletam :quibuSjfi pofiim, lubens bene faxim. Erit tamen forte vbi mcipfum quoque vlcifcar*^. Haec quum alter comitum noftrorum audijfletj fermonem meu vultu afpematus, Haec verba ,inquit, oadolefcens, fplendida tibi bilis fuggsritinon vero dubito, fi mihi au^ultaueris, quin culpam in eo tuam fis agniturus -atque etiam ha pofterum vitaturus. Deus ac Scruator nofter lefu» Chriilus oronibus fuis fidelibus ftridtoimperat,vt inimicis omnes condonent iniurias ,immbbenefaciant quoq; ijs aquibus odio habentur.Vbi notandum eft,non iubere vti bene ijs faciamus, qui no- bis male faciunt. Poteft quidem inimicus od fTe te ,malefacere tamen tibi noB poteif, fi tu nolis. Contr» vinMBt cufidou
PR os C£N1VM’ Qoniin enim ea tantum vere boin fint quae femper durant 5nec vl| mutationi funt obnoxia :manifeftum eft illa quibus hodie abunda-, musj cras cafcmns^ in malis potius quam bonis habenda,vt quae mu!« torum malorfi caufff funtjdum ijs confi(i,rros ipros perdimus. Qipd fi vere loqui velimus,inimicifunt quos pro amicis, &amici quos pro inimicis habemus,Tu quide eura amiemn putasqui vel facultatibus fuis te iuuat ,aut fauore fuote prouehit, aut aliqua alia ratione commoda tuapromouet, .Sed d Deumimmortalem, quanta eft.e<> iu/modi amicorum paucitas/ —VixfuHtmmrttotidm qtut Thebarumppru, vel Suiteo* fiia Nilu Beneuofentiam fcilicet oflentaot gleriqj.benefieetiam vis quifquS»- Amici omnes tibKfunt, ita tamen neoneri fis aut fumtui ,Sed efi ta <- lis
Vitae Hvmanae. lis aliquis,qiii liberali quocunque opus eft in te coferat manurquantillum faoc ipfum eft?Q^d fi omnes fiias tibi facultates largiatur, nunquid ijs animam tuam cx inferno redimet ?Sd hodie quidem noiiri diuites. pecunias fuas &talia Bonin virtute proditos,fed in cupiditatum fuarum nsiniftros profundunt.Si vitae tuae pro me facias sin/Jlt» iaduram, ad meam nihil tameaddideris.Si honorisjnon honor ille tw. critj fed ignominia» Verusenim honor eft ,Deoferuire.quidquid extra hoc eft, malum ac turpe eft. Dum ergo temporalia mihi das, vana das, inutilia ,non raro etiam noxia. Oquam multi parentes, dum opes accumulando liberis prodefle volunt ,eofdem perdunt! Fit -enim plerumque vt laboriofe amaioribus, non.citra fordes &peccatum, quaefita vel turpiter afiiijs aut nepotibus protundancur, vel ab ijidem.ad
PROSCENIVM ignauis eft afgumentura.Econta Fortbrefi qui fe qttamqui vdlidf >fmavinQU ^ Mania.necrttrtmMtm ire fetm Qu* (malumf) hxccft hominiuE audacia ac temeritas ,vt quod Creatoris cft,-fibi>v;fijrpeBti&4!t* cno-proiuo vtantur? Sitibiptrfuqfum eft (^ &certe omnibin Chriftiani^ debet ede perfuafunij omnia Dei,rrihil vero,immonet! ipfum quidem proprie tuum elfc quid tibi adimit ille qui te offendit ?Omnishicaftio non tibi fed Deocompetit; ad quemetiam fg» Ium vindiiSta pertinet^Caue tu litem aUcnamltuamfaciaSrQuodf vel maxime tua quoque interfit, quid nobilius eft ac generofius quambene facere? Magnum fane quid prsnftiteris, fi nihilmalefc' ceris multoautem maius finult facienti benefeceris sadquodnrf dtuinum praeceptum obftringit Malum pro maloreddere^Sata^
Vitae Hvmana^, 77 cum eft: malum pro bonoplufquS Satanicum.Benefadenti benefacere,officiu ett hominis, nec ab ipfis qnbq; bcftijs aliennm^qug,non facile nifi perfequentes lazdunt & quendam etiam beneficiorum fenfum oftendunt.At malefacienti benefacere^ opus cft fupranaturale, (cakdiulna adipiampertin- ^»ens«t6mjtatem, clauis-calij& iucundifsima anima? ac corporis pax &quies,. Qmd vindidse ftudtum ?inquieta atrimi agitatio, morbusvchenMntifsimus,,fti malos afsiduus mentem ipfam efiodiens,mcra infania»Vrg.:t ftrapufus in calceo pedem tuum. anpropterea ferrum tibi in \nfcera condes?EgoC3Ecusef!e vefim, vtinuifus mihi lufcusaut lippus fiat ?Padeat nos Ghriftianos ab Ethnicis folo nature lumine illuftratis Iongefuperari, Demonax aquodam percuflus ,amicis vt ad iudicem iretmonentibus, No», inquit, 4d 53iudi‘
Pjt osENIVai iudkm,04mci,feiddmedicum, 'Pe, rides hominem tota die fibi eoaaiciatum fub^ noftcm cum face domumd^uci iuisit, Rexqdda Franciae iniuriam quae fibi Aurelianenfi tum Duci iilata eratjvfci. fci turpe putaiMt, Sexcenta his 5. milia exempla proferri poflent; fed non fiint huius loci. Potuiffem lane ego fi mens non I«ua &ndti illius vin oratione &meli- or &prudentior fieri ;quam ilk iere vfq; ad (Santilianum pagunt perfequutus efi, quoIole iam ad occafum vergente peruenimus. £ti!ll quidemad amicos,nos in publicum hofpitiuoa diuertimus. CAPVT
VfTAE HvMANA’E, 79- CAPVT V* Gnfmmmindio hof^itio cum gdfone non minus epipanqmm inpriori iUotraBatur^Caupomtmdoli drmditU. DTgrcfsisReligiofis illis ^/bdafen rogo quonam ipfe Ce recepturus effet. Ait ille, Gaupo» nem fenofle eo loco,, hominem bonum; &bene tradandis holpitibus affuetum. Credebam dicenti, (&forte ipfe ita putabat )^ haudmulto poft non in hoipitiu,^^^®* fed quafi latronis fpeluncam dedudum me ieniijn Charybdi antea hafieram; nunc ccce in ipfani fcylhm delabor* Quas nobis ibi euenerinf,paucis expediam*Habe- bat caupo alinum fimul &equam Galitianasn rqusfolutaj plerumque diu noduque, ne ici licet aduenarum iumenta lok pabulum E4*fuuiU
So Proscenivm fuum qusqueederent,oberrabit; Kec licet vilioris animalis condi' tionem equa afpernata fuerat (nam etiam ftabiofi capita colli- * mant) led econtubernio illo grauida, mulum pepererat. Eli vero in Baetica IexJnuioIabilis,quae fab ^rauifsiraa poena diuerfi generis animalium commiftionem pro> bibet, quocirca vafer homo pulli illum quamSeripotuit,dies aliquot clam habuit ;tandem vero quum diutius latere non poflea* nitnaduertcret,ma&auit.>Nos bo> fpitium ingrersiypercundamuran cibialiquid haberet quod nobis in coenam daret* Annuit ille totoo Tr0u4cs. pitc,&,Non potuiftij,inquit,com* modius venire. Ego enim heri praepinguem vitulum madaui, ruius exta co^a habeo ,ex ij;, quod placebit vobis impertiturus* Exfulcanti mihi ad haec verba kmqueanimum in patinis haben* omnis mora,dura menfa inflernitur,
Vitae Hvmanae. gi nitur, longa vift eft. Moxapponunturnobis binaoua ^mox ipia extacFixa,paucaTamen, credo^ntf fatur fforaachus fraudem deprefienderer. Etfi vero &ipfa fames meinuitarery &fodalismei intuburcinado ftrenuitas ftliuam mihi moucretmefcio tamen quomodoipfe cibus mihi ad dentes obherefcebat &naufeam dabar.necmirum.Eratenim fbdalis meusinter fpfas quaE feras educatus,Scarpero viftui aflucrus-.eoq; quodeamque arripuiffet.in fiomachxun demittebat :mihi Vero murtomellius educato palatum tam &rdum non erat, vtiapidumabinEpido difcerncrenonpofler. Tum quidem mihi accidit,que^ prouerbio dicifolet ,Ventrcmfcilicercitius quam oculos fatiari poEe. Quidquid ho/pes apportabat ,parum fatis ad meam vnius famem explendam arbitrabar,Rogo,an aliquid amplius haberet in cibum? E5Air,
8A PROSCENfVM Ait, fi placeat, cerebrum vitulr- Bum cum Guis in butyro frixum fenobivdaturum, futerea nefcio quid' edulij: ex ijfileminteftinis- confefii apponir.ne miisio maxili. Iis n'iftr:sindifi:a videretur»^In id cupid.fiimeinuolat Cbdalis meus; gufto &ego, (cd mox &faporc& odore offenlus, abttineo,mibiin. terim &fapidiorem &copiofiorem paftum,(oda1i iam faturo, de cerebro promittens. Sed fpeeme fefellit, nam &fbd-^Us meus non xninus ftrenue ad timum hoc ferculum qua ad jnum manus extendit,vtraqj ma...H{a ita come* dens vt dtebus aliquot ne panem quidem gufhffe videretur.Sedad ©uorum adfpeftum ita ridere cce* pit ,vt cibi plane obliuifceretur, me non leuiter indignante ,vt quicqaid in priori aecideratcaupona ad faftidium ciendum ex- i4^e ^robrari putarem* Vtrumqueintentis ocuiisXpc&abat caupo,om- “ncsquc
VtTA-E HvMANAB. rresque noltros geftus &verba di- Hgenterobferuabar. Vt veroiUu vidit effufMsimo r-fi pajne (blu-^ tum ,ftfpicans de fraude aliquid fubo'uifle fvtfemper timoris ac fijfpicionis pfena eft mala confdentia):Qmd vos, indignabundus inquit ,menean cibum meumri-r detis?Iouem lapidem iuro &cerebrum hoc &qu2comediftis exta altilis efie vituli pridie lmemafiati,. Hie agafb &rpfe lubiratus,. Qiiid tibi cum meo rifu ?inquit,. An vt cibo, ita rifui quoquecerms bic eft modus &certum precium pofitum fQiun tu cuique quandocumque &quantum velittam ridendi quam flendi arbitrium relinquis. Mequidem oua haec aliorum admonuerunt, quaefbdalishic meus hodie in quadam tribus milliaribns hinc diftanre caupona pranfus eft. Tum lolito cum rifu rem omnem narratieduloau^iurtanti &ad vnumquemque fert B6arti*
S4 PROSCENIVM Culfunt articulum conclamantitOfcele. tfdf» di~ ftairi mulierem,hofpttum defrauini- datricem iIn malam cruccm tales homines, maledidusfitquimals fau facit officiu.Qyae quidc exf^« cratio nihilad ipfum pertinuif, vt qui officium fuum,furandi fcilicet &fraudandi, quamoptimeacfdentifsime adminifiraret. Inde nkiltos fibi de vetuix illius fraudibus coqueflos dicit,fe vero fuaque miriffceextollit,,Eft,inquifej I>eo gratia quod ab omni paupertate mea fordeseiafmodiprocul abfunt* Non egofelem pro lepore aut cuniculo,poumorticina, non rancidas carnes, non fetentes pifees hofpitibus appono, vnumquodque vendo pro co quod eft. Gloriarimihi licet, fic hofpitesi metraftari vt abalijs ego tra'Sari velim ;eoque fic vt domus mea SQultb magis quam vllaaliain hoc tra^u frequentetur,Nos vanitatem hominispertaefi ,locum cubandi
Vitae Hvmanae. I5 bandi monftrari nobis petimus, ille manipulum Aramineum ii)^ lolitm effundit^vilemq; tegetem, oblitus culcitam,nobis inijcit. Ita nos eam no&ent, fodalis quidem ,meus inter ronchos, ego inter varias cogitationeaSc fufpiria tranie-' gimus. CAPVT VI. ^ Sequentisdieihi/lorU^ ALbelcerte iam coeIo, fufgimus vterque^ Ille quidem Tmg^i adiumenta fua fotim vifit, aqui« Tuttioail bus multo facilius agnitus fuit quam egp, ftforte tumei occur- ^ riflem, amatremeafuiffcmagnitus* Adeoomnia membra,inpri- ^ mis facies puHcum &cimicum morfibus feda erat ac pullulis liuida ,vt in tota cute vix locus nouo vulneri fupereflet.Et profcdlo nili in ccenacopioliori mero (quod viiumin illo ho^itio bonumfue- E7ratj
oa' pROSCENIVM CAPVT VIL De hemimm Telmtate &/»• - felkitate Apologm sCttjmmiii dumfdiqmm 'vU conjicit^ .aduerjiis cajks, T^Tbn AEgyptij modo,fcd & (mifttc pleraeqas getitfes Fortunam pro Dea-* habucimnf' &coIuerun^, eique vhn" maximam omnibus in rebus efTe pcarfbaf^ habuerut, tam' profpera quam’aduerfa eidem acceptareferentes', eiusque numen quotidianis facrificijs propitiantes. Miferi videlicet homines veri Dei cognitione deftituti erant,- tam' bona' quam mala ex^ mero ruoarbitriodif^nfentiSjO-- mniaque liberrime moderantis ac gubernantis, Facitidem quod caupones fofent,^ Wenim hi bonum vinum villo ,ac ficpeeiiam vappajita ille bona malis diruit:vt non immerito ille apudComicum que- J
Vitae Hvmanas. queratur :OForsfortMitiVt numqua ferpettto es hom /Illud veroomntu cft raiferabilirsimumiquod felicitas omnis iHomentancaj calamitates vero.continuae funt ,&quali concatenatf;Vulgatura illud ^ac nimis quam verum :NuUa calmiftdtfiU, Id fan^ ego.in meipfo expertus fum, HeriTortunam meam deploraueram ,e6 quod de via lalTus elTem ,ac duo puilallri ouorura perfona induti in ventrem anihicorrepfiffent. Atrocius mul- to vifum,quod &exta &carnes & iplum cerebrum muli, efitaflem: longe vero atrocirsimum, quod pallio ;nefeio quibus pr3efligi)S lurreptoelTemlpoliatus. Qmn il» lud in futurum mihi afsidue occi- ni videbatur:|T4^r»u$ intefoIiA ee~ cidermt,.mox drhores cadent. Ah, quam iiniliro augurio patrio limine pedem extuli !cuiMandrabuli more,vt eft in prouerbio,res omnes poilea luccefferunt, in deterius
pte, 94 ‘P ROSCENIVM terius indiesproIapff.Vere B.Iob Vitam noftram Miiitias comparat, •periculis ,laboribus &srumnk ‘plenae, Sed8ffempaf3-, &deFeIi- '/ftclo m^^*^3tehomints Apologum audi. ie Felici- Crcatis omnibus rebus lupiter \au^ homines praecfle, eis vero deam Felicitatem afsiftere iufsit jquam illi &diuinisbjmnis celebrabant, &alsiduis facrificijs venerabantur, ipfum louem interea obliti. •Hanc contumeliam indigne feres lupiter, deos in conlilium vocat, &fummam aecufat hominum ingratitudinem ,vtqui fe rerum 0- Tnnium creatore, poft habito, folam Felicitatem relpicerent,colerent atque adorarent,qu3Erit,quid iietam atroci hominum crimine ftatueadum fit. Ex ijs nonnulli quibus animus mollior ,louem monebant ,efragili admodum •materia fa&os effe homines, eoq; •venia dignos,Gforte fecus aliquid €ommififlent.Suadereergo vt leui aliqua
Vitae Hvmanae. fliiqua, poena afficiantur, &erfocis admaneantur; certa fpc,futurum vt refipircanr ,&cautius in pofte- ^fumagant. ,Oggerebat fe ftatim Momus ,&non rogatus ,nefclo quid atrox in homines dicere volebatifed alouequodalijs priore -dicendi locum praeripere tentaret in crepitus,tum quidem conticuit. Erant nihilominus .e reliquorum deorum numeronon pauci ,qui idem cum Momofenticblt,Mor- -tales fciiicet eo quod infinitum bonum ,rerum omnium prjEpo- .tentejnlouerojOfFendiircntjinfinU -taquoq; poena dignos ,eoque radicitus exftirpandos,nec vllos deinde amplius efFormandos efle, vt quibus ipfij dij facile carere pofifent. Alij ex omni numero pdsL» mos tantum eradicandos ,in eorum Jvero locum bonos creandos. Poft hos lententis rogatus Apollo, louem ficalloquutusiertur; Tam iufta eftjO.fupremeRex,tua contra
PrOSCENIV*! tra homines indignatio, tam iuih| querimonia, vt citra omnem cni. delitatis culpamaut probrum, omni poenarum ^gehcre iniquit^ temeorum ac iilatamtfummf iedati contumeliam vicifci queaj.. Illud tamen interjm-m^ ad internecione vniuerfumhorni' ^nu dcleas^enus,_ omnem quemin Creandisex nihilorebus .adhibuifti operam &laborem tibi periturum. Sed &ad fummam aefupremo deorum dignam perfeftione aliquid tibi detfle videbitur,fi hoC quod creaftldeftruxeris.quafi fcilicet mentein tuani eius quod fecifti fubijflet poenitentia. Multo minus aequum eft.,; vt hominum , genus deleas iimul,ac de nouo re- 1 facias;ne aberrsirt,& in apio opere peccafle videatur.manustua. Sienim nouoshomines velis refingere ,aut liberum eis tribues arbitrium.aut nullum. Si liberuj idem hl facient quod Hii ;nullum iam noo
Vitae Hvmakae* $t7 non homines cront, fed IHpites; quin etiam vniuerQ hsc Mund^ machina, quanta quanta efl, fru* ftraatecreata videbitur, (^ar® ita cenfeo, hanc mortalium culp» non excidio vindicandam,fed op> portuno remedio corrigendam .effe.Tu quidem, 6iupreme lupiter, mortalibus velutafleftricem •deam Felicitatem adiunxifli ,vt inde benignitatem tuam agnofeerent ac meritis laudibus folam depraedicarent.! quia vero ta praeclaro dono abufi ,;fupremae maieftatisobliuHcino eriAeicunt, fuaferim vt Felicitati in coelum ad nos redire iufli ,Infelicitatem fuccenturies; quo &miferias fuas &potetiam ac zelumtuum mortales agnof^ant &experiantur; Licebit tibi tum nihilominus qui- \ bus libebit dona tua diftribuere, ita tamen vt inter bonos ac malos diferimen leruetur, &meritorum cuiufque habeatur ratio. FHaec
Pros cen ivm Haec quum dixiflet Apolte, fornus acerbifsimam orationem jexorfus ,hominum peruerfitatem ac malitiam vere quidem ,ita tamen exagitauit ,vt fiiaraipfe malitiam atque inuidiam erga hominum genusjprodtret* Tanto facilius ergo omnes, explofo Momo, in Apollinis iuere lententiamtcuius cxfequutionein lupitcr Mercurio demandauit.qui ad homines profeduSjVbi nihil aliud eos agere quam edendo, bibendo, ludendo genio indulgerc, ac Felicitati litare vidi t^fedudiamcam quidHouc&ccteris dijs decretum tffet admonuiteiimulque non repugnantem eterrisfccum abducere ceeptt. Id confpicatrhomines ,Mercurio acerrime reftiterunt, &arreptis iam fugientis v«ftibus ,Felicitatem fecum retinere conati fiint, quam contentionemvt dirimeret lupiter, Felicitatem vefti- Ijus extrahit ,Infelicitatem vero raomefl:
Vitas Hvma^ae. §5 ciomeato citius eifdem immifit; quo decepti homines Infeiicita* tem pro Felicitate arripuerunt, pernLciofo quidem dulci tamen opinionis errore, qui ad Doftruna quoque fseculum promanauit» Quam multi enim hodieque funt, qui quum ipfam Felicitatem po£^ fidere fe putent, nihil tamen aliud quam ornatum eius quemdam ac fpeciem pofsident?quae nihil aliud •cft quam labor ,aerumna ,&ipfa infelicitas. Quid enim ?fi videas -homines in fblemni aliquo fefto .opipare edentes, potantes, (altantes,lafciuientes; Felices illos forte dices, fcdfalfo. Moxenim vnum dicentem audies:Oh quam fudore totus madeo Jquam laffus fum t quantos capitis,quantosil:omachi dolores fentio/ quam turpiter pe» cuniam meam luxu, lufu perdidi? quantam perniciem amores mihi xebulque meis attulerunt fTum, tum demum re ipfa deprehendi- Fimus,
lOO Proscenivm mus, vmbram tantum Felicitatis penes nos efle,ipsa vero infelicitatem omnibus rebus interuenire. Extrema gaudijludus occupat, rifum fletustxcipitjvoluptatidolor Cuccedit. >Quid tu illi fummos honores gratularis, quibus fcaliosque mox ibit.perditum ?Qnid diuitijs gaudesjquarum augendarum cupiditate &amittendarum metu continuo angeris ?Tunefelicitatem in particula fplendentis luti ponis?fed ita cft. Res non fuo pondere, fed hominum opinione aellimantur. qux mirum eftquam fit errorisac dementiae plena. H^c vero eo tibidida puta, [ne Felicitatem in terra ,led in cceIo quaeras. imagi- Adme vt redeamjDeus bone, namur quam miferis modis in hac prima /Milia, rnea expeditione deceptum ftnfi! Oculis meis obuerlabantur veris amoenitas ,viriditas pratorum, arborum opacitas ,occurrebant vi*
Vitae Hvhanae* loi^ viaeplanaeac htx ;fed non illud' fore vt illas emetiendo ad lafsitu diflcm redigerer.Gpportuna paf^ fim ac munditiei plena diuerforia, cwnmodasque in eis refe&iones mihi imaginabar; fed immane & ex fblius cauponis arbitrio ponendum predum,tumadmirabiles cauponum fraudes atque etiam {celera ignorabam;. Grata erat oculis montium ac vallium varietas, tum ciuitatum, pagorum, villarum frequentia led multo gratior futuraV- fi vt mihi perfuaftram omnibus in Ibcispraeflo mihi fuiflet matermea, qu£ delicias mihi faceret ,ancilla quae ccenam praepararet inde veftibus fpoliatura y. in ledum diligenter apparatum componeret,&exper» nedum mane ad ientaculum deduceret. Vah,. cogitabam, quam vaftus ert hicMundus /cuius figuram videram in tabula depidam, plenam illam totanique eontinu- FJam.
PROSCENIVM NittfU "lermtt mihi nomen gloru, <juamuis pleriq: vt oli ra pueft^, nim ,ita nunc etkm LtZ^riMm appellitent: non iniutum lane.diminutiua quippe gratiofa funt. Pater mihi fuit Thomas Conzafles;mater Antonia ,vterque epago Tciara, qui no procul aGom- I pluto diftat, oriundus *De Torines gentilitium nonsen^ore noftrorum Nobalium,mihi ipft feci, pater namquemolatrinam ha. buit, non propriam illam quide, ] Icd condu&itiam ,Tonni fluuio adiitam, in.qua quidem ego in Iucem fum editus :atque inde non fine cauffa fluuij illius celebritate natales meos illuArandi occafio- i nemfumfi-Vix fextum aetatis an» j Bum attigeram ,<juum cece pater i ajeusj vicinorum inuidia, in crimen vocatur, quafi nimis liberali j manu efarina denenfum iuum loleret defumere. Quod quum j minus idonee purgaflee ,quin et-
Vitae Hvmanae. 109 iam ,etfi iuuitusadmodum, ipfo fuooreeffetconfeflus, ad remos damnatus, eifque annnmeratus eft de quibus dicitur; Bedti qui fropter tufiitidm patiuntur :tanto felicior, quod non multopoft in Celeberrimo'illo ad Naupaftum prcelio, quo Turcarum vires maxime fuerunt attritf,inuifumfpiritum reddidit* Marito orbata mater mea Complutum ftatim migrauit,ibique condura ca&la, lauando,. coquendo', &fimiiia; feruitia pra:ftando Scholaftieis, vitam tolerauit. Domunculam noftram ventitabat intcraliosaeihiopsjiplo diabolo, credo fpuer enim vidi )nigrior,magnatiscuiufdamequifbfeu liabularius. Is quam familiaris matri mcxfuerit, inde colligi poteft ,quod anno vertente fraterculus mihi vterinus,fed colore plane difpar, matus fuerit. Et eam familiaritatem non amoraut vlla alia res F7con-
tto PROSCENIVM conciliauetatyquam quod is heri- I(cm penum &qua^cunqj alia furripere poterafj clam ad nos con. gerebat. Mequidem initio quum ad ipfius confpedum non fugerem tantum ,led tremerem quo* que ,mellitis' cruftulis aliifque puerilibus munufculis ita deliniueratac manfuefecerat,vt vitro ei occurrerem, &non fecus ac patri meo abblandirer. Nec noftutarum., fedinierdiu etiam ad nos comeabafjOua recentia hero fuo Cid enim quid apud nos faceret quaerentibus re/pondebat) praeftinaturusrquum matri meae nulla eflet gallina. Memini quii vnS cum nigello illo meo fraterculo fbcoaf^derem, eum ex improui- Ib interuenire ,St filiolo illi fuo ddicias facere ;qui foedo afpe^iu,, credo,territus,heiulare ,&quantum poterat, in matris finum refugereceepit, mormolycum ad-- clamitans »Tumbonus ille fi-
Vitae Hvmanae* iii bi ipfe lrifii temperare non potuit, nihiique aliud eloquutuSj quam,Ote fpurium !donao {efe proripuit. Puer quidem tum eram rnihilominus quae vidiatque audiui> iic penitus inanimum infigebam ,vt hodiequeanimo ac (enfibus meis tamquam praefintia obucrfcnrur, quin etiam turn illud cogitabam :Hem,quSmulti eos fugiunt, quos, licet ignotos, cognatione proxima attingunti Sed ad vitricum meum redeo,^Ts 'quum pofi: accuratam inueftigatione,prxteraIia domeftica furta, &pabuli partem iumentis fubduxiffe, &ftabu!aria inftrumenta atque vtenfilia,adeoqueipfasfoleas equorum vngulis detrafias vendidiffe.eamque pecuniam admatrem meamadportafledeprehenfus elTet,virgis quidem caefus, fub poena capitis amatris meae, domo &confuctudine abftinere iulTusefl; nec minus matri meae^ omnii
tli PROSCENIVxM omni Laidz (id enim aethiofi nomen erat )etiam colloquio in. ferdidum. Hoc deficiente co. meatu ymater mea cauponi cuidam operam fuam addixit: ficque in eius farrailiavtramquc, me ia. licet &meum rlfum^ fraterculum, ' maximos inter labores atque «• fumnas educauit* Eram egotum idaetatis,vthofpitibns vinoj pane, allirque apportandis inferuire poflem. Di. uerterat ad nos aliquando inter alius Caecus quidam ,offiatiraci- Cicom Ijum qusrens rqui quum non vimendt- oufjdem, fed fvt Hoceft ho- CAnttum -*.jaf minum senus in noicitandis pae* ingenia. ommbus rebus lupra quam credi poteff lagaxJanimaduertiC fetme valde ad quaeuis imperiaa> lacremSi impigrum ^matre meam rogauit vt comitem me fibi dare non dedignaretur: filij loco habiturum me pollicitus. Non abnuit mater mea:fed quam vh tro
Vitae Hvmakae* ijf firo ambire debebat conditionem oblatam bbi gaudens, bono illi Csco mede manu in manum tra> didit.follicite admodum,tamqua orphanum, cuius paterpro <Shriftiana religione vltimum Ipiritu profudiITit, commendatum. Sic poft diem vnum &alterum non line lacrymis amatre dimiffus ,iter ingredior, hero meo ducatum praeftans. Dum pontem trafimus, taurum video lapideum, conlpicuo loco collocatum .rogo quid ftatua hate fibi velir^it illerAuror adhibe tauri Huius orf, mi Laza~ rille. nelcio quem mirabilem audies lonitum. Id dum ego puerili fimplicirate facio ,deterrimus fenex caput meum tauri illius capitiita allidit ,vr paene diruptura mihi fuerit ,infuperque illudens, ait; Bliteus fine adhuc es, mi Lazarille,multaque mihi adhuc docendus. An tu nefeis ,Gaeci famulum iplb diabolo oportere die
IE4 ^ro-scenjvm elTe verfutiore >Indignabar quidem ego, lacrymis'qt!ari{uipropior«'Repente tamen velut epue- ' rilitate experre<Sus, cogitationes ' altius iaciebam ,boni lenis apud 1 me laudans follertiam, vtquio- ' mni alia ope deftitutumjOrnnibus | modis prudentiorem mereddere Watientm fatageret. Hac mea patientia ille ' vidtus, artes fuas omnes quibus &facilem &opiparum libi vida parabat, diligenter mihi commo» ftrauit: &quamuiiipfe caecus el- • fet, Argo oculatiorem me feeit, Sed vt qualis ille fuerit intelliga» tis.fic habete. Equidem quotielcunque temporis illius memorii recordor^fic arbitror^poft homi* nes natos neminem ex tota Ada* mi prolapia cxtitilTs.magis gra» phicum ac verfipellem mortale. Quid detinnula eius voce dicam? qua humiliter prattereuntium o- |em implorans, ipfoscseiites dcuocare
Vitae H?mana2. it$ uocare potis videbitur. Plus centum memoriter tenebat precatiunculas ,quas nullibi os detorquens,non ocuirs conniuens ,vt alij G2Ci lolent ,tanta cum grauitate ae deaotione recitabat ,vt meram fan<Sitatem fpirare videretur, lam technas innumeras feiebat ad extorquendam etiam a> i^Uem»- uarifsimis eleemofynam. Vulgoj^jM 3«*- enim credebatur certas precatiu- ^ culas variis morbis curandis cfG- caces tenere ,muliercularum ia- '-* primis,fterilitate Icilicet, aut partus difficultate laborantium ,nec non male nuptarum aut quae i maritis parum diligeretur,&qux alia id genusffintnugameta.Prxgnantibus mafculum an femella pariturae effent praedicere folebat. quin etiam communibus morbis, vt capitis, iliorum, dentium doloribus, tamquam alter Galenus, ex tempore remedia di<5iabat ;vt voxcius pro oraculo haberetur,i
Fraus raude luditur. PitOSeENiVM Biulieribus'pr$fertim ,quarum <TCdulitas circumforaneis pleruque quaeftuofa effe folet. Quibus artibus mirum eft quantum pecu- [ iium breui tempore collegeritt , nec tamen inde auaritia eius mij nuebatur,fed indies magis magif- ' quecrefcebat; &in rerum omniu quas domum iamdiu congeflTerat abundantia, mendicitas tamen eiplacebat. Mequidem homo fordidifsimus fame pfne perdiderat.- Sed nec vefles,neccaIceos,aut alia; neccflaria priebebat,. vtnifivigi. lantia ac fo[:rtia mea mihi fubueniffet ,iamdudum Orciuothefauro fui flem adftriptus* Sednifl graue eit, audite, quaefo, quibus artibus affiutifiimum fenem delulerim, &Cretenfiscum Cretenfi Cretizarim,. Pecuniam omnem in zonulanv condebat ,quae corpori eius contigua, facile omnes eludebat infl - dias. Panem aliaque efculenta perai
Vitae Hvmanae. 117 rs iniicicbat :quam fera penfili ta diligerer muniebat, vt nec ipfa Lauerna vel micam panis ei fuffurari poflet. Sic ergo omnis meus vi^Tus atque annona in rancidis illisfragmcntis, qiiae&ipla parce mihi largiebatur, ccmfiftebat. Et persE quidem illetamqua fidifsimo cuftodi confifuSjfecurus agebat: ego vero arrepto cuftro, almd interim agere me fimulans. apertis futuris ,culei inteftinain lucem protrahebam,&quodcunque placuerat,in cibum mihi f?ruabam: ftatimque fufluram qua fieri poterat folertifsime rurftis confutbam.Qi^e venter meus non ceperat, vendebam, &quidem meris obulis praffentariis .vnde •mihi deinde vberrima feneris Tnateria fuppetebat, quamprimu nanrque aliquis accefferat ,ftipem porrediurus,manum ego fubu^ cbam vicariam ,&obulo^JtSS occultum tenebam,in coi^
U4 Proscenivm prxduro aliquid aliquando extorlqueri pcffvj^ nudo &inope nilii*. Ibi percutfatis pagis aliquot, i]s prflertim vbi fpes largioris erat quxfUculi jtandem Almoroxam pcruenimusjvini prouentu vicum celebrem,lam yuaematurx erant; quarum vnam,eamque fatis grandem quum colonus aliquis hero meodediffet, ille£ue vt mequem totum illum &;prsteritos aliquot dies plagis obtuderat, aliquo mo- | do placaret ,vel quod eiu/inot^ i xesperaincludiacgeftarinon polj 4'et, Hucaderdum,inquit,miLa/- Xarille.vuam hancvna tuburcinejnutjfed ea conditione vt quiique fingulas decerpamus baccas ,neC alter alteri vel vnam proripiat. Accepta conditione ,laetus incipientem fequor; ffcd quum nequam illum oblitum conditionis binas ficnul capientem baccas viderem, non minus impigre &ipic binas immoternas decerpo. Hocmodo ,vua
I VfTAE HvMANAE. f2J Vtia dido fere citius in ventres nuftros condita, ilfe vti fedebat, vacuum racemum diu aliquantulum manu tenens &pedunculo motitanSjrotatocapite,rouem lapidem,ait, iurareegoaufim, Lazarille, te conditioni nequaquam ftetifle,nec fingulas,{ed binas,ternas» atque adeo quaternas baccas ^mui decerpiifle. Leuiterfadum nego;iimul vnde id conijeeret rogo. ille, Exeo,inquit,quod meipliim ,quum binas diKerperem haccasconditionis non admonuifti, led procul dubioexeraplun> meum ftrenue &ipfe imitatus^ immdrupergreiruses. Etiadum quidem tum ego meum vt puer rifirpoflca veroquotrefcunqueid nmentem venerat, pelsimiho- Eninisafhitiam demiratus fum.in- ^nita aliaflrategemata inter me & Ilum vitro dtroque vfurpatafi- «mio pratereo.^ vnumtantum ^(^m,&quidc illud ip£im quod diuor-
h6Proscenivm diuortio inter nos occafioneprs-- buit. Efcalonae quum efTemuSjac peram probe baberenius fartam,. ! Gaecus ille farcimen pra?pingue ' craticulas imponere-, ac prunis quantu.m fatis effet ,affare,deftillantem vero pinguedinem pane excipere meiubet. quem dum fuauirer comedit, depromtis aliquot numulis,ad vini afferendum hauftom me mittit.Interim ego in angulo quodam rapum video oblongum ,“&penitus flaccidum: quod quum mihi farciminis fpeciem tquae miram promulfidem faucibus meis iam cxcitaucrat,repraefentafletjfliatim diabolus (hu«j iusenim vnius fuggeftioni plerlque flsgitia fua imputant )occaflonem heri mei decipiendi &fa- Frtuuio- tiandae ingluuiei mihi commonculartf. jd ergo ocyus arreptum, in detrafti farciminis locum' fuppono ificque abiens, praedam meam omnem in ventrem congC'
Vitae Hvmanae. i2y fo.Rediens, C^cum meum video putatitium farcimen in craticula diligenter vcrfantcm ,medium denique inter duo panis frufta preflantcm ;&ego quidem, tacitus tamen ,rifum continere non poteram ,plane, vt eft in prouerbiOjSardonium. Senex enim vbi nullum omninofuccum fequi lenfit, dentibus guftusfccirexperimentumded frequenti morfu vexatum rapum exfpuens.mefuribundus inclamat ,&fraudem fibi faflamquiritaiUr^EgOjlvieinfeiicem iinquam: qui eius infimulor criminis quoipfa meabfbluirabfintia.Mc enim ecce,iam iam modo ecaupona venientem, an ergo abfens conturbare aliquid potu ? lile Termonem meum atqueetiam peierationes quibus caput meum deuouebam, nihil moratus, lam kiamj inquit, furti huius tam ingenioli au<5tofem. fimulque arreptum me ambabus conftringit G4mani-
ViutlitM- It? "pRcysCEKtVia matiibus tuxn foedis fuis,nulIo ta“ men farciminis fucco vndis di“ gitis oris velat cardines mihi ef* fringit ,&nafam fuum acutilsi* jnom in ipfam intrudit ri(ftum> olfaftufcilicet amiffum farcimen veftigaturus.vndeftotnacho meo tanta oborta fiiit naufea,vt ob fe- i^nationetn male manfam farcio men &quidquid in eius fundo e< rat eiecerit,mihi quidem illepras» longo illoiuonak>,tamquam harpagone,ex ipfo Ifomacho inuifum cibum extraxiffe videbatur* Sic ille mevomitu iam ante debilem pugnis ita contudit &vnguibus lacerauit, vt nili domeftid accurrentes me mamibus eius eripuiffent, procul dubio dies ille fupremusmihi futurus fuerit.Tum ille quid rei eff.t fcifcitantibus ,& hanc &omnes altas meas hiftorias tam fcite ,tam lepide enarrauit, vt nemo eflet quin me multo grauiores poenas meritaro putaret
VXTAE Hvmanae. irp ac palam diceret :etfi pleriqueomnes ri(u paene dirumperentur. E^o &infelicitatem meamdeflebam, &ignauiam damnabam, qnod fireleUilsimo iili nafum,^ dum ftomachimei fundum rimatur, non praemorfidem. Nam & concoftu forte futurus erat facilior cpiam farcimen iilud ;&nafo nullibi reperto ,fa<5tum negare poteram. Poftquam Ipeftatorum rifus,mcutfletus Sc Caeci ira pau- , Ium detepuit, hofpitumoperain gratiam redimus ;qui dum vulneratam ac liuidam faciem vino, . quod attuleram mihi abluunt, fa- i| cetus il!e, Meus^hic puer, inquit, ... vnomenfeplus vinilauandoablumit ,quam totum tgo annum, bibendo. Vino certe, Lazarille, tta plus debes quam patri tuo. Hic enim poti Deum,viram tibi lemel largitus eft ,qualh vinum faepius tibi reflaurauir. Te quidem pras omnibus alijs rebus vinum, puto, G5eliio I
ijo Proscekivm olim beabit .H^c ego aliaque multa quum iam menTes aliquot Spartana fortitudine toleraffem, tandem difpicere coepi •quibui modis non inultus ab ipfbpoflem difcedere. Quum imber continuus toto die dcfiuxiffet ,&riuuli per plateas pafsim decurrentes nobis,oftiatimeleemoijnam qufrentibuSjObfifterent :Gjecus,Vides, inquit, Ls^arille &pluuias pertinaces ,&r plateas aqua p«r.e redundantes. Mihi quidem fa<S;u; optimum videtur vt in hofpiri-' um redeamus, id quum xtfvo ar.j bitratu ageret apnujlTerr,,prope-i rantem eo duco vbi rimis ceterij latior fluebat. Hic, M' pater, inquam,cautione opus eft vt ne pedibus rtoftris balneum paremus. &tcce,iam locum difpexi,vbi fine- v!!o pericui ofaitu nos traijcere queamus. Porticus erat eregio-| ne,l3ptdeis columnis innixa. Sifto ib; hominem ex aduerfo vnius ,& qui-i
Vitae Hvmanae. 131 quidem prsgrandis. tum leui faltu prior ipfe me traijcio :inde poft columnam i!!am.latens, vt & ipfe (altu me fequeretur hortor *ille ad inftar arietis cornibus aliquem impetituri, recolleftis aliquot palsibus, quanto poteft faltu trans riuum fefe librat, fed in columnam impingens ita retrocellitur vt fulmine perculfum putares. Dum ille quadrupes in cccncfo torrente volutatur, ego ,Quid hoc rei ,inquam, efl, mi pater fAn tibi farcimen fuboluir ,columna non fiiboluit :vbi iam tuus ille lagax nafusf Sed tempus iam eft,vt tu alium puerum ,ego alium herum quseram. Quum hoc modo inteftabilem illum Caecum res fuas habere fibiiufs.irem,curfuceleriterindenie proripui, nihil quid illo fieret follicitus. Maquedam inde profeftus. Clerici cuiuldam plebani mint- G6fterio
15 1Proscenivm ^ Iteriome addixi :echarybdi in kyliam ,ab equis ad afinos delapfus. Erat quidem Caecus ille meus impendio auamsac tenax, idem tamen cum hoc nouo hero meo comparatus, magnus ille ,.-Alexander mihi videbatur. Quid q^ruitvultis dicam ?Totius Mundi akama- uaritiam hic fuo vnius peftore Imaritia^ conclufam geilabat. id vitium an ei innatum veJ adlcititium fuerit, ,fanenefeio. illud feio, maiorem famemmenullibiperpcfllim.supelle&ilium quidem in aedibus Iciusnihil ego vidi, quam cillam icmninocariolamjquailleprope. «ore vtebatur ,eiusque clauem e aona pendentem afsidue fecum | circumferebat. Sed quas delicias penore illo aflferuatas putatis^ Lardum forte rancidum ,carnes putidas ,faliamenta corrupta, & id genus quifquilias ?Nihil horum vnspuun lar noiler alpexit, ikU.
Vitae Hvmanae, 133 Aliquando tamen emacel^ Io caput ouillum domum afferebat. &ipfe quidem Unguaro.eerebrum, oculos, malas comedebat, reliquias vero mihi obiiciens, Cape, inquit, &ftrenue tuburcinare, en melius ferculum quam ipfius Principis menfae inferatur.ego autem nihil aliud optaba quam vt tara lauto ipfe cibo perpetuo fruerctur.Vrinam vero mihi panis faltim ad explendam fame latis fuiffet /quem ille mul- to dibgentiusquam Cereris facra conclufum afferuabat. Longum fit ac faftidiofum, fi vobis recenfere velim quibus infidiis atque artibuji panarium illud amepetitum, atque etiam aliquando expugnatum fuerit. vnum tantum audite Itratcgema :quod &ipsu mutandi heri caufia mihi fuit.Fa- Famr nae tantum nen enedus, inter vetera ferramenta apud fabrum quemdam ebueni adfpicio ,ei C7quam
2^6 Proscenivh neque heram poflea videre mihi contigit. Miraris forte,exemplo hoccau- ... tioremmenon faftum. Equ>dem nprit. &iplemiror.-fed nei^jo quomodo CGm xMedea dicere poteram. Video melioraproh^ Deteriora fequor. Snmto prandio ,inter varias cogitationes deambulatura prodeo.- Hi; dum tabernam qjjamdam praetereo,alteram illam feminam video, aqua delusu mefupradixi.QM£vtmc vidit, nifias oculis me vt fequar inuitar. Hic cgocx^ fiilransgaud'0, magna cum alacri tatdequor praeeuntem;, quum autem in tabernam media fers platea ingreflam viderent ,ingredior &ip(e. lam ilJa preciofi pan- ni aliquot proferri isjfljrar volumina; equibus quum vnura ele- ‘ g^flet ,tandemcofiedtit fermonem vt diceret, nurros quidem fibi in promtu non effe, rogare vt certura
Vitae Hvmanae. zj7 certum tempus folutioni deftinct.ille. Non notam fibi efie dicens, duiliterfe excufat ,&alle- :gata pecuniaria inopia ,praefentaneis (ibi opus cfis numis, contendit. Tum illa mecum tacite colloquens, ante omnia ,quod node illa tam mifere fruftra fuiOem, blandifsimis verbis fefe excufat, jQiibus ego fidem habens, vt pudori eius fuccurrerem ,mercatofem alloquor,&’^0 re fimplicem^ inquam, qui matronam hanc tam •nobilem, tam duitcm,cnius ego quaeftorfum, beneficium hoc tibi velle debere exiftimas .Satis fuperq; argenti &auri:ni eis quos ego habeo, eft loculis, fimul cum di<fto ,quot plena manu capere potera Icutatos depromo, &mercatori panni precium numero. Prudenterego feminam agere arbitrabar (&vero eiufraodi ftrategemata tali generi vfitata funt^ in aatncefiuo) quafi amoris pignus
Proscenivm ^nus ame accipiendo, ne forte, vt fieri nonnunquam folet, ame ainoris faturo poftea ludibrio haberetur .* nec dubitabam, quin hoc tam vitroneo ac forte infperato ipfi beneficio mihi quama-- xiinefeciflem obnoxiam. &profefto etiam numos illos, quos,vt audifti ,duabus his impendi feminis, multo melius jac pulcrius collocatos arbitrabar, quam fi Indicae negociationi ,quae maxime lucrofa <ffe folet,concredidifiem. Illa gratiis mihi quam amicifsim e a£iis, iubet vt ad horam oftauam vcfpertinam prsfto firn ,vberrimum beneficij mei fru6tum capturus .Nulla dies mihi longi- or vifa jqua praeterita ,vadimonium obeo, teffcram acceptam edojfcreojtufsio.-tandem etiam fores pulfoj fed idem erat ,ac fi Alcantarae pontem laxo perculiiilem. Qimm cogito ,non aedes illae eraat., fed repuleram, adeo ne §>7
Vitae Hvmavae. audiebatur.Pcrtinax tamen ad flaediam noftem vfquc perlilto, inter fpem ac metum hsrens: c|uum ecce livores video ac turbam mu’tam cum fuflibus &laternis. Secedo in angulum, quid rerum ill igefiuri eflbnt inde profpefturus.PuTant fores.quum nonaperirertu-r, effringunt, irrumpunt in aedes, omnes angulos perueftigant. accedo propius, & animaduertens non inuenire eos quod quaerebant, nonfemel impetum cepi exdamandijVt hvdriam (in qua ego latueram )inrptcerent; atque inde quam celerrime aufugiendi. Sed tandem exitum opperiri conftiruens ,dum pauIlo ciiutius cxfpe<3o, feribatn quemdam, quem iUaffatrem fuum mentita fuerat, vna cum muliere feminudos, ita vt reperti fuerant, in carcerem abduci video. Ego nefeio maiorem moldliam an Istitiame&hacre ceperim. In-
Z^O Pjt’©S CEN1VM dignabar metam indignis modis habitum ac rperara voluptate fraudatum ;gaudebam econtra me«dibus illis exdufum,captiuitatis periculum vitrfle. lam fpes mea omnis in alterius niius,quem itidem, vt mihi per. ’fuadebam,liberalitatemca demerueram ,amore erat polita fed fwatta. nefcirem vbi iHa habitaret, neque illa mihi quidquam renunciaret ,poenitentia animum meum fubire coepit, cogitantis, o <juanto melius pecuniam tuam oolIocafies,fi ea quinquaginta o» uestibi cmilTes /Quum fic defoerabundus media noifte in holpi. tium rediiffem ,apuero meo in. tclligo eadem node \lidore in hofpitio noftro nefcio quem qup iitum. Sufpicans ego ne aromata, rius me periequutus ejOfet ,iterum meproripio, &puerum opperiri me vfque in craflinum mane iti* beo» Sic hinc indeobambulans totao
Vitae Hvmanae. 241 totam illam noftem inter varias curas &. follicitudines tranfegt. Vt vero diluxit, domum redij,eo confilio^vt &veftitum &domicilium mutarem, poftquam vero intellexi no mcfcd alium ali<5lo- re illo quaefitu, in foru iui,ac duos mulos mercatas, propere Toleto me proripui, vbi ta turpiter auro cmundtus.nec ipfas quidem sdes fine indignatione poteram afpicere. EodieOrgazzum ,atque altero Maluginem proficuus fura, ^^ lomno tam plenus, vt ex praeteritarum aliquot nodium ,dum Uebriaftultifsimus amores fruftra k-flurur/M4 dor, veternum aut lethargum j contraxifTe mihi viderer. Malu-'^' gine quum efiem ,eforano quali ' excitauit me formofie admodum in hofpitio puellae alpedus, quae Ita famulabatur, vt nec ancilla, nec filia mihi videretur. Haec qun farcinulas meas in cubiculum de- Mpor-
i4* Peoscekivm portaffet, comiter ame falutata, Bon minus comiter re/pondit. Commoda haec mihi vlfa ad qua admoucrem arietem. Quid muU ta ?Conuentum tandem inter Bos.vt^quSprimtimhcnrs &hera cufoitu iuiflcnt,ad me illa veniret. Ego vt tanto magis ipjam demererer, inter &poft cenam ex om. nibus qui appofiti erant cibis aliquid ei dedi ,tummelioris vini hauftu Bon femel eam inuitaui. nec illa humanitatem meam a. (pernariviia; tantu quotiefcum* quearripere eam ic ad metrahen conabar,refuglebat.Dum ita cm leuiter renitemclud^or ,ftUaii qua&debam frada.humiprouot «ort parumqueabfuit, vt caput grauifsime laeferim, atque ctiaii jneoipEus pugione ,qui vaginr m3ti exciderat,induerim *Difsi' mulato,quantum facere potei^i dolore, rogo an condi&umobirt ^rclitvad^Doaium» Annuit ilh
Vitae HvMAitAE. i4| itatamea vt quod vno verbo di^ xerat,alterooegaret. Ego quuiB fummomaneiter profcqut defti* raflem,iufsi vt puer craftinum pabulum proiumeutis apromocddopeteret, tum hoc &farcinuUs in meum cubiculum comporta^ ret, vt ne quid nobis in morae(^ fer.Cena perfundius,Cubitum eoj &quamuis (bmno marcens, frequenter tamen ,puellam adtfle fofpicans, euigilo .Tandem quu. iam in vtramque dormirem aurem ,hofpitis afiiia per sdesob» ambufans, ad cubiculum meum peruenir ,&hordeum odorata, caput per fores, quas deinduftria apertas reliqueram, vtpuelljE pateret aditus ,immittit ,pabalo meisiumentisprsparato infidias Aruens. Dum/ic Aolida bcAia introitum molitur ,ipfas fores percutit; quo ftrepitu ego excitatus, puellam iamiam ai^Iexurus .erigo me «&rubmifia voce Mi cam
Z44 Proscenivm camad me voco. Voce mea exterrita afina confiftit ,&immiffo in hordeom ore,tuburcinari incipit. Ego puellam in tene» bris errare credens, furgo, &,Eia, inquam, mea vita, mea animula, adesdumrcandidiisimasillastuas manus mihi porrige,vt ad ledum te deducam, fimul dumdexft-ara extendo ,genu in caput afini impingo: quod ille magno impetu eleuans,paene dentes omnes mihi excufsir; {anguis certe vbertim ex ore mihi profluxit. Iraegoinfaniens,vix abftinere poteram quin pugione nequifslmam befliara interfecerim. Sic ftnguinolentus, amore in malam rem faceffere iuflb,ad ledum redeo ,& fomno mereddo. CV) capvt
Vitae HvmanaeI 245' CAPVT XlV. Gufmmm /ilmagrum profe- BtMi militia nonnn dat. OVVMfequenti die in n^I- tamvfqre lucem dormiuii^ ferri,duni puer itimentis pabulum przfcetjccce puella eubicuium in- •' trat: ftatiir.que fubridens vitro fe excufatquod nc<Se.illa ad mero veniffet, ab hero cubiculo inclufam fe dicens. Ego ,Quid te imtn/etix pediuerit ,foror Lucia (id ei noiTienerat)nefcio :hocfcioobamorem tui periculo primum,nue etiam dolore non leui me perfun* dlum.Sed valeat Amor Tu lentaculum. nobis para, abit illa, triftiriam vul ufingensj fedprocuidubiointerim fimplicitatem meam tacita fecum irtidens. Surgo^ ac fumtoientaculo,mulam adduci iubeo :quae dum <onfcenfurus M3atergo
l$2t PROSCEN IV M us iniurisfuipicionem adeo ferre non poreram, vteam ne Regi quidem condonare voluiffem , Indignatione ergo &ira plenus. Fateor, inquam, domine Comiflarie, aetatis mihi nonvaldemultum ;animi fatis fuperque effc fcio. Barbam non babeo,at manu ' qua aliis euellam. Aetatis defej dum animi magnitudo fuppjerj bit. Ille regis mandatura prste- . xens,ciuiliter fe excufabat« Ssd Centurio inprimis ,iniuriam hac , non mihi fed ipfi fadam aiens, multis verbis deprecatus eft ,vt omni depofitainilignatione^con. tubernium (ita enim loquebatur )non recu/arem :de fuo ftipendiuro. Semulca alia quJB pisibre nec vellet nec polTet, mihi pollicitus.rreque enim adhuc Iciehat loculos mihi piane euifceratos.Se fane paupertatem meam diligent fsime ego celabam ,&prilliaam alfedabam liberaJitatem, par-
VllAE HvMANAE, 255 parcius tamen multcque. cautius quam antea. Dum nauium quae militibus in Italiam tranfpostandisdeltinarg erant aduentiim prfflolamurjfumlibus noiufhciens, puerum &miniftrum dimitto. Tum intellexi, non minus feram quam miferam elTe in fundo parfimoniam. Ah (cogitabam) quis malus te genius in Amorem pulit? cui Vcft^m &pompam immcdt-ratam, cui tot alios fumtus tam imprudenter, itnmdturpiter faftosimputabis ?Qmd iam mihi prodeft ipfi Centurioni fic meas opes oflentafle ?Iam lentie- i bam minus me gratam &Centurioni &reliquis omnibus.IVIoroe- I to omnis ilia, quam liberaTitate-j ' vel potius prodigalitate mea m.« , hi comparaueram,gratia difparuerat &diiperierat. Iam in me vej rjffime dici illud poterat '; Difies eram dudam ,fecerunt me tria nudum, M7Jle4,
^54 PROSCF. NIVM Alta^ Vift4j Venitsx tribm bit fum fA^ns f»entu\. Sed illud longe grauifsimum mihi accidit, cpaod vna cum numis amicos mihi omnes periifle intel- Iigerem„ lam &Centurio &reliqui amicitiam meam afptrnabantnr f&quem Don. loannem de Gufraan ante, iam Gurmanulunt appellabant tquinetiatn ipfi. gregari} milites ,quos vix afpcftu; paullo ante dignabar, contcrotul me habebant. Mihi quidem nutlum aliud reflabat remedium^ quam vt dfsimulatis omnibus iniuriis mufihrem ,Centurionis interim gratiam, quantum fieri poterat,omni feruitiorum genere fartam te6kam conferuarem- capvt
Vitae Hvmanae» CAPVT XV. Gujhtaniu ahfttmtafurtiua emia. Centurioni lauernia» nis a fiat o^eram^ Ah,quam molefta fortunae hxc mutatio animo meo accidit /quam aegre ab animo ira - petrare poteram ivt reliftis proteritis, praefentia non faftidiret* quo tandem coJle^o, illud, me* cumcogitans,.aIiam fortunama* lios poltulare mores, patienter o* mnia ferre decrcui», Sedin primis - illudoperam irromnibusfaftisac diO;isdabam,vt priftinam de mea nobilitate opinionem tuerer, ncc quidquam ea indignum mihi ex * tidere paterer. £t (ane vt magni eft animi rebus fecundis non efferri jita non minoris, aduer/is non fnccumbere ,&in vtraque fortuna eumdem efle.Genturioni BCo ita ego inferuiebam ,vt licet ftperio*
2/5 Proscinivm Nuperioris meas fortunx oblitu? non viderer, nihil tamen arro> gansaut infolensfpirarem.Qmd enim paupere fuperbo magis & ridiculum 8c cdiofum ?In hoc Mundi theatro cum fortuna perfonam mutare oportet. Illud memineris, QuodJis ejfe vda,nshi!^ mdis. Nec quidquam teiuuabitj mihi cfcde ,bvirtutu.m tuarum conici us, ab iis quos merito ipfe contemnere polsis, contemni te xgre feras. Hoc fcito ,tanti vnumqueque his temporibus seftimari quantum in jere &polTefsionibus habear. Hi Mundi mores fiinr, fuerunt, &erunt. Inter has curas ac miferias norj psruo mihi Iblario fuit ipfius mei Centurionis paupertas ,quae tanta erat, vt deficiente pecunia,vniones, gemmas, torquem aureum, &quacunque aiia preciofa oppifnerare nec< ffe haberet. Ego ,cuius
Vitae Hvmanae. 2^7 ius neminem miferebat ,fortur nam eius ferio commifcrabarrnec ramen erat vnde amplius eum fubleuarem. C^od ergo ynum poteram ,operam quam lar-, gtfsirne ofierc ad omnia queciimque vellet. Ille, quoda verfatili meoingenio auxili} aliquid fperaret, quibus circumuentus erae necefsitates vitro mihi confitetur: quibus ego ita medebar ,vt nec mei obliuifccrer. In primis, lucroia miiucrai hofpuiorum -Difdptt- niandata mihidefignario, quae iia Knmiiiame fiebat ,vturc femper tarisdeni aut etiam viceni mihi fupereflent tituli ,quorum immunita- . tes prsfentanco argento patres- : familias ame redimere cogebantur. Sed& meum erat quidquid fere ad manum venerar. Qmid enim clam non poteram furripere, palam, ftratiotico fane, hodie nimis vfitato more, vi auferebam,* Q;ud multa ?infiniti nobis erant modi
15^ Pkoscenivm modi acquirendi rerum dominij, de quibus in yniticrfa luris difcipUna ne litteram quidem aut verbum reperias. Capitaneo meo (cur emmvfitatis non vtar vocabulis^etfi parum Latinis?)numquamgallinsB, pulli, anferes,oues, &reliqua campi pecora ad ' viftum deerant ,me variis artibus procurante, Qwd fi forte ( apatrefamllias infurtoefieinde. j prebenlus, aut rapina conui^usj Capitaneus aetatern nissia fans, prtefente eo qui querebatur, fblea admodum iubtili aliquot ifrus vel palmis, vel natibus meis infligi iubebit, qui msgnum fo» nitum, at paruum dolorem excitabant. Sed fere fcmper aderant ad eam rem afegati patroni aliqui, quorum intercdsione &reatus &pcena mbi condonabati r. Qaid ego dicam de fraudibiisin militum recenfionc adhibitis? quarum vobis aliquot nararrc.nifieas
Vitae Hvmanai. fi eas hodie fic vfitatas fcirem, vt etiam ingemofifsimae fere rideantur; nec admirationi fit nifi qui aliquid quafi fupra humani ingenij captum in hac arte excogitaric. Egovtantepecaniaf ,ita iam ingenio meo omnem quam aCapitaneo iniera gratiam,&qualccuq; vita: meae facilitate debeba.atCapitaneo meo nimis prodigo etia omnia nimis parum erant. Barcinonem quum venifimuSjVbi triremes in Iral anos tranfiporutu* rf ftabatjiam omnis ille comeatus nobiserat interclufus. Qmstum triftior meoCapitaneo^ranto n>agis ,quod nemo cflct ex regiis CommiiTariis aut quaftrrjbus, qui, etiam ii flu Regis, vel teruncium vellet exponere,frar:j cauffhntes inopiamjquin etiam multa aureorum millia^qus de fuo(quu proprium antenihil babuilTenrj Regi mutuati efient ,dtbcrtlibi praetendentes* Animaduerfo Ca-
2.6o Proscekivm pitaneimcrbo remedium qua^fiturus ,inter pauc? eius cimelia vnum videram ,reiigiofjs vfibus confecratum, &'3urograue ,& multis gemmis diflinfium. ^^««5 i Dei vocant, quumiameoresrediiff.t, vt quidquid habebat oppignerandum aut vendendum effer, rogo vt ilJud fidei meae paullifper concredat, quod ijiejaftum lae tradrare facile inteliisens ,& fauilnm fncceffum comprecans, haud grauate fecir. Acceptum ego ' cirritliumad aurifabfum vfuraru nomine infamem defero. &multa 4e meo genere, caufsis itineris, &in primis deprfffenti mea inopia praefatus, aio tandem, cimelium mihi fupen fle vnicum ,magni valoris ,quod etfi vendere nondum me cgeftas cogeret ,, confultius tamen duccTC pecunia vfibus meis vbique profutura ' commutare. De!;bi raret ergo fecum, an pro eo non omnino ini- I quulB
Vitae Hvmanae. i6i quum mihi (oluere veliet precium,lic vt neuter conquerendi haberet caufla m:gratum mihi tamen fore, fi prius de mea perlona apud eomiiitones, adcocjue ipfum Capitancum inquireret.quum fic ille comperilTet quae vellet ,nempe nobili me genere ,in iragnis diuitiis natura,honefto comitatu, copiofa pecunia nuper inftrudiu: qua per iuuenilem imprudentiam abfumta ,ad eum quem videret flatum redadtus cfT;ra :hac relatione inefeatus, ad me redit, paratum fe dicit ,tum hoc tum quascunque alia haberem cimelia ^me emere tfimul petit vt illud infpiciendum fibi monftrem. rogo vt in fecretum mecum fecedat; apertoque thorace ,cui ita illud affixeram,vt ad pedusnaibi penderet, oftendo .Diligenter ilJe contemplatus, iam hunc iam illum defetSura caufans ,quinquaginta offert ducatos; ego non minori*
Proscenivm <% t>2, finiuntur vits, perduntur anim$, Qnid pauper fit ,vis dicanij Pauper eft moneta nullius valo. ris, furni confilium ,fex populi, coenum platearum, afinus opuletorum. Denarius quem pauper habet non valet fem flem-, fcien.’ tia ipfius ignorantia efl:; fapientia, fatuitasj ftrmo, ludibriumjpeoiliolum, omnium praeda ;vita de. nique omnis, odium &abomitia. tio.In hominum coetibus non a«. ditur ,fedprjEfens tamquamabfens habetur; non faUttatur in fo. T6; non domivifirur: quinetiait' obuiumplerique omnes fugiunt, non dignantur congreflu,non fcr> mone. Si miranda dicat aut fadat, veneficum aiunt, &magiae p^ ritum; fi virtutem in di&is &fi' €);i$ oilendat ,alios decipienti quaerere occafionem» ab omnibis calcatur, inemine fubleuatur.cttam cogitationes ipfius )quoruis tamef
Vitae Hvmanae. tamen nemo alius eftconfcitjs, in crimen vocantur; denique ab omnibus quibus 'tndique expofituseftjiniuriis nullum prouocarionis ipfiius tft, nifiad fummi ludicis in altera vita tribunal O miferum pauperem lqui quum nihil habeat ,pro omnibus tamen fatisfaccre cngiuir :cui etiam media silatefolegratusfrui vix licet. Et quemadmodum carnes putidae carnibus vorandae obii ciunturj ita pauper parafitorum ludibriis adiuitibusexponitur» At quam diucrla, bone Deus, opulentorum cftconditiol Hifecun- .,, dis ventis &tranquillo mari na- Uigant. granana rrumcntis ,cellas vino, arcas numis plenas habent. aftate ab sftu, hyeme afrigore fe defendunt. D:ues fatuus pro iimpiice, fraudulentus pro aftuto, prodigus pro liberali, auaruspro frugali, obftinatuspro conflanti, audax pro forti, malus denique N3pro
270 Proscekivm probonohaberur .Obfsruatur, «oljtur, adeoque adoratur ab omnibus. ipfe teli Is fibi eli, ipfe iu. dex. Facit denique folus quod vult. Senii tum quidem ego qua v<rum lir, quodvulgo dici folet, Hominem fine pecunia f.lTe cor- 4 pus fine aniirra ,&illud Demofthenis; line pecunia nihil eorum quae oportet, licri aut geri pofle. Pecunia laoguis eft hominis ,quo 1 dcftitutus quafi mortuus inter viuos ambulat ,&pro non nato • habetur. Peruerli hi mores funt,* lateor :(ed quid tu, ve! ego ?an i huic communi errori medebimur?anfruftrameliora tempora &mores emendatiores exfpedra-, bimus ?Numquam profefto illud erit, nili ad Calendas Grsccas. Antiquum Mundus obtinet. Me'| dia primis, extrema vtrifque refpondent. Primus hominum parens infidelis Deo fuit ,mater, in€sdax,pri|?20g?nicusfratridd3.
Vitae Hvmanae. 371' Quid iamfir quod non antefadu, aut aliquando futuruni fitPQMd pretc/ira fere femper meliora no- bis videntur, inde fit vt etiam malorum ac dolorum quibus o- Jim perfunfti fumus recordatio nobis grata fit: quum prxfentiuai acerrimus fit fer.fus. Sic viridantium ac variis vernanrium floribus pratorum afpedlus elongin- quo oculis gratifsiixus efl: ,* at fi propius accedas, nullibi reperias, vbi federe velis aut pofsis. Et quid mirum eft ,homines tanto ftudio diuitias confeftarii quibus defici dhtibusjfrater fratrem,vxor maritum, filium pater ,patrem filir.sdefefit, irambhomoafeipfb defcifcit.Egocerte fi Genuam appuTus meiplum confiderafiem, numquam in id quod expertus fum incidiflem ludibrium ,fed meliori fortunae me feruailem.At fatis philofophatus Ium. Genus quum effem ,aCapi- N4taneo
-27i F* O5CIKIVM taneo rnco ita ,vtaudiftis, dimi{- fus, etfi centunculo vcrficolore induti», mormolydo quam homini fimilior,antiqua tamen Gothoru nobilitate me ortu, &praecipuaseiusvrbis familias co^nationeattingeremciaftabam.O que ludibria quas contumelias ego iti quum maximas fperaba honores, acccp /Nemo ex omntbus erat Cui ego genus ac profapiaiB nata reue'ararD,qui non llatim exclamatierit;0 audacilsimum nequam/ Tunculi ortus fis genere? quem palam eff vulgo conceptun;, &in lornice aliquo natum .quin ettiatn nonnulli mihi genus meum pertinaciter iactanti alapas infi:- xerunr. De patre meo tantum comperi,quantum de eo qui nunquam natus fuit. Tandem fenex aliquis rccaluafferf cuiusmemoriam fineindignatione eriarunum vlurpare non podum )variis de rebus amice mecum colloquucus, ait,
Vitae F?vmanae. 275 ait jPatris mei nomen fibi non i" „ .Senuti gnotum :dc omnibus vero quae ad cognatos meos pertinerent, domi meerudrtnrum, fimul vt (i cenatus cflem ,fecum irem inuitar. Fidem habui homini cano,& cuius afpeftus atque omnis habitus venerabilealiquid praefeferebat. Praeeuntem ergo (equutus, domum ipfi us ingredior, Itatimque aminiftro in cubiculu quoddam magnifice apparatum deducor. Tum demum fpe falfum me vidi, neque enim putaram ,fore vt in opulentis sdibus,&quidem apud eum ,qui genus meum & noirflifc dixerat, &magnopere fextulerat, incenato mihi ac famelico cubitum tlTet eundum .Cur ergo ,ais, non prius in taberna aliqua famem explefti? Dicam ingenue. noftrae nationis mos cft, vt pleriquc de fuo parce admodum viditent, alieni vero ita fintprodigijVt vitra fatietatem ingefto N5cibo
174 Froscenivm cibo potuque,pantices diflendant ac psene dirumpant»Venit poftea ad me ipfe paterfamilias ;fed fine Cerere &13accho2& multis interrogationibus de parentibus meis, deque rebus aliis purimis tam mihi mo^eftus fuit, vt ipfius quoque cens lubenter obliturus mihi viderer ,modo ille abiifler* Q^m ad fingula prudenter admodum refpodiffemjtandem digrediens ille,vniex famulis mandat, vi mihiadminifieriumpr$- ^ ftofit: iedegOj amoto famulo, quamuis edere qi;3 dormire maluiflem,depofitoomni meo lacero admodum &nodis hinc inde magis adftriclo qua confuto ve- HitUj ita nudum me in leclu con^- pono.ne lectus immuda ae fqual- Jida mea interula confpurcai^etiir, aut forte alumnorum aliquis ab- «rraret, &omniamilfa jedeundi ad priftlnum ftabulum voluntate, ^ra fieret. Vix oculos dauferam, ecce
Vitae Kvmanae.^ 175 ecce lar.usti aliquot diaboli in cubiculuiB irrumpunt ,& meum cireumbftentes^metu tan-^^mc»- tum non me exanimant, mare non aufus ,fedu’o tantum Dei nomen inuocabam ,vt me ^ baptizatis illis diabolisliberarct. Sed vani erat exorcifmimci^Statini enim eorum aliquis ftragulo me imponit >tu finguliappre-- henlis laciniis,ad femiboram fere ita fjccutiut, vt vi retentricc alui meae lariguefcente, quidquid ftomachoclaufum gerebam, redderem. quo teterrimoodorcoflPenii illi, exanimi me relicto, fefe proripiunt, An in ccelo vel terra tum fuerim, abalienatis fere fenfbus, nefdfefane ,nili meodoradmonuiflet: quoexcitatus, quid mihi accidiflet, inecum corlidero; tum totum corpus eo quod in linteaminepurum adhuc erar, extergo, ficque centunculo me iterum inuoluo, lam coelo albefeente, Nfores
VJ6Proscenivm fores quas manu mea intus obfc' raueram ,contemplor, iifque vti ^me clauls fuerant repertis, timereccepine aftrifjibus ^lamiis nofturnistflcm vexatus, quarum illoipfoverpcre famulus inter alios fermones mecum habitos mentionem fecerat ,iis irilicet totam illam infeftari viciniam. Tandem pleudothyr.um, video; &deprehenfa nequitia ,fcelerato feni pefsima quseque imprecatus fum, male etiam feciffem lubens, ledoccafioncHi nullam videbam, Optimum ergo duxi, vt kdto diligenter teilitojcrrorcm meum feu imbecillitatem llmul tegeren. IVIane idem quivefpere in cubiculum me deduxerafjadeft minifier. ait, herum in templum iuiflf,ibique meum aduentum pra:- f^oIari.Ego veritus ne ille ventris mei inueniret reliquias ,&imbe» cillitatem meam mihi exprobraret, rogo v: viae &: regionum ifti-
Vitae Hvmanae. 277 us vrbis imperitum me deducar, fic iile ad fores sdium me comitatus, eis occlufis regreditur jego velut alatis pedibus quam celerrime indeauolaui ,probri &pudoris plenu‘:re{tauratifque cibo i potuque abquantulum virbus. iter Romam in^redus {haer^ xT' Cx\l>VT X^ll Gufmanu^s adMendiciti%i buwfeadmngity Jiatuta. dr leges addtfcit‘ SIvxorLoihiljcdomoegrcfla fuiffet ,vt ego Genua, numquam, mihi crede,in filis, (id eft, aeternam, feu diu duraturam )ftatuamfu'iT?tconuer(a. Gerte non facile qu f]uara vel quadrigis me fu flltafitquutus. Eproelioaliquo euaffle obuiis videri poterS: fimilis cani none Nilo bibenti. N7(hos
284 Proscekivm pedem oftentars,mifcrabili voce a.praertreuntibus ilipcm tfrhgito. Voluit tum mala mea fortuna ,vt eodem in»tcmp!o facris intertflet Vrbi praefedtus :qui egrediens, me internolcens ,iubet vtexfurgam, ac domum fecum eam: interulam ibi fe daruru mi- | bidicens. Credo'^ €go,fequor.la Trautex- Prfftdi domum quum veniffem, iigxta, diligenter d’e me contemplatus, Poteftne feri,'inquitj vttam robuflus ,tam viuidi coloris, tam bene habiti corporis homo, talem habeat ac tam exulceratum pedem? Totus tremens, Nticio,inquam, domine, quid rei fit: me quidem quam Deus inflixit mihi , po&iiam, patienter ferre oportet. Sfd ille aduocatodhrrurgo, iubet vt linrca omnia &Irgariiras epede mihi detrahat :quo plane nudato, fraus mea orsnium oculis fuit expofira. Quidmetummiferius^Qnid dicerem, quid facere ? Omni
Vitas Hvm anae. a§5 Omni exosfationi viam prseclufam videbam. Praefedus indignatione plenus fenere me caftigarc decreuerat: fcd adoIefcentiaE meae parcen s, virgis c^fum, (hsc fci- Jicet ilia erat interula )ciuitate ciiciiulsir. Hoc finiftro fortunae, vel potius malitiae m<x i^lu paene prolbratus,animo tandem refum- to, Romam redi),vbi, vtpote in tam vafta vrbe ,&tanta mendicantium multitudine ,cukjne (uo quo poteft viSu procurat* licet. Etfane tutius eft per latifstmu nauigarc Oceani aequorquam per freta 8e anguftias ,vbiminimaprocella ad fcopulosaut vada deferre te poff.t. CAP VT
28^ pROSCENIVM CAPVT XVIII. Gi*pnanus aCardinali quodam curandm Chirurgo traditur-fanatus, inter domeJH- cosminiHros recipitur* ADolekentiam in rebus arduis csecutire veriisimum cft: non quidem ingenij,ftd pru- . dentis defectu, experientia acquiritar.ad hanc vero acquire- L. dam tempore opus cft.Vtfruftus Vimnullum, imrao ingratu ^acerbum habent faporem :ita adolefcentes rerum experientia nondum fubafl:i,aut parum fapiunt,aut illud quod fapere fibi videntur, infipentiam meram cfl?, ftfo tandem inielligunt* Miraris tuiuucnilem imprudentiam? E- go vero multo magis mirabor ,fi quis iuucnisprJBteraut vitra statera
Vitae Hvmanae. 287 temfapiat. Motum illud efl; iwgcnup)^scoc!4 pirum efe diuturna . Sapiebam ego pro xtace, ita tame vt accede^^te rerum experientia, animum veiut acjuils pullus,ad ipfata veritatis folem Ribleuarem, fic mccum cogitans :Hem quid agisGHhiane ?Siccinevits tus optimam partem conteres? Tu quidem no alios, Cdteiprura decipis. Qmd attinet te mendicare, qui Hiulro honeftioribus modis viftum tibi ipfe procurare pof;;? Eccetot hominum millia ,cjucs tnuiftos ad mendicitatem aduerfi cafus adegerunt :quibus tu debitum panem psripis. Tuquidem clecmofynam alacri accipis manu: atquaolimDeOjCuius veros amicos vere pauperes praeuertifti,il. lam reddes?Sic ego mecum ratiocinabar :fcd vincebat naturam confuetudo.Dixi vobis quae ego in accipienda ,dicam nunequaealij in danda cleemcfvna peccarint. -- Eleei»0. Suna, qun quida»
i88 Proscenivm Vidi nonnuilos ac pr^cipue difjites& benenurnatos.quum noftrum aliquem praeterirent ,confiftcre ,tum in cxtrafto marfupio tamdiu pifcari, donec numulum aliquem aut vetitx moneta?, aut nullius inuenirent valoris, ‘ coque pauperem bearent. Vide quo loco homines ifti Deum habeant. Perfuafum habent fcilicer, quod pauperibus datur Deo dari; interim Deo dant ,quod datu a’ij recufarent. Erant etiam ,qui nequaquam fingulis dabant cleemofynam, fed magnarU mendicorum patiebatur confluere mu!/ titudinem; quibus deinde magno cu [lrepitu,nefcio quid diftribuebatur, quos quidem nodiuinum mandatum aut pratum,led hominum laus,quam inde venabantur, incitabat. Dabant alij ,non quod dare vellent ,fcd quod non dare eos pudebat. Sed ha?c videritis qui datis; alia, qui accipitis I cieemoljmam. Remam
Vitae Hvmanae» ttf Romam reuerTuai dici aon poteft quanta me ceperit isetitia. Ad priftinas ergo artes reuerfus, crus < Iterum mihi vlcerofiim condnno ,ficq; adSardinalis cuiufdam oftium m: proiicio^ Egrediente quam poffum miftrabili voce inclamo, per amorem Dei vt affliftifsimo mihi fubueniret obteftans. Meamnon pauperis (ed Dei vocem arbitratus benehcentifsjmus Cardinalis^ mandat famulis, vt mefuas in zdes,adeoque (uum ipGus in cubiculum deportent,Ss in ledo deponant .Inde duos Chirurgos accerfit, eifque curaia mei demandat. Et hi quidem primodecepti afpedu,incurabile vicus elTe, adeoquecrus mihi przcidendum clamabant. Oqustui}! pedus meum inuaierat anxietas lam quodCaietsacciderat^udusl &iocus mihi videbatur :nec In omnibus Litaniis vllum inueoiebam Sandorun lquo ne- Qquili*
i.^0 Proscenivm patrocinium peteretur. Dumita il!t alter alterum intue# tes fubrident ,malitiamque meam mirantur ,iam iamque abituri, rem omnem vt erat Cardinali indicaturi: eledo profilio, & aufcultansquae ilH clam inter k ‘raufsrtabant,vno fic dicente ;Ne- 'Hftmquifsimus certe hic cft adolcfcens, tu vis. &vt videtur, in Lauernae fcbola omnes artes edodus.Sed quid ad nos? Si mjfterium hoc Cardinali cuulgemusj mifero creamus periculum, &nobis viam ad lucrum praecludimus. Quid fi rem omne dirsimuiemus ,&fufccptam adolefcentis curam io longum extrahamus ,atque ita mercedem deinde luculentiorem corfeqeamur ?Renuente altero ,&rem Cardinali indicandam dicente, improuifus accurro, &in genua prouolutuSj per omnia facra obteftor, ne mf, cuius falus in ipforw ore &inanibus erat pc^tta, perdi-
Vitae Hvmanae. perditura irent» HoratBum ad ekeracf)T!3s pigerrimorum tcnaeitatemiferosad ftrategeraata eiurmodicogi* Mei ergo mifererentiir, &rem omnem clamka- ,feendo, tam mee faluti quam fuisipfbrura commodisconfule- rent. Vix medigrcflb, dumilU inter fe confultant, ccce Cardinalem ex Ecclefia redeunte ;cui de mepcrcunftanti ita refponderfltj Atrox effe vicus, iamque gangrfna cruspsne totum occupatum. Bonis aufpiciis in IHaflrilsimse fuae.Dominationis manusincidiffe, fine cuius liberalitate proculdubtoipfi pereundum fuerit.Sperarc fir, omnem curaro intra leme-» ftreabfbluipofle. Tum optimiK Cardinalis, Non fex tantum, fed decem etiam mcnres, fi ita nectfle fit, miferi curae impendatis volo* nec vilis fiimtibus parcatis. HacC ego audiens, incredibili perfufas fofialstUiajtum demuqirc&e ia- O»tcllir
PROSCE.N 1VM telligcns eqnanto euafiflem periculo y&quanta illud bona (pe iam cffet commutatum, quas quidem nequaquam fefellit» Mihi enim cibus &potus quotidie de Cardinalis menfa praebebatur, tum Cardinalis ipfe fepius me vifitabatj&amicilsime mccum colloquebatur, ita vt fermone,.& confuetudine mea deledari videretur» Paucos pofl: menfes iam perfanato, fcilicet crure, chirurgi accepta quam popofeerant mer- Cede, mihi valedicunt ;ego vero aCardinali non rogato ,doinefticis minifteriis adferibor. €APVT
Vitae Hvmanae* CAPVT XIX.- CuJmaHO in Caydinalst acciderit minijlferh. VErifsirnum eft quod illerpud Comicum dicit, Omni’ j^es uw rerum effe vicifitudinem *Poe- nes nmfeos ftudiuinol:in, quod in magnodftt honore,fumiae floruit; noftris temporibus ita vilipenditur, vt Pocts inter couicia ouafl numeretur^ C£nd Orarores olim? Hi dominabantur inforo, inSe- . natu, coque foliiere rerum‘potiebantur. At quid hodie coman- i tius Eloquentiae magiftris? Veftitum quoque ipfum confidera; quam frequens in hoc mutatio, quam nouzfubindc formae/ nec hac in re plebeius aliquis vel Magnati facile cedat.- Fim ipfas quoque linguas &vocabula-ftiperfaia mutauit &ambitio, non placet antiqua flmpliciras.qui plurcs (b- O5keciil
J.OO Proscenivm perinra obtinebat ,Mumaratio, reginae valde amica ,vt &Magnates cius ciurtatis omnes, SuferbUj Proditio^ Dolus, Gula, In< gratitudo, Malitia, Acedia, Penina- (ia, vindicia cupiditas., Aemulatis, Iniuria,! nuidia, Stultkia,van4 Gloria- hh his omnibus ffljgns tum applaufu excepta regina, eatenus eorum liberalitate vti fe velle oftendit^vtde fuofiimrus fibi hcere ItGcret.Gmnis ergo generis .annona aPraefcdo alimcmis Sollicitudine, &C^aeftore i»fo»- jJijWMConquiritur, &tam cibaria «quam varia vina affasmeomportaniun Sub regina quu quifque eorum qu* contulerat precium pofceret, refp5dct Quaeiior,omniaiam exa^efblut3,nec quicquam caiquam deberi.Orto | inde tumultu,prodi tipfaRegina, ' quid rei «fler percun^ata ,itiidem iam omnibus latisradum, idque frsiente ,audiente &vi< dente
Vitae Hvmanae. joidente Veritate^ fidum rcfpondit; nec eam id negaturam. Accedunt Veritatem percuW venditores, & vt verum fateretur vrgent. fed' illa profundum fbmnum fimuISs, quamuis maximo omnium clamore Sftrepitu excitari non potuit rexcitata tandem ,mutam le finsulat,praeteritorum memor;vt quae intelligerer, fi verum diirifi fet, fore vt quod ali; rapuerant, autfuffurati ftierant, de fuo fbluere cogeretur. Ex illo tempore ad hodiernum vfque diem muta manfit Veritas.Quis enim verum lubenter dicat, vndein fe damnum redundaturum fit ?- Mendacium non inepte .meo iudicio, chord* inftrumcnti Mufici, Veritatem vertebrae eiufdem comparare quis pofsir Ete« nim chorcia fuauem fonum,vertebra ftridorem auribus ingratum edit, &difficulter admodum circumagitur tandem vero magi» O^magifi I Verhaicuifimu lii.
304 Proscevivm magifque firma &fixa hseret, chorda econtra nimis a!re tenfa rumpitur tita Veritas plerifque ingrata eft &inuifa ,fed iemper fibi conflat, &immota manet;’ Mendacium vero languefcit indies,& tandem Veritati cedere cogitur. Oquam multi in Principum aulis, mendaciis fraudulenter excogitatis lupplantatur, &in extremas, coniiciantur anguftia.'’, imrr.b ipfa vita priuantiir .'Attidem videas illos ipfos qui Veritati aliquamdiu infultarunt ,non rubore tantum fuffundi, fed etiam in malam rem ac crucem agi. Hsee fi iuuenis ego tum Icinif' fem, aut mecum confideraiTem, non Mendacio fed Veritati me applicu^flena. Sed tota meavira nihil aliud erat quam Fraus,MendaciuTn,fa!fimonia: qute nullo nixae fundamento, tandem corruerunt,ac ruina fu3 pene meopprefferunt.
Vitas Hvmanae. 505 Teranf, Succrefc-<bat indies apud me vitiorum ftges ;&abyflbsabyffum inuccaba’«Iam egoCardinalisfum minifter .vtinam nead deterius res prolabatur. Sed fieri non pcteft ,quin omne violenlentum ad fuum centrum defcc-* dat. Vt arbor fine radicibus nui - Ium fertfrudium, fedareldt: ita virtus ,vix nomine mihi nota, quum nallos in animo meoadhufi radices egifier, vixvllafua veftig'ta ollendebar. Credis forte nselicre fortuna me gaaifam ?Ego vero nihil moleftius ferebam, qr.amelibeftateeie quali in feruitutem abdudum. Aiunt val- ,non diuitias tantum fcd honores quoque qoanto magis affluant, tanto magisconcupifci,5£ ipfa fui eopiaiaroetn augeret fed alius erat animi mei fenfus,cui nihil grauius erat, quana apriftina abduci vita. Nmnquid abfurde fafturus fir, qui pifciura loco pauo-
PRoSC£N1VM pauonibusflagna replere jaquila ad aratrum,, taurum ad volatam afTuefacere^aut equu arenajaccipi. tem aucna velit pafcerefNonini' nas profero delirabant ,qui ex | homine circumforaneo ,omni, bus vitiis afTueto ,&virtutum experte^pjterum nobilem &fru* galem facere volebant. lana enim ' eonluetudo in naturam tranfierat:. iam omnes boni &generofi animi fcintillae vitiorum collu* «ieopprelfejadeoquefere exftinftzerant. Centrum meum ,ad quod me natura &ihdbles ferebat^ taberna erat &vita ociofa: quam ego nec cumGrafidiuitiis» neccum Imperatorum &Regum Honoribus comrnutaflcm* Initio quidem ,in Cardinalis affjmtas minifterium, ita megerebam vt bonam omnesdeme Conciperent opinionem ,&non obfcuro loco natum crederent, fcprimisin ipfius heri gratiam infinua/e
Vitae Hvmanae» 30J finuare me ft^idebam, adu^and«, omniaquetam didta quam fafia reliquae familiae deferendo,&• calumniando :qua arte mirifice me in heri mei gratia infinuaui ,ita vt foli mifai initio omnia crederet,- &neminem magis fidum fuisrebusjexiftimarct. quis etiam quse penotam vrbem fiebant quaque non fiebant ad herum deferebam, vnu exaggerans, altcru extenuS?,- prout hero placere inteilexifllm». Sed quia meaomnia difia» ex meris conflabant fraudibus & mendaciis-, his fefe prodentibus, res meae omnes peflum iucrunt. Nec linguam nec manus cotinere poteram. Nec ipfius hc ri mei cixneliis parcebam, SednecconttibcrnaliuiB msorum bona afpernabartquos velut eveterno excitaui, dum afsidua mea in veflibutalioquc eorum peculio in mea ferinia congerendo diligentia eos. multo fecit cuflodiendis fuis at» tencio»-
30^ Prosgenivm tentiores. Omnes mex cogitationes, omnesiabores ,in hoc confanaebantur, vt nomos femper in ppomtu haberem ,nsn quidenj alium in finem quam ad luden- 1 dum .Etfi enim deliciarum eram appetentifsimus ,domi tara e rcperkbam ,vnde eupiditatern naeam explerfem ,duna heri mei capfblas, «quibus bellaria sileruabantur, quotidie rimor. Et ineo fauebat mihi quidem fortaca, quod inauratam heri clauim na. ^us ,forma eius cers impreffa, alteram miki faciundam curaui. verolfic vfus fum,vt dandefiirtm. numfurein domo eife promuscodus inprimis ,deinde ipfe quoque herus fufpicaretur, Cerui ego naturam obtinebam, quem a* iant ipfo fpiritu viperas e cauernis extrahere :fic ego ipfo meo anhelitu dulcifsima quaeque pala- to meo arridentia ex penitifsimis quoque rifeis ad me tamquam lu- ^piter
Vitae Hvmanae. 307 pit er aliquisEIicius «uoeabarr ,1 d quum, vt dixi ,hero fuboIuifTet, acriter mquiri iufsit ;fed apud nalirnn iniaus quam apud me fraus deprehenfa. Tandem vero dum quodam die herus conuiuas aliquot laute exeepi{Tet,ego fnni- Hter opipare me inuitare,& in pafcuo meofolito cibare decreaieia. lam arcam in qua cupediae iilae eranf, referaueram :iam optima quaeque &Tapidiisima liguriehan.; quam ecce herum mea nefcio qua de caufTa cubiculum ingredientera, qui vt cifham apertam, ac me adftantem ftrenueque ligurientem vidit ,propit saccedens, qaidfacerem rogat. At mi* ht metu expallefcenti animus fimul Stvox refugerunt.IUedeprehenfa fraude caput quafTms, Oeconomo imperauir, vt duodecim iftus natibus meis infl;geret:quos bonus hic vir duplicare r6dubi- tauit.Siniftrohoc territus euentu.
Jfiiurh’ fraudi vindicans. 308 PROSCINIVM tu, in comestum proficifci ali. quamdiu intermi/i ;interim vero crefccbat apud nieindies ab Oj< conomOjVt interpretabar,facram Rjihi iniuriaiu vindicandi c-upiJ ditas. Ad quam rem non inuito poli fele obtulit cccailo, Aeftaserat ,&vt fieri eo anni tempore Romsfolet, culicibus infcfla omnis:qulbus miferusD io modum vexari fe querenti Oeconomo d'i^, Notum mihi tfff t&m aculesds abi^endisarqueaddeo-interfidendis infedtis rerecdium ,ifi Hiipania-valde vfitatum. Blandiri ille mihi, cbfecrare vtcommonftrcm ,gratum ycaiens.Nefaoquid mcrcedisfii' pulatus, in hortum eo,, 8c herbarum mihi notarum colledhim ibi fiafciculum,aceto torum perfundo ac quafi macero ,eumquead caput Ie(5ti, in quo ille dormicbar,,.3ppono, fore dicens ,vrvniuerfura icokftifsijnorum animal'
Vitae Hvmanae* jop makulbrum examen eb conuokt,& quamprimum aliquid degufl:auerint,cnecetur. Fidem ille mihi habens ,cubicum concedit? &quialargiufculc aliquanto tum fc inuitaaerat ,primo fomno, vt fit,nihiUentit;quum vero euigilaflet, totam /aciem acutifsimis morfibus tuberofam ,adeoque nafam arabefum fibi deprehenditrquin tanta erat culicum agminatim ftridentium &circumuolitantiumteuitieSjVt mifer &teftum &cubiculum murare cogeretur, Q^mdiluxi/letjirainfsniens ,dentibus di/cerpturus me videbatur :ego praeuertendum ratus ,herum Cardinalem adeo, iniuriam non ita pridem mihi fa- ^am.nunc ioculari ftrategeraate vindicatam expono .illenarratioae mea non linerHu accepta ,aihitiam meam admiratus, Oeconomomandasic ,vene mihi e» aomine raoleftus quidqtil4
Capit» • Ifum, Proscsniv-m Pontificum palatium quod 5n Vaticano ftrufturn eft, vocantq; Curritorium ,per quod Pontifices | inde in arcem fe poiTunt recipere, Caftello vicinus eft Pons Aelius, j per quemex vrbe in Burgum via protenditur ad Palatium fummoj rism Pontificum. Inde fub Aelio, medio Tiberi confpiciuntur rui-j rje pontis Triumphalis,per quem Imperatores triumphantes olimpompas inGapitolium ducebant.i Sed nos iam feptem vrbis montes luftrabimus. Ex his praecipuus eft, quem dixi, Vaticanus, in quo Capitfliuml olim Tarpeius, &Tarpeia rupes diftus, itemque Saturnius. Diuiditur in arcem &Capitoliii. Hodie nihil in Capitolio praeter Mo. mfterimi}, Jr4f4/tdittaro, quod Fratrum Minorum Zoccolantia; &Palatium Senatorum &Con» feruatorum. Eo loco olim aedeiB fui§sIouis Feretrij »pofteacuic multis
ViTAl HvMANAI. lly EDuliis aliis antiquitatum -notitiis edoctorum libris didici. In area Capito! ijfi-ib prsdido Coenobio Fons eil ,fupra quem caput marmoreum muro infertura eft.cuius magnitudo often Jit fuifle quondam alicuius Colofsi» &iuxta fontem inter alia fragmenta l^peritur pes&pars bt aehij emarmore, itidem infignis rHagnitudinis: quie idem habentindicium. Sub hoc capite in fonte ipfo recumbit ingens ftatua marmorea ,qua ItUrforiunt vocant, adodtis PiJio~ ritu deus feu Panarita lupiter cfle creditur ,quod tumores inftar panum circumquaque promineif^ ^ ant, alijexiftimanteffefimulacru Germaniae fluuij, HuicafH- ”**• gi quoque folent feripta famofa, refponforia tamen feu antiphona illis que ad P4j^«f««f»,feuPafquillutn publicantur. Hic Pafquinus ftatua eft cuiufdam gladiatoris, brachiis &facie mutila, ante aedes Pjcuiuf-
jxJ Proscekivm cuiufdam Gardirfalis :vbi etiam «di^ta monitoria &id genus fcriptornm affigi /olent. Pro sd-bus Con/eruatorum alius fons cx aqua Felici, fimuIacroRomsor- »iatus. iuxta eum fontem duo pari formS marmorea feminuda fijnul^cra fiuuiorum vifunfur.qua 3,cT‘gndii numina f/Te pler.b que autumant, ipfis argumentis |>er/uafi ,quod vnum Sphynge , quod pecul Ia re eft AEgJpto animal.alterum Tigride, Armeniae Irequente fera,innitatur* Deipfo pontificum Palatio, vt& de Bibliotheca ,nec non Infcriptionibus, nihil dicam :quod tum nec per aetatem, nec per eruditionem (quamuis ad eam con/equendam, neri liberalitate quotidie exercc- |•emur)earum reru vel capax valde vel cupidus c/Tem ;quamquam errorem iftum poftea , ,quancum Jicuit, emendau!,duquaepuer videram ,viro mihi poitea librori
ViTAr KvmANAE.' 31^ fuqgefrione in rnentein venerunr, vtrexhacipfa vidtbis Defcriptione. Ad radices CapitoU; iacellu’ cftfabterraneui»5-eoipfo iaJoco jfy.c»afgvbiCarcer Tullianus fuit. S. Petrum Apoftolum ibi capti uum detentum aiunt, vnde tdicul* illa appellatur s. Petri in TuUiamn lia fero Romano, quod inde proxixpe abcft ad cliuumCapitolinum Arcus Seplim^ confpicitur, integer adhuc ,Jn quo multx piiftarse. Non procul inde feptem columrf adiVuc pulcerrimz confpiciuntur. In hortis proximis lacus Curtij fuiffs dicitur.Forte.E ^ione vero Arcus Septimiani Kquitur sedes B. Martino nunc facrata ;vbi olim fccretarium Populi Roma- ni fuit. Deinde fequitur redta templum D. Hadriani, in quod ex Capitolio frarium populi Romani translatum fcrm.cuius poraeneae adhuc integra. Inde imr ordinead templum JS4.Aurelij & P.4Fau^
^lo PReSCENIVM Fauftinae; jnox ad aliud BB.Cof- 810 &Damiano, nuncolina Romule &Reino, fiue potius Caftori 6c PolIucidicatum,antiqu;T- fimceftrufturas. Moxadtemplu Facis,cuius bona pars ad huc exftat prope aedem S. Mariae Noa$ :& bi colurmia tatse amplitudinis,vt vix tribus coprehedi pofsit vinis, Eregione ad alteram fori Ro,- mani partem ,vinesc fiue horti «tmtu. parnefiorum bonam Montis Paktmip&Ttem occupant/reliquum eius fere ruderibus &ruinis vete* rum «dificiorum repletum eft. Hincred^ peruenitur ad Amphif6e4fr««»admirandf molis,vulgo UColifea didlum. Hinc odo quali pafsibusconfpiciuntur adhuc veftigia Meufudantu» Haud longe hinc ad angulum montis Palatini Arcus marmoreus triumphalis mp. Conftantini tropaeis &vifioriis alatis triumpbalibufque «rnamentis eonfpicuus. In areo boario
Vitae Hvmakae. jai boario arcus fupcreft fiue porta marmorea ,vbi ritus vidimarij dep:6ti vifuntur.SecundiiffJ hunc Arcum Schola Gr2ca,nunc sdes D.Gr£gori),& ibi Ln bocca delta Verita, id veritatis (lapis rotundus,cui faciei jncifa eft figura) iremque lani quadrifrontis templum,quatuor habens portas, & in cuiulquefrotifpicio duodenas feneftdlas,quatuoranni tempora cum XII. menlibus defignantes, Paullo poU templa Solis &Lunae. Eregione Hens A«r»ri««5,iuxta quemi in ipfb Tiberi vtftigia ad- MonsA- huc reliqua funt Pontis fubiicij, in quo Horatius Cocles diuThufeorum impetum rullinuic. Hinc itur ad Montem Telfaceum ,nec non ad repulcrum C. Ceff'} SeptemuiriEpulonum, pyrauddali furm3,quodiuxtaO. Pauli pona ipla vrbis moenia ira diuidf; vt media eius pars extra vrbem fit^ paxsalcerain vrbe. Circumeun- E5do 4»
J22 PROSCIKXVM do montem Auentinum ab altera parte peruenitur ad Circum maximum. Quirinalis hodie vocatur UtnteCauaUe, In eo bli mequi fu- ^*' ilTer perhibentur inaurati XXX IV. &eburnei xcrv, nuncnon nifi bi- ni Bucephali iuxta fingulas A- Icxandri Magni ftatuas marino» feas integri iuperiuntj alter Pxaxitclis,altcr Pbidi*, nobilifsimorum fculptorum opus. In hoc monte Palatium regium, in quo Papa asftiuo tempore commoratur. -^habet hortum fpaciofum pariter &araoBnum.fomibuscoflipluribus irriguura :quos inter praecipuus eft ,qui in meditullio quafi ipfius horti rupem reprs* lentat cauernofam,vndtque aqu» quali pluuirs fcatentem.. K6longe hinc procedido ver fus Ex^uilias, in ara Pia, ad quatupm. ordomusangulares quatuor fontes vi^istur ,&inde CaRcliuc Aqu*-
Vitae Hvmanae« 32J AqusdmSusFdicis, aSixto V* rtadidij, per quem aquae magno hnpeta ruant. luxta cfl: planities /pacioft,quf olim ad thermas Diocktiaoas pertinuit ,quarum gentem molem acmagnitudinem ruinae ,&inde exliru^a noua xdificia arguunt. Nouae quoque in ExquiliisTabcrnx longo ordine aSixtoV.PP. exftruftae confpiciuntur ,artificibus Romanis deflioat3e,vt vnoin lococoiundim artem fuam exercerent j(cd quia res non fuccefsic ,claufae iam & defertsBrelinquutur.Rcliqtiafere pars Exquilini Montis hortis eiuidem Sixti iulTu adornati» occupatur. Praeter ftptemprffcipuos colles fiue montes Vrbis Romae funt Sc^ Mtntt» alij,qoi illis tamen partjp cedut r<%wV vt uons Te^aceuSi^Q quo ante: nec Kon Mons Piocius, in quo aedes * SS. Trinitati dicata, exftrudia ^ Regibus Galli*.* PaJati umpraeteyrea
IfmUuhu. Templa 9-Fetri. '3X4 PR.OSCENIVM rea Fcrdinandt Magni Ducis He, trurizjOlim Cardinalis magnifi. cum plane, &hortus ad inuidiatn pulcer,inibiqueiafinka &vifudignifsima Antiquitatis monumenta. Trans Tiberim Mons lanicu- Kiseft, qui hodie MaJJtmo ,quafi Mons aureus. In eo templum s. Tetri in ilontme^ &domus S. Spiritus. In Monte Vatic3n.o'vifitor teplian S. Petri celeberrimum & iplendidilsiiLum, cupula admiradje& flupends foricae infignrtum, &omnium fumtuofirsirau. Interiusplarcs ordines habet columnarum, quee magnaz &politiftimae. Sub altari magno medietas SS. Apoftolorum fttri &Pauli, Parte#aad quS gf adibus ?f;cnditur 5columna efr cancellis cir» cumfepta ferreis, tali titulo :Htf tfiiUa columna in qua Dominus no- Perlefm Cbnfifu afodratm, dum po-
IVitae Hvhanae. 52J ipul»pTddicabat, &Deopatri in temflofreces effundebat^ adharendo fia>- bat, qua vna ium altis vndecunq^ hie ctTCumfianttbm de Salomonis templtr in triumphum huius BajiUca hic locatafuit. Dsmoncs expeJiit, &ab immundis fpiritibus liberos rfddit, &qu‘otidie alia miracula facit .Afleruarur etiam in hoc templo caput S^Andrea Apofioli, &cufpis qaa Saluatoris ncftri latus perfora tum fuit in cruce, quae ab ImperatoreTurcico muneris loco ad Innocentium VIII. Pontificem raifTa dicitur .Pulcerrima funthicfaccHa Grcgorijxii i.& Sixti V. ornata variis &elcgantiffimispiduris, qu$pr*cipuashi- ftoriasSc res gcftas Pontificum 8c Impp.& aduerfus eos exprimunt, Valuse fiue portae huius templi aeneae,ingentes, &artificio finguiari confpicuae funt ,facis tempp/eEugenij iv.Inharum vnaa dexifb tres mufeae lunt difficiles P7in-
Septem ‘vrbii Kem€ Sfdefia. 534 PROSCENI V,J« vuIner-1 aliaque belli accepta detrimenta ,bello inutiles ex publico dum vita manebat,fuftentabatur) fuit olim, vhi nunc ex^dificatum eft rcmplam S. Maria Transtiberina: fub cuius altari maiore monftratur fons, ex quo tempore natiuitatisChrifti Oleum effluxit continuo 24. horarum fpatio .In templi quadam tabula ,quo in loco ipfam tabernam fuiflecredibilc eft, hoc Carmen legitur; HomA vetus veteres dum te rexere Qunites, • Nec bsnus in muris ,net malus yJ- lus erat, irefunSis Patribsufuccefitprauaiu' uentus, * ^aram eonplia pracipitat aruis, AEdes de Sancla Croce in Eieritfalem adipfa moenia vrbis intra portam maiorem &portam Sanloannis ;in qua facellum fubterraneum beilifsiaium San6* HeleD*
Vitae Hvmanae. 35'j Jaciens matri Imper, Conftantifii dicaturo j.quae illud ex terra fan<Sa primum extruxit, inque ipfum mulieres fub exsomrauniationis poena ingredi prohibentur; tantum die Sands Helens i# pfis aditus patet ,Secundum hoc templum in a4iacente inonaftcrio videtur adhuc ex parte integrum Tauri vetus AmfbU theatrum lateritium: &ab altera parte ,ruinae laterrtij ttmpli Veneris. Templum UariaUag^itl^ te, vbi prtBfepe ,in quo Chriftus infans cubuit,ciufq; fa{ci^,&brachia SS. Marthsei &Lues. Sacellu habet magnificentifiimum aPapa Sixto V. extru(9:um.&mero marmore obdudlu, in quo monumetnm Pio V. Pontif.Max.fieri curauit,gratitudinisergo,quod abillo inCardinaliu Collegium adfeitus fuerat^ Eregione fibi ipli quoq; monumentam fleri curauit, ibiq; poit
354 Proscenivm poftfepuiruseft^Ante hoc quoq; templurr: ObeJifcus egregius, ftd tamen ex quatuor illis qui Roma funt minimus: ab altera parte huius templi ,eregione aedis S, Antonij nuperrime columna marmorea, parua quidem,fed elegans ereira eft ,in memoriam ablolutionis quam ademente viii. haud ita pridem obtinuit Henricus IV. Galliarum &Nauarfs Rex anno Chrifti 1455. ohtlf- Pulcherrimus cfl; Obeiifcusante ffui. JmplamLaterdnenfe, totus literis hieroglyphicis infcriptus,& hunc quoque Sixtus v. erexit, &fandae Cruci dicauir. Templum iprum S.Ioannis in Laterano prxeipuu &primum eft inter feptem principalia »nedum inter alia vrbisj Romae templa. Apud hoc BiptH getium Confidminilmp, Locus vbi ille facro jauamine ablutus fuit, vnde fimiliter alij ad fidernChriftiaDam coauerfi inibi baptizan* tar.
Vitae Hvmaxae. 55^ t\iT- S4fs34fandorum ,Capella is quam imilieribus pedem figere noa licet. Scalafan3a, cum gradibus marmoreisiS.quos flexis genibus afcendere &defcendere, & lingulis g;radib«s Aue IVIaria & Pater nofter ter pronunciarc debent ij, qui indulgentias ibi confiequi cupiunt. Dicunt hanc fica’! fuifle inPalatiopilatijin quaCbriftus virgis .‘aefus fertur ,ibiq; languinemefTudifle, cuius guttae in medio fertfcalae cernuntur. Sunt &alia permulta ibiH ierofolymis allata, lapis fuper quem ludaei iccerunt fortem,, tum, quifiiper quatuor columnas pofitus in altitudinem ,r^praefeotat longitudinem flaturae Chrifti,ibidem. Quartus obelifcus itidem aSixto V, credlus iuxta portam populi, fica vicina aede .S*. Maria di denominatam. Theatrum Uarcelli inter Capitolium &Tiberim^cuius v^igia ab vnapar* tc
5^1^ PROSCENIVM te adhuc videri priTunt: palatii vero Sabellorum fupcrftrufta Cf . teram partem abRimpferunt, & capiebat olim dum integrum erat 8oco. homines .Theatrrum Tont' peij olim fuit ,vbi nunc palatia Vrfinorum in campo deifiore, Ifi Palatio Cardinalis Farnefij quamplurimae fune ftatua? pulgi.2g_inpi.ijnis ^marmore, cuiusBafisfuperiori parti hscinftruSa fant ; •yAuitsev A6 tvcfjfQ^ hso ! 6 . In pqfteriore arca conferuantur firauiacra egregia ,vnico faxoab Apollonio &Taurifeo praeftantilsimis artilkibus olim infculpta, quae fabulam Zethi, Amphionis &Dircesfcitifsime reprxfentant, eruta tempore Pauli tertij Pont. Max. ex ruderibus thermarum Antoniniarum :quamuis pofiti fint in locoocclufo, tamen alia» tuario Card. facile ad introfpiciendam aditus impetratur. Palauud
V'iTAi Hvmanae, 35^ Palarium Cardinalis Montalti^in quo &flatusE nonnul'2 antiqua?, &d minus nobiles. Inftabuk) rquus mihi moftratusfuir, fcu ‘ad ripam Tiberis hregione molis Adriani, prope templum S. Rochi aliqua ex parte integrum adhuc confpi* citur ,in horto Palatio cuildam nobilis Romani Contiguo ,quod inulti magna cu admiratione conlemplantur, ex eo quod adhuc fujiereft ,infaniam antiqu® illius fiibftrudionis facile intelligentes. lam etiam extra vrbem paullu progrediamur 5¬atu digna bftremus. CampusMartius planitiem eam totam complebat,quae ^Qmrina- £>//,.4 li protendebatur vfq; ad pontem vticm^ Xiftum &Tiberim. Non procu’ templo S. Laurentij in Lucina, in Cellis vinariis multarum aedium, vids;
53? PROSCENIVM ridetur ingens obelifcus,qui medio campo MartiO fuerat ereftus, literis ¬is hieroglyphicisilluftristquem exHicrapoH transferri Roinamiufsit AuguftusCaefar, i cum duobus aliis ,quos ftatuit in | Circo maximo .Hunc longum centum &decem pedes feribit Plinius ;atque in eo interpretationem philofbphiae Aegyptiorum contineri, mca campi Martij parte^ qua rocatur hodie la piazza diSciarta, Antoninus Pius erexit altifsimaia columnam cochlidera ,altam pe4 des cLxxv. feneftellas habet lvl' quae lucem praebent intrinfecujJ C^dam afferuit effe confedani| ex XXVI II. lapidibus. Pars illius exterior continet res geftas Arvj toninifculptura figurarum excelj lenti, ab hac vocatur ille locus ia Colonna» Vndecira illae Columnae altifsi; aia?,qu£ ad templum S« Stepha» ii
ViTAfe HvmAKAJ^ 559 in Truglio confpiciuntur ercfi», funt reliquias portieus, quam Aa» roninus Pius ftruxerat in {uo foro, coniundam cum fuo palatio* Inter columnam cochlidem An- :onini,& fontem aquaevirginiserantfepta campi Martij« Erat auic is locus tabulato denfo feptu'", nque coueniebat populus fufira- ;ia laturus, quando magiftratut rant eligendi. Collis ille qui ali- [uantulum eminentior tollitur io »mpo Martio,interAntoninico» Riinnam &S.Laurentij in Lucin» [quem hodie Monte AlcitoriO nominant} fuit antiquis mons diitorum: in quem exfeptis fe recipiebant fingulse tribus poftlatiii luffragia. In eodem colle fuit Guria,qu3B Villa publica dicebaturs in qua recipiebantur hoftium legati ,quibus non1icebat vrben» ingredi ,vel in Grascoftafi diucrlari. Haud procul hinc eil fons» %qui
34° PftOSCENlVM qu2 virginis, humili &depreflo aquxdudu per Campum Martium influens fhodie fonte di Treio dicitur. Et haecfola ex omnibus aquis, (quas tantis fumtibuj &aquaedudibus tam fumtuofis antiqui principes in vrbem introduxerunt )remanfit fuperftes ad vfum ciuium.InhocCampiMartij traftu funt aedes aliquot, vt, Pompili) KarijGacidiorum, De- : frderij Vrfati ,Antonij Gi^brielis, ] in quibus multae vifuntur antiqrn ftatuae. In primis vero palatiuffi| Carpcnfis;in quo tot ftatuae, totj infcriptiones videntur ,vt mirari I nemo fatis pofsit ftudium tati viri in exquirendis iis ,quae ab anti*i quitate peruenerunt ad noftra^ tempora,magna omniutn doSorum vtilitate &voluptate.in pri*| mis repofitum eft ibi in quodam ccenaculo Veneris nudae corpus, cuius artificium fuperat reliqw fmnia, quae Romse funt.Id fi effe*
Vitae Hvmanae. 541 plane integrum ,nulfa effet toto inundo ftatua ,quas huic conferri pflif.-nequeabs re creditur effe Veneris Cnidise toto orbe ceJe- 'bratse. Probe hanc Venerem ett iuuenis non minoris artificij :in quo tanta eft membrorum pro^ portio ,tam elegans $i pulpofa mafculorum conuexitas, vt fculptorurn &omnium art-ficum oculos cum fumma admiratione fixos detinear. In alio Mufaso huic csnaculo contiguo ftatu$ duae fant, Satyri &pueri ploratis: quibus nihil elaboratiu?aut artificiofius; multaque praeterea omnis generis, quibusRoma nihil pofsidet magnificentius ,nihil admirabilius. [s In colle pinciano, apincio fcnatorcitadi&o ,fuit fepulcrum Domitiorum,in quo Nero fepultuseft. In elatiore collis parte videtur arcus fiue concameratio fornicata,quae olim fuit pars tera- 0^3
34^ Proscekivm vulgo Fr4fc4da,oppiduxn Sabinorum ,aTelemacho Vlyfsis filio conditum jdi^iumqne quafi Dj~ fcolon, quod aditu habuerit difficilem: in dorfo enim Albani montis fitum, Catonum natalibus, &vilia Ciceronis celebre, &^ coniundiionecum Friderico Aerobarbalmper. nunc pene deferj tum ,&in humiliorem montis partem translatum ,locoamcE- riifsimo, falubri,& aquis abundate, veifusOrientem montibus circundatum,csteris partibus planities &fylua. Olim inftaurata a Paulo Tertio Porrcif, Vno inde milliario monafterium S. Mariae cryf>tsE ferratsE, quod inhabitant homines Calabri imitantes regulam D* Bafilij, &Graecorum ritu facra facientes ,In horto tria fepulchra antiqua, inquorura vno homines infident Elephantis,Ca» ir.c’is& Leonibus, &;bafiscurn ' virorara mulierumque imaginibus pulcherrima. E®
Vitae Hvmanae. 349 jEo in loco M,TullijTofcula* „ num fuilTe nonnulli audores funt. Strabo Tufculi coUera fcECundu fcecundis aquis &' regiis tedificiis abundafle refert, &continua tlTe loca, qusad Albanum vergunt montem ,eandem tum virtutem, tum apparatum magnificum habentia. AquamVirginij,quae hinc viaPraeneftinaad vi ii.milliare Romam perducitur, in villa Luculli hic inuentam jBlondusafleuerat. Prxncfte,vulgo p4/ej?ri»4,oppi dum Sabinorum in declini mon- ^ tefitum, vel anatura loci nomen habens quod prfftet montibus,vt Sex. Pompeius; vel quod iliceta ibi fuerint ,vt vultSeruius; vel a Prznefle Vlyfsis nepote, vtSoli- BUS& MartianusGapella ;vel ^ CaeculoVulcani filio, vtVirgtl, Nobilitatum caede Mar ),atemplo Sjll®, quodin eo fortuna dicauit >cukiS apud S. Agapetum Q7hodie
J50 Pros CENIVM hodie veftigia extant ,&eiuset» iam Lithoftrati ,de quoPliniuS meminit. Fuit autem tanto fumtu artifidoque fadluin ,vt fimile illic non viderim,&vt coniici poteft, res ^Sylla geftae in eo reprseienrataefuerunt.tidomoEpifcopali multae imagines antiquae ,&j fimulacrum Fortunae marmore- i um,cum inlcriptionibus ab aliis ^ notatis. Alluitur Veneftri fluuio.- i Mons in quo conditum ell oppidum olim Auentinus, vtSequeflcrait, nunc, vtLexica habent, Axetinus didus eft. In radice; montis, Cui qua/i affixum tft oppidum, caflel ium £iit aquae, vbi fornices nouem alti &li,finguli quatuor habentes oftia ,cernuntur. Ante ingreffum Gaftelli xxiiieneftcHae fijnt,quibus ftatu> as imaginum luarum veteres, im* pofuerunt. Fuit inTrsneftinis montibus HoratijPoetae villa,vb:nuncEC' clefia
Vitae HvMANAEr 35^ c'e/ia S, loannis in Campo Horatij,vel vt ali jdicunt ,S. Marise in yilla. Preneftinas etiam vix infyluis proximis no obfcura apparet, veftigia. Arx (ummo monti impofitattt, cuius dominus Steph» Columna. Tibur, vlilgoTiuoH ,cppidu LatiJ in monte fitum ,aTiburto ^ Argiuo conditum ,aGallis primo euerfum, mox inftauratirm &audtum, HoratiJ poetae feaflu cantatum, locofalubri &in primis amoeno, propter catara<5ias Anienis, q!ii in Montibus xrebanorum oritur, coloco qui nunc vulgo dtl Goz.z;9 dicitur, ex altifsimo mente Tiburtino prsceps in profundam vallem dccidens.tan- to impetu, vt fumum agere vnda videatur .luxta Tibur incipit tiTe nauigabilis ,&per viridem planiciem placide Jabens, Romanos Sabinofquedifterminat; ter«> lioqueab vrbemilHarioin Tiberim
JJi PROSCENIVM rim influit’, afpedupulcer, poto dulcis ,ingredientibus primo frigidus; mox calefccns ,dentes atq; ebur immiflum candidius facit« pontes quatuor habet,fcd infigniortshiixmmeum, aMammea Alexandri imper. matre didtum,fornice vno ingenti ,&duobus paruis; &Lucanum aplanco fadum quatuor fcrnicibus:iuxta vtrumquelnfcriptiones antiquae leguntur, qux ab aliis relatae. AnteingrclTum xibiuris in quadratis ba- Tibus ereSs imagines Leonis ,& equi, inter quos certatum fuifle ferunt de Tiburtinorum &Romanorum Imperio, fed equus viftor exiftens,Leone pluribus vulneribusfauciato,opes iiburis ad rem Romanam traduxit. Eft & te-tia bafis in modum arcus fafta, cui iinpofita tabula marmorea,in qua vir vnusf^crificans, &alter cranium hominis tenens.in medio circulus,in quoauicula, &pGft v- Qum
!Vitae Hvmanae. ^55 vmim virum cuniculus, ante alterum hircus ,de qu^ihil certi referentes incolae ,theraurum ibi conditura fomniant. In radicc montis, antequam in oppidum afcendatur, templum ingens, rotundum &vetus,nunc Diuae Virgmi facrutn,oHm Herculis fuifle afferunt. Ineditiori oppidi loco, aliud rotundum, ex cuius porticu XII. adhuc columnae ruperfunt, Sybillae, vt aiunt, Tiburtinae olimdicatum, &medium inter duo praecipitia Anienis. Locus vbi maximum praecipitiu eft ,propter altitudinem vulgo il Infernt dicitur.Caftrumquod vrbem defpicita pio Secundo pontifice incredibili celeritate afundamentis deftructum,&extru(Sum,eft pulierum &munitum» ’Legitur verfus In porta Ant, Campan'. (per^a, boaU, itiuifa malis inimica (lt~ Sum. fthi ijbur enim jic Piw i«- fimt* CAPVT
554 Prcscenxvm CAPVT XXf. C^fmanmpofl multasnequiti' as aC-arAindidimittih tur. SVpra audiuiftis,quibi3s modij Secretarius Cardinalis (cui Nicolao nome erar )Gabtculariuni, ^ herum meum. minorem,ludifica» . tHsfif. Id dicinon poteft quama» i pimo meo moleftum fuerit.Qjm ve. oanimaduertiflem, hero meo | non ingratum fore, fi par pari referrem, etfi non ignorabam periculofum eilc iocari cum maioribus, animum cohibere non poteram, quia ingenium meum periclitarer, &me non everueeum luumtu. ffi\ofienderem.quinctiam incauie honori mihi futurum putabam, u tu^idu^ talisactantusvira mcdelufusfuiflet.Tempori ergo jnfidians„quu Secretarium feribedis litteris occupatum fcirem ,clam famulum ; ipfius
Vitae Hvmanae. 555 ipfius purgandis heri vcftimentrs occupatum accedens, Eho, inqua, lacobe/ A'otifai, mihi optimae pernae fruftum vtrifque fufflciens ad manus e0e: fed nec panis dccft. ru fi vinum nobis procurare poclis ,lautitiarum mearum participem te fecero. Sin minus, Vale„ ego alium quaeram cui parata fit cop4a.Haciile fpepercuilus,Quffo’,inquit, ne foris qaxras ,quem hic habes,fi veIis,contubernalem. Vinum in promtu fcio.Tumodo tantillam moramxgre ne feras, &lUu^»v hicpaullifpermeexipe(5tes. Q^:U ille abiiflet ,ego puluifcuJo pri^ mum quem ei vfui iam paraue, ram,SccrerarijcaH:g3S ,<juasil!e femipurgatas reliquerat, deinde vino quoque pauxillo ,quod in vitrea lagenula attulera, confper* gc.Turfufque ita omnia compono vt fraus apparere non pofser. lam ille poculum vino plenum attulerat, quuraecce herus lacobuoi
35^ PROSC ENIVM buiB inclamat ;qui impatienti {si- ni us, deguftata vix obiter buccella,mihi integru fere ientaculum reliquit. Secretarius quum caligas ind uilTet ,nelcio quas morficationes fentire coepit, tanto magis quod cute eflct admodum hir- {uta. tandem accedente aeftu (Canicularesenimerajit^ caligae ita cutiadhsferunt vtvna cum cute ix femoribus ac pedibus anelli potuerint.Ille infeno more famulum inclamare ,rogare quidnam rei eflet quod cuti tam tenaciter adhxreret. Illo nefcire fc dicente, Cubiculariusdcinduftria fuperueniens, Sic ars, inquit ,deluditur arte, ne aegre feras tc vete» rem gladiatorem atyrone fupplantatum. Scis quos rifus mihi paraueris. nunc te quoqueeompenfarum ludibrium haud xgre ferre oportet. Ille indignari, f^reniere, atque adeo frendere dentibus. Sed quid ageret ?Quaealij fece-
Vitae Hvmanae, feceris, pati oportet» Amotis vix omnibus, caligas vna cum magna hirfutae cutis parte exuit 5al- tum dolorem corde premens. Quumbimeftre fere hoc modo Cubiculario inferuiiOem , Cardinalis ingenio meo fummopere dele<5batus, rurfus libi mc prxfto elTe iubet. Sed quid dicam ?Pudorem fcmel abieceram, nec eius recuperandi poftea vmquam mihi poteftas fuit .Audifti fortefabulam.fi non, audi. Idem iter vna fecerant ,Verecundia, Vemtm- Aer,Aqua. lam digreffuri comites, alter alterum rogat, vbi quif^ que poftea rurfus conueniri poflet. Aerrefpondit, fe circa montium fummma femper vagari: Aqua ,locum fibi effe in intimis terrae vifceribus, equibus ad terram profluat :at Verecundia, Ego vero, inquit, vt ve- ‘rum vobis dicam ,vnde femel difctffcro, fruftra ibi poftea me quae-
PROSCE NIVM que ita imponere nobis voluiffc. Ego: Numerus quidem iuftus eft: (ed lupus numeratas quoque oues deuorat. Sed vt verum appa. | reat, mittat, fi placet, lUuftrifsi- i maVertra Dominatio vnum aut duoseminiftris,qui vas plenum inde apportent. Id quum taftum, &inquifitione fatSaj inter plena vafa vnum vacuum ,vei potius ferutis &vcteramentis meis plenu : repertum effet,mirati omnes fuiit meam allutiam,ac nihil magis fi:ire cupiebant ,quam quibi^ artibus id efFccillem. Sedcgofedulo quidquid eius rei erat celabam, hero tamen loU myftcrium hoc indicaui :qui vt promiffo fatisfacoret,primum vafculum non tantu mihi reddi, veru alteru quoqj addi iufrit. Nec ego munus afpernatus Ium ;mox taaen omnia iater contubernales diftribui y ^<9«r0^nobdemmeum ac generofuffl nimum-omnibusprobarem» herus
Vitae HvmanaiJ 373 herus nnn minus quam afiutiam meam demiratus cft. &iamtum proculdubio mcabegifletjnifi xtath mexrationem habendam tibi duxififcr.tum illud quoque \erebatur.neextrufiis^libj ad maiora obhxrekercm fiagitia«Diffidentiam ergo omnem, quantum fieri poterat, difsimulanSjhuma- Difsime mccum &agebat &loquebatur;adeoqoe vix vmquam delicaxu aliquid deguilabat, quin mihi quoque aliquid porrigeret^ iie inquiens :fit mihi bxc arrha pacis tecum, mi Gufmane* non minus ego quam D,Nkolaus diii fidium mihi tecum eflie nolo.Buceeila hac iam contentus fis: qua» tibi velut tributum dando,vallum mc tuum agnofeo. Et hxc quidem vultu Ixto admodum & ex porrecta fronte ,audientibus quibu/que non line iuo& aliorum rifu ita dicebat ,vtex animobeneuolo ioquutum facile appare- Rr<t.
Mtfiqa» its tffe 4»h$Ut. Gttfi»» nm delietatrum »^mns. 'f74 PROSCE NIVM ret. Erat entm vir placidifslmo ingenio, moribus inculpatis ,magis tamen ex Isto quam trifti aliquid trahentibus. &vt fuos amabat &fouebat,ita Ticifsicn ab eis amabatur tamquam communis o# mnium pater, &vt numealiquod colebatur. Et fane defipiunr,qui quum famulos ddpicatui habeat, magnifieri ab cis colunt: vt &illi qui male mercedem foluunt, interim fami!iart\ ad omnia obfequiaobftrifia& pfomta volunt. Fieri non poteft vt ei quis bene Velit, l.quo nihil ipfi bene fit. Non multo poft Genua ad herum meum perlata funt vafcula aliquot condituris plena. DoitiO tum forte aberam :coqueab hero gcfamiliaribus confuItabatur,vbimm deliciis illis tutus amanibus roeis locus quaerendus: tanto magis quod ad exficcandum quem in via contraxerant,nimium humoremjfoli exponere eas oportebat.
Vitae Hvmanas. 375 Erat quf diceret etiamfi in iplam vrnS qua G.IulijC*ftris cincrcs oliai inclufi,conderentur,non tamen amanibus meis carituras periculo. Auditis reliquorum fententiis.herus confiiium cepit longe ab illis diuerfum:quia,inquies, nullibi tutas exiftimatis ,prxftat vt ipfius cuftodisehzc omnia eomittamus. Qjare ad fe vocatum ita alloquitur: Q^d de condituris his tibi videtur. Gu{mant?Vides madore fere corruptas effe; quid cofilij hicautremedij? Ego, Mihi quidem, inquam, optimum videtur, vt fimulacfemcl aWu» mantur: ne fcilicet quid pereat. llIejQuidcenfes? An putas poflc te hsc omnia abfumerepTa multa quidem haec non lunt, inquam, li multum fit temporis; mihi tamen Hon eft tanta ingluuies,vt rei huic parem me pras ceteris autumare aufim .Volo ergo, aiebat herus, vt haec tu in tuam accipias K^cuAo-
57^ Trosgihivm «uftodiarn ,&madida foli cxpouasquotics neccfie cft« Fraudem committere hic non potes. En aperta tibi omnia vti funt confi- , gnantur. Per te quidem fteuro mihi ab omni damno ,hac quide in re, effe licet. Ntfeio quid futurum lir, refpondeo .hoc fcio,ne meipfo quidem me fceurum efle. Filius eoim Eu$ fum, quamfacikautempoteft feri vt inhortu «unc deliciarum politus^ ferpenlecarnis meaetenter, ac vincarl Subridens herus, vr, inquit, bene emnia habeant, &tu tentationem, ego darrmnum vitem .en ii®c omnia vti funt tibi trado ,tu vide vt omnia &. lingula lic vti : iuntreddas. V^erbum hic fatis cft, i K.efporrdeocgo,non illud, fed aliud quiddam*nirr>o meo obuerfari.K.oganti, quidnam ?Aio,Teneri animi ac imbecillis con- <cium, iHud mepraeuidcre,(i prouinaaai hanc in ®.e furcipiam,to-
Vitae Hvmanae., 577 re,vt bona pars fideicommirsi ^ dentibus meis contrucidetur, & per fauces in ftomachum defcendat ,nec tamen vlia ftragcs appareat» Tum herus ,Periclitari tibi hic omnesingenij tui vires licet, &ad fatictatcm quae maxime palato tuo arridentjingerere, ita tamen vt poilea quando mihi es redditurus, rrullus palam fit defectus: qui fi appareat, tu quod deeltde tuofuppleas duplum peculio. Accipio conditionem; &fequenti die dum ad folem madida ficco, odore fragrantifdmo flora citrioni& limonuu meile ac (accharo coiiditoram percuifus ,a'bftinercnon potui quin fupcriori parte omnino illxfi, fedinucrla, cultello fandum Icrutatus,quantum fuismlhivifum fuerat, partim in ventrem congeflerim, partim aflf ruarim,fuppkt3que chartis iaccxis !acuna, fuperiora ira reconcinnarim,vt nc veftigiu qui- R5dem
PR0SCENIVM dem aut fafpido fraudis depfe. hendi poflet. Ad cenam bellaria ffjc inferentem herus rogat, quonam modocuifodia mihi procederet. Quod fi cetera ita fe haberent vt quae iam appofueram ,induilriam &fidem meam laudare, ego ingenium meum oftentaturus, apporto omnes capfulas, eaf. que apertas hero omnes oftentr : quo nihil defiderare fe dicente.in pafella pauxillum quid eius qua dixi couditur$fimul promo, & quaerenti hero, quid rei hoc eflet, terpondeo, velle me lUufi;. S. D. defurtomeo aliquid communieare.Replicahti permififTe fe non vt furarer, fed vt ad fatietatem ederem,rt(pondi, °uftatum aliquid amenon leuiter, &hoS tantam teftimonijcaufla feruatum.Infpcdtis diligenter omnibus capfulis, quxmultx erant & variae tam materiae quam magnitodiniSjqiKjin fraudem herus deprehen-
Vitae Hvmanae. 375 prehendere non poflct jqusnc, Q^^ixnam iI3a efTct in qua furtum faiSum .Commonftratam Capenam diligenteprimatus, multo magis quam antea ingenij mei fubtilitate mirari ccepir. Egoetiam ( 6 liniftrarn menremljmihi ipfe applaudebam ,nonconlidcrans, iftam ingenij ,vt interpretabar, laudem omnem mihi fidem apud herum abrogaturam, Adjid tamen mihi proderat ,quod no» facile quifqua familiarium iritare me auderet: quum ego omnibus fere &lingulis, meis praefertim squalibus quotidie fere ludos facerem &negDcij quid exhiberem .Obdormierat aliquis: ilicet de calceis ipllus Sc tibialibus adum crar,'vario fltrategemate, dum efbmno illos excitare ftudio, amevexatis. Qmtidie duabus horis ante meridiem ,&totidem pomeridianis magiftrum ad animos noflros tam bonis mori- K6bus Exercitiapue-
l%0 PROSCEK IVM bus quam artibus itnbuedos ,no- bis appoTitum ,audiebamus ;cui, etfi nequam, Yalde charus eram, ob fummam ingenij agilitatem, qua nullo fere labore intra breue tempus non mediocrem Latin® &Grzcaelinguarum ,ncc non aliarum artium aefeientiarum cognitionem eram confequutus.Reliquum temporis quod ab hert Icruitioirainuncerat ,ridiculis hiftorlis &fabulis legendis ,cantando, ludendo,aIiaque talia faciendo conlumebamus- Quod fi domoprodiremus, idcb tantum fiebat ,vt cauponibus infidias ftrueremus .NoSu per plateas d:rcurrcndo,fcminarum meritoriarum aedibus lafiiuoac turpi fantu, vel etiam pulfu ,aut Taxorum iaitu illudebamus .Forfao fu, oadolefcens, vitam hanefuanem exifiimas? Atitaviuam va- Jeamque ,vt mihi fbrdebant ae dilplicebant omnia. Sulpirabam
Vitae Hvmavae. 381 ac gemebam dies nodefquc ,& pra-fentis mei ftatus pertafjs, incertis &quarum capax non eram rebus inhiabam,prsfertim quum prima lanugo malas mihi inucftire, immo obtegere inciperet.Minime omnium dubito, fi frugi fuifiem, ab hero non defuturas mihi fuiffe promotiones. Ego vero tantum abeft vt honeftisftudiis& obfirquiis heri aliorumque beneuolcntiam mereri ftuduerim ,vt plerofque imprudentia mea &Iicentiofis facinoribus offenderim» Sed vix quidquam magis me tenuit ac perdidit quam ludendi ca. coeth«& infanabilc vulnus.Huic vni ftudio ita eram deditus,vt omne tempus mihi perditum,immo acerbum cxillimarim ,quod ei non impendtflem, nec domi tantum cum contubernalibus,fed foris eiiarh defignatas obiba dationes. Et vt in ceteris meisadi- ©nibus,ita-hic quoque fumma v- R7tebar LuAmii Initio^
Proscenium diftam voIuebaiD. pefsimum illud erat, ouod vt ante bona, ita nune mala mea non intelHgebam^ Vagabar per vrbem quo pedes me portabant ,fcu vt ille dicit. Ibam quo poteram jquo non poteram, ibi mbam;& quia profpcxismeisrebnsamieos habueram, non deerant quoque qui me inuitabant,tantifper A:ilicef ,dum in loculis aliquid mihi eile feirent» Atque vtinam argento tantum conuerlatio iUa naibt conftitiP- , ktifed itaeft profefto; qui cum malis edit ac bibit.corpus quidem nutrit, fed animum deftruif» nu- Koxium qyana bucccl!«ift« quamuis mdorum f«iato Bieo tam grarce fuerunt, quamnoxia rtbus meis coninta &mores ,quae ibi acccpq &QUOS ibi haufi» M;hi ex omnibus nihil reliquum factum eft quam poenitentia, &: quidem, nimis fera. Quafi infenfibiUter iniinuant fe in animum vitiaj&quam facile
Vitae Hvmanae. fadlc admittuntur, tam difficulter profligantur Erat mihi domus Cardisalis adhuc aperta, at- <]ue ipft Oeconomus ,iuflu heri nunciabatmilii, vt quotiefcumq; vellem, ad cibum fumendum venirem, &fi quid aliud mihi necefiarium indicarem: ego autem facere id pertinaciter recufabam, malebamqne cum malis efurire, quam cum bonis fatur fieri ,amicorum, vti falfo putabam,fuafu inci^atus, inquientium ;Qmd tuiftanobilitate.ifta astate, ifto ingenio iuuenis aut vir potius, an cuiquam fupplicabis? angratiste ali exprobraritibi patieris ?Oftede potius tibi quoque bilem cflR; &tuis dotibus ac virtutibus digniorem conditionem exfpcfta. Hxcquidem ita illi mihi iuadebantrfed mox vtnihiimihi reliquum Yiderunr,non modo defeC- tum mepalsi funt, (ed etiam meam veiut noxy adicuius fideris viet*
litof e~ iufyue regnU. ^90 Proscenivm vicinitatem ac confiierudine fugiebant, nemo iam erat qui inuitarct aut domu deduceret, quinetiam doraefticis omnes mandarant; vt fi venientem me, viderer, ianuam clauderent, &licet domi cflent, domi tamen cfle negarent. Mirabilis certeres eft Hofpitalitas. Qminuitanr, plerumque mei habent in ore, fel in pedtore.promittuntliberaliter, dant parce.cu hilaritate inuitant, eduqt cumaffliftione. qui alterius holpitalita» tevtitur, fi faftidium fui vitare velit,fedile nec frequenti lefiioce atterat,nec diuturna nimis calefaciat. Equidem hanc ego velut regulam vbiqueobferuasdam tibi prsfcribo, vtapud cognatum vnam feptimanam ,apud fratrem, vnuiH menfem, apud amicum, vnumannuiD,apud patrem,quamdiu velis, diuertas ac commoreris. Soli parentes libcralitatisluas in liberos vifeera claudere noo pofiunt*
1Vitae Hvmakae. pofTunt. Si qui faciunt, pecudes funt, non homines.Qiiatn liberales autem liberi fnt in parentes. Bimis verum oflendit prouerbium, quo pater vnus decem filios, decem fiUj vnum patrem alere non pefle dicuntur. In vniuerfum de hofpitibus iUud duSum puta: QiiAttiduanus eji. fetet. Quod fi vel maxime iple paterfamilias tuo deledreturconfortio, teque commenlali gaudeat :abhorrebit aut mater, aut vxor, aut foror, aut alius parafitorumjac cibum ita tibi benedicent, vt fi vota eorum fint efficacia, vitimus ille tibi futurus fit. Mihi qjuidem fi focus fit proprius, domi panem fecundarium cum vili obfonio, quam foris affos pauonesefifare malim.Sic defertus ab omnibus ,vt filius ilie prodigus optabam fieri ficut vnus mercenariom in domo heri mei. tanto autem maior mea erat calamitas, quod licet faepe ad fruge redire
392^ PnOSCENlVM redire animum induxerim ,fru» ftra Tamen laborarim. Scilicet qui non vult quando poteft; quando non poterit, fruftra volet. Pudorem bonum elle fateor: eft tamen quidam non inutilis tantum, fed &damnofu% Nihil /anc me magis abflerruif, quo minus ad Cardinalem redirem, quam quod& culpam apud herumdeprecari ,&in contubernalium meorum confortium redire fine rubore non poteram, Sic ego dumcbarybdim vi- to, infcyllam incidi, Nec Fortunaro, quf nihil eft, nec malignum aliquod fidus incufare poteram. Aftra, ait ille, inclinant ,noncogunt. &Sdfiens dominabitur stftrk. Audias quofda in mJferiis ita dicentes: Ah Domine/ Haec quidem voluntas tua efi. Sic fieri quidem ncccfie fuit: &quod futurum eft, quidquid fecerim ,tandem tame futurum eft. Nolo hic ego altum ^pere,
ViTAl HvMAKA1« 39J fapere,aut vitra crepidam iudicium proferre, fictamen fentio, ad peccatum neminem cogi nolentem.Qu(>d male agis malum non foret, litu malus nontfles» Ego certe melius futurum meputo, fi meipium incufcm ,ro fatum meum. Malus fiii.at multi quoque alij.-Crates Thcbanusaiebat, neminem inueniri qui lapfus non fir. Locus nullus elt in quo omnes aut improbi gignantur,aut probi: Er priuatim,nemo noftrum eft qui non pecca:. Rtfte Horatius: vttiitntmsfine titmufHeeJl, Lih.t. Qui minimis tfgetur. Etiaiii ij qui propter virtutem in admiratione lunt ,non abftinuerunr ab. omnibus que vitare debebar. huic erum hoc,illis illudjOmnbus autem omninoaliquid accidit, vt vniucrfi agnofcerent homines cfle. Peccauimus omnes, alijgrauiora ,alij kuioraialijex Sde-
Proscenivm deftinato, i; forte impulti ,aat aliena Dfquitia ablati ;alij in bonis confiliis parum fortiter ftetimus, &innocentiam jnuiti ac re-, nitentes perdidimus, necdelin- | quimus tantum, fed vfque adextremumseuum delinquimus. Iit- ^ iamfi quis bene purgauit anln.u vt nihil obturbare eum amp’ius pofsitacfailere; ad innoccntham tamen peccando peruenlt. Q^iotusquiique ex quselkoribus efr, quincneaipla kse teneatur qua quamit? quotufqildque accufator vacat culpa?'£t ncfcio an nemo ad dandam veniam difficilior Iit quam quiillampeterefepiusiueruit.Quamobrem prcfltretin io» ii»p'or sftranostnala potius quam prnx:- ’morum intentos tffe. Sed fit humani ingenij vitio, vtqu£ in aliis eximia (unipletumqj non agnofcamus ;at multa aqoibusabfumus, nobis ipli vindicemus* Sapieter vt multa al a,€icero ,quoniam
Vitae Hvmanae, 5.95 niam vluitur non cum perfedrs hominibus pleneque fapientibus, fed in quibus prsclare agitur, fi infunt fimulatravirtutisjneminem omnino negligendum tfls monerjn quo aliqua lignificatio virtutis appaYeat. In primis autem luuentutis errata ad viuum tefecanda non fnnt ,de qua veriffimum illud eftdeanguiila manu comprtfTa rymbolum : ertmfiUjiUxes, erepit. Ejl naturAhomo vinofimillimus AhxU Quodammodo, nam vinum ficutiCmicui.' Koiimn Kecejfe deferuere efi :fie prorfm &kormnem. Ac primum quidem velut flore[io^ tem alm ejfe buurtum, Tefi durum fieri, hac autem quet duo omnia {exhaulerit Vigere quumdefisrint ,atque iUe Stultitiam amentem qua fiiperne innatat^ Velut patuifit idoneUs^atatetn na- Qui kohami St. m
39^ Proscekivm Aein reliquum temfus degitor*- i tus mnibus. Ip0 nimirum natura fic profuti- - dit adolefttntis cupiditates;qux , fi ira erumpunt vt nullius vitam labeCadent, nullius domum e* I umant, faciles &tolerabiles baj berifolent, quoniam includi ex totanon patiuntur» Hinc ctiam bonipxdagogi non omnibus puerorum cupiditatibus aduerfin» tur ledf9epeconniuerjt.Atfam-» ma hic cautione opus cft, ne nimia fit aut in:enpeftiua illain- dulgentia. Nam Deterims omnes £umu Ifcenita, QutmnmmrumpkeffwUino* VAqm i Llbeu.iffroperatAtegt f(eu »e- SjluacomM-toUit) fuBumq^ ettr Jpirat in vmbras, Vndeia<Seusille Chrifiianae eloquenti® lons IArciiore difeipiina Cof. 19, minorem adfrobiiatem iuptianKjg fer-
Vitae Hvmanae» 357 formetur: qutm^inmetu cohibeatur, licentispariet audsciam ,qus si omnefisgitium&facinus euadet Et prsciarc magni Imperatoris map. gnus magifter :Quemadmodum 4- gricuUttra in expertus regionem quam denfis cernit ob^tam tirguUispUntisquefyluefiribusincuUamyferis refertam,fluminibus ac fpntUus variis irrigum^ coenoq^ plurimoquaqua verfum ittuiam,fioccipindit,rei vero ruflicagnarus hac omniafertditatis indicia ejfe cognofcityetraq^ vbertatem bine eflimat: ita &abfurda\ prausae importunamagna aliquando producunt naturafqua nos conffjhm, ^andoqutdem afleritatem ac ftimulos haudferrepoflumuc^ pracidi penitufq^er^icart oportere arlmramur^- at oftimuiiudex vtile ac generofum exbis difcernens ,atatem boram^ rationis &virtut» cooperatticemf. qua mtturajruSum debitum &opportunum ferat, benignepraftolatur. Apage vero illam Pheedrae Le- $3nam^