Vota et motiva curiae D. Iustitiae Aragonum in processo D. Martini de Bardaxi, super appretensione Baroniae de Antillon

C'J* VOTA. ET MOTIVA CVRLE D. IVSTITLE ARAGONVM, Jnprocejju JD. Martinide Bardaxi, fup.apprehenfione BaronU de Antillon . j]N proce{fu,&caufa,in Curia Dnilufti tix Arago.habito,& aditato, intitula- to,Proceffus D.Martini de Bardaxi fu per apprehenfione, exiftete dido pro ceffu & caufa in deliberatione fuper diffinitiua fententia, quatuor Domi¬ ni Locumtenentes admodum Uluftris Domini Don Martini Baptifta dela ^ia,Militis Maielhtis Domini noftri Regis,Confiliarij,ac Iu , Aragonum,fuerunt voti, & opinionis,quod debet pronullar i, & refpedu bonorum fub num.i. appellituspradentis ap- P re henfionis confrontatorum,mandare fieri,contenta in propo * lt *one Iuratorum,Concilij,& Vniuerfitatis, vicinorum & habi | at orum loci de Antillon, prine. Brauli la Muela^ & Martini de ptta procurat, demptis de art.p. iure venandi, & lignandi en e Lecinarico,o Carrafcal. Et de art.io. eiufdem propofitionis * Ure prohibendi pafturam. Et refpedu bonorum fub nu.2. prse- ^^i appellitus confrontatorum,contenta in propofitione Ioan !! ls Cauero, prine. Petri Murillo procu. pro quantitate 1200. .°lid.Iaccenfium,pro quatuor penfionibus inftrumenti cefualis 111 pradenti proceffu exhibiti, decurfis,& debitis de anno 1610. l6ll > i 6 u . & 1613.cu expenfisjiuribusfuisdurantibus,dem ^ to quo ad dominium temporale? & iurifdidionem domini te- P° r alalis.Et eis finitis refpedu eorundem bonorum tantum co- et J ta in propofitione Iuratorum,Concilij,& Vniuerfitatis, finaf ium perfonarum,vicinorum,& habitatorum loci deBefpe, J/^c.eorundem proc.dempto de art.io.eiufdem propofitionis re p tohibitiuo lignandi. Refpedu vero bonou fub nu.3.prce- A didi di3i appellitus confrontatorum contenta in propofitione lura torum, Concilij,& Vniuerfitatis,fmgulariu perfonarum, vicino rum,& habitatorum loci dePon$ano,prin.eorundemproc.dem to deartic.p. eiufdem propofitionis iure prohibitiuo venandfi Refpdu autem bonorum,fub num.q.pradidi appellitus confr o tatorum,contenta in propofitione Iuratorum,Concilij,& Vmuerfitatis,lingularium perfonarum, vicinorum, & habitatorum loci delas Cellas,princ.eorundem proc.demptis de artic.^.iuri bus prohibitiuis lignandi & venandi.Et refpedu bonorum,fub num. 5.prcedidi appellitus confrontatorum,contenta in propo¬ fitione loannis Cauero, prin. P. Murillo proc. pro quantitate 4048. folid. Iaccen. pro quatuor penfionibus inftrumentorum cenfualium in prcefentiproceifu exhibitorum decurfis,& debi¬ tis de annis 161 o. 1611.1 < 5 1 2 . & 1613.cum expenfis,iuribusfui $ durantibus,dempto,quo ad dominium vniuerfale,& iurifdidio nem domini temporalis.Et eis finitis refpedu eorundem bono * rum tantum, contenta in propofitione Iuratorum, Concilij? # Vniuerfi tatis, fingulariu perfonaru, vicinorti & habitatorulod deAbiego,princ.eorundem proc.dempto de art.p.eiufdemp 1 ^ pofitionis,iure prohibitiuo venandi.Et refpedu bonorum? fop nu.6. prodidi appellitus confrontatorum contenta in propof" tione Iuratorum,Concilij, &Vniuerfitatis, & Angularium p e r ' fonarum loci de la Almolda, prine. Hieronymi Abena, Di& c i Pilares, 6 cF.de B e r begalproc.demptis de artic.5.&6.did?P r a politionis,iure prohibitiuo,& deartic.p. eiufdem propoli^ 0 " nis iure prohibitiuo venandi , & de articu.n. iure tiuo contra dominum temporalem didi loci de la Almolda ?» de art. 14. dempto iure exhigendi 15. agnos determinate, 1 folum,tot,quot erunt neceffarijad cenam,quam prasftare deD > & tenetur prsedidus dominus teporalis didi loci. Refpedu ro bonorum, fubnum.7. praedidi appellitus confrontatoru^ contenta in propofitione Iuratorum,Concilij, & Vniuerfi rat * ’ ac fingularium perfonarum loci de Caftelflorit,princ.Hierony^ mi de Abena, & Francifci Ramiz proc. demptis deartic-^ & y.eiufdem propofitionis Molendinis: & deartic.8.iure p^ hibendi las panaderias,tabernas,molendina,6c macella.Et e ptis ijs rebus, &iuribus fuper quibus recipiuntur P 1 ^ propofitiones refpediue mandare fierj,contenta in propofition e oblata pro parte Don Ioannis de Torrefias &Bardaxi,principalis Petri Murillo,& Antonij Lataflaproc.pr^ftita prius per partes refpedkie cautione forali,faluis &referuatis iuribus, refertiari fupplicantibus, casterifquepropofitionibus repufis,neu partium in expenfis, demptis prasdidis taxandis condemflandd,c£terafupplicata locum non habere. Vnus ex dicatis quatuor dominis Locumtenens didi Do.mi- *d luft'itia» Aragonum,fuit ex motiuis fequentibus. Ex eo enim & alias,recipiuntur propofitiones Iuratorum, Conciliorum, & ^niuerfitatum,ac fingularum perfonarum, & locorum de Anti Vi,Befpen, Pon^ano, las Cellas, & Abiego refpediue;, prin¬ cipalium BmulijlaMuela, & M artini.de Liertaproc. refpedu bonorumfubnumeris 1.2. 3.4. 5. appellituspraftentisappre- Wfionis confrontatorum, quia confiat de vniufcuiufq; legiti¬ ma poffefiione,feu quafi rerum & iurium, in vnaquaque propo¬ rtione dedubtorum , limitantur autem pradidas propofitiones m rebus# iuribus fupradidfe,quia fuper ijs minime adeft pro¬ sta poffelfio. Recipitur autem propofitio Ioannis Cauero:, prine. Petri Grillo proc. refpedu bonorum fub num. 5. confrontatorum, 3 u ia confiat de eius legitima inclufione,&inftrumento cenfuals >& obligatione Concilij , & vniuerfitatis loci deBefpen, & j| Ce t poffelfio bonorum vnico folum tefte pro ipfius.parte proetu r ,manet tamen legitime probata confelfione & clara didi ^ 0 n c i l i j ? & Vniuerfitatis probatione fada infua propofitione, ^ u °d fufficit ad obtinendum,faltem contra didos obligatos. Recipitur fimiliter propofitio eiufde Ioannis Cauero,prine. et ri Murillo proc. refpedu bonorum fub num. 5. prodidi ap- Pellitus confrontatorum,quia confiat de eius legitima inclufio- y 5 & de inftrumentis cenfualium, & obligatione Concilij, & ^iuerfitatis didi loci de Abiego, & quamuis poffelfio bono- ^ llrri didi Concilij, vnico folum tefte a prsedido Cauero proetu r,manet tamen legitime probata confelfione, & clara didi °ncilij & Vniuerfitatis probatione fada in fua propofitione, ^ llo d fufficit ad obtinendum faltem contra didos obligatos. Recipitur autem propofitio Iuratorum,Concilij,& Vniuer-^ A 2 fitatis, (itatis,& Angularium perfonarumloci de la Almolda,principaliu Hieronymi de Abena,Didaci Pilares, & Fraincifci de Berbe gal proc. refpedu boftorum fiib num.6. appellitus praffientis ap prehenfionis confrontatorum,quia conftat de legitima poffeffio ne , feu quafi rerum ,& iurium in fua propofitione dedudorum , praecipue ramen conftat de iure libertatis abfolutas poteftatis, quam habent domini temporales huius Regni in fuos vaffallos, fatis enim ex proceffu apparet femper hos ho¬ mines de la Almolda,fecundum difpofitiones forales, fuiffe per dominos fuos tranatos numquamque cum abfoluta poteftate. Nec his quicquam refragatur, quod licet no conftet inproceflu de aliquo adu abfoluta poteftatis, conftetque de multis fecun¬ dum forales difpofitiones, non inde per neceife inferatur h xc libertas abfoluta poteftatis,cum bene itet, dominum habere ab folutam poteftatem,eamque numquam adu exercere,at certum eft eam penes temporales dominos ex fororum difpofitionibus eo quod domini fint temporales inefle, quod fufficit,vt confti- to de dominio conftet etiam de eadem abfoluta poteftate.Licet enim ex hac fori pradumptione dominus debeat habere hanc abfolutam poteftatem ^ Verumtamen hax non folum eliditur pnefumptio, fed omnino tollitur infpedo principio, & ingreffu dominij huius oppidi in dominis temporalibus, in quo, p a ' dolpeciali difpofitionibus foralibus, derogari, nouaq; lexap" poni potuit,vt adum eft in trafiatione dominij huius loci fada? mediante donatione concefla per fereniflimu Rege ac dnm F c t dinandu h in fauore Berengarij de Bardaxi in villa de MoblanO i. die rnenfis Odobris anni 1414. & proprij Regni tertio> ibi? Retenemosempero,&c.& ibi, Seades encaratenidos vos,el° s vueftros obferuar fueros dei Reyno de Aragon, e priuilegi° s > vfos, e ordinaciones de monedas, &c. & ibi, Retenemosm a S abant,que fi los poblados,~e pobladores de los Caftillos, e L u gares fobredichos,por vos,& los vueftros fucceffores,o officiales en caufas, e judicios, qualefquiere defey tos, afti ciuiles co¬ mo criminales deballantes, fe fentianagrauiados contra jui 1 cia en alguna manera,pueda apellar de vueftros officiales a vo s > e apres de vos,a nos,e nueftros fucceifores, -&c. Quibus ver non fine iufta caufa ferftauit pr^didus Dominus Rex intew| ^ toulta,quod praedidusBerengarius, & eiufdem fucceffores per petuo foros & libertates feruarent > habuit enim praedida loca dela Almolda,& Caftelflorit, praedidus Dominus Rex ex con¬ fiscatione bonorum Comitis de Vrgel ob eiufdem rebellionem to ademptioneque poffeflionis duo ltipulatus fuit mediante Ioa Ferdinando de Heredia Regente OfficiumGeiieralis Guber itionis eius commiflario ad hoc defignato.Primum,non aliena torum prsedidum locum in alium dominum. Secundum,feruatu tom foros,priuilegia,&libertates didorum hominum. Vnde li~ Ce t non ad impleuerit primum, fed alienauerit in fauorem didi ^rengarij, & fucce(forum,cum expreffa referuatione,quod de dentibus omnibus fuccefforibus,& defeendentibus eiufdem, ^ RegiamCoronam reuerterentur,adimpleuit fecundum, quia ie toper voluit tradari mediantibus difpofitionibus foralibus,& quod daretur recurfus ad dominum temporalem locoru to,& ab eo ad Dominum Regem,adus quidem omnino con- -abSolutae poteftati, a qua nullus adefi recurfus grauameq; f er eam illatum vaffallis, folum Deum habet vitorem, quod ag- ^Icentes didusBerengarius, & omnes alij domini temporales ^tifdem loci femper fecundum praedidos foros cognouerunt & perfonis eorundem vaffallorum , vnde tot foraes p roceffus etiam ad inftantia domini aditati funt, tam ciuiles, criminales,de quibus in prsefenti proceffu apparet,nec v- 1CUs adus denotans abfolutam hancpoteftatemin proceffu de c ° n f tratur, vt fic merito dicendum fit hos omnes adus, geftos ^ in vim illius donationis, per quam interdida videtur haec ^folutapoteftas,elifaq; pr^fumptio,quam alias haberet domi- J Us to vaffallos,fi per fuum principium non conftaret abfq$ea ab ^uta poteftate tranflatos effe,quod quidem vitra teftes a praedi ^ loco in fua propofitione addudos,infinuare videntur aliqui & Don Ioannis, & Don Martini,limitatur autem pradida r °pofitio , & fuper iuribus & rebus pnedidis non recipitur, q la non confiat per aliquos adus de legitima pofieflione, aut i] a l J corundem.Recipitur autem propolitio Iuratorum,Conci r -^yni ue rfitatas,ac lingularium perfonarum loci de Caftelfio ^^'toe.eorundem proc.refpedu bonorum fub num.7. appelli P r ? f entis apprehenfionis confrontatorum,quia confiat dele A 3 gitima gitimapoffelTionejfeu quafi reru, & iurium in fua propofitione dedudorum, praecipue quafi poffeflionis libertatis abfolutx p° teliatis,quam habent domini temporales huius Regni in fuos va fallos, quae libertas fatis deducitur ex fupra didis in receptione propofitionis oppidi de la Almolda, quia eunde titulum incor¬ porationis & donationis Regix habet ficut locus de la Almolda, cum vterque eodem die , eifdem conditionibus, verbis, & caufis,& in eode inftrumento donatus fuerit a Sereniffimo Re¬ ge ac Domino Ferdinando I. praedido Berengario de Bardaxi eodemque modo ab eodem, & fuccefforibuspoffeffusfine ali¬ quo adu abfolutx poteftatis , vt fic fateri cogamur dominos temporales horum oppidorum illa abfoluta poteftate non fuiflfe vfos,quia in vaffallos a principio non habuerunt,non aute quod habentes,nollebant exercere. Limitatur autem hxc propofitio? & non recipitur refpedu Molendinorum dedudorumin 3. # 7.articulo eiufdem,quia non conftat de pofleffione illorum,p r ° ut nec de iure prohibendi dedudo in odauo articulo,fcilicetia 5 panaderias,tabernas,molendina, & macella. Recipitur tandem propofitio Don Ioannis deTorrellas# Bardaxi,prine. Petri Morillo,& Antonij Latafa proc.quia cofl' ftat, de eius aduali polfeffione, & infiftentia in bonis app r e ' henfis tempore oblationis appellitus apprehenfionis, & fic t eIT * pore mota* litis, vt ideo merito in hoC fummariffimo litis p e n " dentix iudicio obtinere debeat. Repellitur vero propofitio Don Martini de Bardaxi Torrellas,quia non apparet de aliqua eius pofleffione, kd ne ^ de legitimo & efficaci titulo eiufdem ad obtinendum in l loC dicio poflefforio: Propterea quod pada dotalia Ioannis de p $ daxi,& Serena: de Moncayo,quibus intendit,&nititur p r ^r t U e Do Martinus de Bardaxi fe includere in dominio & poffeCh 0 * ? horum bonorum apprehenforum, minime fuerunt produd^ 1 forma probanti: Duo fiquidem exhibita apparent inftrumcn^ didorum padorum dotalium, & ambo inutilia, &qu*nuIJ^ fidem faciunt,primum lebatum a folo Martino Vicent, quo ftrumetum nullius vtilitatis efle potefi.Nam in fignatura atte ^ tur prxdidus Martinus Vicent fe extraxifle in p u b li c arn didum inftrumentum, vt fuccefforem Dominici Infant °^ u publici ciuitutis Caffaraugufte,cum non reperiatur in protoccd lo Dominici Infant illius anni 1446. ad hanc Domini luftitke AragonumCuriam dudo continuata, & ingroffata concefsio il¬ lius inftrumenti padorum dotalium, ita quod exiftente per¬ manente protocollo Dominici Infant illius anni, apud AntoniuMirauete notarium de numero ciuitatisCaffarauguft£,fuecef forem Dominici Infant,& non folum in eo non reperiatur con¬ tinuatum didum inftrumentum,fed nec vel minimum eius velli giuniy vlla profedo habenda eft confideratio inftrumenti lebati a Martino Vicent, vt fucceffore Dominici Infant, prariertim cum in dido protocollo Dominici Infant continuatum dc ingroffatum,reperiatur quoddam inftrumentum ftib die 8.men- CsFebruarij eiufdemanni 1446. conceffum,receptum, dc teftificatum^ ftatim ac immediate in dorfo eiufdem folij fubneditur,& collocatur aliud inftrumentum receptum die 25. Februa rij eiufdem anni, nullo relido loco ingroffationi alterius inftrumenti, cum tamen illo tempore intermedio conftituto inter didos dies i8.dc 2 5.Februarij,fcilicet,die 23.Februarij: drdi an¬ ni , huiufmodi pada dotalia, quibus Don Martinus de Bardaxi includitur conceffa fuiffe, proponatur pro parte didi Don Marrini. Id quod euidenti, ac irrefragabili argumento: eft, Vel quod nunquam talis contradus interceffit, vel certe fi in¬ tercedit, eius tamen inftrumenttim in nota non exarauit Do¬ minicus Infant,dc vtroque cafu omnino., dc penitus periclitatur corruit, dc deficit fides, dc authoritas tranfumpti lebari a Martino Vicent eius commiffario, iuxta receptam Regni noftri, dc aa t iqu s am illius praxim, qua non creditur inftrumento lebato a notario fucceffore deficiente nota, dc protocolo Notarij. rogat bnifi quando conftat protocollum effe deperditum, vel lacera tum, & vitta id concurrant multa alia adminicula veritatis* At quando apparet de protocollo,dc matrice fcripturaNotarij ro¬ gari, abfque figho lacerationis,tunc inftrumentum, fi in illa no* ta non reperitur continuatum,nec papiri locus relidus y m quo m groffari,dc continuari potuerit, non folum tale inftrumentum a 'Uotario fucceffore lebatum, non meretur fidem, nec eifides, & authoritas adhibenda eftffed imo ex produdione protocolli n °tarij rogati illius anni* dc diei, oritur fufpicio falfitatis con- A4 tra tra inftrumentum lebatum a notario fuccelfore. Signanter,quia iuxta forales huius Regni difpofitiones anteriores dido anno i445.didusDominicus Infant tenebatur intra fex mefes imme diate fequentes poft diem receptionis, & teftificationis, inftrumentum illud in protocollo fub eo die ingroffare,& continuare fub poen^ foralis incurfu,fi contrafecilfet,fcilicet, quod officio notarie, feu tabellionatus, perpetuo effet priuatus , non enim credendum eft didum Dominicum Infant adeo extitiffe fui mu neris,& rerum ad eius offitium tabellionatus pertinentium obii tum, & immemorem, vt defineret ingrolfare inftrumentum il¬ lud continens donationes, & vincula bonorum tanti ponderis, maxiniceque asftimationis, & valoris, & conceffum a perfonis, ita egregijs, & illuftribus. Nec iubare poteft intentionem Don Martini de Bardaxi, fuilfe dida pada dotalia fub diuerfis diebus,& menfibus illius anni,vt dicitur concelfa, nempe ab aliqui bus ex partibus contrahentibus,fub die 2 3.Februarij,&ab alijs fub die 24. Aprilis: & in protocollo didi Dominici Infant illius anni fub aliquo ex didis diebus nulla fit mentio huius inftrumeti,&non eft minus,quin Dominicus Infant fub die 2 3.Februarij, quo die incepit, vt ex inftrumento lebato a Martino Vicent colligitur conceflio horum capitulorum matrimonialium aliqui mentionem in protocollo eius rei feciffet, cu tamen vlla mentio ab eo in dido protocollo no reperiatur fada,nec eo nec alio die didi anni 1446.Quibus omnibus conuincitur illud inftrumentu a foloMaritinoVicent in publicam formam extrado,nullius elfe momenti,authoritas enim didi tranfumpti,leuati a Martino Vi¬ cent,vt fucceffore,& comiffario Dominici Infant, tota pendet * nota didi Dominici Infant,nec aliam potuit habere fide, & authoritatem,nifi qua aprothocolloDominici Infant. habiuflet,ah ter aperiretur lata, & ampla via committendi falfitates, in graue damnu perfonaru comorantiu in hoc Regno, quod fummopere cuitandum elfe nemo eft,qui non videat. Similiter corroborar e minime poffe cenfemusprsetenfionemDo Martini de Bardaxi? illud aliu4 inftrumetu exhibitu in procefiu , quod reperitur extradu,&lebatu ab eodeMartinoVicent,vt fuccefloreDominic 1 Infant, & commilfario fuaru notularum, & etiam fubfignatuin, feu fubcriptu manu propria Antpnij Carui notarij, habitatoris vili* de Fraga, fuccefloris, & commiffarij Arnaldi Carui notaf i j did* Villae, alterius ex ilotarijs rogatis, ambo enim Domin,cus Infant, & Ainaldus Carui, vt ex lignaturis illius inftrutoenti expreffe deducitur,illud,vt dicitur rcccpei unt. Namque vt ex tenore , & ledura didi inftrumenti apertiflime dignofcitUr illud inftrumentum extradum fuir in publicam formam a <lido Martino Vicienr, vt fucceffore Dominici Infant, & ex Confequenti , hoc fecundum inftrumentum eodem, meercle fiiorbo laborat, quo, & illud primum , de quo iam io fuperioribusprgdiximus. Neque vires, robur,& dficatiam fumete po~ le f t ex fignatura,& fubfcriptione Antonij Carui,fuccefloris Arrialdi Carui, de cuius Arnaldi Carui teftificatione, & rece- Pdone huius inftrumenri padoium dotalium contendit Don Quinus de Bardaxi, reperiri notam, & prothocollum in pro- Cc f tu manifeftationisfcripturarum Ioannis Mir,per hancCunari * Domini Iuftiti* Aragonum fad*, fub anno 1543. Efto e nim, quod fateremur, quod ex dido proceflu Ioannis Mir ap- P a r e t legitime, & prout expedit de tali nota, & prothocollo Arnaldi Carui, tamen exiftentibus, & concurrentibus tot caulls ) & rationibus, de quibus latum defuper habuimus fermoncm r °ilcntibus, & diminuentibus fidem illius fignatur*, & extra- ^j°ni in publicam formamhuius inftrumenti capitulorum matri n i on i a l i u m f ad* a Martino Vicient, vt fucceflore Dominici . ant i non fat eft reperiii fignaturam Antonij Carui, fuccello*. ls Arnaldi Carui, cx ratione ad id validiflima, nempe,quia priores line* inftrumenti leuati, nec calendarium,non funt j ^anu Antonij Carui, vt ex vifura didi fumpti leuati eiufque e< ^ura, & tenore, abfque haflitatione aliqua deducitur, & h- S u , d i ( Tmic infertur. Vnde caret inftrumentum leuatum folemlc a c i b u s f oralibus,quaconfideratione infringitur, & omnino gruiturfidesillius fumpti, & eius authoiitas, licetfecusfuiffi duas illas priores lineas, & calendarium , fua propua ira* ^ didus Antonius Carui icripfiflet. Quapropter remanet inru O ientum in folemne,& abfque folemnitace a foris dehderara, ^ °d du*priores line*,& caledarium fint lcripta manu propria ^ Car, jjttiam fuccefloris, & commiffarij extrahentis in publica inftrumentum,qui defedus notus maxime eft. A $ Pr^terea ponitur ob negligentiam, quia non fa< 3 a latent fa&a autem ipfa fe manifeftant: priuatio autem ha?c, & bonorum tranflatio in Don Martinum ob fa&um Don Ioannis contrauenientis cenfetur, videlicet,quia Don Ioannes gerere debebat nomen, & ar¬ ma de Bardaxi line mixtura, non tamen adimpleuit,imo Torre¬ fias,&Bardaxi,vocatur,vtriufq; Stemmata portauit, in quo non folum negligens fuit, ita vt a&us ab eo gefti in negfigentia confiftat,fed in praecepto pofiyuo contrauentionis,gerendo nome, & arma aliena, & contraria difpofitioni vinculantium , retinendoq; alium maioratum reli&um a Gabriele Sanchez eifdem fere qualitatibus,& vinculis,quibus pratens, & cum hoc incomparibilem. Quod fi neceffaria foret di&a admonitio, & interpellatio extrajudicialis conflat, fa&am illi fuiffe fub dido die 18. Odobris. Qua? interpellatio,& admonitio,fi neceffaria non fuit,mul^ to minus iudicialis fententia, & declaratio defideratur, cum fi-* mus in cafu, in quo & adeft dies,& poena, quia conditio geren¬ di nomen & arma fine mixtura, habet durationem, & continua¬ tionem perpetuam, qua? non folum per dies, fed per momenta interpellat,pracipue cum vinculantes poffcfforem contraueniefl tem priuent,& deferant fucceflionem in fequentcm in gradu,ad quodfuperuacanea erit diuerfa iudicis declaratio,imo nec partis admonitio confiftens in quadam aequitate, qua indigni funt teftantium, aut contrahentium iudicia fubertentes, ac obruentes, qui plenum iuris rigorem inuertere ad feq; attrahere merentur, cum ingrati penitus natura legibus,ac iuflicia:,acceptorumq$k e neficiorum immemores exiftant.Tranflata ergo funt in DonMaf tinum ex inobediencia Don Ioannis dominium & poffeflio,qi^ habebat abfque aliqua declaratione iudiciali fuper priuatione, nam ficut manitione iudicis ha?res inobediens ipfo fado inftitutione priuatur,fic, non minori ratione vbi teftatoris,aut contra^ hentis monitio praceffu fecuta heredis, vel fuccefloris inobedientia, inducitur priuatio , inobedienfq; haeres efle definet, & aljqs incipiet, cu hominis proififio faciat ceffare legis difpolitionem: Qua ratione itidem non femel in praxi hoc in noftro Reg no habuimus in fideicommiflb contrauentionali ex alienatione bonorum, in quo nulla adequatur differentia? ratio,m eo tatne^ abfque aliqua Iudicis declaratione in his articulis poffcffonjs,o^ tentu eft, ex capite contrauentionis, & inobedientia: alienationisiergo fimiliter,& in hoc poteft obtineri ex alio capite inobe dientia:,fcilicet,non deferendi nomen,& arma fimpl ici ter, & fi¬ ne mixtura, imo maior contrauentio eft ratione mora* commiffas,qua: contrahitur ex eo, quod non geruntur nomen, & arma, quam quce cotrahitur ex alienatione bonorum, cum hasc forfam ex neceffitate poffidentis maioratum committatur, illa vero fohim ex pura contumacia, inobedientia, & ingratitudine,ficque videmus,quodin cafibus,& prouintijs,in quibus princeps difpenfat in maioratibus,difpefat in eorum alienatione, minimeq; inarmoru,& cognomine,delatione,& quemadmodu contrahes autteftator poteft vocare fuccefforem in cafu mortis alterius, & noneft neceffaria declaratio iudicialis mortis illius, fed fola pro bationeobtinet vocatus,ex vi praedida: vocationis,ab fq; aliqua interpellatione,aut declaratione,ita, vocatus in cafu cotrauentio nis ex alienatione, ex dida probatione alienationis obtinet, & ex probatione cotrauetionis non deferendi nomen,&arma,de¬ bet obtinere,qua eaderefoluta coditione per cotrauentione,& purificata propriavocatione,nihil fupereft,declarandu, nifi folu nieliore titulu,& caufam habere ad obtinenda,quod fit in pr?- fenti proceffu,medianteq, eiufde legitima fententia,nec dici po. teft 5 ex hocfpoliari poffefforem fua poffeffione, eo non audito Contra iuris,& fori apertiflimas regulas, quia in pleno eiufdem articuli iudicio iam auditur, proponitur caufa litis, obijciuntur c ° ntrauentiones,adducuntur iura, & inclufiones partium, conftituitur,hinc inde tempus ad replicandum aduerfus ea,qmepro ponuntur, «S c tempus asquale ad probandum, & cum proceffus fit realis omnes funt adores omnefq; rei,vt fic obtineat, qui me liu-s fi t i n poffeffione,aut meliori titulo potiatur; Quomodo er¬ go dici poteft non audiri, qui prasconijs publicis vocatur, audilu r,&ft melius probat,tuetur in fua poffeffione,quod etfi virtu¬ te difpofitionis legalis in crimine, vel contrauentione commiffa n ° n fiat,nifi data prius Indicis declaratione,,-fecus in difpofition e, pado, vel conuentione hominis, cum qua, & mitius agi de¬ bet, & proprie poena dici non poteft, quia licet priuari, quem bicro iam qusefito poena cenfeatur, fi tamen priueturab eo, qui b^rum dedit,pado,conditione,vel modo adido, tunc ifta pri- B uatio uatio poena noneft, ex quo nihil mirum fi refoluta conditione,fub qua in noftro cafu a contrahentibus data funt, Don Ioan ni deBardaxi,& Serena de Moncayo,eorumque fuccefforibus ex contrauentione fequta adimatur pofleflio,& in vocatum pro ximiorem transfundatur, ex exprefla contrahentium voluntate, fine aliqua noua ludicis declaratione , quae fuperflua eflet, cum in hoc proceffu exceptionibus defendi pofiet contraueniens, non contraueniffe demonftdndo,aliaq;replicando,quibus ener uare poflet intentionem apprehendentis, & ficut multa propofuit Don loannes in fua replica, potuiffet demonftrare,qua ra¬ tione grauamina, pada, & conditiones didorum padforum dota lium obferuaflet,nec conditionibus,aut modis eorundem con¬ traueniffe,quo minime fado, probatifque legitime didis contra uentionibus merito fuccumbere debet Don loannes, & obtine re Don Martinus, ex difpofitione fori, A vez.es, 30. fub titulo de apprehen. cuius difpofitio tantum abeft nocere Don Martino,quod imo eius vi, & minifterio ex didorum contrahentium voluntate, difpofitione , & vocatione reportare debet fententiam,dato, &fuppofitorequifitionemfadam Donloannia Don Martino,dido die 8. menfis Odobris,anni 161 1 . habuiffe duoseffedus. Primus eft,quod cum D.loannes haberet duos maioratus,qui incompatibiles videbantur fundatum, videlicet a Gabriele Sanchez,& fundatum a didfis contrahentibus in di¬ dis padis dotalibus,admonuit eum Don Martinus, vt eligeret, quem ex eis voluerit, & fic appellaretur Bardaxi,& conferuaret bona huius cognominis, Stemmataque portaret eiufdem, aut Sanchez, & cum huius nominis, armis retineret bona eiuldem vinculi. Secundus, quia cum effent horum maioratuum inftitutiones tam antiqu?,eas potuit ignorareDon loannes, ad tollendamque hanc dubitationem caute requifiuit, demonffrauit,certiorauit, vnde ex dida requifitione, mora, ante illam commiffo a Don Ioanne, fuit remiffa per didum Don Martinum conce¬ dentem illa eledionem faciendam intra triduum,& fic non po¬ tuit apprehendere ex contrauentionibus ante requifitionem, quapiam fuere remiffe,fed ex fequentibus, qux non folum adfunt intra annum immediate fequentem, propter quas non poifct apprehenfionem petere cum ex dida requifitione, faltem ali quod quod videatur tempus conceflum ad implendum , & dilatione durante,mora committi non potuit,poteratqueDonloannes in tra illos tres dies nominari Bardaxi, fine mixtura, & remittere ^lium incompatibilem maioratum Gabrielis Sanchez , quo non fado , fed intra annum, antequam oblatus fuit appellitus pr&fentis apprehenfionis , datis contrauentionibus vltimis or¬ ta eft adio Don Martino, contra Don Ioannem, ex quibus ius habuit ad eligendum,& obtinendum, cum ab ijs debeat nume¬ rari,^ non ab antecedentibus,contra quas adeftprafcriptio di di fori, A vez.es, i n f ui fecunda parte,& quia poterat Don Ioannes ex dida requifitione fada a Don Martino eligere, non obflantibus contrauentionibus immediatis, ideo redein eius re¬ nitenda elegit Don Martinus die iq.mefislanuarijjanni 161 3 . Cognomen,& maioratum de Bardaxi,& Baroniam de Antillon, & loca de la Almolda,& Caftelflorit,vt fic ex hac eledione,finaul cum contrauentionibus,non efiet locus eledioni facienda, per Don Ioannem,nec poffet ignorantiam padorum dotalium, & contrauentionis vinculorum allegare, & ex vtraque, eledion e,fcilicet, & contrauentione fimul obtulitappellitum appre¬ henfionis die 9. eiufdem menfis&anni. Neque id mirum eft, c um hxc conditio,grauamen,fiue modus gerendi nomen, & arn^a 5 f ine mixtura, non momentaneus, fed fucceflitius fit, & per¬ petuus, & quamuis conditio momentanea, momento finiatur* Ve luti,fi nauis ex Affia venerit, poft eius aduentum, nihil adhuc ^pedandum,fecus in conditione fuccefliua,qu£ fcmper,& quo- Cu mque tempore adimplenda eft , non ergo fufficit hoc anno Squatum gerere cognomen,&arma,nec id pradlare,fed femper debet pr^ftare,ficut qui tenetur viduitate feruare, aut alimenta alteri praebere, non fatisfadt feruando viduitatem per antium, autp e r eunde alimenta praftando , quia ha? omnes conditiones P e r feuerantiam, & continuationem perpetuam requirunt, nec ^omentanea affumptio habetur in confideratione , quando fluzcefliuum tempus requiritur, vnde Don Ioannes hac cond*- tionegrauatur quocumque tempore, &r quacumque oCafione portare nomen, & arma de Bardaxi,fine mixtura, contraque fa- Cle n s c omittit moram, &culpam,a qua denouo computatur tgpUsa lege praeferiptioni conttitutum, quia in his non ptineipiu, B 2 nec nec medium inobedienti£,fed finis confideratur, ita enim fit in delidis continuatis, in quibus, fi adfit ftatutum, quod fi intra annu non proponatur,adio pr^fcribatur, annus no computatur a die primo commifli criminis, fed fecundo,vel tertio itidem co miffumeft-, fed ab vltima commiflione eiufdem delidi. Vnde liante ftatuto,quod maritus vxorem adulteram intra annum te¬ neatur accufare,aliasnon,quamuis tempus computetur refpedu primi adulterij,a commiflione eiufdem,vt ex eo,tranfado dido anno, vxor non pofiit accufari, tamen fi pluries commiflit, ab vltimo adu adulterij computabitur, & quamuis de primo adu, contra quem eratprsfcriptum, non accufetur , accufabitur ta¬ men de vltimo adu, cuius annus non erit impletus,nec praferip tio completa, & hac fimili ratione proceditur in grauaminibus fucuefliuis a iudice illatis,in quibus licet decem dies ad appelladum fint tranfadi refpedu primi grauaminis,fi tamen poftea in¬ feratur , & continuetur, computabuntur ab eo, alij dicem, & ab altero,alij,&fic de lingulis fuccefliuis,veluti,fi quis aliquem gra uando in carcere detineat a detentatione hodierna dantur de¬ cem dies ad appellandum,quibus tranfadis fi etiam detineatur, poterit appellare,quia adhuc grauatur, ita fimiliter in prohibito alienare licet aduerfus primam alienationem obflaret,pr£fcriptio annalis,fi tamen fecundo,vel tertio alienauit prsefcriptio p e r feda, contra primam alienationem, non operabitur contra cundam.Vnde in noftro cafu, etfi foralis difpofitio in fui fecun¬ da parte,ibi, Sino es que aquel que primero ocupo la poflelfion aya poffeydo los ditos bienes., fin contradidion de aquel, q ue pretende auer dreyto en aquellos ,.por tiempo de vn ano, contadero dei tiempo quelamuerte dei polfeedor de los ditos bienes fue publicamente fabida,enlos lugares en do fon los bic nes fitios, procederet,, prout procedit, non folum in cafu mor¬ tis, fed in alijs, ita vt verba hasc fint pofita a foro exemphfi c a " tiue , & curreret refpedu contrauentionum commiflarum a Don Ioanne ante requifitionem fupradidam , aduerfus Don Martinum , fecus vero refpedu contrauentionum in curfarum per eum poft admonitionem intra annum, tamen ante oblatam apprehenfionis, contra quas, & ius ex eis Don Martino refultans,minime Don Ioannes prafcripfit, fed legitime Do ^artinus potuit petere apprehenfionem,& obtinere in ea. Nec ^cedere debemus ab hac folida, & veriflima fententia ex fubti- Quadam ponderatione prasdidi fori,A vezes, videlicet, illius ^pofuionem corredoriam iuris communis, & fororum. Item ^°r dar forma,&Ajuftando,eodem titulo de apprehenfionibus, effe interpretandam, vt contineat duas fpecialitates* Pri- ^3,quod deueniatur,ad bona defundi immediati poffefforis. Se CL mda,quod qui meliorem titulum habet,obtinere debeat,con- ^adualem poffeflbrem,& detentatorem bonorum.Vnde licet ^°n Martinus meliorem titulum demonftret , ex prasdidis padotalibus, iunda contrauentione Donloannis, non debet ^cinere in vita eiufdem , cum non veniat ad bona defundi. ^ a m p r a . t e r quam,quod fpecialitas,& corredio prodidi fori fo ^confidit ineo, quod contra adualem poffefforem bono* fllItl obtineat in hocfummariffimo pollefforio, qui meliorem tihabeat , fecundum quam interpretationem prouifafuic * c apprehenfio, ex communi voto huius Senatus, & a Regia ^dientia confirmata, dicendum eft, iftum forum infinuan- Squod quando quis venit ad defundi bona,&c. certe lo- 3^ de immediato , aut mediato poffeffore bonorum,quod immediato, & aduali poffeffore intelligatur,folumpro- Ce ^ t exemplificaciue, non quod praecifla fit eius difpofitio lfl immediato defundo poffeffore , fed ex eo, quod fre- 3 U e n s fit ille fuccedendi vfus. Nam cum frequentius fucceflio ? te m p u s mortis vltimi poffefforis conferatur, hoc in ca¬ rrus appofuit exemplum , cuius decifio corredio, &fpe- Cla ii t as vnica , non duplex reputari debet, hasc etenim difpraecipue in vinculis bonorum continet iuftitiam, & au ° r abilis eft, fauorque ifte ampliari debet, non reftringi, V j k a c ratione melius, vincula , vinculantiumque voluntates * Eruentur , quod iuftiffimum fuit , ne obedientes vocati Ruentur intentare remedium plenarij poffefforij , aut pe- i^ r ij > relido inobediente in poffeflione , quam vinculantes ^ mccefforem tranfmictere voluerunt in fideicommiffo , fi ^ t e ,l ) contradu , fiuc in vltima voluntate relido , quod in lrn m i s legis quadragefima quinta Tauri, fimilis valde noftro ftro foro fcribentes dixerunt , alias enim paruus reperiretur fauor, fi in difpofitione in quoad purificandam vocationem, & fideicommiffum, debet fpe&are tempus mortis vltimi polfellWis ille , in cuius fouorem fuit purificata vocatio/, fpctfare etiam deberet contrauenientis mortem, ex quo apparet, quod fi poffeifor maioratus grauatus fub conditione , quod fi bona in tertium non vocatum alienet, illa perueniant infequente'm in gradum, licet tertius, in cuius fauorem fa&a fuit alie— natio polfeflionem, a&ualem habeat, nihilominus purificato cx contrauentione fideicommiifo vocatur,ex hominis exprefla dif¬ pofitione, minilterioque legis, aut fori noftri, & poterit app* chendercin vita alienantis, & debet obtinere in vita alienanti & debet obtinere contraditum alienantem ,& tertium a<3n^ lem poffefforem, &[detenratorem bonorum, quia id videntur importare verba contrahentium in ditis pa&is dotalibus. QH° cafu iam ad bona vinculanriu, &ad bona defunti deuenitur,n e C neceifariu eft,fecundu veriore, & receptiore Dotoru fententi^ quod in claufula vinculoru, & prohibitionis apponatur, quo d jf fuerit contrauentum dominium,& polfeflio in lequencem,trai^ mittantur, cum fat fuerit dicere, quod, bona deferantur,a u t perueniahe in fequentem in gradu, vt in noftro cafu. Non ob* flantibus exceptionibus falfitatis, aut infolemnitatis patoru n l dotalium, inproceffu per Don Mar tinum exhibitorum, 0 0 ' ietisaDon Ioanne, qu£faneconfiftunthis,& fimilibuscofl" ieturis. Prima, quod in rogatione duo fuere notarij alius, f c J" licet Dominicus Infant,Notarius Ccefarauguflanus, alius Ai° a dusCarui, Notarius vilke de Fraga, duofque concurrere ° c ' bere in extratione. Secunda , quod extrata fuerunt a w ceffare illorum, in quo idem obferuandum erat. Tertia, q u ° etfi ab vno fucceffore lebetur ab alioque fubfcribatur , credatur , non conftito de nota rogati , & fi conflet de P r ^ tocolio illius anni Dominici Infant fadte rimatione eiiffdem, e comparatione , & habita relatione ab Antonio de M i r auet ._ Notario Caffarauguftano, fucceffore, in notis eiufdem ntcus Infant, mediante compulfaexhibita inproceffu, n° n ^ «re ingroffata, aut appfita pradi&a patta dotalia» < l U0( i non efl: verofimile, commiffasfuiffeMartino VicentNota r, ° 3 n o t as prodidi Dominici, a Ioanne dc Moncayo, tunc Re- Officium Generalis Gubernationis prasfentis Regni,cum defieri potius, debuilfet in pnefenriciuitate Cadaraugufta^a ^atis eiufdcm duitatis,quam in ciuitate Hofcenfi,a didoGubernatbne. Quinta, quod prsedidus Ioannqs de Moncayo erat pater Serenae de Moncayo contrahentis, & dominus diuerforu Acorum, dc quibus in eis fit mentio, & quamuis appofnilkt c ° u d i tionemno.n ahenandi, ca nihilominus penes diuerfasfami hodie iepeiiuritur. Sexta,quod nolunt appofu^line^dies, calendarium de propria manu extrahentis fuccefloris.Septu ^,quodcompulfe quarum virtute extrada fuere,etiam collfl e n c eandem fufpidonenn. Verum enim vero ha?,& alise fimies C o n i c d u r a ? non debentinfiinyere, imo tollere, & eneruare fidem dirorum Notariorum legalium contra quos, & eo- ^antecdfores.nihii allegatum,aut probatum eft,&pro qui- . U s p -raefutnit lex veiiracctn atteftari, vt & nos pr^fumere de- . Stolis: pnvfertim cum ex proceffu appareat,Don Martipum 1,1 e o f idem feciffe, &exhibuiffe duo inftrumenta pradidorum florum dotalium,aliud leuatum per Martinum VicentNotahu ^ publicum, & habitatorem duitatis C edar au, gu Ite, virtute Ca ‘ u W ani commiifiones libi fad£, a praedido Ioanne dc Mon- Ca y ° Regenti Officiu Generalis Gubernationis in ciuitate Hof Ca? ) Mediante mandato, &prouilione lacobi de MontefaLoc ^ m t e n c n t i s D o r nini Iultitia?Aragonum,fadaC£faraugull£ die 3 . 1,n ^nfis Augufti,anni 1464. Quo quidem inftiumenro profuit appellitus pr^fentis appreheiionis,confirmatus in hac ^ U r i a , & mediante appellatione in Regia Audientia,aliud extra ^ a b eodem MartiuoVincentNotario,ex dida commiflione uorularum didi Dominici Infant, aprsedido Ioanne de °ncayo Regente Officium Generalis Gubernationis Hofc?* IC *°die i9.Nouembris,anni 1445.de mandato, &prouifione fada C^efarauguft? per Ioannem Alcolea Locumtenentem ^ dti$ /\:agonutn,die lp.menfis Septembris anni i465.&fub p l l p ium, & lubfignitum ab Antonio Carui, habitatorem villg r ^ ?>qui afierit leuaffe pr?didum infirumentum a notis origilq f ibus honorabilis & diferetis Arnaldi Carui habitatoris vili? B4 Fraga?, Fraga? quonda publici Notarij. Quaru fucceflor fuit ex co.mmillione facta per Ferrarium de IaNuza tunc Iuftitiam Arag°~ num in duitate Cefaraugull? die 17. menfis Nouenibris anni I463.tefiificatam per Dominicum de Campo habitatorum L# faraugufia?,acNotariuro publicu,& fcribentem in fcribaniaCurise prodidi Domini Iufiitia?Aragonum,peiDominicum Infanb & didu Arnaldum Carui Notarios receptum,& tefiifkatum m* dato,& prouifione (ibi fada per Antonium de Rubio Locumtenentem didi Domini Iultiti^e, C^efaiau<gulice die 1< 5 . menfis Maij anni 1466.tefiificata per PetrumGormedinoNotarium ha birarorem Cadaraugufia?,ac fciibeniem in fcribania Curia? piS* didi Domini Iuftitia?:ex quibus confiat de inclulione DonM^ tini,& de vernate,&folemnitate infirumentorum exhibitorum» Nam fi folum infpiciamus infirumentum illud leuatum perM a r tinum Vicentfucceftorem Dominici Infanr, probat in no(h° cafu, quia ficut probaret leuatum ab eodem Dominico InfaO c rogato,non apparente nota eiufdcm inltrumenti,reperto etiatf 1 illius anni protocollo,fequentes opinionem veriorem in dub‘ a non praefumi/imul communicantes duos Notarios rogatos, fiificatos fuifle in ta antiquo tepore, & concurrentibus tot C° 11 ieduris,prout in hoc cafu,ita debet probare infirumentu eum ab eiufdem fucceffore, etiam fi de nota non apparear^ 1 * cum potuerit Notarius obliuifci illud ponere in libro proto c ° lorum ; potius pr^fumitur ad partem habuifie, quam quod u° f l fuerit confedum, & quia fiauthoritas vnius lafonis facic n l l S mentionem de quodam infirumento aliquando potuit in ha* 1 fententiam inclinare SenatumPedemontanum,perfon? pubh^ authoritasin tempore tam antiquo, & in re tam notoria m l tempori$j& nos etia mouere potefi,vt pro eo inltr umento p 1 ^ fumamus,cuius folum non adelt authoritas,fed IucobiMo n t ^ Locumtenenris Domini Iuftiti? Aragonum , praecipientis ilh^ infirumentum leuari, & etiam authoritas’ loannis de cayo Regentis Officium Generalis Gubernationis, huic N° tario committentis notas, & protocolla alterius, quos om nes tunc certam veritatis notitiam habere pr^fuman ^ cft,quia eo tempore hominum memoria recens erat, & v ritas ad oculum patere poterat, an didum inftrumentum fuiflTet concefium, & per didos Notarios receptum. Nec veroiimile eft, quod tam cito peterentur compulf?,& commiffi°nesj nili in rei veritate tale inftrumentum fuiliet receptum 5 vt fic inftr.umentum hoc primordium habeat veritatis, quod °mnem lalli tatis fufpicionem fubmouct, vt de eius legalitate n ° n fit ambigendum , praecipue cum huius inftrumenti per di- &um Martinum Vicent leuati fada fuerit mentio in diuerlis ptoceffibus, qua? omnia cum tanti temporis antiquitate non | e uia funt, fed fufficiunt, vt etiam non dato, nec exhibito alio frumento,huic ftandumforet, ipfumquefolum folemniter P r obare,fecundum veriorem opinionem latendum. Si vero in¬ ficiamus fecundum inftrumentum extradum ab eodem Mar- ^no Vicent, & ab Antonio Carnifuccefldribus, & Arnaldi ^ a rui refpediue, res minorem continet difficultatem, quippe, quod ceftet grauis illa de vtriufque rogati,ac fuccefforis extra- ^ione, in hoc enim inftrumento vterquefucceffor fignauit, & e *traxit, illud quilibet a notis antecefforis, ille ex commiftione didi Regentis Offi. Gener. Gubernationis * & ex pracep- to 5 & mandato Ioannis de Alcolea,tunc Locumtenentis Iufti- Aragonum, hic ex commiffione Ferrari j dela Nuza Iufti- Aragonum , & ex pr?cepto, & mandato Antonij Rubio ^°cumtentis Iuftiti? Aragonum : in quo quidem mftrumen- to non folum vnius adell authoritas Notarij, fed duorum, in quorum ore ftat omne verum, adeft etiam,& aliarum perfonaru ni, & diuerfarum eorundem exhibitionem in diuerfis pro- Ce f fibus, quas licet extra hunc proceffum, & vidimus, & teftarriUr 3 pr?cipue in illo Don Ioannis Fer nande z de Heredia fu- P e r apprehenfione loci de Albalate de Cinea, in quo fada fuit ^°mprobatio copi? in eo proceflu relidi?,cum inftrumento pu b ^ c o didorum padorum dotalium, & cum originali nota eofndem, ex quibus magno pr^uio examine confirmata fuit illa apprehenfio, adeftque tanta antiquitas, vt neceflario com- P^llamur pro inftrumento pr?fumere, & cum eo pronuntiare, qtiarnuis non reperiatur ingroffatum hoc inftrumentum in pro tQ c o lo Dominici Infant, cum pr?didum inftrumentum non a pra?- Sig f Oli f fiwd Antoni/de Soria, in duitate CafaraU' gujladomiciliati, authoritatesf Regia ferto tum Regnum Aragonum publicum Notarium, ac Regeri - tis principalis <vnam ex Scribanzjs Curia Domini Iufitit Ar agonum,, & eius Confdi\ Secretarij, quihwufmodi*vo* ta, & motiua d originali libro dddi Confdtj deamomillefr mo,fexcernefimo,deci?m fiMQ, in quo continuata, &Jdefcrif' ta exiBunt, manu aliena extraxi, fitf cum fisis originali gnaui .