In vniuersam fratris Francisci Titelmani Dialecticam tractatus ...
Full text
INVNIVERSAM
FRATRIS FRANCISCI TITEL-
mani Dial edicam tradatus Argumcrariuus,
additis folutiombus, Vna cum ciul-
dem Titclmani Textu,
HVC PRAETER ALIA ACCEDVNT.
Sapervmimquod^capUUVtHifTima dubia, joabioium robtiUITimf
oilutiones.
Stem tractatus oe cautelis eymeutelHrilloteHSjalioiumijs antiquor#
pljilofopborum.
©e identitate ,ct ciuerfitate rerum no vulsari* eruditionis tractatus
A perquam ReueredopatrefratrePETRO FERMOSEL
LO , ordinis Fratrum Minorum regularis difcipliiw. Almas
prouincixBethicCjSC Hifpalcnfisccenobq guardian o„
Hifpali .Exc udebat Martinus a Monttfdoci.
Aniw, M,D,LV,
^I>n tractatum argumentariuum fxatis
Petri Fcmofelli Prxfatio»
iRafer Francifcus Tite! manus, vir In vtraqj
literatura egregius.uec fuidiffimilis inmo-
jribuSjVt adoleicentulorum rebus confule-
ireromuesdialeifiiceinftitutioneSjlibrisfex,
;exafliffim e c ompleuit.Qui a tota rep ub! ic
a
literaria maximo oium applaufureceptifunt
Iquibusego fuper addidi qupfequutur novui
gaiiaargumtna.Non qubdopusirtudquantfieftdefe magno-
pere his»geret,fed vreis,quoserudinilimusillevirdigladia-
iidocuit,arffia,quibus ad pugnam deferndere poffent pratbe
reJB.Quemadmodum enimars oratoria ( tclte MarcoCicero- Adhalem
jic,in librisRethoricoruadHerenium)fineafriduitate dicendi utnhb.j,
parum adfertvtilitatis,i» haec Diligesdiilf«rer.diratio(n 2 nifxc
tauxGeorgius Trapezfxtiusdigno appellat noie)finequotidia Difinitio
na opera/tudio,atq ; fuftentadi fcrefellendi argumetis i nduftria Bralccucax
a tq.aiTucfafiiane crebra, fere nihil habete omodi. Namficutmi extrapezit
Jitedefcenfuru ad pugna oporttt daraydefummere,fcutis,telif tio.
q; paratu, orna tiiqjeife.ita illu qui ad Iaera theologia pertinge
recupir(vbi bellum eft jnextinguibile cum haereticis) ratione
lenere,& arguendi dexteritate calleredecerrvt fruitoiuxta flui
liam fuam(vtfapier.riffimurrex Salomon nos«Iocet)poffit
refpondcre,& in legem, & in Chrifti Ecclefilia&ta couicia,in
furibunda ipforum capita retorquere valeat.Nemini igitur mi
rufit,cur laborem iftum,quem nou inutilem fperofore,fubire
voluerim. Aequum fxquidem era t,vtFrancifcani, Francifcanus
Theologi,Theol8gus:Iiterarumfcientiflimi,literarii(itientiffi
mus, opus abfolutum,abfolutiffimum redderctxvtnulloaliein
ftitutore,ad SacramTheologiam hui 9 artis fefiatores manu du
cantor, vbi nihil quod de illononfittraiflatur,quiccelum,& ter
tam fua raaieflate adimplet, creauit,&fufiinet, cui honor ,&fem
piterna gloriaper immenfafcuilomm fecula, Amcn. Aij
Florentiffimp in Louaniert!! acadkmia Liberalia
arciujnftcultati/rater FrincifcusTitelminuj , tiufdcm humi-
liaalumnuijdcbitum oflert obftquiuin.
EminifeteantetKcniBmcum libjos Buode»
ctmoe confideratione rerum naturaliumtuo
r. omini mater veneranda^uncuparem . quod
tum in T^Ipffxa oifciplina e$?ibeba,idt in t&ia
lectica aliquando metentaturum fpopondifle,
fi modo nofcertlle laboi tibinon ingratus ,-z
tute alumnis non inuttli9 c6pzobaretur.i0.ug
tene pzomifTiOjtametftfuboubitationis quedai
moderamine pzonundata ,flc me oeuinptt « ar(|
etiamnum conllrictum implicitam que t enet, vteb officio illo veifme
mei nominis iactura,velfme tue gratitudinis offenfa,n6mil?i integru
vtdeatuf ceflare.Si enim ab implenda «ptnifTione oeiUtero,veltufafti
diuitTe tudiesberis pumile oonu.vt ego a pzomififo videar illo tuofafti
dioabfolutus,futunwu£eft vtoetemaleiadicent»et aduerfumtein*
dignctur,ftqui fo 2 teeftiterint,qmbusp 2 icnlle noflerlabo: non vi*
debaiurimp:obandu8:aut ego taquam p? omitti onie immemoi ,leui*
tatisarguar ac vanitati staudiamqrafubfanaiitib 51 quodaduerfum va
nos bomineepjoferrifolet.l^ollidtio oiuee quilibet effe poteft.£e
Slud, parturiunt montes, nafcetur ridiculus mus, Secedit adlpancne
eeffitatetmftadiofsrum plurimorum»tum noff ratiumvtum eptemoru,
pia et impouuna quedam fedulirastqui abeotempoze quo pzio: ille
laboifub oculos ^ominuineptitinlueem,partim verbis, paritm lite*
ris ,p: omin i me admone re,at<3i3d.fatiffaa€ndum Uli , quamepmeis
vetbis concepiftefe afierant>e£pectationi perurgere atq^ impellere!? a
ctenus no oefiftunt.SUfs quidem pumili pzece id a me fieri poilulanti
bU3,alijs pia claritate pzo comunt bono z ftudijs l?oneftisadiuuandis
pia claritate efflagitatibus,noimulUs etiam quafi oebitum vrigorof*
quadamittftitigfeueritateejrigentibus.TJ&zotnde vt matrem oe me ©p
timemeritaab iniqua fufpiti one liberarem, t meumlpf?ue!?umile no*
mer. a leuiratia? vanitatis nota oefenderem,ftudiofomm quoque ep
pectaticni maturius fi£lffacerem^(qu?pjimo loco erat caufapiofe*
rcnda)p2cmouendisliberaHbusftudi)S,l?ocfane tempoze quoom*
nia ab pemiria contaminantur e conmifcentur, ad fieddie 2 veritatis
<£ 2 t!?olic£ oefenfionem permaxime necefiariiSjpio mea virili nonnisi t
confe rre m;vi fu m efl non vitra oifferre pzopofiti pzomiffiq^ adimple
donem , qua neque factem?» pzotraptffeimfipercozpttfdi imbecillita-
tem,? ocium a rebus neceffarfjs, maturius pzcftare quod p: omiferam
lioriflet.supefioziitaqueeftate cozpozis viribus vtcunqo e repara*
tis,t odo a rebus magis feri js tanrifper, vel cum gratia impetrato,
vel cuiniuria quadam fucctfo>e(vtplmet)ic3m)furtimfubilracto,9ni
muro adijeies dialecticarum ferum cofideratieui» fey Ubiis quicquui
^ Epiflo T amincupatoria. <f< ii/*
in cis videbatur eflepzfcipuiitentaui compzelpenderejtiUfqi omiiTis
que a dialectica f^nceritate proz fas aliena videbitur , es que ad rem
faciebat plane lucideq5 quan tu pctui ^ponere z explanare curaui; ne
tenelli ado Icfcetes rerii fuperuacanearu prolirs multitudine z inuolu
ta bifftcultate Deterriti >animu D£fp6derent,reiicufq3 vtilibus eftudijs
ad in anta oeflueret:id quod Ipactenus nopaucts euenifie conflat Se
per enim in illa fuifentetia ,quac Socrati spKd'|fciatonelnuenio < p*
bata, melius efle pauca qu?da ozdtnate z lucide jpponere , q multa fme
ozdine couoluta obfcure pzofundere . i0.u o vero tuis alumnis nofter
£ic laboz fozet vtilioz tllufere in omnib* ozdine fumus infequuti,qui
eft apudBriftoteleXD. £ul.iudtcio totius dialectice principe : quo
Ide ille bicit ni^tleffe acutiuSjml?ilpoUtius:cut admirabile tribuit fci
entia cinuctionedncredibilequoq^oicedi copia z. fu auf tat em: que be
niqjtati ille facit ,vt nec vela btgnos putet pl?ilofopl?o 8 iUcs>quibn 5
t 9 pl^eflef incognitus. Bt no immerito pze ceteris omnib* qui diale
crica tratauerut;^ucvnu a multis fecuUsScademiecefueritadolefcetib*
in arte dialectica tnftituedis 11 pponenduatq3 p2eleg;du.3dcui» augu*
ftamampMtadfnem copendiofam fyuiue noftri operis bzeultatemvelut
introductoziammos quoq5par#ulmus Jbunc itaq5 noftrum in diale
eticis labo:e,quem tuo nomini mater venerada, omni iure bebuinu*»
cupare.pzeccz vt eo animo be manu feruuit? alumni tui fufcipias,quo
pz fo2e milium in a tefuilTe fufeeptu, certiflimis argumetis
fecifti teftatum.B?ene vale.&ouani j.Snno a C^zifto nato ZDillefimo
qu ingentefimo,X: f ice fimo tertio,^, dctobzis»
Prologus Apologericus pro Diale&icae caererarum
qus liberalium artiumtuenda dignitate.
Xoziofum illud ficclefie lumen Surdius 3 u#
guflmus, in libzis quos de ciuitate dei, pzo
jCfcriftian? fidet firmamento in fignes z nuuqua
fatis laudatos edidit be varffs Scclefi? perfe#
quutionibusagensdnterceterabeapoftataillo ,/ir «u
Juliano 3 ugurto.cui* egregiamindolem amo fLg ‘
£ ,
re bommandiCvt idem ille ait)facrilega z bete» Jv l JL ..
flanda curiofitas perdidit ,l?ocfisnanfercom» u
inemo;at,atqueetiambignopondere3ggrauat
quodpubltco edicto £l?2ifli anos vetuerit^artesliberales bocere vel
bifcere.de^uliano(inquit) 3 pofl 9 taquidbicturifuntfHn ipfe no effc
IScclefiamperfequutns,qui£1?2iiliano8Uberalesarte8bocercattt bif «
cere v etultf £uiu s nuidemp: op ofiti Tationem illi qui cum Sp ort olo * * '*
c egitafiones artute illine Satane noniguozat , inpzomptu erit inue*
nire, atque ejcponerefaclllimum.IRi mirum aduertens Ijumani gene*
lis intmicus.petvlmitque potentiam ptindpum , quojum furorem
aduerfu sC^2ifU<mumnomem abinlrionafcetis ficclefieejrduirauerat
vfque gdeonibil fe ^>njouere a V£i» bies magis magifqsjHani nominis
A 0 }
Prologus apologcticus.
Slo:uclatcfi:efet,? fides £{? 2 iftt oilatata pficeret , alia eycogitauit ille
miUe artifej: perfequendirationa:qua videlicet fapientum l?uius ffcu*
li tumidos animos in Optiflianam Rmplicitatem excitaret, iliojumqj
Hilos «calamos in hanc ej:acueret»vt omnem ingenii vim z totumar*
tis acumen ad I?anc oppugnandam comiertcrent.^nter quos vel p:i#
mus ettitit peruerfusiile apoftata 5 qui poft abnegatum facruui £h2i*
Hi nomen, cuius fscrametisfuerat initiatus,' vim omnem fuf eruditio
nis atque eloquenttf,qua ab annis teneris egregie eminilitutus , eo
cotuUt,vt fcmelfibiuratam fidem p20 fua virili funditus bele tetXhJt
flicp Scclefta-.quatpfe peffugs factus lam Ctereltquerat,folo equaret»
fadlcttufque cuerteret.^d quodluce darius teftantur eius vmilentif
fima operad n odium z oppugnatione fideiXhtiftianf edita,quo2ufra
gmenta aliquorinlib:tsfancto2umpatrum,qui illi® infanif oiuino as»
fillio freti reflitcrunt vtriUter,etiamnum viferelicetXjc quibus pau*»
culis, facile eftconijcerejcuiufmodi ilia fuerint plena volumina,que in
£l?2iilum(que cotumelij gratia £slil£um)t £h2iftiiinos(qu©s cb illo
iSallleos nominabat)temeritas etus i nfaua euomuit« 3 $ itaque cu vide
fet a viris Cl^iftnnis fe nec Rapientia nec eloquentia feculari inferio * 1
Ht'.us, quales abinitioaliquot femperlpabuit Igcclefia ,'validius quam
l&JOU.rri. edfivjnaueratfuis obiectiombus refponderi , necoeeffe quiinfanain
‘ * Chufttimisctataconuitia in furibundum ipfius caput apttffime retoz*
querent,quique(iujctaf 3 pient:s verbum-) ftulto auderente poffentiup
taflulttriamfaamrefponderejnefibraefuis nimium fapi ens videretur
facile adue?tit,uo effecturum fe quod conceperat antmomeepofle vo
to potiri,oonec inter £f?2iftisnos vigeret lapientia z eloquentia fecu*
li,quibus folie.a confequ£do ptopofito fe impediri epilim abat Sim
J*fe, ^/.plicitatemnflnqu e Clpziftianiocfgmatis facile fuperare fepoffe con?
fidebat:fifecularieefTet fapientiepjfttdio ceftituta.lfroc itaque animo
illofuggerete a quo pofTidebat,e agitabatur peffidabeluaqmblico edt
CtomeCIpziilianiliberalesartesveloocemveioiJceretj^^tbmtXui»
quidemimpietatis figura quf dam .multo ente in ad*
u erfus 3fraelitas,populum E> o mini ,ini qua machinatione" p2cmonf*>
trata eft,qui vtpopulu j0 omini fecunpofleftione fubtyrrannidefua
continerent,fabJilem artem fe terra ^fraelitica abfluIerant,C2U entes
ne^ffaelitj haftam haberent-: aut gladium : quibus fe sdurrfus il**
lotum tyrannide m potient Defendere, ^initantur veroftrenue illud
i£$retfeier apoftate exemplum j-tTJfehriiftfotum figuram adimplent , impuden*
t'slibers# tes h?reticf,p:ecipuevero h?retico2um magifiri, quos experientia
leg crlmi* Docet,'* liberales artes omnes > t fd?olas in quibus eiafmodt tra*
Ssutu* diintur , fummo odio perfequi ,maledictlfque z blafpbcmtjs incefi*
fere: non alio haud Dubie pjeteptu quam fecerat ille, fed nec Dif*
ffmili animo, coI°2em e nim autfucum verius fugimpietatis ,Di#
-cebat ille, non Decere £!;>2iJiunam fimplicitatem ad innenti onibus lpo
minumintendere,necoefeefeflropi?is Dialecticis tmpltcafieos qui^p
feiTionemtam fimplicem vellent fectari.Sicqs aftutus ille etia gratiam
vide&rtKrrepofcere,quafip2oinrignibeneficio,cuoolupefTimuanimo
medttarefcjtafaneslmptihfrctictltberales artes inceifunt couitijs»,
s mdedictfe $ildccw;pietiti$ quidc fuco p jetejetes, fed ani mu mala..
<lt proDiaTe&ca. 4< iii}.
cogitatione plenum geftantee.dptaret enim fcfolos aftntsefie muni
t©s>ceter os autem oiimee inermes remanere;quofacilius in fuf impie
tatis oitionemTioifputattonis aut perfuaficntsc fficada,(lmp!lct u ani
mospertr j^erentXu^ quf tyrannidis fubtectos retine fent/fjbff effe-
ris Tero dialecticam odio irreconciliabtli perfequuntur : p»ptere 3
quod inter omnes nulla fit ,adeoulommp 2 opoftto 3 dnefr«,qufficii-
lotumfrjude» oetegtt,nodos oiflfoluiMperir laqueos,perfuailfones
anniI?iUt,IDacni mi rum fatione,vt(iujcta (Comici ver bum)femper cdt»
parit veritas, dialecticam illi criminantur z calumnt 3 ntur,quafi cum
(implicitate Cbtiflianapugnantenr.multifqsalijs rationibus e coniv-
etis falftscalumnijsdngenu os adolefcentes oelpottantur , ne ilii ani**
mumoedantifimplicibufquepeffuadentparentibusmefuoslibetosta
lifcus oefKnentfludijs^Suntvero z ali) non pauci d ialccticf cf tefaf S
que liberalium artium ftudi/c non tam ep affectus peraerfitate > quam
ep ignotantia z imperitia rerumq? in experientia Oetra^tntes-.qu i cum
neque dialecticf verum vfum neque traditionis eius modumnouerit
audent tamen egregii femines paffim apud ineruditos 'fimplictfq5 z
in expertos adolefcentes.eara irridere,quafi ieiunam,fpinofam,1?02f i -
d2m,fqualidam J ilerilem,inamoens:inutilem > nomtne etiam odi cfo fo*
Ridicam eam appellates;^.uos fi interroges quid dialectica .aut
qmdfopl?iftica,z quidabinuicem^f ©iffefant,mutos inuenies,? que
Oa.nnauertnt au t comparauerfnt non intellexifte.copefies.^ul fi era
ditifiTimozum z ptobatiiTimotum autl?02umoe illa fententiam oiligen*
ter etpendilT enuz ferum ludam Raberent experienti am,non fjc ad ole f
Centum animos C 02 mmpefent,neque ab optimis z vtiliflimis (ludi js
auocarent.Cum itaque i?ac noflra tempeftate quamplurimos eiufmo-
di liberalium artium , peculiariter vero dialectice calumniato: es, ps
ffim inueniri conflet , quo:umfalfls perfuafionibus bonam partem a
-
dolefeentum, eotuni maxime oe qui bus ampli 02 aliqua fpes bone fru-
gis videbatur expectada } mifereperire,quotidlana(p2ob Oolc:)expe-
tfcntia apertius monilret,qu2m vt oiffimuUre liceat, vifueft nob is, in
i?ui'us noflri operis initio quod oc confideratione dialectica ad com
munem lludiofotum vtilitatem confcripfimus . dialectice oignita-
tem z autbotitatemaduerfumcalumniantes tueri atq«e<oefendere:mon
quidem ftudia contentionisfed eo tantum animo, vt qui foJte per ig
notanttam aut fnexperientiam minus beneoe dialecticafcnfertnt , z
«ninus recte loquuti f uerint, cognita veritate ,t>efmant male fentire,t>e
linat z maledice re.s 0 .uia vero ad tantf rei peffuafionem,’noftram ora-*
tionemfeiebamus nequaquam fufficere , vlfu m [eft exclariffimotum ^
omnium iudicioeruditilfimo2umautl?o2umfententiis id agere: quo-
rum tanta eft apud omnes eruditos efHmati 0 danta au-.h o:ita s ,T t ref ra
gari illis; nemo audeat. Ijbtoinde, annotatis ex variis aucti? otibus no
tatuoignisfentemijs-.quf ad dialeticf commendationem facere vi-
debantur, eas in l?unc locum congefrimu 3 ,ficque per titulos z capi
ta certo qu odam 02dine(quantum commode in tam ccfufa oluerfafum
rerumffluafieripotuit)bigefrimus,vtqusilvna perpetua videri pof-
fit 029 t (oy.queex tamvarijs eftpartibuf contexta, poterant fo:fitan
Prologus apologeticus.
et nosp 2 op 2 ia qualicunque oratione, 2§>taktrfcaiii vtcunque commE
dare, z eius multiplicem explicare vtiUtate,oig'fftatcq5 exponere, €3e
iram iliud putabamur, foie vtiliue,fi que 3 nobis fuerant oiccda , ea ep
graulflimo 2 um autl? 02 U z £l? 2 iftiano 2 um z gentiltum 02 e paoferretur
i0bfecroi'g(tureo3adquo3ncfterl?iclabo2 peruemet,vt matura
indicio ijs que infra fubijcieutur fententiis ej.penfis, bonas artes otf*
eant mag.iif acere, Definatque fimpUceeftudlofojum adoicfcentnm ani
mos abtjs que ejc re ipfo 2 umfuntauertere. ^.uodfifotteabillisne*
quiuero obrinere,qui animum obfTrmaueruntaduerfus bona ftudia»
fpero t«menadolefcenteslpfosnoftra!?ac offigentia pofll?ac cautio
tes faturos,? tam grani tamque multiplici autl? 02 ttate p 2 emonitos
non ita facile malefuadentibus aures p 2 ebituros.Beque enim tam fi
ne iudicio effe poterunt, quinfacffeaduertent,qu? ap 2 £clarlffimisvf
ris tam magnopere fnnt comendata .atque in tato p:eci o J?abita,ad l?o
minis vnius vulgar is, vel imperiti vel inexperti iudicium,non effe cd
temnenda.Sed n osiam ad rem accedamus*
Sententiae quaedam clariffimorum virorum tum
ChriftianorunijtumGentilmm.exipfonjm eruditiffimis libris
huccongcftar,atquepertitulos & capita certo quodam ordine
digeite,pro DialeSictecewrarumque liberalium artium tue-
dadignitate. Caputpiimum..
Sim magnifice citimus Iplato oe ©ialectica
fenferitifuoq? illo oie in UbljlIofopbia(vt 3u'
Surtinnsalt)pnfgatiiritnoclucidtflimo ptonii
cianeritdn cialogo quijpbedrus inferibitur,
Socratem pteceptotem Tuum introducit cum
a ita idquentemjbaram erga oiuifioniS
collectionumque, o IfMacdte, amicus fum.vt z
intelligendi z loquendifim compos . Sc fi que
alium pofle arbitror, tum ad vnum,tum sd mul
ta,p:orerBmnatufare(picere,1julU0stergotanquam0ei veiligia fe
quot.Utque eos quiidftcerepoflunt,bactenus voco0ialecticos.£5
fentitque moplpbpdru8,rerte artem btne ©ialecttasn apelkri.oiccs.
K&eMcles 3it.eodembialogo.5e , jg>ericle inftgni otatoiecttmlplj?d ro coi»
ob?Siale< loqtlens Socrates,
cticecpbv SidetuninquitjnoiniuMal^eHcksotatotum omtiiu perfectiffimus
fu? peritia efiHtifTe.nisgnf enim:qu?iibet artes,epercitatione ©ialectica,contem
otatot infi plationeque fnblimfum in natura rerum, indigent, 3pfaenim*m«itis fit
gniSj. blimitas.c vis efflcap in qualibet re perficienda ,!?inc quodam mod»
ptoffdfcividentnriquodl^ertclesadingenil acumen adiuitrit.iinapa
Sofet namque buiufmodi rerum indigatotis familiaritate fretus.kon
temptationi fe tndidit unde ad oicendi artem quod ipft videbatur tra
dUjtit.
3n Dialogo autem feptimoinbepuNicaveloe iuiloSocratemin.
^ proDiaTafiica* 4* v-
ducit mechanicas artes atque etiam mathematica $ cum dialectica C§
parantcm,vbi heceiuscumfiijuconeoifierentis verba leguntur.
Socrates,TRemo autem aduerlabitur nobis dicentibus qucd oiflcren
di facultas oumtapat conatur ordine certo circa vnunquodque , quid
ipfnat fit dnuerif e. Siquidem c ?tef£ artes(ideft meclpantcf )aut ad opi
niones hominumcupiditatesque refpidunt,velad generationes z co
pofirionsa,veladculturameommqus generantur z cotrumpuntur.
delique vero>quasoij:imu8 verarum rerumquoquo modo partiri'
pes e»Te.fi5eometria fcilicet eiuf que comites, circa ipfam effentia quo'
dam modo fomniat-fmcere autem quicquam ab Illis cemeredmpoJTi'
bile efl quoufque fuppoutlombus hfrent , cafque fatas z immobiles
adeo feruant ,vt illarum rationem reddere nequeant» dialectica vero
folafublatis fuppofittonibus omnibus ad ipfam principium confir*
mandu:npergit,ac reuera animi oculum coeno barbarico ob2Utu,pau
latim furfum trahit ac tmcit 5 tanquam adi utricibus ac miniilfis , qui'
bufdainvtenshl^ 3 ^* 53 ^ quas nar rauimue.
33c oeinde nonnullis intefpofitis»
j Ligem (latuit elT e ferendam in repubUca,qua iubeantur oifcen
tes eam potilTl mum oifciplinam capefcefe,ej: qua ad interrogandum z
refpondendnm,vtfrientem oecet,aptifrimi fint,que eft dialectica.
]£>oflremo(conrentiente In idem eSlaucone )J0ialecticam occtrinis
omnibus velut apicem efreptepofitamoicitmecvllam ooctnnamvi'
terius aut eminenti o:em repe*rifi,fedhtciam jboctrinafum omnium
efle finem, f Jn oialcgo quoque qui £rat?lus mfctibitutfiue oe re'
ctaratione nominumtdialectici oiett effe officium , imponere rebus
nomina, qucd is colligere friat atque oiuidefe,nec abslis qua 9&id'
lectico commode id fieri poflTe ejnftimat*.
£aput.ij.,
d.uodfme^ialectfca^^hilsfophianonpotait effeconfumata
quodque dialecticam Illato adjungens fcientie naturali z motali 5 c6
fummatam effeccfirTp-bi[ofoph&?m.££23ugu(linQriib20teni© contra
Scademicos.£apite,icvi)V
3£>lato virfapienttfiTimus z eruditifflmustempo 2 umfuo 2 Um,qui z ita
loquutus e 1 l,vt quecunqueoicefet magna fierent: z ea loquutus efl,vt
quomodocunque oicetet parua non fierent»©iritur pcft mottem So'
cratis magiftrifu t , qucmfmgulariter oile^erat^T^yt^egoricieetiam
multa 0tdtcifferig>ttag02as3Utem£h J ? C9 p£rt c f°Phi fl ncrtccmt e frtus
que tunc «ut pene nulla et$t,aut certe ccultifTima poHquamccmmot?
fj&i? erec^decuiufdam S?ri otfputaticnibussanimum elTe immo 2 tal€
credidit ,malt oe fapientes etiam longelateque^paregrinatustfudie'
rat.^gitur T^lato adifriens lepo 2 i fitbtilif atfque, Socratice,, quam in
mo2aUbushabuitm9turalium,bfuinafumque rerum peritiam, quamali
ets quosmemo 2 auioiligenteracceperat,fubiungenfque quafifoima'
tricem illarum partium iudtcemque 3 dialectica ,quf aut ipfaefTet, aut
line qu3fapientia omnino cite nonpolTet 3 pcrfectam bidturcdpofuife
fe lp»h fiQfophi? bifriplinam.
fcis&ttgnfiinivetbie atteftatubdiojenis taertij fejutetiadnlib:#;
A T
ffeoctpfiiu*
eflquodiu
£ operit-*-*
riflo. oirie
cticam ad
omni ii
tlpodonim
pzidpteh 3
bere vUM*
Bialecti-*
pep : firtte
nti omfli®
ooctinar#*
auSttUin'
oeplatone
z diriad*-
ca.
Cice.$p!?i
ilofoplpia
magis qua
Ccret|?o:i.
flo 2 fatur.
Locus is
eftquem fu
p:a cicaui'
mus.
©iodo?.
Ciceronis
In Dialecti'
cap:?cep'_
to :.
Lactant.De
Cpicuro
Dialectices
contempta
re.
Cicef.Bpi
curi erro*
,
tee impu*
tat xonretn
|>tui Diale'
ctke.
Ifcugoaftfl
cto^icto'
re.
Prologus apologeticui.
tfateo 2 mc,02«to2em(fi modo fun,aut etiam quicun<$fim)non ejcRlje
totum offlcinis.fedejeiicadeinif rpatiisejctnifTe.
£odem in loco z que De Thericle Dicta funt atq5 demoJlfcene^on
firmat bis turbis.
3nl£b?dro Platonis boc^crlclcmpteftitffTe cfteris Dicit o:ato:i*
bus S ©crates , quod is Hf»j|cag cie perfici fuerit audito:, a quo cenfet
eam, cum aliapreclara quadam z magntficaoidici(Tet,vbercm z foecun
dum fuiflcgnarum-p(quodeft eloquenti? majctmum) quibus oiatio*
nismod!0.quequejoimo2umparte9pelleren:ur.0.uodtdeinoe j0e
moftl?eneejLiiiim ri pordl,cuiusejc epiftolisinrelligi licet,quain fre
quens fuerit J£>Uronis audito:.
33nlib:o vero oe claris o 2 ato:fbus,cum Bmo fuo collcqucns,
etiam piecepto:l9 fui nomen epptimit.quo In dialecticaeft vfus,
£ram,inquiens,cuin Stoico diod© 2 c.,qmcubabitauiiTet apud me,
mecuinquevijtiflct, nuper eftoomi me? ino:tiius,a quo cum alijs in
rebus.tumftudioftiriinein dialectica eperccbar,q«?qu*ficontracta t
•ftrictaqucdameloquentiaputandaeft.fmequaetiamtu Btute iudica
uifU te illam l uflam eloquentiam, quam dialecticam Dilatatam putat
confequinonpofTe. Capnt.ip.
Quomodo fui cotemptum vici fcatu r dialectica, vel in vno £p!
curo foediiTim? voluptatis alTertoie(fic eu Lactantius^iroua
nus Digno appellat nomine)luce clarius cernituf;qui illa p:o*
fus contemnens,? vt tranfuerfum agentem(quomodo dioge
nes "Laertius ait)p:oifus tepudians.tn foedos lapfus eft erro
ref.oequoCulliuslitoofecundoocfinibusbonotuin z ma»
lommjLorquato colloqaensdta ait.
^ium dialecticam, L o:quate, contemnit Epicurus, quevna cominet
omnem z perfpidendt quid in quaque re fit fctentiam>?iudicandi qua
le quidque fit,l?ac ratione z via otfputandiruit fnoicendo.vrmiI?fqui
dem vidctur,nec ea que Dicit vlla vult arte Diftingui.
Confirmant !?anc Cicer onisfenteotfam.qu? ab Ifeu gone a f ancta
©ictotefcribuntuflibio piimoDidafcalice eruditionis in fcuc
modum.
Cetere artes pnusrepertefuerantjfednecefTc fuit Logicam quoti
tnueniri ,qucmam nemooe rebus conuenienteroiiTerere porefl , riH
p:iuefccreloquend’ rationem agnoueric.Hamficut Dicit Boetius,
cump:imitus antiqui circa r.rumnaturas? mo 2 um qualitates inuc
ftigsndas operam impenderent neceffe fuit fepe falli eos,quia vocum
< intellectum Dlfcretionem non l?abebant-vr{n multis euemt £picu
to qui atomis mundum confiftere putat,? boneitum voluptate meti-
tur.lbocautem iccirco b uic at p aliis seddiffe mamfeflum eft,quoni*
©ifputando qulcquid raci otinati one compte!? endermt , boc in f es ip
fas quoque eiienlre arMtrabantur.lbic vero magnus eft errot.lfiecif
enim qulcquid fermonum oifcurfus wriocinmtdo inuenerit , ti in na
tura fijeumtenetur.d.uare neceffe eft falli eos qui abiecta fjcientia Oif
putandt^e rerum natura perquirerent. 'IFlifienimpaiusad fdentiara
venerit,
i
prodiak&ica 'A ,x
que ratiocinatio veram tenear femitam oifputandf, qhcverilTtiflf'.
leni sgnouerit,fi que fida z que poffit efTe fufpecta , rerum incozrupti»
veritas ejcNtioctnatione non poterit fotientri.
3tque tllad etiam magis dialectice in veri inuefligadonenece f
fitatemitTdicat,quodl?iquoquequieiuevideri volebant contem*
ptozes, aliquidipfi ftmile confmgebat,quo eius loco f e vti Dicerent
Sdquod oe iSpicateis aperte teftatur oiuus 3ugu(lin&s lib.j, con* '
tra £rcfconium £rammaticum capit . jdif.
! RoftMnquit,qu9mmaxtmeapud Stoicos vtgullfe dialectica, qua Suguft.De
uist ipfi £picurei,quos imperitia liberalium ©ifciplinarumnon fo £picurets.
Ium non pudebat ,verumetiam Delectabat ,quafdamquafioifputandi
regulas, quib 9 quifque vfus minlmefalleretur.fe potiPtenere^ Doce
te iactabat.^lmd enim eft aliuddialectica quam peritiaoifputadif
Errozes autem £picurie in quos per mfeitiam ratiocinandi vide
turincldllfe, Lactantius f irmtanus Itb. iij Diurnarum inftitutionu
fummatim enarrat t?is verbis*
3 rc^ipirata quidam, vellatronum Ductoz ,fi fu os ad graffandu co* Lsctauti.
fco 2 tatur,quo aUofermonevtipoteft,quatn vt ead^m Dicat qugDi* oe errczi b*
cit£picurusfdeos nll?ilcurare 5 nonira,non gratia tangr.inferozu £picure„
poenas non eiTemjruenda8,quodantmf poftmoztem occidat, nec
vili omnino fuit inferfcvoluptatemfummumefle bonummulUmefle
humanam forietatemdibi quemque confulere, neminem elT e qui alte
irum Diligat nififui caufa.£ft plane, cur quilquam putet £anc vocem
efie virifjptentis,quepoteil aptlfTime latronibus accommodari.
Caput*.
^.uod naturenonita fit fidendum, vt pzopteteaafs ipft dialecti
C? vel contemnatur velnegltgatur,id quod pleriq^faciunt.Cx Cice
ronelibzo quarto ©e finibus bonozum, atque malozum. Srsnitnfs
duod z fi ingeniis magnis p 2 editi quidam oicedi copiamfme ratio certioi.
ne confequuntur,arstameneftoupcertioj,quam natura. Sliud eft
enim festarum mo:e verba f»ndere,aliud e.a que Dicas ratione t
atre oiitinguere.
3jn Dialogo quoque Platonis quiUbl^df ® infcribituf.Socf ate»
t»e &eti?02ic3(que tamen minus videtur arte indigere)idem p:onu
ciat-.vbi a^lpcdro interrogatus, quomodo e vnde veri ojato 2 i«
artemfibi potTet vendicsredtarefpondet.
Confentaneum eft,o Igilpedfe/ozte etiam necefT afium , queadmo Illato*
dum in ceteris rebus, ttacihboc certamine peragendo perfectum
efle.i®.uippe fi tibi natura vt fis 02 at 02 tribuerit , accedente ©octri*
na z exercitatione excellens eris oiatoaiSi quid vero 1? 02 U m tlbioe
fuerit,macuseri3. Cofentit^ S0.uint.ltb,ti.o2ato2iaruinftitutlonu, Quintii.
£onfummatos,inquien« in arte.plus ooctrinf Debere, quam na*
tureputabo:ficutinfolofoecundo 5 plusculto 2 quamipfaperfe bo
iiitefe® efficiet, I&twiafs»
TfjBkbH- quoque b,ct>e te generali Ter mone, quatuum adomties cto picto.
•ttes.tjijfernitvir.ejimiasl&ugoafanctcfPictoteUbjoptimo^i
dafu!!cceruditlgnie ; caiuseOiti loco ljjcftint verba. B
Prologujapologcticui,^
4?mne# fcicmie pilus erit tn vfu quam ia arte. ioedconfWcrantce
bei nde l?omlnes vfum poffc in artem conuerti,? quod vagum fu e*
rat ac Uccntiofump:iu#, certi# reguli# tp2$cepti# polfe reftrlngi,
coeperunt confuetudinem qu^partim natura, partim vfu ejjottafnc
rat,ad artem reducere > qu od ptauum Rabebat vfum emendante#,
quod minue Ipabcbat fup^lcnce#,quodfu perfluum l?abcbatrefecat|
te#,? oc cf teris Anguli# certa# regula# ac pj£ccpta pt^icribentee.
Ibutufinjdifuir o?fgo omniuin artium. tfOatufquam eifet gramma»
tica ? feribebdt z loquebitur l?oinme#.'j^autquA;n eflet dialectici
ratiocinando verum afalfooifccrnebant.iibnurquamdTet &l?eto2i
ca,tura ciuilia tractabant. ]£2iufquamefler3rit^meti.ca.,vfum nuinc
fandi Rabebant . igmufquam efTet ADuAca, canebant, jf&dufquam
efTet £eometria,agro# menfurabam. |£:lufquam eflcc<ronomU
firaefumc percurfu# ftcUarumtcmpoMinbilcrerioncacapiebant.ipuperaene
lio:. funt a^esquj licet ab vfu p:tncipiumfumpfcrunt,vfu tamen melio
re# funt.
£ande ml? anc qufftionemptolijrc ftmul z erudite tractat &o*
dolplju# Hgricol j libro fecundo oc inuentione csp.v. £uius etiam
vcrba 'vtcerrio2 At veritati noui# atque veteribu# co.nptobat* fi»
de#)^icnon pigebit annotare, jjbtimum itaque quf ftioncin mouet.
^.uiderso^oidtillquia.TFlonne? anteinucntant ©ialecticen
fuerunt arte#,? oifputamm eft ,? inucnrum eft verum? £ t nunc quo»
Kodolpb* < l uc quotufquifquc eojum quloifpatant dialecticen tcnet?dein»
Sgrlco.be qufftiontrefpondet.lfton clhinquien#, quod negem, fccftadTc*
Vfilfirtc JWtawnquod dialectice oocet*? faciunt,? fecerunt,multocom*
modius fil?ancDidiciflrent,fo2tafrefacturi.«0.uemadmodum ?#nte
traditam &l?et02icen oiferti virlfuerunt,? priufquam Uteri# co;o »
pteljenfa eft.mufice cecinerunt botnines.HTec Ibippocrate# , vt pti»
mna inartf# imaginem medicinam coegit ,fic ? primus cpgnouJi
morbum , profutura meditatus efb, cgramleuauit«$acta. funt l?$c>
antequam arte# fierent,? ob idlpfum quod creteo funt facta , longi
recte fecufqjfactorumannotationearteaelTe coepere. 'H&rouencre
beinde p:{clawingtnia,qu<oirperfa colligcrent.confufa bifpone*
rent,ej:plerent impcrfecta,fudla perpolirent , t omnia complecte»
rentur.ncnmodo que facta effent ,fed que fieri etiam poflent.Sic
quod cafu#antefuerat'coepit oe inde ratio c(Te. £t fequutam eft,
vrno quia factum iam effer aliquid oebere fieri . fed qu ta oeberet fieri
erederent efTe faciendu tn. c&ui pri ore# e rg o f u e nm: inibas ,fimi*
Ua J?i#ipfis que nuncprecipiuntur/i quando recte fecerant
,
t fecHti
funt .ficu t b odte plertqu e faciunt, qu od arti # eft,fed no ejc.arte: quip
pe quam nullam Ipabenr.fed vel longe obferuatione,vcl ingenij quo
damp2?flantevigo2e.!0.uantorectfu#tamen.quantomcUa9 eppe»
dlrent Illa, Acerra artium ratione oucerenrn.r? duratura enim fecti#
5 ementia’ lis Ingenia,? quibue non pzefentes folum plaudent, fed qu$ omnis
notatu bfg poftefitas miretur, earum oemum fiunt,qnorie# cum optima natur
nifTima. fa ars perfecta coniungitur.Sic quod dialectices eft.imienerunt
srgum-nta ^bralnes,? crro;em.m ale innent o:um iliqmndo oegre#
K,Pn> dialecrica.je x
^cndcrnnt, ante» qmm effent omma papeepta Ullus in artlsfornu
collecta. SWftctelestsraen.quiq^poft eum illa inflructl fuere, fad*
lelibri3fule«flendune, quam magnus fit vfus eius, c quam trsctan*
dia omnibus rebus accommodatusivtque fme ea non folum fingu*
1« de quibua in artium cecurfu cubitaretur epplicari nequirent, fcd
neartee quidem colli jl potient , clnijancqusm acceperunt redigi
formam. Capntrt.
Sluod eruditio gtialectfce cpterartamqp oifctplinarnm liberalis
« EbalflianspaofeffienenonfitaUenauiecperctpiendpveMtatipip*
beat lnipedlmentum.3usulHnu9llb.iij.contraacademicoa, capite
bedroooctauo.
/ V Suaditio, inquit .artium libefalium.moddla fane atq; fucclncta
\5,t2licrio:e*tpcrfeuerantloie»ccomptio:e* epljibet amato,
rea amplectende veritati.vt a ardentius appetant.t conflantius in
fequantur.r intereant poflremo ouldus.
3demlibro ptimo contra Erefconium Crjmmitlcumrfapite vi»
gefime.
Hcanc arte qua Blalectlcam vocat, queni^ilaliudoocet, qua con
feqiicntia cemonfl rare, feu veta veris.velfalfa fallis , nunquam co*
ctrina £b:iftianafotmidat:ficiat ea in Stoicis nonfoamidabat Spo
flolus, quos fecum volentesconfcrre non refpuit.Etipfa enim fate
turtverumeil.neminemcifputandoadconclufionemfalfamconre
«juenter impelli, niftpiius confenfcTitfalfis, quibus eadem cbdufto
Velit nolit efficttur.SIc per Ipoc.quf cauetne fe loquente confequan*
turfalfa quenon vult.volene falfa caueat que pipeedunt. Si autem
paecedentibua Ocris inljeferit, qupcunqpconfcquentia perfpererit,
cjtie falfs eptftimabat.velee quibus cubitabat .admonitus amplectt
enr.fi veTitati eil pacatiffime amidoa qua» contentiofiffimpvani»
tati.
Eodem tnlibao per multa capita oflendtt, a Ebaiilums Spodo*
luml^aulum.ac ceteros.vfos eife dialectica in oifputando.neque
quenquam dialectice volentemagerecnm Cbaitlianis eife refpuen
dum.donatiftas quoque illos non rationabiliter agere oilendir,
qui clcerent fe necoelle nec cebere cum eo in Difputationem cogre
dt.eo quod effet dialectica arte indructus.eaq; inter Cii putidum
oteret«r,scp:oindefugienduminagi6a cauendum quamrefellen*
dumreuincendumq; cenferent.
Elemenefuccelfoi '|£etrtinfignis ante Cbiidianifinum Ifhbllo*
fopbus lib.i. recognitionum, obi a ipetro interrogatus reddidilfet
osquepiidieab eodem audierat ,eaqp tam euideternarnlfedvtl^e
rrus gaudio perfnftte t enaretur a Clementeilla euidetiuseifered
dita.quamafeefpofitatuerantifta paeceptoalfecoUaudantirefpon
dit.
Harradioidine.t luddtns ea qupreecppetitpioferfdi, eruditio
nobis comuUtliberalieiquafi vtamurin antiquitatis erroaibus, in
perniciem vitpverboaumbeeeae acfuaniwteoecidimus. Sivero
Sugufl),
ce libera*
lfum artis
(ludiis.
Sanctus.
Clemens.
fcupert.
abbas.
Xuiticnfis.
£ialect.
•d feriptu
rarum in*
tellecru vti
Hs. *
Suguft.
«|< Pro!ogusapologcticuy. vf.
ad afferendam veritatem, eruditionem fcrmoui9>t gratiam confera
mus puto ejrlpoc non parum vrilitJtis acquiri.
Bupcrtus abbas Cuitienfie , vir Diurnarum pariter z Ipuinanarff
lirerarit perltiffimus, cuius mulraejx nt in olulnjsfcripturas pfg*
cLra volumina libro. vii. De operibus Spiritus functi u a feribit.
1£>juIus Spoft olus non itudia condemnat vel fci? olas 6ramtna*
ticorum,Erialectlcoruin,B!?etoium,23rit|?metlcorum,i5eometrl*
corum,IDuficofum,Slllronoinorum:fed l?oc in r is cu!pat,quod no
quefieruntcpeis fapienti? fructum, piopter qnem artes ift$ a Deo
04tefum>ideft,in notitia Rabere oeum»? glorificare ficut Deum.
Ctrurfum.
Beueta ©lalecticf ars vertatem non perfequitur, nec verbo 0e!
nectit vinculumjled potius veritatem fcquitur,? verbum oeiveru
fidis argumentationibus comp 2 obat, fi quis legitime vraturjlli.
Kbroceifoin facrf feripture Diligerer afpiciar,Bialecricf funul z B|?e
t orice fludiofus pariter z beneuolus;? videbit quod eam tanquata
Dominam famule pjofequuorur.
Caput-fif.
&uod etiam ad feripturas epetius intelligendas ptafrimum cori
ducat peritia ^ialectice,3ufiuflinutlib:o.ij.Dc Doctrina CtyijHv
na,capi te trigefimo primo.
Y^\3fputatioms Difciplina, ad omnia genera queftienum que in
•vy iiteriefacrisfuntpenetranda coifToluenda plurimum valet*
Cantum ibi cauenda eftlibido ripndi, z puerilis quedamoftetatio
Decipiendi aduerfarium.
£t iterum capite.pppif.
Scientia conclufionum? Definitionum iDiftributionum, pluri?
mum kctoiem feripturarum adiuuat;tantum,abfiterro:,quo viden
tur fpomines libi ipfam beate vite veritatem DidiciiTe,cum illa Didi
cerint.
BupertusCuitienfts 3 libri.vij.De operibus Spiritus fancti «a
put.pij.
f rimum J?oc alTerere licet,quia genus t Differeria fpedes z pro
piium atque accidens,que fapictes icculi pro magnis atque ardui»
l?abent,quafi prima Dimnefcriprure incipientis elementa funr,i3bl -
verfus aliquot epi.capi.^enefeospioferens , in quibus generis %
fpcciei fit menti o,fic profequitur . fienera ifla z fpecies Ane Dubio
fuot,De quibus gpudpl?ilofopboe fermo eft.
^Scoeinde.
©icimus efgo,quodinipfa fancrefcripture litew.tUmplicesfit
quod mulceat,? fapietesaut quod ejrerceat.&rbitra*
mur enim, no minus ad bancfcriptura,quam ad ea,queeft apud 3rl
flotele predicamentorubcctrina eflenecefiariO.fcire quid fit genua
t quid Differentia,? quid proprium z quid accidens j&uj oeinde
4 ProTogus apologetici». 4-
particulatim autbot ifre ptolipo ffrmone p>ofequituf. Tfroftfemo,
buiu e capitio fermone its cocludit-.lDuius arde vt (lira? t virtus to
u offenditur sin 1?llcgifmie,quo:C'Condufio pkfimulecrojem ad*
iuuat,ad veritate inueftiganda tantu m vt c bftt illi errot Occipi e di
eduerfariy per fcpbifmara,falfeM?taccnclnftGmim. ^.tffe aute cm
niumfcculariu itsvtbecfancrafcriptutafctfiteraurfuauiternouit
aut potuit nodofum tepere autftrirgerePpllogifinum’?
j0e ©mnibusvero 8ttibuslibi.r*lifcue,qucdearumfit inferi#
ptura fenera bonus vfus, generalem ptefefr fententiam capite oeci
mo in b?c verba.
^ngrcffe funt ergo fepte atte*liberales,tanquamfamul$ in facri
tffeucfeducominefuefapiewietrichniUatquafioetHuiislicenHo
fis,ad ©ifttictu? feueru Verbi Cei magifteriu ©ifpofite,? alTidcre iuf
fefunt .Bagabaturenimptiue per circuitumdafcme* garrule t Vtf
bofe pueUule,nil?iloperategjfed curicfe agentes folCmcdO, vfclne
gotiofe magis effe videbantur circa creaturam cifcutiendatncurfi
tanteedpfum aute creatotcmnegliger.tes-XIDtfTcfunt ergo in opus
vt non iam qu od fupcrf luu erat ce creatura mundi fabulare fur,fed
feru fidelitcrque quod expediret, Ce creatote loquetentuf,bonum
que adi? enotem eius Termonem opere fplendidotepentes.cpera*
rentu r,id cff.vt iam no res vefbi$ 5 fed verbar ebus ornarentur*
Caput.piij,
d.uod dialectica ad cuertedos fcculartsfapieticcrroief egTt*
gie valeat s ft quis ea recte vtatur , fcieren^mus in Commenti
riisfuper £ 3 ed?ielem. ,
S ere quicquid in foculo pera erfotum cogtnatu eff , qufcquid feiefront*
sd temnam fcientiam pertinet,? putatur effe robaftum,1?oc dia*
lectica artefubtiertitur,? inflat* incedi? incineres fautllaequecif#
foluitur.vt p 2 obetur nihili -quod putabatur effe fotttff imiim.
3ugufH nus inlib 2 ooe cognitione ver$ vite eandem confirmat
fententiam, ©icene»ad omnia quidem Humana 'potentem effe Sluguftl*
dialecticam.tametfiadciuimtatt8 perfectionem , vtinfeeft,
non poffft pertingere.
dialectica, in qui t.ciff erendi potenspoteter ouHa qufquc ©efi
«iens, cunctas feripturas euifcians.t eutferane, cunctam humanam
fapientiam annihilans, cum in diuinitatem intendit, tantf maiefta*
tis luce pautdum capu t tremefacta reflectit.
Ibocipfum videtur velle jactantius firmianue cum Ubto quar*
to diuinatuminffituticnumcidtjTf&bilOfopbism humanam fuis
srmis efTe ccnfectam,qui* nimirum bifputandi efficio (quodipfi
©o ce t ) quicquid lofcpb t* 1? u'm aha hon rectc,i d eft non ccn*
fone ad CbtiffUnamfapientiam oicitur,potenteroeffruitur,?ffU
Cum effe dialectica cifputatione tonuincituf*
«Prologus ap olo geticus. *t
a:#putuii).
^uodflc deo pbcitum fit, perliberales artes bcrctico:um nge
$ iftrncto? menta oirfcluerej&upertualtb.vij .oe operibus Spirtius fari®
lib t 'i\:lib* cticap.ip.
0 rtib» vult amplius autem c l?ocnon erit pi$tcrenndum,quia quos lEccle*
reue cflcfi fi^licc fidU Defenfoies b^berciquouimlir.guj cotra bf ret i c ° 0 'Vel
dei emboli aderudiendmn £cckfiamfuamDominu9X>cioignjratur,ipieigit 6
ceoefcnf©.» ipfe piouidtr>vrpnus arcihusliberaiibusinftrucrcrur,t innutris
fes, pcricul nn ad pugnandum ocfcenfuri in nauibus , prius quaficirc*
litt©:a Icuioribus ludis exercerentur.
£ i ruri u m e ode m in l oco.
£5rjta viciffuudo lpcc .rat, vt fidele b qui liberalium facultates b«
bebant artium bene vtendo illis, contra br*^ 1 ^ 03 eifdcartibnsnu
le vrentcs.v .ritate Defenderer, quod erat potare 3-fum fatigatum,
c fttientc;atquc bocfiCleribus,Oarer ipfe aqnarnviuammagta ac nu
gls aperiedo illi» fenfuin ad veritate fcnpruraru inttlligendam.^4
erum 11 eftb°c modo amicupulcb^mcycoincrclum.^pfi quam oe
l^bHo^P^icisbJUferant puteis, pofiubnricomino'po:rejttrunt
aquam oe qua ipfe Dicebat, i0mni6 qui biberit cpqu a bac fuiet ite
Joan.Hii. f omez acceperunt abe o aquam viuauitDe qua qui bibcrit(ait idem)
nonficiet vnquam. Caput, p*.
^.uodbereticHnfuicerforlbus ftabilendis plurimum vtantur
dialectica.* Ifck ronvmu* in oifputarione contra ILuciferianos oe
23rij Smantb5fefiidm3nifefteteftatur,Dicens.
fis diale» Srriib^cfie magiscumfeculifapientia facite argumentationis
ctica fefo» tiueeoe Sriftoteliefonribus muniatur.
ueremte* Sdemtn enarrattcne^faimUxitij.fecundumtfticum fenfum ver
batur* bumtlludenarrans.Tfloneftruinamaceriemeque tranfitus.
difficile bfreticos inuenksimperitost^mnesenim nugdlri tn
flructi funt fcientiafeculari.Konb-bcnt reic3poft ©licum fedeare
nuUs dialecticas. THon eft fuina macerie neque tranfirus. Siqiun*
jberetici do funt inDifputatiombus,fiquandotecum coeperint oifputarc fic
pleru*.q5 verba eouimbieuufunt.ficartifiu Termone conclufajVteuadere in
vtuntur dc Difficile fir . £umcnim lig.*ucrint teffllogirmia fuie.ctc claufe*
dialectica rtnt,t quafi maceriam tibi fYliogifmum tepuerint > ? edlficaaerfnr,
non potes cenuertere no potes tranfire, teneris Inctufus. Cmr.q 5
te renuerint qutfi quodam gvro inclufum, tunc non eris inanguft*
via que oucit ad vitamried in lata que Ducit ad moitem.
3 deinruperillo'pialmi,£tC'fn’i.b f ®iu omnibus finibus eoiun*
3 n Ctnipbe .inquit dialectic? artis ilimulus intelligitur , qucli-
Cet p^ruum b-bere videatur fcductioais aculcuinjgrawffiroe t3mea
Sauciat mentes buiu.nas,
Caput.jrvf.
t 0 .uod nimium in boc iniqui funt z f mpiobi b^retfcf ,ctjm- ipfi ad
gppugnnion.e veritatis libenter z frequenrcrvrantur c dialecti*
tae£.b et c>iicat Cfterfslibefalibusartibusmolinttamenbfc averi
««da affvrtoiibuSiJd veritatis oefcnftoaem vfurpari , % eos quiil*
Vj Pro dizlecti:*.# xfi
lt0Vfani5T*,l?2Cfjtfonc crimtnatur.fanquam Scpbiftas, tlCbiiftfa
ne ftmplkitdtia ejperces.Sugufanus lib.j.contra iCrefconiu tgraiu
inatfcuin.
^talectica.inquit.mibt obijcere volutfri^quafi Cbjfftime no cc&
gruat veritati,* ideomeooctozesveftrivelut ^ominc catalectici
ineritofugiedum potius e auendu,qua refellenda atq^reuinccndu.
ccrifucriit.^uod cutlblno perfuaferunt (nite aduerfus nos ettan*
fcribedoolfpucare no pigmt)mtamHnmejl2>iclecticu criminatus
cs.quo falleres Imperttosjillofq^laudjres qui oilpurandomecum
congredi noluerant. Sed tu videlicet dialectica no vteris.cumcd*
.
tranoa fcribta?l9r quid teergo in tanta Difputadipertculu ptoteci
Hi ,cu oifputar e no nouerts?Sut fi nofti ,cur dislect i c* j0t'alc<ti«m
cnminaris-tiravettemermus vel ingratus, vt aut imperitiam qva
vinceris non refrenes^aut Doctrinam qua iuuaris cceufes.^nfpido
fennonemtaum lflutpfum , queadmrfcripfifti.^ideotequcd* co
pto:e ojnatcq? explicare, poc eft elcquentenqu^damverorubtiliter
erguceq^oifTcrereibocefloiilecnce.c tamen eloquentiam dUle»
«ticamque repjelpedere.Si n Of ia funt, quare l?ocfacis?Si nonfum
cur arguis?
^pud^ieronrmum quocg in dialogoaduerfue£ucifeHanos»
ldc in p:optu eft Videre:vbi JL uciteria nae I?f reticus,cu ab ott^odo
po vi argumetojuvrgeri fecofpicerctmecvllu fibifugelTet effugii»*
fter u iteruq? poftulat, Xbriiliane fecu non pbilofopl? ice agi.
drote(inquirad d:tl?odo?:um) vtT^bUofopbouun argumcn*>
ratione oepofitaXbunt^namecufimplicitateloquarisjfi tamen ns
^lalecticosfequaris.ted pifcatozes. iStiterum.
^am-z u>periusrogi?ui,vtn6pl?nofop|?tce,fed £l?^^ ane roecS
loquaris.TR;ffitraquod ita metuar l&retid Dialecticos neruos/rif
tute ipfius artis ?rfffcacutcfhjtur:cmfe nopoffe refiftere metuuf*
fibi male confer. £t(in;cra Saluatosis verbfi)i0mnis qui male agit
odit luce,* ad luce venire formidat, ne arguantur opera eins . Ibuc
«tia pertinetimpietasiila3uUani,qu*in principio prologi come*
morauiwus. Caput.tvii.
TRon obboceffe Damnandam dialecticam autfugtendamtquod
pkriq 3 ea ad captiones fopbifticas aut Deceptiones «butantar , c&
nibil fit ita bonum, quo non praut abutantur.
3uguftinn9lib.»,contra£rcfcomu /grammaticum. IReque eni.it
p:o patria non eft miles armandus, quia contra patria nonnulli ar*
ma fumpfeninr.sut ideo vri non Debent boni ooctiq3 medici medi*
cinalibue ferramentis ad falure quia Ipi© sd pernicie etiam indocti
peffimiq39butuntur.d.uisenim nefrir.ficut vtilia veUnutiUa fu e*
tine que quer»nfur,itaperitiamfacultatemq 3 Dicendi fic effevtile
Tei mutilem, vrfuerint vtilia velinutilia cuc Dicuntur?
& od olpb u s 3 gri cola li b.i j .oe i nuenti one
.
dtalecttcenvtileefle certu eft,fifaliroedpi, vera p: o f at fts.falfa,
p 2 o veris acdpUnu.ile putauimus. fallitur tame nenunqua diale
ctic*,? ,p verisfalfa tradit. Sruentt id quide, fed * naue aliquado gti
kernato? euertit a * medio aliquado fcimit, 83 cim funt iftarn 6 artifij
8 ii n
Ifefferfd
dialectici
in i 02 t'ba»
do;iscrt*
minantur?
&edolpb*
Agricola*
^tProIogusapoIogcticus.^C
33tci3 Vel eo magis fatendam erit vtUem DUlectice,cum?qui 02 a*
tioncfeducuntafluperf?pe,nulUetiain inftructi arte id faciant
qulfallitur/iartem calleret, vel nequ-aqj id, vel minus vtiq5patere*
tur. Sane ficut relique artes que remedio funt inuente,bu manis ne*
ceffUatibusnonpotu.eruntfuccurrere incommodis, nifij piius ea oe
tegerent-.fic Dialectice cum magna exparte in eo fit polita, quopa*
cto laqueos captionum fraudumq^ in oicendo vitemus, neceffc i?a*
buit aperire infidias,? oftendere 35 varie quis capi poflet.i0.ue fic
quis inde oe pzompta vtenda fibi putauit,non artis ^oceft, culpavi
tare fugienda monftrantis,fed impaobf tatis fectari fugienda cup ie*
tis.9perienda enim funt vtcaueantur mala ,
z
nemo artifeje tantum
remedia nouit.
JJugufti» Simile quiddatnDiuusHugufMib.ij.be Ooctrina£^:fftia*
C3p.jCjtjivf.oe eloquentia oidt,l?is quidem verbis.
Sunt etiam quedampi?cepta vite rio:lsoifputationis,quf ii
eloquentia nominatur, qu$ nihilominus verafnnt,quamuiseapof
fint etiam falfa perfuaderi.Sed quiatvera elte potTunt,non eft facul
tasipfa culpabilis, fed ea male vtentium peruerfitas*
Exhortatio ad ingenuos adolefcentes, vt Diale-
flicscsterarum^ucliberaliumarriumftudiOjdampertute
licer,diligemer incumbant, necy ab honeftis & vtililTimis
fludiis vllo deterreantur labore.
•ftopofitis eruditiltimocum.virorum fenten*
tijs, quibus Dialecttc? ceterarumqueliberaUS
artiumoignitatem,vtilftatem,acnecefritaten»
ejciftimamus abfide oemonftratam,vnum h©c
fupefefle videbatur adolefcentes optimi s ad*
uerfus lab©2em,qui in piimo lib eralium artiS
agsrefltimijcimc aute in ipfo Dialectices $mo
limine fefe offerre z oftentarc folet , infirmos
veflrostlaboiis impatientesantmos conflr
tnate,pauidaq5 pectora b:eui e;to2tariuncuia
confolaH-.ne foete labo:e aut oifficultate pzincipiomm oeterfiti , a
capefTendts bonarum artium fludijs, quibus hacfane ctatenihil vo
bis p2oponipoiTitvtiUB8,vlla ratione oefiflatis. incipio enim
illnd vobis c.ertifljmeperfuafumefleoebet, quod apud piatenent
Socratesoe.buiufmodifludifs loqaens ait,eum’qui iplpilofoplpie
facrisfitinitiandu3,adlabo2esfufcipiendos nequaquam claudum
efle oebere-.tta vt eos partim quide adeat, partim recnfet, fed ma<$
no -zinuictoanimo adfuperandum quicquid in eis ocurrere polfit
labo2is, paratum fefe offerre, z mfatig3bilem.^erum er aduerfo la
bojemiftumccnfolatur^lenit moleftiam,p2imuquideiilud quod
in omni opere vfuuenireoocetejcperientia,vt{peculiarein oifficul
«^t.em.b3be3taggfeffus,p2ogreITu3 vero renvfaciat leuiozem, Cui
50proDiale#ica. / }« Kiq.
fententie apud "illato. Socrates aflipulaturjdicens.omnis operis
malinum qutdefrep2mctpium,p2ffertimiuuem cuiq3nenero,Sdt S ocrates
non immerito cecinerit 1 £oeta,dimidium facti babereeum 3 quibe* apud "(£la
ne coeperit, deinde ?l?ccpeculiarel?abet ^ialecticg fludiu , quod tonem»
progreffus non folumleuiozein reddat laborem, verum ettamfuaui
titem inagnamadfetattadeo vtftatimpoll prima limina tranfita.fm
gularis qugdamfentiri incipiat in oifcedo volupta 9 3 interiorq 3 fua.
uttas:que animu mlabo2is moleftia grauatumdua blanditie oemul*
cet,ftbiq3 reftituit,atq3 ad vltefiorem progreffum inuitat-.ita vt iam
vitro inpenitiota currere gefiiat, qui pauloante vif ad fubeuda pri
maliinina J velimp 2 obisI?o 2 tatlbu 9 potuitimpeUi, 3 deoq 5 tempo
risfucceffujtftudij profectu illa increfdtfuauitaSjVt etiam periculi
nonmbitabeaimmineat J fi.nonmodum(qui in omnibuarebus iup<-
ta foetam, eit, virtus pulcbeff ima)illiper f ationentadbibeas.lbu»
ius rei veritatem apeftilTime fellatur -Bulus bellius Atticarum no
ctiumlib.pp j.lja enimcapite nono eiuglibrUvb: cp dialectica bre
nelibamentumCvtipfe ait)oediiTet } quibufdaepplicatisque ad illi 9
determinationem pertinent 3 nimirum quid fit qu oda Argeis-
a noftris pronundatum vel pzoloquutum; eft apellatutm
quid item ptonunciatum adiunctumfiue connepum,quid coniunctu
vel copulatum, quid 9 ifiunctum*?qug$d'buifmodi pronunciatoru
veritatem requtrantur,eaq3.omnia appofite z copiofe, adbibitis ad
finsulaepempUs.oilteruiflTetCvt.vel ejc vno boc loco teftatilTimu fit
virum illum. dialecticf artis nequaquam fuiffe imperitum) tandem 3 ul £>eU
caput bocfiniturusduamde dialecticeftudiofententiamprotulit flndio
quam l?ic ad verbum dtare,quo Certior eflet fides s ducimus opere 0Ulectic$
ptec-ium.Sed bociam b2eue,inquit,e^ dialectica Ubametumvoedif
fenon fatis erit.^tqueilludfolumaddendumadinonendBinq? eft».
quod bnius oifdpline iludium atq3 cognitio in principiis quidem
tetra z afpemabilis trifuautfq5 z inciuilfs videri f olet * fed. vbi ali'»
quantulumprocefleris^mnoemumeemolumentumeiusiitanimo
tuo oilucebit/cfequetufquedam oifcendi voluptas infatiabtlietcui
fane fi modumnonfecerts,penculu non mediocre erttme vtq5 ple
riq3 alij,tu quoq3inilltus dialectice g^is atque meandrfs tanqua
apud S^reneos fcopulos confenefcas.ibecille; dLUib 9 fane verbis
quid p olTit bici apertiusfaut aduerfu s laborem* borforem qui in
ipfius dialec ticeifefe oftcntatp2incipiJs,quidp2oferri potuiteffi *
catius? THequev ero illa tantum,qu? in ipf o difcendi exercitio, fla»'
titn poft principia fefe offert fuauitas ,molefitam ifiam confolatur»
vemmetiammultQ magis fructus ille multiple?: -z copiofus, que tyu
iufmodi proferunt fludia , z qu?ep eis abunde magna prouenit vti
litas, adfufcipiendumtandllumlaborem >t?diumq3 illud quantula
cunq3 oeuorandu^neritooebet inducefe.fit planequod apud£ice
rore.i.Ub.deo2ato2e£rafTusDeiuriaciuiliscognittoneatt,nobis
non minori iure liceat oicere,Cifligemua-,inquitille; fegnttiem bo
mmuatqsinertfam.TlTamfiefTet ifla cognitio iuris magna ac diffici*
Uajtamen vtilttatis magnitudine deberet b.omines k ad •fufdpiedum*
B v,
H.
•«Depraidicabilibus^C
Htrobfque enim generaliter oes Ipomines particulares fubgenera
litjtcfignificat. ljglocaturautcvniucrialealio nofcpifHjc.ibile. Se
eundi» eni^ re fiTXc6uertuntuV7quoniainquicquf d eit vntucrfale.eft j
z pjedicabitc,*! ecouerfo* ^iuerfa.tamenratione aliquid Dicitur vnt |
uerfalesptediCabile. idniuerfale enim Dicitur, quatenus f e vniuer j
falero flue generalem z comunem atque parti ctpabilcm multia p:tn*
cipaUterfigmficat.StCverbi gratia^omopzincipjlitcfcpiimarto
fignifTcatlpumanaiiaturamdn qua conueniunt,? communicant, quam
q5 participant omnea particulares Ipomines .Sic animal naturam
animalem communem omnibus animantibus. Btque l?es vocant n*
turascomunes atq^ vntuerfales.Sic quibus a nonnullis folent plu*
fimec Difficillime inipfo £>talectice Determinationis ingrefTu mo-
uer fqueftiones,que tame quoniu ad £IDctapl?Ylic*i potius fpectant,
nequaqua Ipuicloco infereda arbitramur.Sunt enim fuis locis Dice
da tractadaqj fingula,vt no fub onere fu ccubant recetta atque tcnel
laoifcipulozu Ingenia, zlpocmajci me ptouidendum eft liberalium
Otfciplmaru tracta totibus, iis potiffimu quib» mollis etas a : tener*
cftinftuuenda,nc rerum fublimiu ac puerilis tenuitatis captum loge
fuperantium nimia Difficultate in ipfis ftatim foiibus <ppofita, ani*
mum oefpondeant tanti labotis impatientes adolercentuli. 1g>tt^ i
cabile vero Dicitur quatenus De pluribus poteftpjoptet fignificatio
nis fiie gcnerjlit3tem,pjedicari.t0.od autem terminus quilibet pof
fu dc pluribus predicari inde ^abet, quia vniuerfalem aliqua <i mul
tis comunem, vel comunicabilem naturam figmffcar, cum qua fimul
* omnia indiuidua velinferfotainilla natura communicanda, velat
fecundaris fignificationedncludit.Stque ob fcaccaufam vfdetutptf
dicabile ficconfeqqiadvniuerfale, quomodo rifibile cp.fequiturad
^ominem/icut pzppiium ad fublect um,oe quibus latius infequen*
tibus vbi De ptoptio agetur
V Ifa prima parte vniuerfalis dercfminatiua ,declaratiua
q.Yua» diffinitionis/equitur lcc unda qua; nunc upatur ax
gumentatiua.
par*arg. fiParsargumentatrua.
Primo ArguJic.Nulfu vniuerfale efi genujquinq;vniuerra
|,pro.arg. lium.er go vniuerfale non sit genus. A ntecedcnsprobo.Ni-
bikfivniuQciiadfubftantiam^accides.ad abfolutum.&ref
pefiiuum.fed inultafunt vmucrfalia.quaefuhtfubftantia! ,a-
lia accidentia,alia abfoluta.alia refjpectiua.vt patet in praedi-
camentis, ergo.&c.
^Confirmatur antecedens inducti uf.GciiUinonefi vniuet
Liter primus. 4< xvfi
fale.differetia rocft vniuerfale,& fic de c<etcris,crgo intentu
^Secundoarguirurfic.Si vniuerfaleeffet genus, vel efifetge ij.ar^u me.
neraliffimum.vel fnbalternum : nen primum, quia precifa
funtdecem generaliffima:nonfecundiim , quia non videtur
fubquo genere contineatur,ergo vniuerfalenon efrgenus.
^Confirmatur, fieifct genus ad quinq; vniuerfalia.eiTcrge £ onfirmJ>
nus ad fe ipfum.quod d: falfum.
<5Tertioarguiturfic.Si vniuerfaleeflergenusad quinq vni- ii/.ar^ume
uer&lia,fequereturquddheefiet Vere,Genu4eftfpecie*.Spc
cititfrfpeaej.Differemiaeftfpecics.lVoprium tli fpecies,
AccideseftipecieJjpatetdifcurf^quiafuntipecies vniuerfalis £ on (j rmj
4jConfirmaturfic.Qu<eUbet fecunda intentio eft vna nume-
ro, ergo non erit genus ad quinq ; vniuerfalia,
•jPars refponfiua.
Ad primum reipondetur quando arguis. Nullum vniuerfa ^ ( af
Je eftgenus nego maiorem,&ad probationem, Nullum vni jauiniiii
uocum&c.PraefupponisVnumfalfum, quud vniucrlafefit terniones
genus ad fubftantiam,S.' accidet) s,qucd eit falfunuefi nempe vniuerfa»
genus ad quinq, intentiones vniucriales, qua neqjuntfubi. a fun^ubn»
tiar,neq;accidentia. ttene ac»
|[Ad confirmationcm.concedo lotum difcurfum,tamenex ddeniia.
ipfo non fcquitur,Quod vniueriale n6fitgeni;s,efi enimfei- cenfir.
lac ia figurc dictionis.
^Ad fecundum.Quandoarguis,Velefletgenera1iffimn,vel Sd.l/.erj.
iubaitetnum,dofecundum,i!on primum dico,
Q
uod co n tfimn ifat-r*- ^
tuatur fub fecunda intentione, vel ente raticuis UKfUiS
4jAdconfirmationem.Efletgtnusadfeipfum,ncgofequtld.
^Ad ternum. ScqUereturqucd hareffe nt vd a .Ge nu s eft 2d.ilf.ar.
lpeciesScc.CoiKedototum,8Cdicoquddnonciferinconue „ . .
liiens.vnamfpeciem.pradicarideabadenominatiee.Vnde ce%icdiai
quandodicitui .Genuseft fpecies , fpecies praedicatur ibi de turee aUs.
nomiuatiuedicutibi.Homoefi fpecies.
^Etfiquisarguat.Efgofitquitur.quodidepntdicaturdefe- ^biectio.
ipfgdeiiomuiaUuciquiaficutiiUeftdcnominatiua.Genus cfi
C
£ Pe praedic abilibu J . 'H
fpecies.itahaec^pedescit fpcciei.
Solutio. ^Refpondco.QuodiftarintentionM poflimtcapi dnplicifef
vno modo vt quid, quandoiplisattnbuitur aliquid. Aliom»
docapiuntur vt modus, vel forma, quando ipfe attribuutur
. alr)S. Vndc quando dicitur. Genus eit fpecics, Genus capitur
fitincomie vt quid, vel vifiuidamentum cuiattriauitur ipecie*.Sedfpe"
nienside ciescapitvtmod'-', velforma quxattribuiturgcr.cn tanqui
picdicari fipiecto, vel fundamento illius i dationis, & fic noneftin-
cefeipfo conueniensinhis intentionibus idem pradicari de feipfo
tiue. denominatiue, dum modo in vno extremorum capiatur vt
quid,fcu vtfundameuturtrSc in alio vt modus, velforma :vt,
Sdconffr. Cicnus ef; fpccics. Vel fpecies eftfpecies.
^jAdvltimamconfirmationemdico, quod quaelibet fccfiefa
intentio eft vna numero , velde per fc,vel de per accidens,
ficutinprimisintetionibus.Dicitur vna numero tripliciter
Per fe primum,vt funtdifferentiarindiuidualcs ificutfortci-
tas,platoneitas.Perfered non primum : vt, Sortes, et Fla-
to. Per accides,&denominatiue,ficut natura communisivt
hic homo,velhxc natura humana, vel hxc natura leenis.S
militer imaginabile eftinfecundisintetionibus aliquod in
diuiduumperfe,&primum:& pcrfe.fednou primum ;8f per
• accidens,S: denomina tiue:quia fi daturiutentio vua genere
& vna fpecie,dabitur vna numero luo modo.
— |,j
g}nplefeft
opinio cir
cofemcnu
tertam,
opinio
Tiominaliu
53niuerfa*
le rnelTen*
d <p .
Pars dubiorum moriua..
SjjPrim o.Queritur,a n fint dabilia vniuerfaliaC
S| Secundo. Y trum fint dabilcs natuisfcommuncsrealesr
ffiTcrtioAbi nam fimt intentiones vniuerfalcs?
t[ Ad primum dicoqidup.Iexeft opinio: vna Nominalium:
alia veroRealium.OpinioNominalium confiitit in duabus
propofitionibus.
<jPrima.Duplrxeftvnfuerfale:vnum:ir edendo, &ficnullu
datur in rerum natura, nili e flentia diuina,qua: cficommiinis
tribus fuppofiti*.
JtLiberprimus,?t xviii
^gSecuda propofitio.AUud eftvmuerfaleinprsdicando ,& Bniasfft
(tc quilibet terminus com/nuius,fiue mentalis/iue vocalis Irin p:?di
yeUcriptuseft vnitierfahsinpredicando. csndo.
^[Secunda opimopoaittalemconcluCioncm. Vniuerfaie efi jj.cjiivRJ
dabilcfoium perinteikclum.Fiimara partem prcfcanr,& fe- opinio,
eundam declarant.
<|Primo fic.pbilofopliusiuprimoperi hermeniasi liquit. 2 j f - u| , lfa
Vniuerfale efl,quodnatumefleife in pluribus.ltem, inante t er c?U>n
prcdicamentis.Scc undar fubftantiedicun turde primis, ficui
Superiora de fuis inferioribus. Item ,in primophyficorum.
Q]iod vereeft,diuiditurin id quod vereeftiidefr, Subftantia
diuidirur in fubilant:am,fcd aulla fubflar.ria particularis e it
que diuidatur,ergodabiliseftfubflamiacommanis.lt£m,
Anfelmusdeincarnatione verbiinquit.Admoncdi funt Dia
lecticinoftriremporis,quinon nsfi flatum vocis dicunteiTe
vniuerfale, no tantum probam illam condufionem authori
Satibas.fed etiam rationibus.Primo fic. Ratione conuenien-
tiarpltisconueiiiuut Sortes ScPIaro.quam. Sortes & Brunel
lus, Sortes enim & Pia te invnitatcfpecifica,Sortes&Brunel
lus,mvnitare geiierica,veldlar vnitates iunt aliquid , vel ni-
hilifidas fecundum in nullocomparaturifi primum non co-
parantur inrevBa numero,ergovnafpecie,vel genere. Forte
«lices comparantur incoiiceptuituncquatroate^nille con
«ptusfit verus velfalfustSi das fetundum/alfaef? compara-
tio. fi primum, ab eo quod rescii vel non e 11, oratio dicitur ve
ravelfalfa.
^[ltemprobatur.Omniscomparatio(fccundu Philofophji) * -
fit ij)atomo,ideftinfpeciefpecialiifimailldiuifibili ; pcrdiffe-. ' '
rentiasformales: vt homo,
Jjltem, probatur rationead»quationis.Qucliberpotetia ha-
bet vnum obiedtumadequatum: vt vifus, colorem vel vifibi
le,&nonvnumnamero,ergofpecificum vel genericum ,8C
iic eritquideommune.
^jSecundodeclarantfecundampartem,qua!iter illud vniuel
fale cft.quod patet perfequentespropofitiones.
^ Prima propohtio. Intellectus mouetur a fpecie intelle- i.propofi.
C ij
(J.plOpofl.
iij.piopo.
£o!olU<
rium.
Sd.ti.wib.
lHo;nin4=
liu opinio
JSeiliuitt
.
opinio.
.
aa.iif.ot».
TFlomitw
liS.opinio
>1» Depredicabilibus. 'J*
gibili, repofita ili intellec t u pofiibili , reprsfentatiua alicuius
luturecomimisputa.hominis vel leonis, S< tunc poteftcau-
fari notitia Sortis indiuidui,&fie uon cft vniuerfale , f e d £3.
gulareperfe.
^Secunda propofitio . Poteftproduci notitia humanitati*
SortisitidiuiduatKiptrdifferetiamindiuiduaUtnj&ficttiJ
nondicitur humanitas vniuerfale nifi inpotentia remota,
tJTcrtia propofitio . Poteiiipfa fpecies. repratfentare folan»
naturam humanamnon vtfeparatamafingularibus,quiariic
falfaeffet confideratio.ied abfqjconfiderattonefua: exiften.
tis i n indiiuduis,&: (ic dicitur vniuerfale in potentia proxi-
im ,vt ac t udicarur dc quolibet fuppofitodiccndOjSortescft
homo^rancifeus eft homo.
flExquoinfertur , quod hate opinio nonponit vniuerfale
reale fed per intellectum cofideratum, ficutfec unda pars di-
cebat illimconclufionis.
C Ad fecuudumdubium.Diceretprima opinio , quod nulla
natura communis effetdabilis.cumomnisrcs ideo cft, quia
vna numera eft.Sed fecunda opinio oppofitum tenet dicens
quod licet omnisresfitftnguiarisdeperfe,vcldeperaccides
dabiltseftnatuia(ficut humanitas, equinitas, animaiitas)
quat habet vrutarem.minorem vnjtate numerali, queeftvnl
tas natur* fic fe habens ; quod non repugna tfu* vnitati natu
r*indiuiduariinaIiofuppoftto,ficuthumanitasSorris, po
tuitfuppofitariinfuppoiiroPlatonistexempIumeft clarum
in natura humanaaiTumptaa vcrbodiuino,qu* fecundum
naturam debebat fuppofi tari infuppoftro proprio humano,
praruenr* tamen fuppofitata eft in verbo diuino. Sequitur
ergo quod fi huic natur* non repugnatfuppofitari invtia
velin alio.nec alicui naturatrcpugnabir.NuIIam tamen cor*
ecdiiiuueffefeparatam afuofuppofitOjVelperfona, vel viti
tate fingularide facto.
^[Ad tertium dubium.Diceretprima opimo, quod cum ff«
c undatintentianesfint te rmini iecud* intentioni*,vbicunq;
funttalestermini,eruntfecund*intcntiones,cumnotidiSio
ganturintcrfe,vt in potentia cognitiua,fi cft terminismen.
jtLibfr primtij.J? xix
plisivel in aere, (i eft vocalisivel in corpore denfo,fi eft feri
ptus.
4lSed fecunda opinio dicit.quodfecnncfa: intenriones,(cum Bealium
non (int termini, )funt in re confderata, vel cognita, vtcog- cpinio.
nia eft quafi denomi nati ur.vel quafi inharfi ue - Dencmi na-
tur nempe illud confideratum genus, vclipccies, vel indiui-
duum fub proprietate logicali, gramma ticali.fcu rethorica-
Ji.Eftin his talis ordo,quod primo confideraturipfa rcsinfe,
fecundo cffe cognitum rei, tertio attribuitur fecunda inten-
tio, qua: fecunda intentio habctduplex fundamentum , rem
ipfam tanquamfundamentum remotum, &.eifccogui tum ip
fiustanquam propinquum &c.
flSec undo dicitur quod fec unda intentio ri} in potentia com
para uua obice tiur, & quafi terminatiue, licet non motine.
Ratio, quia potentia non moueturnifi ane realt/ed poteft tet
minari in reafi vel intentionali.
^Tertiodico.qj intentio vniuerlalis , eft fuo modo ininten
tionibusinferioribus/icutfuperiusinfuoinferiori.
Caput.ij.
q©e quadruplici i ndiuidu o.r primum
ce indluiduo beterminate.
£2» elntautemindiuidua quedam que vocjnturoeterminata.vo»
cabularciUcetadfignificandum bcterminatatncceftattmmfin Sndiuidoi
SUlarem ep arbitrio imponentium inftitura. 23rquei?£Cpotiffimam betemini
inucniunturinangeUs,tambonis,quam m,sli8,e in boinimbus ,ac» tum»
que etiam in nonnullis animatibus oomefllcis. Jn angelis, vt £Kf
cbaeI,6ab;iel3spbaeI,Beeirebub,Sfmodeus,'8,ucifsr.3nbominf
bus.vtadam.Hoe.Sbtabam^anid.Saiomon.ipietrus.lpauiu»,
£ua,Sara,TBormi,HDaria, Eatlperinr.ln bomeilicis animantibus,
patet ep appellationibus equo!Bm,vaccarutn,canum,c fimilium,q' t
bus p:o iuo arbitris bomini nomina impominttad queitnedam af
fuefaciunt anitnalia.bt mop ad auditum (trinominis accurrant, id q>
«fperiemia notumfacit.dJabent quoque f iuuii z montes fua nomi* * i #
tia,:p!5terxnbes,p!ouincia8,acreg(one8,etialocaalia quouis n
do inrtgnU.1RominafiuBio!umfunt.IIDofa,®qia,j:imerj,Scl?al»
da.Sequana.TH omina mentium, vt Sinat, EIjabot.lbermon.llDon
fpefrulanue,tDonrofelanus,elimilia.
fljnljis autem beterminatis indiniduisijcceflbiligeteraduetteii
dum, quod plerunquefecunduvimfupoiiginis.araciiccfr.e ftgnifi*
odonis cdmunia z vuiuerfalia funt.CLuemadmodu (epepU gratia)
3j<Ia»>firerptciatnM ad originalem KJebtce vocis fignificationem,
Cii)
$ Deprardicabilibus.^
commane nomen ef^terrenum ftgnific.ns, fiue cum qui oe tcrfa&f
ctuseft.CuifigiuficarionlalludcebearusSpcftulus^SldimveiefC
iXo? . w» cum C^lflo nouo Ddattt conferens, afr,f£uimus Ipomo.oe terra ref
renus, fecundum quem refpectum omnes feminee recte 23dam oie i
poflimtddq} pjoifus vniuoce.tf&muiscnim oc terra nati terreni iu
mus, iu^ta illam vniuerlo generi humano Definitam firmaramqs (en
g$cn,iij, tentiamXcrracs.c in terram reuerreria. Sic^ibzalpam fecundum
partium fignificatior.em, patrem gentium fignificat,co quod ©omi
mis voluk-3bjji?am fieri patrem multarum gentium. iufta illud &c
refia, l^arrem multarum gentium pefui te. IDjc autem ligniffcario, ^
£$en.pvi1» etiam Spoftoloium cuilibet recte competit jurefingulos eo: uni"
f * vocare poterimus £ib;al?am, quoniam patres fant fecundum fpfrf*
tum mulrarum gentium,-: pzincipes populo?um,quoe £ pjifto ge*
nuerunr per £uagelium.j0e quibus : in |pf ilm.oicirur, ^ancipes
populetum congregati lunt cum ©eo Sbts^am.tc. f iic^errua
©ictus efl a petra,ptoprer firmitatem fidei, oicente ad illum ©omi>
no,£go Dico tibi,quia tu es^etrua,? fnper Ipanc petram edificaba
Ccclcfiam mcain.3t^l?ocpdCfoli5crri fumus, quicunque fupta pe
tram ©ominum infirmafideiconfefficne fundari fumus. ^Ibecet#
gooinrdaeic viquideinfue ozigin.ilisfignificationis funr comunt®
vocabula/unt tamen ad Determinate fignificandum Angulares perfa
nas iinpofita;atque ideo, Donec vt indiuidua accipiuntur , non nili
vnam rem ©etetimnate •: parriculaflterfigmficant.vnj fignificatione
Cum vero fecundum illam fup otiginis fignifiestionera accipiunt»*
non iam indiuidua,fed vntuet&Ua funt,.
^ndiui* <c
diiiiin cp “
©emon* “
liratio. “
&c
H
Caput. iit.
_ f ©e indiuiduo c£ ocmonftfatione.
T yXia verofunt indiuidua eje oemonftratione.cu videlicet tero
V ^ miou comune cum ptonomine oemonftratioofmn1nus,ad v*»
^-^•nu al quid particulare oefignandu.^elut cu oicimus,l?ic l?oo
mo, illa arbo:, illud «urum.egoDebilis^ufoitts.jCrinterdu quidem
terminus ficaperrecjcp:! n i tu* r, interdum vero fubfnrelltgirur. 3t*
que id rurfumvclpz opter cotemptnm, quemadmodum accufanrea
Coillum 3ud$i Dicebat- IDuncinuenifnnsfubuertente gente noftri
©el pjopter I?ono 2 is efitmatione,0t cumoiccrenr populi eundem
paolointe magmficates,tbiceft3-jfus pzopljetafllRanaret^alilep.
*$nti rdu ver o tantu pzoprer claritatem fenteotip quod ej: narura
pzonominls" fatis cortet quidfubintelligirur , aMqne vllaejrp? effio
ne:qaeadmodu fere femper eurnitin pjonominibus ego z tu . Ibtc
cnim.epipfapzonutiationemoAr-nt rd oequo ffrferme.£goenim
loquentemrefpicif,tttvero iUuadqueOlrfgiturfermo.^regobiil
tu oijrifti.nos vidimus, vos audiflis.t cctera.f JUud vero oe Ipis i<*
dtuiduisnoranduelhnonpofle fiert ( qnodoe Determinatis pjfus
pMmue)vt in vna fignificatione plura atque oiuerfa fnnulfignificet.
Cu enimptonommis oemoftf Jtiui fignifkatio fit ipfa eius Demon*
manlfeftnmeft toties variari fignificatione, quoties variate*
Liber primus. 4< xx
ocmonftratlo. Hude ccfrquitur/icu t plura Diueffa fimtil no pofTunt
viw oemonftratione oemonftrarUta neque vna ftgnificafiooe polle
plura oiuerfa fignificeri.^f tRot jndum eft infuper,non omma indiffe
renteroemonftfutiuj pionomin* faccreindiuiduaejroemoftratic»
ne.fed tatuea que funr piimitiuf fpedd.t0.ue enim ab alijg primiti*
«ia oeriuata fani «nequaquam indiuidua componunt cum termini*
communibus adiungantar.iCum enimoico,veftis mea, Domus tua
Coitus nofter.veftrum p:edium,communUfunt b?c,quia oe inulti©
fecundu vnam eandemqs fignificationem p;$dicantur,non autem fin
guLria aut indiuidua. Si enim Domos pli;respoffidese,Dc vnaqtia
que vere Mrerts.ibcc Domus mea eft,idq5 fecundum vnam car.deq^
figmficarionem.^lbuiufmodi autem indiuidua ep Demonftrationc
magis p2omptafuntt obiaa,magifq3 vulgari viu frequentata, qua
indiuidua Determinata.iRam in omnibus generib» z fpectebus per
Ipanc oemonftrandi modum oefignamus particularia tam in accide
rtbus quam infubftanttis:? tndiuiduoium oeterminatojnm locum
I??c fnpplent,vbi illa Defuerint. jEMdmus enim iftum $ominemdft&
afinumdllm leonem ,l?unc vifum, Ipanc ftelkm,boc metallumdllad af
j.entum>banc arboiem.boc coelnm,1?arcfubftantiam^ancquantita
temJpanc qualfratem,f?3nc actionem, *zftcoecmntbus pi^dicamen*
tis.^TSteft iftud De natura p:onon inis Demonftratiuifatl6 tdmi*
ratione Dignum, quod t3nte fit potentie z effkade «d conftringendiS
*
z
contrs'pendum,vt tam facile,! ni^il minus lingulare effidat.addt*
tu generaliffimotermino,quam fi adderetur infime cuilibet fpeciei*
^t C verbi grarta ) tam eft lingulare z indiuiduum , cum Dico , Jpec
fuWbnria.bfcqualitas^quam fi Dicam ,!?fcI?cmo:l?e«: albedo.23eque
eninmraquenonnifivoom Valent fimul fuppofuum semonftrate
tuifigntftcsre.
Caput iiif.
irtdiutdu o vago.
P Bedictis vero adijeiunt vaga queda indiuidua, que fcilfcef vfuf JndiuiduS
panturad vnum aliquid particulare ftngularirerfignifcandam, vagum,
non tamen Determinant ,neque Determinate indicant , neque eje
nominis impofitionemeque ej:oemonftradi ratione quodfitillud
lingulare ©e quo fit mcdo.QccuSriftoteles inp:edicametis,slique
J?omine,t alique equa,oidcetfep:fm3s(ideft ftngulares)fubih*fias
manifeftum efhterminos illos res particulares figntffca re.€Lafa ta
men in vago 2 confufo b<xtantufsciunt,n5 indicado cerru fuppo»
|irum,idcirco vagum nuncupatur,qufi ftgniffcatione indetermina^
tu ad quodlibet parncularefuppofitum.^€LU*fi per vagum induit
dunm Saluafoi loquebatnr,cu mittens "petrum i Joannesd parati
du pafdpa, Diceret ,3Jte inanitate ad quenda?* ©idteiUf. UDsnifeftfi XDtff «]$¥)»
eft enim quod DevnopanicuUri loquebatimt»mencjcipfoloquen
di modo no Determinat J?$cloquutio,quif«jmiUe effet.^tafere ac»
«ciperepoifamnsinfcripfurfs^umlegim^jVirqttid©, fcoquidj qui
d*m pater famtUaSjDie quacfctn.? Ijui ufmcdl.lfcerlpcc indiuidua 1*
C iit)
Deprcdicabilibus. K/
Ruimur , cum oicfmti 0 ,Sanccu* aliquem cUje.cuiue patrociniis call
faa tuas co:tainendee.T3micum aliquem tibi quere,cum quo tua coti
filiaco.n ii4.itcca r 3iJoca milji miniftnm» aliquem, adtunge mt|?if0
Cium aliquem, i Ijiaftmilia.
^IDia autem vagis tndtuiduisadliCere folcnt rtonnunquam t>eter*
minuta, ad indicandum certBir.fuppofttumde quo fitm.utio.!a.u£
admodum cum legimu3,S5ir quida erat in terru ‘Dus, nomine ;§ob,
3ic ,Oir quida noie Huanue; JLegifperitus quida, nomine tSama»
llek&ecurto quida nol: TJoiepb*. ijolpanfeu s quida» IRicodemus no
mint: iBuUcrqueda l3Djrtl?a nomine. 'Honnunqua alia qticda adif»
ciunmr,ejc quibus oifcertii poteft,quod illud fit particulare, oe quo
. ... fit mentio.«a.uead nodaS«uu tertio ,^irquida qui erarclaudua
SctUu. i‘l». ejc vtero matris fue,qnc ponebat quotidie anie porra templwvt pe
teret eleempfyhLtcecera.^ Sicut aute indiuiduie ep oemonftratio
ne manrne vcimuriri rebus picfentibus z notie quae oemonftrare
poiTumua, ita l^iava^javtiinurponfrimii in rebus abfenribusc ineo
gnttis,c& illi cui loquimur, per oemdftrarione no pofTumus fufficie*
ter notum facere particulare fuppoficum,dt quo loqui intendimus*
f Hiiter quoque(cu in pe rebus fit fcrmojvagum appellatur indiui
^ndiuiduQ duu.n,res finguhris que fub genere au quo ponitur, z fub nulla oe*
vagu reale terminataeiu9fpecie.i2Ueinjdmoduojcuntoeemb:ione in vtero
m ltrtejtd elKoe foetu in vtero ideepto, antequu fo:mf vltimam l?a
bcat.foetus enim in vtero matri» conceptus.fecundu Ip^ficoiuni.
opinione, piius videtur Rabere ratu .anima vegetatiuamoetiafenfl
tiui aut rationale, ^einde aninu acquirit fenfittaa, poftremo.tepo
f iefUccefTu t foiniam acquirit vlrima,id eft, animi rationale.. 2 ?onec
ergo foetus ille ranfiim.!?abet anirnam vegeratluam , videtur vti p
fub genere effe coipus animatum. -pub nulla tamen, fpecie coipo: io
snimativideturconftituendus.quoniamnequeanimalvideturefrc
neque planta, deinde, cum.eriam fenfitiuam nactus fuerit aninum
fed nondum rarionalem,videtur Jjinfub genere. animal contineri,
non tamen fub aliqua fpcci e animalis . TFlon enimeft bomo,qufa mi
^ mam rationalem non )?abet TRecbiutumvidetur, quoniam nullius
biutifojmamautfpedem Ipabet.&ecteigirurljacrjrionetndiuidue
iftud vagum Picimr,quafi certum in nulla fpecie locum Rabens»
Caput.v,
fe e indiuiduo ep
^ndiul» c * “QrBduntquoquep:fdicti0fndiuiduuq>epbrpotbeftf(!ef^.e]C
auumjj: “ .\J fupppfirione,nominmt,quod.videlicerin fe quidem quanta
PTpotf?e..“- eje fignificationis fuen it ura, vniuerfale e commune elh facta tamen
w I?yporl?cfi v ?fuppolUione ali imnon nifioe vno particulari piedi*
“ catur^uemid nodu H{ejeempli gratia) tD irtefilius, e: fc quidem
terminus com.nunis^genwTaUcsr ftgnificat quUtamen iufU
£ Liber primus,
verttaten>vr res fe modo babetmon mu vnt cpmpetif»qpt4 non ni A ^ k
vnuseft SDariefiUus.id circo fecundum b*nc fup.poiition.sin t %
potl?efi n quodammodo indiuiduum Dicitur, iilnde t p:o cod ^ r
sccipimuodiue Dicamus jcfumCqnodindiuidaam Determinatu eft) 5»».^.'^,^ ' ' ’
fine peccato natum.pto peccat oiibus mp:tuum,fiue XIDaric filium. » *>• ** & " !
'
eadem enim re finguWriloquimur.fSnipoc tamen eft Differetu r • + % % ji.
tia,quod illud nomen efl; Determinatum a parte, Digmifim c illi l?o*» . .71 v.*
min^quiCIpUftuaoicruseft.piQpiieimpofitu^abangclopcnuncU . v ,... ?'
tmn,adipfum£l?nftum. ^ominum particulariter? o .terminate fig
Uificmdam,TRomenauteml?oclPeriefiUuo,quantume|t:fujfig*un« . -» • •
Catioae commune elb? fi babuiifetllDdrUaUQS filios pofl£l?nftuiu % ' ••*»**
(vc impie afierunt imptj £liridiant)oe eifdem vniuoce potuiffet
dicaruS^a yp?al?efiUus.indiuiduuine^fuppofitione effet,facta {?£
potbcfi qu od vmcua effet 51bi.»l?e filiusdpie videlicet $faic,Simv>
liter fiiius,p 2 o Salomone facta fimili J^potl^efi, quod *
vnicum filium gemiilTct Salomone*
Caput. v?\
f Bealia quadam Definitione indiuiduf. 4
Beter oifinitionem indiuidui fupiapofitam ; que vocib 9 potlf»
Jt^fimumconuenit.alteramairignat ]g;o?pl?v 2 iuo,que ipfisrepug
magis pioprie videtur appllcanda>in &unc modum».
Ofj Indiuiduum cfr,quod confiftir cx proprietati' 1 ' '
bur, quarum colleffio nunqua in alio erit cade. 'seiun® -
Definitio^
a &iw DifTniti onis l?fc efl fenfus.^ndimduum reale eft fingula* diuiauf* v
re aliquid quod fub certis quibufdam pjpprietaribas confio 4
flitdd eft.periefibfiAens Determinatas quafdamkabercodirionea ^ _
fndiuiduates velfinsuUri 3 antes,que omnes fimul fumpte nunquu . ' \
inuiniri poff unt eedi.m numero. tn.vllqalio fingulari. ^ Jit quo ma . • x
’ ‘
nife ile Di(ferfindiuiduumrmgulare,a natura vniuerfalifiuecommu
nr.quoniamptoprietates quas l?abet natura vniuerfalisfme generi - . . „ ,
ca.fiuefpecificaieedeininueniunturinomnibusrpeciebusveUrtdiui •*-» .
duisdub genere illo aut fpecic illa contentis. Quemadmodum. (c,ce
pliSr4tia)ri.fibilita9eflebiUt3S,acoifcipUnefufceptibiIitss,p:opii * *
etJtcsfuntipfiuananirflpuman^funt au te eedemin omnibus l?otrf\ » »-
nibus quemadmodum pofteriusfuo, loco in tractatu oeptoprio.,. \
DeclaraHtur, ^ecyoeflDepiopiietatil?U8fin|ularibus1ndii>idqo*'- ' ;
tum. Ibabent em m. lingulas fuas pjopiietatee, quas etiamCdndiV -*.
ttones indiuidualesfuie fn.iiuiduanreftapelUnt. Et !?fc quidem oe* .
indiuiduo. oicta. fufficiant.Bunc advniuerfaUafpecics confide ran^
^as recto ojdine tranfeamue. n
Caput. vi|,
quinque r pecic bu s wf ueffali
|>iiiTioinoe0rnefe«
Tt
.. «V
»4 -<*'
Qj
X De praedicabilibus. 'fc
fpecfe* (nfertot fub bomine cft.oe qua pofllf p:?dicat! , neqne vili
alia indiuiduamiftparticukrcsbomines qui omve vinus eiufde
que fpecie funt, nempe bumanc.tfolo numero Differunt. f€jL*qui
Declaratione patet , quod Definitio ptedicrafecundmn ejcdufionetn
Debeat intelligf.boc modo. Species eitvoiuerfalc, quod folum De
numero Differentibus pr^dicatur^in co quod quid eft . Slioquln t
genera De indiulduis eiufdem fpeciei(qu; numero Differunt) p:$di
canturinquid.vt aninuloeperroTljoaulo.SednonDe |?ia tanta
Differentibus numero ptedicarur, verum etiam oe Differentibus fpe
«ie,vt pote !?omine,equo afino,cc.
£aput.jr.
E* e Identitate z ctuerfitate.
Soniam autem iam oijcimus oe numero z fpecle Differenti
bus.oppottune bkconfiderjniumeit(ne in ignotis verfe*
4
murnoimnib03)quldfibi velint ifta vocabula, Sciendum
itaque cit rripliciteraliqu a Differre, 0.u^di enim folo numeroDiffe
runr,qucdamfpecie.quedam etiam genere.
f*iffer£ ». ^ Humero enim oiff eninr,Diuerfa indiuidua, fub eadem pto^ima
Humero >> fpecie pofita,que numero quidem Differre Dicuntur ptopter Diuet*
fitatemindiutdualem.qufnumerumconfliruit.Solum autem nume*
to Dtfferunt.quiamaioj Differentia qua numeralis inter illa qu^fub
eadem fpecie fpectalifTima pofitafunt,no poteft feperirt.Jn pzimae
nimefrentiaquffuperloteftmempenatura fpeciei.moj: conuenlen*
tiaintiinitur.i0mnia enim indiuidua eiufdem fpeciei, e^?quo natu
ramfpectei participant,? equalitercommunicantinea, multo aute
magis in natura generis.Ba-linquitur ergo vt folo numeroDiffefat.
*>> ©iffere. >» fEifferuntautemfpeciejqUfVelfuBtfpeciesoiueffeBVeloiuerfarii
” *’ fp^eierunt indluidua.vt equus t^omo fpecie Differut,ftmiliter leo
‘af ... .i Umr ^ * z vrfu e-pontus z pirus.aurum z argentum, albedo cnigredo? itat»
A ceteris.Skurrumbicbomo,cl?iccquus,lfteleo,etffe vrfus,bf c PO'
mus ,t pirus.lfruiufmodi autem folum fpecie Differtmr»quf in^
pimo genere cdmunicanr.0 1 bomo z equu6 tn animali: quod fuper
tpfaeftp:o;rimnm,aurum? argentum in metallo;albedo z nigredo
in colo?e. Similiter l?ic )?omo z l?ic equus in p?ojdmo genere com*
»» municant.qu3p2opterncnnififpecicDtffenmt.^^ifferantveroge
f» nere,que vel funt Diuerfag>.nerj,vclfpectcs, aut indiuidua fub ot*
uerfis generibus conflitura.vr tentum z arboi genere Differur, quia
duo funt Diuerfa genera, equus vero t ptru6 quoniam Diuerfo:um
generum funrfpcdes.S>efndeetiambocammd>?l?? c s rbc ’ J quiain
diuidua funtfub Diuerfis generibus pofira/gntcr I?ec aute per fe eui
dens eft ea que tertio modo Di fferunt ,mapme:qu j ptimo minime.
Tftumero que vero fecundo medfocriter Differre.^ Quoniam vero fecundi
eadem ,» vfitatifrimamillamSriftoteiistegulaCfot modis Dicitur vnumop*
pofitojum , quot modis ? reliquum ypoTTuntfimiliter tres modi
identftatis afTignari.^Jimum enim Dicimus idem numero,quando
nec fecundum numerum inuenitur oiff erenrfa,vt p ote cum inuenirf
non poteft
»*• % * .* »
4i»»ui0.fn •«» yi-
genere
Liber primus, £ sxv
non poteftindiutdualia oiuerfitus.que numerum bebet conftitucre.
£ic l?pmo quili bet heri z l?©die,iclem eft numero . £: queltbet res
eadem eft cum f<meptipfa.£adememm res, quotiefeun^fumatur
vel replicetur, fecundum nomen aut confidenticmemmon potcftmi
merum coftiniere.iidpoJtet enim oiuerfa accipere indiutdua vc mi
nimnm bu6,pttufqu3in confhrgat numerus. Specie vero Dicuntur >» Spede
eadem, quefub eadem fpecie pzojtima tfpccialifiima inueniuntur po » eadem,
fita.S t omnes particulares h omine s cum feinnice m fnnt fp ede Ide
* omnes le onee cum feinuicem.Sadem vero genere fune, que fub eo » tenere
dem genereponuntur.St homo,eqHus,afinu8,leo,t J?oium indinl » eadem,
d ua.giuanto autem genus iftud ad quod fit (pecterum comparatio
fuerit generalius generaltffimoq^ vicinius, z ab vlttma fpecie femo
ttus, tanto minoi eft buiufmodi fpecierum identitasffUhilenim ou
bin»neft,quinbomozequusfintmagisgeneretdem* quam equus
c arboi.iDomo entm z equus in animali conueniunt,equus autem z
arboz non conueniunt nifiincojpoje ammato,quodgettus a fpecie
fpecialiffimaeft elengatius,* generaliffimo pnmoqi generi magis
apptopinquat.^uemadmodum autem fupiadictu eft ? illa minime
DifFem,qu e numero tantum Differunt, illa autem maxime que gene
te,fic per oppofitum De identitate Dicendum eft , maximam efle nu-
merale m,minim3m geneticam, fpecificam vero medio modo fe^abe
tem. Kunc vero ad fpeciei pertractationem redeamus.
£aput.fjt.
fSSe fpeciei varia acceptione»
H 22>ueftedum autem eft,vocabulum fpeciei variomodea i 0 ia
lecticis vfurparhe nonnunquam quidem ad fubiecca indiui-
dna,alias vero ad fuppofita genera referri. Secundum pziojem ac-
ceptionem nominant fpeciem pjfdicabilem, quam etiam fup:a oefi-
niuimus foiumoe oifferetibus numeroptf dicari. Stque l?ec eft fpe
cies fecunda vniuerfalis.Secundu Vero pofterioje cofiderati enem,
fubi jcibile fpeciem appellat, quam ita Definiunt ,DU pti ci Definitione*
Species eft } quar fub genereponitur : Side qua genus in eo
quod quid eft prodicatur.
iboceft.vuiuerfale etufmodi aut Dicti o vniuerfalts, quefub ali*
fuperioji genere inpjedtcamentali otdine,9ut otdinata pjedi«flo-,
nefubiicitur^De quefuperiuc genus quidditatiue.diue in refpofto
ne adinterrogatieme quid eft.pjedicatur.l^ta bacaute acceptione
non folumvltime fpecieg ac fpecialiffim^t que De folia numero Dtf
ferentibus .p:ediC3ntur>picendf funtfpecies, ver umetia genera otn
ma queeunqueinter generaliffimum genus z vltima fpeciem funt in
letrftedia.TRa* animall?oc modo eft fpecies coipo jis animati,* cca
pus animatufpeciescoipojis^ccjpusfnbftanrte. Tfteque vocabu-
lu fpecies fecundum banc acceptione haberi poteft pio fecunda fpe
cie vniuerfali a,quoniam vniuerfale refectum notat adfubiect a ,oe
qoftrns fecundum rectam * oidisatam 'pJfdicationem Dici poteft.
Sptfies
lubiicibilis-
v*a<i ***£ &***&$ <»* .
emt*,***-*'
0
gptciea
fpedalitfi'
BM>
"! Deprapdicabilibus. r
&
Sed cflcotreUtiuum gencrlstquemadmoditfiliuatotrelatiUU/n cfl
patris. Sicut enim pater omniscii pstetfUtMtagennsrefpectufub
iscte fibi fpcdel Dicitur geuustt vidfftm fpeciea ljoc modo fumpta,
eiUilcuiiis fupsafliamia generis fpecies.vt omnia filius elt patris
ftii fili^Spcclea jute p:cdic«bilis,8d Indiuidna referri Debet,
Cagut.tif.
t/A 5 fpcdaliffima tfub aiternafpede.ftemqj oe genere gener»»
Wimo t fubaltemo.
q ilbanc autem fpedem ptedicsbilcro.quam fnpia oipimus folum pte
dicari De Differemiruanuincro.roeampe etiam fpedcmfpecialHTi»
njam.eo cjvitima iit t infima indiuiduifqt ptof titia, timroedlata.Bi
finitur astem poc m edo.
^Spcciahffimumtfyquoclcum (it fpedes,n6efr genus
ve! etiam quod cufitfpecies,non diuiditur infpeciei.
'BSJ.Sc eft.quod quidem eflfptcies comparatione ad fnbiectatndi
jL^uidna, nullas tamen Ijabetfubfel pedes .quantmcoparatione
queat olei genu?, aut in quaspoflitoiutdl.adcutn modum quo SP
nusefrentiaTiotniftonefecaturiitfpccies.lbuiufinodiauiemfpectea
fpecialifffir.r fnnt omnes que tndttdduis gtopimp funt.t fub quibn*
non e it repertre.nifi indiuidua.Sic per oppofttutn Dcfinitur.genit*
g gcneraiiiTimmnl?®cmodo.
SuTtaS ^GeneraliiTimuingenuseft.quecIcuiniitgenus.nontftfpe
ciejiSCiteriijfupnt quod non cfi aliud fupeiuenicm genus,
€ ID oc eft.quod ita eftfecundumfuam fignifiatione generale t emi»
«ena.vtfupta omnia alta generafui otdinfs vel ptedicamenti emine
*t,ipfum vero nipil fapeHu» fe z generalius agnofdt in fuo p;jdi»
camentali otdinc cui fitbijciatur.lSyetnpli gratia. Snbftatiagenefa*
v** ^ rf. Ultimum genua eft.qtaoniam genuaita generale : eminena. vt fuger
'1 "* \i*’ omnia conlHraatnr.quefn otdine funt pjpdicamentifui.tanqj etitniS
'l • fiibftantiarumgenusiipfumveroin eadem otdine niijflfeljabetfu»
petius.Hnitmi vero genus quidem cft.fed non generaliilimum. quo
«*> niamfnprafeljabetiliageneraincademptrdicamemaU cooJdfna*
tiene.lDabetenitnfupiafecpipua.animatum.cotpue f fabiiantiant
V.W» alttotj genera, quibus neceffariofubijdtur.Jmmo vero.coJpnati»
•> V .* J3-metfi genua fit admodum generale, r multo generaltuaqjanironl.rte»
quaqitamt ad ljoc pertingere valet .vtgeneraliltinjBmgenna Dica»
tur,qaani8mumimjjabetftip!afegenue, nempe. fnbftantiamcuifHn
Ohj„ru.o -*”
ponitur. lUpcantentseneraliiTitna.v «camus pjimaatqjfupreinage
.-'."t* ;*4r«.rip» i nera,eo qmiijilfitiHia generalius tutpjiuatquemadmodumfpecia
^ “V i ’«!*« iitfimj Dicimus, ultimes fpedea.eo q> nullam vrtiucrfale fit 'fub tilia
. .
, t„. v.%a,,-%fpeculfiiaaiit pofterius. Sola enim bebent fub fe indiuidna. tgjiug
'fero, fimul genua fimtt fpeciea, bfcfiibalternafecte.appellantur,eo
quod fub aiiia funt pofieagenera.SicimufqtbuiufmodiveigenerB
Aibalternt jVcl rpecicafiibaltem»* , ©wjalpoipijpio ( M Defini-
, fitKUfi,
Liberprimus. xxv/
Subalterna funt, quorum vnum quodq;gcrut& fpecic* cf-
fcpotelr.ad aliud quidem.&adaliud fumptum.
q-gppjcdictfaveromanifdlHindl.generaltfliroum fotam vrnitvlj*
berel?abit»dinctnfme fefpectum vnicumsd es qu£ inferius pofira
funt genera z fpecieemempe l?jbitudmegenerl9 non aufem fpeciei.
Speciem quoque fpedaliffnna n fimiliter Rabere vnicam ljsbitudi*
nem>nempefpecieitatum,nonautemseneri9. Subalterna? ero ©e
pileem Rabere Ijjbirudinem, alteram quidem genefi3,qua fe Rabent
ergafubiect*8fpede9,tad illas fefetuntur,oum illarum oicutur g;«
ncratalteram vero fpeci ei, qua fe Rabent ergafiipjapofitj generant
quaadilla referuntur,vt ©icantur eo:um fubijcibiiea fpecies.s0,u£
cmnia infubieeta oidinatione fubftantialium generum ? fpcderum
•d oculum patent,
Gen<raliffimum genui.
Differentia: Differenti*.
Corporei
. Animatura
Senfibile •
Rationale
g Corpus
Subftanti*
incorporea
eonftituitfptritu.
Inanimatum
Corpusanima.fi— ‘
m T 9
^ £ ' ~~ — -I nfe nfibile
K Animal confttaiir piant»,
g Irrationale
* Homo eonftiMrit Statum
Speciefpecialiffima,
fub quafota funt individue.
V . . , . . , - . . . ,
^TVifa parte textuali arguitur fic
.
Pars argumcntatiui.
qPrimo contra diffinitionefpecieifpecialiffima:, in qua di-
citur, quod fpeciesfpecialiiTima pr*dicaturdepluribusdif-
ferentibus numero folum ,li*c diffinitioconuenit alps a dif
Unito, ergo non eff bona. Sequela efi bona, &anteced espro
bo. Species fpecialiffnm , prardita turde pluribus differen-
tibus fpecie.ergo non numero foluhoc antecedens probo.
Omnesiitefunt ver* .Homo cftfpecies. Leo efrfpeciej^
Equus efi fpecicj,3cift* differunt fpecic ergo intentum.
P q
Subaltef*
na.
>fr Deprtdicabilibuj, K
SaluTre! SSecundoaTguiturfic.Vniusrriffecundum Philofophum)
vmed oif eitvna diffinitio Tedfpccieifunt multatdiffinitioiies, erga
Stlitio vi. miimbr»edatur,ant*ccdenscttnotum& patet intextu,
defolutio. Tertio argiuturfic.Vcl diffini turfpecies pro, denominato,
id argmnf Yelproperfeftgnifieatotnonprimum.cumfitprimaintetio,
uccfecandamquiadefpecie capta fecunde incentionaliter
pra: dicatur vniuerfaledenomiiutiuepwrrnftaeii denomina
tiuaTpecieseftfpeciei.ergo&ifta.cftdenominatiua ,fpecies
eftvniuerfale : quufuuferiusprardicatur denominatiueSC
futim rupe ri us.Vnd e bene fequitur, Album praedicatur deno)
minatiue ergo 8C, coloratum,
fjjPari refponfiua*
Sdptt.af*, ^4 primS argu.dico.Qusd.fpedesfpecialiffima, benepre
dicatnr de pluribus differentibusfpccie denominatiueidf ac-
.
cidentaliter,(vt bene probatargumentumjfcd non quiddita
tiue,S
tione quiddita tiua,&c,
Sl.il.ars. «5 \dfecondftconcedoq
aniua rei dita tiua,& nonadditamentales/cd vnius rei.ppffnut eile plu
ftntare*** rcs 'd>ffi | >itiotiesadditamentalf,s ) 5;quiafpecie!,'at!quadodif
oiffimtio. fitliturin ordinem ad genus, (vtfpecieseft que ponitur fub*
nes addita ftgnata, genere, velde qua' genus in eo, quod quid prardica-
mentaleB,, tur,)aIiquaudoin ordine adindiuiduu, ( vt fpecies eftquod
prjdicaturdepluribusdifferentibus numero folum,)tdeo ha,
becplurcsdifbnitiones addita mentales.
^d.iii.ars tertiii dicitur q> diffinitur fpecies: properfefignificato.
f o refpec tu h ui’ quod eft e Ile, et pro per fe fignificat© fuppo
nit reipectu honl verboriipratdicaf.verificaf/ubiicitur.S;®
. SjParsdubitatiua.
^mrn^g e 4 cfutofur>Anan ,.
m ^^ &anjTO ^ finteiu p
d ^^
*), pubium. ”9j,ve1dia^rfaef ‘ t wi ^ u?nfuo «n-v »«»1 tehwincO
“^beundQdubitatur, Anili
£ Liber primus- £ xxv
participatione fpccici plurea hominf sfunt vnushomo»
if Ad piimum refpondeturqucd non fuuteiufdem ipcciei,cfi Sld.f.tub.
habeat diuerfasdifferentusfpecificasjicctnobiiignotas. Tjj.fj.ocb,
fjj Ad tecundum refpondetur,quod fi ly Vnus , capiatur pro
vno numero , illa propofitio eftfaUa,cumfua contradicto
ria fit vera,puta ifta, multi homines non funt vnus homo , fi
tame ly Vnus, capiatur pro vnoinfpecieeftvera,cui 9 fenius
«fi, Multi hominesconueniuntin vnitatefpecifica.
Caput.jeiij*
s0e Differentia.
H i01fquam Ce genere cfpecte bieuta abfolutaeflDe*
terminatio, adtfactatum Differende bono oidfne no*
bieefl p:ocedenduro>©bi piimum omnium notandu
eft, Differentiam efie triplicem, nempe commune -pio
ipiiam»? magis piopiiam. Sicquoquetripliciteroi-
Icituralterum Differre ab altero nempe communiter
propiie,? magia piopiie. «®.ueita apud 'i^oiphtiiu Definiuntur.
Communiter differre alterum ab altero dicitur, quod alte- £ cmmun f
ritate quadam differt quocunque modo ,velafeipfo, velab ter Differre
alio.
% ^.uamDefinitionemfidntelUgejCommuniter illa Differunt, que
fecundum feparabile accidens(quam l^oiphfdus nominat quanda
fllteruatem)offferut,vt homo calidus Differt afrigido/petrus flas
a l^aulofedente aut ambulante. Stque hoc modo nonfolum ab al*
tef o,verum etiam iaem afeipfo fecundum oiuerfa tempoia Differre
oidtur. £lt(e;eempli gratia^etrus iam fedens DiflFert afeipfo , qui
mojc an.bulabat^bomo ptebe potus a refpfo piius fobii o Ibec aute
communi» Differentianominatur,eo quod non fit fecundum aliqui
fi?:e inferentem rei piopiietatem. Secundum I? unc autem modu m,
vtma£tinefrequenter,ita minime certo otfhnguerefolent homines
c Differentias ponere.XDapime quidem frequenter , quod majdme
pareant fenfuL minime autemcerro , eo q>nullaeft inllabilitas eius
Cifferentie que fecundu m h?c accidentia fumi tur.
Proprie differre alterum ab altero dicitur , quando abali- l^iopifc
quoinfeparabiliaccidenrediffert. bifferre.
coiuus niger abalbocygno piopiie oiffert,perfuam nigredo
dem.Sicoiffenmt.quoium alter alfeos,alter glaucos habet oculos
sut capillos.Stcp hoc modo etiam ide afeipfo poteflotfferre/l^e*
trus enim iam cicatricem firmatam habens afeipfo Differt piius il*
lam non habentem iam moibilofus,a feipfo piius benefatto. i0fcf*
mus autem infepar«btle acciden$>quod fecundum naturatn,vel om
D ii)
gMfferfe
tnag ts
proprie,
'Yl&tr&iui ItZntj -pi-r <(
cum Y*fi~Ko ni) t-tfV
can fh'-tu *?Z >ic~
^Dc praedicabilibus. yi
ttino ncn poteft,vel certe non nifiadmodum oifffcultcf poteff,afijb
iecto emigrare, cui femetinfederit. rfbi que fubiecti fui corruptione*
10-UC vero facile abfcedunt, ea leparabllia Dicimus vt calo; iulporp.i
ne aut frigusdoqueudo be e^reriori meinbt orum calore aut frigo"
rc.TRamhutufmodi calor facile emigrat, vbi in ventum aut aerem fri
gf du mqu is fuerit ingreflus.? facile pclliturfrigus.vbiadignecor"
pusadmouerit.£?terum calo: viralis fine quoviucrcnopoteflho*
mo.accidensfeparabilenoneft.lfrecautemoifferctfa.p.io:* ccrtioz
z firmior eft, ac proinde recte proprfadnc ompafjtione ad priorum
minus communem appellatur.i0.uid autem fu Differre magis pro*
prle ira Definit 'ip-orph? rius.
Magisproprie alterum abaIferodiffert,quandoipecilica di/
ferentia differt.
0 t homo a bruto Differt pcf fati onalitatem, quam l£o:pb priua
vocat obfcurius rationalem qualitatem. Speci fc3 autem Differentia
Dicttur.quefpeciem colfituit e componit, queq^ interfecat interfpc
des fub eodem genere pofuas,c fpeciem a f pecieoi uidit atqu e oiftitl
Suit effenrialttef.lLoqmmur aurem f?ic, non tantum oe fpecie fpect»
Uffima.fedetiamoe fpecie fubalterna . £flentm rattonalefpedfica
Differentia hominis,qua Differt a brutis:? nihilominus fenfitfuum.
Differentia eftfpecifica animalis, qua Differt 3 planta infenftriua:ani*
matum, co 2 porisanimari,qua nimirum Differt a co 2 po 2 ibus inani"
tnatisXocporeucorporisquoqjeftfpeciffca Differentia, quaoif*
fert C02pu63fpiritu,qui eft incorporeus.
Caput.jriiij.
i0e Diftinctione huius triplicis Differenti?.
a jrca h^s autem Differentias aduertedum efhquod DU? primg
nonfaciunt aliud, id eft,efTentii z fubffattam rei non Diffingut
neqi fpeciem conftituunt,aut fpecie a fpecie effenti aliter oiftmguut,
fed faci ut tantu alterarum, id eftfubiectumfolumfaciuntaliquo mo
do aliter fe babere.THon enim quia modo calidus fum qui mopfue*
frafrigidus 3 idcirco aliud fumquamantemodicu temporis fueram
2Jde enim fum z non aliudprius calidus,': p oftfrigidus.TReq^ aliud
eftho mocicatr icehabes > 3feipfo prius illa non habente. Jmo ne*
q 5 homo ab equo aliud eft, propter otuerfam figuram, Jaciunt ta*
men ili? priores Differenti? rem alteratam, vel qu odammodp alte*
tam oici,ideft 5 aliter fe habentem . 0.ui enim ante modicu cajiduf,
nuncfactus eftfrigidas/j^er boc adueniens frigus recte alteratus
©icetuf.vel aliquo modo alter a feipfo prius calido, id eft , alf ter fe
J?abcs qua prius:Diffef entia sute magis propria,non facit rem alce*
ram tantum aut alteratamdd eft, aliter fc habentem, fcd etiam aliud
facit»? eflentialemoitierfitateminter fpeciem ? fpeciem conftituit*
^ differentiis enim eft,qu?genertc? natur? adueniens ipfam contra
fcit,? limitat ad certam fpeciem coniKtuendam . fflam genus per fe
fumptum, indifferens eft ad fmgalas fpecies: quapropterejt genere
non poteft fpecieruirj fubiectarum fumi Diuerfitw/ed per «dtrcnic
J^Libcrprimus.^ xxviij
tem differentiam quafi llringirur e iue indifferentia,? sd certam fpe
dem comp onendam cogitur . «0.uamob2e epoifferentija iftis fumi
debet effenrislisfpccteruoiueffitas.fiataurem cjtcmplo elatu qued
Dicimus.Snimal genus eft,]?omini ? tnistoejccquocoimmme.ncquc
quantum ad effe animal vita interseminem ? biutum Differentia efr.
SCam enim animal eft biutfi quam bomo.Serti rationale secedes ad
flnimaUpfum contradit? conftringit ad confutuenda vna fccu cer*
tamipeciem.quf efl Ipomo.Simiiirerif-rationak ejo altera parte.ccn
tfa^it animal ad componenda cum ipfo certa fpecie, que eft bmtum .
fftamfpeciesfimulepgenere? Diffefetta componitur, ?effemialiter
confHtuiturieflq^ genus cumoifferenti 3 ,rota effentta fpeciei.il: emo
enim eft animal rationale,? tuutum animalirrattonale.^[ Sic coipo
reum aduenice fubflantif dpfam contradit adeompenenda fpeciem
que eft coipus, ?ep adnerfo inecipc?eii,ed compcnendu fpirttum.
£*uf fum differentis animstum,ccntr«il?it Senus coipus ad conftitu*
endum coipusammatum.lbec enim ita fecundum compofttsm fgu*
rainfignificatione fimplici accipimu2,piopter nomini: fimpliciuitia
pia.^urfnm eoipen animato adutuiens differentia fenfiHle vel fen
fttiuum,con:raSit ipfurn adeonftiruendum animal, ep aduerfo aute
Infenfutuum, ad componendam planta. Ij^ofiremo 9 du e ni: 110 ani*
tnali rationale(vt dijtimu e)conffituit S omine m , cp aduerfo eutem
irrationale biutu componit.^ Stq5 l?e que modo numerate funt,fe*
frefunt omnes Differetie quas babemus cognitas,? fuispicpiijs no
tninlbusdefignatas.^tlicetin alijsfpeciebusnenSsbcamusnomf
na cognita,neq3 etiam ipfas differentias perfpectss,!?oc tamen ccn
flat omnem fpecie queeunq^fub genere ponirur libere cfientislcm
®ifferenti2in,que ipfsmfimukum genere effentialtter componit , z
pars eft effenti^cius.Smpoffibile enim eft, intelligere fpeciem fine
'Differentia,? fine genere,quemedinoduneque|?omo viuer.s effe po
teft fine anlma.&atio autem.quare tam psucas cegnofcamus fefum
differentias efTentiales,efl l?ebetudo noflri intellectus,? ncftfe na*
ture rationalis imperfectio, que res vtinfe funtnon valet cogr.efee
^c,neq3 intime eas penetrare,? vt in feipfisfunt intelligere: fed c it*
ca epterioia occupatur,? ep illis ratiocinado debet intet io:a que po
teftcognofcere. § deus autem quires vt in feipfisfunt intuetur , fi
militer? intelligenti? abfque mareria,cuiufmodi funt beati fpiritus,
quurerumeflentiasintelligunt,? fecundum fe cognofcunt , optime
cognitas babet ? piefpectas fmgubr um fpecfenmr eflentiales oiffe*
tentlas:? efl illis iucundiffimumfpectaculum,videre quomodo in*
tertam varias ferum fpecieefmgulefecundfipiopilam tuam effen*
tiam diuife fmt atque oifiunct? a fmgulisdta vt ab vna in aliam no»
poffitvnquam fieri commutatio.
£aput.pv.
f declaratur pef analogiam.quomodo genus contra
U l?atur p er Differentiam adeomponendum fpeciem.
Haute clarius fiat quodoidmue,genueperoiffef€tiamcotra
ty»? dif ferentia limitare genusad certf fpedei cempofiticne
D iiif
>fr Dcprcdicabilibus.
gemi# tpfum materie comparabimus, z Differentiam f«2me,fpecierrt
vero toti ipficdpoflto,quod e;: materia z foama componitur.i&abet
enim genus ntione materie, Differentia ratione fozme z fpecies ra*
tionecbpofttidd eft,fumlitudine:l'ecundu qucfenfumDtcttll^pbf;
rius genuseffepzopojtionabile cu materi
a
} e oifferentiaCu foama,
id eft,coparabtle velaffimilabile, ^«©.ueadmoduitaqucmateriaQvt
inp)?f;fici3 plenius Declaratur) indifferens cft ad compotiti one vel
Ipuius vel illius naturalis copofiti/ic r genus adeonllictitionembu
ius vdilUusfpecid.Erqueadmodufozmjaduentes cu materia cer
tum compolitum ef/Tcit(vt cum anima rati onalis in materiam adue
nerit,!;>omo effidrur)fic Differentia generi aduenlene fpeciem. com*
pontt.St ficut compotitum e? cozpote fimul z anima ccmftaf,fic fpe*
cies ej: ftiperiore genere tadueniete Differentia. f&afina quoque
boctpfum videmus ad oculninma!Tacere»quodef fe fit Differens
adfufeipiendain impjcffionem figf liarem, quamcunq^ attulerit adue
niens ftgillunr.fed figilli fculptur a impaeff a mafleiam ipfam coftrm*
gitz limitat adeerre imaginis rep 2 £fentarionem. £fi autem genus
quomodo in jfTa cere indifferens,-: differentia quomodo tigillaris il
la figura, Determinans mafTe indlffereti ara, Jpatet itaqs ep ptedictis
queadmodum Differentia magis ptopua ]£>02p!?£2ij oictu)fs
Cl t altudtDtfferette aute p2io:es,tantu altefatu:quap2opter z noftr®
p:o poftto nonfunt accommode, fed tantum magis pzopiia*
£aput«pvj.
*0i ffef entias conducere ad Diuiden.
dum z Definiendum.
rf^vtDnesvero Differende % magis p2op2tea&ouofantvtites s
V/ nempe ad Diuiftonem generum , z comlituticnem fpecierum*
^iuiduntenimgenus,? fpecies conftitnuntiVnde z Diuitiu? generi
vocantur,* conflitutiue fpecieru. 8It(verfei gratia) rationale *irra*
tionaleoiuidunt animal, conflltuunt aute fubipfofpeciesulludqui
4eml?ominemJ?QCVero biUtum.Sdeundemmodumfentibilesin*
fenfibile oiuidunt coJpus aoimatum.fedCQftituuntfubeoouasfpe
cies animal z plata:atq 5 ita in reliquis facile eft confyderare.t&u 0 *
modo aute oicimus oitff e retias iftas conducere adfpeciei coftitutio
ne,ita etiaoicim^eas adoeffmendarpeciecoducere.^effniturenim
fpecies p genus z Differetia,que funt tota eius eflfentia.fiff enim 1?®
mo, animal rationale:b 2 utu,animaUtfationale: animal, cozpus ani*
matufenffbile:co2pus s fubflstiaco2po2e3*,fpiritMnco2po2eafubfta®
tla,* itainalijs.^ufupere boceftnotudu, q> generaliffimagenera
tifferetias Ipabet tutu oiuitiuae,no autem coflitutiuas s fpecies vero
fpeciaUffimexoffttHtiuasbabetmoDtuifiuas. s0,u£vero intermedia
funt fubalternageneradtfferetias babet z Diuifiuas z coftitutiuas:©!
Hifmas quide',g quas in fnferiojes fpecies Diuiduturtconftitutiuas
sut s ej quibscufuperio 2 ib»fjenerib 9 efietialttercoftituuttm fenera
Uffirou enim cQ fit pdmu geme , no fcabet conffituttuam Differetiam»
£ Liber primus. 'Ic xxjx
aitoqui p:imu genusnonelTerifedopotterctaltudaltquodsenus
efleipfofuperius 5 quod permane oifferentiam<:6trai?ereturad eiua
coinpofittonem.Spedalifnmttmverocamfitvltimafpedesmdpo
tefl Rabere alias oiuifiuas oifferentias.HUoqui oporierec poft ip *
fam effe alias fpecies inferioJes,que ejc Ipia Differenti js cum illis fpe
debus conftituerentur.Sunt aute £ec plane abfurda ? impoffifcilia.
gjeintermedijs autem generibus monflratumeft,ml?tlfequl incom
modi, fu conftitutiuas ^abeant z oiuifiuas Differentias . Jtnonecef
fafium (impliciter eft intermediis generi&us,vt vtrafq 3 ijabeant.
SttamenlUudnotandumeftdicetomniaintermediaijabeantcoiuift
uas z confluutiuasoifferentiasmonpolTe tamenfieri vt eadem otf*
ferentia eiufdem fpeciei fit oiutfiaa z conftitutiua.^mpofTibile enim
eft.eandem Differentiam effe fcuius fpeciei conftitiuam,? limuleiuf*
dem fpeciei effe oiuifiuanr.fed neccflariumeft/i l?irius fit generis oi
uifiua,vt inferioris fpeciei fit conftitutiua:? fi f?uius fpecieifit confli
tutiuameceffe eft fuperio 2 i s generis eam effe oiuifiuam. ( verbi
gratia)rationaleeftl?omini6 conftitutiuaoifferentia, atq^ idcirco
eft generis fuperio2is(nempeanimali3)oiuifuja Differentia;? fenfibi
leoiuifiua eft Differetiacotp oris animrti,atq3 id circo conftitutiua
fubiectefpeclei.fciUcetaniinaUs.THccefretameueftsOmnemDtfteren
tiam oiuifiuam effe confli tu tiuam,? e contrario,verum refpectu oi*
uerfomm,nimirumoiuifiuamfuperioris generis,? conftitutiuam in ^
ferioris fpeciei. Caput, pvij»
Spedficamoifferentiamotri Dupliciter.
e Ciendum quoqp eft , Differentiam fpedficam Dici Dupliciter.
Cum enim fpecifica Dicatur, quefackfpeciem, fpecies veroOt
catur Dupliciter»videtur etiatn fpecifica Differentia l?ac ratione ou*
pliciter accip:.]^ 2 imoenimarpecie fubijdbili oidtur>que videlice t
fpeciemfubijcibileinconftltuitfubcertogenere. 2Jtq3ita£actenus
fpedficam Di fferentiam appeltauimus,eft qae^oc modo omnis oiffe
rentia magis p2op2ia,fperiffc30ifferentia:neq3inconttenien8 efl^ean
dem Differentiam fpedficam fimul genericam effe , etiam refpectu
eiufdem , quemadmodum idem l?oc modo* poteft effe fpecies ? ge
nas f THonnunquam tamem fpecificam Differentiam accipimus
ftrictius afpecie fpecialiffima-.pjo eavidelicetoifferentt9,quefpecie
fpecialilTimantconftitutf.quemadmodum eft rationale.Htque ita co
mgehericamoiftingiritunTRonemmpotefteadem Differentia ge«
neri ca effe, id eft. generis conftitutiua? fimul fpecifica, id eft, fpeciei
fpecialiifimeconftirutiua,neque refpectu vni^meque fefpcctu. Diuer
fo2Um.^na"enlmDifferentianonpoteftnifivnum conftituere, fiue
genus illud fit.fiue fpeciesrita vt ficoftituatfpedalifffmam fpecie no
poffit confutuere gemis:? fi genasmopoffit talem efficerefpedem.
Caput pviij*.
f Hbonunturoefinitiones oifferentie magis p 20 p 2 ie.
finitur autem Differentia ifta magis pjopria plunbus Defini-
•KJ tlombus.lgjjimum quidem fid
^Jopjl t
primo mo
do.
^sopriu
fecudo mo
do.
l^tOpiiu
tertio me*
do*
It Depntdicabilibitf,^
^Proprium primo modo ecquod accidit
foli alicui fpeciei ,f*d non omni,
fooceft, quod quantum ad aliquam fpcctrm ,foli illi conuenit
iti vt nulli ejtra eam, fed nen omni tamen eius fpeciei indiuiduo.
Bt Grammaticum cfTe aut pmdentem,foli conuenit Immane fpeciei
non tam en omnes homines buiufmodifnnt. Sic pzopjiStfl $omi«
ni, per fidem ©eum cognofcere,t ratione #)eum colere, veruntamen
non omnes idfaciunr.
Secundo modoproprium dicitur,
quod omni & non foli accidit,
fboceft quod alicuius fpeciei omni quidem indiuiduo conue
ttff>9ttatnennonilli fott fpeciei conucnitmeque eiefl peculiare , fed
etiam e^tra eam in aUjspoteftinueuiri.Btl?ominiouo3 Ipabere p:
des, autouosoculos.TRamlpecetiamejctn Ruminam fpectem licet
inuenire in aliis animantibusloicfuperne beatitudiniscapacem elfe
ommquidem l?omtniconuentt,fed non foli i?uman$ fpeciei.IRani c
angelice nature id cum l? omine commune cft,
^Tertio modo dicitur propTium,quod
omnijfoliy&aliquando accidit»
f Ifcoc efl,quedc6uenit quide foli alicui fpeciei, ?1nfuper omni il
liue fpeciei iadiuiduo,fed certo tantum ac oefinito tempeje, non ta
men femper.Bt canefcere,folt J?umane fpeciei conuenit fecundum^
piietatem loquendo,? omni domini couenir.fed tantu in fenectutis
tempoiedta vt qni a Atempus illud attigerint ,canefcanr. 3ta ? auge
.ri conuenit omni viuenti,? foli viuenti , verum non femper.fedvf**
^zopziu
quarto mo
- ‘ do.
teruif
que t>um inperfectum robur z flaturam e^creuerif.fimiliter 2 oimi"
nui ©ifcrefcente roboie.
€[ Q ua rto a utem modo propri umdicimus
quod omni, foli^&femper accidit,
f lfroceft,quodcomiemt alicutusfpeciei omni indiuiduo, t foli illi
fpeciei , atque etiam femper ,non aliquo tantum ©eterminato rem
po:e, 0 tlp omini omni,2foli,?femperconuemc elTe rilTibilem ?fle*
bilemddefl.natum ridere z f lere-.fic omni Ipomini 2 foli femper con*
«enit perejrteri o:em inftractionem effe fufceptiuum ©tfcipUne. £u
. g j^cifl^^^^uemtpereycenoieminunicuonemeiieiuiccpnuumoucipune.tLi
” autemp?op2ial?ulufmodiafrign3mur,p:oponic>sbent non fecu».
*"• dumactum,fedfecundum aptitudinem.Bon enim riderepjopitum
dum actum, fedfecundum apticudinem.tlon enim riderep:op*4um
eft l?omini quarto modo, cum non femepr domini conueniat ac^u fi
dere,fedrifibilep 2 op 2 iumeft Ipuius quod potentiam quandam, id
eftmsturalem aptitudinem cpjopenfionemfigniffcatad fidendum.
Sicnon omnes Ipomines ©ifdplinam fufcipiunt,immo quidam nec
pofie videtur iquemadmodum moriones, furi ofi ,
2
©onec abfque fa
tionefunt puefi, idque pzopter ©effectumvfus fationis,?inftrume
1 02 uminter io 2 um indifp ofui onem , ; 2 ojganorum inl?abilitatem.
«auotquor tamen ^omines funt , ej: naturali aptitudine ©ifeipUflS
funtfufceptibiles.
sxxiil
£ Liber primus.^
Captita*
Quomodo proptij natura fluat ex coniunctione*
oifferentie cum genere*
H 1Z> intelligendam autem plenius naturam piopilj, fciendu
buiufmodi piop:ia quarto modo fignificare naturales quaf
dam pzopuetates feu aptitudines ad aliquid , quas etiam nonnalii
ptopiias paffiones vocare folent,8ut naturales pzopenfiones z in*
clinatione-s 5 quefanep2openftones?inclinationes namr3le8,totaii?
aliqua fpeciecofequunturjVtpotenaturaliter % neceffario effluetes
ab ipfa rei eflentia-.ftc ramenvi elTentie fmt e^trinfece, neq 3 pars fmt
etus,fed tantu ab eaneceflario effluant ac piocedant* J£ff iu unt aute
non a genere tantu ,neq 3 a oifferentta rantum,fed a genere fimul z oif
ferentia 3 adeiufdemfpecieicompoftttonein contunctis. St (verbi
gratia)ejc animali rationali , id eft, er natura animalis cum rationali
qualitate coniuncta^per eam contract9,ad-bumane fpeciei compo
fitionem.effluit ac naturaliter ncceflTaftoq? p:ocedit naturalis que
dampiopenfio fiue aptitudo,fiue inclinatio ad capiendum per ratio
cinatt one % inflructionem oifcipUnaimfimiUtet ad ridendum ex con
fideratione rei iucunde : ftmiliterq 5 adflendnmin cotemplationerei
triftioiis.fiDuiufmodi autem naturales piopenfiones, quoniam ad
fquate effluunt ejrpzincipijsintrinfecisfpecieWd efl.exgenere eoif
ferentia ftmulcompofitis,que(vt oirimus)totafunt fpeciei effentias
ljinc fir 3 vt totam fpeciem confequantur > fuitq 5 ex gquo in omnibus
indiuiduis fpeciei>e cuius efTentia f luunt, TReque minus eft quelibet
naturalis ptopefio in eo indiuiduo quod nunquam foite actum)?*
buit , aut ipabebtt illius inclinationis , quam ftt in alio indiulduo a «**'»'* » *
quodfrequenter admodum eundem actum l?abet*. vt non ^
fufceptibilis otfcipltne moiio aut amens, quam altus quilibet ex i?s ;
-* *.
qui fant pjfftantiffunfoifcipuli.TReque min 9 erat rifibibilis ille que' -%*» ni*,-,
ferunt omniaf leuiiTe IDeraclvuus, quam fuerit alius ille omnia rides * \
^emocrirus^equefuntcacbinnones^ominibustetricismagisri^ , $ V*
ilbiiesjdum fecundum pzopjietatemloquimur.^pfa enim naturalis ru
paffio fiue ptopenfiodn omnibus efi equaUter/jjSaomojes t.amena.d **%iV*«*f» «vnidW*
r 4 *
rifumfunt z in actum frequentius ejteunt alii alijs fecundum oifpofi
tionem variam o2gano2um.,quibU6buiufmodi actus exercentur: vt
in illis in quibus eftfplenjmaiozispetulantif facilius rifus z cacciti
ni ercitanturdn illis autem quifunt fplene ourioii, oifficilius . Sic
qui cerebium bebent recte ©ifpofitum,* vires internas benebabtles
}?i oifciplinam citius z facilius capiunt Ulis,qui eiufmodi ojgana f?a
bent pervllumexcefiumaut oifp:opo?tionemi vel omnino male vel
nonitafoelidterbifpofita^mnestamenbomines epcquortfibi*
les funt z oifcipline fufceptibiles-.quemadmodu omnes ex equ o ani
malia rationdia funritametfi no equaliter oibus adfit rationis vfus*
fl^atetergc quemadmodul?uiufmodi naturales ptopenfiones to
fpeciec6fequantur,a cui«p:incipiis effluunt,ac p?oinde omnibus
ipfius indiuiduis funt comunes.Sed z folts eiufdem fpeciei indiui*
d.Uis coueniat necefle eftv Cum enim effentialia pnncipi a fp eciei fmt
^tDcprardicabilibuj. ^
tota atque ad$quata caufa-z velutfontalie' 02 igo,a qua efflaunf.vt ef
fectua a fua C3ufa adequata.ficrl non poteft , vt alicubi inueniantuf
e^tra illam fpeciem, Sine caufa enim fuacfTe non potiunt , a qua ne*
cefiario Rabent ieinpereffluere./Effentautein fine Tua caufa , fi ejura
fpeciem inueniripoffent, cuius cffentiamconrequuntur.SimUlterz
culpis Hi8mfeftumeft,quomodofempercouentant propztafuisfpe
Ctebus. Si enim femper c neceffario effluunt I? £ naturale* pjopenfio
nes ejcfpcderain efrentijs,necefle eft,vt vocabula quoq^bas pjope
fionesfignificantiaremper-znecefrjrtooe ipfis fpedebus Dicantur,
Caput.ptf.
fgjefinitio p2op:ij,vteft quartum pzfdicabile.
Aoniam vero(vt oipmus)pzopnu i? Hiufmodi quarto mo»
do quarta poni folct vniuerfahs fpecies,? quartum pafdtcf
^bile:iuftumeft,vrl?nic quoque fecundum rationem pzedicj
bilis atque vniuerfalis Definitionem affigncmusjficutlfcactenus rri
bus pjecedentibus fimile* Dedimus ep modo pzfdicandi Definitio»
nes,Sicautetn Definitur,
QJ
Proprium eft.quodprardicatur depluribuj in quale acci-
den taliter & neceiTavio.
definitio
jwpifj.
i Hi me£un
f Iboceft vniuerfiile eiufmodi>quod De multte/iue fpecie,fiHe nume
i
»
> r i ro Differentibus pjedicatur.in eo quod quale quid eft , accidentali»
3 iV - fr> r J*j£*r* 6*i ter, neceffario tamen,l?.ocefh9d interrogationem factam De re , 1? oc
»«^*' 3 fnodp, qualis eft ,accidentaliter c neceffario. f elbi cum Dicimus, in
ViCiH* «^' 1 ^<iuale,e 5cludutur genus z fpecies:qoein es> quod quid , no in quale
f*r'kv*t’ ***** ^' < |fr*t >J ?dkatur.Cu .vero Dicitur in quale accidetalitef, 0'fferettaerclu»
" ditur,qu? in eo qttod quale quid eft refpondetur,fcd quale effentia*
} •Witef J no accidentaliter.lRonentmlpomoaccidetaUte-rrattonaUseft,
*9 ttff***?****?***^ fedeffentialitericufitrationalioqnalitasparsipfiua effencialta. £u
Tero additurpoftreino loco,necefrariotjine,3b accidere Diffugitor
** * p:op:iu;quod'vtinfequentibu3 0 icetur ) pjedtcatur quidem in eo
quod quale eft, no tamen in quale iieceffafto.fed tantu cotingenter*
Rcque enim neceffario eft l?omo ooctus, vel bonus , vel magnus»
velalbus.Gft tamen neceffario oifeipime fufceptibilis , z rifibilis*
etque flebilis, $[ Sciendum autem eftmon fol js fpecialiffimasfpe»
cies Rabere I?uiafmodi,p:op2ia,fedefiifubaltcma3, ©ea videlicet
qucecgenerecoponunturfuperio2i^c5tral?ente Differenda.Bnie
z animali affignamu 8 p 2 op 2 tu>fenfftiuueffe:vt ffgmffcetaptitudtnc,
z naturale inclinationem edfeniicndutivcoipotie inimjti funt pzo»
p 2 ia,ntttM'bile,augmentabile,minuibile:co 2 po 2 isvero,mobiie.^n»
de queadmodutnfcpta 0tfttndmu8,oifferentfaa,quafdagenerka$,
quafda fpecifica?,fic no incommode Dtftmguete licebit p: opjia qtj£»
damgenenca.quevidelicetconfequnnturgenericain naturam, quem-
dam verofpecifica:qu£ naturam confequunturfpecialiffim$fpecie*f*
>3* Liber primus. «B< xxxiiij
C Trleqtisqupm tamen sliam oiiferentte tiuifionem, indiuifiaam ? co
ftitotiuatn,p2op?iQ*<;cQmmod»rc valebimus 4 Tfaamtatnetlivtciin*
que ciuidcre poffintp2op;v,ccnftituere tamen nequaquapolTunt
vllam fpeciem.tfton enim funtatit efle polTunt fpedd pars effentt*!^
rem conftituere pofeft , quod nrn fit pars eHentia*
Usipfms compofiti.£t l?ec quidem oe pzcpiio Pigta fint fatis.TRuc
$d vltimam tniucrfety* ipeciern perimus*
«Examinata materia quarti pisdicabilis (vtpatetju texta
Sim comento Venerabi!isTitelmam,)grariaexercitr)ponu
luraliquaargumentaj&dubia .circa materiam prarfentenn
Pars argumcntjriuau
^[Primo arguitur fic . Omne vniucrfalc eftprwdicabilcde Ifcrl »•*£*«
pluribus immediate , fedpropriumnon eft pr*dicabi!ede-
plurjbusimmcdiatecrgonoueftvniuerfale.Confequentia
eft in Baroco/edmaioremprobo.Homoimmediateprsdica
tur de Sovrc. Animal de homine, & fic dcalqs.
®[Set undofic . Omne pnedicabileeftcomune, proprium no ipatsumf»
eftcommunc,quiaaliasfieftcommune , ergo non eftpro-
prium.
^[Tertio arguitur frc.Quicquid eft in fubiecto eft accidens, iij.arsui-
-
fed proprium eftinfubrecro,ergo eft accidens. Vitra accides
ergo nou facit diftiiic tum pratdk abile.
tgConfirmaturifta ratiofortiffime,homoin primoinflantj
natura; non eft rifibilis.ergo rifibile eft fibi accidens.
CfPars rcfponfiua,
^Refpolideturad prinmarg.Ad maiorem negoi]tam,&di-
coquodde rationcpnEdicabiliseft, praedicari depluribusfi- 0«plej:fm.
ueimmediatefiuemediate.ltemeftdupleximirediatio. Im mebiter/o.
mediatio caufo,vt. Animal rationale eft rifibile:& im media
tio fubiectijVthomocft rifibilis.Aba vero eft prardicatio me
diata: vt, Sorteseft rifibili* , quia primo rifrbile c onucnif
homini quam£eitj.
ScMj.ars*
Sd.iii.ar.
^uplereft
accidens.
'5£ft.p2op.
i}.p?opofi.
Ifromoin
pnmo in*=
fftiri nec eft
fifibilis
nec non fi
fibilis.
ii),p 2 opo.
»!*• Depr^dicabilibus. K/
Ad fecundum refpondco concedendo maiorem , 8C diftin-
go minorem. Quia propriumporefteonuenire vnireifoli:
vt eft proprium RetrijVelloanniSj&fic proprium non efi co
mune.Alio modocapiturproprium,propropriogenerico:
vt,SenfibiIe;vel fpecifico:vt. Rifibi!e,& fic ornnetalepro-
prium eft comune,quodconuenit omni, &.'foIi J &femper,&;
non mdic ar quid eft elTe rei,& conuerfim praedicatur de re.
Ad tertium refpondeo,diftinguedo minorem,&' dicoquod
duplex eft accidens:accidensper accidens, &'perfe. Accidens
per accidens eft inaibiecto eidem inhcrens,diftinctum tamen
rca!iter,&Ubfolutum:vt } albedoin pariete .Ac cidensper fein
eitiubiectocui eitidem reafiter,diftinctum tamen formali-
ter:vt, Rifibilein homine,&fic capitur hic inpropofito.
<|| Ad confirmationem refpondeoper propolitiones.
<SjjPrima propohtio,ncgodequdam.
^Secu!ida,homoinprimoinftantinature } Rec eft rifibilis,nec
nonrifibilis.
^[Tertia propofitio.Licct cetra dic tori e abfolute fumpteno
poifint verificari de eodem,tamen mediante aliqua determi
natione, puta in primo inftantifuar naturap,vel per fe primo
modo 3 vel fecundo modo per fe,bene verificantur, vt patet
in exemplo dato.
8[jPars dubitatiua.
l£li,ptop.
fiones oi*
{HngnntBr
it.piopofo
gb.il? paffio
nes ne ni*
funguntur
gfuo fubie
cto fejliter
<| Queritur, An proprium, feu paffio diftinguatur reafiter
a fuo fubiectoiad quod refpondetur per propofitiones.
^Prima propofttio . Aliqua paffio diftinguitur ab aliquo
fuo fubiectoivt, frigiditas aquar.Caliditasabigne.Grauitas
aterra.Etetiam humiditasabaqua.
«^Secunda propofttio .Proprium, velpaffio generica , vel
fpecifica nodiftinguiturrealitera fuolubiecto, licet benefor
maliter: vt, rifibile ab homine. Hanc propofitionem probo,
authoritate& ratione. Authoritate ftcA na paffio eft eadecii
fuo fubiecto, ergo omnis.Sequcla probatur, quia no videtur
jtLiberprimus.fi xxxv
maior ratiode vnaquam de ali]S;fcd antecedensprobo.Ait
enim.Philofophus.quarto mctaphyficf.Vuum eitpafijo en
tis.at idem r tali ter enti. Secundo probo ratione; Illud quod
fertur neceflario inefie fuo iubiccto eiiidem riraliter cum
fubiecto,fed paf fio icitur neceffario ineffe.uofubicfio ,ergo
eftidem realiter cum fubiecto.Optime eni m fequi tur,n6 n e
ceffariofriturprgopoiribiliter non fcxtur,quareii contradi-
ttoria iiiiui.Omnnpaffio tieceffariofcitur inefle fuo fubie-
cto.SC fic.eiTetfcientia decontingetibus, quod eft falfum.
^jSed contra hanc conclufionem arguuntaliqui primofic. ^bieeris»
Uludquodfciturdealiquoperaliquod medium ,diftingui- tpanc 'cSclu
tur rcalitcrabilloifed pafTio fciturdefubiecto per medium, fienem.
ergodiftinguitur realiter afubiectoialias , idemfeiretur de T^ri.cbiec.
feipfo.
Secuudo iic .Omniscauffadifringuitur realiter afuo effectu jj c ^; cct [ #
fedfubiectueftcxuflapaffioms, ergodiitinguiturabilla tan-
quamabeffectufuo.
^ Tertio arguitur fic.Quicquid efl prius in aliquo i nftanti in ifj. c biec.
quonceftaliudefidifrinctum realiter ab lllo pofieriorifcd
fubiectum eftpriusin natura in aliquo inftanti in quonoeii
paffio.ergo fubieetumdiftinguitur realiter apaflione.
^Quartofk.Qnicquid poteli a nobisinteHigipottii a Deo •'*) ubiee.
produci,ftd fubiectum peteft intelligi a nobis abfqjpaifiorc,
ergofubiectumpoteftproduci aDcoabfqpaiTionc.
tJConfirmatur.Quicquidpoteftcaufla fecunda, potcft&pr i j- onSr
tna.ergoquod intelligitnr ab intellectu creato, fotcfrfim
»b agente increatO'
tj Ad primum reipondeo,diftinguendo maiorem . Duplex <0Mectio<
tft drfitnctio:fci!icet,formalis;& realis, (vf inpropofito frif- nfifcluti*.
ficit,)&ftc cocedoqubdpafiiofcitutde Tubiecto per medru Sd-i-obir*
a quibus <iiftinguiturformaliter ) &: non realiter in fcientijs
dc monftratiuis.S; fic conceditur, quod non eft inconucmes
Idem fciride feipfo realiter.
^ Ad iecundum.Omniscaufla&c.Difiinguo maiorem. Om 2d.ij.ob»
nis nempe cauffa phyfica diftinguitur realiter afuo effec tu,
(vt,Ignisacalore quemptoducit in fe, vel in alio, ) fed nou
De praedicabilibus,
cauffametaphyficatvt.Animal rationale non dirtinguirurii
fa otlS tifibiU.licetfitcauffamethaphyficalis eius. Etadminorcm
guitutj dico.quadfubicctumeflcaufa paiOonisiueffe cognito , id
fuoeflFectu., eft,per notitiam fubicctffdeuenimujineognitionem pallio
nisifed nonefteauffa eiusineffereali.phyfico.nec metaphy
ai«i. flC0> 7 7
^[Rclpondeo, negando maiore m.Quia effe priusnaturaalio
non clt alind,nifiabiIlo nonconuemfubftftendi confequen
tia.vei quia fuperiorinon repugnat effefinepoftcriori.vtefl
animal rcfpectuhominis.Etdicoqaod homini non repug»
nat effe fine rifihili quantum eli de fe , fed bene repugnat Sbi
fimpficiterjpropteridenutatcmreakm, qu* eftintcrfubic-
ctum&paffionem.
. £ Ad quartum nego maiorem . Multa nepe poffunt anobis
funt 3 no- nittiligi.quie a Deo non poffunt produci, lic ut funtirapolQ
bisintelii' bilia;vt,Homo!apideus.Mousaureu*.Itcmpeccata a nobis
Siqncnon poffuHtiiitelligiffednonaDeoefSci.DcujenimpeccariitiS
leofferf
3 heirpriuationesintelliguntur a nobis, tamena Deo no fian*
Sdconf. •jEt ad confirmationemdico,quodilheft vera propofitio
in genere caufaeeffkientis&finalisded nonin genere cauffe
materialis & formalis.Deus enim r.ec poteli eff e forma, nec
materiaalicuius . Itemdicoquod applicano noeil multum
feona , quiaimdligi & fieri non importantidem.
Capat.fri).
e accidente.
E accidente autem, que eft vntucrfjll» quinta fpecie» t quiit»
A— e tum pipdicabile.pauca Uinin ptictibua otctj funt, cum oe ol£
ferentia communia piopiia Iteret ftrmo. Otfiinplmiisi enim illo 1 «
leco.qnid accidens reparabile, quidq; Infeparabile.qaapi op te r lja »
ramrerumrepetltfone,nffiiIerltop «3 Sat nohlsent natnrifiuls
quoqt quinti r ritu eri. 110,1 eluo pijdfcandi modiBiineclarare.q' ® e
_ , Itnltur amem accidens a iaoipbvitopluribua eefinitionibasi qu*a
^ilmabe rumpiima fijcd>.
finitio ecci
ienti», Accidetueft,quod adeff, & abeft , pratter fubite ti c emtg-
lionero.
tf Libtrprimuj. & xxxvj
(fCateftjqiioariiofubiecto.cui mcft.non nectrraricfncfi. Ted etiam
gbefle poteft.c ab eo fepanriXicvt propter l?cc non fit neeefle iiltc*
rfrcfubiectumcuipiiusinerat.Epempli gfjttaaibedo accidens eft
cozpofts eius quodi?abet albedineimquoniam licet inftc, non ineft
tamen ei ne<eir*no,fcd contingenter;ita vt polTi: non i»effe,perma
nente nibiiominusfubiecto/rabfque eius interitu «quo abfcedxt*
r
$>oteftenimco 2 pus,quod modo album eft,fieri nigrum , neque ob
$oc Ifftone m vllam patietur co?p», Similiter boni i ni vi rtU3, atque
Doctrina eft accides:quonlam z fi nunc infir , potefx tamen fieri vt ali
quando eam Deperdat bomoille,fiatquc vacuus z Doctrina z virtu*
temeqaeptopterbac Defnet eff e quodfuerat * f3'3* m quoquefibf
Vult alter i accidentis Definitio, que talis eft. Secanda
Definitio
Accide nj eft,quod contingit ineffe & non intffe eidem. ec<ld5ntl *
^fSstellfgeef piioii,p!«ef fabiecticomipifonem . Iftfc autem ®a?
©efinitfones.oefefeuspetCssquamcevoclbusvtdennirtn.telliseit
de:nifiimp:«p:ie admodum accipiatur adeffe z ineffe piopijdicari
abeffe vero cnonineffe ,p 20 non pifdiciri.Sedbacimientione ni*
feii eftopus-.cu^vt initio butus libri Decbfauimuc»-: totius oocuit
rei ptoceflT as)paffim liceat fieri nunc De vocibus fignific.mtibu8>nuc
De Ttfeu e fignificarisdermonera.lfteque Difficile eft ijs quibus quic*
quam eft ingenii,ea qu$ De rebus Dicentur, fu o modo ad voces t es
ciufmodi fignificantes referte ^z econtrario, qu? se vocibus fignifi-
cantibus,fuomodoadresfignificata* accommodare. ^jDtfmitur
etiam accidens per abnegationem quate c: cliozum pjedtcafeilium
<am fupt a Determinat omm ad bunc modum.
Accidens ecquod neque eft genus, neq; fpecies, neque Eeftia dc*
diffcrentia,neq;proprium,fcmper autem eft iixfubiectofubTi acc *
^gUefane Definitio, pjob^c loco, non efl omnino incommcda,eo
quod iam explicata fiftt fuffteienter qaatuot pj^dicta.lSt necefie eft,
cmne vniuerfale quod neque genus eft, neque fpecies .neque Differ e
ti a, neque pjopriumeffe ocddensipofteaquacoftat, omne vniuerfa*
le bomm quinque sliquodefteDebere.q^eruntsmennongque bo*
tlafuiffet b?c defcHptio,fi ante bunc locum, vllum alioxum p judica*
bitiufimiii modo faifTetDefcriptu/flafi initio ftatlmltbrioefinimf*
fes genus effe.quod noeft fpecies, neque Difrerentiameque ptopriu,
neque accid£s,nonfuifTet pzobanda butufmodioefcriptlo.eo quod
«ondu notafuiflent,qnf in Definitione ponuntur. TRuncvero , Dum
p:?cedetes qustuo: fpecies explanat? funt,non male nec obfcure vi
tiro# per prierom abnegati onem DcfinUuriatqueid fimiliter licebit,
t
Quarta De
finitio acci
dentis*
Dcprjdicabilibus. ^
vbtcunquc, plure* funt fpecies i ub eodem genere, in nnmero oefef»
minatotpictcr vnam omnibus oefinitts vltimam tandem per p:io *
rum abnegatioite oeferibere. f Hlitma vero particula, femperaut€
eft infubiccto fubfifteu$>adi jcitur non ad aliquam nccefTitatem,fed
pa opter- nature accidentis manifeftmonem. JCanto enim eftoefcri*
ptio fiue oefinitio meltoz,quanro melius ac plenius naturam cjcpzl»
mit eius quod Definitur vel oefcribitur.Cft autetn l?ocoe natura ac»
cideti*,quodqu»dtueft,mfuofubiectofubfiitiMg.uaquaenim (vt
i a oictu eil)poffit accidens a fubiecto abeffe abfque cotruprione fub
tecti, vt accidente perdito, fn fu* nll?tlomin js fubfiflentia fubiectum
permaneatmon eft tamen fecundam naturjm poffibtle , vt accidens
fepareturafubiecto,ficvt permaneat in refamnatura . TRonfolum
enim non poteft accidens ab omnifubiecto fep aratu fubfiftere , f ed
nec poteft ejetra fubiectum particulare cui fcmcl infuerit e^iftereuta
vt nec migrare poffu De fubiecto alio in aliud Cum cnimCiujtta ]£>!?£
ficoium fcntentiain)accidentis eiTe fit tncffe,ncccfle eft , vrquanduij
eft>in fubiecto cui ineft,Debeat permanere. ^ Secundum vero ratio
nem vniuerfalis quatenus quinta pzedicabile eftjita poteft sccidec
Definiri.
Accidens e fi vni lienale^ uod de pluribus c ontingenrcr na-
tum eftprajdicari.
fifr oc eft.nen eiTentialiter quidem, neque etiam neceffaHo, fed tan*
tum contingenter,ita vt poifit etiam De eo vere abnegari. Sic fane
Doctum effe,aut bonum,De multis pzedtcatur . JComplures enim re»
periunturvm,tbom,teruditi,DenuUotameifta pzedicantureffen
tialiterdmo neque neceflario;fedoe quibufeunque pzfdicantur , ©e
illi s contingenter p2cdicjtur,fic videllcet,vt poflfit etiam De illis ab
negari. i0e quocunqueenim vere iam Dfcimus,qu od pz obus ftt aut
Doctus,De eodem fiert poteft vt Dicamus aliquandodam pzobus no
eft, neque ooctue.Stque Ipac vna particula Differt accides aquatu oz
Teli quis, gene re, fpecie, Differentia, ac pz op zi o. 1R ullum emmlpcjS
pzedicatur contingenterffed pzopzium neceff ano-.oi fferentia aurem
nontntumneceffartoded cffeotialiter etiam pzedicatur, fimilitet
quoquegenue? fpecies*
Caput,rpiij.
©e accidentibus Diuerfis,feparabilibus,t
infeparabilibus.
•“Vernus autem in pziojtbus De Differetiatractatio, accidenti#
A^/qufdameffefeparabilia, quedam infeparabilia » que tbi latius
ejcplicata fu fficianf. Ifooea utc in loco adi j ciendum nobis eft , ad ple»
hiotem accidentis notitiam,etiam inter infeparibiii^accfdentta ei»
U qaandainDifferenrtijnequaquamiUentiopertranfeundam, £un&
^ Liber pri mus. 'ic xxxvij
enim infcparabilia accidentia qu$du ftngularL fiue particulana,que
videlicet vntinfunttndiuiduo.non alteri etuidemfpeclei , Ifouiuf*
modi funt,cicatri;ipoftfanatum vulnus rcllcta,oculo2U incolo* cefi*
us aut albus 3 adque idgmus alia. Sunt enlmlpfc infep arabilia **cci«
den;ia,parucularia tamen funt,vt pote vnl tndiulduo conuenienria,
non fimiliter alteri .fSlia verofuut que toti alicui fpeciel conueni*.
unt,t omr^bus eius indiiuduis.B:co 2 uo nigredo conuenit fecun*
dum totam fpeclem,*: ctgno albedo,ita vt vel omnino non 3 vd vijc,
feperiatafco 2 uu 8 3 nifimgermeqacctguus > nifialbus,poi:i{Vimtt vbi
tempusaduenerir.quofolenti?uncfibicolo*e;nacqaifcre. Berum
idfoififan parum Videatur s cum legamus pullos co*ruo:um non fU
tim nigras pennasecciperemequecfgnoiunulbas.BonnuUl quo*
que vifos aliquando albos coibosatferant.ljllud vt minimam, qua.
tum ad Ijuiufmodi.conftatjquod licet fic vtdeam 9 co:uos omnes ffe
ticoloje nigros,? ergnos albos,nonapparere tamen vllam neceiTi*.
tatem eje parre fpeciel , que videatur ejtpoftulare l^uiufmodi accides. ^
f UDagis vero admiradum eft In 1?ominlbus^tque adeo in omnibus u
animalibus^e potentijs quibufdam naturalibu s,fine quibus nemo
l?onnm>m,immo nullum animalium pofTibUeellfubftftere.lbuiufmo
dtfunt,fenfus,tactus quem 23riiloteles atteftatur omni animali efie
necelTarium ita vt fine eo non poffit fubflftersdpfoq^ ablato neceiTe
fit mof animal coi rumpi. Similiter z nutritiu a potentia. sfcutenim
idemautlpo: teftaturmecefie eft omne viuensquandtuviuatmutrirt.
Simile eftbe naturali cal«2e( quilpomtnemnon poteft piiufquam
biem clauferit extremum beferere)? vitali opersti one,co*difq 5 pul*
fione,? fpirituuin agitatione, que omnia animaltcuilibetadeife ecpe
ri mur,oonec fubfiftinnunquam vcroabefTe contingit, nifi cum fubic
cticozruptions.Conftaf tamendpec omnia non altui qU3in accidens
tia efre.^ampotentieillenaturjlesjmjnifeftefubfecundaqualitatis
fpecie abfqne l?efifati‘cne\onftttuuotur 3 sboi«nibu3 p!?ilofopi?jmi
bus.£?rera qu eque aut qualitatesfunt, aut actiones quedam-.que
omnia etTe accidentia nemo poteil negare, f' £jc i?t s ergo bu bi tari o
fatis perplexa o 2 itur,qui nam fiet i poifir.vt l?ec fuit accidentia cum
tamen vide antur necejfari o fu o inelTe fubiecto ,n oncont (nge nte r,cu
no polTintabefle fuisfubiectis abfqueeozum comipttone. Accides
verofup2aoefinitumeft:,quod3beffepoteil .e quod contingitnon
ineffe >abfquefubiectiinturia ?co*ruprione.«0.uomodo autem fine
fubiecti cojrapriotie poteft abeffe.quod vbi piimam jbfee fleri c ep»
tinctumque fuerit infubiecto ftatim cojnmtpifacitfubiectucui ine*
vat.tjlbuic autem queftionifefponderipoteft, ejcfublimicni confide
r ari one -z nili genti infpectione f?o:um accidentium,*: earum que fu*
p2 3pofite funt naturalium pjopietatum.TRatnrales entmUbs inclina
ctonesejcnaturaceffentiafpecieibiidmuseffluere.atqueejtcompj*
fittone generis cum.b{fferentianeceiTarioefFlurup 2 odjre. IDccaute
acri dentia qu^oictafunt.quantumcunquevtdeanturadrei fubfiften
tiimneceffarUnontamenfluunt a piincipija eflentialibua fpeciei*
^ltoqui,vnuaeiretidcmque «cwsin omnibus, non multkneque oi
E,
%l Depredicabilibus. ^
per eptfema p2cdicattonis illius puncipaliter figuificate ) fed ambe
fimulineodem tertio inucniunt ur, nempe inbctc.Stc per accidens
Dicimus 5 caUdtfm effe ficcum, frigidum effe fumidum TRon enimea*
I02 eft inuccitatemec e contrario ficcit as incalo2e;funul tamen ineo*»
* » . dem igne inueniuntur.ljta non eft tumiditas infrigiditate , neque
y Ipec in illa, fcd ambe funt in eadem aqua.<jpbccautep?edtcatiQ 3 quo«
ni 3 inlate patete eiueeognitio eft p^ilofopl?bad modum neceff arta
(cuius eft vbtqueeaqu? per fe ab ijs que per accidens oiligentef fe«
1 ^ 2 ima re? P 3 rare)tdeircopauculas ad eius cognitionem I?ocin loco regulas
^ nn .f:roabimus. , ^>2ima bec eft> t 0 mando aliguisterminusconcretiuus no«
uem vltimcnum p 2 Cdicamento 2 um vere p:cdicatur , De ftmili tef<
'BusperaV ,nino altefiu0 P^dicamenti , fere eft p 2 edtcatio per accidens,
cum oicimus , Quantum eft quale , lineatum eftcolozatum.H^ater
eft quantus, filius eft eruditus^rammaticus ambulat. iftens in
loco eft in tempo2e. Sedens eft veftitus,atque Ita in in aliis, ^| Sis*
nantef adiecimus fer e particulam Diminuentem * fubtralpentemali
'quid ageneralitate regule 5 quomam interdumconttngit p2edicario
nem effe otdinatam,? non per acctdesnn qua terminus concretiuus
» vnius p2edicametip2edicatur De alio alterius p2cdicameti,^t eft in
l?ia p2edkat ionibus, Quantum eft colo2atum,S*uper(ictatum eft al«
bum, Emeatum eft figuratum, £o2pulentum eft fplpertcum, atque ita
in fimUibus iupta illozum pzobabilemfententiam, qui Dicunt co:po
ralla accidentia immediate in quantitatibusfubtectafi, ac mediante
quantitate inlubftantia.^dem eft De f?is iudidum,! 0 .uantu eft equa
le aut inequale, Sibum eftfuntle.IHigrum eft oifTimile;vbi terminus
p 2 edic amenti ad aliquid p 2 edicatur De termino p 2 edicamenti quan
_Sectm^r£_-titatis vel qualitatis ,^ Secunda regula,
Q
uando vere p2$dicantur
SHk* De fe inuicem Diuer fa^accid^Trtirefufdem p 2 edicameuti fub oiuer*
fts generibus aut fpeciebus contenta,p2edtcatto fere eft per accides
!buiufmodofunttft?,l^atereftfUtus.^ominus eft feruus.^urum
eft colo2atum.Slbum eft oulce.f lauumeft amarunnlUneatum eft nu
tneratum.^ercutiens eft intelligens.Beftitus eft armatus 3 ? aiif co
fimiles, 3 n fmgulis enimdubiectum t p 2 edtC 3 tumfunt eiufdem p 2 f *
dicamentidedfub Diuerfis funt generibus pater z fili us.ambo fub ad
altquidfuntded pater eftadaliquidfuperpofitioniSjfili» ad aliquid
fuppofittonts.ljdemeft De Domino z feruo.^urum z colo2atum*
8 mbo fub qualitate funt,fed Durum fub fecunda fpecie,"colo 2 atu fub
tertia . 3 ta'jin ceteris, fSignater adiecta eft excipiens particula >fere
quoniam interdum regula inftantiam pitltur.iEr cum otcimu$.£ oi
p 02 ale eft fuperfict 8 tum 3 fuperffcies eft lineata 3 fecundum eo:um fen*
tentiamqniDicuntfapeff?cieme(reinco2po2eaquantitate , vtacci*
dens in fubiecto,* lineam fumliter in foperff cie.^erum baru m reru
plenioz cognitio,e£p2edicamentis pendet. CEertia regul a ,s 0 .aang
'' gtila; do cunque vere vna Differentia vniuerfalis p^edicatur oealia item
^ — vmuerfali,aut p2op2tum vniuerfale oe ali o ftmiU,pr§dicstio. eft per
accidens ^empligrati ajfre funt per accidensptedicati ones,&atio
jjale eftfenfibifoSenflbile eft animatuin, 3 nimatumeftc 02p02eum*
^nquibuf
£ Liber primus.# xxxv
gn quibus pttdfcantur di fferenrie communes De fe fnufcem.Simfli
tere |?c,^ifibilc eftflebile.gdfibile eft capace oifciplinf. Pudibile eft
po 2 tariuum oneram.UDugibile eft natum lac o are.&ifibile eft mobl
Ic fecundumlocum.lDuiue regul? ratio eft,queniam vna natura oif*
ferentialis nunquam eft in alia cum fit natura DifferentialiaCvtrupji
Declaratum eft)omnino fimpleje z incompofita.3demconfcquiturc
De natura p2op2ij quod rnum non fit in aliojcd fimulinfunt eidem
naturf fpecificc a qaa effluunt,vtfup:a Dictum eft.f Signanter autc
dictuefl in regula, €5.uado Differentia communis prjdicaturoe Dif
ferentia fimili,aut picptiam commune De fimili,quoniam(mjsa com
munem multozum fententiam)quoriee Differentia communis piedf
catur De fuo indiuiduo pzopzio, efl pzedicatio otdtnata , e fecundi
pjedlcabilis.^tem z quando piopiium commune piedicatur oe fuo
indiuiduo.® t cumfic Dicitur, Iboc rationale eft rationale, bocfenfi*
bile efl fenfibUe,boc fufteptiuum oifcipllne eft fufeeptisum oifdpli*
ne. ©icut enim. omne Differentiam vniuerfale incoparationeadfun
piopiiuindiuiduumeffe fpeciemfpecialiiTimam,': fperiem p:edica*
biie,funlliter % dc ptopiio vniuerfali Dicunt refpectufui indiuidui.
Caput. ppviU _
^fj©e Tfb 2 £ dicati one ef.tfinfeca. 1f 2edic»*_
P Sedicatlo ertrinfecaeft.qugdo res p.nncfpaltterfigniftota per ato eitnn»
pkdic*tun.,non efl in re ipfa per fabiectutn fignlffcata, nec econ ' ec **
trario-.nec ambofunt in vno tertio, Dicuntur tamen De feinuice
piopterccrt ani aliquami?abitudinem rerum fignificatarumadinui
cem.®tbe funt e£trtnfece.£oIo 2 videtur. Sonus auditur . i0doz
odojatur.Caleiautfrigustangitur.Cflpieintelligituf.Cflumcon
fideratur.EDaftifeftu efl enim, quod vif;e,auditiopdo 2 affo s tactio,
intellectio , s confideratio, non funt in rebusvifis, auditfs tc.Sed
inipfobomine,qmv}dereim-elltgir . lEft aurem quedamfpedalis
fcabttudo cclojia ad vifum z vifione,foni ad auditione , odo 2 ie ad
©do 2 atione,qu alitatis tangibilis ed tactionem, rei intellecte ad in*
tellectf onemmi mirum babi rudo obiecti ad *tcr um ,qui efl circa ipffi
vel De ipfo.3ique ob bacb^Mtudinr/icoefeitiuice oicutur, nonfa*
tione mutue inejriftctie.lfcniufmodi oicututefle cee p:edicationes,
in quib* p 2 edicatur termini -qui a dialecticis appellatur fecunde in
tetionis, aut impcfitiontsyi terminis p 2 imeimpofitionf<*:cuiufmo*
di funt peneoia,que Defini ururinfcientijsfermocimlib* , dramati
ca,^b ctoJ iC9j^ ialecrica.®t cu DicimiiS^oarmes efl nomen. Smo
«ft verbum.^mans efr p^rricipium.lbomoourrif ef! p2opofitio.3*
nimal efl genus.Jbomo eft fpecies.^emiaeft indiuiduu.tbomo eft
fecunda fubftamla pernis eftptimafubfbntia.JfFt quia boetnloco
cppo2tune fe nebis offerteommoda occafio De terminis p2imee fe
eunde intentionis fmeimpefittonis tr3Ctandi,oprrep?ccmm nebis
Vifum eff eo 2 Um Differentiam bicp 2 oferre,{dque nonnifi ejt femen
tia Seuerini Ucetiidmer ccmentaf o:es BrfftotelisftdelifnmtXu*
Ius bS< cfl fu pe t ea re fententia, Ijdaimum omnium rebus ipfis finga
+ *
$• Liber primus.
Ifsjd arbitrium imponentium fuifTc t.npo.ici nomini:?: fttbftan*
tie,qu{ cft l?oino,fuum eft nomen afilgnatum,* illi que sil equus fu 5
item peculiare quo appelleretur vocabulii.3pfis quoque rerum ac»
ddejmbu«,que -cipl^ resfunraccidemaleo,fumimporirafua nomi*
iw,vt accidens illud fecundum quod oicitur J?oino quanr us dicere-
tur quantitastet qualitas illa, que vWWlem fjctt fabftaotiam, appelle
fetor colo 2 « atque ita in egteris :vt operationes qu$ fubftanti)0 coti
uemiit.oiiltnctis quoq; vocabulis nominaretur, perl^yiufmodivo
<abula ,calefaceref rigefacere» agere, pati, percutere ,fecsre 5 indofare
cmollire-.item vt b*bitudo ip.faejL parte rei inter fobftantiam gigne
tem z genitam exprimeretur nominibus pitfis z filij.lpabitudo im-
perantis cfubdiri per nomina o omini z femi^rqj ita in ceteris om
nibns l?abitudlnibus,que ep parce rei in ipfis rebus inuenirentur,
Jftec picrinds omnia picuntur vocabula p:imc intentionis vel impo
firionis,quoniaml?ccp:imafuitintentio,tbccpJimum fuit ftudiu
impofitoribus 5 vt rebus ipils z fnbftantialibus z accidentalibus fin-
gulis ftngula inderent vocabula. U&oftea vero qj l?uic pitmf inten-
tioni fuiffet fatiffactum,? piimaill a impofuic circa res fuiffer perfe
cta,inimaduerfum.eft,inter vocabula illa prime impofuiotrie,expar
te figniiicationis scceptc per primam illam impofltione, quadam cu
feinulcem c6uenire,alis oifferre.non fecundfi aliquid ef parte rei ej.i
UcnSjfedfecunduvimtvfumfignificationisacc^pte.Idr.t.nadueriuin
eft.quedavocabuloruillozufoppom z fubftemief fu^figniffcwtionis
ia accepte jpprietatejriiaverc fubflratis' cfubiectis apponi , omnia
nimtrunoiuinaaptaefre edfubijciedammon perfe ad pcedicandu:
Contra vero verba effe apta ad pi^dicandu per fefemonadfubijcietl
dum. Hmmaduerfumeft.qufda vocabula ep i mpofitia efTe generalia
valde,? multis etia fpedebe oiuerfis couenire, alia no niftvniusfpe#
<ieiindiuidai3tlDfcergofuitfecundaifnpofit02u intentio z ftudtu
fubfequc#,ipfis quoque vocabulis ia ante p?o arbitrio effictis no-
tu indere vdcabula,qu£ iam no rerum foris exiftcnm>fed ipfori tan
tu VocabulozUiCjt parte accepte fignificationiseltent nomina fiuevo
cabula.Bnde ep £ac fecudaintentione,c6fulto impoftrojcs illa vocj
feul*,quefubijci perfe nata funtmo per fepifdicarimominj occreuc
ffit appellandarilla aute que dicari pe aliis nonfubijci nata funt»
citent verba.Jfem vtiUa vocabula que inuenirentur ep accepta fignj
ficatione oe multisfpeciebusp 2 £dtcari,bicercturgenera:que autem
folum pe fingularibus vniu* fpeciel,oicerentur fpecies ; ipfa autem
Angularia que pe nulIisfubiecrispofTuntprfdicarUoiccrenrur indi
uldua.3ta in ceteris poteft oedarari.^ 5*cce Ipabes intentione fecuti
da,quf poflef i orifubfequuta efi,? qusfi e peiori enata, Sb iUa enim
«dj?sc piofectaeft humani anlmifaga^induilria,? ptffnpponit
llla.lbocfcilicet eft Dici vocsbulS prim? fntetipnisddeftiCirca quod
fcac fim ilia primi» verfata eft imponentiu intcntio.fboc cft vocabulfi
prime impofitiqnte .quod in illa prima reruimpoftrione eftinftitu*
tfi ad fu* rem figntffandam.Secund* ante interionis vocabula funt
lircaqug nm ptlmfi Audi 8 primaque attentio z wriimmpo»!
K Liber fecund us.,5* xlij
fuit, fed poftetiusej: p 2 imaitnpo.fitfone facta erdfataeftiitipofifojfi-
intentio ad ipfa quoque pofterius certe ftgniffcaticni oefrirunda.6c
becfunttmpofitiomsfecuud? vocabula, que In ifta fecunda impofi*
tloiie poft piimamfiibfeqtatadiif figr.tficarloni funt Deputata. IbcC
efl vera z indubitata fuper ptjdictis Boeti? fententis, quam noe ic*
; circo ptolittusDeclarauimuo, quoniam pulegia efledft dentio, fed
captu fatis oiffi «lis ,vt fere funt (iujtapsouefbiunO Difficilia qu£
pulcl?:a.lbec autem vocabulafccundsimpofitionisftue intentionis
nonfignificantresipfas fods eptftenteo s necfubibmfas,neceojum
reaiia accidetia,fed tantum habitudines quafdam z comparati on e»
Utre relationes intellectus humani, quas pzoinde relationes ratio*
nis appellare folent-.que non in ipfia funt rebus, fed tantum in Intel*
lectu humsno.i0.uod ita euidenter monftratur.63.uod enimverh®
rao ©icatur nomen z non verbum, quod votf>omo fit fpecies tnott
genus, quod rationale Differenti a z no ptoptlum , mantfeftum eft no
elTc tp parte alicuius rei vcirestUs ptopdctatts.in ipfa voce realttef
' in eplftentis.TRamfmttlla omnino circa vocem illa fiat mutatio rea*
lt0,epfolo arbitrio hominum poterit fieri, vtvop illa homofitge*
nas,* non fpedesicontra.ammalffat fpectes, e non genus-.miona*
le p2op:iu,’2 no Differetiairifibile Differentia,? non p:op 2 iu. €3tdel5
voce intacta z inuarijta permancte,tatuejtfuo arpitfio-,'pole 3 suto
' ritate p tecdlcnt es intingas 'S-attns, Decernat vocabula,bomo e ani
nukper motare exnunc figni Restionem: item rationale z fi fi bile , vt
qaod^actenus latinisfigniftcauit animal, poftl^ac ftgnificer bomo,
1 * econtrario: quod hactenus rationale,pofthac rifibile:p20Culdubi®
- ep hac tantum mut3tione humant arbitrijfine vlla fui mutatione.iam
erit homogenus,9nimalfpede8,r3tionale pzoptium, tiftbile oiffe*
rentia.^eUntquoquehomotamftgnificafe.quodhactenus amoft*
gnificauit,? econtrano,ftatlmefit vop homo fine fai reall mutatio*
ne Verbis,? comugsbirurperperfona9 homojhomaa.homafe.l^mo
•utem nomen erit, e Declinabitur amo amonte amoni .Ubatet ergo,
qu od null a m reale m pz-opjtctatem vel accidens vlluni realiter inep
iftensxpfis rebus ftgntftcent termini fecunde tmpofitionis.f Bp quo
Ddnde manifeiloconfequio infertur, quod inpsindpto huius capi
tle Dijcimus 3 p 2 ^dtcatio«es illas in quibus p?f dicantur termini fecu
df impofit io nis oe terminis ptimg impdfitlonis elfe ejctrinfecas.
Sideltcet in piomptu cfl ratio-.queniam quod pef piedicatum fig*
nificatur,non eft tn illo quod pef fublectnm figninciturinipfo, vi*
: dcUcet v«csbulo p:o quo efl in talfpiedkatioae femper fubiecti ac
ceptiOiEcrminus enimptimf tmpofitionis(vteft regula dialecti*
cotum)qui fubiidturrefpectupzedtcati.quod efl tefn inus fecund?
impoiitlonis,non illic accipitur pjoipfart , ad quam fignificandam
eyp 2 imariaimpo(>tione cmmpofituo , fedpjofpfoinet vocjbulo s
quatenus eft ftgriificatiuum talis rei.
Caput, yrfviij*
f ©e Differenda quinque pt^dicabilium fecun*
dum Piuerfos modos ptfdicandU * 4
Deprecabilibus, ft,
Y^X^ffercntia autem quinque picdicabilium.tametfi ef pzfdictia
•V-Zlatis colligitur , placet tainen l?tc bjeuuer e*in repetere
Sciendum itaq^ eft, genus % fpeciem Differre fecundum fubijcibilifi
Dioerfitaremmimirum quod genus pzcdiceturoe fpecie Differenti*
bus,fpecies vero oefolis numero Differentibus:c?trrum,ipfep 2 ?*
dicandi modU3,quo l?ec tantum oe numero Differentibus , illudoe
Differentibus fpecie p2?dicatur,tdem eft,nempein eo quod quid eft
tnrefponfione ad inter rogat i uurn lignum quid. 3« reliquis autem,
e ?ipfo p:e dicandi modo potiiTimum accipienda eft oifferenria.lfo*
bet enim genua z fpecies altum modum p2cdicandi,qu am Ipabeat Dif
ferentia, alium quam ptopziu m .alium quam accidens-.offferentia ite
ilium l?ahet a genere z fpecie, itemq? a pjopzio z accfdentejfaclunt*
q 3 £i modt pzedicandi, otdmataspzgdicationesotuerfi genens.
^fiSenus enim e fpecies quoniam ad interrogationem quid eft.ref*
pondenturoefubi]cjbilibus.p 2 cdicationesfaciunt,quas(lfcetcon«»
ficto,tamen ad rem fignificandam apto fatis vocabulo)vocant Efta*
lecrici quiddi tatiu as.Jn illis enim fubiecti quiddttaeftd cft,quid fit
e.ipzimirur.vt in fuperiozibus factum eft Dilucidum. ^ differentia
vero non ptedicarur quidditatfua pzedicati one, quoniam non ad in
terrogationem quid eft refpodetur.neque quid res ftt ejcpzimit^ed
pifdicatur in eo quod quale quid eft, neque quomodolibet quale,
fed effentialiter^tque iccirco pz^dicationemeflentialeinfacit z qua
licatiua.vi rebus fecundum neceffitatem accommodemus apta vo*
cabula,poteftq5l?ec Differenti? os fu o ftibijcibili pzcdicatio, eff en*
tialtter qualitatiua,vel effentialis z qualitatfua nuncupari « Jndicat
enim oe re,quaUs effentiali ter ejiftatt z effenttalem ipfius qualitate
(vt ficpo 2 pl?^ 2 {ano mo:e loquamur)affignat,f igttopzfum autem,
neque quidditatiuam facit pzcdicsrionem quoniamnoin eo quod
quid eft piedicaturmeque effentialcrmquoniamnon eff entfaliteroe
fubiectop 2 edicatur,qualitatfuamtamenfacit,fedaecidentalem,ideft
non effentialem,neceffariam tamen.Bnde p:?dicatio pzopjij De fuo
fubiecto,accidentalis z neceffaria recte nuncupabitur, fic acdpicdo
accidentaliterlarge.vt valeatmoneffentialiter. Jndicat enim pie*
p:ium, qualis fit res ncceffario,? non effentialiter. 'Kouffffmeaute
omnium accidens p>edicatipnefacit contingentemtquoniam videli
cetfubiecto p 2 ?dicatum couuenitcontingenter, ttavt adeffepofi*
fit z abeffe p:?dicari ? negari. ^indicat enim De re qualis fit co ntin*
seter.fois vero De pzedicabilibus ita Determinatis z afff gnatis per
fingula,fTneml?uic fmponamuetractatai.ad omnipotentis 0eig 1«
riitn,quifuap 2 ouidiffimaetem?fapientt?Pifpofitioneficrea
rerumq5 naturas aptiffimo Digeffit ozdine 3 vt quicquidoe
vniueffarerumnatura cogitari poffitftd fub quin*
que vocum Determinatione peffit comp 2 e*
kendi.3pfikonoj tgloziafnffcuU
f$culo:nm* 2lmen,
i
xLili
LIBRI SECVNDI CONSI-
deratioms Dialec tka-,qui de pratdi
camentijinlc ribitur,
PRAEFATIO.
Bfinitam teram ab optimo mapimoq} Beo, ad oflen
tationemitnmenrepctentie,f3picntie,atque bonitati»
fuc conditarum, v afietatem , quoniam figillatftn non
poluitbumanuminseniuminucftigare atque pettra*
ctare,labotiofa fagacitate infinitatem illam particula»
rinm.tn pauca aliquot vniuerfalia coegit, futi quibu»
Illa omttia.tam multa, tam varia, tam ab muicctn biilanti3,faltemge*
neritlm concluderetque oillincte i ftgillatim nequifiet rcmptcben*
dere.ltjcc funt occem illa ptimasenera/ubilantia, quantitas, quali*
Saa.ad aliqatd,agere,pati,vbf ,quando,ltrus , t ljabitus: ad quotum
aliquod necefie eft redigi, quicquidincre8tisrebu«,velfub(lantw»
le.velaccidentariampolTetrepeTift.l^topterquodc ptimavclge»
neralifitma genera appellantur ,co quod ante iplit non ftnt alia ptio»
fa genera,c tp fio fubijctantur cetera omnia. J^icuntuf quoque-catr*
gotie.id eft,ptgdicamenta, quedipfaoe slijsomnibn» generibuer
fpeclebus atque indiniduia fingulaoc fibi fubiectia ptedicentur.jBe
iji» igitur oecem ptimis generibus vmueffeli fignificatione totam
rerum infinitatem complectentibus, in ptefenti lituo fermo inftitui
tur in quo ISrtftotelis pi?iloropi?oimn facile principis otdinemat*
qae determinationem p!ecipueinfequimur,quompdoinp:sceden<
ti quinque ptpdicabiliuni libtc 'i£ ctpby tij potiiTimum traditionej
pto viribuafuimua mrequuti.
tN secvndvm librvm con-
fid«rationijDialecticas,cui titulusDe
pratdicamentiSj argumenta.
Primo in prf fationcm»
... .... ...... • ..
<J v n"a&eluddata pratfatione inprsrdicamefa quaf fratpri*
patslectionis/eijuiturfecundaquedicitur argumenta-
1 Pariargumcmatiua. F ii) .
ij.rrgume.
l£:i.cofTn
ij.conffr.
lij-arga.
SHj.»fgu.
SonSr,
'a Dcpradicamer.tis, £
<|Arguiturprimofic . Deus non peccat, neq;pc>tcftpcccare
ergo non condidit creaturas ad oticntaiioncmfua: immen-
far potenti», fapientisalq; boni tatis.Antec edens eft notum
feci minorem pvebo. Omnis oftentatio videtur peccaturae»
go c ondufi o illa vid etur falfa,
SjjSecundofic.SicutDeusfe habet ad generationem sterni,
SCadinfpirationenyta videtur fe habere adereationem, (Se
quela videtur bona a fimi.H,)Sed generatione non poteftpra
ducerenift vsicum filium a; ternum, inipirationc vnicu pa-
rscletft,ergo creatione r.S potefl creare nili vnic acreatura.
^ Goniir -Huicfe nten tir ia ci t opinioPhiiofophorutn dicen
tiuiH.primjmintelUgentiamjfoIumcrearefecundamc&ife.'
eundam tertiam, S.'c. ergonon produxit altiffimus varietate
rerum,vsaitaathor.
^[Goufir.Iterii.Sicut abonoprincipiononiii bonfi,& ave-
res non tiift verti produci valet, ab vniee vnicum, non p otefl
produci multitudo rerum, (vt videtur, )fed folum vnita*.
djjTer tio arguitur fic.(Contra illam particulam , Ingenium
humanum non valeiuin veftigare multitudinem &c,)Ing*
niumhumanam poteft in quodlibet ensialtem finitum, er-
go poteft in multitudinem rerumereatarum, cum omnis ta
lisiitfimta.ProbamTjOmnispotentia poteft in fuum obie-
ctum,& in quodlibct cantent umfubeo, patet dcvifu,&: de a-
lqs potent rjs.
f[ Quarto arguiturfic.Si folum funt decem praedicameta(vt
aitauthor)ergo omniaprsdicamenta funtdtcengttnetcon^
fequetiaabexclufiuaprimiordinij,adfuam vniuerialem de
terminis tranfpofitis.fed cofequens eft falfum,quod fic pro
bo.Omnia praedicamenta funt decem,ergoiftapr*dicamen«
ta fitutdecem/dempnftratis tribu«)SCifta psedicameta funt
decem(demonftratisduobus.)Canicquentia tenet ab vniucr
fali ad fuasparticulares.
^Confirma tur.Vudecimfunt praedicamenta ergo non tantS
decem, Antecedens probo. Hoc vocabulum prardicamentit
praedicatur de generaliflxmis.tanquam fuperiusde fuis infe-
riorifcus, dic endo- fubfiantia eft pr*dicjmentiim 3 ejuanun.5
«fiprcdj(caroc2;ru!n ; Si fie dealba,
'JtLiberferunduj.sf xliirj
^Irem.Ens lini tum, quod eftgencra'iuj 1 & prius his decem i/.cosfTj*.
pracdicamemiscftprfdicamentum.ergomaleinqiuUuthor
qued hsc fiintprima & generaliffima.
^jPar s rcfponfitia.
j|Ad primum quandoarguiXDeusnecpeccat.neqjpoteflpec Hdprfufg
care,concedo:8c ad probationem dico q> oiientatiofummi- f^?mariif«
turibiproinanifeflationefuarimmenfarpotetie.&c. Habetur (utione.
exodi quarto.Videomnia oftenta faciam coram P barone ,SC
non i u malam partem vt videtur baberi/exto Hcbrcorum.
Cmcifigcmes iterum &c,ofientuibabcntCi.
^ Ad confirma tione m dico a q; duplex eftfinis crcaficnisre- Kd cetife*
rum fcilicet non vftimus,quieil creatura rationalis, fub cui” ®»Fkf #*
pedikispoffuit omnia.Et vlrimus,videlicetipfe,Deus.Etfi-
cutdicit.Magifier,dif.iji/.Senteiitiarum.Ferit Deus omnia
propter gloria m fuam,fcificct manifeftandam,& ad vtilita-
temhominis.Etficconceditur.Deum manifefiaiTeincodiito
nepotentiam .ingubernatione fapientiasn , in eonferuatio-
ne bonitatem fuam.
Adfeeundum_Negaturfimilitud«,tum quia generarie erer ^
nafilijefineceflaria.&naturaiisicreatiocor.tingens & voifi '
taria.tum fecmidoquia natura diuina, Jicetiit communica-
bibSjnoneiidiuiSbilisnecmuItipIicahihs/icutnatura crea-
tartum tertio quia intellectusdiuinus, vel memoria fcecfida
Colum vnumpoteftproducere,&infinirum productum ,SC
volutasfolum vnuininfpirare,fed voluntas diuina poteft
plurima creare. .ci
^jEtadconfirmationem.iSico^lfc/uiterrorPhilofophorij ^ !fm j
ad alia confirmationem negaturfequela.noii enim ciifimile. ^fecundam
^ A i tertium quandoarguis.Ingenittm humanum poteft in confirmat
.
omneens.diftinguo, velin omne ens materiale & fiiiiruiri Sd,ti;.srj,
cadens fub obie<SofenfibiU,&ficcoiicedoquodpotefi: faltem
cognofcedopaffionesentis,defubicdioparticuIari,vtSortes
sft vnuSjVelaliquid.Sed nopoteftfcire omnia in particulari
P ii ij
... t^Dcpmdicafiifntis.'!*
-Bccejisfperieuak^itfjcekife.VideScotumiu prima queftio
- neproipgifupeV; primum fentetitiarum.
ad.iiij.ar^ ^ A j ^ u3 j rtum rc fpo.Ieo quadfolum funt decem pratdica me-
ta.tenendo quod exponatur gratia pluralitatis,8C non alie-
tatis.Solum.unt decem pratdicamenta, fic exponitur. Dece
funt prfdicamenta,8< fic non valet-Solum funt dee em prardi
camenta ergo ommaprardicameta funt decem, nifi ly omnia
teneatur collectiue,& tunc non debet de/c elidere c opulariue,
. .. fedcopularim fubly omnia.
«wpu, o, pj.i man , confirmationem, fcilicet, Vndecim funt prat-
i ch'camenra,negatur,Etadprobationem,praedicametitumdi-
citurde generaliffimi$,ficut fupcrius&c .ad hoc dico , quod
hoc vocabulum praedicamentum capitur vno modo vt tota
coordinationemprKdicametalemfignificatjetficut dicimus
quod decem funtpredicamenta,id eft, coordinatipnesprcdi
cameiitaleSjSCinteriuec decem, generaliffima. genera. Alio-
moJovtcomprehcnditomnia.Si tunc verificanturde gene-
raliffimis accidentali ter.Vndeifia cfl praidicatio accidenta-
lis. Subiiatia eft pra'dicamentum,ideft,fecunda intentio attri
butafublidtiat.Si. vero capiatur primcintentionali ter, tucprc-
dicamentum nondi itinguitur afubfiatia, & abalpsgeneralif
fimis, nifi ficutfuperius de fuis inferioribus, Sc fic eftide rea
liter omnibus decem praedicamentis,
addi • con. fjAdfec undam c oufirmationcm dico,quod ensnon eft limi
tatum,quod requiriturad hoc quod fitpraedicamentum.Ite,
licetfitcommuniuspnedicamentis, non tamen generalius,
cumcomparatfuumpriefuponatpofitiuum,ipfumnoneftge
nus, ergo nec generalius,nec Deus eft generalis.
JCaputptimum,,.
triplici acceptione termini ptedicamentum.
AYE ptitnuin quidem pe Catagotiefiue ptedteamenti vocabulo
v5- (ne ignoto nomine quigbereat)fciendumefl:,tripUci ipfumfig
i tlificatione vfutpafi,3ntefdum enim generaliterptovscabuloquo
libet, quod Otcituf.fuie ptedicattir oe alio,fumitur:vtbomo,equu9,
sibum, nigtum, currere, iacere Dicuntur ptedicamenta.tinfumms
quicquid poteft oe altero ptedicari . 3u quam fere iignifcationem
,
vocabuloifiovfnseiloiuueiStegotlus.ljotnllia feptirnaoicea.Jou
uem Baptiftam ad fe venientibus fefpondiflepiedicamenta vite, id
eft, verba vite, verba fcilicet veritatis ciutUtis . 3tquc)jocmod» e
Omnia vocabula,que in osdme quolibet ptpdicamentali ponuntur,
ptedicamentaoicipeflunt.fSecundoptsdicamentu accipitur pto
tota aliqua collectione tcootdinationegenerumacrpecierum ,fub
vno aliquo genere generaliirimo.recundumfmtm ordinem, bilpofi»
totum.lSt tota illa cootdinatiogenefuefpeciernm fub genere fub»
flantia, qusinUbtoptpdicabiliumpoiltaefhoicitur pjfdicamsntum
flibftantiepoidelicet a genere fupaemo(qued caput eil totius colle»
ctionisecquaiiptimumpttnctpiumlijabensappeUationem.iftocmo
do accipitur ptjdicamenturo,cum Bicitnr apud Etialecticos, v oca»
bulum aliquod in ljocaut illo ptedicamentocon(litui,ld;e(l ,in Ijac
aut illa collectione pigdicamentalu^Xertio ptfdicatnenmro accipi
turipecialiterpto ipfo quod eftfummnm.inaliqao prpdicatnentaU
otdine,nempe pto ptimo tantum t generaiiiTtm.o genere, iit que in
t>acfignificationefummiturp!{dicamentum,cuin oicitur IDomo eil
fub ptsdicamemo fubilantie .ideil.fubilloptedicamentoquodeil
Cubitantia. Sic Dicimus tubllamiamelTe, primum ptcdkamentum,
quatttatem fecundun ptedicamenmmjcc.jnptepoiito igitur ciiBt
cimus, librum illum oe pjedtcamentis pertractare , accipiendum eil
pt?dicamentum veifecundooel tertio modo.Eractatenimliberiile
oe piimis occem generibus,atqueetiamoe totis cootdinationibu*
quarumillafunt capita. Caput. i(.
S!©e ante ptpdicamentis.t pitmum Be cquiuocis.
H TRtequam.adpjedicamen.toiuoetetminationepaocedat Sri
(loteleg.quedaptemittit adeorum cognitionem, ptepatame
ta fiue pteambulatque ptoinde arecentiotibus.non imp 2 optie effi»
ctovocabulo.appellataruntantepiedicartieta.quafiante ptedicame
totum oeterminationem tradita ..Ibeduntoefinitionee tres, nem»
pecquiuocotum.rniuocotum.t Benominatiuotum, oiuiilonee oug.
e oiie ttemresule.i0.ue omnia eo otdine quoab iliofunt pofita no
bis veniunt oedarandi.pruirquamp redicamentorum aggrediamur
elucidationem.Befimtio igitur squinocotum ijec elt,
.
Aequiuoca dicuntur, quorumfolum nomen eftcommii;
ne.&ratiofubftantisfecundumilluclnomeneftdiuerla. Definitio
fquiuccue
*f\&0 cuius Bifinltionis intellectunotandum eil {quiuocum Bici
Jt^Jpupliciter.gmerdutnenitn oiciturp quiuccum.vocabulumip
fum quod plura habet iignifkata.vd potius fignificationes plu»
rea: quemadmodum, oictio canis ljabetplures fignificationes, qua
rumvnafigntficat animaloomeflicum, quod latranda Domunferuat
altera Cfleiteffdus illud, quo fc piodenteardot immodicus epurir
fegetesqrnde caniculares oies vulgo appeUanturu&uae ouas figni
ficationes.nemopubitateiTeBiuerfas. 3nterdum vero equiuocum
Bicituripfumfignificatum.t eqniuoca oicuntutipra.fignificata oi«-
B V
8d piimu
«gumentu
p:imj p:o.
©uorequi
rantur ad
equiuoca*
tionem.
ij.jaopoli.
«d.lij.irg.
*d.iil).arg.
K Depnedicqmentis. "H
rescompareajimma&incorporea*(ficutily angelu*)effct
terminis cquiuocus, quod ridetur iuconucniens.
^jPars rcfponfiua.
Quando arguii.Si aliquis &.'c.Negoantecedens,&.' ad pra
batiouemdico,qu<idly populus noneft terminus xquiuo-
c us,pro quopono d ua spropofitioms.
4[ Ad hoc quod aliquis terminusfitarquiuocus.duo requirun
tur .Primum vmtasdicrioms.Sccundum diucrlitasfigiufica-
torum.
^[Lypopulus licet lignific et diucrfa)non habet vnitatemvo
cis,quia quando fignificatarborem , habet primam fy lia-
bam longam, quando vero (ignificat gentem , prima eius
fyllaba eftbrcuis,& fic non eft vna difiio, quod requiritur,
ti Ad fecundum nullum arquiuocum &c,Refpondeo conce-
dendo maiorem,& ad probationem dico prim o.qucd x qui-
uoca vniuocanrur in terminoatquiuocantcfignificante, qui
quidem terminuseftvnum infignificando.fed nenia fuppo
nendo, & fufficit illa vilitas fignificatioms.
<JAd tertium refpondeo Quidpoteftfufuncriqucd primu
fecundum & tertium ibi diffi ilia n tur,fe d primum & fccundii
de per accideusalogico, tertium vero deperfe, cum deperfe
confideretfecundasintetiones.resverovel terminos deper
accidens, nifi teneatur qiterminusfecundcintentionisciifecu
da intentio.
Ad quartum quando arguis, fy ly homoeflettermiiius&c
concedo tatum,S;dicoquodquilibet terminus vocalis, ve!
fcripms,cuius hgnificatum vel fignificara,poteft vel poffunl
depingi, velfigurariieftterminujiequiuocusacorifilio ficut
ly homo,animal,angelus.
Sec undo dic o,q> omnis terminustam mentalis, quam voca
lis,&fcriptus,figmficatjquiuoce,cum fua fignificata fignifi-
eent naturaliter proprie, vel ex impofitione, Scfe&fibifuni-
Jia naturaliter communite t.
Liber fecundus.
Pars dubiorum moriua.
xlis
•[Primo dubitatur. An ifta fit vera,a:quiuocum e /i vniuocii Utat-tnMt
St e contra?
^[Secundo dubitatur .Vtrumaccidentia habeant vnam ratio- fi-Eubtam.
nem fic ut habet vnum nomen?
^[Tertio dubitatur. An decem pnedicameta vniuocenturin ifj.oubim»
ente<
^Quarto vtrumenjprfdiceturvniuocede DeoSC de creatu iifi.eublii.
raf
^[Ad primum refpondeo per propofitiones. Sd.ptl.ou
flAEquiuocsatquiuotafunt vniuoca vniuocata,vtfydu* cce ip-ri. pto.
lefte.canislatrabilis^ifcismarinus.quaf funt*quiuocata,re 2lequiuo«
fpectuhuiustermi!iiCanis,futvniuocata,refpectuhuiusrcr c ' i vi ’• ,ucC,
mini animatum, vel fubfiantia.
^AHquiuocaxqmuocantia/untviuuocavniuoeanti3:Vt,Iy ii-pmpofi.
Canis,refpectutriumfignificatorumpr*dictorumeft «qui 3"" 1
uocumaequiuocans, fedreipcctuvnius tantum eft vniuocum U0CJ .’
vniuocans.
flAEquiuocaarquiuocantia fecunde intentionaliter capta, iij.ptopo.
funtvniuoca vniuocantia, capiendo vnum extremfivt quid
aliud vtmodus.
I| AEquiuocaatquiuocatafeciideimentionalirer capta, funt iuj.ptopo
vniuoca vniuocata, capiendo vnum extremum vt quid,& a-
liud vt modus.
^ Neq.tvquiuocaa-quiuocantiafunt vniuoca vniuocantia } .
neq,tequiuoca arquiaocata funtvniuoca vniuocata, capiendo j(equfno«
vlrumq; extremum, vt quid, vel modus. c.Miovnu
^[Refpondetur.qubd accidentia habent rationem fubftantic ”® ca
;
ideftconceptumobiectiualem,vcl formalem, vel diffinitio- *- *>• ca *
nem vnam quidditatiuam.Quiaratiofubifatia; in diffinitio
fle vniuocorum, St atquiuocorumqioncapitur pro materia,
velforma,vel totacompofitofubftantiali.fcdproquiddira,
tiue, vel eif entia rei, feucoceptu formali, veldiffinitione que
debet elfe eadem in vniuocis,8c diuerfa in arquiuocis.
^ Dcpr.Tdicanrei.tis. C?
wiioubia. Ad tertium & quartum refpandctur per propofitiones.
•f>ii.p;op, {jfPrimapropofi.Enspratdicatur vwuoce'deDco,&dedec£
prtedicametis,dc generibus, &i"peciebus , &indiuiduis,8C
eriadediffererr,smedijs,fednondefuispairiombus,neq;de
differentiis vUimis.Excmplumprimi depratdicationevniuo
caSCinquidjDeusefteiii: ftcudijCreaturaeftcns;rertij,Siib
flantia eftcns:quarti,Q_uantitascftcns:quinri , Animaleft
ens:fexti,Homo euens:teptimi,Sortes eft ens, octaui ,Hatc
a!bedoefteHS:nom i Rationalitascftens.DebisomnibuJ,&
fimiHbuspr*dicaturEns,vniuoceS: in quid cum importet
eis.vnicum nomen 5£ vincam rationem obiectiuafem . Sed
fequcntcsprardicationes,Iicctfintvni.uoca; , non tamen in
quid: Vnum e flens. Verum efiensBonum eftens,&finali-
ter nunquam praedicatur in quid de fimplicitcr fimplicibus
& v!timisdiffercntijs,qu:enon<unt refolubilia incosiceptus
quidditatiuos.
^Secuudapropontio.DupIexeflpnedicatum vniuocumtvi
EiuplejTdi d'-licet,&.' inquid,& eft iflud c uius nomen cum alio ,vei alqs
5 >;{dicrtu. eftco.mmu.ne,S£ ratio, id eft, conceptus&c.eft eadem in om-
nibus. Requiritur etiam quod ta!e predicatum vniuocum fi-
gnifteatumeiusinduda fur quidditatiue in his, de quibus prj
dicatur: & cum enshabeat xfta triain ordine ad Deu, & crea
tura m.&decempratdicamenta, dicitur vniuocum SCiuquid
reipectu illorum. Aliud eft pratdicatum vniuocum, fed no ift-
qaid,quod importat communitatem nomi nis,& communi
tatemcoceptus,fed noninduditur quidditatiue inhis de qtii
buspra>dicatur,?Cfic fe habet ens,in ordine adiuaspaffiones
©Meeto. &adpairioncs,inferiorumS<; ad vltimasdifferentias/eufim
pliciterfimplicia.Etfiquisarguat.Noneftvniuocunr , ergo
dicta nulla, quod probo fic. Primoauthoritate Porphyrjj,
ait enim.Siquisomnia entia vocetarquiuoce nuncupabit. Ite
Philofopllus quartomethaphyfic.-v. Ens dicitur de entibus ji
cutfanumdefanisifed fanum diciturdcanimali &devri|i3,
ergo&ensrldem inquit,accidentiafuntentia fjeutlogicidi
cut no enseffc ens,8c no fcibile e iTcfcibile.Itecomur.iter di-
citur, accides no eft ens nifi quia entis.Iteprobat rationibuy,
f Primofic.Si vniuocum ad Deum £< creaturam &
K, Liber fecundus.jf 1
decem prcdicamenta.contaherctur adilla, tunc fic.Vcl con-
trahitur per cnsvdpernonens,nonpernon ens, ergo pe*
ens,VItraper enscumens contrah/brlc f tens,& illud per
quod c on trahitur fit ens/eq ueretar quod Deus eflet bis ent,
SC decem prcdicamentabis entia
.
^jSec undo fic.Nihileftvniuocumad illa queeontinenturfub
extremiscontradifloriis/edfubiiantia&accidcns contir.cn
turfubextremiscontradidtori is, puta fub fubftantia,&non
fubflantia.
JS Item fic. Nihil eft vniuocumad illa qua; funt primo di-
ueria.feddeceprcdicamlta funt primo druerfa, ergo interii.
Ad primam authoritatem refpondeo.Qudd porphirius
male alegatphilofopkim,non cni miniienitur, vbi dixerit ta
temauthoritatem.linmologkaliter loquendo potefr retor
queri contra ipfum, bene enim feqititur.Omriaenriaieqiuuo
canturinente,ergoenseftyiiiuccBm adiPa , nullus nempe,
terminus *quiuocusdifhibuitur,faltem vnica difiributror.e
fed ifcily tntia dihrrbuuntur pro omnibus entibus vnica di
ftributione, ergo intentum.
•j Ad authoritatem philofophidicGjqjeftaliquo modo fimile,
«aliquomododiffimile.eft nempe fonile,quiaficut ens pri-
mo conuenit Deo & verius, & fecundo fubftantiie,& tettroac
cidentitita fanum primoconuenit animali vclcorporifana-
brli, &fccundario cibo vel vrin*,veldiete,fed inhoc eftdini
nri!itudo,quia ens dicitur vniuocedefuisfubijcibilibus, fanu
vero,equiuoce de animali SC dieta,&c.
Ad tertia dicitur, Quod 1 ogici non dicunt, non ens elfe ens
fimpliciter.fed fecunduquid,quod non efi aliud quam non
ens fcilicet non exif;ens,velnon emideftensrationis,ctia
nondicuntnonfcibileeffe fcibile ftnpliciter , fed fecundum
quid.quemadmodum funtpropof tionescctir.t entes, & for
tefalfaj.qua.-licetcognoLcanturproprif nonfciuntur,vclpro
pofitioes negari uc.vel japofitiolies necelfaricimmediatc.quj
Jprieuonfuntfcibilesfedpcrdemonfrrationepropterquid.
*5 Ad vltimam lationum quarefr, Accidentia non funt en
tia nifi quia entis; refpondeo ,qucd(faluo meliori indicio)
fj.ratlo.
iij.tatfo.
Scliuto
tineate
nis.
iidpil.ra.
2)i.ii rat.
iHd.it;. rat.
SdpiimO.
Cns reale
oicintr ou
plidtef.
K De pradicamcnris, Jt,
illa authoritasficintelligitur. Accidentia nonfunt entia, id
eft.Ucctaccidentia fintentia.nonfuntexif.cnria nili quia en
tis,id eft,nifi i n fubi.amia,qua cft lubicc tum piincipalc om-
nium accidentium.
(([Adpnmamrationem.Siefletetu commune contrahere-
tur &c, concedo quod contcahiturper ens, id eft, per modo*
intrinfecoSjCj union includunt quidditatiue di*, neqjfunt
ens formalitcr ncq;iionciis,fcdfuntensrtaIiter, ficutrifibj
litas eft ens r cale, fed non quidditatiue . Similiter verum , efl
ensreale,fednoiiquidditatiue,rifibil* eft ens reale , fed non
quidditatiue.
Ad fecundam rationem remandetur. Quod ad iflaquwcS
unemur immediate & totaliter fiibextremiscentradictorii*
vt,Homo & Non homo, nihil cft vmuocum: fed fubftantia,
& accidens non fehabenthuiufmodijCumvnumpiiedicctur
dealio: vtjHomoeft albus,
^jAd tertiam rcfpondetur, Quod decem praedicamenta p of-
fuit dici primo diuetfa,quia non conueniunt in aliqua tcali-
tate potentialicoutrahibilia.dipfa predicameuta perdiffcre
tias formales, fed non dicunturprimadiutrfain quantum
eonuemuniinvnocQiiceptuobiectualt entis, eontrahibili
per modosintrtufccos.
#j Prorqaiore elucidari une, materie prffcntis,dicendoni ma
uenturaliqua dubia,
Parsdubitariua.
Pri mum.Quid fi t enjreile.
^Secundum, Quid fit ens rationis.
^[Tertium.Quid fit ens.vt mod us, Sc en* vt quid.
4 Quartum, Si poteft ftare vniuocatio cum analogia»
Qui ntu m.Qui d fit modus i ntri nfe cu s.
4 Sextum, Quid fit non ens.rcl nonfeibife.
4 Ad primum refpcdetur.qucd en* realedicitutduplifiter.
Vno modo eft ensreale illud quod habet cfle femota opera-
tione imcllec tu*,vel altcriuipoteuat ; vt eft, Deu*,& omni*
H, Liber fecundus. 'U If
creatura ,fme fubfiantia lis fi ue accideiiralis:vt,Hr,mo,alb{do
notitia, conccptuj. Alio mododiciturcnsrealc, .i reor.ril»
quod cft opinor, vel imaginor ,& fic omnia ta m in die obi£'
ttiuo.quaminefifeimaginario dicuntur rcalia.Exquoinfcr'
tur,quod omnia creata, &creabilia ante mundi conftiriitio-
nem erant huiufmodi realia,&: diftinguebatur inter fe ,vt SoT
tes,&Plato:Petrus,& ludas,iu elfc cognito, vnde loan. pri-
mo quod factum eft in ipfo vita erat.
6| Ad fec uudutti dico,qucd eosratidniseft ensnonrea!e,& 51 dfecuda«
eftillud.quodnonconfcquiturcnsreale in quantum reale, £ns ratio
.fedin quantum cognitum, vt ait paulus feriptor , fuperpri-
mu,Docto.Subtilis,diftirictione,octaua,queftione,tertia,vt
funtfecikteintentionesqua; fundatur mediate in re cognita ^
<[j Ad tertium .Quid fitens vtmodus,& ens vt quidtEns vt £ rsvt
quid, eftens velentitasrei, per modum fundamenti, fubiecti, quid i r>t
fubftanti:e,vel materiauSi eft illud in quo aliqua fundantur, tnodna.
Vel a quo fiunt,velinquo reducuntur, Se iftud eftdupkx,per
modum fundamenti vt,Albedoin qua fundatur fimilitudo:
per modum iubiecti,vt,Hotr,o vel ens refpectu fuarumpaf-
fiotiumipermodum materiar:vt,Homo refpectuhumanita-
tis,quat dicitur forma totiustvel refpectu rationalitatis,quar
diciturfsrmapartis.Etiftud eft duplex,increatum videlicet
SC creatum, lncreatum dupkx,comtnunicabile : vf.Eficntia,
&effentiak:S;ine5municabik:vt 1 paterniras,fiUatio,&:fpi-
fatiopa(fiua.Creatumdiuiditurintrafcendens,& praedicame
tale: vt, Ens, vnum,fubftatitia, accidens. Sed ens vtmGdus cft
illud quod immediatiffirr.eineftquidditati,differesabea per
raodumformefolum modo vffinitasin creatura , infinita*
in deo,ensperfe,ens in ali o.
Ad quartum refpondeturquodfic, eft nempe ens analogii Sd.iiff.ca
refpec tu deidubftantis,Siacadcmis,c;c quibus tamen vntuo , r n a ,
crpnedicatur,quia importat eis nomen c otnmunr,& concc- no ”oq(u 't
ptumcommunem,quatfufficiuntadvuiuocaricncir>.:f«dly vn.uocu»
homo,inordinead hominem viuum& picti m .licetdicatur
analogum, non tamen efi vniuocum cis, quia licet impot te t
nomen commune, non tamen vnitateconceptus per talcno
mcn. G ii)
Sui q j int»
lauiifir
IliOdUd i ’*
trinfccu**
€3lricurtq5
cftgenu#^
different ii
eff CopOii'
fto.
Sdfcj ctiim
TRcmena
<apiruf du
plidtef*
®0 fcibile
«»W,
J* Deprsdicameutis.S?
Ad qu intuto refpondetur,q>iQd efulfc , qui additus alteri,
non variat rationem eiusfornuIem/cdbenequiddita.tiuam
aliquando. Vnde cftpofterior genere,& differentia prjor
paiiioue,& differt,:! differentia quia differentia prarfupponit
reahtatcmpotetialemgcncricam,&modusintrinfecus no.
^Setuudo.quia differentia dicit realitatcmactualemqualita
tiuam.Sf inodusintrinfecnsnon.Etfic vbicunq;eft differet»
tiaSCgenuseftcompolitioivtin homine, animal Strationa-
le.Sed vbieftinodusintrinfceu5,cu:nfua qnidditatenon re
pcriturcornpofuio falcem ratione illorum, vtin Deo, ens*&
infinitum.
S[ Tertio differunt, quia differentia variat rationem quiddita
tinam Scfarmalem,vt rationale in homine, fed modusintrin
fe:us,non oportetquod varietformaletij rationem , fed be-
ne quiddiatinain,vtinfiniiumiudco.
fljf Quarto differant,quu alia eifrcalitascontracti per differe
tiam,&a!ia elfrealitasiplius differenti», vtanimalitas& ra-
ti onalitas, fed modus intrinfecus non habet aliam «alitate
areilitatecontracti,&fic non potefi concipi modus intrinfe
cusfineillo,cuiuseft modus, vtinfinitum non potefi concipi
fine conceptu Dei,fed Deus bene potefi cocipifine infinitate,
fed imperfecte.
^[Et per hos tnodojcon trahitur ens,in quantum, & no qua
tum , Si quantum, in quantum eteartera . Et iterum in
deum & creaturam, in deum perinfinitum,& in creaturaper
fimtum.Iterum ens finitum, in fubfiantiaper effeper fe,50'n
accidens, per elfe in alio,quod quidem efi eiu alio contrahi-
turad nouempratdicamenta,pcrfnos modos intriufec os.
JJ Ad fextum refpondetur.qnodNon em, capitur dupliciter
vno modoincopIexe,SC fic anthonomatice non ens dicitur
ens rationis:fecundopotefidici non ens, id efi, no exifiens.
#]Velcapiturcomplexe,&fic fumituraliquadopro propofi
tione negatiua,qux vereefi ens: vel propofi tione falia,quae
dicitur non ens, quia non cftconformisrebusfignificatis:vt.
Homo efiTapis.
CJMonfabiie vtro,eftpropofitiocoiiti»genj:vt,hom9£uj
JtLiber fecundus.»? Ii)
ril.cutn nonfit demonftrabilis nec neceffaria.quod requiri-
tur, vel dicitur non fcibile.propoutio neceffaru immediata:
vt,animal rationale eft rifibile , homo eft animal rationale,
quenon funrdemonfirafciles propterquid,cumfmtimme-
diate, nimirum fcibile proprie eft propofitio ncccffaria media
tademonfrrabilisperdifcurfumfillogifticumcuiufmodi.tft
hcc.Homo eft rifihilis.
^[Etfic dialefiid concedunt non fcibile, eff e fcibile, quia pro
pofitioconringensnonfcibilis,perdcmo»ftrationemfcitur
inruitione.Et propofitio ncccffaria non demonflrafcili s , fci-
turpercognitionemteniunorum,vcldcmonfirarionequia.
«[Iterum probatur eadem propofitio,hoceft vniuocario cn-
tisinhunc modum. Quadointellectuseft certus de vno,&
dubius de duobu*,habet alium c onccptum ab illijdc quibus
eft dubius, fed inteilcctusnoffer habeusconccptum entis, ali
umcoceptumhabetiuclufumquidditatiufin illisdc quibus
eft dubius, puta de Dco,& dccreatura,&.' decem prardiesmen-
Sis,5£defiihftantia,8Caccidenti.Minorprobaturfic , Anti-
qui philofophihabebant conceptum certum ,a> principium
omni um rerum erat ens, dubitabant tamen an principium ef
fet finitum vel infinitumtan effet fubftantia vel acciden s, an
effer vnumvelplura, quia quida eorudicebantiljud principii'
effeaquam:quidamautemigncm, quidam athomos,quidam
vero litem 5Camicitiam,nihxlhominustamenomnesad vnu
vfq;conccdebantfinehacfitationequicquid effet illud prin-
eipiumeffeens,tuncfic habebant alium conceptuma coccp-
tibusillisde quibuseramdubii,ergoille conceptus entiscft
vniuocus.ad illa de quibusphilofopbi illi antiqui erat dubi j
Vitra, erataliusconcepmsab illis, ergo vniuocus eis. Proba-
turifiaconlequcntia.quia cquiuocusnonimportara T iumc6
ceptumafuisequiuocatiSjied efttotc6ceptus,quotfurit equi
uoeata.Exempiumfamiliare.video Sortem & Platonem, in
telligo illos effehomines.dubitotamendevtroq.quisilloru
fitSortesvelPlato,ergo habeo alium coceptum hominis vni
nocum Sorti &Platoni.ltem in atquiuocisnonreperitur co
tridictio,fedeii»&n5enjc6tradicut,crgc ens eft vniuocu.
Ren fcibt»
bile corce,
ditur fcib!
le.
«Spfnioea
antiquoia
circapjtncl
pia rerum.
Jt, De prardicamentis. St,
Item ita c onlcqucntia c ommunitcr coc editur Hom o eft fub
flantia ,ergo homo efl chj,& fiqucraturqux nam fit illa vni-
tas.conceptusentit vniuoceDco& creatura' : rcfpondetur,
q>eficoiiceptusprimciiitentionis,quianoiifolumcauffatur
abiutellcctufcd etiam abillis rebus aquibusabfirahitur,8C
fic nec eft fec unda intentio , neq;Conceptus fecunde intentio:
nis.
^[Et fialiquispercontetur ,vtrum illeconceptusde quofa
& eft menfio fit notitia an vero fit ves cognita,refpondetur
qUGdeftrescognitadmperfcflatamen.quia concipitur en*
abftrafiiue,idelt,fine fuis modisintriiecishocefi fine finitate
& fine infinitate.
•;Notarpra'ter ea qua: de ente hactenus dicta funt)'quod ad
perfefla vniuocatiouemjSlcomplcctanijtres conditiones rc
quiruntur.
ft , nma.Vnita S quidditati s . _ _
quirantur ^becunda.Vnitasmodiejiiftcndnn vmuocatu.
adcomple SjTertia.ldeutitaseiufdem ordinis defeendendi.
«™one'n C Ciii as trejconditianej exemplis iftis/ic expono. Humani
‘ tashabeteundem conceptum quidditatiuumin Sorte& Pia
tone jhabet etiam eundem modum exiftendi,quiaquiddita
tiuein vno ; & quidditatiueinalio,habettandem eundem or
dinedefeendedi ,quia eque primo in vn o & m a h o :fed ab ifia
Eflplep perfefta vniuocatione deficitaliquando ordo defeendendi
,
xmtuoca» g, remanent ali* duc conditiones, ficut euenit in numeri*,
quia numerus primo defecndirinfeinarium quam inter naiiii,
deinde intcrnariumpriufquaminquaternarium .Aliquan-
dodeefie modus exiitentiar/icutin fubftantia Se accidenti,
quandoquidem ensin fubftantia ftar per fc,fed in accidenti
itat in alio. Aliquando vero fiatfolum vilitas quidditatiSis
SC fic eft in propofito.quiafola vnitajeims.reperiturinDeo
& c reaturis. Francifcusde marchia(vir non fpemandedo-
ctrine)dicit,vniuoca habere eandemmet Iperfeflionem effen
tialem.
f 1 » em etiam nota. Quod triplex eft vniuocatio, videlicet
methaphyfica, logica , & phy fica,methaphyfica vniuocatio
eft viutasabc musprime intentionis abftrahihilisper intcllc
J
Liber fccuftdus. i!)
ilum a pluribus extiatura rei. Yniuocatio Logica rft vnitaj
reatitatisprimarvclfecimdarinfenioiusconcfpta: fub inten-
tione logica } fcilicetgencris^clfpecki.VmuGcatioFhylicae
vnitasnaturar,minorvnitare numerali ,&maioTali^s vmta
tibuj.£xquo patet quod vnitas gcnerica eft arquiuoca ,licet
ftt-vniuoca !ogica?,& metaphyftca: : vnitas tranfccAdcnf eft
vniuoealogicar&methaphyfice, •
£aput;SV|«
f E> e qtnbnfdam ad cognitionem o enomi
*
oatia ojum fpect antibus.
intellectu oefmitionis cenominatiuojum quam fubfequen
cer ponit Sriftotelee^eitnttenda eft Differentia quamponuc
fenalecticiconfoimiter ad communem vfum z modum loquendi in
ter terminos concretiuos fiue concreta,? terminos abftractiuos fi* _ ,
,
tje abftracta.lCerminus cocretiuus fiue cocretii, cidtur vocabulum
quod oefublecto aliquo per femetipfum acctdentaliterpredicatur. c<> ncretlitn
ifcuiu.fmodi funt nomina aut verba,que a £5rant3ticis adiectiuaap*
pellatur:vt albus, mger,Doctus,fedcre*,currere,?c. Hoec emmbe fub
iecus pcrfemetipf.3p:edu:<mturaccidefttaliter,oicendo, ]£>etrus eft
albu s, r»i ger , ftudet, currit, i^ictu eft aute De pzediarioneaccidenta*
li,quonia ptopiie no oicitur terminus cocretiuus ille, qui folu effen*
ti aliter oe aliquo picdicatur.Bt l?omolicet psedteetur vere oe l? oc
1? omine toe illo, no pjop.netamecocretu oicitur , licet aliquadofic
minus piopite oicatur.^XermimisautcabftractiuusfiueabftrVctu
t ici :ur Vccabulufignificas aliqua formi accidentale fubiecto alicui
inepftcntemtperfemetipfmr tamen no poteft De illofubiecto vere
p:edicari,fed tantu medrante altero termino adiectiuo fiue concre»
tiuV.vt albedo,nigfedo,feffio ! cHrfu9,‘Z Ipuiufmodt infimta.Sigmfi
cat enim ifta nomina fonnas accidetarias inepftetes fuis fubiectis.
Sttamenncn per femetipfa pofTunt pjfdicari De fubiectis illis qui
businfunt res pea fignificate/ffion enim vere quis oi.rerit^etrr.m
e ite albedinem,aut nigredine ,curfum aut feffionem. Sed medianti*
bns altis terminis adiectiuis oebent ifta p2edtC3rl,Dicendo,3Joanne
efTealbuvel ni grii,federe,vel currere Ijntcr Ipecanteabftracta ccon
creta eft qucdamcortucnientia,? quedamDifferentia.Siqnidem zb* i0ifferen*
ftractum? fuum concretum in principali figniffeato conueniunt,fed 3ia inter c5
in minus principali Differunt .tlbftractum enim ipfamfozmam acci* crerac ab*
dentariam nude rep:efentat,conc?etu verofosma quide illam prin* ftracta*
cipaliter figruflcatmontamennude ipfam,fedcum ipfa fimulfiibie*
ctu mcHiineft, quoniam ipfam forma tanquii inepiftentem fubiecto
figmficst^empU grati 3 , terminus albedo,ntbUniftpurant forma
«ccldentariam in fuo conceptu reprefenut>albuin vero , principali*
G v
» * *
£ omplc,,
fumvo. „
ce cantu
Comple „
pumftgniv»
ficatione »
tantum „
Comple »»
ptmvoce,,
ifignifica,,
tione
.
§ncople »>
irum »
*
>fr Do prirdi«amenti*.OC
non facit completum terminum multarum Dictionum congeHca ni
6 oebito ordine adinuicem fuerit counit£.
Caput.f.
^ De triplici complebo t triplici
incompleto,
^y«0lent autem ad pleniore fcufus oiuiftonis notitiam trip^
Diflinguere completum, s triplef item tncomplefum-.nepeco,
pictum voce tantum, completum fign:ficatfonctancum,completum
voces fignificationefimuUatqueiremincompletum voce tantum,
figntficationetantum,voce fimulsfignificjrione.^Coxplctuinvo*
ce tantum oicitur,quod fecundum apparentiam vocabuli ct pluri*
bus componitur Dictionibus fignlficatiuis, que tamen fecundum ve
ritatem inilla compofitione fignificattue non funt,fed vnam fimplicc
flgnificationem totum £aber,lt5uiufmodi funt nomina s verba ffgure
compofitc,oe quibus tam fupradiximus. f Completumfignificario
ne tantum oicitur.quod fecundum vocem non i?abet partes figntfica
tiuas ex quibus componatur, in mente tamen plurcs babet concep-
tus adinuicem coniunctos,sfigniltcattoncmJ?abercempofttam. St
cum oico,curro,fubintellecto pronomine, fecundum vocem quidc,
Jpocincoplctu eft, in mente tamen refpondet conceptus pronomi-
nis sverbi : ego curro. 3» putant nonnulli oe verbis imperfonaU-
buspafriuisdegitur.DoceturjCurritur.^identurenimfigmffcatione
efTeccmpleta.quomam legitur tantumdem valet, ac fi ©icas, lectio
fit, curritur, fiteurfus, Docetur, fit ooctrinatio. Similiter Pentium oe
illis verbi6 que vocanturcjtempte actionis pluit, ningit, tonat, gran
dinat,sc, f Completum autem voce s fignificatfone eft,quod? in vo
ce z in mente plures I?abet Dictiones fignificatiuas adinuicem com-
pofitas,vtl?omoiufhif,vsrbonus,Deu9 viuit.Ct dlpocprincipaU
terfitfermo.fl£>er contrarium vcto facile efloeffnlre intomple^u
voce tantum, figni ficatione rantum,voce s fignificationefimul. Jnco
plepum enim voce tantum efl,quod fecundum vocem non componi
tur ex partibus fignificatibus,attamen tn mente eft compoiirio,scon
ceptus refpondet compofitue. ^ncomple^cum autem fignifiectione
tantam ell, quod fecundum vocem eftccmpofuum cxpluribusDi
cttonibus , fed in mente non eft compofirio, tantumq^ fimplejc con-
ceptus toti vocabulo refpondet tn animo. £ftq3 omne comple-
tum voce tantum , incompletum fignificarion ttum>quemadmo
dum omne complexum figni ficati onetantum.cft in completu voceta
tum,s econmrio.^ncompletoautemvoce s fignificationefimul orn
ntno etaduerfo opponiturcomplexum voces ftgnificatione fimal,
Jpfum eft,quod neque fecundum voce cx pluribus Dictionibus co-
poniturfignificatiuismeque etiam fecundum rem s flgnificationem.
igt ^ocprdpriirimeincomplexumotcirur.IRtl^ilominus etiam pzo-
prie incompletum Dicitur, quodeft incompletum figmffaarione tati
tmn,s completum voce.Jnpropofito nam qne completionem mati
mereput amu*
Liber fecundus.'# tvi/
ttiefeputamue fecundum ftgnificationem.fta vtvbi fignfficado inue
niatur compofita,prop.’ic oleamus completionem: incomplepione
v ero.vbi fu erit fignificatio fimplep, z conceptus i ncompofirus.f £o
ducit autem 1?ec oiuifio ad oiffinguendutn completa abtncompleris
ptopter o:dlnemp2Cdtcamento2um:quoniam(vt mapima £abet Dia
lectica)nullum completum in pzfdicamento ali quo locum !?abet, in
telligendooe compleat one fecundum fignificationem. TRam fecun*
dum vocem incompleto nllptl Impedit.
Caput.p,
if Secunda oiuific amepzedicamentaHs.
p Orum quefun^aliadefubiefloquodamdicunfurjnfub
iefio vero nullolunt, alia in fiiiefioquidcm iuntjdc
fubie&o vero nullo dicuntur,a!ia defubietfo quodam dicu
tur ,& funt in fubie£to,alia vero neque in fubiedto funt, neqj
de fubietfo dicuntur,
fl£:o cuius oiuifionis intellecta epplicandnm eft, quid in piopoft
to iit.effe in fubiecto z cici oefubiecro.T^oflamus autem ifta,velfe
but applicare,velvocibus,ficut? alibi admonuimus, que rebus con
uentunt ,ea z vocabulis fuo modo aptarhatque e contrario , que oe
Vocibus oicuntur,fuo modo rebus applicari.fXoquendooe voct
bus,oici oe fubiecto eft p:$dicart eflentialiter oealiquo-.efTe autem
Infubiecto-.eft pj$dicari oe aliquo accidentaliter.Br animal Dicitur
Del?omine,tanquamoe eflenttalifubieto,?album Dicitur oe bomi*
ne acctdentaliter,tanquam De fubiecto accidentali, IfgJe rebus au*
tem loquendo.Dici oe fubiecto eft eflentialiter eff c in aliquo, velme
diate vocabulo oe aliquo eflentialtter pz^dicarl. EflTe vero in fubie
cto eft accident aliter eife in aliquo, tanquam in fubiecto accidenta*
Ii, vel mediante vocabulo accidentalireroe aliquo piedicarf.
Sic natura generica animalisoidtur oe bomine , z ipfa albedo eftin
b omine . ^p£p quo patet , aliter accipi fubiectum , cum oici*
tur p:?dicari oe fubtectotaliter.cum oiciturefle in fubiecto.^Uic ent
fubiectum intelligiruf effentiale.tanquam fui partem eflentialemdloe
bebus loquamur.® elvocabuluqu ed eflenrialt ptedicationecllcuipt^
diC3bilifubi)Citur,vt eflfpecies refpectu genertsdndtuiduCrefpecm
fue fpeciei,? conftituta fpecies refpectu conflituentis Differende,
quibusin pjecedentipjedfcabiUumlibto plenius eft Determinatu,
itum autem Dicitur effe in fubiecto.intelligitur fubiectum accidenta
le,cui videlicet aliquid inberet accidentalitcr:fiDerebusloquamur
mur.velvocabulum quodfubiicitur alicui pjedicato in p 2 cdicatione
accidentaHa.iboc p:cmlffo ita eft intelligenda oiuffio.'§ £o:um que
funt -id eft.inter omnia quefubfiftunt in f eru natura,b?c eft qu adfu*
plepoifferemi9,vt aliqua Dicantur oe fubiecto aliquo eflentialiter,
De nullo autem accident alitef.BUa fmt infubi ecto aliquo accidenta
litet,? accidentaliter pr^diemtur oe eo eflentialiter tamen oe nullo
H
£ec5d*0i*
uifio.
i0{doefub
iecto? efle
infubiecto
quid fit.
apponitur
fciuifio.
T£>:imum
membrum
Secuniu
tn cmb; uni
Eertfum
membrum
Quartum
membrum
Deprardicamcfitis.
fubiecto poffint pjcdtcarl.$llU'Z prodicentur Dcaliquo effcn.ialftef»
c oe aliquo alio(nunquaaute ©e code)*ccidentalircr.td itima neque
effemiulitcroe aliquo p:{diccninr,\jequc item accidentalltcroe ali*
quo.lbecaute tlutfio quadrimembris omnia coplcctitur ,queinue*
utuntur in r-rum natura fubfiftentia.<e)mr.c entm quod c II creatum,
vel eftfubftantia,vcl accidens :z rurfum, ©mnlsfubftamiavelvnt*
uerfalis z camur.is cft.vel particularia . Sic Item accidens vel efl vni
uerfalc velfingulare ; ej: quoiu admuicccompofitionedftaconfur*
git quadrimembris ciuifio.^Sub primo nanque membro copreae
dunrur omnes fubffanticvnluerfalcs,omnc3 videlicet naturf gene*
ticf z fpecificgpredicjmentifubftanric,qu£omnc3 ©tomrurbc fub*
iectie. quoniam effer.tialitcr infuntfpcciebus z indiuiduisfibifub»
lectisded nulla ilbrum potell efTe in fubiecto, quoniam nnllafubffj*
tialid natura gcncrica vel fpeci fica.poteft alicui lubiecto ineffc acci*
dent aliter, aut oe aliquo accidcnralttcr prediari. ‘fti^il enim poreft
Dici 9Cddcntaliterboino,vcl animat vel fubftantia. Sub l^oc mebro
coprebendi etiam videntur, natu re oiffcrc.itialcs^ue fpecies confli
tuunt.frlamtipljeffcntijlitcr infuntfpeciebns^uascdmponunc/s
nulli infunt mere accidentallterffecundu eum m^du,que p3ulo po(t
Dicem 9 in Definitione 23riftotelis,qua oefinitipfe quid fit effe in fub
tecro.TKi!?il enim porefl jffign3ri,quod fit accidentalirer rationale,
aut fenfibile-.fed quicquid ralc eft,eflentialitcr tale Sub fecunda
membjo copzebenduutur accidet!* fingularia,vt Ipcc albedodfta !?u*
mlUta3 : atq3 Ita In ceteri», ibec enim infubiecto aliquofunt acciden
taliter ,t De eopredicanturaccidetalitermedlatibusfuisDcnomina
.tiuia.gie nullo autem effentialtter valent prediqarimeque elTentiali
ter vili ineffe. sub tertio membro cotinentur omnia accidentia vni
uerfalia.vt albedo in generali, virtus, fcientia,s fimilia.ib^c emineo*
munia accidentiae fubiecta Rabent in quibus accid entaiiter inJperrf,
z Infuper fmguUria accidentia tnfunt effentialiter,fi
cut n atu rafpedfica accident aliseil; in omnibus fuis indiutiuts, id
eftffmgularibusacddetibus illius nature.^eletiam accidentia vni*
uerfalia inferi 02 a Rabent quibus in funt,*vt natura gencrica acctden
talis eft innaturis fpeciffcisfibtfubiectis, vt natura coloris eft in na
tura 3lbedinis,c n3tura albedinisdn l?ac atq^ Illa albedi ne,z in fingu
Usindiulduis.Subbocmembroproprtacommuniafim&lcompre*
fetidi felcM,vt rffibile,f lcbile,ficut p: opria particularia ad membru
fecundum reducuntur. Sunt enim pr opria accidentibus fimilU
,
vt
Differenti^ generi z fpecici.i&uaf tum vero membrum Ipabetfiibfon
tias particulare$,fiueindiuidu3p:edicamentifubftantie. i0L»e ne*
que oe fubiecto aliquooid poliunt effentialiter,cum nil?il babeatfe
inferius De qtio poffentprjdicaH.Tfteque in vllo fubiecto poffunt
fneffe accidentaliter,cueque repugnet fubihntig, effe in 9liquo accS
4entalitef, atque accidenti repugnat, ejt fua natura perfe.fubfi*
flere.Sd l?unc autem modum enarrata Diuiftone ac reb«$
appUcitsfwUe eft eandem z vocibus fuo mode
ittororoodwe»
?.
'St Liber fecundus.^ IviiJ
IJjFiguraad oculum demonftram Cingulo-
rum membrorum prpdiflp djui-
fionir conueniemiamaut
differentiam
.
Subftantia
vniuerfalis
Dicifdefubicc
SCweftinfubj
Partim conucniunt,
quia vtrumjdefub-
iccto dicitur.
Accidens
vniuerfale
Dicifdefubicc.
&eftinfubicct
e 'fi
£ 3
R
s s
5 s
§ i
p.
c c
er s
a'£
S §.
Vi- *>
£
Eorum
quas
funt.
\
ii
*H 3
S 3
r> »
ES
C 2
o* f?
as.
o M
Subftantia
fingularis.
Nequedicifde
fub.nfqjelHn
fubiecto.
Partim conucniunt
quianuetrumdefub
iccto dicitur.
Accidens
fingukre,
fftinfufcie-
ctCj&nodi
cii defubic.
KDtpnedicamtntlt. K
PIGVRA ^0 E T II.
Afyftato n
Subftantia Accident
= ?
= 1
O na
V%. .A*. W
£?
C5
rO
3?
a s: X * i'
o
3>
O s Eorum P?
o.
qu S
a.
E»
% funi h:
R
S M
¥ s %%
‘2 %.
Vniuer»
blc. ' Afyftaron Partfcu-
lar c t
T^nterfubUntlaiinaKtaena.ltetttvnlueriitetMPticurirs.ponfe
«(Vftitoi.qaonUm !im:i! n:q leunt cou tere jut c fflWcnire. ^'irer
«.SSr* nor% ponit aftlfctotn qiiotiijmfirai)».
ge Liber fecundus, H lix
£aput.fi|.
f ©eftoitto efle infufriecto polita ab -Hrifiotelc.
a ©idaute fit efle infubiecto,* que fit natura eojum quefunt
tn fubiecto- plenius definit Sriftotcles, in l?unc modum.
Infubiecto efle dico,qucd cum in aliquo fit, nonficut que
dampars,mipofiibileefilinc co efle in quo eft.
*8Xmus Definitionis l?ic eftftnfu»,3Uud e infubiecto, quod effies
in aliquo non per modum partis» neque integratis, neque effentia *
lisjfie ipfi tamen inceret * fic in illo fuftentatur cui ineft, vt feparatim
ejetra ipfum fubiectum non pofiit fubfiftere, fed quam Diu eft,in fub*
lecto oebet fuftentari.f Que Definitio pulcfcue ejrplicat naturam ac*
cidentis,ipfumq 5 ab efTentiaitbusDiftingutt.tPodumenim oeferi*
bit quo accidens fu o inl?? r et fubfecto » longe Differentem a tnodo.
quo effentialis natura ineft illi, cuius dhVUtura enim effentialis, id
eft,generica z fpecifica, atque etiam Differentiatis, ineft rei in qua eft
ficut pars ipfius effentialis, nimirum ipfam compones z conftitues
efientialiter,quemadmodum in paoti Ubio oftendimus naturam ge
nericam efie in fpeciebus fubiectis,fpecificam in indiuiduis,* cfflfe*
f entialeminfperie conftituta ac fubiectis indiuiduis.Sccidens ve*
bo.Dicit Sriftotelea efie in fubiectomon ficut partem aliquam
.
^Quo&tamenitafupplendo exponunt , vt id quod infubiecto eft
fecundum piopofttum loquendi moiem.Debeat effem aliquo , non
ficut pars ipfius fu biecti, neque etiam alterius vnius quod fimul cu
tpfo conftitueret atque componeret, ita Vf id quod Dicitur in aliquo
vt in fubiecto effe,nonfolum non poffit ipfum coftituereifed neque
cumipfo aliquid vere zfubftantialitervnumpofTftconftituere.
Quemadmodum ittftftiaepftens in anima, nee eft anim? pars, nec
cum anima aliquid vnumcomponit.Similiter nec coloj cum coipo
fre.cui vt fubiecto ineft. £p accidete quippe z fubiecto nibifpibjme
vnum conftat,fedaggregatione tantum funtvnum.^tboc autem ita
fupplendo epp omtnr.pj opter fomas fu bftantiales, que non Dicun*
tureffe in materia canquam in fubiecto, cum nenfinr fo:m£ acciden*
tales, fed omninofubftantiales.Httamen Definitio tota iam pofita il
lisconuenirer/inonfupplementamillud adiiceretur.Sunt quippe
fonnefubftantiales in materia non ficut eius quedam partes, eft quo
queimpoffibile eas etTe fine materi a vel ept r a eam, loquedo de om
nibnsfotmis fu bftantiaiibus,fola anima rationali ejccepta ,0erum
peradiectionemfupplementiUUusaperte ejxluduntur , quoniam
fimt foime in materia ,tanquam partes eius, quod fimul cum ipfa co
ponunt arq^conftituunt.Siqutdemfoimacum materia rem natura
lem componit quod vere tpiopiijffimequidvnum eft. verbi
gratia,anfma rationaliscumco 2 poie bumano conftituunt b omine,
aatnu equi cum materiae onft it uunt equu,«nima vegetattua arboris
£fieinfub
iecto Deff*
nitio.
ritccXteiixf &£<'***
'X Dcprsdicanicntis.l?
Cum materia, in qua efhcomponit arborem- atque ita in reliquia ivp
ta quod plenius tfactauimus. in libris ce confide ratione rerum nani
talium, lib.primo qui inficribitur ce materia? forma. «0.uauis itaq?
forma fubftanttalis non fit in materia, tanqu am pare eius, no tsrncn
«fifU ea,vt inl'uofubiecto,eo quod fit pare cius compofhi.quod fi#
mu l cum ipfa componit, id efl.quia fimul cum tpfa aliquid vere vni»
conftitnit.f Similiter Dicunt % ce cirferentialt natura refpectu natu
tf genetice quam Diuidit,? contradit ad certamfpeclcm compcnen#
d3m,.iuptj’modum inptioti Hbto ceterminarum, in capite cc ciffere
tia,Sic enim videtur Te |?abcrc natura Differentiatis ad genericana»
turam,quamcontrai?tt in conftituendo certam fpeciem cum ca.quf*
admodum fe ^abet forma fubftantialisrefpecru materie in compone
do cum tpfa vnum aliquod fuppofitum tndiuiduale.Bnde ficut non
admittitur forma eflfe in tnatena»vt infubiecrouta neque videtur co
cedendum ,Dtffe?eutiam efie in genere, vt in fubieao/ipcfTct tamen
ei oefinjtio cicta recte applica ri } niliaddereturfuppkmcntum illud
£ft enimnatUN oirferenrtalis in genetica, quam ciuidit z contradit*
tion ficut pars aliqua ipfiaeicum manifeftum fit, genus non compo#
ni ei; oifferennj9fui9 oimfiuisded tantum confiitutiuie.^cr predi#
ctu;a autem fupplementum fit, vtei Definitio r.cn polfit applicari:
quoniamUcetiprafitingencncsnarura nenvt pars aliqua ipfius,
eft tamen in ea vt pars eius quod fimul cum ipfa componit , nempe
fpcqiei quam fimul cum ipfa confrituitdacttq} cum ea quid vere vnu
nempe fpecificamnaruram.Sic eniminlibro pr^cedenrt oeebraut*
musnaturam genericam,adueniente natura differemialiq^ritercd
ftmierefpecificamnatufam.^sHucdautempia fecunda Definitio#
nis parte fubiunglt 3rilloteles,Diccns, 3}mpofTibile eft. ipfum effe
fme eo in quo efhpefiim tacit ad Declaranda natura eius quod eft («
fubiecto. quemadmodum T^oypb^iua in libro predicabilium oeffc»
niendoacciden*>oi#tfemperipfaminfubiectofubfiftefe,ideft,noti
poffefeparatime^trafubiectumefTe-.fedDeberequandtH efl.fuofub*
iectoin^erere,£utaftipuUtur,quod ait in l£l?y fids2rtftoteie9.3c
cidentis effe,eft ineflejqupnia videlicet ficut oc nat-ufafubftantie eft
per fe fubfiftere.vt no pofTit alteri inberercuta.eft oe naruTa s ccidcrt
tisdnfubiecta aliqno gerere »atque ab illo portari z fu ftetari.jLo qui
mur inbisnaturaiibusffecundu naturale tantu potentiam , feeudum
quam plpilofopl? orO oicta(qo$ rationi innituntur non fidei)femper
funt ejeponenda,^ ide enim edocti fctmus,autbori natttre Ceo non ef
fe impoflibile omne verbum,vt pofTtt ipfe accides quod infubiecro
eft,? oefubiecro l?oc tfanffundere ide numero in 8lind,zp:o:fu9ep
tfa omnefubiectum conflit ueretquemadmodum oe Cpcdebue fn S®
cramento attaHs apparentibus, credunt omnes qui pie ? recte ere*
dunt s iu£fa norma ortbodojtf fidei, f Ubartim quoqueaddita eft par-
ticula illa, propter ejtcludeda eaqup fecundualfos modos effendl
in, abeo pe quo nosloquimor ©iuerfos,f»mt in aliquo-^ucadmo*
4nm videlicet vtnii in vafe eft,tuqaam locatumin loco,? annulus elt
h mansjtanqugctrcundans t ornans eum, item, res teperdes fiam.
K Liber fecundus.^ Ix
in tempoje quo menfurantur. Ilxc autem non RcTant in illis , vt »'n
fubiectis.^eqj tame pcrprioteparticulii ©efinttionis excludutui*,
quoniam locatum eft in loco nen vt pars qufdam eiusdlmUiter an*
naius in oigito.erestempojalieintempoze.T^erpcfteriojemer*
£o I?anc particulam excluduntur, quoniam poffiHle eft illa effe fine
1 ) 0 , in quibus ita funr . Ipotcft enim vinu effe fine vafe, •: annulue fine
Digito,? res poteft eiTe clapfo boc tepore in quo nuc e fi,? quo mure
menfaratur.% ]guo cuius rei plento?! intellectu, ope rep?etiti fuerit
bic paucis annotare octo nodos effendi in aliquo quos in pbf ficis g> c to mo*
fuis Sriftoteles enumerat. I^umo enim ©icitur ali quid eiTe tn alto, ^ effendi
vt pars intcgralis in toto integrali»vt manus ^ominis in boie, Se* 3 |jQ UO>
eundo ,totu eft in omnibus fuis partibusdd eft.fn eis z ex eis confu H
fttt,quta ex tpfis eft compofitu.Kertio.fperies ©icitur effe in gene»
re,idefl,fub genere:qucniam genus fua communitate ambit»? intra
fe copUctitur omnes fuasfpecies.sa.uano genus eft infais fpecie*
bus,tanquipar@ eafu effentialis. f0.r,into,fc:mafubftantiaUe eft in
materia qua iufomat,? accides in fubiecto fuo.^nter que tamen eft
bcc©iftinctio(vrfup?alattus ©eclafatum eft) quodfc?ma‘fadt cum
materia quid vnum,non autem accidens cum fubiecto. Sexto, ©ici*
tur effectus effeincaufa,fecundum virtutem z efficaciam ,vtinfole
Dicitur effe calo?.Septimo,©icitur effe rex in regno , fecundum au*
tI? 02 itatem,fcilicetpoteftatem,?iitiperium. 0ctauo modo ©icitur
locatume(feinloco,vel contentum ineontinenfe.lfrecita paucis ©i
ctafufftciant,p?o intellectu antepjedicamer.talium ©hrifiomjnr.qua
ru m que fit vttUtas,in fubfequenribus fit manifeftum
.
Caput.xiif,
f ©e palma regula antepzedicamentali.
36 0ft tres ©effnttiones *©tias ©iuifiones, ©uasadbuc regulas
,ante p?$dlcamento? u tractatum pjemittit ,quaru prioz b£ c eft.
Quando alterum de alteropnedicatur vtdcfubiccto,que re '
cunq; de eo quod prodicatur dicuntur, omnia etiam d e fubie gu
ctodicuutur.
f ibuiustegule fenfus eft Quando alterum ©e altero pzedicatur eft
fentialiter s qukquid©e illo prius p:edicato effentialiter vr ©e fubie
cto poteftp 2 gdicari,omne illud neceffario ©ebet etia ©e primo fub
lecto p?ediC3ri.^t,verbigratia,animaloe bominepjedicatureffen
tialiter,©icendo,bomoeftanimai. j0e animali vero p:$dicatur eft
fenttaliter cozpus ammatum,oicendo,3nimal eft coipus animatum.
I^aopter b©c z cozpus animatum ©e bornine priir o fubiecto, ©ebet
vere atque effentialiter pzedicari, ©icendo 5 bon.o eft coipus anima
tum,fSignanterotctumeft,qu3ndo alterum ©c altero pzedicatur
effentialiter vt ©e fubiecto, ac ©elnde iterum repetitur, effentialiter
H i ir|
K De pradica mentis.
bicendo.qufcunqueoeeo quodp 2 £dicatur efientialiter ©icuntur:
quoniam non nifiin pz^dicationibus cffentialibus l?abct bec regula
certam verltatem.3d quod manifeflo pz obatur exemplo, illic etiam
vbipJioz pzedicatioeffentialiserit.lDomonanque efientialiter oe
3 oanep 2 £dicatur,©icedo> 3 oanneseft b°i cver0 .P*?dicatHr
Cfed accidentali ter non efTentialiterjbumilisdJonuSjfanctusjbicen
dojpomo quidameft fanctus z iuftus z bonus. Ibinc tamen non lice
bit tnferre , pzedicata illa bici be pztmo fubtecro , nempe 3°anne,
qui fozfitan totus eft finptobus. f ^.uanquam autem boc inloco
regulam iftamconftitueos Sriftoteles non intenderit argumenta*
tionumfo 2 mambefcribere,eo quodl?tcnon fit argumentationum
locus, fed tractatus vocum fimpUciuin,certum eft tamen , ej: vigozc
evirrute eius validas fumi poffe argumentationes, ealq 3 fubou*
plicifojma.pzius quidemCperpJopofitioneSjquas vocant neoteri
cioeactufignato)ad bunc modum, ibomopzedicaturoe Seanne,?
anim3lp2e^caturbel?omme,conrequensigitureil,animalp2edica
ri oe3oanne,vbique intelltge eflentialiter.Secundo (l^erpzopofi
tiones quas appellant be actu exercito) ad bunc modum, 3 oannes
eft boito,? l?omo eflanim3l,eftigitur3oannesanimal.3ntelllge ite
vbiq 3 effentialiter.Sicin 3ccidenribus,bumilitae eft virtus, virtus
*fr eft babit ue,bumilitas ergo eft habitus, ifton eft tamen bona b?car
gumentandifozmajfedrationetantummateri? valentift? iamfactig
argutnentationes-.quonism videlicet ep materia conficiuntur certa,
nempe p 2 edicationum efientialiumivbi fi alia acciperetur materia,
- pz^dicationumvidelicetaccidentalium/eruatapenituseademargii
menfandifo 2 ma,maleconcluderetargumentario , quemadmodum
eft fupza eyemplo monftratum.Si vero modum hunc argumentan*
di volumus ad bonamfozma redigere, ita vt ipfafotma argumenta
di valeat,quacunque accepta materia, vtpote tam in accidentalibus
quam in eflentialibus ptedicationibusmihil opuseft nifi fecundam
pz^dicationemvniuerfalem reciperent» videlicet vt termiuusille,
qui inpzima pzedicationepjedicaturoe altero, infecudavbi fiibtjcl
tur,cuvniuerfali figno fumatur. Sic enim erit bona z infallibilis ar*
gtimentandifozmulaad bunemodom 3oannes eft homo, omnis au
tem bomo eft animaUeft ergo z 3oannes animal.Jn accidentalibus
pzedicaiionibusfimiliter argumentare,3oanneseftbomo x omnis
auee bomo eil iuftus ac
p
2 obus,eft ergo 3®annee iuftus ecpzobus.
Ibac Fozma argumentandi nemo calumniari poreft.ffton enim pote-
rit flmilifo 2 ma argu metandi retenta,Vllaargumetatiomara inueni-
fi,in qua poiTit antecedes bari veruftneconiequcte. Iboc etiam fer*
uato.-iuodfipzimapzopofitiofueritparticularisunfereturconclu
flo fimilis.Tftamfi pdtfta p:opofiti one epftete particulari^onclufio
inferretur vniuerfalis.malaeflretfczmaaameriifojdcan interdu ra-
tione materie valerer argumentati o.€3t fi quis tta argumentaretur,
'Bni naleft h®roo,r omnis bowo eft rarionalisugituromoe animal
eft rati cmlemibil valetfozma eiufmodi, quoniam m anifeftu eft illic
antecedens eife veru,cofequente efiftente falfo>quod in.twr» argii*
Liberfecundus. 4< ? x f
mentationemfiert nonpoteft» Argumentationes striem qiif ej:vf
buiueregulf formatura oifputantlbusdnterdum ab ipfa regula fo«
lent appellari argumentationes prime regule ante predicamsntalis
vel per primam regulam ante predicamencalemfacce.eo q> fuam bo
nitatemfumroant ep vi Imius regulg fecundam Debitum modum in *
tellecte iupta quodfupra ejrpofitum eft.Jnterdum appellanturargu
tnentationes a primo ad vltimu»eo q> inccclufione tandem fiat red •
ditusadconiungendumvltimum pr^dicatum eius propoficionis»
quf In antecedentefutc vltim#,cum fubiecto primg propofitionis»
fitq^frequentefbscargumcntatio mutnplej:,itavt vnainfe mul
tas concludat. Speplt gratia .culta argumemor.jjoannes eft l?o?
mo eft animal,animaleft corpus 8nimatum,co2pus animatu eft cor#
pus corpus autem eftf ubftamia, Igitur Joannes eft fubftantia. Bel
fccundumf ormam bonam.boemodo.ljloannes eftprobus.omnis
bus credit in j 0 eum,omnis credensini 0 eumeftgrarnS j®eo,om'
nis“i 0 eo gratus cfl filius regni 5 lgitnri|oannes eft filius regni.ffcu'
iufmodi aurem argumentati oties pr oprleappefiannir a primo ad vl
timumdn quibus fic permultas predicatlones fit tnnfitus. ft 0 m*
nes autem buluftnodi argumentatlonesceffamque fiunte;: no effien*
tlaiibu 8 pred(catiombus,ej:vireguIebufusaccrplttnt robur. fi itt
imelligatur,£ 0 .uccunqae ce eo quod predfcaturolcunrur , vnluerfir
liter.fi ita tantum ad Dicuntur flddaturvmuerfaliter.IDanifeftum ta
men eft Brlftotelem non e(Te loquutom ni fi oeeff entlallbus propoli
lionlbusmeq? a propofito blc traddere voluilfe vllamargumentan
di formam. t 0 .uare fpectanquam a propofito noftro ettranea, ©mft*
tamus profequi longius.tnq^fyfiogifmorumlibrumlvbi proprius
eft eorum l©cus)plenins tractande argumentationumformeferuen
tu r/fj&auca tamen ^equ^iamDictafnnt^oc in loco breuiter tracta*
re voluimus, ne multis otfputatoribus celebrem buncargumentan*
di modum.quf fecundumregulamlftamfummlturjprortgg-iipnatti '
gifie videremur. - " ~
Caput.jciim
fecunda regula ante pr edicamentalis.
T^Nluerforum generum.& nonfubalfernatim politorum,
*— ^diuerfe funt fpecie SC differentia?. Subalternorum vero
generum mhil probibeteafdemciTe differentiae
a bf primo notandum eft,in cpemplaribus vulgatis banc regu*
lamcorrupte legi. Sic enim pafFimlegiuir. j0iuerfe funt fpe* 3 ecun J a
cie s % Differende, vt i coniunctio copulet inter fpecles e olfferen* fe( . u | a "
ti3m,tanquamtmerDuosnointnariuo8,£f originali autem ©rg* * *
eo teptu manifeftalmientt ur corrupti o-.Sic enim b«bet,Hoeteroge
non ce mi tpalilU tetagmeno», eterato otc$£Otapbore. Ifcoceft,
©iueVforum generum cnon fibt inuicem pofi.tojum, Diuerfefpecie,
velfecundum fpeciemlttnt etiamoifTerentie^tque ita legit © o eti*
JBr e nitio
lilme
fut>itiintf£.
De prardiumcntij.'!*
YBefMtlo autem Huc oeftrlptlo, quam UriftotelesafTTstiatpilme
fubftanttf ,1?e< eft.
Subftantia q improprie, principaliter, & maximi dicitur,
tft,qua; neqjdt fubiecto dicitur, neque in fubiecto e ii.
4
Dcfinido fiueDefcriptio, tuas fnfe includit . I^riorinpeiv
p!?rafi,qufponirur a parte cefiniri. innuitur, nempe ifta/primafub
liantia eft,que proprie, principaliter , *r maxime fubftanria Dicitur,
'jgofterior l?e*ceft>]g>:inta fubftanria eft, que neque te fubiecto oicl*
turmeque in fubiecto eft.^n priore ejrplicaturratio nominis, quare
videlicet fubftanria Angularis Dicaturprimafutftanria.jjJn pofterio
re ep iis que prius oicta funt norificatur,queappellande funtprimg
fubftafltig.^S.uantum itaque ad priorem illam oefcr»ptionem,fcien*
dum cft.tres illas parricuUe,proprie,principaUter,*: majrime, accipi
pcffeproeodem,vtad maiorem rei Declarationem tria illa vocabu
laadinulcemilcDicanturconiuncta.TRamidfrequenter ijs qui ali*
quid intellectu Difficile epplicare laborant, euenirefolet , vt itaper
coniunctionem ccpulatiuam plura v ocabula adinuicem conectat, vt
qucdvno minus fuffictenteraut non faris lucide poteil eppltcari,
faltem per plura Dicatur lucidius. Secundum I?anc ergo fententiam
proprie fubftare,aut fubftant ia efle,ntl?ileft altud,qua fubftare prin*
cipaliter,t l? ac iterun nil?il eft aliud quam fubftare majrime.«0.uare
•uteui prime fubftantie Dicatur mapime fubftare, aut effc matfme fub
ftantte ratio eft, quia pius omnibus funtfubiecte , eplus omnibus
fubftant. ig.ug autem magis funtfubiecte aut amplius fubftanuneti
to magisTubftanrif^ ricuntunc que maptme funt fubiecre merito ma
pimefubftamig Dicuntur, i0.ued autem primgfubftantig plus cm*
nibusfubftatautfubiectefunt , ita Declaratur ‘.quoniam omnia vel
In ipfis funt , vel dc ipfis Dicuntur . t0mma quippe sccidentia tam
communia, quam fmgnlaria,ftngularibusfubftanffj6 infunt, vr in
fubtecris. i©mnes verofubftanttevmuerfalee,oeprimi3 fubftatiis
eflentialitertfubicctispredicantur . Sunt igitur prime fu bftan*
tif fubiecre omnibus accidentibus accidentaliter, z fubiecte cmnt
b U3 fecundis fubftantijs eflentialiter.^e accidentibus Angularibus
ideftmanifeftu ad oculunv.quoniam omnis calor eft in aliquo cor*
por.e, omnis item magnitudo. omnis qualirasdn aliqua Angulari De
betc(Rfubftantia,vtin (ubiecto.j©e accidentibus vniuerf3libus,ej:
consequenti idem pater.quoniam accidentia vntuerfalta funt in fm*
gnlaribus accidentibus eflfentialiter. Sicut ergo accidentia fmgula*
ria funt in fubftantijs primis accident»liter,ita e accidentia cemmu*
nta,que non polTunt non efTe vbi funt AnguUria.j^e fubftantijs quo
que vniuerfaltbusmanifeftum eft,quomodo eis funt prime effemia*
li ter fu biectg : quoniam oe t primisifubftantij 0 fecunde predicantnr
effentialiteriVtef libro prcdicabilium notum relinquitur, XPerito
V k ergo
Liber fecunduj. 0« Jxv
ergofubftantie lingulares peculiariter veniuf appellande piimc fub
flanti{,eoqiiodmajcime fubftet,? maxime fubtectefmt.^ Seuerinus
fljtem Boetius, tres Illas fup 2 apofitas particulas ,p;optie ptinci*
palitef ,? majcime,fuhtiliconrtderatione oiftinguit.l^op.ne nanque
fubftantias ait Dici iubftantias Angulares, eoquodfenfui pumum
li»bie<.tefint,?p 2 op 2 ieafque immediate cognofcantur per fenfunt:
acudnde ejripfis pjecogniris acquiritur cognitio vmuerfaliumfub
-flantiarum.^.uem9dmodum videlicet fenfui p 2 imump 2 oponitur t
offertur 3oannes»]g>etru9,]£aulus,I?tcequu0,ille equus ac, Deinde
.eppis dicitur cognitio voiuerfalis,bommis ?equi:e£ quibus oein
de elicitur cognitio animalis,3tque ita femper afeendendo in fupe *
tio2a,De quo modo cognofcendiper abftractionem vuioetTatta ep
AnguI*ribue,fuo loco plene oetermfnauimMnlibtfe oe cofideratio*
nererum naturalium, lib.vndecimojbe intellectu , cap. vndecimo»?
Duodecimo.^ - jgnincipalitervero fubftantias appellari oicit > eo qd
omne accidens piius infttfubftantie fmgulafi , quam vniuerfslf ,vt
quaflfecundo loco in vniuerfale veniat. iSpempH gratia, Colo 2 quili'
betp 2 imum? immediate eftinlpoc aut illo bomifie, ? fecundario eft
In Ipomine.sic tper p:edioticnem,priU3 Dicitur piepomo efle a U
bus aut ooctus,ac pofterius,quafi ep confequenti,oidtur l?omo efTe
sibus aut coctos, nimiru quia £ic vel ille Jpomo eft albus aut.ooctus
3fccirco enim oe fubflantia vniuerfali blcitur accides quia oe ptim*
aliqua fecuda illa idudete Dicit ur.&ecte igitur (inquit) qu od p:ius
fubiectum eft,p 2 incipaUterfubftatia oicitur.f Sbajdme aute fubftsn
tia appellari oicideade ratione quufupjanos aflignammusmimiru
quia marime fubiecta eft rebsalfjs quenia omnia aut Oe primis fub'
SUntijsbicuntur,a»t in ipfis funt>vtiam anteoeclarauimus.
Caput. prif.
f i0e fecundis fubftantijs.
Beandas fubftantias ita Definit ^riftoteles#
Secunda? fubfta nticdicutur fpeciesin quibus iTte quatprin
cipaliterfubiteiiTiardicuntur, iniunt; hx quidem Sc harum
fpecierum genera.
f Cuius Definitionis bic eft fenfue: Secund? fubftantie Dicuntur fpe
cies illgin quibus infunt. id eft,fub quibus cotinentur efTentialuer
ill? ‘•nieDicuturp2incipaliterfubft3ntie,id eft,fubftantie fmgulares-.-j
non foiumfpecies earum immediate, fed etiam genera illarum fpe»*
cierum.^tbomo « equusfuntTecundefubftantif: quoniam funt fpe
cies in quibus funt,? fub quibus continenturefientialtterpjimefub
ftanti^n !?omine enim velfubl? omine, eflentialitct cotinentur l?ic
b om o. tlle 1? omo , ? cetera omnia indiuidaa bominis. Sic in equo
! Velfub equo fttnt,ifteeq»us,iUe equus t cetera omnia equi lingula*
definitio
fecundaru
fubftatiaru
'U Dc praedicamenti*. I?
fia.Capltuf satem T?ic,cffc In.fecundu eu modii, quo inferius cifefei
Citur in fu o fupefio:i;vtputa indiuiduum in fua fperte , t fpccies in
fuo genefe^IRe vero putem 9 foUsfpedee fpecialtffimae piojcimas
iniiuiduis cite fecimd36f3bftantiae,adinnglt:I;>e quidem ,
z
Jpjrufpe
derum senerj.s0.ua adiectione indicat, omnes fubftanttae vaiuerfa
les otei fecundas fubftsntiasiquonijm omnes fobftantie vniuetfafes
quenonfuntfpecies fpcciilifrimedunt genera aliquarum fpettefu,
quas fub fe.fiue in fe compjebendunt . ^!0.uare autem ifte Dicantur
fecunde fubftantie,facile quluispoteflintelligere, contraria nimirii
ratione ad eam qu? Deprimis fu Wbntiis eftreddita.Secundjcnlm
fubflantif merito oici Debent ,quibus ali?funt pjiotesfubftatie. Bt
ci quoque potiunt fubflantif minus paopjie, minus pzincipaliter,?
minus ; ubflanti?, comparatione ad ptiinas fubftantiaMur ta fupja*
pofitamBoerij oeclarationem.ZBtnus piopjie quide.eo quod po*
ftertus cognitioni Ijominis fubijdantur , vrpote quarum cognitio
non nifi eppnmis fub:lantijs polTit elici.XDinu$ pztncipaliter vero
quoniam accidentia eis pofterius infunt, prius autem indiuiduis.
Simpliciter autem Dicuntur mimis fubfbntie>quoniam non tantum
fubicctffunt, quantum piimf/jjbtim? fiquidem fubfcanti? omnibuo
fiibl]ciunturquib.usfecundcfuerimfubiecte,e pt^terea ipfis fubi^
cfunturfecundis: pt opter quodneroo Dubitat minias effe magis $
4H fl^onuntuf qnfdamfegulc adcognofcendumjnterfecund-iefyb*
flantias,que fint magis fubftantie.
^anquam autem genera omnia tfpedes ptedicamenfi fub*
ftanti? Dicantur communi nominefecund?fubflantic,funt ta
»men intereas alie altis magis fubfbntie,qu?dam a ut e ?qual<
ter fubftantic Dicuntur* T£:ocuiua rei intellectu , notandefunt ouf
regule, quas ponit % peclarat Sriftoteles^aoJ l??c cft, "
QJ
JSegula 5«
fecundi»
febftjBtij»
Sec undarum fubtantiirum , fpccits magis cft fubitanti*
quam genui.
f£nin»fenfu» eftdnte* fecundas fubftutbsmugls pjopife.nwg i»
pnncip»litet,? fimplicitef ,magi* fubftanttj» Dici fpedee,qu ip»
farum genera.St ljomo ? equus, magi» funt fubftanrif ,quam animal
item pernas? piru8,magi»funtfubftantie, quam arbo: aut planta,
f^cclafaturl^cregulaouplfciter.-gitimofie.jnud quodcftrosgi»
piopinquii p;imf fubftanrif, merito oebet oici mjgisfubftantiJ, qua
quod e(l magi» elbgatu ab eaiquoniafu vnoquoque genere, id quod
magi» appiopinqu at m-yrime rali,eft magi» tale, quam id quod Icit
giusabeft.Specietaute vieinlo:e»runtp:imi»rub(liiti|»,qusipf»
tu gtneta.Secte ergo magi» fubftantif funt tricendf.f Secundo id*
wclitatut.^iimf fubftantif Dicuntur nwfime fubftjtif.eo quod mu
'RLiberrecumfus.l* Ixvf
pime fint fubiecte, nempe omnibus accidentibus»* omnibus fecudis
fubftantijsXum ergo fpecies fint magis fubiecte quam fua genera,
vrpotc quis fubiecte fint omnibus quibuegenefafubi;cumtur,acp 2 £
tereaipfts gencribus,confeqtien3 eft .fpecies ©ici n ag’isfubftantias
quam fua genera.Sicut enim fe Rabent ptimf fubftantie adfecundas
fubftatiasjitafpeciesad omnia genera fupzapofita.f Quomodo m
temfupzaej: Boetio ©eclafatum eft ©e p 2 imafubftamia 5 ©ict ei p?o*
pale fubftantia»? pnncipaliter,c mayimejfic per ozdine ©iftincte tria
iftaaccouiodandofpedeuncoparattoneid genus ©eclararipoteft,
fpecte magis pzoptie, magis principaliter ,? fimplicittf magis fubfta
tur ©id, quafuugenus.IDagis p 2 op 2 ie,quoma propinquius oblici»
trn fetifui fpecies qui gen 9 ,id eft.vicinior eft cognitio fpedeiccgni*
ttoni prime fubftantie e£quatm»ediateeltdtur,quaCognmo gene
ris que epfpeciebns ©iuerfis elitituMSDjgisttem p2incip4iter,quo
niam prius accides venit in fpecie,qu« in genus , Sicut enim prius
©icimus l?uncboimne etTeooctu,9cpoftertusI? omine ©octum efle,
ita prius oicimas^ominem efle ©cetum quam animsl.Simplidtef
quoq^ magis fubftantia ©idtur fpecies quam genus,quonfam omni
busfubftat fpecies qutbusgenus,acpretereai|>fi generi: qua parte
genus infubftado epeedit. ^fljn prodicta aute regnla,cumoe fpede
loquimurmon feiumfpedesfpedaii trimas intelligimus.fed genera»
liter omnes fpecies fubi}CibiIes } inc6paratione adfua genera. €>.ue»
•dmodutr enim J?omo eft magis fubftantia quam animal , fic animal
eft magis fubftantia qua cozpus animatum »cojpus animatu vero eft
magis fubftantia quam corpus*.? genus fubftantia, cum fit genetvlif»
fimum.eft minus fubftantia quam coipus, i&iiemadmodu enim in*
fima predicamenri fubftantie .nempe indiuidua ©icuntur pri me fub*
ftantiedta per oppofiruin,fupremum genus ©id ©ebet vltimafiibfta
tU,quonianvminime fubiacet autfubftat.Tftamfolisfubiacet aedde»
tibus,nuUi aurem fnbftantte-.cetera omnia genera z fpecies z indiui
dua fub ipfo pofita,fuhiecta funt etiam fubftanti js, quedam quidem
on.nibus vniuerfalibus, vtindiuidua,quedampluribus,vt fpecies,
quedam paudo:ibus,vt fuperiora z generaliiTimo viciniora gene#
ta.Sicut enim fecunde fubftantie .quanto viciniores funt p 2 ime ,tan
to ©icuntur magis fubftantifdta quanto vidni ores funt generaliffi»
mo .tanto funt minus fubftantie, tanto minus proprie z minus ptin
cipaliter fubftantif ©icuntur.
^'j^ofterioi regula quam ponit 3Jriftote!es ©e fecundis fubftantijs
fcee eft,
Specfcrum qua: non funt gencra>vna non eft magis fubfta Sltefa
tia quam alia. S u l 3 *
qfiboceft fpecies fpedaliflime que folu fpecies funt z non etia gene
«a, funt equaliterfubftatte»n5 alia magis altaXui» ratio eft.quonia
Illarum alia non eft magis fubiecta quam alia , neqi illarum alia eft
;ppinquio: prime fubftatie.qua 2 lia.{@mnesenim fpecies fpecialif»
fime funt f que propinqu^fui» indiuiduis-.proftmf nimirum z im»
* Q
Jt,Depr*dicamentis. Jt,
mcdlatj.auomodocrgopHmarumfnbftjtitionimnullujicitur ma
giafuftjntiu quum iltcrmfed omnes fimpiiclterpiimeotcutur, quo
niam eque omnes fubiectf funt omnibus que oe ipfisoicuntu r , vel
que in ipfis func.i tafpecies caru m piorime equaliter omnes fub(la<
tif 'funt oicendp.Secus pero Dicendi! di, oe fpeciebus illis que funt
etiam genera, flue oe fpecieb» fubalternis, Jllarum nanqs alispotelt
eiTe alia magia fabitsntia ve! minus. St animal eil magiafublljtiru,
quam coipus, i coipus magis quam, fubllantia,
lectio di uiditur in par temtextualem.afq; tjeclq
ra tiua m, argumenta tiuam.St: argumentor uinfolutiuit
(jjlbri ma in d uas: videlicetjiu partem diuifiuam& diffi»
nitiuam.
^Diuifiua eft ha-c.SubfUtia alia vniuerfalis: vthomo „ ali*
par.ticularis.vt Sortes,
^Secunda cctinctduas diffinitiones,(vtpaletintextu)quj
fatis loculenter expofitat funt ab authore.
®jTertiaIectiodiuiturinpartemdiffinitiuamS< regis»
lati.uam,
<|jParsdiffinitius exponitquid fint fecundarfubftanii*.
i|Parsregulatiua dedarat.quaifubftanti* funt «qualiter fub
(iantiat.Si qu* non equa! iter funt fubftantia? . Sed quiabwe
clariffimeexponunturahauthorecuius veftigia fequiinur,
aggrediamur partem argumentatiuam.
p;i.af $u<. ^ g t p r j mo arguitur fic.Superius eft prius fuo inferiori ,fed
fecunda fubftantia eft fuperi or ad primam :er go fec unda fub.
flantia eftprima.&funilirer genustergo indiutdnum.vcl in-
diuiduarefpectufuorumfuperiorumdebent dicifeciidaefuis
flanti*, non prima?.
fj.argume, ^[Secundo fic.QuodconiicnitproprifConuenitfoli tfedeA
fefubftantiamnoh.conuenitfolisindiuiduis,ergoindiuidus
nonfuiitprima? fubftantia?. Antecedcnspatet: quia propriu,
conucnitfoli' fed minorem proboquiatamipeciebus.quam
generibus pr*dicamentifubftanti*conueiiiteiFefubftantia
... _ ergo non folum prime fubftamie.
b r S*»ti jj-p ert j 0 mell fura efr prior menfurato, fed genusfubftanti*
eft menfura omnium qu* ponuntur inpr*dic»mtnto;trg®.
genus fubftantia; eftpriusprimts fubftantqs.
jeLibtr fecundus.'!* Ixvij
4| Quarto ftc.lllud eft magis tale quod eft falepcr tffentiam,
quam illud quod eft per participationem tale.Patetfed par
ticipatione vniusfpecieiplures homines funt vnus homo
(ficut aitphiIofophus):ergoafimiIi participatione fubftan-
tiar pfurcifubftjntia: funt vna fubftantiaiergo fuperiorefi
magis fubftantia , quam inferius nam ab ea dicitur fubflan-
tia.
i[ Quinto fic.Subftantiationeil genus ad fubftantias mate- v * 2r S umf *
riales,8£immateriales,ergofruftraponitur;fubftantiaeftge-
nusgeneraIi(rimurn.AiUecedensprobo,quia( vtaitphilo-
fophus quarto nKtbapbyficar)corruptibi!e& incorruptibi-
le differunt plufquam genere. ,
^[SextoargiiiturSic.Aliquafubftantiaeft, qua: neqjeftpri- '' 3r ® um ’
tna,ne<p fecunda ergo diuifio non e uacuatdmifum . Sequela
eft bo na, 8c antecedens probo Deus eft fubftantia , & neq; eft
prima,neq;fecunda,(vt notum cft)item forma fubftantia? ,ma
teriafubftatiarjdifferentiefubftantialesfutfubftantiar.vtjCOr'
poreum,& incorporeum, & tamen non funtprimeneq;fecii
dastergo intentum. Non primae quia nonfuntiudiuidua.No
fecundW,quia nec fpeciesneq; genera.
^Confirmatur, Quia, vel diuiditurfubftatiagtneraliffima
Vel non generaliifima.Non fecundum :<vtnotum eft)neq; s - on " T •
primum, quia fubftantia, et generali ifima eft membrum c on-
tentumfub fubftantiacommuni.
Pars refponfiua.
^[Adprimumrefpondetur, quodfaperiora funt priora fc- Sdpd.tr.
eundum naturam ficut parseftpriorfuo toto in eiTendo,fed
inferiora funt priora in fubftando.quia ratio indiuidui , pri-
moconuenitSortiquahomini&animaU: vel dicatur quod
Proprie non dici tprioritatem,fed conditionem, vel proprie
tatemaliquam,vtpatetin textu.
j Ad fecundum dicitur, quod effefuppofitum,velfubftare ac
1 iij
'X Deprardicamentis. J?
cidentibus,itacouenitindiuiduisquod nullo modofuperio*
ri,miifuppofitctur in primis fubliantiis, vel dicendum. qucd
talis proprietas perpriusconuenit indiuiduis, SCperpofte-
rius fuis vniuerfalibus.
2d.Hi.9r3 Ad tertium dicitur, quod ipfum genus fubfianti» cft prin-
cipalius afubftando , fecundum rationem diffinitioam fub-
2d.iuj.2f.
itanti», qu» eft genus, non prout fubflantia accipitur pro
fuppofito,
ij[ Ad quartum dico, qucld verum eft: tamen hic dicitur ma-
gis fubftantia vel minusfubftanria vua quam alterafuo ino-
dopropter rationespofitasincommento.
2 d.v. arg. Ad quintfi nego antecedens. Et adprobatione dico, quod
©uplep duplex e fi genus vtinpropofitofufficit:videliccr,Phyficum
jSen»pbr« & logicum.Phyficum efialiqua quahtasfcnlibilisrccfptibi-
ficuquid.’ lis in pluribusfubiectis,vtpnteco!or,&fic omnia rccepriua
Coloris,funt eiufdem generisphy, r
ici,vtpIatita,lapis,homo,
.equus, Sfc. Er iic.corrupti bile, 8< in corruptibile di fferiit plus
qua genere,fcilicetphyfico. Quia incorruptibile, vt Deus,
animarationa!is,angelus,nonfuntfufceptibilesalicuiusco
loris. Angelus, & homo differunt in genere fubflantia’ : hoC
eft,ingenere metbaphyfico vellogico licet angelus iit in-
corrupti biiis&homo corruptibilis.
Sd.ei.afg ^iAdlextumconcedoquodaliquaeitfubftantianon pr»di-
camer. talis puta dens,quf nec efiprima,neci'ecundafubi?an-
netf fecuda tia pnedicametitalis no lcilicet qu»,ponitur directe in prardi
fubftantfa. camentovel ncc indirecte.
2 d confir. qj^d con fi rma tionemdico , quodincorporeumpotefteapi
reu capitur dupliciter videlicetpro differentia dubitanti», &iicneceft
ouplictter primi, nec fecunda/ ubflantia.Secundo, poteft capi vt cii ftx
dicamentum,& fic eft fecunda fubftamia cum fic gcnus.Simi
liter materia ,& forma ) &differenticfubftanti», nectent pri-
m»,necfecundpfubilanti»cum nonponatur dirccBeinpras
2d confir. dicamcnto.
jf Ad vltimam cofirmationemdico,quod nec diuiditurfub-
ifantianon generali!Tima,nec generalifTima,cum ft membrii
illiusdiuifionisifeddiuiditurfubfiantiainvniuerfumprimx
vel fecundat incentionis,
»t, Liber fecundus. 'it Ixvlrj
^Sequuntur quaedam dubia circa materia fubftatiepne-
dicamentali».
^[Primum. An diuifiofubflantia: in primam, & fectidam de-
tur de terminis vel de rebus?
^Secundum. An genusphyficum firgtnujlogicum, &fifub-
iiantia fit per fe c orporea,vel inc orporea?
^Tertium ,\ ; trum fubftantia (it terminus prima intentionis,
velfecunda intentionis?
Quartum.Cur diffinitur prima fubftantiainmimcrofingu
Uri, St fecunda in numero plurali?
Quintum. Andeus vel aliquid dictum de Deo ponafurin
praedicamento?
^Ad primum dicitur a quibufdam,quod illa diuifiodamrde
rebus.St non de terminis.Secundo dicitur quod actus Cigna
tus iummitur pro actu exercito, id cff,quando dicitur eorum
qua: fec undum nullam complexione m dicunmr,a ut figuifi-
cat fubftantiam id eft , eftfubfiantia . Significat quanti-
tatem,id eft, eft quanti tas.Ex quoin ferturqucd res fecundi!
eife cognitum earum ponuntur primo in praedic emento, 8C
termini fec undariotanquamfigna. Quia nullus termir.uspo
niturin pnedicamentocuiusfignificatum no ponitur inpre-
dicametovt,ly Chi mera. Item ifii termini Quanti tas,Qua-
litas,Relatio, non ponuntur in pnedicamete fubftantif.q uia
fignificataeorumnonfuntinprardicamento fubftantiar.
tjJAdfecundumdico.Qusd gentis phy llcumeff' genus logi-
cum : vtcolorfed non oportet quod omne genus logicum
fitphyficum:patetdcfubfTantiafpirituali finita,iubqua con-
tinetur angelus, & anima rationalisque no recipiunttranf-
mutationcsphyficas.
Ad tertium dico.Quod fubftantia potefteffe terminus pri
marinrentioms.&ficfigmficataliquamnaturacomunicafcile
oibusfinitisfubftatqsdn recta linea predicametali pofitis,vt
funt, corpuSjhomo, Sortes, & intermedia .Eftetiam dicibi-
lis de differentiis, ei paffionibus fubftaiitiarum: vt. Rationale
eft fubftantia . SeniVoik eft fubftantia , Et fic illa diuifia
SecCdum.
Mettium.
t0.usriutt).
®.Ui8tU!71
ad pii.tui.
Sd.fi.oub.
fien» pijyfi
cu eft gen»
logicu noti
contra.
ad.itj.on.
K De prsdicamentis. K,
fubftantiatinprimam&fecundam eft quafidiuifio fubiecti
in accidentia. Accidit nempe fubftantiar quod fit prima , vel
fecunda.
jjjSed pro declaratione huius termini prima fubfiantia no-
Sdtntcri* ta,quodtripliciterdieitur aliqua fubfiantia prima,
pltciter. 45[Primo,quiaprimoexiftit,velquia exiftentiaeft de effen-
na eius,&: fic folusdeus efiprimafubfiantia.
CjSecun. dicitur prima fubftitia.ab eo q> non couertitur tofe
quetiaiublifiediecctra.ct (ic genera,fpecies,funtprimaefub
fia ntis.Non enim fequitur,c orp us animatu eft.ergo animal
eft licet bene econtraanimal eft, ergo cerpus animatum eft.
^[Tertio dicitur primafubftantia,quia primo fubr.cituracci-
dentibu s,8< fiefolaindiuidua dicuntur prima; fubftantifpoc
teft etiamdicifubftantia terminusfecundc intentionis, etfic
figuificat fecundam intentionem de ftgnificateformaliattri
butofubfranrn*c6muni,& generaliffnr* velalicui contento
fubfubftatia &tunc illadimfio fubfiantia; in prima &fecw
dam,efidiuifio generisin fuas fpecies, ; & haeprpdicatione*.
funtaccidentales s etdenominatiu*,vt Petrus eft prima fub-
ftantia.homoeftiecundaiinquibusfecundaintcntioconcre-
tiuedefignata pratdicaturde prima
.
Jd.iiff. <] Ad quartumdic o, quod Philofoplius diffiniuit fecundas
rubrum. f u bfiatiasinnumeroplurali,ad de notandum diucrfitatem
illarii.quia alicfutfpecies.fpecialiffimie.aliie fubalternf,alia:
generalnTimat.Seddiffinitprimam fubftitiamin numero fin
gulari,quiaomnisprima fubfiantia eft indiuiduum,
Bd.b.oub, Cg Ad quintu dic o , qj neqjDeuieft inprcdicamento, neq; ali
quid dictiide Deoponiturinprxdicamento:nonDeus,quia
efi infinitus, 8Ctranfeedens limites pnedicamentorum : non
dictumdeDeopropter eadem rationem velquia omnia quae
funtin Deo funt idem realitercum ce.Etfiquisarguat/apiea
tia,bonitasdicuntur de Deo,& tamen ponuntur in pratdica-
mentotergo rcfponfi o nulla. Refpondetur, quod fapientia.be
ui tas J neceffitas,& perfectio (impliciter dictaf,quie dicuntui
de Deo non funt inpratdicamento.
f Secundo dico q> trafcendentia.vttrafccndentftqvt cw,t# e
StLiberfccundus. Ixix _
vnum verum,bonun,aliquid,non ponuntur in pnsdicamen
to.Tertiodico ; q,fimilitudo*quaHtaj,patfnutaS)fiIiatio s fpi nuntur.in
miQa&ua&paiTiuaiqucsrpradicanturdeDto in praedica pedicam*
mento non reponuntur. t0 '
^[Vltimo.q» fapientia, bonitas, neceffitas, potentia, paterni-
tas , filiatio, Khuiufmodi, vtfunt in nobis poniitur in prat-
dicamento.
Csput.fjf.
§©e conditionibus, ftueoe communitatibus,
t proprietatibus fubilantie
B 0 plentoiem fubilantiaturo cognitieriem, ponit ariftotele*
qusfdaraccnditicncsrcbftantiatum.Cj quibus earum natu»
ra perfectius ccgnefci poterif.id tamen quodvltimo loco, ponit
folam appellat pidprium.ceteraautem no n omnino ptopria audet
appellarc.Eametn enim in ptedicabilibus oiflinperim» ptoprii qua
tuot modos,/ clue tamc quartus modus veres perfecte pioprij me
retut appeUstione.Sdnde quia nulla earum conditionum , quas !?ic
pofiturus efiariflotdes,conucnitfnfeilanti{conuettibiUter,idefl,
«mntefoli fubftantifjt femperffedaUqna tantum fotti.etion omni,
•Ua omniferi non foii)eo excepto quod vltime loco ponendum ell,
iccirco bocfolum audet fubilantie proprium nominare, Ceteri aute
bicit fubftantijs conuentre,velin'eire,velcomBiumaeire,non autem,
biciteafubflantie propria.
f Dfcrima igitur proprietas fcec eft.
Commune eft omni fubftantimin fubieflo non effe.
f 3d manifefleprpbaturpcrinduttionemrquoniam omnisfubllltia ifejtmi»!»
prima eftvelfecunda. Sed neque p!ima,neque.fecunda fubftantia ”; iet
vllatnfubiectapotdlelTerigitur commune cfl omnifubflatifrin/llb E.
lecto non efieriBiiedautem prima fubilantianoufit iufubiecto.ma 1
mfeilum c fi. quoniam l?ic Ijomo e l?ic equus in nulla re ejtiilunt vt in
rubiectorfedipfapotiusfuntaccidentiumfubiecta.i&uidautemfit,
efTe in fubiecto, ep i je que nicta fuiri in fecunda oiulRone ante predl
<imentali,nctumreiinquitur,f SefecundaautcmfuMiantia/orfit*
magi* videripotnt,quodinfubiecto aliquo iit .eoqipiimisfubilS
tf js predicetur. Secundem veritatem tamen, non amplius ftcund*
fubilantia quam prima,ilicuf fubiecto potefl ineife.lLicet enim feci
dafubflantii predicetur oe pjimaqd fit effentialitef .tanquam ne fub
lecto etfemiaU. Snde non 'confequitur fecundam fubflantiam in
ptima etfe acddentalitet, vtin fubiecto accidentali.T^iopter quod
fupja nictum cil , fecundas fubilantits contineri fnb membro ille
MS
De pnedicamenri*. ‘J*
L eflioprcfcnsdimditur inpartemtextualem,& declarati
uamiargumenturiuam.&folutiuam.
^|Hrima conti nerduaspartesprincipalcs.
<|[Prinu,ineft fecundis fubflSmtip.&diffcrentijsvniuoccprf
dicari.
tjjSecuiida.omnis fubftantia videtur hoc aliquid fignifeare,
^[.Sententia p rimcdeclaraturin textu, &«iam fecutidaft«i s
bene.
Sequitur pars argumentatu».
3|[Primo arguitur fic.NulIafubftantiaefi terminus, ergo nui
«rgmnen. lafignificathoca!iquid,velquaIequid:Sequclavidetur bo-
na, (^antecedens probo.Omnis terminus, vel tft vocalis vel
mentalis velfcriptus, fubftantia non eft huiufmodi, &c.
ti.arsumc. gjjSecundoargui.fic.Omnisfecunda fubfiatiapnedicatur de
prima.ergoPetruseft fecunda fubfiantia.loanueseft fubfia
tia fecunda.&c.
... ^Tertiofic. Omnis lubfiantia fignificatqualequid ,'fcd qtia-
* * le quid efttrafcendenstergo fignificatum eius non eft in prae
dicamento.Si exconfequents necifte terminus fubftantia.
^Sequitur pars refponfiua.
Sd pifm3
irgumcn. ^IDprimum.diftinguo maiorem, velfumendo termi-
' uum profor mali figmfcato ,id eft,TefpefluratiomJ,&
fic conceditur , vel pro materiali Sc fic negatur terminus
omnu fcriptus/altem pro materiali dicitur eife fubftantia.
Sec undo dicilur,q> licet nonfitterimnus&excoiifequeti r.o
fignificet terminns fubftantia?, fignificatfieftfingularis hoc
aliquidj&fi eft communis qualequid,& fic capitur in textu,
vt videtur .Tertio potcftdici q, ibi capitur aflusfignatus pro
exercito, flgnificat hoc aliquid.id eft,eft hocahqu d/igmft.
cat qualequid ,id eft, eftqualequid.
i*srg« ^jvj e g atur confequentia. Non enim fequitur ,formaliter
aflui
j* Liber fecundus. 'St Ixxifj
actus exercitus ex ac tu fignato.no valet/ecfida fubftatiaprar
dicaturdeprima.ergoPetruseftftcundaiubfiantia.valetta-
men ergo Petrus eft homo. ' ,af S
q Ad tertium fecunda fubiiantiafignificatquale quid , ergo
Kc.diftingo.Ly qualequid quando fumiturtranfeendenter,
K fic negatur quod fub liantia fignificetquafequid, vel limi
tatepro natura communi pluribus differentibusfpccic ) & fic
concedo quod fignificet qualcquid/cd nego quod non po-
natur inprcdicamento.
CjScquiintur dubia»
^Primum.c ur indiuiduum accidentis, vthate albedo non fig-
nificat hoc aliquid/icutindiuiduum fubfiantiaef
^Secundum, vtrum htec anima ,& hoc corpus mortuum fig-
nificenthoc aliquid?
<5Tertium,ear dicitphilofophus, quod genera Kfpecies cir
ca primamfubftantiamfignificantqualitatem,cumqualitas adpii.Du.
difiinguatur a fubitantia?
^ Ad primum dicitur, quod philofophus folum intendithic
rationem fuppofiti quod non referitur nifi in prardicamen-
tofubftantiarcetcuin albedofit qualitas non lignificat hoc gdjj.cub.
aliquid.
Ad fecundum refpondctur quod non.quta funt c crmmuni
cabilia.animavtforma , corpus vero vtpars. Sed fuppofi- ad.jtj. Da.
tum nec primo necfecundomodoeftcommunicabile.
^JAd tertium dicitur, quod tam genusquam fpccies diciitur
fonneefTcntialej.inexiftenresefTentiaUtcrjinfmsinferiorib’
s6cretiue:vth6,animal:fednonhumaniras,nccammalitas.
iCaDut.rpii.
<[ @,uinta communitas vel propiierasfubitantif.
- «uTtspJo
^7 Heturfubftantia noniufeipere magi j,aut minus. prietasful*
^ ffiloc eft .nullus terminos Cubitari )tls potell predicart cu aduerbio
magis c nr nus.ncque vlla fubititia realis.aut res fubftantialf s po» rti/AAj-rf «*** mS
teit fufeipere intentionem vel remitTione. St goannes non Dicitur
K
^5 Depra-dicameiim.tf
magis Ipomo quam ]pemia, neque Itte equus magi* equus quam fi*
lc,neq 3 l^omo efc magis ommalqu jm b:ut marqnc ira in ceteris.Wa-
tura enim fubftatidis fUpcdfica fuerit, cp cqu o parririp'auir,non fe
cundu plus z mln° omnibus indiuiduts Cenerica vero epequo om
mblis fpeciebus ac caru indiuiduis. 23c p:oinde,non pofiiir.t tefmi
ni naturas ilisa fiue gentricae.fiue fpecificas fignificantce,p?cdicar|
cefpeciebus vel oe indiuiduis, fecundfi magis vel minus. iBaden»
tione.factacopafatione adfeipfumno poteft Dici Jcannes ui;gfo
£omo nuequam ante, quonta non pctcfl natura fu bftantialis&om*
duplus*: minus.ptooiueffistepodbus comumcart fpeciei,veUiv*
diuiduo.^n qualitatibus aute inuenitur p?{dicafio fccnndu magis
z minus, fiue copafando adinutcem oiucrfa.ftue idc ad fdpfum fecu
du oiuerfatempo?9.(it3oannese(i magis albus, vel magis Doctus
vel magis iuftusi^etro.JSmo ide Inorno nunc eil magis > aut minue
Doctus vcliuft*, qua ente fuerat. f^lucdftquisobirciatej: Iptsqu?
picdfcta runtjJluditcfuntpjiinc fabftantleoici.magisfubftatie qua
fecundc.acfurrus inter ^asoictgfunt fpedes magis cfie fubfbr.tij
quamgenefj.^ideturergofubflatiafufciperc nrgis -z minus. IDcc
ita oiifoluitSriftotelee, non negans vnam fubfbntiam magis Dici
fufcfhmdam quam alcefjm, quemadmodum Dictum efc p:imam fub*
flandam efTe magis fubflanriam quam fecundatu, fedvnum quodqj
Dicit fecudum Ipocipfum quod cftmon Dici magis z minus, iit fi ait
qaideftbomodpfumnoneft magis bomo al:cro,neque feipfo.Sie
Id quod animal eftvdco:pus,no eil magis animal, vel magis cc:p>*
Ifcoc eft. genera z fpedes pjcdicamenti fubftantie non ptedteari De fi
blfubiecdsindlniduisaut fpeciebus, fecundum magis z mimis,
fff ^3d pleniotem autem z clarioaem buius Difficultatis Diffolutionei
folent Diftinguere Duplicem fignificationembuius.vocabuUfubftan
tia,0icant enim fubifantwm oict ,vel afubfiando, velafubfiftcndo.
cmbftantiavtafubftandooicitur, reiatiuumeffevidetur. t&icitut
enim aliquid i?oc modo fubftandadn refpectu vel compar ar iene ad
alteru m,vt pzime fubftandg Dicuntur fubftande in refpectu ad f ecu»
das quibus fubftaw,: fn refpectu 3daeddenda*quibus item fubftat.
Secunde quoq 3 fubflantie,fimiliferDicuntuHubflantie,refpectufn'
periozum generum z accidendum, vt fupza oeclaratumefr. jgcaacei*
pitur fubftantia,cu oiuiditur in pama z fecunda. 3° l?ac autc figniff*
cationenonefttermfnusifte, fubfbntia generaliffimum genus p*?*
dicamenti fubilantie.Cum enim relatione fignificet,qui fieri poteft,
vtfupza ponatur terminis abf olutam naturam abfque omni relatio*
ne figniffcantibusfCuiufmodi funt omnes termini ptgdicamed fub*
v ftantlf.f Subflantia vero vt Dicitur a f ubfiftendo,r elati ue non Dici*
A. * * tur,fcdabfolutefme relatione zcoparat tone ad alterum. t0.uemad*
modum enim id quod Dicitur /pomo, aut animalaut capuedta Dici
> r„, tur non per relationem ad aliud vel alia,fed omnino abfolute,vide
. A' *-••= - licet quia naturam ^ominis, animalis aut cozpons participat, ita z
* fu bftanda^oc modo aliquid Diciturabfolute , fine comparatione ad
1 stfudito quod naturam fubtodaHtads pamcipet.^qj £ocm©c&
% Liber fecundus. 'i* Ixxiirj
«cceptum vocabulum fubftantla.genus eft gene ralifrimumfupz a om
Hia genera ,
2
fpecies ptedicamenti fubftantie,neque vllo modo Dici*
tur fecundum magis z minneXicut nec cetera genera fubiecta, Di^il
enim cft magtsfubflantia altero, quonla que» unque naturam ftibfta
tialitatis Rabent «eandem e? equo partidpant,ficut z oe cg teris gene
f»b;i3 fup:a oictumeft.lbanc autem oiftinctloriem p: opofico.appll»'
cantes,p 2 oolfrolunonep?opofiti argumenti, clare oicimus,qusn*
quam terminus ille fubftantia.vc a fubftando ©educitur, fecundu n.a
gls i minus p 2 ?dicetur,cicendo vnam fubftantiam efTe magis iabfla
ttam quam alteram ,non tamen blncconfequitur ,vllam fubtlantiam
t>ici fecundam magis z minus. TrUmfabftantiam a fubftando non eft
terminus fubflantialis, fcd relatiuus.Sult satem fuprapcftr a condi
tio f.ue pjcp:ietas, nullum terminum ptedicamenti fubftsntie pzcdi
cari fecundu m magis e minus id eft,cnm aduerbijs eiufmodt magis
minus , vel nullam fubfrantiamfufcipere I?uiufmodi ptcdicaticnem,
fecundum aliquod p:f dicatu fibi eflentlaliter conuenieris.lboc enim
eft quod oicit" Hriftotcles, vnnquamque fubftsntism fecundum l?oc
fpfuin quod efl non oici magtsautmtnus.s0,«omodo autem l?5Cte
nus omnium conditionum piedictarfi nulla inaenta eflpjop:ie coti*
nemrefubftantlCjficnequeifia.^uamuis enim omni fubftantiecon
«enlat,nontamen foliXonuenit enim? quantitati : ©c bicubitum no
t>tcitur,alio magis bicubitum , nequelinea vna oiciturmagis linea
quam altera.Sc pioindepjopnutn oici poteftfecundo modo ,quar
to modo non poteft,
f Quinta proprietas eft/ubfantia non fufeipit ma-
gi s,5i minus.
^Llcet textus fit luculenter expofitus,pro maiori tamen cla
ritate aliqua funt notanda.
^[Primum, Quid fitfufdpcre magis St minus.
Secundum. Qjuse funt illa qua? non fufei pi u nt ma gi s SC mi"
tius,8C per oppotitum qua? tefeipiunt magisSC minus.
^jTertium 3 An q nautitas fufe ipiat magis, & minus?
^jQuaTtusn,Quomodoly fubflantia vno medo eft terminus
yeia.iuus 3 Sd fic fufcipitmagis } & minus,& non eftprcdicarr.e
ti futenria s fed relationis alio medo eii terminus abfolurus,
&fic nonfuicipitmagiSj&minusfubftantia videlicet nec ip
U terminus dicitur fecundum magisnec minus, v t patet
sotera.
fjS equitur pars argumentatiua*
Kij
R De pra:dicamentis. K
jpii. argn, ^p r i m ,-, ,Subftantia fufeipit magis, Sf minus ergodictaphi'
loiophi nulla. quod probo, primofic.Vna aqua habet plutei
partes quam alia,& aqua eft fubftantia,ergo fubftantiafufci-
pitmagis& minus.
Ij.arsuml. *gSecundofic,Sinr duo ignes, vnus duorum pcdum,&alter
vnius: conprimanturpartesprimi ad quantitatem fecundi^
tunc in eodem Ioc o,& iitu, primusignis fufeipit magisfeili
cetqualitatesbipedalesin bipedali fpacio.
ilj.arjume ^[Tertiofic, Anima fufeipit magis, & min’:& anima eftfub
itantia, ergofubftantia fufeipit magis,& minus.Maiorepto
bo,per articulum Pariftenfem, inquit enim.Dicereanimam
Chrifti non eiTe perfectiorem in naturalibus ani maluda?, er
ror.
itil.arju. Qu ar t 0 , Omnisfubitantia, vel faltem aliqua: videtur gene
rari fucceifiue,ergo acquirit partem poft partem:ergo aequi
fitisomnibuspartibus,eritintentiorfubftantiaquamprimu
. non habensillaspartesfeu gradus.
v.arsume, ^jQui n r 0 fi C ,Vnafubftanria eftperfectioralia:ergointentio
risperfectionis , antecedens patet ac angelo refpectu ani'
mat rationalis.
Pars refponfiua,
Sd.pti.ar. p r i mU iji,vna aqua habentpluresparres&c.concedo ex
tenfiueifcd nonintenfiue
Sd.iJ.arj.
effet penetratioformarumfubftantialiii,qudd eftimpoffibile
euminformarent.eandemateria.AIiquirame dicunr,quod
non eft inconueniesduasformas mixtorum fe penetrare, fi-
c ut&forma? quali ta tum fepenetrant.
SdAIJ.af. ^Animafufcipit magis & minus.Negoanfecedesvna enim
ani nja,non eft magis anima quam alia , &ad probatione di-
co, quod articulusParifienfisintelligitur de accidemibusna
Adfecundum,fint duo ignes&c.admittocafum,& conce-
do quod ilis panes poffunt c omprimi adfimile quantitate
pedalisignis,ied non tecipiiit in eodeloco & fitu: quia alias
Liber fecundus. 'Jt lxxv
luralibusfpiri tualibusific ut efl ingenioli tas, prscfpicacitasin-
telligendi,dequibuseftdubium,an vna anima fit perfectior
alia.fed no eftdubium,quinaia chrifti fuerirperfefiior,in ac
cideubus acquifitis,&: gratuitis, videlicet, gratia, & gloria.
<j[Ad quarmm.Subftantiageneraturfucceffiue,&c.Ncgoan «d.mj.sft
tec edes:& dico, qriicetin fine augmetiindiuidui ha bebirplu-
res partes quatita tinas, no tame entitatiuas fubfiantiales.
^[Adquintum.Vnafubftantiaeft perfectioralia&c.conce- Sd.v.srg.
do.ergointentior fubftantia,nego fequelam.&confcqucns
non enim angeluseft magis fubfiantia quam anima neq;ho-
dio qadm Iapis, fed beneperfectiorfubftatia eft angelusqua
anima , qua: perfectio habetur non a fubftantia,fed adiffere
tiaconfti tuente naturamangelicamifimiliter homo eflper-
fectior fubfiantia qua lapis,qux quideperfectio no afubftan-
tia/ed adifferetia coftifuete naturahominishabetur,quead-
modfihodiciturperfectiffimusanimaliu,ii6 quod fit magis
animal qua brutfi.quia animal atque primo ineft bruta, & ho
mini.fed perfectio ifiafumitur a rationali differentia qua: eft
parseffentialishominis.
Eaput.ppiiif.
$ ISefepta ptoptietate fiibftantip.qup Angulati»
teroici mereturpioptietas.
Sfbactemispofiteftmt conditiones fubftantie,petius com
V 7 munitatesoicendefunt,quampaop!ietates. feuodautem
oicendnm eft, id pjopfte videtur fubftantt j conuenire
Sit ergo Sfiftoteles.;
Maxime autepropriu videt ureffcfubftanti», cuvnum&: pj0
idemiiumerofit contrariorumfufceptibile effe. piietas fub
* " " ftsntij.
- Eonucnlt enimboc omni fubftitie, quemadmodum per inductio
nem poteft oftendi ad oculum . Sidemus nanque vnum tundemq?
bomincii.nmc eilotcm in fe babcre.mmcfri.pjauuinc bonum eiTe z
p:obum, poftea malum timp!Obum:modoalbu,pofteanigrumuc l?u
ius opintonis.poftmodS contrarie, modo velle aliquid , modo ide
nolle. Sic In omnibus coipotlbus confideratione facta ad contra
tlas qualitates, videbimus eafdem numero fubftamias cotrartoru
eiTe fufteptibfles.3n fubftantijs autem inco!po:eis,opo!tet confide
rare qualitates contrarias fpirituales.que ad cojpus non attinent.
Wtm i angeli conttatiorumfunt fufceptiui,quoniam contrariarum
K irj
^ Depratdic amentis.*?
opinionum, aut voluionumfunt fufcepdbUes,1{&offunt enim me:?®
noliequod antea volebat,-: ecotrario. '(g»ofi'mu mutari ex fua natu*
t-i fecundu odiu z amote, ptofequutioneiu z fugam, militiam z gau*
diu, 2 liaqil?uiufinodi , que omnia funteontrarta . 'IHotandum vero
quod no oicutur fubilati?fufciperfc cotraria ,fed fufceptt Wiea effe co
frariojum;quomam non poteil fTert,vtfubftatia vna z eadem nume
ro actu fimul contraria fufdpiat.lkoc enim natur? contrari o?um re
pugnatdlmul eidem incffetfed temporis fuccdTione fubfhntieekim
tur cfTe contrariorum fufceptiu?, ita vt vno migrante poffitfubftati
itia eadem manes acquirere alterum. t0.ncmadmodum abccdemeca
lore, venit frigus in corpus,* econrrari o: egritudinc pulfadntrcdu
cifurfamfjs,* ecotrario. Tftotandfi quoque non bicoici quod fub*
flantia quelibet fit contrariorum quorumlibetfufceptibilisTed tan*
tum aliquorum contrari orum.TRon enim necelT e eil, vnam eademq*
fubllandam omnium coirariorum efiefufccpdbile;fati3 autefuerit,
fi iliquapofTitfufdpere cotraria. Siquidem arbor ifta vna z eadem
no poteil omnia cotraria fufctpere. 'fflo enim efl fufceptibilis gaudii
t triilitif ,odii ? amoris contrariarum opmio.num,volitionuin,* no
Htionum,aIiorumq 5 piiiufinodi.^.uo 2 undam autem c omrariorutn
elTe fu fcept i bili s.sa u anqu am z vniu.erfaliter Inteltigi potefl, quam-»
libet fubftantiamqu orumlibet contrafioru efle fufeeptibile ad l >unC
fenfum,vt quoties fubtlantla quelibet ex contrariis ouebus ,9lteru
fufcepent,pofTit etia alterum contrarium eademnumero infe fufei
pereat, verbi gratiadi quid fufceptiuum efl albedinis,efl idipfum
nigtvdinisquoquefttfceptiuanv.fi quid capax efl buius opinioniSj
efl z cotrarie capaxdl quid ametis z odij,atque item in ceteris.£oii
trariananque ex fua ratione fieri Rabent drea idem fubiectum, feq 5
pellunt mutuo. ^Excipiuntur fi que fmt qualitates 8, natura oetermi
nat? ali quibus fu bflantijs*.vt igniefl naturaliteroeputata calidita*
z ficcita3 z leuitas.l^ropter quoddgnis licet babeat infe i flas quali
*ates,contrario 2 um tsmen non videtur fufceptibilis. ^eru Iptc.pzo
ptieloquedo,non vere ©{cimusdgnemefTefufceptiuumcaloris-.fie*
dtatts z leuitatf s/f^otius ninque ignis oicedus efl Ipabere natmvlf
ter oeputatailla quam fufcipere.Sufcipituf enim in aliquo , quod
fpft eil extraneum, e a natura ei non efloeputatum , quemadmodum
annotauit z B eetius.23tq3 ita flmpliciter adbuc remanet veritas ge
neralis oicti illius fubflantia efTe fufeeptibile qu otu mlibet cotrg jig
rum.ita vt fi alteru m quor u mlibet
f
ufdpi at,p olf \LZ f _e]1 quumfulck
p ere.^Otfergo" padbatmnefho mnifubftand e ptfdicfam conditio»
nem conuenifc.Tftunc aut em z quomodo foli conueniat fubflantfe*
©eclaremus^atebitaute b^eper fingula accidentia ©ifcurfeodo*
IRon enim poterit inueniri color aliquis, qui vnus z i.de nume.ro d{
catur,r»unc albus, nuc nigefmeq 5 aliquis b abi rus numero ide poteflfc
vici nunc bonus, nunc malusmeqae aliqua eadem acti o numero, bo*
na elfe potefl tmala,*z ita in reliquis , non poterit inueniri aliquod
accidendum, quod contraria pofTitidetn numero fufdpcreXonue*
nit igitur feli fBbflantif,e(fe contrariorum fufeeptibilem*
K L iber fecundus. Ixxt j
Caput.#*.
'Pzopooitur 2 foluitur obiectio be opi*
nionc 2 otatione.
V £fum«duerfusl?3ttCp2opiietatem ,3riftoteles cbiectloriem
ponit,De ozatione vocali vel opinione mentaU-.qug eadem na*
mero manes, fufceptiua videtur veritatis zfalfitatia,cu Dicatur
modo vera,modofalfa,£pemplt gratia,l?ec oiaticnS^nnes oozmit
modo vera eft,vere Dozmiente3oatme, 'poterit autem eadem fieri
falfa/ieppefgifcatur^oannes a fomno, manebit tamen otatiovna z
eadem numero.gadem igitur otatio vna 2 eadem numefo,vera effe
poteft a c falfa fucceffu tempo:is,ac ptoinde contrariozum cftfufcep
ti bilis, cn m veru m « f alfu m videantu f effe c ont raria. 10 . u od fi admit
tatur,confequenseft,n6folifubfbmtietdeffe pzopzium quodoictu
eft.f ]£> 2 optcri?anc obiecticnem oiffclucdarn,51riftoteiesp:opHe*
tatemfupzapofitamfuppkt inl?unc modum, 'pzopzium eftfubftan*
tif.cumfit vna «eadem nuraero*cumfui mutatione effe fufcepribiie fe e£r ‘ l £*£ t t
contrartozum.l^cradiectionem autem i?anc,cum fui mutatione.ep i u “*r
cluditobie<tionem : v>icens>o2Jtionem3Ut opinionem licet eade nti
mero p.offit effe vera «falfa , non tamen per I?oc fieri circa eam ali*
quam mutationem . j0.uodentm fecc pzopofnio nunc vera ©icitur
nuncfalfa,idnon fit per aliquam mutationem circa ipiam pzOpofi*
tionem/ed per mutatione rei fignificat?. dicitur enim pzopofuio
vera.ep eo quodtta fit in re quomodo ipfa fignificat. falfa vero , cp fi”™-
eo quod aliter fit irt re quam ipfa fignificat.£pfoLu igitur mutatione
circa rem fignificatam,pzopofitio paulo ante vera fit ralfa, z ecorra*
rio.St epljocquodipfe !?omo "petrus mutatura ftatiene in fclfio*
nem,p 20 pofitio iftarpetrus fedet.e^falfa efficitur vera, obfquefui
reali aliqua mutatione. “Poteff vero «aliter refponderi pzopofite
cbtectioni-fimpUciter negando qaod affumitur, nempe opinionem
vel o 2 aticnemeandemfufciperecontraria.TFlecvaletpzobjtio,l£a*
dem ozatio vel opinio modo vera eft,medofalfa 3 ead€ numero ma*_
nens,igiturcontrario:um eft fu fcepti bilis. IDala fiquiiem eft ifta il
latio,labo:as Defectu oupUci/pzimumcnim veru 2 fatfum p:op2ie
no videtur cotraria.cum contrarietas piopzie Dicta(vt pofterius Di
cetur)infolis inu eniaturqualitatibus.^eritas autem «falfitas non
videntur effe qualitatesded potius ad aliquid funtvel relationes.
^idtur enim veritas epcqu3tio,«cofrefp6detia rei figniffeate ad <p
f>ofitionefignificantem 5 quod videturad relationem magis qua ad
qualitatem fpectare, cum fit qualitas omnis,qmdabfolutumnon con
fiffens in relatione vnius ad alterum. % Bcitide, etiam fi veritas 2
falfitas contraria effent,non tamen oiatie eadem ep fcocquod ino*
do vera eft,modofalfa Dicenda effet fufdpere contraria .3jpf*nan*
que otaiio nonfufeipit in fe veritatem 2 falfitatem,cu veritas ( vt ii
Dictueft)nofit in ozatione vera.Si enim veritas «falfitasfufcipere*
tur in ipfa o:ati one vcfa,f a nec Sriffotelis valefet foluti o,qua Dicit
otatienem eandem Dici modo veram, modo falfam,abfque fui muta
K iiq
K, Dc praedicamentis. Jt,
t i one /)£> 2 02 fu s enim cum fui mutatione id fieret, fi vere in ipfafuf*
ciperetur veritas ‘tfalfitas. ^[Simplius autem aduerfus fupiadicta
p: cptietatem obi jcitur,oe materia ptima,? quati tate co2poiea,qu£
fufeipiunt in fe contrarias qualitates non tamen funt fubftatic.lgito
pter i?anc obiecti onc.fecentiotee vt per omnia conueftibilc faciant
fcanc p:op:ietatem,ita eam complent, XDajttme p: opnum efl fubfta
tte effe fufeeptibilem contrari otum:tanquam completum t vltimatfi
fubiectum. 'fetius adi]Ciunt,ne ptoptietae coueniat ipfi materi; p:{#
me,que ptoptie loquendo non eft fubftantia , fed tantum fu bflanti;
pars.XIDateriananque efteontrariotum fufceptibilis,quoniamoni
nia accidentia coipotalia fufeipiuntutin cotpotali materia, quead*
modum inTf&bfficis noftrisbeclarammus. iicrumtpfanoneftfub
iectum completum, quoniam pars tantum eft altera compofiti.Sub
ftantia autem tftfubiectuc 6 pletumatqueperfectum. 3 lteruadtjciut
p2 opter quantitatem ; que(iujita quotundampjobabilem opinione)
immediate in fefufeipit cotpozeas qualitates,vt colozem otcuntfuf
cipi in fHperficle.figuras idemfubiecrari in fuperficie aut cotpulen
tia. 3 Juj:ta quotum opinionem neceffe eft fateri , etiam quantitatem
effe contrariarum qualitatumfufceptibilem.Herum ipfa no eftfub*
iectum earum. vltimatum,quoniamvlterius funt in ipfa fubftantia,
mediante quantitate t ,Sedi?arumrerum oetefmtnatio,a dialectica
confideratione eft. 9 ltena,magifq =5 ‘Pbffic; ccuenit : quamobzem ifta
tetigifTe contenti, epplicato vtcunque fubftatic p2£dicameto,ad qua
titatem recto curfu pergamus.
^De fexta proprietate fubftantiar.
^ Prarfens lectio diuiditur in tre spSrtes.
^|Prima eft textualiijciifua expofitione>vt clarete
^[Secunda dicitur argumentatiua.
^ Tertia vero refponfiua.
IJ Prima patct,fecunda fcquitur.
qjPws argumentatiua.
®!i.afa. fPtunofic . Aiunttheologi, quantitatem effe ftibiectum
qualitatum, vtpatet in euchariftia.
Ccnfir. fConfirmaturpcr paripathetic osdicetts/uperficie effe fub
iectumimmediatum qua(itatumeius,nimirumconuenitco~
lorati & de colorati
(j.atjume. ^Secunda arguitur fic , Secundum tenentes voluntatem &.
'A Liberfccundus.J? Ixxxq
jntelleflum non efTefubfiantiam.intcHeflus tam angelicus
quamliumanus, fimiliter voluntas angelica & humanafuni
fidceptibilescontrariorumfcilicetopinionum volutionum
vt patet intuentibus.
^Tertio arguitur fic. Eadem albedo efi fufceptiua fimilitudi iij. a rjumC
ms8c diffimilitudinis/ed albedo non efi fubftanria.ergo ef-
fe fufceptiuum contrariorum non efi proprium fubfiantia?.
^Confir.ln eade quantitate viianumerofundanturarqualitas £onfimn«
& ina?qualitas,ergo non efi proprififubflatiat quarto modo
^Quarto arguiturfic.Multum.&paucurefcipiuntur iii eo jj(j 3rsn ,
demnumeroi&magnumj¶uineodemcorpore.igitur
non efi propriumfubfianti» efiefufceptiuum contrariorum.
^[Quinto eadem oratio efi fufceptiua c ontrariorum puta ve v , arjjum e.
ntatis.&falatatis.Iteineademprima materia.
^jPars rcfponfiua.
f D primumcoc ed it ur q> fuperficies,& qua;uisaliaqua-SId pfimu
J J titasefi fubiectum immediatum qualiratrmfed media ar S Broent ®
tum ^principale eftfubfiantia 1 & fi fiatinftantia de.Euchari-
fiia dicitur q;id fitfuper naturaliter nos vero loquimur natu
ralitertantum.
^ Ad fecundum refpondetur concedendo qjintellectus&vo Sd.iJ.atj»
lunrasfuntfufceptibilescontrariorum &obid illa opinio
conuincitur effe falfa funi , enim fubfiantia’ & no accidetia.
^Ad rerrium.De fimilitudine&drffimilitudineaqualitate, 3d.Hf.-e
&in*qualitate;multo ,&pauco: paruo , & magno , dico q; iit), argn»,
philofophus intendit liic traiSare de contrarietate abf eluta,
& non derefpefiiua quemadmodum funt£militudo,&.c.
£aput.fix>i.
? g>e pifdtcamento quantitatis.
pjcdicamentumrBbftsntle , pioflmolocofubfequiturpje
jyidicamentumqusntitatis.quod maio! fit ccnu ementia, tfinuU
nidoftibflanrij cum quantitate qJciimqualitste.Sicutenitnrtibftan
tia non fufcipit magi at minus , qj Ijabet contrafium , fic e oe
quantitate .paulopoft Oeciarauit. Jtem infta quomndam ptofca»
bfiemfentemiam qualitates coipoialea fufcipiuntur in fubfiamia.
JtDt mundatione.
|)u{uftttodunmentererponderi. 0 .uodfiquiefo 2 te<®ntencl*l , P 1 **
iufmodi tjc feipfiaverumfalfumvetndtcare.bic z lUamfup:ap®rtff
ozationem interrogat oziam.oiationem ocbebit enuciatimmadmit'
tere, quod parumverilimile videtur. ^Ibuiufmodi autem oiation§
©mntunulluseitvrus iBialecttco,qui totus in boceft.vt quid verS
« qutdfalfum appzeljendat. Comunt au te vfut ^ominum •: facti» lite
fis admodufuntfrequetes.ljbeculiaritcr quoque rl?eto 2 ibu 8 tpo C
tis,quimagi8affectuc6inouere (ludent, ad quod I?uiufmodipecu\u
rtuacouemunt.^rtfmgulisaltquotetcplae^poetaa ,in adolefcentu
firitta^tfimiiiae^^pofitisejcepUsoifcantin autljoabus obfetuv
re,afTignabtmue. 02 ationeoep:ccatotiaapudSirgtUu foztiflimu*
feneae incenfis n3uibu83ouemo2at 3 w>l,:ens,3uppiteromnlpotC8,
t>a flamma euadereclalTi.tflunc pater, t tenues Ceucrum ree eripe
leto. Sic apud Didonem oeptecitur naufragio fuperilites Croia*
ni,"i£>arce pio generi,* ,ppius ree afpice nfae. 'j^teceptiue o 2 atione
apud Comicu vtttuf l?erua adferuoe,§ioe iftjjec intro auferte,3bt
te,adefdum Softa.]jb 2 ol?ibitiuafiue oiffuafozia eft o:ati o illa in Su
colicis €3isiUanl8.t0fo2mofe puer nimium ne crede colo:i.££l?o 2 »
tato:iumeft illud fco 2 tati},i@mnibue adde modi,* l?uiufmjdt.£p
bo:tato 2 ia fimultcofolatozia otatio eft.quafuie Eroianie in naufra
gio loquebatur Beneas:i0urate(inquiens)* vofmet rebus feruate fe
cundie.0ptatiuao2atioeft,qua3enee pigfentiam oefiderie ^ido
p 2 oloquituroicens, Htque vtinam rejripfe noto copulfue eodetn
23ffo2ctBeneaa.3tem* illud £uandrip 2 iiltnam optantis fonitu*
dinem,0 mil?ip 2 ftefitoe referat fi Juppiter annoe.^uterrogatiua
eft illa ©idonts ad Heneefociosj^uls genua 3eneadum, aut qui$
Eroie nefctat V2bem^3 tetR q5 tllud eiufdem ad ipfum Senea.^inia
te nate oea per tanta pericula cafue 3nfequ£tur'f3 nter< ^ um ^ et *o
ter rogatlua o 2 atio apudlf&oetas z vfum loquendi comunem.indig*
nationem figniffcat.^t cum Sltoneus apud i 0 idcnem querimonia
p 2 oponitoeincenfione nauium ,otcens, ^.uod genus i?oc t?omt'
num 3 que ve func tam barbara mo 2 em permittit patria? $ofpi'
flo pzo^ibemur arene^Slcapudl^erfium malefrugt adolefcentem
pedagogueimerrogadotncrepa^otcea.TRonpudet ad mo:e oifcin
•cciviueren3te*3uaro6 quoque facerdotea amara interrogatione
ficnotatide Sat^tkus.sDicite pontifices in templo quid facit sttrLf
3nterdum vero tantum bumilem* fupplicem qnerimoniamejcplicat
€3eluticumaputBirgiliump2ofu«3Henea mater i^enua Joueom
nipotentem lamentabili voce aflF atur^icena^ueoaa finem rejtmag
nelabo 2 um.Bidetur qu oque adiungenda ptedicrie fubiunctiua 02 »
tio,vtapud ^irgilium,
Si datur^taliam focna* rege recepto
Dendere , vt 3t3li a m l eft C. at tu m q 5 pe ta mu s*;
Vifa perlucida explanatione nofiri Titelmanide ora-
tione& proprietatibusci ui , arguiturfic primo contra,
diffinitionem orationi s e
fSccundft
2tLiberttrtiuj.lt cxxix
^[SecundumBoetium.foIiusiiicompIexi eft diffinitio, fed ora Ifcii. afgu
lia non eft quid incomplexum,ergo orationis noneftdiffi-
nitio.Antecedenspatet(authoritateBoctrj)&: minor cft no-
tarum oratio componatur ex pluribus vocibus.
^|Secundoficarguitur,Pluresvocesnonfuntvnavox ,fed (j.arjumf,
oratio di plures voces, ergo non cft vox.
^[Tertio fic arguitur, Partes orationis nihilfignificant, ergo i') a f3u.
falfum eftdicere.quod pars orationis feparata fi gnificat , vt
dic tio, antecedens patet, de literis & Syllabis quat nihil figni
ficant.
Quarto fic, Plures funt partes orationis fignificantes vt ffij.argu.
affirmatio vel negatio, vtpatetin his propofitionibus , ho-
mo cft animal, homo no eft lapis, ergo male dictum cft quod
partes orationisfigHificantvt dictio.
«j Quinto fic, Illa diffinitio non conuenit cuilibet contento v.argumc»
fub diffinitio, ergo non eft bona diffinitio.Sequela eft bona,
&antccedesprobo.Datur oratio habenseiTe, & nullam par-
tem, ergonon eft necelTe.quod parteseiusfint fignificatma;,
nec eft necefie habere partes,patetdeiftalitera.a.impofita ad
fignificandumficutifta propofitio,homo eft animal,
tjj Sexto arguitur fic ,Vern & felfumfiintin mente, ergo non vi.aigume
in voce, velfcriptura.Antccedens probo &fimiliterfequela
Antecedens fic, omnis propofitio mentalis eft in intellectu,
fed veritas& falfitasfunt paffiones propofitionis mentalis,
«rgo antecedens verum, Sequela fic probatur, omne accides
& relatio fimiliter,eftinfuopropriofubiecto,& funda mento
fed veritas &falfitasfunt accidetia relatiua.ergofuntinpro-
pefitione mentali alias fequeretur quod idem accidens effef
snpluribusrubiectis,tanquaminfubiecto, vel fundamento
proprio.
CPars refponfiua.
fAdprimumrefpondeturper propofitiones quarum pri- aa p! i.af.
ma eft» R
i{* Deenunciatiotte.
^ft.piop, ^[Complexi non eft diffinitio quidditatiua ,fcd bene diffini-
tio quid nominisexprimensdiftincte quod per diffinim im-
portatur c onfufe,vt ly album diffinitur fic, Eft re shabcnsal»
, bedinem.
J.propo. ^jg ecun< j a prop.Oratio vocalis&fcripta prima; intetionaU-
ter capta eft vna vnitate ordinis.S: fic djffimbilis.
flj.piopo. ^[Secunda prop.Cratiofecundeintetionaliter capta eft quid
incoplexum quia eft vna relatio orati oiiisad fuu , vel ad fua
figniftcata.Hisfuppofitis,ad argnmetum dicitur quod vtro-
q; modo poteft oratio diffiniri fuorr.odo.
' ^Adfecundumrefpondeoper propofitiones.
Pii.pio, <[jPrimapropofitio.Oratio vocalis, primeintentionalifer,
eft v na vox c ompkxa
,
Sc plures voces itic omplexa; , quar ha-
bent vnitatem ordinis inter fe,confti;uuntynam vocem com
plexam,
fj.propo. ( 5 ] Secunda propofitio, Oratio vt includit primam, & fecun-
dam intentionem, eft vnum ens per accidens: vt album,
iii.ptopo, ^jTertiapropofitiOjOratiopro fola relatione rationiseft voti
intentionaleconnotatiuum.&fignificat principaliter fecun-
dam intenti onem,&connotat primam.
Sd.iij.at. 4[Ad terti um,cuni arguis.Partes orationis nihil fignificanr.
Nego a nteccdenSj&ad probationem dic o qued ly partes,feu
parsin diffinitione nominis, fupponit pro partibus propin-
quis^ non pro remotis quemad modum funt litent ,8< fyl-
labaxSi oratio capiatur fecundat intenti onaliter, nec partes
etiam propinqua; fignificant,fed dicunturfignificare: quia,
fecunda intentioattribuitur vocifignificatiute.
„ , j,,, a; Ad quartum refpondetur.Quodillatmodujeft partifiutu
‘ &nondiftributiuus,& ficconceditur quod ali qua: partes, vt
affirmatio vel negatiorfed dicitur qubd cui uflibet orationis
aliqua; parrcsfUatfignificariua; vtdictio,&c.
Sd, Mtg. tfJAd quintum negoantecedens,& admitto cafum,& illo da
to, illa eft propofitio . Contra non habet fubiectum nec co-
pulam nec prcdicatum, ergo non eft propofirio.DifingOjCji
preiTum s & fic concedo, vel fubintellcctum &ficncgo. Sub.
I
i
'H Liber fcrtiuj.Jt cyy.n
ordinatur enim vni mentali put.i huic, Homo cfi animal , &
hoc iuffxcit ad eiTe propofitionis.Cotra no habet c ontradicto
riam, ergo nor. eft propofitio, negoantccedcns habet nempe
hanc , Nullus homo eft animal, faltem in mente. Contra con-
uerte .a .fi elt propofitio cathegorica, dico quod fic con-
uertitur. Animal eft homo quceftfynony mailli. Cotra non
tft affirma tiua, nec negatiua.Dico qu6d felium eft, imo eft af
firmatiua, quia fubordinatur affirmatius mentali,& fic eft di-
cendum dealqsproprietatibuj logicalibus,puii vniuerfalis
Velparticularis. Sd.vl.EfSi
Ad fextum concedo antecedena, &diftingo confequenj,
Quia ve! ir.telligit quod verum & falfum non finit in v oc e,
ficut in fubiecro,& fic concedo.V elinteliigis quod verum Si
falfum non funt in voce.vt in figno & fic nego. Sicut vinum
eltinramotanquaminfigno,fic verum&felfuminpropo
fitione vocali velicripta,fed in mentali vtin fundamento.
^jEtficcocluditur.qmiddiffiniruminfupra dicta diffinitio-
ne non eft oratio gramma ticali*,neq;rcrh oricalis.nec etiam
heologalis,qus dicitur prinuti affectus metisiuDeu dire-
etus.fed eft fecunda intentio, orationi vocali attiibuta; vt eft
ipfa oratio fub tali intentione logicali c onfiderata.
Caput. v.
qf ©e oiatione etiunciatiua.
*|XHe igitur elationes omnes ( vt fijpsa t>icttime(l)8iaIecficonS
JL® conueniuitt ,fcd illa Cola qu? indicatiua.vei enunclattua olcitur
quam Sriftot elea appellat emmciarionem.vel enunciattuam oiatio
nem.Cicero vero.quem bac In parte magis imitamur Catini pio»
pofitionem ceniutt appellandam atft pionunctatum, alii apioma nor
minant aut picloquiu.iSmnium vero eft vna ratio, quia per ipfaiti
enuntiatur ,pioponitur,pionunciatur,ftatmtur, verum aut falfum.
SJcfinitur autem ab finfictdc ijiavertia.
Enunciatiua oratio eft , in qua eft verum aut fid-
fum.
©latio
enunciatl»
ua.
'H, Dtenunciatioiie. >fr
^fboCeft oratio perfecta qu? veru tn aut falfum fignlficat . TRo t W*ttl
fic veram efl In oratione,quafi ipfa veritae autfalfitae fu in ipfa vo*
cali aut feripta orati one realiter. Qcritae enim z falfttas in intellec'
tu funt. S ed ideo in enunciat tone oidtur effe veru m aut falfutmqufa
aliquid ipfa fignificat veru aut falfum,vt (exempli gratia) i?e oratto*
nes,©eus viuit> ©eus omniacondidit,lfoomo efl moataUeXoelS
efl incorruptibile,fingul$verumfigniffcant.3flevero>©eusefttna«>
44 lus,oiabolus efl omnium rerum principium, bomo efl afinusdingu*
1f&ropcfi<< le falfum fignificat.^ i^nde ep \?ac oefinitione elici potefl oiuifio enu
tiovefa, ciatlonisfmepropofitionisjtnpropofitionemveratmtfalfam.T^ro
pofitto vera eft, quado re e it a fe babet qu omodo p er ipfam ftgnifi>
catur.St b$c propofitiojlfromo efl mortalis, vera efl,quoniaita res
fe babet vt ipfa fignificat. Significat enimbomineetTe mortale, sita
4alfa e res I?a ^ et s 0,Datc l ue oC 4>f* aperientia, T£>r opofitio autem
591 9« u fjtfaeftjquandoresnonitafe babe^vtpcripfamprcpofitionemfi*
gnificatur.St b?C eftfalfa.bomo efl brutum, quonia fignificat bomi*
ne eflfe brutalis nature z fme imellectu.Sltqui res loge fecus babet.
Similiter b§cfalfa eflXtcero fuit eximius poeta . Significat enim»
Ciceronem oe numero fuifle infignium poetarum.TRon ita vero res
babet, id quod illud ipfiue mantfefle carmen teflatur, quod iniquius
©inifio teitefiimo.niumcitat3uuenalis,(0 fortunatam natam me cofuleBd
slia, mam.^Bmplius quoque oiuidi pofTet enunciatio in neceffaria,im*
Keceffa «« polflWlemt contingentem. T^ropQfitiQnecefrarueft, quando res
fia« neceffarioficfebabet^quomodopertpfamfignificatur.necpoteflaH
terfe babere,vt ©eusefhbomo efl animal rationale . Creatura im*
^mpoffibi Pafeft creatori. I^ropofitio impofftbilis efl, quado res ita fe babe*
Ue. te non poteil.quomodo per eam fignificatur,vt bomo efl brutum.
Contin* u ©eiwcftfmpiue/gMQpofitIo autem continges efl, quando res per
«ens ‘t ipfam fignificata poteft ficfebabet/zite aliter feb a befe potefi.
• * cuoico,Tg>etrusfedet,3oanne8 orat/ji&biiippusoirptttat.propofi
tioneceffariafemper efl vera, 'i^ropofitioimpofTibiUsfemperfalfo
l^ropofittocdtingesmecfempervera.nec femper falfa , fed inrerdu
veradnterdufalfa.fSeneraiiterveroenuciatfone* oicuturoes illf
perfect? oratione s ,qu§ pro principali verbo babet verbu indicati
uimodi,cuiufcunquetande fuerit temporis. i0mne enim verbfl mo
di indicati ui, facit oratione veram 3ut falf am,quam ob cautem a £ra
matids recte roodusdlle vocatur indicatiuus.verf nimirumaur fal
ft.^nde b? omnes funt enunciatiue orationes, ©cu s vi uit in etemu
© eue viuebat ante mundum conditum. © eus bomine oe lutofoi*
mauit.^eusbominem rectum creauerat z fine peccato, ©eas vita
eternaoabit fe ©iligetibus.^n omnibus quide !?is verufmriliterfn
ttenitur.^eruntamefalfitasaut veritae propofitionum illarumquf
funtoe futuro aut proterito, conftderarioebetfecundumveritateni
propofitionum oeprffentkquzsfolent recentioresappellafepro*
pofitiones oe ineffe a eoquod pereas quafi in actuali exifienr U cofH*»
tuatur t proponatur quod in alfiefuifreautforeoicitut. Videlicet
$er a eft pr ep ofitt o be prjtef ite 3 fi pr opofitto ©epr$feott exijfdem
JtLibertcrtiuj.lC cxxxi
omnino e.ctremis compofita aliquando fuerit veta.Et vera e it pio
pofiti o oefuturo,ft pjopofitfo ei correfpondens oe copula ptcfcn*
ti altquado verafitfutura. fgjremplt gtatia,vera eft ffta oe pjfreriro,
Adain vijrit fn terris.quoniam aliquando (?fc vera fuit, Adam viuit
fuper terram.Jfta quoque oe futuro eft vera, Anticfcriftus erit, quo
niam aliquando vera l?ec erit oe p:cfenti,3nticl?:tftu8 eft. Jlla aute
oepzeterirofalfaeft.cuirefpondensptopofuio per prefens tepus
enunctata^unquamverafutt. fitilla oe futuro falfaoicirur.cuiusoe
ptefetiti nunquam erit vera.^tbccoepjeterito , AnttcbriftusiUe
: peffimusvtjrit,falfaeft,quoniamnunquam verum fuit eum vtuere.
‘fit bec oe futuro, XDelTias nafcetur in mundo ad falutem fumant ge
nerls\falfa eft, quoniam nunquam vere licebit oicere in futuro tem»
pozejIBelTias nafcitur in mundo. Jamenim olim natus eft in mun*
do oe virgine s non nafcitur amplius.
Caput.vj.
^iESebiuifioneptopofittonisin fimplicem? coniunctam»
P «0nuntur auteni tres oiuifionespjecipuc enundationistquaru
prima Ipeceftvpjopofirionu alia eft* fimplep fiue cafegorica, alia
coniunctafiue fcypotfcetica.lgnopoftrio fimplej: ab Ariftotele ftc
befinitur.
Simplex eri unciatio eft, qua? aliquid de aliquo, \rcl aliquid
ab aliquo eriunciat.
% Ifooc eft talis aliqua enunciatio,in qua vnum aliquod p:edfcatu oe
vno aliquo fubiecro enunciatur, fiue affirmatiuefiue negattue.-|£>je*
pofuio enim ce,fignificat affirmationem,<sb vero negationem.^t cu
Cico,a 2 eueeftimmbttalis. IDomonon eftimmoJtalis, tnvtraque
fvmpliciter enunciatur vnum pzedicatum oe vno fubiecto : in p:iote
fiquidem .affirmatiuedn pofteri oJi autemneg3tiue.f Appellatur au
tem becpzopofuio fimpler a pofterioribus,i5reco nomine, eatigoti
<^'ide*ft,p?edicatiua,videlicetquon!am in ea vnum pjedicaruin oe
vno fubiecto ptedtcetun foletq^ clarius Infrunc modum oeffniri,
j^opofttiocategorica eft, que pabetfubiectu pzf dicatu z copulam,
tanquapzecipuas partes fui.^n omni enim «ppofitionefimplici fiue
categozica ouo funt termini, quo:u alter oictturfubiectum vel termi
nus fubiectu9,alterptedicatum veltermtnus ptgdicatus, Sublectu
eft,idoe quo aliquid oicttur. 'j£tedicatumeft,quod oicitnr oe alte*
ro Doc eft, terminus ille Otcitur fubiect u qui fubijcituralteri,? oe
quo alter oicitur,p 2 edicatur fiue emmciatur.^lle autem qut ficalte*
rifuptapouitur,? qui oe altera pjcdtcatur.oiciturpzedicatum»
inl?acp 2 opofitfone, Ibomoeft m o‘z talis, fubiectum eft pomo,pt$di
catum vero moitalts. Sinde manifeftum eft fiibiectum z pt^dicatum
Sici idinuicem relatitie } €0 modo quo adwuicem referuntur pater t
©efinftio
enunciario
nis fimpli*
cis»
^•Utdfub*
iectum z
ptfdtcatu»
>§ De enuntiatione.
fillus.tf£>emperquoque incategodca pzopofutone clTc Debet VCP*
balis copnia.i0.il? interdum quidem a pz?diC3to erpiefleimienitui*
Olftfncta.SU cum oico, £omo eft animal, iDeusefl bonua .Angelus
eft incozruptibilis.lCuiufinodi pzopofitiones folenc vocare recen *
tiotes oe eft tertio adlaceme,co quod verbu eft , in IlUa ftt qu»fi ter*
ttumadiacen3,ouobustcrmtni3,quos adlnuicem copulat.^ Tjnter*
du m vero copula non oiftinguttur fecundu m vocalem expzelfionem
sbtpfo quod eftp?edicatum.St cum 0ico,©eu9Viult>SieU9lmpt
rat,!bomo pcccat.lblc ftudetdlle currit ,
z
vnluerfallter in omnibus
piopofitioiubusquotuinpiedlcitum eft verbum adiectiuum. Ibic
enim ptf dicatum z copula fecundum vocalem epptefTi onem non clf
ferunt,fed in vno termino coincidunt. attamen in explicatione in*
uenietur copula a pzcdicato oiflincta . ^dem eft enim , &eu8 vluit,
quod SJeus eft viuens.vbiviuens eft pzedicatum,c eft copula, sE?c
pzopofitionibuequoqueiUis quas vocant recentiozcsoe fecundo
adiacentedlmile eft iudiciuMt in tfttsdBeus cft,i?omo eft.Ib? enim
oeeftfccundoaducente appellatur, quonld in ipfis verbum eftvnx
tantum fubtecto apponitur, nec aliud tcrtium.eft, efl in eadem pzo*
pofittone cui connumeretur.^ IReque vero requiritur ad enCciario*
nem flmpltccmfiuecategoncam, quod fubiectum z pzedicatumfmt
termini fimplices ciricomplexi.lfrcc enim pzopofitio.jBeus pius iu
(Ius z longanimis cftendit magnam erga repiobos paticnriaur.vna
eftfimpiepenunciatiua ozatlo.lbabet eniin vnum fubiectum, totum
poc,t&eas iuftu&pius z longantmis,l?abet item pz?dlcatu vna,nt*
pe oftendens magnam erga repzobos patientiam,* vnumlftud pz£*
dicatHm,oe vno filo fubi ect©, mediante vna copula efl , ptfdicaruf.
SS ft igitur vna fimplejt z categozica enunciatto. f poliunt tamen 1?»
fafmodf enunciationeoappellari oe extremis eomplexisaut oe 9l?c
ro extremozumcdplexo.Qnde qu?dam funt pzopofitiones catego*
ric? oe ptroqtie extremo fmvplici,vt ^eus eft verax, |?omo eft m en*
dax.t0.ueda oe fimplictfubiccto tantum, vt oeus efl verax fn omni*
bus verbis fuis.ib orno eft mendax i» verbis *?actis.€Lu?dam aute
oe fimplki pifdkato titum s vt J^omo iufhi3faluatur,l?omo impiuo
oamnatur.^^e piopofitione autem coniunctailue cdpofita quam
communiter hypothetica appellantftamerfi poflerlue abf oluto tra
ctatufimplidum bene tractandum fit, paucis t3men etiam potiti Io*
co eius oefinirtonl expUcabim 9 . Sic itaque oefinifur ab 3riiloteIe s
definitio Propofitio coiuncta eft,qu* compofita eft cx cnunciatie®
p:opofitio nibasfimplicibus.
nis couiun
ctj, f Iboc tftenuttciat{oalfqu*totalie,qucc©mponitur epouabtt stitit*
plicibus enuad stlonfbus ad Itmtce per aliquam certam coniunctio*
nem connexis.^t cum oico,fi verae eft 0eue iuftus falusbituritot*
fceceft vna ozatio coiuncta.quonii plureslpabet fimplices per eoum
ctionedUvnitas.^ifi enimvnite efTent plure s ille fimplices per ali*
qugm CQfeBC tionem^on vna olceretor enunciatio coiuncta/ed pl»
^Liberrerriu*.'* cxxxlj
fresfimpl(ces.£itcumoico,3uftu$ faluabftur,^inpiu0 peribit, due
funt ftmplices cmiuciationee,non vna coniuncra.£?eeft enim cotun*
gens copub.lbcc paucis imp2efenti3rumoccnunciattoncconhinctsi
fuftlciant.Sdfimplicem aute que modo eft detcrminada redeamus*
Caput.vif.
f s0e fecunda oiuifione cnunciaticnis.
/Tv Scunda niuiflo pttndpalis fpfms emmdatfonf 0 ftue p:opo£
tionis!?ec eft.
fg^opofitionum alia eft vnfucrfaUs,2lia particuUris.alia indefini
ta.lbancdiuiftoncmSlriftoteles in pzincipiolibzi Tjbtioturn affige
nat.inpzefenti autem loco tantum pauciffimis indicat . £i.ue tamen
Vt perfecta ftt •: fufficiens oiuifio,opo2tet vclipfumoiulfnmreflrin
giad folae p20pofttione9defubiecto communi.vel quartum fubau
diri memb2Um,p?opofitionem Angulare m.lt na quoqj metra p:iO'
1*8; loco fup?a adducto idem Sriftoteles Ac definit.
Propofitiovniuerfaliscft 3 qua? omni aut nulli inefle fi g~
«lificar.
Propofirio pamcularis efi 3 q uc alie ui, a ut no a licui ,aut no
®mni inefTcfignificat.
Prppofirioindefinita eft^qua? ineffc aut non ineifc fignifi
cat/ine figno vniuerfa Ii aut parric ulari.
^!0.us3riftotelisdefinitione8,petallas aliquanto notiores a po
fierio:ibus declaratur inJ?uncmodum,T£2opcfuio vntuerfalis eft;,
in qua fubtjritur terminus comunis Agno vntuerfali determinatus*
j^zopofitio particularis efb,tn quafubijdturterminus comunis Ag*
tio particulari determinatus.ljbjopofuio tndefmita,eftinquafubii
cltur terminus comunis fme Agno:fub3udl vr.iuerfaliautparricula-
rl.£pepli gratia,^ ptopoAtiones funt xmtuerfales , €)mnisI?omo
eft 1n02talis.TR ullus l?omo in pefpetuu viuet.lbe funt particulares
Cuidam J?omines funt iufti.sa.uidam l?omlnee non funt iuftt. ibe
funt indefinfte.lbomo eft animal.Sfmus no eft rationalis. £ otrario
ir uead e eft difriplina.lptopofttic aute Angularis l^ocmodofoletoe
finirl.l^2opofiti 0 Angularis eft, in qua fubiicitur termin 9 Angularis,
vel terrnin 9 comunis fumptus cu p2onomine oemoftratiuo p2:miti'
«e fpedei.Bltl?efunt Angulares, ijcanescoueftitBAam gaulus in
occiftone gladifroortuuseft.lbic l?5 dignus eft motte. SUr ille oig*
nus eAp2fmio.f^.ue aute Ant Agna vnitierfalia aut particularia, eje
auditu facile quilibet dignofeit. Signa enim illa qtte oenot&t tennt*
Hu cui sddutur accipi t enuntiatione totam vefificaripao omnibus
fuppoAtts termini illius Ane ejcceptione,dicuntur vniuerfalia,rt om
fAs, nullus. £u enim dfco,0mnis l?omo eft mo2taiis,ftgnifico predi
catum fubiect 0 cenueotre, nonfolum pjo vno aut ?lterofuppofito 3
R iiii
id p?o
pofitiovni
uerfalie,
particula-
ristindeA
nita.
^jopofi-
tio Angula
ris*
I
K Deenunciatione.
led pro omnibus omnino que fub ipfo comprehenduntur. Jtacuni
6ico,THullushomo cftimmoit alie, indicatur cj: virtute figntprepoff
ti fubiectopredicatumabipfo abnegarifecundum omnia que fub ij>
f
o
comprehenduntur. Signa autem particularia funt,quc cum adduii
tur termino, non indicant tenmnu cui adduntur cebere accipio pro
politionem ejt eiu? parte verificari pro omnibus fuppofitisipfius:
fed pro aliquo vel pro aliquibus. cum o»co , fluidam homines
funtiufii ; Agnlficatur iuftitia conuenire homini non pro omnibus
fitisularibus,fedproaliquibu6.3tacumoico : €luidain homines no
funt probkpif dicatum non figmffcaiur abnegari ab homine fecundu. {
omnia fuppofita/ed ramum fecundum aliqua.
£aput.viij.
f E>e fignis vniuerfalibus z particularibus.
D E iflis autem fignis vniuerfalibus z particularibus nofandun*
efl,quodper ier.ihil figniffcanfvkdtantumallqualitcr oicun*
turfignif.caredd eft,vniucrfalitcr vdparticulurirer,fecuncunv
quod terminum cui addunrurficvel ficfaciuntacdpijcprcpofitio*
nemfic vel fic veriffcart. 61t fignum omnfs.per fe quidem nec equum
nec hominem, nec angelum,nec aliquam remfigniffcat.fi autem addi
deris ipfum termino communi figniffcatiuo alicuius tei, iiltc ipfum
videbis vniuetfaUterfigniffcate, vtoicedo. omnis homo.&tque ob
hancremeiufmodi oictiones non proprie terminorum, merentur
appellationem, fed tantum figna nominantur.But fi interdum termi
nt appellentur, oicunturtermini.tantumconfigniffcatiui , non abfo»
lute fignificatiui.Solentque hac. reti one e^cludiaoeffnitione nomi
£ 4- i nis,perpartic.ulam.iltam,vo£ figniffcatiua. f ^.uedam tamen inue*
niuntur figna vmuerfalia n on pure figna configni ffcati ua , fed ftmul,
etiam alicuius reifignificatiua»quemadmcdum in explicando patet
BtnihiUnemo,nullus(cumfubftatiuateaccipitur)quifquis,quicun
que.TRihil enim valet ,nullum ens 5 velnulla res.vbi fignum vniuer»
fale vides cum termino figniffcatiuo nemodd eft, nullus homo, nui»
Ius fubftantiue, idem valet, quilibet fubftantiuate, idem valet quod
omnis homo,quifquis,tdeft, omnis homo qui. ©mnesigiturh?
propofitiones vmuerfalesfundTRibtleft creatum a femeripfo.TRe*
mo fibi viuit.TRuU» fibt vita nedit. g&uifquis vel quicuque ©e/ ma
data obferuauerit > vita eterna habe bit-f IDuiufmodifolent vocare
terminos. mittos.quodfimulinfuafigniffcatione includant termini!
configniffcatiuum z figniffcatiuu, qu odq 3 z aliquid figniffeet t aliqua
liter.fTjerfdictisvidentutadnumeranda qufduaduerbiavniuerfa*
lia figna infua figniffeatione includetia. ^ tfemper,vbique,nunqu§ s
nufquam omnino, nequaquam hufufmodi.Semperenim valet, om
nitemporemunquammuliotempore.SIbique.omniloco-.nufqudmj,
nullo loco*.omniubjomnimodo.nequaquflm,nuHo modo, Beram
Interhfc talis efloifferentia,quod illaqup includuntfigna affirma»
tiud nonfdcium per fe enuncistioncm fimplicitcr vniuerfdlc s etia fi*
*,Lifccr tertius. ^ cxxxii}
ponantur in piindpio totilie ptopofitionis.^n =c bc «ppoftticnee',
Ubique animjiiafuncbomines^Scperammalufun £o mines, ae)m#
nino animalia funt feminee, no videntur afievniuertal s;cumfubie#
cta earum non Determinentur aliquo fignovniuerfali. 3‘i p:cdUtie
enim efiunciationibu8fubiectutneit,ammdlta,vbique autem vcliem
ptr licet p:f ponatur fubiecto , non Dicitur tamen ipfum Determina#
te , quoniam virtutem vniuerf alitatis fuc in ipfum non ej: plicat.O.'a
net enim virtus vniuerfalitatis incraipiumaduerbium incluta , lo#
lumque in locum t tempus qu$ fimulin aduerbi js includuntur cadit»
necpjotenditurvfque adfubiectum, animalia. Eunc autem oieun#
turfubiectum enunciationis Determinari vniuerlali tigno , quando
virtus vniuerfalitatis eius fuper ipfum cadir.lDere autem vniuerfa
les fient !?ep:opofitiones,ftitaDi?:erimu8« @btquc omnia anima#
liafunt bominestSeper omnia antnalia funtljomines-. i0mninoom
niaanimaltafuntbomtnes.^Secustameneil De aduerbiis negati#
tiie,5fftrmatiuisiiti8C02refpondentifcus,nunquam,nufqua,nequa#
quaJbec entincupi^pominturfubiectOjfaciunt enuntiationem fim#
plicirervmaerfatem,vt>TRuuqua fcomo potuit pieualere^eo.TRnf
quamimpij effugient i0ei iudicmm.TRequaquaimpiusmifericoJdia
obtinebit pofl mojtem&atio 3Utem.Diuerfitatis eft,quoni am nega#
tio inclufa vim vniuerfalitatis e^plicat,nonfolummterminum pio#
fimum ine ode aduerbiQfimulinctyfum,fedt omnia quefequuntur,
iufravulgatum.Dictum,‘lRegatfototunrneg3t quod fequitut , * fua
virtute eque in oiftintsitfa atque in propinqua agit.^Similiter oice#
dnmefi filia modo oefcduerbijs I?uiufniodi,que figna includunt par#
ticula.na-,vt:diquando y 9li'cubi-,9liqualiter,aliquatemi6,aliquoufque
aut bniutinodi fi que fint alia, que ejt fe non faciunt piopoftti-one par#
ticularem.„etlamfi ponantur in piintipio.Bnde ift e: aliquando im
pij poenas luent.Siicubiboininesnudtambulant.aiiquaufquema
litolerandtfunt,non.funt particulares enuntiationes, fedindifinir$
poiTuntqofic fieri vniuerfales.Hliquando omnes tmpij poenas luet
alicubi omnes homines nudi ambulant,? cctera.^n£>oftremonotan
dumefl quedam;figna vniuerfaltavel particularia accipi fecundum
equiualentiam,vt .cum tx pluribus tignis infe inuicem cadentibus,
feq? inuicem vel impedientibus velconfoitantibus, vnius figni alte
tiusfimplicis qualitas confurgit.Bt non aliquis,valet,nullus : noti
nullus, valet quidam-.non omnis, valet quidam nomnon ni^il, valet
stliquidmon aliquid/palctnil?il:arq 5 itainceterie« SDequibusfigno
tum ? p 20 pofitionumequipcllentijsr,Diceturpoilerius*
£aput.ijc«
t©* pjopefuione indefinita#
«gT\ £ pjopofitfbneautem indefinita vf dedum eft qutfnam fit vfus
•V^/eiusatquefignificarfo,? cui cenfenda fit fquiuakre. Cuidam
eam computant cum particulari ,iuft* communem illo2um regulam
quam toff llogtfm©;Hmlib?« fclent adducere, ©e indefinitis ? par#
R v
jtDe enunciarione.l?
mal rationale fignificat vnum perfe.
Sd. Uij.at' f| Ad quartum rcfpondeo negando antecedens, & ad proba-
tionem refpondeoperpropofitiones.
l^ilma j>. flPrimapropofitiointelleflus angelicus no mouetur,neq;eft
mobilis motu generationis nec corruptionis,
ii.piopofi. ^Secundapropofi tio.lntedefius angelicus potcfi mouerilo
calitcr vt, Si angelusintelligat me deorfum & in via Si fut-
fum,id e ft,in patria.
tij. piopo. qjlntclledusangelicus non pote fi moueri motu augmenta-
tionis,nec diminutionis.
iiij.piopo. jfjlntelkfiusangelicus potefimoueri motuaIterationis,fcili
cetdenoninteliigentead intelligentem.
V. piopofi. <j Vltimapropofitio eft refponfiua.Intelleftus angelicus po-
tefi moueri de veroin falfum&r contra, &fic patet refponfio
adarg.quiain his refpefliuisnoncltinconueniens intellectu
angelicum moueri de vno contrario in alterum
.
Sd confit. Ad confirmationem nego fequelam,&ad probationem
refpondeo perpropofitiones.
T^iima.p. Prima propofitio.Cafus non eft admittendus,
tj.piopofi. jj Secunda propofitio. Deo non creante, velproducete impof
ftbile eft quod aliqua propofitio mentalis vocalisnec feripta
producatur.Exquoinferturquod in illocafu nulla propoli,
tio erit. Ex quo infertur quod nec erit vera,vel falfa,& ex ifta
infertur quod nulla erit veritas, ncc falfitas,&fic nihil aliud
a Deo erit quod a Deo non fit comproducium, vel creatum,
ad.v . afg. Ad vltimum refpondeo negand o antecedens, & dico quod
diffinitiopropofitionisinmateriacontingenti datur per op-
. pofita eft enim contingens quod potcfte(Te,&poteft noe/Te,
Continges f,militer diffinitio propofitioniscathcgoricpdaturperoppo
’ fita,puta verum autfalfum .Item diffinitio cotradifloriorum
incomplcxorum daturper oppofitaipatct & fimiliter cona-
riorum.
Sequuntur aliqua dubia circa materiampropolitionis.
fjPrimum dubium.AnDeusfitpropofitiof
Ij.oubium. flSecundum.An veritas, &falfitasrepcrianturin propofitio-
ne vocali Sc Icripta;
fTcrtium
'It Liber rertius.jt cxxxvij
^Tertiii.An veritas velfalfitasdiftinguantur rcalitcrapro- ll|.irgum£
pofitione mentali?
Ad primum refpondctur per duas propofitio nes. Sdpil.eti;
^Primapropofi. Deus fecundum quofdam eft propofitio. P ! i-pio.
Probatur, fignificat fibi vere, ergo eftpropofitio. Antecedes
patet, fignificat fibi Autechrilium fore , AdamfuilTe &c . Ex
quo infertur quod eftpropofitio fingularis, vniuerfalis.in-
definita 8 i particularis , affirma tiua & negatiua,cathegorica
&hy pothetica, non habenjfubiectumneq praedicatum neo;
copulam. P ! «P 0 *
^Secunda propofitio,Deus nullo pactoeft propofitio logi-
ca, probatur quia non mentalis(cum fit qualitascreata)non
vocalis(cum Deus non fit ensfucce/Tiuum,)non feripta c um
Deus non fit enslineatum.
fAdfecundum, Videtur quod veritas & falfitas reperiuntur
in propofitione vocali &fcripta, quod probaturfic,Suntpro-
pofitiones,ergo ver* velfalff.Sedprodariori notitiahuius
dubfi ponuntur propofitiones.
^JPrima prop.Propofitio vocalis & feripta nec eft vera nec
falia , Nifi in quantum fubordinatur mentali vera: vtlfalf*.
tjjSecunda propofitio, Propofitio vocalis vel feripta dicetur ij.piopot,
vera velfalfa,nondenominationeintrinfeca,ficut mentalis,
fed extrinfeca,ficutcirculusante taberna m,fignificas vinum
venale,dicitur verum velfalfum de nominationeextiinfeca
&hoc habet Scotusfexto metaphyfica-, queft.terria,&: Irbro
primofententiarum,diftinctionetertia.q.iifi.art. fecundo.
i|Ad tertium dubium,Dicitur breuiter quod fi veritascapia- Sd- fij.en,
*urprohabitudine,feu relatione propofitionis mentalis ad
fuumfignificatum,veritas&falfitasdiftinguunturataIipro
pofitione.Probaturdupliciter, Primo, quia accidit propofi-
rioni quod fit vera velfelfa. Patet,ponatur ifta propofitio,
DigitusSortismouetur,motodigiro eft vera,quiefcentedi
gitoeftfalfa.
^Cofirmatur.Propofitio manet non manente veritatecius, Confir.
ergo diftinguuntur realiter. Secundo probatur fiepropofi-
Kio mentalis eft qualitas realisabfoluta,vetitasautem c ftrela
>£ De mundatione. *f<
tio,ergo diftinguiintur realiter.
^ Vltima propofitio, Aliqui dicunt, quod veritas non eft ni/i
propofitio vera,&falfitas nihil aliud eft quam propofitio fal
fa,quibusnQU attentior tum propter dicta, tumetiamquia
veni & falfum lunt patti onca fepar a biles a propofitione me
tali, ergo diitinguuntur,
Captit.rij.
oppofitfonc in generali*
^efo Ita te piopofitlone z vari js eius oiuiftombus ac fpe*
Xc ciebus vtcunque oeclaratis,pofcit o?do 5 vt ad pzopofuionum
fimpiicium oppofitiones tranfeamus.lfccundaenimpariter-: vti*
1 ie erit b’-nufmodiconfideratlo,vt cognofcatur, que p:opofuic,cu!j
quomodo»? qucufque opponatur ftue repugner, fecundum veritae
aut fecundum falfitatem,3Ut fecundum vmmquefimul; varias quo#
que oppofitionum fpecies abinuicemoifcern^re/ingiilarumque le#
gesa naturas tenere.f>£>:oquarumreriimfactlio 2 i? pleniosiintel
kctu,p:emittendf fune ou$ otuifiones,3liep?oporitionum>quarunt
p?io: bec clUtfbtopolitionum queda participant vtfoquc termino,
queda altero tantu,quedivsro neutro termino particlpanc."jg>:iml
meb:i ecemplufunt p 2 opofuiones,©mnisbomo eft animal,
TRulltis bomo eft animal. Secundi , ©mnis boroo eft animat, TR ullus
Ipoino eft afm 9 .1£eriij , ©mnis bomo eft animal, TRulla arbot eft bru*
tttni.3)n illis autem folispoteft inueniri oppofitio,qu£Vtroquetet
mino participant.^ Secunda oiuiflo eft, qua fubdiuiduntur p:opo#
fitiones vtroqueterminoparticipantes,in bunc modum,' ]£?opofi#
tionum vtroque termino participanti um, quedam fecundumeunde
otdfnempartidpantialig vero fecundum alium tinuerfumozdine*
]£t 2 itme/:emplumfunr,bf oue^mnisbomoeftammjUTRuUusbO''
m.o eft animaUSecundi bc,©mnts bomo eft animal, IRullum animal
eft bomo.gn illis autem fbHs ptopjie inuenitur oppofuio,que vtro
que termino fecundum eundem ozdinem participant.^ ibis ptemif#
fis quidnamfit oppofitto,? quot fmt eius fperies oeclarabimus.£^
Slriftotele itaque bec colligit uroefinitiooppofittonfs.
3£effnltio
«ppoiitio
siis.
Contradic tiofiue oppofitio eft affirmatio SC negatio op-
pofitar.
^fCuias Definitionis fclc eft fenfua, ©ppofitio eft repugnantia intef
t>uasp 2 opofittones,eiufdem omnino fublecti? efufde omninopze*
dicatbquarum altera eft affirmatiua, altera negatiua.Belfic,©ppoft
tiodd eft^jjopofuiones oppofit?,funt,p 2 opofitio affirmatiua z pzo
pofuio negdtiuajeiufdem fwbiccrt z eiufdero p^dkatt.gft inter b^
$*Liber tertius. ^ cxxxvip
bonus BuUue1?omoeftbc»nu3 , vera eft oppoll*
tio. Sub l?ac autem oefinitionemon continetur oppofuf o fubftter*
Ra,qu$ eft inter piopofitionce eiufdem qualitatis, z fumitur tantum
fecundum Diuerfam quanti tatenr.ptoptcr quod no meretur oid op*
pofieio,nifi admodum imptopdeXlartuo quoque z generalius fo*
let Definiri oppofitio l?oc modo, Oppofitio eft repugnanti jouarum fteis Dcn*
p 2 opofitionum,vtroquetermitjo partlcipantiumffecundum eunde nitto op*
ojdiitem^elin qualitate tajuum*velin quantitate tantu» vel in qua* pofttioni®
litate *quatitatefimu!.«2luf Definitio etiam oppofittonem fubalrer
nam intra fe concludit. Sub p:imo Definitionis meinbto conrinen*
tur oppofitiocontraria.t oppofitiofubcontraria-.quafum vtrjque
eft inter ptopofitionea folum qualitate Differentes. Sub fe :udo mc*
b;o eu oppofitiofubaltema, que(vtism oictumeft ) pjopofitionum
eft fpla quantitate Differentium'. Sub tertio eft oppefitio contradi*
Ctotia^que eft inter pjopofitiones qualitatefimulc quantitate repu*
gnantes ‘s0.ue omnia infequentibus fient claric 2 a,vbi ante oculos
Singularum oppofirionu conftituenturefejnpb,
^Determinata materia enunciatioris qud ad quid eft , 8 C
quo ad diuifionsno cflentialem & accidentale , nunc
aggrediendum ad quafdam proprietates eiriiciatto*
ji i s fi mplic is,qua? funtoppofitio,conue rfi o ,& *qui
ppllentiajprimd de oppolitione
.
primo nota qudd hic fumitur oppofitio pro repugnan-
tia propofitioniim 8 c non terminorum.
Secunda notadu eft, quod oppofitio poteft capi tripliciter. &ppcfi'
q Vno modo qudadapprehcnfionem&fic nulla eft repugna trfpUcite^
tiainter propofitioneSjContrarias contradictorias&c.quia Bppofr *
poffuntfimu! apprehendi. tio quo
jgSecundo modo poteft capi oppofitio pro repugnatia dua *ppze*
rum propofitioiium,qu6adeffeineodcmfubiecto > 6c ficturi' 0 pp°£'
Ueftrepugnantiaquiaifta?dua?contradictori«epoflunt effe ri o p:o re
in eodem intellectUjQuilibethomocftiuftus^liquishomo pufluan ti*
noneftiuftus. .
^Tertio modo capitur oppofitiopro repugnatia qud ad af~ &PP
fenfum & defeeium, 8 C fic capitur in propofito, quia nullo pa *
cto intellectus poteft affentire hqsduab 9 cotrarqs,QuiIibet
hb eft iuftus,Nullusho eftiuft usded bene diftentire vtriq,cu
poffint fimulefiefalfa?, & fic dicedum eft de al^s oppofttioni
bus fec undam fuas leges, vt infra patebit.
K Deenunciatione. +
4|[Scdcontradictain textu, & in commentoauthoris
fic arguitur.
1p!i.ars. ^jp r ; ma d£ u if, 0 eftinfufficienj, ergo non ttutnda,pmapro-
pofuionesalif participant vtroqitcrminojaliievnotammn,
aliae nullo, SCc.
flPrimo c ontra primum membrum fic. Nullae funt propoli-
ttoncsparticipantesvtraq;voce,ergo illa regula falfa. Seque
la eft bona.antecedesprobo. Aitenim Philofophus,quod fe
mei dictum eft ampliusrefuminonporeft. Probatur etiam,
Qubdfunt prolationes tot funt voces, vtifta, Homo eft ho-
mo, tresfuntprolaciones,crgotresfuntvoces,Sifortiusin
hac,Homoeftanimal, cumfitmaiordifferentiainter extre-
maiftius,quamillius.
1 ’ 3 ®* ff[Sec undo arguitur ficcontra fecundum mebrum.Exfecun-
domembro illiusdiuifionisfequeretur quod hx duatpro-
pofitiones.Leoeft lapis, & Homo eft lignum, participarent
vtroq; termino tantum. Sequelam probo, quia participant
eadem c opula,fed confequcnseft contra vfum logic orii, er*
, go regula nulla.
it;- 9 S- ^Tertio a rguiturlic, Contra primum membrum illiusdiui
fionis, Sequeretur quod iftfduatpropofitiones participarent
vtroq; extremo, puta,Homoalbus eftanimal,St Homo efta-
nimal,fed eonfcquensef:falfum,(vtpatet)cum fnbiectum
vilius non fi t fubiectum alteri us.
HfiafS- ^Quarto fic,Ex eadem diuifione iftx contradictoria' non
participant vtroq; extremoquod eftfalfum , id eft , aliqui*
homo currit, St nullus homo currit, quod probo, cum fubic
erum affirmatiuatfittotum hoc. Aliquis homo, &negatiua:
folum ly Homo, ergo diuifioillaeft infufficiens.
Sd ptimu Ad primum refponderur. Negando antecede ns, &ad pro-
bationemconcedo authoritatem phi!ofophi,&' etiam confir
mationem,& relpondeo quod propofitiones non dicuntut
participare vnoterminoin numero, fcd vnoinfpecie velin
aequiualentia,quiafecundii Sc otum in fecundo, diftinctione
fecunda, eadem resnumero exprimitur per plure* vocet; vt
'It Liberteitius.Jt cxxxix
Jto eft rifibilis, animal rationale eft rifibile,rifibilecurrir,&c.
<[ Ad fecundum refpondeo negando fequelam,&ad proba-
tionem dico, quod terminus in propofito fumi tur pro prardi
tato Sc fubiecto, non procopula
.
Ad tertium reipondetur quod regula intelligitur deextre-
mis totalibus vel principalibus, Sfie poteft dici quod illa
dup propoiitiones non participat extremis totalibus/ed be
neprincipalibus.
*[ Ad quartum refpondetur negando fequelam, & ad proba-
ti onemdicoduo, primum,quodiftpparticipant vtroqueex-
tremo,&li aliqua eft variatio hoc non prouenit ex parte ex-
tremorum, fedex parte fignorum quod nonimpedit : vtali-
quis,nullus.Secudodico,& magis!ogicaIiter,negado quod
ly Aliquis fit parsfubiecti.cum virtus eiustranfeatin pnedi
catum, denotandoipfumdicide fubiecto particulariter, de
quo vifum efiin materia fuppofitionum,
Caput-tiij.
©e fpedebua oppoiitionia.
H Sftgnat Briflotelee oppofitioni tres fpecies,p!opofttfone*
oppofitae biuidens.in contra riae, rubcontrarias.ftue (vt ip<
Te eas appdlat jnon contrarias, e contradictoaiaa.Ejieo quoque fui
guLrum aflignantur Definitiones in bunc modum.
Contraria; enunciationesfunt, fi quid enuncieturvniuer-
fali vninerfalirerineffe&noinefTe.Subcomraripenunciatio
nesfunt/i quidenuneietur vniuerfaliparticulariterineffc8f
non inefle.Contradictoria; funt affirmatio Sc negatio eiuf-
dem de eodem, quarumalterafignificatvniuerfalitertaltera
vero non,
qi&uarum Definitionum biceflfenfus.Cotrarie fiunt ,cum aliquod
tdempifdicatumoe eodem fubiecto termino communi ptfdicatut
in altera vniuerfalfter e affifmatiue,in altera vniuerfalfter z negati»
ue.Subcontrarte funt, cum idem p;cdicatnm pe eodem fubiecto ali
quo terminoeomuni ptf dicatur, in altera particulariter e affirma*
tiue.in altera particulariter tnegattue.Contfadlctoilpvero funt,
eum idempJSdicatum Oe eodem fubiecto termino communi piedi*
ad fecudl
Sd tertia*
Sd quarta
Contrarie
Subcotra»
rte.
Contradi»
ctotie.
>$ Dcrnunciatione. «I*'
<atuf , inaltefavoiuerfallrer ? affirmatiue , inaltera aurem pab
ticulariter z negatiue , £3cl in altera vniuerfaliter z negariue , in
altera particulariter z affirmatiue . BDulto vero elatio: eft mo«*
duspofterioium quipiedictas oppofitionlsfpecicsitasefiniunf.
Contraria funt , vniuerYalis affirmatiua z vniuerfalis negatfua
eiufdemfubiecti? eiufdem p:edicati. Subcontrari$ funt , particu*
laris affirmatiua? particularis* negatlua eiufdem fubiecti ?eiufdetn
p:edicari.£ontradiceo:te funt vniuerfalis affirmatiua ?partlcuV
fis negatiua : vel , vmuerfalis negatiua z particularia affirmatiua,
eiufdemfublecti z efufdem p:$dtcatt. Subalternas quoque fimilitet
oefimunt inl?unc modum,Snbalterne funt vutuerfalis affirmatiua,?
particularis affirmatiua,vel vniuerfalis neg9titia z particularis ne*
5 ariua,etufdem fubiecti z eiufdem p:gdicari.*J TRunc tu fmgults ante
oculos conflituamus ejceinpla.Jfff funt cetrari?, i0mnis I pomo eft
iuftus, TRullus pomo eft tuftus.Bmbe enim funt vniuerfales , altera
9ffifmatiua,3lteranegariu3,idem Rabentes fubiectum bomo,? idem
pjcdicatumiuftus.lDf funt fubccntrarie, Cuidam bomo eft iuftusj
g&uidam bomo non eft iuftus,atnbe enim funt particulafesialteraaff
fftmatiua,olrera negatma^fte funt ccntf3dktO2i£,£0mnis I?omo eft
fnftus, i0.ardam bo;r.o non e'fc iuftus.ljtem ? ifte , TRullus bomo eft
iuftus, Cuidam bomo eft iuftus. 3jU? rianque funt vniuerfalis afftr*
niatiua? particularis negatiua. ib£ vero funt vniuerfalis negarim?
particularis affirmatiua, omnes eiufdem fubiecti z eiufdem ptedica*
ti . £0emque be funt fub3lfern?,{0mms bomo eft iuftus, ^.ukbi»
bomo eft iuftus.^tem z f fle, THullus bomo eft iuftus , Cuidam
bomo non eftinftus.Sunt enim ou£ priojes vniuerfalis
affirmatiua,? particularis affirmatius . aitere vnt*
uerfclis uegatiua,? particularis negariuajbni
nes ewfdem.fublectUz eiufdem ptedi*
C8ti.j0.u? omnia in bac figura
ad oculum licet
intueru
jeLibertertJu*.^ cxj
Omnis hc- CON- thdlushb»
jnoeft TRAR1AE, moeft
iuftiuu Mus,
<
03
>
S oie.
W
>Gf
Quidam SVBCCN- Quidam h 0
homo TRARIAE monon
«ftiultus, cfiiuftus.
CapHt.jcftif.
f 2£e conditionibus quibufdam ad pernetam
oppofitionem requifitis.
V Td0tandfivetoeft,quodoefinitionesfpederu opp cudonis fom
{Vlpoftte no penitus vniuerfales funt e omnino fufficietes,mfijn<»
1 M uper lingulis cddttio vna addatut.BideUcet ad perfecta cotra
rictate requifita coditiol^c eft,Btnofit in ^pofitionib» affignatie
'liqui 6 termin^qul novt minimu ialtefs vniuerfditerponaf.lDui»
S iijj
'K Dccnunciationt. tf
Conditionis befectu lft£ non funt vere contrarl? » <0mnl3 portio eft
animal, omnis l?omo aliquod animal non eft . Iota enim Definitio
contrariarum fupzapofitaelsconuentr.quonlamfuntous piopofi*
tiones-.quaru altera eft vntuerf alie afTirmatitta,altcra vniuerfoUene
gatiua,idep2o:fusl?3bete9 fnblectu,ldeq3 ptf dicatu. SedefUnels
terminus antmal, qui tn neutra vniuerfaliter ponitur . TRon enim in
ptima,vt mamfeftueftmecinfecuda-.quoniiinegatioef poftponitut
j0ictueft aute fupza negatione no l?abere vim nifi in ea, que fequun»
tur. t0.uod aute £e non funt contrarie,patct,quonia fimul ver$ funt
quod eft contra naturam contfariaru,vt pofterius oeclarabitur.0e
veritate iftius,i0mni9l? orno eft animal, certilTimum eft. 25 c altera,
i0 mnis l?omo aliquod animal no eft, Declaratur quod vera fit, t0in*
nis enim I? om o leo no efl, igitur omnis l?omo aliquod animal no eft
ISiufdem conditionts Defectu l?e quoque non funt contraria, ilniuf
cuiufque fcominis altera manus efl oejrtera, z ^niufcuiufque ^omi-
nis altera manus no efl oejctcra. 23mbas enim conflat veras efle. j0 e
fecunda patet quonla vniufcuiufque lpominisftniflra manus non eft
oertera,igiturvmufcuiufque Ipominis altera manus no eft Dextera,
Si aute vera velimus afifignare contrarietate, curandum eft,vt ter#
minus file qui in neutra pofituaeft vniuerfaliter, vt minimuinalte*
raficaflfignetur.glndelpefunt contrarie , i0mnis l?omo efl animal,
i0mnisl?omononeftantmal:vel, i0mnisl? orno omne animal non
cft:vel,;0mnis l?omonullu animal eft,que tresequiualent.Jtemfce
cotrariantur , ilmufcuiufquefcols vtraque man° eft oep tera.Bniuf#
cutufq^ l?ois altera man* ne eft o;ctera,Stel ficjilmufcuiufque borni
nis altera manus eft ©eptera.^niufcuiufque ljominis vtraque ma*
nus noeft oejctera. ^IJdzo fubcotrarijs autequafi oppofitarequiri»
tur conditio,nefttaliquisteminu9in vtraque vniuerfaliterpofi*
tus. ^Jd enim i mpediret fubcontrarietateXuius Defectu i fle no funt
fubcontraH^,^.uidaml?omo omne animaleft, t0.uidii??omono eft
3nimal.lbicenim terminusanimaUn vtraque renetur vniuerfaliter
^.uod aute non funt fubcontrarie, patet : quia a mbe fim ulfalfe funt,
quod eft contra naturam fubcontrarlarum.Sicautem affignabuntur
fubcontrarte,i0.uidaml2omo efl animal, Cuidam Ipomonon eft ani
mal.elel ftc, s0.uidam omo omne animal eft,f0. uida l?om o ali qu od
animal non eft, caute fic pzeponendo terminum antmal in fecunda,
ne vniuerfaliter acciptaturi f ‘ ]£>o:to incontfadtcroaija, vtrumqtte
e quali vigilantia cauendu, videlicet vtnec in vtraque fit ideintermi
nus vniuerfali ter pofttue, nec in vtraque parriculafiter..gimwqu£
entm contradictioneimpedir.quoniiopojtetin contradictorijsta
lem fieri p2opofitionum comparatione, vt omnis terminus qui in
priori pofitus eft vniuerfeliterdn pofteriori ponaturnonvniuerfa
liter,
z
ecotrarf o, omnis qui in p2io2igticulartter J in pofteriori vni«*
uerfalitercoftituafur.lbuius Defectu iftc no corradicunt, 0mnis fpo
omne animaleft, i0.uida)?o no eft animalrin quib* tenninus animat
vtrobique vmuerfaiiterpomtur.TReque iftc, <0mnis l?o eft animal,
Aliquis Ijq aliquod animal no eft,to quib» termin» animal vtrobiqe,
' »?, Libe t tertius % ; cxlf
jiartlcuUfitef ponitur.Eme pitoies funt funul fjlfe.poflcriorco an»
Lic fiiuulvere-.quod eft contra naturam contradictoriarum , que non
pofTunt dTcfmuil ver?, aut nmulfaife.^l^n fu battemteverocautlodt
adhibenda, ne altquistermimisvniuerfaUter ponatur in particulari
qui non itemvniuerfaUterponaturinvnitierraU.ilbutusDeffectuill 5
non funt fubaUerne.cdimusbomoanimaUff^Uiidam botno omne
animal dl.Snimal enim inparticulari tenetur vniuerfaliter,,cum:iu
vniuerfali non vniuerfaliter pofttum fuerit, t&uod autem Ije no fint
fubalternp,patet,quoniamfecimdumlegemfnbalternarum,adverita
tem vniuerfalis fequitur veritas particularia , tad.falutate particula
fi9 fequiturfalfitas vmuerfalis.Ibic aute no ita renbabet. jiU enim
vniuerfalis, 0mnie homo eilanimal.vera eilullaaute particularis,
t0„mdubomo omne animaleft,falfaeil,SJt igitur vere fint fubaltem?
opottet figmimvnnierfaXe abij ci in fecundam termino snimalbicen*
do, Cuidam I? omo animal efinaddunt recentiotes quidam, fmgulis
fpeciebusoppofttionum altas cautionesdednos imptefentiaru ru»
diiflaoeterminatione.coiitentiabfcedtmus,nelongenimiumadina.
niaptogrelTi.infecesfopbifticasfojfttan incidamus»
^[Vifa SCcxaminatadiffinitionecotrariarum, fubc ontra
riarupropofitionii,atque fubalternaru,yt clari’ appare-
at ventas cotraaliqua tagemia ipfatn marcriajargu.fic»
Primo fic,Du.%' cotrariaepoffunt fimul effe vera?,ergodifla pji.arg.
nulla.Antecedehsprobo J & fequela eft bona.Sy llogifmus eft
fubietStuninligica , & Nullus fyllogifmuseft fubiectum in
logica,ergolexcontrariarumnulla,antecedeseft Scoti in fua
logica,& confequens probo inductiur, lite fyllogifmus non
eft fubiectum in logica,& ifle fyllogifmus non eft fubiectum
in logica &ficdealijs,ergo intentum.
!|Sec undo arguiturfic rOmnis h omo eft terminu s c omunisfl instS»
gno vniuerfaii deferminatus.&l aliquis homo eft termin^co-
munisftgno non vniuerfali determinatus&ambatfunt vera:
ergofex contradictoriarum nulla.
SjTer.arguiik .Omnis homo currit, &aliquis homo 1:0 cur iij, a rg.
rit,funt cotradifioriattame incaftipoiTunt bmultlTe vere, er-
golex cotradifloriarum nulla. Etfitcafusqucd nullus vir fit
in mudo/ed fola: muheres&currant omnes affirmati ua eft
vera.vt patet per eius defccndetes& negatiuafimiliter, cum
fubiefium eiuspro nullo fupponat,ergo intentum.
€i Quarto arguitur fic,.\'ulluenscontingeter eft Deus, nullu (if)srg,
enscontingenter non efiDcus/untcotrarij & amb* ver*,
S V
2 »De enunciatione.»?
effatuum. ^[Scptimo.Quilibcthomo eft,b,animal,homon6eft animal
funt coiuradifloriat.Sf amba-falf*,vr pate tcrgo& cetarra.
^[Contra legem fubalternarum.
^[Subalterna fe inferunt in bonaconfequentia,vt omnisho
moti! animal, ergo aliquis homo eft a m mal, ergo non funt
adptimii oppofite.
Ad primum refpondetur concedendo quod Sortes currit,
& Sortes non currit funt cotraduSorisdc Iegeiquia nec pof-
„ - funt fi m ul effe vera nec ftmul falfa;, non tamen de modo nun-
aacon . c ; an jj )Curn nulla illarumfit vniuerfaIis,Etad confirmatione,
Hfc poteft effe vera Sortes no currit, di fringuo, vel lyfi mul de
terminatly effe&fic negatur, veldeterminatly poteft &fic
conceditur quod vtraque poteft effe vera, &vtraq, poteft effe
falfaimi in eodem initanti in quo harc eft vera , Sortes cur-
rit poteft effefalfa.
ad.if. i|Ad fecundum refpondetur, ponendo propofitiones.
Tpntma g’ ^[Primapropofitio.Vniuerfalitasvniuscotradidtoriae debet
pofitio. c jp e p ar ti cu laritasalterius/ine oppofitione & e contra.
Ij.piopofi. Sec unda propofitio.Propofitio prima eft vera ,dum modo
nonfitacceptiovnica,quiatuncinvtraq;diftribuitur vel in
nulla diftribuitur,&fic patet refpofio quia lyfaluos facien-
dos eft terminus acceptus vnica acceptione, qua propter
manet vniformiter in vtraq;.
Sd.Hj.afj. Ad tertium refpondetur, negandoqudd ili* fint contradi-
£ioris,8Cfiarguas,Sunt vniuerfafisaffirmatiua&particula-
risnegatiua eiufdem fubie<3iSfpr*dicati,crgofuntcontradi
Ctori*.Refpondeo,quod cotradifioriapiimateft ifta,Aliquis
equus requiritur ad equitandum,&: eft falfa & illa vera, Nul-
lusequus requiritur ad equitaiidum.Secundo dico quodeon
tradiftoriai ftius, Adequitandu non requiritur equus, eft ifta
Ad equitandum omniseqmisrequiritur,veIifta, Ad equitan
dum requiritur omnis equusquat eft falfa. Pro quo nota ,q>
ad inferendam contradid?ioneinpropofitionibus,inquibus
ponfiturfignafpecialia cefufiuafficuteftly requiritur) fem-
pereftneceffe negationem poni in principio propofitionis,
vel ad fignum fpeciale c onfufiuum.Viide ha funt cotradidto-
ris,ad
K Liber tertius.?» cxlv
ria?,a d equitandum requiritur equus, & non ad equitand um
requiritur equus, vel ifta. Ad equitandum non requiritur e-
quus .Dediftributione completa& incompleta quefitcirca
iftafiguafpecialiaconfufionisdicnim eftin materia de diftri
butione.
Ad quartum refpondetur,concedendo qudd ambre funt ve
ra?,8£ negando qudd fuit contradictoria;, tum quiafunt pro-
pofitionesde modo loquendi incofueto, tum quia ly animal
in vtraq; eft particularitas,& fre non feruatur lex contradicto
riarum.
^jAdquinturefpodeturconcedendo illas effe verasincafu
facili,& fit cafus q> aliquis ho cognofcat aliquid , fub ratione
hominis velanimalis,vel alicuiusfuperioris,non tamen fub
rationevenientis.tunc amb* funt vera;, Etquandoinfers,er-
go dure cotradictoriar funt vene,nego fequelam. Ratio, quia
lycognofcit, non appellat «queample,& a?que rcfiricte, in
vtraq;quodrequiritur ad dandam contradictionem, inprima
enim appellat reflr icte fub ratione venientis , in fecunda ve-
ro ample,fub ratione venientis vel fub aliqua alia ratione fi
biconuenienti,eritergo contradictoria primat, Aliquisho-
mo c ognofeit venientem, & non iAa aliquis homo venien-
tem cognofcit.
(JAd fcxtum,c o ne edo qudd ambat funt vera;, fed nego qudd
fuit contradictoria?, quialy Homo debet diflribuiin nega-
ti ua,& particularizari in affirma tiua,& propter modum in
confuetumloquendi,ly Homo non di (tribuitur in negatiua
Philofophusenim non dedit oppofitionem prspofitionum
de modo loquendi in c onfueto.ve 1 melius forte dicendu eft
qudd ifta. A fubftantia omnis homo eft arquipollet hjjs, Ali-
qua fubftantia omnis hom o eft :& fubftatia omnis homo eft,
quoad veritatem, &falfitatem,S: fic utilis duarfuntftlfatita
ifta, A fubftantia omnis homoeft.
^[Ad vltimum in fubalternisdico concedendo totum, qudd
iion eft propria contrarietas nifi in fola quantitate.
Eapttt.?»!.
f Be oiucrfa materia piopofnionum.
ad quaft»
ad quinta
9dfeftum
adfepti*
mum.
Deenunciatione.
a Aoniam autem fuptaoifimu e> cotrariae interdum ftinul pof
fefalfasinueniridubcontrariasautcm fimnl veras: a dcog'
nofcendum.qu^ illarum polTtnt aut no poffint fimul ef Tefal*
f e aut ver* ,oiriingultur triplejc materia enuntiationum, nempe nara
rjUS:Contugeii6,creniota.']£er materia autem totius enuciauonte
jntelligfmusambofimule^trema.fublectucp^dlcjtujcrccunduljabf
tudinel?o 2 ucuo:u adinuicem/umituriria oiftinctio mstcrie.^uo
pofitio illa oicitur eflTe oe materia naturali, in qua fubiecto ptedicatu
comienitetTentialltervelvtminimumnecefTario. ^tcumgch 9 p:$»
dicaturoe fpecte,fperies oe indiuiduo,cifferenti9 oe fpccic collitu*
ta,aut paopriam oe fubiecto.Ot f £ enuuciationes, i0mn:3 fcomo eil
animai,i0innis bomoeft riftbili3,i0mnc animalerifenfibile .funtet
materia n3tura!t.£*econtingcntiautem materia efleoiciturp 2 opoii
tioilla,in qua p:cdicatu:n fubiecto conuenitcontingenter/icvtpof
fit adefje e abeffe^!butufmodi eri ptcdicatio, accideris ce fubiecto.
'jg>oftremo,oe remota materia oicirurefle illo p:opofitio,cniu3 p:?
dicatu non poteft vere affirmari oe fubiecto. BIt omnis bomoeftafi»
nus.f&atio aute i? 02 un#minum eri fatis maniferia.^n primis enim
enunciatiombu9,quia ptedtcatu fe babetadfubicctu naturaliter, Ipec
erieflentialiter vel neceriario, ideo oe materia oicuntur effc naturali
3}nfecudi9,quia ptedteatufe l?abet ad fubiectumcontingenteroe ma
tefiaoicutureflecoringenti.Jn tertijs quia p2ediC3tu non potori cu
fubiecto c.ouenire,fedabiumce funt penitus remota tcifparata, ideo
merito oe materia oicutur eiTe rem ota ftue cifparata. ^Ibieptgmif*
fis, nota quod ptopofittones cotrarif oe materi3 naturali no poffunt
vnquamfimulefrefalf^XimiUtcrnecinmateria remota. 3n materia
enim naturalifemper aifirmatiua ertverarimo neceffaria.^n materi»
aure rem ota,femper negatiuaopoateteffevera.lReque Jpicigfturne
queillic,pofrunt3mbec6trari?fimulefrefalff,3nmateriaautecoffn»
gentidnHeniripofTunrambefimHlfalff.^t 5 i 0 mni 0 l?omoeri iariua
TtuliusI^omoeriiuriuSjCmneanimalvobt^ullem anfmal volat,
']^ 2 opo 2 tionabiliter oicendum cft ce f ubcontrarijs,qued in naturali
materia, aut femotafimulnoopoJTuntfnuenfriverctquonia innatu
rali negatiua eft impoflibilis in remota affirmatiui item eri impof'
fibilis.^n materia autem contingenti ftmul poiTunt elte vere.
Caput.poij.
f ^e f quip ollenrijs p: ep oritionum.
£>ft oppofiti ones euunciatlonum,conuenientiiTCmimj videtur
Jfc^ftatim ce earumequfpollemia tractatum adiungere,quodequi
pollentiarum regul$ cognitione recentr pt^fupponant oppofirionu,
vtftatim patebit ep ipfo regulari pto l?ac re conriituendaru tenote.
Confideramus autem bicptopofitionesequfpollentesfiue £qtriu3*
lentes ,n.on ej: parte ipfozu terminot&fubiecti aut p 2 edicati,quo ra®
doiftascicimus equipollere.EulUuscicitjXDarcusioquitarsfed ep
pane rignotu vniuerfaltum aut particulari?, affirmantium negantis
certe n]Qdo i otdine adlnuice oifpofitcjuro, C^Aetque buiusgqut'
•gLiber fertius.^ exivi
pollentig notitia, ad obrcufio:esp:oporidonesali'i 0 cbrio 2 ibH 0 c' flares fcg
n
lucidanda 0 .^ 1 £>onutur auteequipollemiarutreoreguje.T^iina re* lcp:ocqut
gula,Sf alicui figno vntucrfali vel particulari pt^ponatur negatio, pollciitijfr
cquipoUebitfuo cotradictono. Secunda , St alicui figno vmucrfjU
poftponatur negatio, cquipoUebitfuocotrafioXenta. Si aHcni fi*
£7io vmuerfali vel particulari ptfponatur epoftponatur negatio,
gquipcllebitfuo fubalterno.f ]^time regule l^ic eftfenfus,Si in ali*
quajppofitionepjeponatur negati o‘alicui figno vniuerfali velpar*
ticulafidlla totaenunciatio ficpiepofitam Rabens negationem equi*
pollebit cum ea qu$ paiojis fine negatione erat contradicto2i3‘.i£jti
pii grati3,i0mt»i9l?omo eftiuftus,antequam ptf mittatur negatio,
^abef^anccontfadictoziam^uidamtomononeftiufiue^ucita*
quemlibet adijee negationem ptiozi ante fignum vniueffale,okedo
IRon omnia l?omoeftiuftus.Sii?3ncqucn's epplicare per aliam cla
ftotem fquiualentetn.cape illam contradictoziam p2io2is,s0.uid3m
komonon efUuftus/ptoifus enim idem V3let.£imiliteHft3,s0.ui*
darn bemo eft iuftus,i?ancb3bet contradktozfatmTRullus l?omo eft
(uftus.Stigiturpteponas negationem p 2 f otl, btcendo, TRon quida
fcomo eft iuftus,l?uUie cquipollens eft illa pttotis contfadicro;ia,
mullus l?o eft iuftu 8 .€>po 2 tet autefecundu^ancregulam, negatio*
Bempieponi toti ptGpofitioni.fSecundaregulafic eftintelltgenda
Si in aUqua ptopofiuone figno vniuerfali poftporwtur negjjrio,p?c
dicatum negans , illa equipcllebit ei quf pttotis nondum poftpofita
negatione fuerat cenr rarta.£j: empligratia.tDe contrarie funt,»€>m*
tiis Ipomo eft tuftu9,Tftullu8 Ipomo eft iuftus.^n ptima fi libet , poft*
pone neganonem,ou:endo, (0mnie £omonon eft iuftus. ilis fetre
cui ^quipclleatr^ilifcilicet contrarie p 2 io:is, TRuUusJjJomoeftiu*
ftus.Sc rurfum,in Ipac poftpone negationem oiecdo, mullus ipomo
no eft iuftus.elts fure mod o ait equipolleatf nimirum p:i 02 i 0
contrarip ,i0mni8 Ipomo eft inftuWfRotandmtrautem eft in Ipac rega
la non fieri fermonemntfioe figale vniuerfalibus.^n particularibus
enim fecundum poftpofitionem negationis,fpect4isnort fumitur
cqmpollentia.^Xertiafegulafic eftinteUigenda,Si alicufptopofi
ttoni geminam adijeias negationem, alteram ante fignum vniuer fale
Vel particulare^ltcrem poft tpfum, illa fquipollentem fcabebtteam
que eratfubalterna ptfoiisdn qua nondum adiecta erat gemina ne*
gat'io.©tiftefuntfnb9ltemp,0mni8l?omoeftiaftu9,!0.uid9m !?o*
tno eft iuftus.Sddeptioti geminam negationem,boc modo.TRon
omnis lpcmo no eft fuftus. iUsfcirecui pquipollcat^Ui videlicet,
j0.uidamlpomc eftiuftus.TJta vicifftm bec^.on quidam b orno non
eft iuftus ,equipollentem Ipabet illam ptfmam , 0mnie lpomo eft iu*
ftus.f ^tuanquamautem regulas iftasiamejrpofuimus ne ptopofi*
tionibus ipfts, facilius tamen figr.is applicamur , vtipfafignainfe
confiderantur.i0.uemadmodam (etepli gratfa)fectmdu pjima regu
lam.non omnis equipollet, quidanomquomam, quidam non. cotra*
dtctojie opponitur figno omnis . IRon quidam, equipollet nullus;
quonta quida. cotfadictotie opponiturfigno nullus*Suptafccund4
Dccnunciationc. >fr
feculam omnis ncn,$qulpollet nullus-.quonlam omnis, cuipoftpo
nitur negatio, contrariatur figno nullue.3tem,nullus non,fimlli xa*
tlone,$qulpollet,omnls.3uj:t3 terrlain regulam, no omnia no,equl-
pollet quidam. Sdijcftur p 2 £dlctls? alta regula, otdine quarta , ep
Duabus p2lo2lbu9velutconte;cta,SlouoftgnavnluerfaUanegatiua
ponantur In eadem ptopofitlone, alterum ep parte fublectl z alteru
eje parte pjf dicati ,ptlus equipollet fuo contrariod ujrta fecunda re-
gulam, z pofletlus fuo contradlctojfo per ptlmaimiS^empli gratia
3n Illa p 2 opofitlone,TRullus lpomo nullum anlmalefl,ouo ponutur
figna negatiua, TR ullus z nullum:alterum et parte fubiectf ,nullus:al
terum exparte p:ed{cati,nullum. BfTfgnando ergof?utus ptopofi-
tioni e equlpollentem,p 2 o pjlmo figno ponendum efl fignum cotra-
rium, omnis: p:o fecundo contradktoalum, aliquod. Stque ital?a-
beturcqnlpollens,(©mnl 0 l?omo aliquod animal efl.Slcifla,TRll?il
nUpllefl, equlpollet Ipuic, ^.uodllbet 3liquldeft.3fla>£jcnll?lloni'
feilfit,Jpjic,£jc quolibet fit aliquid . Ibec autem, TRIlpfLef nihilo fit,.
lpulccqulpoUer, t0. u odlib et fit ej: aliquo. Jfta.TRemonufquamell,
$ui'c,€tui libet alicubi eftJRullus Ipomo nunquam aberrat,iftl,€i.ui
libet Ipomo aliquando aberrat. (©mittimus autem l?ocmloco pto-
liplITimas , z moliris adltmlles enuclationes m medi u adferre, quod
omnia fere que in autljozibus z vfu vulgato contingit occurfere,ad
te lUam.fpectantia^tg paucis abunde ejWlmamus compte^enla*.
Caput.jrvuj.
fl0e conuerfione ptopofitionum*.
P Seteriam Determinatas fimpUdam.enunclationum-pJopzieta^
tes,s oppofitionemtgqulpollentlam,ell9lla nunc fuo oadine
paucis e^plicad3>que vulgato nomine appellatur cdiierfia.^lue
admodum enlmptopofitionlbusconucnit , adlnuicem opponi vel
^qulpollere,ficzc6uerd,fiuevertLfecundu extremo: u rranfmutatlo-
nem, Ita vt ep fablecto fiat ptedicatum,? ep ptedlcatQrubiecrumJjfl
f . autem c.onuerfiol?ulufmodi ouplejc,alterafimple;r s altera per accides
Simpiep Conuerlto fimplep eft,quando De fublecto fit ptedteatum,? De pte-
conuerno*. dicato.fublectum,manente eadem quatitate z qualitate psopofuio'
oum.lboceft , Eunc fit alicuius p 2 opofittonls fimptepconuerfio,.
quando fubiectum mutatur In pajdlcatum,? econtrarto , fic vtnec
quantitas mutetur,nec. qualitas paopofitionis. isltlflaenuoclario»
TRullus l?omo. ell animal, fimplid Conuerfione conuertltur in Illam,
TRullum animal ell boma* [email protected] 0 d enlmin p:i 02 i ell fubtectu,eflp 2 £-
dicatumin poflerlotl, cecontrarlo .. infuper eadem quamitas
vtriufque,qu oniam ambe funt vnluerfales ; eade qu oque qualitas,
quonia ambf funt negatlu£.Slc llb,^.uldal?omo ell animafcfimpli
ci coueriione in fcanc conuertltur, i0.uodda. animal ell \?omo.®ni'
uerfalts autem afflrmatlua l?oc. modo no potell recte conuerti.
illa,(0mni s fco. eflanlmalino recte conuertltur in llla,f@mne animal
etf J?omo>3jn omnienlm bona conuerfione opo 2 tetp 2 opofitionem;
eouierfam inferrelpfam In quam vel perquamcdttettitur,qu£c6mB< i *
Liber tertius.^ cxlvn
Hitcf appellatur conuertens.XIDamfcflum efl autem non valere 1 p ane
conlequentlam,i0mnlsl?omo eft animal: Igitur omne animal eft l?o
mo:cum antecedens fit verum snecefTartum,confequcne autem faU
fumsimpolTlbile.Tftonltemkacccmuerfionepotcftconuertipartl'
cularls negatlua.^t lfta,^.uoddani animal non efl I?omo,non recte
(n litam vertitur, t0.uldam l?omo non eft animal, THonenlm^cad
illam confequltuf.Bellnqultuf ergo, folam vnluerfalem negatluam
z particularem afFlrmatluam conuerti fimpllctter,
econuerfione.
(Jj Explanata materia conuerfionis fcc undum textualem expo
fitionem,pro clariori notitia exercitii gratia arguitur fic.
^[NuIIa eft conuerfiopropofitionum, ergo infufficientcrde ig:i, jrju.
terminatur materia conuerfionisaLogico,feuimpertineteT
quod iic probo , Omniscouerfiovel eft rerum fignificatarii,
velterminorufignificantifijVelpropofitionumexipfucopo
fitarum, primum paret, quia pertinet ad phyficum, fecundii
etiam patet, quia terminusnon conucrtitur in terminum, 8C
fi dicaitturconuertibileshoc eft quia vnut' velificatur de alte
ro,8c cc ontra, non tamen q uia vnus coiiuertatur in aliu,fed
tertiumprobo,fcilicet,qu(id nonfitc6uerf;opropofitioi;u,
quia bene fcquituqhscpropofnio, Homo eft animal conuer \ J ..
titur in illam, Animal efthomo, ergo prima corrumpitur SC
fecunda generatur ,quod eftfalfum,foliusenimfubftaiitip eft
generati o,& c orruptio probatur iterum , Corruptio enim
vniuseft generatio alterius, & ec ontra : vt habetur inlibro
de generatione, 8C corruptione.
•[ Secundo arguitur fic c ontra couerfi onem fimplicem . Deus ff.afsume.
cotmgentereftcrcaiis,ergodeusc6tingenter non eft creas,
fuutpropofiriones particulares, tameii in conuerfione iliarfi
non manet eadem qualitas. Forte refpondebis(ficut refpon
dediieft) quddhatpropofitionesfuntde conringentifpecia-
liter capto quxeonuertuntur in oppofi tam qualitatem.ltem
hate no eft propriaconueriio,cfidefubiecto non fiatprardica-
tum &econtra.Sed contra hoc arguitur fic.Inprima refpon
fione ex vero (equitur felfum.ergorefponfio nulla: Anttce-
densprAbp i Senef«quitur,conuertiiBtur in oppofifam qua-
li tatem.Deuscontingenter eft crearis, ergo de us nori comm
[Document text truncated for crawler view.]