Tristia

Lips ntir rue 2 e Mea mant SENA WV S Y y CNN GI ^W vens pO MIL VAS C3V NE EG HU 1 1 EA LATINORUM S EE ons OFFICINA REGIA | al ^O VE B. PARAVIAE ET 800 P. OVIDH NASONIS E IIOII RECENSUIT, PRAEFATUS EST, BREVI APPENDICE CRITICA INSTRUXIT - CAROLUS LANDI IN AEDIBUS IO. BAPT. PARAVIAE ET SOCIORUM AUG. TAURINORUM-ROMAE-MEDIOLANI-FLORENTIAE-NEAPOLI-PANORMI GENUAE, apud MONTALDUM Bibliopolam. LETTERARIA & 10: at 2 E E E x t Reale 1 : G. B. Para d: e tam T n ) xoi 9147. * - PRAEFATIO Ovidii Tristia, quibus poeta ingeniosissimus, ' carmine temporibus conveniente suis', animi angores saevientis fortunae ieétibus propemodum fracti levare conatus est, non tam propitia habuerunt fata quam aliis eiusdem poetae operibus contigit, si quidem qui duo tantum libri mss. omnium vetustissimi ultra - duodecimum s&aceulum ascendunt, ii nonnisi mutili hodie praesto sunt. Nec diu est ex quo innotuerunt et Laurentianus olim Marcianus 223, L nota insignitus, qui optimae in primis auctoritatis et fidei habendus est, quamquam multimodis erroribus scatet librariorum ineuria propagatis, et reliquiae eodicis TTrevirensis 60, quarum utrum paucitas magis dolenda an praestantia praedieanda sit dubitari dicit Ehwaldus, a quo detectae illae sunt (1), suffragante Oweno, qui primus, opinor, earum subsidio usus nuper est in Tristibus denuo edendis (2). Quae postquam reperta sunt exemplaria — qualia fere Nicolaus ille Heinsius optavit, nullum se exemplar questus habere, quod multum senii ac vetustatis prae se ferret — praestanti sollertia miraque sagacitate eorum praecipue doctorum hominum, quos dixi, res eritiea atque operis recensio mirum quantum profecit. (1) 4d. historiam carm. Ovid. recensionemque symbolae (Progr.) Gothae I. 1889; II. 1892. (2) "Tristium libri quinque, Ex Ponto ll. etc. — Oxonii, e typographeo Clarendoniano, MDCCCCXV. B NIE ACCADENTA DELLE SCIENZE ; L'OPERA DELLA DITTA a. B. PARAVIA- & C. Classe di Scienze morali, storiche e filologiche. Adunanza del 10 Dicembre 1916. Presidenza del Socio Senatore LORENZO OAMERANO, presidente dell? Áccademia. Sono presenti i Soci: OrnrrgoNr, Vicepresidente dell' Accademia, Pizzit, D'Encorg, BRoNDr, SFORZA, EINAUDI, BAUDI DI. VESME, ParETTA, VrpaRI, PRATO, e STAMPINI, Segretario della Classe. B seusata l'assenza dei Soci: S. E. Bosxurr, Direttore della Classe, MANNO, CARLE, S. E. RUrFFINI, e SCHIAPARELLI. Si legge e si approva l'atto verbale dell'adunanza precedente del 26 novembre u. $. Il Socio Segretario STAMPINI, EU Tattenziónó mu Colleghi sui primi nuns volumetti; inviati in omaggio all'Aceademia dalla Ditta editrice, del Corpus scriptorum latinorum Paravianum moderante Carolo Pascal, cioG i Catulli carmina per cura di Carlo PAscAr, la Germania di Tacito per cura di Cesare ANNIBALDI, il De bello civili di Cesare per eura di Domenico Bassr, i frammenti De re publica di Cicerone per eura di Carlo Pascar e Giovanni GarBrATI, e l'Octavius di Minucio Felice per eura di Luigi VArwAGGI. Messi in rilievo i pregi intrinseci delle cinque pubblicazioni, il Socio STAMPINI aggiunge ritenersi in dovere di esprimere le piü vive congratulazioni alla Ditta G. P. Paravia, la quale, nonostante le gravi difficoltà dell'ora presente, ha eoraggiosamente affrontato, e seguiterà ad affrontare, non lievi/spese per dotare l'Italia di una commendevole collezione di testi latini eriticamente riveduti con criteri propri da filologi di riconosciuta competenza; collezione che, se, come giova sperare, sarà continuata cosi bene com'é cominciata sotto la strenua direzione del dottissimo professore di letteratura latina della R. Università di Pavia, Carlo Pascar, varrà finalmente a fare scomparire un vuoto da lunga pezza deplorato nel nostro Paese, che per le edizioni di puro testo dei classiei latini deve, pur troppo ancora, rieorrere agli stranieri. E poiché la Ditta Paravia Ma. dà prova insigne di voler contribuire potentemente al sempre maggiore incremento degli studi latini nelle nostre scuole medie, il Socio SrAwPINI, dopo aver ricordato com'egli abbia avuto occasione di segnalare, prima nella Rivista di filologia e d'istruzione classica e poi, pochi giorni addietro, nella Gazzetta del Popolo, l'opportunità di rifare il Vocabolario wniversale latinoilaliano di Antonio BAZZARINI, pubblieato in "Torino dai Cugini Pomba nel 1850, affinché l'Italia possegga finalmente un suo lessico scientifico latino, degno di stare alla pari con l'ottava "edizione dello Ausführliches lateinisch-deutsches. Handwórterbuch . di Carlo Ernesto ed Enrico GxonGES, osserva che la Ditta Paravia . renderebbe, dal eanto suo, un grande servizio alle scuole classiche medie italiane, se proeurasse il rifacimento del lessico - —8eolastico compilato dal suo maestro e predecessore nell'Uni- —. versità e nell'Accademia, Tommaso VALLAURI, poiehé, dati gli J immensi progressi fatti dalla lessicografia latina negli ultimi — decenni, il dizionario Vallauriano deve essere, non solo ritoecato, ma aecresciuto e interamente rifuso in entrambe le sue parti, I] Presidente CAMERANO si associa alle lodi tributate alla — Ditta Paravia, della quale va eziandio segnalata la non piccola . . benemerenza aequistatasi nella produzione di ogni specie di materiale seientifioo e dimostrativo per le nostre scuole, elementari, popolari e medie, secondando cosi gl'intendimenti e . le istruzioni del Governo nella sostituzione, per tale riguardo, . dell'opera delle nostre Case a quella delle Case straniere, dalle - quali sinora eravamo quasi del tutto dipendenti. . Jl Soeio Vrpamr elogia del pari la Ditta Paravia per la sua . eollezione — rappresentata oramai da non pochi volumi — dei - elassici della pedagogia italiana, e nota che, avendo l'Italia —. gagnifiehe tradizioni pedagogiche, 6 opera altamente meritoria - e, patriottiea metterle in evidenza con una speciale collezione — ehe degnamente le faccia apprezzare dagli studiosi italiani. Il Vicepresidente CmrRONI, lieto di constafare che l'Accademia riconosca, con &&b coneorde consenso, le grandi benemerenze della, Ditta Paravia, persuaso che questa, in - . coraggiata dall autorevole approvazione del nostro — eonsesso, raddoppiera La sua alacrità a tutto vantaggio dei buoni studi e a decoro dell'Italia, propone che ia Classe accordi con un voto di plauso il suo patrocinio P morale alla Ditta Paravia. La proposta del Vicepresidente CurgowI é approvata alla . unanimità. " P. OVIDII NASONIS "uM T SS DINE LIBER PRIMUS Ap. » — Parve, nec invideo, sine me, liber, ibis in Urbem, . Ei mihi, quo domino non licet ire tuo. Nade, sed incultus, qualem decet Addi esse: Infelix habitum temporis huius habe. — Nee te purpureo velent vaccinia fuco: Non est conveniens luctibus ille color. . Nee titulus minio, nee cedro charta notetur, — Candida nec nigra cornua fronte geras. Felices ornent haec instrumenta libellos: Fortunae 1nemorem te decet esse meae. us Nec fragili geminae poliantur pumice frontes, 28: Hirsutus sparsis ut videare comis. Neve liturarum pudeat: qui viderit illas, . .De lacrimis factas sentiet esse meis. . Vade, liber, verbisque meis. loca grata saluta: Contingam certe quo licet illa pede. | 1 P. Ovinu Nasowis Tristia. jt nd ; ; P. OVIDII NASONIS Si quis, ut in populo, nostri non immemor illie, Si quis, qui, quid agam, forte requirat, erit: Vivere me dices, salvum tamen esse negabis; Id quoque, quod vivam, munus habere dei. Atque ita tu, tacitus quaerenti plura legendus, Ne, quae non opus est, forte loquare, cave. Protinus admonitus repetet mea crimina lector; .. Et peragar populi publicus ore reus. Tu eave defendas, quamvis mordebere dictis: Causa patrocinio non bona maior erit. Invenies aliquem, qui me suspiret ademptum, Carmina nec siccis perlegat ista genis, Et tacitus seeum, ne quis malus audiat, optet, Sit mea, lenito Caesare, poena levis: Nos quoque, quisquis erit, ne sit miser ille, precamur, Placatos miseris qui volet esse deos; Quaeque volet, rata sint, ablataque principis ira Sedibus in patriis det mihi posse mori. Ut peragas mandata, liber, culpabere forsan, Ingeniique minor laude ferere mei. . Tudicis offieium est, ut rés, ita tempora rerum . Quaerere: quaesito tempore tutus eris. Carmina proveniunt animo deducta sereno: Nubila sunt subitis tempora nostra malis. Carmina secessum scribentis et otia quaerunt: - Me mare, me venti, me fera iactat hiems. - Carminibus metus omnis abest: ego perditus ensem , Haesurum iugulo iam puto iamque meo. . Haec quoque quod facio, iudex mirabitur aequus, Seriptaque cum venia qualiacumque leget. Da mihi Maeoniden, et tot cireumspice casus; Ingenium tantis excidet omne malis. M : Denique securus famae, liber, ire memento; TRISTIUM LIBER I Nec tibi sit lecto displicuisse pudor. Non ita se nobis praebet Fortuna secundam, Ut tibi sit ratio laudis habenda tuae. Donec eram sospes, tituli tangebar amore, Quaerendique mihi nominis ardor erat. Carmina nune si non studiumque, quod obfuit,. du Sit satis: ingenio sic fuga parta meo. Tu tamen i pro me, tu, cui licet, aspice Romam: Di facerent, possem nunc meus esse liber! Nec te, quod venias magnam peregrinus in Urbem, Ignotum populo posse venire puta. Ut titulo careas, ipso noscere colore: Dissimulare velis, te liquet esse meum. Clam tamen intrato, ne te mea carmina laedant: Non sunt, ut quondam plena favoris erant. Si quis erit, qui te, quia sis meus, esse legendum Non putet, e gremio reiciatque Suo; - * [nspice ^ die * titulum; non sum praeceptor amoris: . Quas meruit, poenas iam dedit illud opus. ' Forsitan exspectes, an in alta Palatia missum Scandere te iubeam, Caesareamque domum. lgnoseant augusta mihi loca dique locorum: Venit in hoe illa fulmen ab arce caput. Esse quidem memini mitissima sedibus illis ... Numina; sed timeo, qui nocuere, deos. — Terretur minimo pennae stridore columba, — Unguibus, accipiter, saucia facta tuis. Nec/procul a stabulis audet discedere, si qua Excussa est avidi dentibus agna lupi. . Vitaret eaelum Phaéthon, si viveret, et, quos Optarat stulte, tangere nollet equos. . Me quoque, quae sensi, fateor lovis arma timere; —... Me reor infesto, cum tonat, igne peti. unis ICI dé classe Goplinrea fugit, Semper ab Euboicis vela retorquet aquis. ;, Et mea eumba, semel vasta percussa procella, Illum, quo laesa est, horret adire locum. Ergo cave, liber, et timida eireumspice mente, Ut satis a media sit tibi plebe legi, Dum petit infirmis nimium sublimia pennis learus, aequoreis nomina fecit aquis. Difficile est tamen hine, remis utaris an aura, .. Dicere: consilium resque loeusque dabunt. [$8 poteris vaeuo tradi, si cuncta videbis . Mitia, si vires fregerit ira suas; Si quis erit, qui te dubitantem et adire timentem 'Tradat, et ante tamen pauca loquatur, adi. "Luce bona dominoque tuo felicior ipso l -. Pervenias illuc et mala nostra leves. Namque ea vel nemo, vel qui mihi vulnera fecit Solus Achilleo tollere more potest. Nam spes est animi nostra ET minor. ; n unaque quiescebat, ne mota resaeviat ira, . Et poenae tu sis altera causa, cave. . Cum tamen in nostrum fueris penetrale receptus . ... Contigerisque tuam, scrinia curva, domum, — Aspicies illic positos ex ordine fratres, - .. Quos studium cunctos evigilavit idem. . Cetera turba palam titulos ostendet apertos, - Et sua detecta nomina fronte geret. Tres procul obseura latitantes parte videbis: Hi quia, quod nemo nescit, amare docent, - 1 5 Hos. tu vel fugias, vel, si satis oris habebis, jy Oedipodas facito Telegonosque voces. E: . Deque mug moneo, si qua est tibi cura parentis, - TRISTIUM LIBER I 5 | Ne quemquam, quamvis ipse docebit, ames. M Sunt quoque mutatae ter quinque volumina formae, 4] Nuper ab exequiis carmina rapta meis. N His mando dicas, inter mutata referri d Fortunae vultum corpora posse meae. 120 M H Namque ea dissimilis subito est effecta priori, iH Flendaque nune, aliquo tempore laeta fuit. 1 Plura quidem mandare tibi, si quaeris, habebam; Sed vereor tardae causa fuisse viae. Et si, quae subeunt, teeum, liber, omnia ferres, — . 125 Sarcina laturo magna futurus eras. Longa via est, propera! nobis habitabitur orbis Ultimus, a terra terra remota mea. IT. Di maris et caeli — quid enim nisi vota supersunt? — Solvere quassatae parcite, membra ratis, Neve, precor, magni subscribite Caesaris irae! » Saepe, premente deo, fert deus alter opem. E Mulciber in Troiam, pro Troia stabat Apollo: 5 a Aequa Venus Teucris, Pallas iniqua fuit. ON Oderat Aenean propior Saturnia Turno; Ille tamen Veneris numine tutus erat. Saepe ferox cautum petiit Neptunus Ulixem, ] Eripuit patruo saepe Minerva suo. 10 Et nobis aliquod, quamvis distamus ab illis, | Quis vetat irato numen adesse deo? 1 Verba miser frustra non proficientia perdo: Ipsa graves spargunt ora loquentis aquae, Terribilisque Notus iactat mea dicta, precesque, 15 Ad quos mittuntur, non sinit ire deos. dn PRU pte OP CUIRP QIIPR E287 5577 NKERSUE Coca emp un ^ ERUNT 9C Ue n . P» E AERIN. aU. —— — P ——À T1 B MM on MESE, o ut rg ^ CERE SECUN LO Pe, NEP TER P. OVIDII. NASONIS Ergo idem venti, ne causa laedar in una, Velaque nescio quo votaque nostra ferunt. A Me miserum, quanti montes volvuntur aquarum! RC Iam iam tacturos sidera summa putes. ye: Quantae didueto subsidunt aequore valles! s Iam iam taeturas Tartara nigra putes. id Quoeumque aspicio, nihil est, nisi pontus et aér, | Fluctibus hie tumidus, nubibus ille minax, 95 Inter utrumque fremunt immani turbine venti: Nescit, eui domino pareat, unda maris. Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu, Nune Zephyrus sero vespere missus adest, v —. Nune sicca gelidus Boreas bacchatur ab Areto, .30 Nunc Notus adversa proelia fronte gerit. . Reetor in incerto est, nec quid fuglatve petatve Invenit; ambiguis ars stupet ipsa malis. Scilicet occidimus, nec spes est ulla salutis, Dumque loquor, vultus obruit unda meos. 53 . Opprimet hane animam fluctus, Ifrustraque precanti i Ore necaturas accipiemus aquas. d At pia nil aliud quam me dolet exule coniunx: : ^R . ^. Hoe unum nostri scitque gemitque mali. pu Nescit in immenso iactari corpora ponto, . Nescit agi ventis, nescit adesse necem. 0 bene, quod non sum mecum conscendere passus, Ne mihi mors misero bis patienda foret! - At nune, ut peream, quoniam caret illa periclo, or E Dimidia certe parte superstes ero. T Ei mihi, quam celeri micuerunt nubila flamma! Vr Quantus ab aetherio personat axe fragor! Pos y v Nee levius tabulae laterum feriuntur ab undis, . Quam grave balistae moenia pulsat onus. Qui venit hie fluctus, fluctus supereminet omnes; L] TRISTIUM LIBER I Posterior nono est undecimoque prior. Nee letum timeo: genus est miserabile leti; Demite naufragium, mors mihi munus erit. Est aliquid, fatoque suo ferroque cadentem In solida moriens ponere corpus humo, Et mandare suis aliqua, et sperare sepulcrum, Et non aequoreis piscibus esse cibum. Fingite me dignum tali nece, non ego solus Hie vehor: immeritos cur mea poena trahit? Pro superi viridesque del, quibus aequora curae, Utraque iam vestras sistite turba minas: Quamque dedit vitam mitissima Caesaris ira, Hane sinite infelix in loca iussa feram. Si quoque, quam merui, poena me perdere vultis, Culpa mea est, ipso iudice, morte minor. Mittere me Stygias si iam voluisset in undas Caesar, in hoc vestra non eguisset ope. Est illi nostri non invidiosa eruoris Copia; quodque dedit, cum volet, ipse feret. Vos modo, quos certe nullo, puto, crimine laesi, Contenti nostris iam, precor, este malis! Sed tamen, ut cuncti miserum servare velitis, Quod periit, salvum iam caput esse potest. Ut mare considat, ventisque ferentibus utar, Ut mihi parcatis, non minus exul ero! Non ego, divitias avidus sine fine parandi, Latum mutandis mercibus aequor aro, Nec peto, quas quondam petii studiosus, Athenas, Oppida non Asiae, non loca visa prius: Non ut, Alexandri claram delatus ad urbem, Delicias videam, Nile iocose, tuas. Quod faciles opto ventos, — quis credere possit? — Sarmatis est tellus, quam mea vela petunt. (^0 p. OVIDII NASONIS Seilicet ut fulvum spectatur in ignibus aurum, Tempore sie duro est inspicienda fides. Dum iuvat et vultu ridet Fortuna sereno, Indelibatas cuneta sequuntur opes: At simul intonuit, fugiunt, nee noscitur ulli, Agminibus comitum qui modo cinctus erat. Atque haee, exemplis quondam collecta priorum, Nune mihi sunt propriis cognita vera malis. Vix duo tresve mihi de tot superestis amici: Cetera, Fortunae, non mea turba. tuit. Quo magis, o pauci, rebus succurrite laesis, Et date naufragio litora tuta meo. Neve metu falso nimium trepidate, timentes, Hae offendatur ne pietate deus. . Saepe fidem adversis etiam laudavit in armis, Inque suis amat hane Caesar, in hoste probat. - Causa mea est melior, qui non contraria fovi Arma, sed hane merui simplicitate fugam. Invigiles igitur nostris pro casibus, oro, - Deminui siqua numinis ira potest. Scire meos casus si quis desiderat omnes, Plus, quam quod fieri res sinit, ille petit. Tot mala sum passus, quot in aethere sidera lucent, Parvaque quot siccus corpora pulvis habet: Multaque eredibili tulimus maiora, ratamque, Quamvis acciderint, non habitura fidem. Pars etiam quaedam mecum moriatur oportet, Meque velim. possit dissimulante tegi. Si vox infragilis, pectus mihi firmius aere, Pluraque eum linguis pluribus ora forent; Non tamen ideireo compleeterer omnia verbis, ; Materia vires exsuperante meas. Pro duee Neritio docti mala nostra poétae TRISTIUM LIBER I Scribite: Neritio nam mala plura tuli. Ille brevi spatio multis erravit in annis Inter Duliehias lliacasque domos: - Nos, freta sideribus totis distantia mensos, Sors tulit in Getieos Sarmaticosque sinus. Ille habuit fidamque manum sociosque fideles: Me profugum comites deseruere mei. Tlle suam laetus patriam vietorque petebat: A patria fugi vietus et exul ego. . Nec mihi Dulichium domus est Ithaceve Samosve, Poena quibus non est grandis abesse locis; Sed quae de septem totum cireumspicit orbem Montibus, imperii Roma deumque locus. Illi corpus erat durum patiensque laborum: Invalidae vires ingenuaeque mihi. Ille erat adsidue saevis agitatus in armis: Adsuetus studiis mollibus ipse fui. Me deus oppressit, nullo mala nostra levante: Bellatrix illi diva ferebat opem. Cumque minor Iove sit tumidis qui regnat in undis, .Tlum Neptuni, me lovis ira premit. Adde quod illius pars maxima ficta laborum est, Ponitur in nostris fabula nulla malis. Denique quaesitos tetigit tamen ille penates, Quaeque diu petiit, contigit arva tamen: At mihi perpetuo patria tellure carendum est, Ni fuerit laesi mollior ira dei. / VI Nec tantum Clario est Lyde dilecta poétae, Nee tantum Coo Bittis amata suo est, A Pectoribus quantum tu nostris, uxor, inhaeres, / O40 P. OVIDII NASONIS — Digna minus misero, non meliore viro. Te mea supposita veluti trabe fulta ruina est: Si quid adhuc ego sum, muneris omne tul est. Tu facis, ut spolium non sim, nec nuder ab illis, Naufragii tabulas qui petiere mel. Utque rapax stimulante fame eupidusque cruoris Incustoditum captat ovile lupus, - Aut ut edax vultur corpus cireumspicit, ecquod .Sub nulla positum cernere possit humo; Sic mea, nescio quis, rebus male fidus acerbis, In bona venturus, si paterere, fuit. Hune tua per fortis virtus summovit, amicos, Nulla quibus reddi gratia digna potest. wen quam misero, tam vero teste probaris, Hie aliquod pondus. si modo testis habet. Nec probitate tua. prior est, aut Hectoris uxor, Aut comes extincto Laodamia viro. Tu si Maeonium vatem sortita fuisses, Penelopes esset fama secunda tuae: | Sive tibi hoe debes, nulli pia facta magistro, Cumque nova Tnores sunt tibi luce dati, . Femina seu princeps. omnes tibi eulta per annos | Te docet exemplum coniugis esse bonae, & Adsimilemque sui longa adsuetudine fecit, . Grandia si parvis adsimulare licet. . Ei mihi; non magnas quod habent mea carmina vires, Nostraque - sunt meritis ora minora tuis, Si quid et in nobis vivi fuit ante vigoris, . Extinetum longis occidit omne malis! x Prima locum. sanctas heroidas inter haberes, Prima bonis animi conspicerere. tui. Quantumeumque tamen praeconia nostra valebunt, Carminibus vives tempus in omne meis. "Yt J TRISTIUM LIBER I VII. Si quis habes nostris similes in imagine vultus, Deme meis hederas, Baechiea serta, comis. | Ista decent laetos felicia signa poetas: | Temporibus non est apta corona meis. ' Hoe tibi dissimula, senti tamen, optime, dici, In digito qui me fersque. refersque tuo, Effigiemque meam fulvo complexus in auro Cara relegati, quae potes, ora vides. Quae quotiens spectas, subeat tibi dicere forsan "Quam procul a nobis Naso sodalis abest! : Grata tua est pletas: sed carmina maior imago Sunt mea, quae mando qualiacumque legas, Carmina mutatas hominum dicentia formas, Infelix domini quod fuga rupit opus. — — - Haec ego discedens, sicut bene multa meorum, . [pse mea posui maestus in igne manu. Utque eremasse suum fertur sub stipite natum Thestias et melior matre fuisse soror, Sie ego non meritos mecum peritura libellos Imposui rapidis viscera nostra rogis: . Vel quod eram Musas, ut crimina nostra, perosus, Vel quod adhuc crescens et rude carmen erat. Quae quoniam non sunt penitus sublata, sed exstant, — Piuribus exemplis scripta fuisse reor — Nune precor ut vivant et non ignava legentum Otia delectent admoneantque mei. Nee tamen illa legi poterunt patienter ab ullo, Nesciet his summam si quis abesse manum. Ablatum mediis opus est incudibus illud, 2 P: Ovipnu NasoNwIS Tristia. P. OVIDII NASONIS Defuit et seriptis ultima lima meis. Et veniam pro laude peto, laudatus abunde, Non fastiditus si tibi, lector, ero. Hos quoque sex versus, in prima fronte libelli Si praeponendos esse putabis, habe: * Orba parente suo quieumque volumina tangis, His saltem vestra detur in Urbe locus! Quoque magis faveas, haec non sunt edita ab ipso, Sed quasi de domini funere rapta sui. Quiequid in his igitur vitii rude tds habebit, Emendaturus, si licuisset, eram. : VIII. In caput alta suum labentur ab aequore retro Flumina, conversis Solque reeurret equis: .—. Terra feret stellas, caelum findetur aratro, — — "Unda dabit flammas, et dabit ignis aquas: à Omnia naturae praepostera legibus ibunt, — —. Parsque suum mundi nulla tenebit iter: Omnia iam fient, fieri quae posse negabant, . Et nihil est, de quo. non sit habenda fides. d Haec ego vaticinor, quia sum deceptus ab illo, arta te, fallax, cepere oblivia S . Adflictumque fuit tantus adire timor, it t neque respiceres nec solarere iacentem, .. Dure, neque exequias prosequerere meas? lud amicitiae sanctum et venerabile nomen . Re tibi pro. vili sub pedibusque iacet? * - Quid tuit, ingenti prostratum mole sodalem Visere. et alloquio parte levare tuo, " TRISTIUM LIBER I Inque meos si nom lacrimam demittere casus, Pauca tamen fieto verba dolore pati, Idque, quod ignoti faciunt, vel dicere saltem, Et voeem populi publieaque ora sequi? Denique lugubres vultus numquamque videndos Cernere supremo, dum lieuitque, die, Dicendumque semel toto non amplius aevo Accipere, et parili reddere voce * vale ? At fecere alii nullo mihi foedere iuncti, Et laerimas animi signa dedere sui. Quid, nisi convictu causisque valentibus essem "Temporis et longi iunctus amore tibi? 3 Quid, nisi tot lusus et tot mea seria nosses, .. . fot nossem lusus seriaque ipse tua? Quid, si dumtaxat Romae mihi cognitus esses, Adscitus totiens in genus omne loci? . Cunctane in aequoreos abierunt irrita ventos? — Cunctane Lethaeis mersa feruntur aquis? . Non ego te genitum placida reor urbe Quirini, Urbe, meo quae iam non adeunda pede est, . Sed scopulis, Ponti quos haee habet ora Sinistri, —. [nque feris Scythiae Sarmaticisque iugis: Et tua sunt silicis eireum praecordia venae, Et rigidum ferri semina pectus habet: ni Eom tibi quondam tenero ducenda palato Plena dedit: nutrix ubera, tigris erat: "at mala nostra minus, quam nunc, aliena putares, Düritiaeque : mihi non agerere reus. | Sed quoniam accedit fatalibus hoc quoque damnis, — . Ut eareant numeris tempora prima suis, dE Effice, peccati ne sim memor huius, et illo . ^ Officium laudem, quo queror, ore tuum. i P. OVIDII NASONIS . IX. Detur inoffenso vitae tibi tangere metam, Qui legis hoe nobis non inimicus opus. Atque utinam pro te possint mea vota valere, .. Quae pro me duros non tetigere deos! Donec eris sospes, multos numerabis amicos: Tempora si fuerint nubila, solus eris. Aspicis, ut veniant ad candida tecta columbae, Accipiat nullas sordida turris aves? Horrea formicae tendunt ad inania numquam: Nullus ad. amissas ibit amicus opes. Utque eomes radios per solis euntibus umbra est, Cum latet hic pressus nubibus, illa fugit, Mobile sie sequitur Fortunae lumina vulgus: Quae simul inducta nocte teguntur, abit. Haec precor, ut semper possint tibi falsa. videri; | Sunt tamen eventu vera fatenda meo. . Dum stetimus, turbae quantum satis esset, habebat Nota quidem, sed non ambitiosa domus: At simul impulsa est, omnes timuere ruinam, Cautaque communi terga dedere fugae. .Saeva neque admiror metuunt si fulmina, quorum Ignibus afflari proxima quaeque solent. Sed tamen in duris remanentem rebus amicum Quamlibet inviso Caesar in hoste probat; Nee solet irasci — neque enim moderatior alter — —. Cum quis in adversis, si quid amavit, amat. De comite Argoliei postquam cognovit Orestae, Narratur Pyladen ipse probasse Thoas. Quae fuit Aetoridae eum magno semper Achille, TRISTIUM LIBER I Laudari solita est Hectoris ore fides. Quod pius ad manes Theseus comes iret amico, Tartareum dieunt indoluisse: deum. Euryali Nisique fide tibi, Turne, rélata, Credibile est laerimis immaduisse genas. Est etiam miseris pietas, et in hoste probatur. Ei mihi, quam paucos haec mea dicta movent! Is status, haec rerum nunc est fortuna mearum, Debeat ut lacrimis nullus adesse modus. At mea sunt, proprio quamvis maestissima casu, Tempora processu facta serena tuo. Hoe ego venturum iam tunc, carissime, vidi, Ferret adhue ista cum minus aura ratem. Sive aliquod morum, seu vitae labe carentis Est pretium, nemo pluris emendus erat: Sive per ingenuas aliquis caput extulit artes, Quaelibet eloquio fit bona causa tuo. His ego commotus dixi tibi protinus ipsi * Scaena manet dotes grandis, amice, tuas ". Haec mihi non ovium fibrae tonitrusve sinistri, Linguave servatae pennave dixit avis: Augurium ratio est et conieetura futuri: Hae divinavi notitiamque tuli. Quae quoniam vera est, tota tibi mente mihique Gratulor, ingenium non latuisse tuum. - At nostrum tenebris utinam latuisset in imis! Expediit studio lumen abesse meo. Utque tibi prosunt artes, facunde, severae, Dissimiles illis sie nocuere mihi. : Vita tamen tibi nota mea est: scis artibus illis Auctoris mores abstinuisse sui; Seis vetus hoc iuveni lusum mihi carmen, et istos, Ut non laudandos, sic tamen esse 10cos. La PS. c n Y M dox — P. OVIDII NASONIS Ergo ut defendi nullo mea posse colore, —. Bie excusari crimina posse puto. Qua potes, excusa, nec amici desere causam! Quo bene coepisti, sie bene semper eas. X. Est mihi sitque, precor, flavae tutela Minervae, Navis et a picta casside nomen habet. Sive opus est velis, minimam bene currit ad auram; .. Sive opus est remo, remige carpit iter. Nee comites volucri contenta est vincere cursu, . Oecupat egressas quamlibet ante rates; Et pariter fluctus ferit atque silentia longe Aequora, nee saevis vieta madescit aquis. Tlla, Corinthiacis primum mihi cognita Cenchreis, . Fida manet trepidae duxque comesque fugae; Perque tot eventus et iniquis concita ventis . Aequora Palladio numine tuta fuit. Nunc quoque tuta, precor, vasti secet ostia Ponti, ; Quasque petit, Getiei litoris intret aquas. VERE simul Aeoliae mare me deduxit in Helles, Et longum tenui limite fecit iter, : Fleximus in laevum cursus, et. ab Hectoris urbe - Venimus ad portus, Imbria terra, tuos. VERE levi vento Zerynthia litora naeta, "Threiciam tetigit fessa carina Samon. | Baltus ab hac contra brevis est. Tempyra petenti: Hae dominum tenus est illa secuta suum. 3 POET Bistonios placuit pede carpere campos: Hellespontiacas illa relegit aquas, TRISTIUM LIBER I. Dardaniamque petit, auctoris nomen habentem, Et te ruricola, Lampsace, tuta deo, Quodque per angustas vectae male virginis undas Seston Abydena separat urbe fretum, Inque. Propontiaeis haerentem Cyzicon oris, Cyzicon, Haemoniae nobile gentis opus, Quaque tenent Ponti Byzantia litora fauces: Hic locus est gemini ianua vasta maris. Haec, precor, evincat, propulsaque fortibus Austris Transeat instabilis strenua. Cyaneas, Thyniacosque sinus, et ab his per Apollinis urbem | Arta sub Anchiali moenia findat iter. Inde Mesembriacos portus et Odeson et arces Praetereat dietas nomine, Bacche, tuo, Et quos Aleathoi memorant a moenibus ortos Sedibus his profugos constituisse larem. .À quibus adveniat Miletida sospes ad urbem, Offensi quo me detulit ira dei. | — Haec si contigerint, meritae cadet agna Minervae: Non facit ad nostras hostia maior opes. : T Vos quoque, Tyndaridae, quos haee colit insula, fratres, — 4 Mite, precor, duplici numen adesse viae! . Altera namque parat Symplegadas ire per artas, —. Seindere Bistonias altera puppis aquas. - Vos facite, ut ventos, loca cum diversa petamus, llla suos habeat, nec minus illa suos. P. OVIDII NASONIS Venerit ut nostro lenior illa metu. Vita data est, eitraque necem tua. constitit ira, O princeps parce viribus use tuis! Insuper aecedunt, te non adimente, paternae — Tamquam vita parum muneris esset — opes. Nec mea decreto damnasti facta senatus, Nee mea selecto iudice iussa fuga est. Tristibus invectus verbis — ita principe dignum — Ultus es offensas, ut decet, ipse tuas. Adde quod edictum, quamvis immite minaxque, Attamen in poenae nomine lene fuit: Quippe relegatus, non exul, dicor in illo, Privaque fortunae sunt tibi verba meae. Nulla quidem sano gravior mentisque potenti "Poena est, quam tanto displicuisse viro; Sed solet interdum fieri placabile numen: Nube solet pulsa candidus ire dies. Vidi ego pampineis oneratam vitibus ulmum, Quae fuerat saevi fulmine tacta lovis. Ipse licet sperare vetes, sperabimus usque: —. Hoe unum fieri te prohibente potest. . Spes mihi magna subit, cum te, mitissime princeps, Spes mihi, respicio eum mea facta, cadit. | - Ae veluti ventis agitantibus aéra non est - Aequalis rabies continuusque furor, — Sed modo subsidunt intermissique silescunt, — Vimque putes illos deposuisse suam; . Sie abeunt redeuntque mei variantque timores, Cetus spem placandi dantque negantque tui. -. Per superos igitur, qui dant tibi longa dabuntque . "Tempora, Romanum si modo nomen amant; Per patriam, quae te tuta et secura parente est, — Cuius, ut in populo, pars ego nuper eram: TRISTIUM LIBER II Sie tibi, quem semper factis animoque mereris, Reddatur gratae debitus Urbis amor: | Livia sie tecum sociales compleat annos, Quae, nisi te, nullo coniuge digna fuit: Quae si non esset, caelebs te vita deceret, Nullaque, cui posses esse maritus, erat: Sospite sic te sit natus quoque sospes, et olim Imperium regat hoc cum seniore senex: Ut faciuntque tui, sidus iuvenale, nepotes, Per tua perque sui facta parentis eant: Sic adsueta tuis semper Vietoria castris — Nune quoque se praestet notaque signa petat, Ausoniumque ducem solitis eireumvolet alis, Ponat et in nitida laurea serta coma: Per quem bella geris, euius nune corpore pugnas, Auspieium cui das grande deosque tuos, Dimidioque tui praesens et respicis Urbem, Dimidio proeul es saevaque bella geris; - Hie tibi sie redeat superato vietor ab hoste, Inque coronatis fulgeat altus equis: Paree, precor, fulmenque tuum, fera tela, reconde, Heu nimium misero cognita tela mihi! i -. — Parce, pater patriae, nec nominis immemor huius — . Olim plaeandi spem mihi tolle tui! . Non precor, ut redeam, quamvis maiora petitis . — . Qredibile est magnos saepe dedisse deos; - . Mitius exilium si das propiusque roganti, —. Pars erit ex poena parva levata mea. Ultima perpetior medios eiectus in hostes; Nee quisquam patria longius exul abest. Solus ad egressus missus septemplieis Histri, Parrhasiae gelido virginis axe premor. - Iazyges et Colehi, Metereaque turba Getaeque P. OVIDII NASONIS Danuvii mediis vix prohibentur aquis. Cumque alii eausa tibi sint graviore fugati, Ulterior nulli, quam mihi, terra data est. Longius hae nihil est, nisi tantum frigus et hostis, Et maris adstrieto quae coit unda gelu. Haetenus Euxini pars est Romana sinistri: Proxima Basternae Sauromataeque tenent. Haee est Ausonio sub iure novissima, vixque Haeret in imperii margine terra tul. Unde precor supplex, ut nos in tuta releges, Ne sit cum patria pax quoque adempta mihi, Ne timeam gentes, quas non bene summovet Hister, Neve tuus possim civis ab hoste capi. Fas prohibet Latio quemquam de sanguine natum Caesaribus salvis barbara vincla pati. Perdiderint eum me duo crimina, carmen et error, Alterius facti eulpa silenda mihi: . Nam non sum tanti, renovem ut tua vulnera, Caesar, Quem nimio plus est indoluisse semel. Altera pars superest, qua turpi carmine factus —. Arguor obsceni doctor adulterii. Fas ergo est aliqua caelestia pectora falli, Et sunt notitia multa minora tua; Utque deos caelumque simul sublime tuenti Non vacat exiguis rebus adesse lovi; De te pendentem sic dum cireumspicis orbem, Effugiunt curas inferiora tuas. Scilicet imperii, princeps, statione relicta Imparibus legeres carmina facta modis? Non ea te moles Romani nominis urget, Inque tuis humeris tam leve fertur onus, Lusibus ut possis advertere numen ineptis, Excutiasque oculis otia nostra tuis. iri: v A Lat 1 ortu S I eA NIE NUS ENT ^ TAA YN PICS TRISTIUM LIBER II Nune tibi Pannonia est, nune Illyris ora domanda, Raetica nune praebent Thraciaque arma metum, Nunc petit Armenius pacem, nunc porrigit arcus Parthus eques timida captaque signa manu, Nunc te prole tua iuvenem Germania sentit, Bellaque pro magno Caesare Caesar obit. . Denique, ut in tanto, quantum non extitit umquam, Corpore pars nulla est, quae labet, imperii, Urbs quoque te et legum lassat tutela tuarum Et morum, similis quos cupis esse tuis. Non tibi contingunt, quae gentibus otia praestas: Bellaque eum multis inrequieta geris. Mirer in hoe igitur tantarum pondere rerum Numquam te nostros evoluisse iocos? At si, quod mallem, vacuum fortasse fuisset, Nullum legisses crimen in Arte mea. Illa quidem fateor frontis non esse severae Scripta, nee a tanto principe digna legi: Non tamen idcirco. legum contraria iussis Sunt ea Romanas erudiuntque nurus. | Neve, quibus scribam, possis dubitare, libellus Quattuor hos versus e tribus unus habet: * Este procul, vittae tenues, insigne pudoris, - Quaeque tegis medios, instita longa, pedes! Nil nisi legitimum concessaque furta canemus, Inque meo nullum carmine crimen erit. Ecquid ab hac omnes rigide summovimus Arte, /Quas stola contingi vittaque sumpta vetat? * At matrona potest alienis artibus uti, Quodque trahat, quamvis non doceatur, habet. Nil igitur matrona legat, quia carmine ab omni Ad delinquendum doctior esse potest. Quodcumque attigerit, si qua est studiosa sinistri, - | 438. P. OviprI NASONIS Tristia. P. OVIDII NASONIS Ad vitium mores instruet inde suos. Sumpserit Annales, — nihil est hirsutius illis — . Facta sit unde parens Ilia, nempe leget. » i3 Sumpserit * Aeneadum genetrix? ubi prima, requiret, OMM Aeneadum genetrix unde sit alma Venus. Persequar inferius, modo si lieet ordine ferri, me Posse nocere animis carminis omne genus. Non tamen ideireo erimen liber omuis habebit; Nil prodest, quod non laedere possit idem. Igne quid utilius? Si quis tamen urere tecta Comparat, audaces instruit igne manus. Eripit interdum, modo dat medicina salutem, Quaeque iuvet, monstrat, quaeque sit herba nocens. Et latro et cautus praeeingitur ense viator: Tlle sed insidias, hie sibi portat opem. Diseitur innocuas ut agat facundia causas: Protegit haec sontes, immeritosque premit. - Sie igitur earmen, recta si mente legatur, Constabit nulli posse nocere meum. * At quasdam vitio. Quicumque hoc concipit, errat, —.. Rt nimium seriptis arrogat ille meis. ... Ut tamen hoe fatear, ludi quoque semina praebent Nequitiae: tolli tota theatra iube! Peccandi causam multis quam saepe dederunt, . Martia eum durum sternit arena solum! , Tollatur Cireus! non tuta licentia Circi est: Hie sedet ignoto iuncta puella viro. Cum quaedam spatientur in hoe, ut amator eodem Conveniat, quare portieus ulla patet? Quis locus est templis augustior? Haee quoque vitet, |... m eulpam si qua est ingeniosa suam. 4 —— Qum steterit Iovis aede, lovis succurret in aede, — Quam: multas matres fecerit ille deus. TRISTIUM LIBER II Proxima adoranti Iunonis templa subibit, Paelicibus multis hane doluisse deam. Pallade conspecta, natum de erimine virgo Sustulerit quare, quaeret, FErichthonium. Venerit in magni templum, tua munera, Martis; Stat Venus Ultori iuncta, vir ante fores. — — Isidis aede sedens, eur hanc Saturnia, quaeret, Egerit Ionio Bosphorioque mari? In Venerem Anchises, in Lunam Latmius heros, In Cererem lasion, qui referatur, erit. Omnia perversas possunt corrumpere mentes: Stant tamen illa suis omnia tuta locis. Et proeul a scripta solis meretricibus Arte Summovet ingenuas pagina prima manus. Quaecumque erupit, qua non sinit ire sacerdos, Protinus huie dempti eriminis ipsa rea est. Nec tamen est faeinus versus evolvere mollis, Multa licet castae non facienda legant. Saepe supercilii nudas matrona severi Et veneris stantis ad genus omne videt. Corpora Vestales oculi meretricia cernunt, Nee domino poenae res ea causa fuit. At cur in nostra nimia est lascivia Musa, Curve meus cuiquam suadet amare liber? Nil nisi peccatum manifestaque culpa fatenda est: Paenitet ingenii iudiciique mei. Cur non Argolicis potius quae concidit armis Vexata est iterum carmine Troia meo? Cur taeui Thebas et vulnera mutua fratrum, Et septem portas, sub ducequamque suo? Nec mihi materiam bellatrix Roma negabat, Et pius est, patriae facta referre, labor. Denique, cum meritis impleveris omnia, Caesar, P. OVIDII NASONIS E Pars mihi de multis una canenda fuit: e qo5 Utque trahunt oculos radiantia lumina solis, iet 'Traxissent animum sic tua faeta meum. Arguor immerito. Tenuis mihi campus aratur: lllud erat magnae fertilitatis opus. Non ideo debet pelago se credere, si qua Audet in exiguo ludere eumba lacu Forsan — et hoc dubitem — numeris levioribus aptus Sim satis, in parvos sufficiamque modos: At si me iubeas domitos lovis igne Gigantes Dicere, conantem debilitabit onus. Divitis ingenii est immania Caesaris acta Condere, materia ne superetur opus. Et tamen ausus eram: sed detrectare videbar, Quodque nefas, damno viribus esse tuis. Ad leve rursus opus, iuvenalia earmina, veni, Et falso movi pectus amore meum. Non equidem vellem: sed me mea. fata. trahebant, Inque meas poenas ingeniosus eram. Ei mihi, quid didici? cur me docuere parentes, Litteraque est oculos ulla morata meos? . Haee tibi me invisum lascivia fecit, ob Artes, Quas ratus es vetitos sollicitare toros. Sed neque me nuptae didicerunt furta. magistro, Quodque parum novit, nemo docere potest. | | Sic ego delicias et mollia carmina feci, — Strinxerit ut nomen fabula nulla meum. . Nee quisquam est adeo media de plebe maritus, Ut dubius vitio sit pater ille meo. - Crede mihi, distant mores a carmine nostro: . Vita vereeunda est, Musa iocosa mea: Magnaque pars mendax operum est et ficta meorum: Plus sibi permisit compositore suo. TRISTIUM LIBER II , Nec liber indicium est animi, sed honesta voluntas: Plurima muleendis auribus apta feres. Accius esset atrox, conviva Terentius esset, Essent pugnaces qui fera bella canunt. Denique composui teneros non solus amores: Composito poenas solus amore dedi. Quid, nisi cum multo Venerem. confundere vino, Praecepit lyrici Teia Musa senis? Lesbia quid docuit Sappho, nisi amare, puellas? Tuta tamen Sappho, tutus et ille fuit. Nec tibi, Battiade, nocuit, quod saepe legenti Delicias versu fassus es ipse tuas. bod Fabula iueundi nulla est sine amore Menandri, Et solet hie pueris virginibusque legi. lias ipsa quid est aliud, nisi adultera, de qua Inter amatorem pugna virumque fuit? Quid prius est illi flamma Briseidos, utque Fecerit iratos rapta puella duces? Aut quid Odyssea est, nisi femina, propter amorem, Dum vir abest, multis una petita viris? Quis, nisi Maeonides, Venerem Martemque ligatos Narrat, in obsceno corpora pressa toro? Unde, nisi indicio magni sciremus Homeri, Hospitis igne duas inealuisse deas? Omne genus scripti gravitate tragoedia vincit: Haec quoque materiam semper amoris habet. ; Numquid in Hippolyto est, nisi caecae flamma novercae? obilis est Canace fratris amore sui. Quid? non Tantalides, agitante Cupidine currus, Pisaeam Phrygiis vexit eburnus equis? Tingeret ut ferrum natorum sanguine mater, Coneitus a laeso fecit amore dolor. Fecit amor subitas volucres cum paelice regem, Y. P. OVIDH NASONIS Quaeque suum luget nune quoque mater Ityn. Si non Aéropen frater sceleratus amasset, Aversos Solis non legeremus equos. . Impia nee tragicos tetigisset Sevlla cothurnos, Ni patrium crinem deseeuisset amor. -. 895 . Qui legis Electran et egentem mentis Oresten, Aegisthi erimen Tyndaridosque legis. Nam quid de tetrico referam domitore Chimaerae, Quem leto fallax hospita paene dedit? — . Quid loquar Hermionen, quid te, Schoeneia virgo, 400 — Teque, Mycenaeo Phoebas amata duci? Quid Danaén, Danaésque nurum, matremque Lyaei, Haemonaque, et noctes, quae coiere, duas? Quid Peliae generum, quid Thesea, quidve Pelasgum, Iliacam tetigit qui rate primus humum? Hue Iole Pyrrhique parens, huc Herculis uxor, - Hue accedat Hylas. lliacusque. puer. Tempore deficiar, tragicos si persequar ignes; Vixque meus capiat nomina nuda liber. . . Est et in obscenos commixta tragoedia risus, 410 — Multaque praeteriti verba pudoris habet. - . Nee nocet auctori, mollem qui fecit Achillem, Infregisse suis fortia facta modis. lunxit Aristides Milesia erimina secum; Pulsus Aristides nee tamen urbe sua est. A5 . Nee qui descripsit corrumpi semina matrum, — . Eubius, impurae conditor historiae, — 5 Nee qui composuit nuper Sybaritica, fugit, Nec qui concubitus mon tacuere suos. - . funtque ea doctorum monumentis mixta virorum, Muneribusque ducum publica facta patent. Neve peregrinis tantum defendar ab armis, Et Romanus habet multa iocosa liber. TRISTIUM LIBEK II Utque suo Martem cecinit gravis Ennius ore, Ennius ingenio maximus, arte rudis: Explicat ut causas rapidi Lucretius ignis, Casurumque triplex vaticinatur opus: Sie sua laseivo cantata est saepe Catullo Femina, cui falsum Lesbia nomen erat. Nec contentus ea, multos vulgavit amores, In quibus ipse suum fassus adulterium est. Par fuit exigui similisque licentia Calvi, Detexit variis qui sua furta modis. Quid referam Ticidae, quid Memmi carmen, apud quos Rebus adest nomen nominibusque pudor? Cinna quoque his comes est, Cinnaque procacior Anser, Et leve Cornifiei parque Catonis opus: | Et quorum libris modo dissimulata Perillae Nomine, nune legitur dicta, Metelle, tuo. Is quoque, Phasiacas Argon qui duxit in undas, Non potuit Veneris furta tacere suae. Nee minus Hortensi, nee sunt minus improba Servi Carmina. Quis dubitet nomina tanta sequi? Vertit Aristiden Sisenna, nec obfuit illi Historiae turpis inseruisse iocos. Non fuit opprobrio celebrasse Lycorida Gallo, Sed linguam nimio non tenuisse mero. ^redere iuranti durum putat esse Tibullus, Sic etiam. de se quod neget illa viro: Fallere custodem dominam docuisse fatetur, Seque sua miserum nunc ait arte premi: Saepe, velut gemmam dominae signumve probaret, Per causam meminit se tetigisse manum: Utque refert, digitis saepe est nutuque locutus, Et tacitam mensae duxit in orbe notam: Et quibus e sucis abeat de corpore livor, * P. OVIDII NASONIS Tsdem et sub dominis aspiciare. domus! ' Inde tenore pari gradibus sublimia celsis 60 Ducor ad intonsi candida templa dei, Signa peregrinis ubi sunt alterna columnis Belides et stricto barbarus ense pater, ^ Qyaeque viri doeto veteres cepere novique Pectore, leeturis inspicienda patent. 65 Quaerebam [fratres, exceptis scilicet illis, Quos suus optaret non genuisse pater. Quaerentem frustra eustos e sedibus illis Praepositus sancto iussit abire loco. . Altera templa peto, vicino iuncta theatro: 70 Haec quoque erant pedibus non adeunda meis. Nec me, quae doctis patuerunt prima libellis, Atria Libertas tangere passa sua est. " In genus auctoris miseri fortuna redundat; |... Et patimur nati, quam tulit ipse, fugam. 75 Forsitan et nobis olim minus asper et illi Evietus longo tempore Caesar erit. Di, precor, atque adeo — neque enim mihi turba roganda est — Caesar, ades voto, maxime dive, meo! : Interea, quoniam statio mihi publica clausa est, .80 Privato liceat delituisse loco. . Vo quoque, si fas est, confusa pudore repulsae jj Tnm .Sumite, plebeiae, carmina nostra, manus, ! ' I" Ergo erat in fatis Scythiam quoque visere nostris, Quaeque Lycaonio terra sub axe iacet, Nec vos, Pierides, nec stirps Letoia, vestro Doeta sacerdoti turba tulistis opem? " TRISTIUM LIBER III Nec mihi, quod lusi vero sine crimine, prodest, Quodque magis vita Musa iocata mea est: Plurima sed pelago terraque perieula passum Ustus ab adsiduo frigore Pontus habet. Quique fugax rerum securaque in otia natus Mollis et impatiens ante laboris eram, Ultima nunc patior, nec me mare portibus orbum Perdere, diversae nec potuere viae: : Sufficit atque malis animus, nam corpus ab illo Accepit vires vixque ferenda tulit. Dum tamen et terris dubius jaetabar et undis, Fallebat curas aegraque corda labor: Ut via finita est et opus requievit eundi, Et poenae tellus est mihi tacta meae, Nil nisi flere libet, nec nostro parcior imber Lumine, de verna quam nive manat aqua. . Roma domusque subit desideriumque locorum, Quicquid et amissa restat in urbe mei. Ei mihi, quo totiens nostri pulsata sepuleri Ianua, sed nullo tempore aperta fuit? Cur ego tot gladios fugi, totiensque minata Obruit infelix nulla procella caput? .Di, quos experior nimium constanter iniquos, Participes irae quos deus unus habet, Exstimulate, precor, cessantia fata, meique . Interitus clausas esse vetate fores! / / I Haec mea si casu miraris epistula quare Alterius digitis scripta sit, aeger eram. Aeger in extremis ignoti partibus orbis, Incertusque meae paene salutis eram. P. OVIDII NASONIS - Quem mihi nune animum dira regione iacenti Inter Sauromatas esse Getasque putes? Nec caelum patior nec aquis adsuevimus istis, 'lTerraque nescio quo non placet ipsa modo. Non domus apta satis, non hie cibus utilis aegro, Nullus, Apollinea qui levet arte malum; . Non qui soletur, non qui labentia tarde Tempora narrando fallat, amicus adest. Lassus in extremis jaceo populisque locisque, Et subit adfecto nune mihi, quiequid abest. Omnia eum subeant, vineis tamen omnia, coniunx, Et plus in nostro pectore parte tenes. "Te loquor absentem, te vox mea nominat unam: Nulla venit sine te nox mihi, nulla dies. Quin etiam sic me dicunt aliena locutum, Ut foret amenti nomen in ore tuum. e iam. deficiam, suppressaque lingua palato . Vix instillato restituenda mero; Nuntiet hue aliquis dominam venisse, resurgams; Spesque tui nobis causa vigoris erit. Ergo ego sum dubius vitae, tu forsitan istie Iueundum nostri nescia tempus agis? Non agis, adfirmo; liquet hoc, carissima, nobis, Tempus aei sine me non nisi. triste tibi. Si tamen implevit mea sors, quos debuit, annos, Et mihi vivendi tam cito finis adest: Quantum erat, o magni, morituro parcere, divi, Ut saltem patria contumularer humo? Vel poena in tempus mortis dilata fuisset, Vel praecepisset mors properata fugam. Integer hane potui nuper bene reddere lucem: Exul ut oeciderem, nune mihi vita data est. Tam proeul ignotis igitur moriemur in oris, TRISTIUM LIBER III Et fient ipso tristia fata loco; Nec mea consueto languescent corpora lecto, Depositum nee me qui fleat, ullus erit; Nec dominae lacrimis in. nostra cadentibus ora Accedent animae tempora. parva meae; Nec mandata dabo, nec cum clamore supremo Labentes oculos condet amica nianus; Sed sine funeribus eaput hoc, sine honore sepulcri Indeploratum barbara terra teget. Ecquid, ubi audieris, tota turbabere ménte, Et feries pavida pectora fida manu? Ecquid in has frustra tendens tua brachia partes Clamabis miseri nomen inane viri? Parce tamen lacerare genas, nec scinde capillos: Non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero. . Cum patriam amisi, tunc me periisse putato: . Et prior et gravior mors fuit illa mihi. Nune, si forte potes — sed non potes, optima coniunx — 55. — Finitis gaude tot mihi morte malis. : ica Quod potes, extenua forti mala corde ferendo, Ad quae jam pridem non rude pectus habes. Atque utinam pereant animae cum corpore nostrae, Effugiatque avidos pars mihi nulla rogos! Nam si morte carens vacua volat altus in aura — Spiritus, et Samii sunt rata dieta senis, . Inter Sarmatieas Romana vagabitur umbras, . Perque feros manes hospita semper erit. .. Ossa tamen facito parva. referantur in urna: Sic ego non etiam mortuus exul ero. Non vetat hoe quisquam: fratrem Thebana peremptum Supposuit tumulo rege vetante soror. Atque ea eum foliis et amomi pulvere misce, Inque suburbano condita pone solo. 4- P. Ovipn Nasowis Tristia. * P. OVIDII NASONIS Quosque legat versus oculo properante viator, Grandibus in tituli marmore caede notis: HiC - EGO * QUI - IACEO - TENERORUM * LUSOR * AMORUM ÍNGENIO * PERII * NASO * POETA * MEO. J5 AT TIBI - QUI * TRANSIS * NE « SIT - GRAVE * QUISQUIS * AMASTI DICERE - NASONIS * MOLLITER « OS8A * CUBENT. "Hoe satis in titulo est: etenim maiora libelli Et diuturna magis sunt monimenta mihi, —. Quos ego confido, quamvis nocuere, daturos / go Nomen et auctori tempora longa suo. Tu tamen extineto feralia munera semper Deque tuis lacrimis umida serta dato. Quamvis in cineres corpus mutaverit ignis, .. . Bentiet officium maesta favilla pium. — 85 Scribere plura libet: sed vox mihi fessa loquendo — . ietandi vires siecaque lingua. negat. —— Aeeipe supremo dictum mihi forsitan ore, Quod, tibi qui mittit, non habet ipse, * vale ' ! IV. A. O mihi care quidem semper, sed tempore duro Cognite, res postquam. procubere meae: Usibus edocto si quiequam credis amico, Vive tibi et longe nomina magna fuge. Vive tibi, quantumque potes, praelustria vita: — Saevum praelustri fulmen ab igne venit. Nam quamquam soli possunt prodesse potentes, Non prosit potius, si quis obesse potest. | Effugit hibernas demissa antemmna procellas, Lataque plus parvis vela timoris habent. PX TRISTIUM LIBER II Aspicis, ut summa cortex levis innatet unda, Cum grave nexa simul retia mergat. onus. Haee ego si monitor monitus prius ipse fuissem, In qua debebam forsitan Urbe forem. Dum tecum vixi, dum me levis aura ferebat, Haee mea per placidas cumba cucurrit aquas. Qui cadit in plano, — vix hoc tamen evenit ipsum, — Sie cadit, ut tacta surgere possit humo: At miser Elpenor tecto delapsus ab alto Occurrit regi debilis umbra suo. Quid fuit, ut tutas agitaret Daedalus alas, Icarus immensas nomine signet aquas? Nempe quod hic alte, demissius ille volabat: Nam pennas ambo non habuere suas. Crede mihi,.bene qui latuit, bene vixit, et intra .. Fortunam debet quisque manere suam. - -Non foret Eumedes orbus, si filius eius Stultus Achilleos non adamasset equos: Nee natum in flamma vidisset, in arbore natas, Cepisset genitor si Phaéthonta Merops. Tu quoque formida nimium sublimia semper, Propositique, precor, eontrahe vela tui. Nam pede inoffenso spatium decurrere vitae. Dignus es et fato candidiore frui. g^ Quae pro te ut voveam, miti pietate mereris Haesuraque fide tempus in omne mihi. Vidi ego te tali vultu mea fata gementem, Quàlem credibile est ore fuisse meo. i Nostra tuas vidi laerimas super ora cadentes, .- "Tempore quas uno fidaque verba bibi. Nune quoque summotum studio defendis amicum, Et mala vix ulla parte levanda levas. . . Vive sine invidia, mollesque inglorius annos JP. OVIDI NASONIS Exige, amicitias et tibi iunge pares; Nasonisque tui, quod adhue non exulat unum, Nomen ama: Seythieus cetera Pontus habet. Iy* Proxima sideribus tellus Erymanthidos ursae Me tenet, adstricto terra perusta gelu. Bosphoros et Tanais superant Scythicaeque paludes, Vix satis etnoti nomina pauca loci. - Ulterius nihil est nisi non habitabile frigus. — Heu quam vicina est ultima terra mihi! .. At longe patria est, longe carissima coniunx, Quiequid et haec nobis post duo dulce fuit. Sie tamen haee adsunt, ut, quae contingere non est Corpore: sunt animo cuncta videnda meo. Ante oculos errant domus, Urbs et forma locorum; Aeceduntque suis singula facta locis. Coniugis ante oculos, sieut praesentis, imago: llla meos casus ingravat, ila levat: RDEPANAD hoec, quod abest; levat hoc, quod prs amorem Impositumque sibi firma tuetur onus. - os quoque pectoribus nostris haeretis, amici, Dieere quos cupio nomine quemque suo. Sed timor officium cautus compescit, et ipsos [n nostro poni carmine nolle puto. . Ante volebatis, gratique erat instar honoris, Versibus in nostris nomina vestra legi. — Quod quoniam.est anceps, intra mea pectora quemque Alloquar, et nulli causa timoris ero. Nec meus indicio latitantes versus amicos Protrahit: occulte. si quis amabat, amet. hj A. pe am TRISTIUM LIBER III Seite tamen, quamvis longe regione remotus Absim, vos animo semper adesse meo; Et, qua quisque potest, aliqua mala nostra levate, Fidam proiecto neve negate manum. - Prospera sie maneat vobis fortuna; nec unquam Contaeti simili sorte rogetis idem. d Ns Usus amicitiae tecum mihi parvus, ut illam Non aegre posses dissimulare, fuit; Nec me complexus vinclis propioribus esses Nave mea vento forsan eunte suo. Ut cecidi, eunetique metu fugere ruinam, Versaque amicitiae terga dedere meae, Ausus es igne Tovis percussum tangere corpus, Et deploratae limen adire domus: | Idque recens praestas nec longo cognitus usu, Quod veterum misero vix duo tresve mihi. - Vidi ego confusos vultus, visosque notavi, Osque madens fletu pallidiusque meo: Et laerimas cernens in singula verba cadentes, .. Ore meo lacrimas, auribus illa bibi: . Braechiaque accepi presso pendentia collo, Et singultatis oscula mixta sonis. Sum qnoque, AP tuis defensus viribus absens: — Scis * carum veri nominis esse loco —, Multaque praeterea manifestaque signa fi VDris : Pectoribus teneo non abitura meis. Di tibi posse tuos tribuant defendere semper, Quos in materia prosperiore iuves. /si tamen interea, quid in his ego PEHINUR oris — P. OVIDII NASONIS . Quod te credibile est quaerere -—— quaeris, agam: Spe trahor exigua, quam tu mihi demere noli, Tristia leniri numina posse dei. Seu temere expecto, sive id contingere fas est, Tu mihi, quod cupio, fas, precor, esse proba: Quaeque tibi est linguae facundia, confer in illud, Ut doceas votum posse valere meum. Quo quisque est maior, magis est placabilis irae, Et faciles motus mens generosa capit. Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni, Pugna suüm finem, cum iacet hostis, habet: At lupus et turpes instant morientibus ursi. Et quaecumque minor nobilitate fera. Maius apud Troiam forti quid habemus Achille? Dardanii laerimas non tulit ille senis. Quae ducis Emathii fuerit clementia, Porus Dareique docent funeris exequiae. Neve hominum referami flexas ad. mitius iras, . Junonis gener est, qui prius hostis erat. Denique non possum nullam sperare salutem, Cum poenae non sit eausa cruenta meae. Non mihi, quaerenti pessumdare cuncta, petitum Caesareum caput est, quod caput orbis erat: Non aliquid dixive elatave lingua loquendo est, Lapsave sunt nimio verba profana mero. Inscia quod erimen viderunt lumina, plector, Peccatumque oculos est habuisse meum. Non equidem totam possum defendere culpam: Sed partem nostri eriminis error habet. Spes igitur superest, facturum, ut molliat ipse - Mutati poenam condicione loci. Hos utinam nitidi Solis praenuntius ortus Afferat admisso Lucifer albus equo! 4 TRISTIUM LIBER III VL Foedus: amicitiae nec vis, carissime, nostrae, Nec, si forte velis, dissimulare potes. Donec enim licuit, nec te mihi carior alter, Nec tibi me tota iunctior Urbe fuit. Isque erat usque adeo populo testatus, ut esset Paene magis quam tu quamque ego notus, amor: Quique est in caris animi tibi candor amicis, Cognitus est ipsi, quem colis, iste viro. Nil ita celabas, ut non ego conscius essem, Pectoribusque dabas multa tegenda meis: Cuique ego narrabam secreti quiequid habebam, Excepto quod me perdidit, unus eras. Id quoque si scisses, salvo früerere sodali, Consilioque forem sospes, amice, tuo. Sed mea me in poenam nimirum fata trahebant: Omne bonae claudunt utilitatis iter. Sive malum potui tamen hoc vitare cavendo, Seu ratio fatum vincere nulla valet: Tu tamen, o nobis usu iunctissime longo, — Pars desiderii maxima paene mei, Sis memor, et si quas fecit tibi gratia vires, Illas pro nobis experiare, rogo, Numinis ut laesi fiat mansuetior ira, Mutatoque minor sit mea poena loco: Idque ita, si nullum scelus est in pectore nostro, Principiumve mei criminis error habet. Nee breve, née tutum, quo sint mea, dicere, casu Lumina funesti conscia facta mali: Mensque reformidat, veluti sua vulnera, tempus Illud, et admonitu fit novus ipse pudor: t *. j J / 1 P. OVIDII NASONIS Fluetus in obsesso gurgite nullus erit, Inclusaeque gelu stabunt in margine puppes, Nee poterit rigidas findere remus aquas. Vidimus in glacie pisces haerere ligatos, Sed pars ex illis tum. quoque viva fuit. Sive igitur nimii Boreae vis saeva marinas, Sive redundatas flumine cogit aquas, Protinus, aequato siccis Aquilonibus Histro, Invehitur celeri barbarus hostis equo: Hostis equo pollens, longeque volante sagitta. Vicinam late depopulatur humum. Diffugiunt alii, nullisque tuentibus agros, Ineustoditae diripiuntur opes, Ruris opes parvae, pecus et stridentia SE Et quas divitias incola pauper habet. Pars agitur vinctis post. tergum. capta lacertis, Respiciens frustra rura laremque suum: Pars cadit hamatis misere confixa sagittis, Nam volucri ferro tinctile virus inest. Quae nequeunt secum ferre aut abducere, perdunt; Et cremat insontes hostica flamma casas. Tune quoque, cum pax est, trepidant formidine belli, Nee quisquam presso vomere suleat humum. Aut videt aut metuit locus hie, quem non videt, hostem: Cessat iners rigido terra relieta situ. Non hie pampinea dulcis latet uva sub umbra; Nee eumulant altos fervida musta lacus. Poma negat regio, nec haberet Acontius, in quo : Seriberet hie dominae verba legenda suae. Aspiceret nudos sine fronde, sine arbore, campos: Heu loca felici non adeunda viro! Ergo, tam late pateat cum maximus orbis, Haee est in poenas terra reperta meas! b TRISTIUM LIBER III XI. Si quis es, insultes qui casibus, improbe, nostris, Meque reum dempto fine cruentus agas, | — . Natus es e scopulis et pastus lacte ferino; E Et dicam silices pectus habere tuum. E. Quis gradus ulterior, quo se tua porrigat ira, | e ^" à Restat? quidve meis cernis abesse malis? E. .. Barbara me tellus et inhospita litora Ponti ^ Cumque suo Borea Maenalis-ursa videt. " Nulla mihi cum gente fera commercia linguae: P. Omnia sollieiti sunt loca plena metus. 10 -—. . Utque fugax avidis cervus deprensus ab ursis, | |... Qinetave montanis ut pavet agna lupis; - . . fie ego belligeris a gentibus undique saeptus Terreor, hoste meum paene premente latus. ? Utque sit exiguum poenae, quod coniuge cara, 15 Quod patria careo pigneribusque meis; Ut mala nulla feram nisi nudam Caesaris iram, : Nuda parum est nobis Caesaris ira mali? .. . Et tamen est aliquis, qui vulnera eruda retractet, Solvat et in mores ora diserta meos! 20 X05 In eausa facili cuivis licet esse diserto, b Et minimae vires frangere quassa valent. E pubrusre est arces et stantia moenia virtus: - Quamlibet ignavi praecipitata premunt. - » Non sum ego quod fueram: quid inanem proteris ORE "m m Quid cinerem saxis bustaque nostra petis? "Heetor erat tune, eum bello certaret: at idem Vinctus ad Haemonios non erat Hector equos. Me quoque, quem noras olim, non esse memento: Ex illo superant haec simulacra viro. Quid simulacra, ferox, dietis incessis amaris? Parce, precor, manes sollicitare meos! Omnia vera puta mea crimina; nil sit in illis, Quod magis errorem, quam scelus, esse putes: Pendimus en profugi — satia tua pectora! — poenas Exilioque graves exiliique loco. Carnifici fortuna potest mea flenda videri: Et tamen est uno iudice mersa parum! Saevior es tristi Busiride, saevior illo, Qui falsum lento torruit igne bovem; Quique bovem Siculo fertur donasse tyranno, Et dietis artes conciliasse suas: — * Munere in hoc, rex, est usus, sed imagine maior; Nec sola est operis forma probanda mel. Aspicis a dextra latus hoe adapertile tauri? Hoe tibi, quem perdes, coniciendus erit. Protinus inelusum lentis carbonibus ure: Mugiet, et veri vox erit illa bovis. — Pro quibus inventis, ut munus munere penses, — Da, precor, ingenio praemia digna meo!" —. Dixerat. At Phalaris * Poenae mirande repertor, : Ipse tuum praesens imbue" dixit * opus!" Nec mora, monstratis erudeliter ignibus ustus Exhibuit geminos ore tremente sonos. . Quid mihi eum Siculis inter Scythiamque Getasque? .' Ad te, quisquis is es, nostra querela redit. Utque sitim nostro possis explere cruore, Quantaque vis, avido gaudia corde feras, Tot mala sum fugiens tellure, tot aequore passus, — Te quoque ut auditis posse dolere putem. — Crede mihi, si sit nobis collatus Ulixes, — Neptuni minor est, quam Iovis ira fuit. TRISTIUM LIBER III Ergo, quicumque es, rescindere crimina noli, Deque gravi duras vulnere tolle manus. Utque meae famam tenuent oblivia culpae, 65 Facta cicatricem ducere nostra sine; JT Humanaeque memor sortis, quae tollit eosdem Et premit, incertas ipse verere vices! Et quoniam, fieri quod numquam posse putavi, ES . Est tibi de rebus maxima cura meis, NN Non est quod timeas: fortuna miserrima nostra est; Omne trahit secum Caesaris ira malum. Quod magis ut liqueat, neve hoe ego fingere eredar, . f Ipse velim poenas experiare meas! XII Frigora iam zephyri minuunt, annoque peracto Longior antiquis visa Tomitis hiems: Impositamque sibi qui non bene pertulit Hellen, Tempora nocturnis aequa diurna facit. lam violam puerique legunt hilaresque puellae, Rustica quae nullo nata serente venit. Prataque pubescunt variorum flore colorum; Indocilique loquax gutture vernat avis. Utque malae matris crimén deponat, hirundo Sub trabibus eunas tectaque parva facit; Herbaque, quae latuit Cerealibus obruta sulcis, Exit et expandit molle cacumen humo; - Quoque loco est vitis, de palmite gemma movetur: Nam procul a Getico litore vitis abest; Quoque loco est arbor, turgescit in arbore ramus: Nam procul a Geticis finibus arbor abest. Otia nunc istie, iunctisque ex. ordine ludis 5 P. OviDH Nasowis Tristia. P. OVIDIL NASONIS Cedunt verbosi garrula bella fori... Usus equi nune est, levibus nunc luditur armis: Nune pila, nunc celeri volvitur orbe trochus. Nune ubi perfusa est oleo labente iuventus, Defessos artus Virgine tingit aqua. Scaena viget, studiisque favor distantibus ardet; Proque tribus resonant terna theatra foris. O quantum, et quotiens non est numerare, beatum, Non interdicta cui licet Urbe frui! At mihi sentitur nix verno sole soluta, Quaeque lacu. durae non fodiuntur aquae: Nee mare conerescit glacie, nec, ut ante, per Histrum Stridula Sauromates plaustra bubuleus agit. Ineipient aliquae tamen hue adnare carinae, Hospitaque in Ponti litore puppis erit: Sedulus oceurram nautae, dictaque salute, Quid veniat, quaeram, quisve quibusve locis. - Ille quidem mirum ni de regione propinqua Non nisi vieinas tutus ararit aquas. Rarus ab Italia tantum mare navita transit, Litora rarus in haee portubus orba venit. Sive tamen Graeca scierit, sive ille Latina Voce loqui, — certe gratior huius erit; Fas quoque ab ore. freti longaeque Propontidos undis Hue aliquem certo vela dedisse Noto: — Quisquis is est, memori rumorem voce referre Et fieri famae parsque gradusque potest. Is, precor, auditos possit narrare triumphos Caesaris et Latio reddita vota lovi: "Teque, rebellatrix, tandem, Germania, magni . Triste: caput pedibus supposuisse ducis. Haec mihi qui referet, quae non vidisse dolebo, llle meae domui protinus hospes erit. A TRISTIUM LIBER III Ei mihi! iamne domus Seythico Nasonis in orbe est? Iamque suum mihi dat pro lare poena locum? . Ut: Di faeite, ut Caesar non hie penetrale domumque, Re Hospitium poenae sed velit esse meae! L. SIOUEL) Eece supervaeuus — quid enim fuit utile gigni? — Ad sua Natalis tempora noster adest. Dure, quid ad miseros veniebas exulis annos? Debueras illis imposuisse modum. Si tibi cura mei, vel si pudor ullus inesset, Non ultra patriam me sequerére meam: Quoque loco primum tibi sum male cognitus infans, Tllo temptasses ultimus esse mihi: Inque relinquendo, quod idem fecere sodales, Tu quoque dixisses tristis in Urbe vale. Quid tibi cum Ponto? num te quoque Caesaris ira Extremam gelidi misit in orbis humum? . Seilicet expectas solitum tibi moris honorem, Pendeat ex umeris vestis ut alba meis, Fumida cingatur florentibus ara coronis, Micaque sollemni turis in igne sonet, . Libaque dem proprie genitale notantia tempus, . Concipiamque bonas ore favente preces? Non ita sum positus, nec sunt ea tempora nobis, - Adventu possim laetus ut esse tuo. | Funeris ara mihi, ferali cincta cupressu, : sj Convenit et structis flamma parata rogis. 7- -— - Nec dare tura libet nihil exorantia divos, In tantis subeunt nece bona verba malis. - Si tamen est aliquid nobis hac luce petendum, Ge OVID NASONIS | In [cs ne redeas TUA ista, precor, - Dum me terrarum pars paene novissima, Pontus, Euxinus falso nomine dictus, habet. XIV. Cultor et antistes doctorum sancte virorum, - Quid facis, ingenio semper amice meo? Ecquid, ut incolumem quondam celebrare solebas, ' Nune quoque, ne videar totus abesse, caves? Conficis exceptis ecquid mea. carmina solis | Artibus, artifici quae nocuere suo? Immo ita fae, quaeso, vatum studiose novorum, Quaque potes, retine corpus in Urbe meum. Est fuga dieta mihi, non est fuga dicta libellis, Qui domini poenam non meruere sui. . Saepe per externas profugus pater exulat oras; Urbe tamen natis exulis esse licet. Palladis exemplo de me sine matre creata - Carmina sunt: stirps haec progeniesque mea est. fum . Hane tibi commendo, quae quo magis orba parente est, E m Hoe tibi tutori sarcina maior erit. i23. Tres mihi sunt nati contagia. nostra secuti; Cetera fac eurae sit tibi turba palam. Sunt quoque mutatae ter quinque volumina formae, .. Carmina de domini funere rapta sui. Illud opus potuit, si non prius ipse perissem, . Certius a summa nomen habere manu; Nune ineorreetum populi pervenit in ora, : In populi quicquam si tamen ore mei est. Hoc quoque nescio quid nostris appone libellis, . Diverso missum quod tibi ab orbe venit. TRISTIUM LIBER II Quod quicumque Jetet: — si quis leget — aestimet ante, Compositum quo sit tempore quoque loco. Aequus erit scriptis, quorum cognoverit esse E Exilium tempus barbariamque locum: — —— [nque tot adversis carmen mirabitur ullum i Ducere me tristi sustinuisse manu. b Ingenium fregere meum mala, cuius et ante E Fons infeeundus parvaque vena fuit. Sed quaecumque fuit, nullo exercente refugit, .. Et longo perit arida facta situ. — — "Non hie librorum, per quos inviter alarque, Copia: pro libris areus et arma sonant. Nullus in hac terra, recitem si carmina, cuius Intéllecturis auribus utar, adest. . Nec quo secedam, locus est: custodia muri Summovet infestos clausaque porta Getas. Saepe aliquod quaero verbum nomenque locumque, Nec quisquam est, a quo certior esse queam. Dicere saepe aliquid conanti — turpe fateri! e - Verba mihi desunt, dedidicique loqui. 'Threicio Scythicoque fere cireumsonor ore, . Et videor Geticis seribere posse modis. Crede mihi, timeo, ne sint immixta Latinis, Inque meis seriptis Pontica verba legas. .. Qualemcumque igitur, venia. dignare libellum, Sortis et excusa condicione meae. « f NN ry 2n Agere P. OVIDII NASONIS LIBER QUARTUS. I Si qua meis fuerint, ut erunt, vitiosa libellis, Excusata. suo tempore, lector, habe. .Exul eram, requiesque mihi, non fama petita est, Mens intenta suis ne foret usque malis. | Hoc est, cur cantet vinctus quoque compede fossor, Indocili numero cum grave mollit opus; Cantat et innitens limosae pronus arenae, Adverso tardam qui trahit amme ratem: Quique refert pariter lentos ad pectora remos, In numerum pulsa brácchia pulsat aqua. .Fessus ubi incubuit baculo, saxove resedit Pastor, arundineo carmine mulcet oves. GUAE pariter, pariter data pensa trahentis . Fallitur ancillae decipiturque labor. - Fertur et abducta Lyrneside tristis Achilles: -Haemonia curas attenuasse lyra. — - Cum traheret silvas Orpheus et dura canendo | Saxa, bis amissa coniuge maestus erat. . Me quoque Musa levat Ponti loca iussa petentem: . .. Sola comes nostrae perstitit illa fugae, - Sola nee insidias, Sinti nec militis ensem, .. Nee mare, nee ventos barbariamque timet. B TRISTIUM LIBER i Scit quoque, cum perii, quis me deceperit error, Et culpam in facto, non scelus, esse meo. : Scilicet hoe ipso nune aequa, quod obfuit ante, ; E E. Cum mecum iuncti criminis acta rea est. Me Non equidem vellem, quoniam nocitura fuerunt, - Pieridum sacris imposuisse manum. Sed nunc quid faciam? vis me tenet ipsa sacrorum, d P Et earmen demens, carmine laesus, amo. EM Sie nova Dulichio lotos gustata palato E Illo, quo nocuit, grata sapore fuit. a Sentit amans sua "ds fere; tamen haeret in illis, . Materiam culpae persequiturque suae. Nos quoque delectant, quamvis nocuere, libelli, 1 s Quodque mihi telum vulnera-fecit, amo. E - . Forsitan hoc studium possit furor esse videri: E Sed quiddam furor hic utilitatis habet. b Semper in obtutu mentem vetat esse malorum, Praesentis casus immemoremque facit. Utque suum Bacche non sentit saucia vulnus, B — Dum stupet Idaeis exululata modis; Er Sie, ubi mota calent viridi mea pectora thyrso, Altior humano spiritus ille malo est. Ille nec exilium, Seythici nec litora Ponti, Ille nec iratos sentit habere deos. Utque soporiferae biberem si pocula Lethes, . Temporis adversi sic mihi sensus abest. Iure deas igitur veneror mala nostra levantes, Sollicitae comites ex Helicone fugae, Et partim pelago, partim vestigia terra, Vel rate dignatas, vel pede nostra sequi. Sit, precor, haec saltem faciles mihi: namque deorum Cetera cum magno Caesare turba facit, Meque tot adversis cumulant, quot litus arenas, P. OVIDII NASONIS. Cum cecidit Capaneus subito temerarius ictu, Num legis Euadnem erubuisse viro? Nec, quia rex mundi compescuit ignibus ignes, Ipse suis Phaéthon infitiandus erat. Nec Semele Cadmo faeta est aliena. parenti, Quod precibus periit ambitiosa suis. Nec tibi, quod saevis ego sum lovis ignibus ictus, Purpureus molli fiat in ore pudor. Sed magis in curam nostri consurge tuendi, Exemplumque mihi coniugis esto bonae, Materiamque tuis tristem virtutibus imple: Ardua per praeceps gloria vadit iter. Hectora quis nosset, si felix "Troia fuisset? Publica virtutis per mala faeta via est. Ars tua, Tiphy, iacet, si non sit in aequore fluctus: Si valeant homines, ars tua, Phoebe, iacet. Quae latet inque bonis cessat non cognita rebus, Apparet virtus arguiturque malis. Dat tibi nostra loeum tituli fortuna, caputque Conspieuum pietas qua tua tollat, habet. Utere temporibus, quorum nunc munere facta est Et patet in laudes area magna tuas! AV: O qui, nominibus eum sis generosus avorum, " Exsuperas morum nobilitate genus, Cuius inest animo patrii candoris imago, Non careat nervis candor ut iste suis, Cuius in ingenio est patriae faeundia linguae, Qua prior in Latio non fuit ulla foro: Quod minime volui, positis pro nomine signis TRISTIUM LIBER IV 79 Dietus es: ignoscas laudibus ipse tuis. Nil ego peccavi: tua te bona cognita produnt. Si, quod es, appares, culpa soluta mea est. Nec tamen officium nostro tibi carmine factum, Prineipe tam iusto, posse nocere puto. Ipse pater patriae — quid enim est civilius illo? — Sustinet in nostro carmine saepe legi. Nec prohibere potest, quia res est publica Caesar, Et de communi pars quoque nostra bono est. Iuppiter ingeniis praebet sua numina vatum, Seque celebrari quolibet ore sinit. Causa tua exemplo superorum. tuta duorum est: Quorum hie aspicitur, creditur ille deus. Ut non debuerim, tamen hoc ego erimen habebo: Non fuit arbitrii littera nostra tui. Nec nova, quod tecum loquor, est iniuria nostra, Incolumis eum quo saepe locutus eram. xq Quo vereare minus, ne sim tibi crimen amicus, Invidiam, si qua est, auctor habere potest. Nam tuus est primis cultus mihi semper ab annis — Hoe certe noli dissimulare — pater; Ingeniumque meum — potes hoc meminisse — probabat, Plus etiam, quam me iudice dignus eram; Deque meis illo referebat versibus ore, In quo pars magnae nobilitatis erat. Non igitur tibi nune, quod me domus ista recepite Sed prius auctori sunt data verba tuo. Non dáta sunt, mihi erede, tamen: sed in omnibus Mn Ultima si demas, vita tuenda mea est. Hane quoque, qua perii, eulpam scelus esse negabis, Si tanti serles sit tibi nota mali. Aut timor aut error nobis, prius obfuit error. Ah sine me fati non meminisse mei! 20 10 15 / P. OVIDII NASONIS Neve retractando nondum coéuntia rumpam Vulnera: vix illis proderit ipsa quies. . Ergo, ut iure damus poenas, sie afuit omne . Peccato facinus consiliumque meo. Idque deus sentit: pro quo nee lumen ademptum, Nec mihi detraetas possidet alter opes. Forsitan hane ipsam, vivam modo, finiet olim, Tempore cum fuerit lenior ira, fugam. Nune precor hinc alio iubeat discedere, si non Nostra verecundo vota pudore carent. Mitius exilium pauloque propinquius opto, Quique sit a saevo longius hoste locus; Quantaque in Augusto clementia, si quis ab illo Hoc peteret pro me, forsitan ille daret. - : Frigida me cohibent Euxini litora Ponti: Dietus ab antiquis Axenus ille fuit. Nam neque iactantur moderatis aequora ventis, Nee placidos portus hospita navis. adit. Sunt circa gentes, quae praedam sanguine quaerunt; - . . Nee minus infida terra timetur aqua. . ]lli, quos audis hominum gaudere cruore, Paene sub eiusdem sideris axe lacent. . Nec procul a nobis locus est, ubi Taurica dira Caede pharetratae spargitur ara deae. Haec prius, ut memorant, non invidiosa nefandis . Nee eupienda bonis regna Thoantis erant. Hie pro supposita virgo Pelopeia cerva ^ Saera deae coluit qualiaeumque suae. —— Quo postquam, dubium pius an sceleratus, Orestes . Exaetus furiis venerat ipse suis, Et eomes exemplum. veri Phoceus amoris, - Qui duo corporibus, mentibus unus erant, N Protinus evineti tristem ducuntur ad aram, 4. 1 TRISTIUM LIBER IV Quae stabat geminas ante cruenta fores. Nec tamen hune sua mors, nee mors sua terruit ilum: 75 — Alter ob alterius funera maestus erat. Et iam constiterat stricto mucrone sacerdos, Cinxerat et Graias barbara vitta comas, 3 Cum vice sermonis fratrem cognovit, et illi — . or Pro nece complexus Iphigenia dedit. zi Laeta deae signum, crudelia sacra perosae, Transtulit ex illis in meliora locis. Haec igitur regio, magni paene ultima mundi, Quam fugere homines dique, propinqua mihi est; Aque mea terra prope sunt funebria sacra, Si modo Nasoni barbara terra sua est. O utinam venti, quibus est ablatus Orestes Placato referant et mea vela deo! * V. O mihi dilectos inter pars prima sodales, Unica fortunis ara reperta meis, Cuius ab alloquiis anima haec moribunda revixit, Ut vigil infusa Pallade flamma solet; Qui veritus non es portus aperire fideles Fulmine pereussae confugiumque rati; Cuius eram censu non me sensurus egentem, Si Caesar patrias eripuisset opes: Temporis oblitum dum me rapit impetus huius, Excidit heu nomen. quam mihi paene tuum! Tu tamen agnoscis, tactusque cupidine laudis, * [lle ego sum" euperes dicere posse palam. - Certe ego, si sineres, titulum tibi reddere vellem, Et raram famae conciliare fidem. 6 P. OviDI NASONIS Tristia. | P. OVIDII NASONIS 145 -. Ne noceam grato, vereor, tibi carmine, neve ! Intempestivus nominis obstet honor. Quod lieet, — hoe tutum est, — intra tua pectora gaude, Meque tui memorem teque fuisse pium. J Utque facis, remis ad opem luetare ferendam, Dum veniat placido mollior aura deo; Et tutare caput nulli servabile, si non Qui mersit Stygia sublevet illud aqua: Teque, quod est rarum, praesta constanter ad omne Indeclinatae munus amicitiae. Sie tua processus habeat fortuna perennes, Sie ope non egeas ipse, iuvesque tuos; Sie aequet tua nupta virum bonitate perenni, Ineidat et vestro nulla querella toro; Diligat et semper socius te sanguinis illo, Quo pius affectu Castora frater amat; Sie iuvenis similisque tibi sit natus, et illum . Moribus agnoscat quilibet esse tuum; Sic faciat socerum taeda te nata iugali, Nee tardum iuveni det tibi nomen avi. VI Tempore ruricolae patiens fit taurus aratri, — Praebet et ineurvo colla premenda iugo; Tempore paret equus lentis animosus habenis, Et plaeido duros accipit ore: lupos; Tempore Poenorum compeseitur ira leonum, Nee feritas animo, quae fuit ante, manet; . Quaeque süi monitis obtemperat Inda magistri . Belua, servitium tempore victa subit. Tempus ut extensis tumeat facit uva racemis, TRISTIUM LIBER IV Vixque merum capiant grana, quod intus habent; Tempus et in canas semen producit aristas, Et, ne sint tristi poma sapore, cavet. Hoe tenuat dentem terras renovantis aratri, Hoe rigidas silices, hoc adamanta terit. Hoe etiam saevas paulatim mitigat iras; Hoe minuit luctus maestaque corda levat. Cuncta potest igitur tacito pede lapsa vetustas Praeterquam curas attenuare meas. Ut patria eareo, bis frugibus area trita est, Dissiluit nudo pressa bis uva pede. Nec quaesita tamen spatio patientia longo est; Mensque mali sensum nostra recentis habet. Scilicet et veteres fugiunt iuga saepe iuvenci, Et domitus freno saepe repugnat equus. Tristior est etiam praesens aerumma priore: Ut sit enim sibi par, crevit et aucta mora est. Nee tam nota mihi, quam sunt, mala nostra fuerunt; Nune magis hoc, quo sunt cognitiora, gravant. Est quoque non nihilum vires afferre recentes, Nee praeconsumptum temporis esse malis. Fortior in fulva novus est luctator arena, Quam cui sunt tarda braechia fessa mora: Integer est melior nitidis gladiator in armis, — Quam cui tela suo sanguine tincta rubent. . Fert bene praecipites navis modo faeta procellas: Quamlibet exiguo solvitur imbre vetus. Nos quéque, quae ferimus, tulimus patientius ante; Quae mala sunt longa multiplicata die. Credite, deficio; nostroque a corpore quantum: Auguror, accedunt tempora parva malis. Nam neque sunt vires, nec qui color esse solebat: Vix habeo tenuem, quae tegat ossa, cutem. ^P. OVIDII NASONIS Corpore sed mens est aegro magis aegra, malique In cireumspeetu stat sine fine sui. Urbis abest facies; absunt, mea cura, sodales; Et, qua nulla mihi carior, uxor abest. Vulgus adest Seythicum bracataque turba Getarum: Sic me, quae video non videoque, movent. Una tamen spes est, quae me soletur in istis, Haee fore morte mea non diuturna mala. VIL Bis me sol adiit gelidae post frigora brumae, Bisque suum tacto Pisce peregit iter. Tempore tam longo cur non tua dextera versus Quamlibet in paucos officiosa fuit? Cur tua cessavit pietas, scribentibus illis, "Exiguus nobis eum quibus usus erat? Cur, quotiens alicui chartae sua vincula dempsi, . Illam speravi nomen habere tuum? Di faciant, ut saepe tua sit epistula dextra Seripta, sed e multis reddita nulla mihi! : Quod precor, esse liquet: credam prius ora Medusae Gorgonis anguineis cincta fuisse comis, - Esse canes utero sub virginis, esse Chimaeram, A truce quae flammis separet angue leam, Quadrupedesque hominis eum pectore pectora iunctos, | — "Tergeminumque virum tergeminumque canem, an Sphingaque et Harpyias serpentipedesque Gigantas, Centimanumnque Gyan semibovemque virum. Haee ego cuncta prius, quam te, carissime, credam; Mutatum curam deposuisse mel. | Innumeri montes inter me teque viaeque TRISTIUM LIBER IV Fluminaque et campi nec freta pauca iacent. Mille potest causis, a te quae littera saepe Missa sit, in nostras rara venire manus; Mille tamen eausas scribendo vince frequenter, Exeusem ne te semper, amice, mihi! VIII. Tam mea cyeneas imitantur tempora plumas, Infieit et nigras alba senecta comas. / Tam subeunt anni fragiles et inertior aetas, Iamque parum firmo me mihi ferre grave est. Nune erat, ut posito deberem fine laborum Vivere, me nullo sollicitante metu, Quaeque meae semper placuerunt otia menti, Carpere et in studiis molliter esse meis, Et parvam celebrare domum veteresque Penates, ] Et quae nune domino rura paterna carent, m ns sinu dominae carisque sodalibus inque Securus patria consenuisse mea. Haee mea sic quondam peragi speraverat aetas, . Hos ego sic annos ponere dignus eram. os ita dis visum est, qui me terraque marique Actum Sarmatieis exposuere locis. In cava ducuntur quassae navalia puppes, Ne temere in mediis destituantur aquis; Ne cadat et multas palmas inhonestet adeptus, Languidus in pratis gramina carpit equus; Miles, ut emeritis non est satis utilis annis, Ponit ad. antiquos, quae tulit, arma Lares. Sic igitur, tarda vires minuente senecta, Me quoque donari iam rude tempus erat. - P. OVIDII NASONIS Tempus erat nec me peregrinum ducere caelum, Nec siccam Getico fonte levare sitim: Sed modo, quos habui, vacuum secedere in hortos, Nune hominum visu rursus et Urbe frui. Sic animo quondam non divinante futura Optabam placide vivere posse senex. Fata repugnarunt, quae eum mihi tempora prima Mollia praebuerint, posteriora gravant. lamque decem lustris omni sine labe peractis, Parte premor vitae deteriore meae: Nee procul a metis, quas paene tenere videbar, . . Currieulo gravis est facta ruina meo. . Ergo illum demens in me saevire coégi, Mitius immensus quo nihil orbis habet; Ipsaque delietis vieta est clementia nostris, Nee tamen errori vita negata meo est. Vita procul patria peragenda sub axe boreo, Qua maris Euxini terra sinistra lacet. Haec mihi si Delphi Dodonaque diceret ipsa, Esse videretur vanus uterque locus. Nil adeo validum est, adamas licet alliget illud, Ut maneat rapido firmius igne lovis. Nil ita sublime est supraque pericula tendit, Non sit ut inferius suppositumque deo. Nam, quamquam vitio pars est contracta malorum, . Plus tamen exitii numinis ira dedit. At vos admoniti nostris quoque casibus este, Aequantem superos emeruisse virum. ! " TRISTIUM LIBER IV IX. Si licet et pateris, nomen facinusque tacebo, Et tua Lethaeis acta dabuntur aquis, Nostraque vincetur laerimis clementia seris: Fae modo te pateat paenituisse tui. . Fac modo te damnes eupiasque eradere vitae - "Tempora, si possis, Tisiphonea tuae. | Sin minus, et flagrant odio tua pectora nostro, Induet infelix arma coacta dolor. Sum licet extremum, sicut sum, missus in orbem, . Nostra suas istue porriget ira manus. Omnia, si nescis, Caesar mihi iura reliquit; Et sola est patria poena carere mea. Et patriam, modo sit sospes, speramus ab illo: — Saepe Iovis telo quercus adusta viret. .. . Denique, vindictae si sit mihi nulla facultas, B Pierides vires et sua tela dabunt. : Quod Scythicis habitem longe summotus in oris, Siccaque sint oculis proxima signa meis, Nostra per immensas ibunt praeconia gentes; ... Quodque querar, notum, qua patet orbis, erit. — ]bit ad occasum, quiequid dicemus, ab ortu; Testis.et Hesperiae vocis Eous erit. . Trans ego tellurem, trans altas audiar undas; Et gemitus vox est magna futura mel. Nee tua te sontem tantummodo saecula norint: Perpetuae crimen posteritatis eris. Jam feror in pugnas, et nondum cornua sumpsi, Nec mihi sumendi causa sit ulla, velim. P. OVIDII NASONIS - . Quod superest, animos ad publica carmina flexi, Et memores iussi nominis esse mel. Si tamen ex vobis aliquis tam multa, requiret, Unde dolenda eanam: multa dolenda tuli. Non haec ingenio, non haec componimus arte: Materia est propriis ingeniosa malis. Et quota fortunae pars est in carmine nostrae? Felix qui patitur quae numerare potest! Quot frutices silvae, quot flavas Thybris arenas, Mollia quot Martis gramina campus habet, Tot mala pertulimus, quorum medicina quiesque Nulla nisi in studio est Pieridumque mora. 'Quis tibi, Naso, modus laerimosi carminis?" inquis: Idem, fortunae qui modus huius erit. Quod querar, illa mihi pleno de fonte ministrat, Nec mea sunt, fati verba sed ista mei. — At mihi si cara patriam cum coniuge reddas, Sint vultus hilares, simque quod ante fui. Lenior invicti si sit mihi Caesaris ira, Carmina laetitiae iam tibi plena dabo. — . Nee tamen ut lusit, rursus mea littera ludet: . Sit semel illa ioco luxuriata meo! Quod probet ipse, canam: poenae modo parte levata - Barbariam rigidos effugiamque Getas. Interea nostri quid agant, nisi triste, libelli? Tibia funeribus convenit ista meis. * At poteras" inquis * melius mala ferre silendo, Et tacitus easus dissimulare tuos.' Exigis, ut nulli gemitus tormenta sequantur, Acceptoque gravi vulnere flere vetas. Ipse Perilleo Phalaris permisit in aere Edere mugitus et bovis ore queri. Cum Priami lacrimis offensus non sit Achilles, Li TRISTIUM LIBER V - 395 Tu fletus inhibes, durior hoste, meos? Cum faceret Nioben orbam Latonia proles, ^" Non tamen et siecas iussit habere genas. i Est aliquid, fatale malum per verba levare: Hoe querulam Proenen Haleyonenque facit: 60 Hoc erat, in gelido quare Poeantius antro Voce fatigaret Lemnia saxa sua. Strangulat inclusus dolor atque exaestuat intus, Cogitur et vires multiplicare suas. Da veniam potius, vel totos tolle libellos, 65 Sie mihi quod prodest, si tibi, lector, obest. Sed neque obesse potest, ulli nec scripta fuerunt Nostra nisi auctori perniciosa suo. * At mala sunt.' Fateor. Quis te mala sumere cogit? E Aut quis deceptum ponere sumpta vetat? 30:28 t y Ipse nee emendo; sed, ut hie deducta, legantur, $. — . Non sunt illa suo barbariora loco. Nec me Roma suis debet conferre poétis: Inter Sauromatas ingeniosus eram. S Denique nulla mihi captatur gloria, quaeque 25208 . Ingenio stimulos subdere fama solet. Nolumus assiduis animum tabescere curis, .. Quae tamen irrumpunt, quoque vetantur, eunt. Cur scribam, docui. Cur mittam, quaeritis, isto? - x Vobiseum cupio quolibet esse modo. 80 — / 1I. Ecquid, ubi e Ponto nova venit epistula, palles, Et tibi sollieita, solvitur illa manu? Pone metum, valeo: eorpusque, quod ante laborum Impatiens nobis invalidumque fuit, ^ P. OVIDII NASONIS j Sufficit atque ipso vexatum induruit usu. An magis infirmo non vacat esse mihi? Mens tamen aegra iacet, nec tempore robora sumpsit; Affectusque animi qui fuit ante, manet. Quaeque mora spatioque suo coitura putavi Vulnera, non aliter quam modo facta dolent. Scilicet, exiguis prodest annosa vetustas, Grandibus accedunt tempore damna malis. Paene decem totis aluit Poeantius annis Pestiferum tumido vulnus ab angue datum. "Telephus aeterna consumptus tabe perisset, Si non, quae nocuit, dextra tulisset opem. Et mea, si faeinus nullum commisimus, opto, Vulnera qui fecit, facta levare velit, Contentusque mei iam tandem parte doloris, Exiguum pleno de mare demat aquae. Detrahat ut multum, multum restabit acerbi, Parsque meae poenae totius instar erit. Litora quot conchas, quot amoena rosaria flores, Quotve soporilerum grana papaver habet; Silva feras quot alit, quot piscibus unda natatur, Quot tenerum pennis aéra pulsat avis, Tot premor adversis: quae si comprendere coner, Icariae numerum dicere coner aquae. Utque viae casus, ut amara pericula ponti, Ut taceam strictas in mea fata manus, Barbara me tellus orbisque novissima magni Sustinet, ét saevo einetus ab hoste locus. Hine ego traicerer, — neque enim mea culpa cruenta est — e" Esset, quae debet, si tibi cura mei. Ille deus, bene quo Romana potehtia nixa est, Saepe suo vietor lenis in hoste fuit. - .. Quid dubitas et tuta times? accede rogaque: TRISTIUM LiBER V 97 Caesare nil inyens mitius orbis habet. Me miserum! quid agam, si proxima quaeque relinquunt? Subtrahis effracto tu quoque colla iugo? Quo ferar? unde petam lassis solacia rebus? Ancora iam nostram non tenet ulla ratem. Videris. Ipse sacram, quamvis invisus, ad aram Confugiam: nullas summovet ara manus. Alloquor en absens absentia numina supplex, Si fas est homini eum Iove posse loqui. Arbiter imperii, quo certum est sospite cunctos Ausoniae curam gentis habere deos, O decus, o patriae per te florentis imago, O vir non ipso, quem regis, orbe minor — Sic habites terras et te desideret aether, Sic ad pacta tibl sidera tardus eas — Parce, precor, minimamque tuo de fulmine partem Deme: satis poenae, quod superabit, erit. lra quidem moderata tua est, vitamque dedisti; Nee mihi ius civis, nec mihi nomen abest, Nec mea concessa est aliis fortuna, nec exul Edicti verbis nominor ipse tui. Omniaque haec timui, quia me meruisse videbam, Sed tua peccato lenior ira meo est. Arva relegatum iussisti visere Ponti, Et Seythieum profuga scindere puppe fretum. lussus ad Euxini deformia litora veni Aequoris — haec gelido terra sub axe iacet — : Nec me tam cruciat numquam sine frigore caelum, Glaebaque canenti semper obusta gelu, Nesciaque est vocis quod barbara lingua Latinae, Graecaque quod Getico victa loquela sono est, , 7 P. Ovipnu NASONIS T'ristia. 40 A9 55 P. OVIDII NASONIS Quam quod finitimo cinctus premor undique Marte, Vixque brevis tutos murus ab hoste facit. Pax tamen interdum est, pacis fiducia numquam: Sie hic nunc patitur, nunc timet arma locus. Hine ego dum muter, vel me Zanclaea Charybdis Devoret atque suis ad Styga mittat aquis, . Vel rapidae flammis urar patienter in Aetnae, Vel freta Leucadii mittar in alta dei. Quod petimus, poena est: neque enim miser esse recuso, Sed precor, ut possim tutius esse miser. II. Illa dies haec est, qua te celebrare poétae, $i modo non fallunt tempora, Bacche, solent, Festaque odoratis innectunt tempora sertis, Et dieunt laudes ad tua vina tuas. Inter quos, memini, dum me mea fata sinebant, Non invisa tibi pars ego saepe fui, Quem nune suppositum stellis Cynosuridos ursae Tuneta tenet erudis Sarmatis ora Getis. Quique prius mollem vacuamque laboribus egi In studiis vitam Pieridumque choro, Nune proeul a patria Geticis cireumsonor armis, Multa prius pelago multaque passus humo. Sive mihi easus sive hoc dedit ira deorum, - Nubila naseenti seu mihi Parca fuit, - .. Tu tamen e sacris hederae cultoribus unum Numine debueras sustinuisse tuo. An dominae fati quiequid cecinere sorores, Omne sub arbitrio desinit esse dei? Ipse quoque aetherias meritis invectus es arces, Quo non exiguo facta labore via est. TRISTIUM LIBER V Nee patria est habitata tibi, sed ad usque nivosum Strymona venisti Marticolamque Geten, Persidaque et lato spatiantem flumine Gangen, Et quascumque bibit decolor Indus aquas. Scilicet hanc legem nentes fatalia Parcae Stamina bis genito bis cecinere tibi. Me quoque, si fas est exemplis ire deorum, Ferrea sors vitae difficilisque premit. Illo nec levius cecidi, quem magna locutum Reppulit a Thebis luppiter igne suo. Ut tamen audisti percussum fulmine vatem, Admonitu matris condoluisse potes; Et potes, aspiciens cireum tua sacra poétas, * Nescio quis nostri' dicere * cultor abest. '. Fer, bone Liber, opem: sic altera degravet ulmum Vitis et incluso plena sit uva mero; Sic tibi eum Bacchis Satyrorum gnava iuventus . Adsit, et attonito non taceare sono; Ossa bipenniferi sie sint male pressa Lycurgi, Impia nec poena Pentheos umbra vacet; . Sie micet aeternum vicinaque sidera vineat . Coniugis in caelo clara corona tuae! . Hue ades, et casus releves, pulcherrime, nostros, Unum de numero me memor esse tuo. Sunt dis inter se commercia: flectere tempta - Caesareum numen numine, Bacche, tuo. Vos quoque, consortes studii, pia turba, poétae, Haec eadem sumpto quisque rogate mero, Atque aliquis vestrum, Nasonis nomine dicto, Opponat lacrimis. pocula mixta suis, Admonitusque mei, cum cireumspexerit omnes, Dicat * Ubi est nostri pars modo Naso chori? ' |dque ita, si vestrum merui candore favorem, - I P. OVIDII NASONIS Nullaque iudicio littera laesa meo est, Si, veterum digne veneror cum scripta virorum, Proxima non illis esse minora reor. Sie igitur dextro faciatis Apolline carmen: Quod licet, inter vos nomen habete meum! / ^ IV. Litore ab Euxino Nasonis epistula veni, Lassaque facta mari lassaque facta via; . . Qui mihi flens dixit * Tu, eui licet, aspice Romam. Heu quanto melior sors tua sorte mea est! ' Flens quoque me scripsit: nee, qua signabar, ad os est Ante, sed ad madidas gemma relata genas. 'Tristitiae causam si quis cognoscere quaerit, Ostendi solem postulat ille sibi, Nee frondem in silvis, nec aperto mollia prato Gramina, nee pleno flumine cernit aquam: Quid Priamus doleat, mirabitur, Hectore rapto, . . Quidve Philoctetes ictus ab angue gemat. —. Di facerent utinam talis status esset in illo, Ut non tristitiae eausa docenda foret! Fert tamen, ut debet, casus patienter amaros, .. . More nec indomiti frena recusat equi. . Nec fore perpetuam sperat sibi numinis iram, — Qonscius in culpa non scelus esse sua. Saepe refert, sit quanta dei clementia, cuius | Se quoque in exemplis adnumerare solet: - Nam, quod opes teneat patrias, quod nomina civis, .. Denique quod vivat, munus habere dei. ^ - Te tamen, 0, si quid credis mihi, carior illi . . . . Omnibus, in toto pectore semper habet: 1 Rob. " Teque Menoetiaden, te, qui comitatus Oresten, . NS TRISTIUM LIBER V Te vocat Aegiden Euryalumque suum. Nec patriam magis ille suam desiderat, et quae Plurima cum patria sentit abesse sibi, Quam vultus oculosque tuos, o duleior illo Melle, quod in ceris Attica ponit apis. Saepe etiam maerens tempus reminiscitur illud, Quod non praeventum morte fuisse dolet: Cumque alii fugerent subitae contagia cladis, Nec vellent ietae limen adire domus, Te sibi eum paucis meminit mansisse fidelem, Si paucos aliquis tresve duosve vocat. Quamvis attonitus, sensit tamen omnia, nec te Se minus adversis indoluisse suis. Verba solet vultumque tuum gemitusque referre, Et te flente suos emaduisse sinus: Quam sibi praestiteris, qua consolatus amicum Sis ope, solandus eum simul ipse fores. Pro quibus affirmat fore se memoremque piumque, Sive diem videat, sive tegatur humo, Per caput ipse suum solitus iurare tuumque, Quod scio non illi vilius esse suo. Plena tot ae tantis referetur gratia factis; Nec sinet ille tuos litus arare boves. -Fae modo, constanter profugum tueare! quod ille, Qui bene te novit, non rogat, ipsa rogo. i V. Annuus adsuetum dominae Natalis honorem Exieit: ite manus ad pia sacra. meae! - Sie quondam festum Laértius egerat heros Forsan in extremo coniugis orbe diem. 35 A40 45 P. OVIDII NASONIS 5 Lingua favens adsit, nostrorum oblita malorum; Quae, puto, dedidicit iam bona verba loqui; Quaeque semel toto vestis mihi sumitur anno, .Sumatur fatis discolor alba meis; Araque gramineo viridis de caespite fiat, . Et velet tepidos nexa corona focos. Da mihi tura, puer, pingues facientia flammas, Quodque pio fusum stridat in igne merum. Optime Natalis! quamvis procul absumus, opto e Candidus huc venias dissimilisque meo. 45 Si quod et instabat dominae miserabile vulnus, : Sit perfuneta meis tempus in omne malis; Quaeque gravi nuper plus quam quassata procella est, Quod superest, tutum per mare navis eat. Illà domo nataque sua patriaque fruatur — ot Erepta haec uni sit satis esse mihi — ' : ; . Quatenus et non est in caro coniuge felix, Pars vitae tristi cetera nube vacet. Vivat ametque virum, quoniam sie cogitur, absens; Consumatque annos, sed diuturna, suos. Adicerem, et nostros: sed ne contagia fati Corrumpant timeo, quos agit ipsa, mei. Nil homini certum est. Fieri quis posse putaret, E Ut facerem in mediis haec ego sacra Getis? - . Aspice, ut aura tamen fumos e ture coortos In partes Italas et loca dextra ferat! Sensus inest igitur nebulis, quas exigit ignis: .. Consilio fugiunt aethera, Ponte, tuum. Consilio, commune sacrum eum fiat in ara ' Fratribus, alterna qui periere manu, Ipsa sibi discors, tamquam mandetur ab illis, Seinditur in partes atra favilla duas. —— . Hoe, memini, quondam fieri non posse loquebar, D] TRISTIUM LIBER V Et me Battiades iudice falsus erat: Omnia nune credo, eum tu non stultus ab Arcto Terga, vapor, dederis Ausoniamque petas. Haec ergo lux est, quae si non orta fuisset, Nulla fuit misero festa videnda mihi. Edidit haee mores illis heroisin aequos, Quis erat Eetion leariusque pater: Nata pudicitia est, moris probitasque, fidesque, At non sunt ista gaudia nata die, - Sed labor et curae, fortunaque moribus impar, Tustaque de viduo paene querella toro. Scilicet adversis probitas exercita rebus Tristi materiam tempore laudis habet. Si nihil infesti durus vidisset Ulixes, Penelope felix, sed sine laude foret. "Vietor Echionias si vir penetrasset in arces, Forsitan Euadnen vix sua nosset humus. Cum Pelia genitae tot sint, cur nobilis una est? Nempe fuit misero nupta quod una viro. Effüce, ut lliaeas tangat prior alter arenas; Laodamia nihil eur referatur, erit. Et tua, quod malles, pietas ignota maneret, Implerent venti si mea. vela sui. | Di tamen et Caesar dis accessure, sed olim, - Aequarint Pylios cum tua fata dies; Non mihi, qui poenam fateor meruisse, sed illi M E quae nullo digna dolore dolet! Vil. Tu quoque, nostrarum quondam fiducia rerum, Qui mihi eonfugium, qui mihi portus eras, Tu quoque suscepti curam dimittis amici, — P. OVIDII NÀSONIS X. Ut sumus in Ponto, ter frigore constitit Hister, Faeta est Euxini dura ter unda maris. At mihi iam videor patria procul esse tot annis, Dardana quot Graio Troia sub hoste fuit. Stare putes, adeo procedunt tempora tarde; Et peragit lentis passibus annus iter. Nec mihi solstitium quiequam de noctibus aulert, . Mffieit angustos nec mihi bruma dies. - Seilicet in nobis rerum natura novata est, Cumque meis curis omnia longa facit. An peragunt solitos communia tempora motus, Suntque magis vitae tempora dura meae. - Quem tenet Euxini mendax cognomine litus, Et Seythiei vere terra sinistra freti? Innumerae cirea gentes fera bella minantur, Quae sibi non rapto vivere turpe putant. Nil extra tutum est: tumulus defenditur ipse Moenibus exiguis ingenioque loci. Cum minime credas, ut aves, densissimus hostis Advolat, et praedam vix bene visus agit. xeu intra muros clausis venientia portis ' Per medias legimus noxia tela vias. Est igitur rarus, rus qui colere audeat, isque Hae arat infelix, hae tenet arma manu. Sub galea pastor iunctis pice cantat avenis, Proque lupo pavidae bella verentur oves. Vix ope. castelli defendimur: et tamen intus Mixta facit Graecis barbara turba metum. Quippe simul nobis habitat diserimine nullo ! Ao BEXSUT - TRISTIUM LIBER V —— 111 Barbarus et tecti plus quoque parte tenet. Quorum, ut non timeas, possis odisse videndo Pellibus et longa pectora tecta coma. Hos quoque, qui geniti Graia ereduntur ab urbe, -. Pro patrio cultu Persica braca tegit. — Exercent illi sociae commercia linguae: E Per gestum res est significanda mihi. » — Barbarus hie ego sum, qui non intellegor ulli, EC Et rident stolidi verba Latina Getae: -. ... Meque palam de me tuto male saepe loquuntur, —. Forsitan obiciunt exiliumque mihi. B. Utque fit, in me aliquid ficti, dicentibus illis /— — Abnuerim quotiens adnuerimque, putant. Adde, quod iniustum rigido ius dieitur ense, Dantur et in medio vulnera saepe foro. — 0 duram Lachesin, quae tam grave sidus habenti x Fila dedit vitae non breviora meae! | . . Quod patriae vultu vestroque caremus, amici, . Atque hie in Scythieis gentibus esse queror, Beotoque poena gravis: merui tamen Urbe carere, - Non merui tali forsitan esse loco. . Quid loquor, ah demens? ipsam quoque perdere vitam, Caesaris offenso numine, dignus eram. * XI. Quod te/neseio quis per iurgia dixerit esse Exulis uxorem, littera questa tua est. Indolui, non tam mea quod fortuna male audit, Qui iam consuevi fortiter esse miser, - Quam quia, eui minime vellem, sum causa pudoris, "Teque reor nostris erubuisse malis. P. OVIDII NASONIS Perfer et obdura! multo graviora tulisti, Eripuit cum me principis ira tibi. Fallitur iste tamen, quo iudice nominor exul: Mollior est culpam poena secuta meam. . Maxima poena mihi est, ipsum offendisse; priusque . Venisset mallem funeris hora mihi. 25 Quassa tamen nostra est, non mersa nec obruta navis, Utque earet portu, sie tamen extat aquis. - Nee vitam nee opes nec-ius mihi civis ademit, . Qui merui vitio perdere cuncta meo; Sed quia peccato facinus non affuit ullum, — Nil nisi me patriis iussit abesse focis. Utque aliis, quorum numerum comprendere non est, Caesareum numen sic mihi mite fuit. Ipse relegzati, non exulis, utitur in me — . Nomine: tuta suo iudice causa mea est. —. Ture igitur laudes, Caesar, pro parte virili Carmina nostra tuas qualiaeumque canunt: Ture deos, ut adhue caeli tibi limina claudant, . .. "feque velint sine se, comprecor, esse deum. | - Optat idem populus; sed ut in mare flumina vastum, - . Sie solet exiguae currere rivus aquae. —— At tu fortunam, euius vocor exul ab ore, — Nomine mendaci parce gravare meam! XII. i Reribis, ut oblectem studio lacrimabile tempus, , Ne pereant. turpi peetora nostra situ. | EE e Difficile est quod, amice, mones; quia carmina laetum * Ad .. Sunt opus et pacem mentis habere volunt. 5 Nostra per adversas agitur fortuna procellas, " TRISTIUM LIBER V Sorte nee ulla mea tristior esse potest. Exigis, ut Priamus natorum funere plaudat, Et Niobe festos ducat ut orba choros? Luetibus an studio videor debere teneri, Solus in extremos iussus abire Getas? —. . . Des lieet in valido pectus mihi robore fultum, E Fama refert Anyti quale fuisse reo, Ue Fracta cadet tantae sapientia mole ruinae: Plus valet humanis viribus ira dei. 5 llle senex, dietus sapiens ab Apolline, nullum : ; Scribere in hoc casu sustinuisset opus. Ut veniant patriae, veniant oblivia vestri, Omnis et amissi sensus abesse queat; At timor officio fungi vetat ipse quietum: Cinetus ab innumero me tenet hoste locus. Adde quod ingenium longa rubigine laesum Torpet et est multo, quam fuit ante, minus. . Fertilis, assiduo si non renovatur aratro, Nil nisi eum spinis gramen habebit ager. "Tempore qui longo steterit, male curret, et inter Carceribus missos ultimus ibit equus. . Vertitur in teneram cariem rimisque dehiscit, .. Si qua diu solitis eumba vacavit aquis. . Me quoque despera, fuerim cum parvus et ante, llli, qui fueram, posse redire parem. Contudit. ingenium patientia longa malorum. Et pars antiqui nulla vigoris adest. Saepe tamen nobis, ut nunc quoque, sumpta tabella Inque suos volui cogere verba pedes: Carmina nulla mihi sunt scripta, aut qualia cernis, Digna sui domini tempore, digna loco. Denique non parvas animo dat gloria vires, Et fecunda facit pectora laudis amor. P. OVIDII NASONIS Nominis et famae quondam fulgore trahebar, Dum tulit antemnas aura secunda meas. Non adeo est bene nune, ut sit mihi gloria curae: Si liceat, nulli cognitus esse velim. An quia cesserunt primo bene carmina, suades Seribere, suecessus ut sequar ipse meos? d Pace, novem, vestra liceat dixisse, sorores: Vos estis nostrae maxima causa fugae. 21 d Utque dedit iustas tauri fabricator aéni, Meo Sic ego do poenas artibus ipse meis. Nil mihi debebat eum versibus amplius esse, Cum fugerem, merito naufragus, omne fretum. At, puto, si demens studium fatale retemptem, : Hic mihi praebebit carminis arma locus. Non liber hie ullus, non qui mihi commodet aurem, | Verbaque significent quid mea, norit, adest. ; Omnia barbariae loca sunt vocisque ferinae, Omniaque hostilis plena timore soni. Ipse mihi videor iam.dedidieisse Latine: Tam didici Getice Sarmaticeque loqui. -Nee tamen, ut verum fatear tibi, nostra teneri - A componendo carmine Musa potest. Seribimus et scriptos absumimus igne libellos. — Exitus est studii parva favilla mei. Nec. possum et eupio non nullos ducere versus: Ponitur ideireo noster in igne labor; Nee nisi pars casu flammis erepta dolove Ad vos ingenii pervenit ulla mei. Sie utinam, quae nil metuentem tale magistrum . Perdidit, in cineres Ars mea versa JOreu TRISTIUM LIBER V 115 XIII. Hane tuus e Getico mittit tibi Naso salutem, Mittere si quisquam, quo caret ipse, potest. Aeger enim traxi contagia corpore mentis, Libera tormento pars mihi ne qua vacet; Perque dies multos lateris cruciatibus uror, 5 Seu me non modico frigore laesit hiems. Si tamen ipse vales, aliqua nos parte valemus: Quippe mea est umeris fulta ruina tuis. Qui, mihi eum dederis ingentia pignora, cumque Per numeros omnes hoc tueare caput, 10 Quod tua me raro solatur epistula, peecas, Remque piam praestas, sed mihi verba negas? Hoe, precor, emenda: quod si correxeris unum, Nullus in egregio corpore naevus erit. Pluribus accusem, fieri nisi possit, ut ad me 15 Littera non veniat, missa sit illa tamen. Di faciant, ut sit temeraria nostra querella, Teque putem falso non meminisse mei! Quod precor, esse liquet: neque enim mutabile robur Credere me fas est pectoris esse tui. 20 Cana prius gelido desint absinthia Ponto, Et careat dulei Trinacris Hybla thymo, Immemorem quam te.quisquam convincat amici: Non ita sunt fati stamina nigra meli. Tu tamen, ut possis falsae quoque pellere culpae 25 Crimina, quod non es ne videare, cave. Utque solebamus consumere longa loquendo Tempora, sermoni deficiente die, Sic ferat ac referat taeitas nunc littera voces, ' i P. OVIDII NASON IS Et peragant linguae charta manusque vices. Quod fore, ne nimium videar diffidere, sitque Versibus hoe paucis admonuisse satis, Aecipe, quo semper finitur epistula verbo, Atque, meis distent ut tua fata, ' vale! ' XIV. Quanta tibi dederim nostris monumenta libellis, O mihi me coniunx carior, ipsa vides. Detrahat auctori multum fortuna, licebit: Tu tamen ingenio clara ferere meo, — Dumque legar, pariter mecum tua fama legetur, Nec potes in maestos omnis abire rogos. E viri casu possis miseranda videri, Invenies aliquas, quae, quod es, esse velint; ras te, nostrorum cum sis in parte malorum, Felicem. dicant, invideantque tibi. Non ego divitias dando tibi plura dedissem: Nil feret ad manes divitis umbra suos. Perpetui fructum donavi nominis, idque, Quo dare nil potui. munere maius, habes. Adde quod, ut rerum sola es tutela mearum, Ad te non parvi venit honoris onus; Quod numquam vox est de te mea muta tuique Indiciis debes esse superba viri. Quae pe quis possit temeraria dicere, persta, Et pariter serva meque piamque fidem. Nam tua, dum stetimus, turpi sine crimine mansit Et tantum probitas inreprehensa fuit. — Area de nostra nunc est tibi facta ruina: SUE TER virtus hie tua ponat opus! - TRISTIUM LIBER. v Esse bonam facile est, ubi, quod vetet esse, remotum est; 25 I Et nihil officio nupta, quod obstet, habet: | . Cum deus intonuit, non se subducere nimbo, Id demum est pietas, id socialis amor. Rara quidem virtus, quam non Fortuna gubernet, Quae maneat stabili, cum fugit illa, pede. Si qua tamen pretii sibi merces ipsa petiti, —. Inque parum laetis ardua rebus adest, Ut tempus numeres, per saecula nulla tacetur, Et loca mirantur, qua patet orbis iter. Aspicis, ut longo teneat laudabilis aevo Nomen inextinetum Penelopea fides. Cernis, ut Admeti cantetur et Hectoris uxor, Ausaque in aecensos Iphias ire rogos: Ut vivat fama coniunx Phylaceia, cuius . lliacam celeri vir pede pressit humum. Morte nihil opus est pro me, sed amore fideque: —. . Non ex difficili fama petenda tibi est. — -Nec te credideris, quia non facis, ista moneri: . Vela damus, quamvis remige navis eat. Qui monet, ut facias, quod iam facis, ille monendo Laudat, et hortatu comprobat acta suo. APPENDIX CRITICA — | 1$ od Codieum notis eisdem usus sum, quibus Owenus in edit. min.; sed — . eatantum exscripsi, quae alicuius esse momenti viderentur. Codices quidàm deterioris notae, praecipue illi, quos ipse adscivi, nominatim significantur. - Fragmenta 'Trevirensia 8aec. X. Laurentianus, olim Marcianus 223, saec. XI. od Marcianus Politiani, hodie perditus . y Lg gd dd Guelpherbytanus Gud. 192, saec. XIII 3 x i I rum Cco- Holkhamicus, Saec. XIII ^ T peas PME eed j "ied Palatinus (Vaticanus) 910, saec. Xv "E Den FS Vaticanus 1606, saec. XIII — €) (vel dell.) — reliqui codices praeter OGLI' omnes aut fere omnes. — reliquorum codicum praeter OLT nonnulli. c4vHorro 4 ^ —. Liber I. — I 2 quo AG, Bobiensia apographa Fortunatiani (Gramm. irs | Lat Vi 291, 17 KeiD; quod cett. Cf. Cocchia, Saggi filo. XV, 201 ss. — - . 12 sparsis HO), passis AG (corr. G*) PVG. — 14 sentiat I'C. — 17 illi GV jllo AHPCG, extat C. — 18 requiret I. — 21-22 tu... cave T'G, te... dabis . — legendus Riesius, legendum codd., quod servánt nonnulli, verba . plura legendum parenthesi includentes. — 22 ne (), et I. — 26 peior G, vo. edd. fere omnes ante Owenum. .At maior idem. valet ac. difficilior; c (7 Oweni ed, ma., p. xxi. — 5T tu tamen iT e Ambros, I 8. "UREE et; €). — 83 Capharea codd., emendavit Riesius ex optimis codd. — 412, 481. —,90 equoreas nomine fecit aquas T', icarias nomine fecit aquas CQ. — 112 hi quia Vogel, hii qui GV, hii (vel hi) quoque cett, — 124 viae AGV, . morae HPO. . ; b. II 29 gelidus sicca C. — 41 o C), di T: cf. Mart. XI 53, 5, Stat. / I 170. — 63 si quoque quam AGHP, si quoque quia V, si quoniam Q. x . .. poenam... pendere pauci dett. — 78 loca TC, mihi cett. — 81 faciles Heinsius, /.— facile est codd. — 83 Laevi] sic scribendum vidit Ehwaldus (cf. 6 E5óv . Hlóvxoc). — 84 tam GG, iam cell. — 90 mei Canonicianus lat. 1, mori — — (navifragum primus, opinor, Heinsius) — aequore AC. — 17 meat Gro- .— movius, manet codd. (ez v. praeced.); alii venit vel favet emendaverunt. — 30 regenda AG. — dabit T'. "aber, petam codd. Locus plurimis coniecturis vexatus. — 32 isse deti. aliquot. ; Soracc DX d» perhorruerit T', perhorreret €0. — 17 spectarit concinnitatis | .. eausa, Heinsius, spectaret codd. — 25 se quamvis est ' Naugerius e codicibus nescioquibus * (Owenus), iam quamvis est AG, quamvis est iam cett... . | — 90 pressa Leid. 117 et Turon. 819, ipsa cett. — 31 Thalia AC, voluntas . GHPV. — 38 ipse AHPV. T X 12stantque Housmanus. — 13 litus dett. aliquot, tellus, tempus, pontus . cett. — 16 sibi nonj nisi de 6; — raptu GHV. — 17 ipse] aegre codd. aliquot. — . /— 19 avis AG. — 23 rus qui Heinsius, qui rus Bodleianus Rowl. 107, qui 2 . iam eliam qui ceff. — 31 quos AQ. — 37 qui IG, quia GC. — 41 fieti ez ' coniectura. Oweni (cf. Met. XII 57), siquidem. GHPV, si quid AC), sceleris * . cod. Hauniensis, fraudis olim conieceram. — 43 et iustum GHPV. — |... 'XI5 quam quia] quam (om. quia) G, quam quod C. — sim causa doloris ied — 13 mersa] fracta P, fortasse recte. — 16 qui T'G, quae C, Heinsius, alii. / XII 7 luda& APO. — 12 rei ), senis A. — 17 nostei I'c. — 19 ipse idi | esse T'€0, ecce Guethlingius. — 23 renovetur APO, removetur H.— 25 currit — AGPG. — 28 vacavit G (cf. Praefat. p. 1X), vacabit cett. — 33 saepe codd., Bi J - qua Bentleius et edd. vulgo. — 56 hostilis Merkelius, possint vel possunt — — — eodd. misi qui det. hariolando barbarici, getici, scitici, sarmatici intruseruni. — -XIII 6 seu me non modico Zhwaldus, sed quod non modico AGPG, /. ged quod in immodico HVG, ut quem non modico Turonensis. — 12 sed . vel, et pauci, si ceft. fere omnes. — 28 sermoni APO, sermone GHV, ser-. |. monem C. 4 da : ^ . XIV 15 ut Heinsius, et codd. — 23 area de Wifhofius, par ca de.G, . .. par (per P) eadem T'O, quod alii retinuerunt posito sibi pro tibi cum Heinsio, — "alii etiam. sit pro est cum. Harlesio. — 31 pretium... petitum GHPV. — J avis]puppis G. CER - Ad , TN A TN WONDERS P AT. INDEX NOMINUM Absyrtus III 9, 6. Abydena urbs I 10, 28. Accius poeta II 359. Achilles I 9, 29. II 411. III 5, 3T. TV^1:15.5V 1, 55. Achilleus I 1, 100. III 4, 28. V 6, 9. Acontius III 10, 73. Actaeon II 105. Actorides (Patroclus) Y 9, 29. Admetus V, 14.37. Aegaeus I 11, 8. Aegides (Theseus) V 4, 26. Aegisthus II. 396. Aeneades II 261 s. Aeneas I 2, 7. Aeneis Vergili YI 533. Aeolius I 10, 15. Aeolus I 4, 17. Aé&rope II 391. Aetna V 2, 75. Agamemnon V 6, 25. Aleathous I 10, 39. Alexander I 2, 79. Amarylis II 537. Amor V 1, 22. Anchialus I 10, $6. Anchises II 299. Annales Enni II 259. Anser poeia 1I 4395. Anyti reus (Socrates) V 12, 12. Aonius IV 10, 39. Apollneus III 3, 10. Apollo ;i 2, 5; 10, 20::0V 88, 915 12; 15. Arctos I 2, 29; 3, 48. Argo navis II 439. Argolieus I 1, 83; 9, 27. II 2117; Aristides II 413, 414, 443. Armenius II 227. Ars (amatoria) II 8, 240, 251, 303, 345. III 14, 6. V 12, 68. Asia I 2, 78. Athenae I.2, 77. Atlantis ursa (Callisto) 1 11, 15. Atticus V 4, 30. Augustus Caesar I 2, 102. II 509. III 8, 13. IV 4, 53. Ausonia (Italia) Y 3, 6. II 575. V 5, 40. Ausonius (Jíalicus) I 2, 92. II 23, 171, 199. IV 10, 50. V 2, 48; 7, 61. Auster I 11, 16. Austri I 10, 33. Automedon V 6, 10. Axenus IV 4, 56. Bacehe IV 1, 41. V 3, 3T. Baechicus I 7, 2. Bacchus I 10, 38. V 3, 2, 46. Bassus poeta IV, 10, 47. Basternae II 198. Battiades (Callimachus) I1 367. V 5, 38. Belides (Danaides) IIl 1, 62. Bessi III 10, 5. IV 1, 67. Bistonii I 10, 23, 48. pittis I 6, 2. Boreas I 2, 29; III 10, 11, 14, 45. Bosphorius II 298. Bosphoros III 4, 49. INDEX NOMINUM Briseis II 373. Pusiris III 11, 39. Byzantius (adiect.) Y 10, 31. Cadmus IV 3, 6T. Caesar I 1, 30; 2, 61, 66, 93, 1041; 3, 5, 858.; 0, 40; 9, 24. II 8, 23, 27, 124, 230, 323, 335, 551, 560. uta e PE EP E EET C NCDRPLE 11, 178., 712; 12, 40, 53; 13, 11. IV 1, 54; 2, 8,47; 4, 15; 5, 8i 97915050512 0,161425 75825:0 017 12518:50, 11,21; 10,52; 11; 28. Caesares I 2, 104. II 206. IV 2, 17. Caesareus T 1, 70. IIL5, 46. IV 2, 9. 205V23,40; 10; 20. Calliope II 568. Calvus pocta Il 431. Campus Martius V 1, 32. Canace II 384. .Capaneus IV 3, 63 (V 3, 30). . Caphereus I 1, 83. V 7, 36. Capitolia I 3, 29. Castor IV 5, 30. Cato poeta IL 436. Catullus poeta II 427. Caystrius ales V 1, 11. -Cenehreae I 10, 9 Gerealis III 12, 11. Ceres II 300. Charybdis V 2, 73. Chimaera II 397. IV 7, 13. Cinna poeta Yl 439. . .Qireus II 283. IV 9, 29. — Qlarius poeta (Antimachus) XY 6, 1. Colehi II 191. Colchis (Medea) III 9, 15. . Qolchis regio .4siae III 9, 12. — Qorinna IV 10, 60. - Corinthiacus I 10, 9. Gornifieius poeta II 436. Cous poeta (Philetas) Y 6, 2. — Croesus III 7, 42. Cupidineus IV 10, 65. "Cupido II 385. . A Cyaneae insulae l 10, 34. : Cyclades T1168 Cynosuris ursa MESE Cyzicus I 10, 29 s. Daedalus III 4, 21; 8, 6 " d Danaé II 401. Danuvius II 192. Dardania oppidum YI 10, 25. Dardanius senex (Priamus) III 5, 38. Dardanus V 10, 4. Dareus III 5, 40. December I 11, 3. II 491. Delphi IV 8, 43. Diana II 105. : Dodona IV $8, 43. Drusus IV 2, 39. Dulichium I 5, 67. Duliehius I 5, 60. IV 1, 31. Echionius (Thebanus) V 5, 53. Eetion V 5, 44. Electra II 395. Elpenor III 4, 19. Emathius dux (Alexander) III 5, 39. Ennius poeta II 423 s. (cf. 259). Eous IV 9, 22. Aa: Erymanthis ursa I 4, 1. III 4, 47. —— Euadne IV 3, 64. V 5, ó4. IUE Eubius scriptor II 416. Euboicus I 1, 84. V 7, 35. Eumedes III 4, 27. Eurus ventus I 2, 27. , Euryalus,I 5, 23; 9, 33. V 4, 26. Euxinus III 13, 28. IV 1, 60; 4, 55; 8,5142; 1510; 91..3V- 12,3635 4, p 1052;-13; Fasti carmen. Ovidi II 549. Fortunà I 1, 51; 5, 27, 34; 9, 13. V 8, 1, 15; 14, 29. . Furiae IV 4, 70. IV 10, 53; Gallus poeta Il 445. AVE TUE Cine flumen N 3, 23. ; Germania II 229. III 12, 47. IV 2 512543: Getes II 191. III 3, 6; 9, 4; 10, 14, 42. IV 1, 67, 94; 6, 47; 8, 26; 10, 110. V 1, 46; 3, 8, 22; 5, 328; 15711:8.;:10,738; 12, 10. Geticus I 5, 62; 10, 14. III 12, 14, 16; 14, 48. V 1, 1; 2, 68; 3, 11; 03» 62::12, 58; 13,1. Gigantes II 333. IV 7, 17. Giganteus II 71. Ce dm pee edge Üic^ mualik ee — 1 Lá | E cer INDEX NOMINUM Gorgo IV 7, 12. Graecus III 12, 39. V 2, 68; 7, 11, 51; 10, 28. Graius III 9, 1, 4. IV 3, 1; 4, 78. V7, 36; 10, 4, 33. Gyas IV 7, 18. Hadria I 11, 4. Haedi sidus I1 11, 13. Haemon II 402. Haemonius Y 10, 30. III 11, 28. IV 1, 16. Haleyone V 1, 60. Harpyia IV 7, 17. Hector I 6, 19; 9, 30; 10, 17. III 11, 27 s..IV 3, 30, 75. V 4, 11; 14,37: Helieon IV 1, 50; 10, 23, 120. .Helle I 10, 15. III 12, 3. Hellespontiacae aquae I 10, 24. Hercules II 405. Hermione II 399. Hesperius IV 9, 22, Hippolytus II 383. Hister II 189, 203. TII 10, 7, 29, 53; 12, 29. IV 10, 119. V 1, 21; 15 2;::10, 1. —. Homerus IT ,319. Cf. Maeonides. Horatius poeta IV 10, 49. Hortensius poeta TI 441. Hyades I 11, 16. Hybla V 6, 38; 13,25. Hylas II 406. Hyrtacides Nisus) I 5, 24. lasion II 300. lazyges II 191. lcaria aqua y 2, 28. Icarius pater Penelopes N 5, 44. learus I 1, 90. IÍl 4::22| Idaeus IV 1, 42. Hia II 260. / lliaeus II 406. v 9, 97; 14, 40. Illiades IV 3, 8. lias Homeri II 371. Illyris ora IT 225, . Ilyrius I 4, 19. Imbrica terra I 10, 18. Inda belua IV 6, 7. Indus V 3, 24. 9 P. Ovrpr NasoNIS Tristia. Iole II 405. Ionius.I 4, 3. II 298. Iphias (/uadne) V 14, 38. Iphigenia IV 4, 80. Irus III 7, 42. Isis II 297. Isthmos I 11, 5. Italia I 4, 20. III 12, 37. Italus V 65, 30. Ithace I 5, 67. Itys II 3990. Iuno II 291. III 5, 42. luppiter I 3, 11; 4, 26; 5, 118. II 34, 38, 144, 216, 289, 333. TII 1,735; 08852 5: T7 CL 22D 3, 69; 4, 17; 8, 46; 9, 14. V 2, 46; 3:290; : Lachesis V 10, 45. Laértius heros (Ulires) V 5, 3. Lampsaeus I 10, 26. Laodamia I 6, 20. V 5, 58. Latinus III 1, 17; 12, 39. IV 1, 90. V.715:53, 58; 10,38; 12; 07: Latium IV 2, 69. Latius II 205. III 12, 46. IV 4, 6. Latmius heros (Endymion) II 299. Latonia proles V 1, 57. Leandrus III 10, 41. Lemnia saxa V 1, 62. Lesbia Catulli amica Il 428. Lesbia vates (Sappho) II 365. III 75. 20. Lethaeae aquae IL 8, 36. IV 9, 2. Lethe IV 1, 47. Letoius III 2, 3. Leucadius III 1,.42. V 2, 716. Liber V 3, 35. Libertas IIT 1, 72. Libyeus I 3, 19. Livia II 161. IV 2, 11. Livor IV 10, 123. Lucifer I 3, 72. III 5, 56. IV 10, 11. Lucretius poeta II 425 (cf. 261). Luna I 3, 28s. II 299. Lyaeus II 401. Lyeaonius III 2, 2. Lyceoris II 445. Lycurgus V 3, 39. Lyde I 6, 1. —. Neptunus I 2, 9; 5, T8. PSU Lyrnesis (Briseis) IV. 1, 15. ^Macer Aemilius poeta IV 10, 44. Maenalis ursa IIl 11, 8. Maeonides (Homerus) I1,47.I1 377. IV 10, 22. Maeonius (Homericus) I On [Maeotis], cfr. Am. crit. ad III 12,2. HI 3, 04; 110, 32. Manes I 9, 31. IV 10, 91. V 44, 12. Mars IL 377, 423. V 1, 32; To Es .Marticola V 3, 22. Martius (adiect.) Il 289. III 7, 52. Medea III 8, 3; 9, 9. Medusa IV 7, 11. Memmius poeta ll 433. . Menander poeta ll 2369. Menoetiades (Patroclus) V 4, 25. Merops III 4, 30. "Mesembriacus I 10, 37. Metellus II 438. . Meterea turba II 191 (v. App. erit.). Mettus (1) I 3, 15. Milesia crimina II 413. Miletis urbs (Tomis) Y 10, 41. . Miletus III 9, 3. - Minerva I 2, 10; 10, 1, 43. TITSU eT IV 10, 13. Cf. Pallas. Minyae III 9, 13. Muleiber I 2, 5. Musa I 7, 21. II.3; 21, 121, 313, 354, 2406. TV 41; 385; 9, 31; 10; 20; 117. 23050953 159907.7152155119; 26; 12, 60. — Myeenaeus dux (Menelaus) Uu 400. - Naso 14,10. I1 119. Hi 3, nu. T6; d 4, 45; 10, 1; 12, 51. IV.4, 80. XL, 35; 9, 49, 52; 45901519, 1: — Neritius dux (Ulixes) I 5, 9T s. "Nilus I 2, 80. Niobe V 1, 57; 12, 8. Nisus I 5, 24; 9, 33. — Notus ventus Y 2, 30; III 12, 42. - Numa III 1, 30. ^ - Oceanus I 4, 1. - . Odesos I 10, 37. Odyssea Homeri IL 375. nt . Oedipus D 4 mm Ops. II 24. Orestes I 5, 22; 9, 21. -IT1-.395: IV 4, 69, 87. V 4, 20. ' Orpheus IV 1, 17. Palatium £ 1,09. TIT L, 31: IV. 2/3920 0B Palinurus V 6, T. Palladius (adiect.) I 1, 12. Pallas I 2, 06. II 293. III 1, 29; ; 14, 13. (pro oleo) IV 5, 4. Pannonia II 225. Parca V 3, 14, 25. Parrhasis Arctos I 3, 48. Parthus II 228. Pegasides undae III 7, 15. Pelasgus II 403. Pelias II 403. V 5, 55 Pelopeius IV 4, 67. Penelope I 6, 22. V 5, 52. Penelopeus V 14, 36. Pentheus V 3, 40. Perilla II 437. III 7, 1, 29. Perilleus V 1, 53. Perseus III 8, 6. Persicus V 1Q, 34. Persius V 3, 23. | Phaéton I 1, 79. III 4, 30. IV 3, 66. Phalaris III 11, 51 (cf. 41). V 1, 63. Phasiacae undae II 439. Philoctetes VW. 4, 12. uut Phoceus I 5, 21. IV 4, T1. Ct.- Py lades. E: Phoebas II 400. Phoebeus IV 2, 51. Phoebus II 25. IV 3, 78. Phylaeeia coniunx (Laodamia) VW 141. 30- - 5 Phylis II 537. Pierides III 2, 3; 7, 4.'IV L1, 38; 9, 16. V 1, 34; 3, 10; (eevr Pirithous I 5, 19. Pisaeus IV 10, 95. Piscis (stella) IV 7, 2. Podalirius V 6, 11. sa Poeantius (Philoctetes) WV 1, 61; 2,13. nto Poeni IV 6, 5. t Ponticus (adiect.) I 2, 94. III jy Ponticus poeta IV 10, 4T. 2 Pontus I 2, 83; 8, 39; 10, 31. TII 2, " 4, 46; 8, 2T: 11 7; 12, 32: 15, INDEX NOMINUM ? 131 T1327. 1V|1, 19; 45; 4, 35. Y n153:981775-.39: 10; 15.13; 21, Porus 1Il 5, 39. Priamus I 3, 75 (?). V 1, 55; 4, 10; 171; Proene V 1, 60. Propertius poeta 1i 465. IV 10, 53. d 17. Propontiacae orae I 10, 29. Propontis III 12, 41. Pylades I 9, 28. V 6, 26. Pylius (Nestoreus) V 5, 62. Pyrrhus II 405. Pythagoras, v. Samius. Quirinus I 3, 33; 8, 37. Quirites II 569. Raeticus II 226. Remus IV 3, 8. Rhamnusia (Nemesis) V $8, 9. Rhenus IV 2, 42. Roma 1I 1, 57; 3, 62; 5, 70; 8, 33. X1/821. HI 1, 32; 2; 21; 1,192. IVEI79354 73: Romanus II 156, 197, 221, 244, 422. IIL3, 63. IV 2, 45. V. 2, 35; 1, 55. . Rutuli I 5, 23. Same I 5, 67. Samius senex (Pythagoras) 111 3, 62. Samos (TThreicia) I 10, 20. Sappho II 365, 366. Sarmaticus I 5, 62: 8, 40. III 3, 62. IV.8; 16. V 1, 13; 7, 13, 56; 12, 58. Sarmatis I 2, 82. IV 10, 110. V 3, 8. Saturnia (Iuno) I 2, 7. II 297. Satyri V. 3, 37. Sauromates II 198. III 3, 6: 10, 5; 12, 30. IV 1, 94. V 1, 74. 2 Schoeneia virgo (Atalanta) Il 399. Seylla II 393. Seythia I 8, 40. III 2, 1; 4, 49. Seythicus IIT 4, 46; 12, 51; 14, 47. IV21, 45; 0, 47: 9; 17. V 1, 21; 2, 62; 6, 19; 10, 14, 48. Semele IV 3, 67. Servius poeta II 441. Sestos I 10, 28. Siculus III 11, 41, 55. Sidonius IV 2, 27; 3, 2. Sinti IV 1, 21. Sisenna II 443. Sol I 8, 2. II 392. III 5, 55. Sphinx IV 7, 17. Stator (Iuppiter) III 1, 32. Sterope I 11, 14. Strymon V 3, 22. Stygius I 2, 65. IV 5, 22; 10, 88. V. 9, 19. Styx V 2, 74. Sulmo IV 10, 3. Sybaritica II 417. Symplegades I 10, 47. Tanais III 4, 19. Tantalides II 385. "Tartara I 2, 22. Tartareus I 9, 32. Taurieus IV 4, 63. Teius senex (4nacreon) II 364. Telamonius (4iax) Il 525. Telegonus I 1, 114. Telephus V 2, 15. Tempyra I 10, 21.. Terentius II 359. Teretea turba (?) II 191 (v. App. erit.). Teucri I 2, 6. . Teuthrantia regna (Mysia) 11 19. Thalia IV 10, 56; V 9, 31. Thebae II 319. V 3, 30. Thebana (Andromache) IV 3, 29. Thebanus III.3, 67- Theseius I 3, 66. Theseus I 5, 19; 9, 31. II 403. Thessalieus IV 3, 30. Thestias I 7, 18. Thoas I 9, 28. IV 4, 66. Threicius I 10, 20. III 14, 47. 'Thybris V 1, 31. Thyniaei sinus I 10, 35. Tibullus II 447, 463. IV 10, 5l. V- 1, 18. Ticida II 433. Tiphys IV 3, 77. Tisiphoneus IV 9, 6. Tomis III 9, 33. Tomitae I 2, 85. 'Tomitanus V 7, 9. 3 Tenitis ur 12, 2: sed efr. "Apr ad. h. 1. "Trinacris [s Bleufas) N 13, 2. "Triptolemus III.8, 1. "Troia I 2, 5; 3, 26. II 318. III 5, m. IV 8)1915..V. 10,4. Turnus I 2, 7; 9, 33. Vodigdn I 10, 45. ^ Tyndaris (C qiaemestra) LL 396. . Tyrius II 534. . Ulixes qo Ua (* 51. J Ultor (Mars) 1I 296. j (Ursa sidus T4, 1: 11, 15. LIT 4, 4T; E 8. V3, T. ^ i; Venus I 2, 6, g. Hu 262, 296, 299, 310, 363, 317, 440, 523, 527. Vergilius IV 10, 51. Cf. II 533. Vesta III 1, 29. Vestales II 311. Victoria II 169. Virgo aqua III 12, 22. Zanclaea Charybdis Mac 2u 13. Zephyrus ventus Y 2, 28. III 12; 3x Zerynthia litora (Agnnotiaciqua A s 19. ELEGIARUM INITIA SECUNDUM LITTERARUM ORDINEM Annuus adsuetum ........ V Bis me soladiit ......... IV Cultor et antistes ........ III Cum subit ilius .......... I Detur inoffenso ........... I Di maris et caeli ......... I Ecce supervacuus ......... III Ecquid ubi e Ponto ....... v Ergo erat in fatis ......... III Est mihi sitque, precor ;... -I Foedus amicitiae .......... III Frigora iam-Zephyri....... III Haec mea si casu ......... III Hane tuus e. Getico ....... Y: Hie quoque sunt igitur .... III , Hune quoque de Getico ... V làm fera Caesaribus ....... IV lam mea cyeneas ......... IV Illà dies haec est ......... Mi lle ego qui fuerim ........ IV In caput alta suum ....... I Litore ab Euxino ......... Mi Littera quaecumque ....... I . Magna minorque ferae ..... IV Missus in hanc venio Nec tantum Clarío ........ I E M m t2 C9 t9 (Q Q) OM C m M IA C» E Q3 E 4 00 CQ Q» 00 to r (D Q3 Q» r9 C? CO t2 [n] DISPOSITA Non adeo cecidi .........- Vv Nune ego Triptolemi ...... III O mihi care quidem ....... III O mihi dilectos ........--- IV O mihi post ullos ........- I O qui, nominibus ......-.--* IV O tua si sineres.......-... v Parve, ned invideo ........ I Proxima sideribus ........- III Quam legis, ex illa........ Vv Quanta tibi dederim ....... v Quid mihi vobiscum ....... II Quod te nescio quis ....... v Seribis, ut obleetem ....... v Si licet et pateris ......... IV Si qua meis fuerint ....... IV Si quis adhuc istic ........ III Si quis es, insultes ........ III Si quis habes nostris ...... I Tempore ruricolae ......... IV Tingitur Oceano .......-.-. I Tu quoque, nostrarum...;. V Usus amicitiae ...........- III Ut sumus in Ponto ....... V Vade salutatum ........-.* III moo yg M» o-EpCC oM (QD og» Ca Qv HW» OO OO Mm E co po m HEU Loon Eva wa aS ui inu Nasowis T'ristiwum Liber Liber secundus .. . . .. Liber tertius . Liber quartus iber quintus Ppendix eritiea ur w . B EH . D * B . . B B B . disposita