Vota, et motiua a processu abbatissae, monialium, et conuentus Purissimae Conceptionis villae de Epila

P3g;i VOTA l ET MOTIVA A PROCESSV ABBATIA SJE, MONIALIVM. ET CONVEN^ TVS PVRISSIM£ CONCEPTIONIS \ILLR DE EPIL.A. N DEI NOMINE. Noverint vnivcrdt quod anno a Nativitate Domini compu¬ tato millefimo fcxcentefimo fexagefimo fecundo, die vero quae computabatur vigefimo menfis Iunij, apud Civitatem Cae* farauguftas,& in Camera Regij Confilij Civilis ptarfentis Regni Aragonum.in praefcntia.&cum afsiftcntia Exccllentifsimi Domini D. Nicolai Ludovifij Principisdc Poblin,Locumtenentis,& Capitanci Generalis pto fua Ma ieftate in ptarfenti Aragonu Regno,intervenerunt Mag¬ nifici Domini Do&orcs Gregorius Xulvc Regens Cancellariam, Petrus Cabero , Francilcus Clemens Soriano Regij Confiliarij,& Magnifici Doiflores Iofephus Vberte,& Fracifcus Iubilar.ludiccs extraordinarij in hac caufa,propter fufpittiones Magnificorum Dominorum Pe¬ tri Antonij Alcgrc. & Caroli Bucno & Piedrafita , Rcgiotu Confiliariorum,coram quibus fuir pofsitos proceflus Abbatiffa:,Monialium,& Conventus Purifsimre Co¬ emptionis Villa: de Epila.fuper inventario . in quo diftus Magnificus Iofephus Vbcrtc Relator, p r a emitia relatione per didtum Relatorem, & caeteri Domini de didfco Regio Confilio, nccnondidlus Dominus Regens, concordes fuerunt voti,& opinionis,quod Att.Contt.tenetur,& de¬ bet pronutiarc, & repellere omnes ptopofitioncs in prae- A fen- fcnr/ proeeflu oblatas,neutram it) expeniis condemnan¬ do, extera foppiicata Jocum non habere. EX EO niasime,& aliifs'pronuntiatur'provt in fefitetiaiquia in p-x- fenti proeeflu fuerunt oblarx quinque propoiniones, quatuor illarum iure dominij , quinta veio mie crediti, omnes tamen partes fatentur Cenfualia invematiata ad Illufttem D. Antonium Ximenez dc Vrrca quondam Comitem de Aranda obitus eius tempore pertinuifle. Ex partibus verd.qux iure dominij fibi bona reftitoi fupplicant,illarum dux Illuflres fcilicet Don Petrus Paulus Ximenez de Vrrea Comes de Aranda, & D.Alvarus Pelez de Oflorio Marchio de Aftorga , tamquam hxredes legitimi abinteflato venientes,alter ex;parte Patiis, altet ex parce Matris confanguineiproximiores bonafibi reftitui fupplicant: dux vero llluftris D. Pheiippa Clavero Comitiflade Aranda,& Conventos Mentalium Villx deEpilaex teftamento didi quondam Comitis vocati contendunt,illa tamquam hxresfcripta ad penfiones decurfas tempore mortis teftatoris, hic veio vt legatarius, ad bonorum dominium in proprietate,& penfione, llluftres denique Duces de Ofluna in vim legari, cuius folutioni bona hxc hypothccata dicuntur.propofitionem re¬ cipiendam affirmant. Ex didis autem omnibus quinque ptopofitionibos, neutra admittenda venit. Non qoatuor illxoblarx iure dominijiquia partes probare debent cocludenter fucccfsiones allegatas iam ex teftamento, iatn abinteflato , & foper probationibus ludex iudicium in¬ terponere ; fi enim legitimorum hxredum propofitio¬ nes effent recipiendx , Comitem abinteflato decefsifle declarandum veniret, e contra, fi propofitiones hxtedis fetiptx, vc! Conventus legatarij teftamentum adefle di¬ cendum foret . neutrum dicere, vel declarare pofluroos, nec itaque propofitiones admittere, quod autem noftru non fit (uper fuccefsionc legitima , vel teftsmentaiia in pix- pr;efenri ius dicere ex eo eftsquia per abioteftato venien¬ tes oppofita fuit exceptio litis pendenti* 5 orta ex cauf* qu* ia ptoceffu civili ordinario plenario inter varias perfonas,& pr*fettim inter h*tedes legitimos, & (criptam in Curia Magnifici luftiti* Aragonum multo ante prae, fentis proedlus inchoationem pendet conteftata, & in-’ decifia fuper nullitate,vel valorc,veritate, vel falfitate te~ ftamemi didi quondam Comitis D.Antonij.cuius virtu¬ te venientes ex teftamcnto inclufionem pr*tendunt, & fadum.vnde exceptio oritor per literas narracivasa pro¬ cella illo ordinario emanatas concludenter probarunt: Cum ic a q i ca u f a teftati.vel inteftati ava l ote.vel nullitate, ^veritate, verFaTTuarc teftameti praefltrbmnino pendeat, & tale iudicium fit iaro proventuro inter partes cora alio Iudicc Saeculari, & Regio,in vniverfali,pleniori, natura¬ li^ ordinario iudicio,& v b i coepturo fuit,de foto,iure,& ratione , finiri debeat, & terminari, ne partes Comptibus innanibus vexentur litium multiplicitate involvantur, continentia caufx dividatur,& fententi* divetf*,& forfan contrariae in dies proferantur merito fuper illa quaeftione iudicium nofirum interponi non pojecenfemus, foro,iure,xquitate ,& r a t i o n e obftantib u s . / N o r Titaque deciderepoffumus adelTe tefi3mencum.& deinde nec propofitiones teftamentarias recipere,nec affirmare non efle, & fic nec legitimos admittere; Neutri itaque bona veniunt refiituenda, fcd petitiones repellenda:, provt re¬ pelluntur donec Iudex ille ad quem (pedat,& ante que cognitio per prxventione pedet illa dirimat,& declaret» Fundamentum hoc folidum fotale s & iuridicu.vt evadat ex tcflamento venietes vaiia, & diverfa opponunt:aiunc enim exceptionem litis pendentia: non fuiffc oppofitam.non tempore habili, non ad omnes cffedus,& qua¬ tenus ad omnes efle inefficacem , vel quia Iis illa ex qua exceptionem otiti dicitur fit inter pedonas divetfas.alid A z n?<0' niodo agendi,vel quia alia, &diverfa fit in illo iudicio.ac in prsfenti,res petita,vel affedlate, & (olo animo impe¬ diendi tcftamentariam voluntatem per advetfarios introdudfa lis illa ; vel denique ex natura huius proceflus, qui tamquam cxecutivus,& privilcgiatus exceptione ali¬ qua retardari non valet,nec impediri : Quibus omnibus figillatim fatisfacere duximus, Vt contrarijs fugatis veti¬ tas magis elucefcat. Non itaque obftat primum de non oppofita exceptione * convincitur enim contrarium per lediutam proceflus in articulo trigefimo tertio rcplicae llluftrium Comitis de Aranda, & Matchionis de Aftorga , & in additione contradi^orij eiufdem Marchionis de Aftorga, vel potius Marchioniffs in eius locum tepofits. Non fecundum de tempore inhabili poft conteftadonem feilicet in quo dilatoris exceptiones non admit¬ tuntur.: Qoia(vltra quod jn triplica hoc non fuit per ve¬ nientes ex teftamento, exceptum immo fuper exceptio¬ ne litis pendentis eumcftarum ) oppofita fuit in termi¬ no replicationis, ante quem fecundum natura m huius^ proceflus Ihnonpotuit conteftari: Quatenus tamen ex¬ tra illum opponeretur cumfcriptura teftamenti litigiofi, contra quam exceptio competit non fuerit ante tempus probatoriam exhibita , nec ante publicationem per ex¬ cipientes vifla , nec recognita non debuerunt an¬ te publicationem excipere, nifijn termino contradi&olij poft publicationem,ptovt fecerunt:in exceptionibus enim non confideratur tempus originis, quando habi¬ ta competebant, fcd illud in quo valent adlu exerce¬ ri : Tunc fiquidem oriri , & emergere dicuntur quo¬ cumque itaque ftatu litis emergant , feu ante , fivc poft conteftationem, etiam exceptiones dilatoris» quia(qusdc novo emergunt novo indigent auxilio) tamquam legitime oppofits admitti debent. Non ter¬ tium , quod innuit folum in vim petemptoris, non vero dilator'# , &fic ad merita caufie non vero ad ludicem, nec procedam fuilTe oppofium , quia exceptio pendens lix litis mere dilatoria eft,non mixta, vel &nomaIa,vndc vel non debet opponi, vc) fi opponatur tamquam caufa iuos effedlus neceflarios producere debet: Hij vero fune fufpendcrc aftionem, <k vniverfum iudicium , quod (ins aflorcdari non poteft.Ec inde,& iudiciuro ; & : procedam tamquam infeparabiles; Non quartum quatenus dicunt ex lite ilia ordinaria non oriri exceptionem hanc cum pendeat inter perfonas diverfas. Conventus enim ibi n5 litigat, nec fuic citatus, nec in lice comparuic , nam ref* pondetur principium ede certum o m n i iuri cognitumi exceptiones rei indicatas, & litis p e n d e n t i a ; a pan p r o c e * derc , & quod vbi illa obdat i jk bacc im p e d i t cognitionem : fient itaque res indicata illius ordinari] p r o c e d a s legatarijs Monialibusobfta-ret. nec miniisJi ns pen d en¬ ti a; obdat , litigatenim ibi Iliuftris Comitida de Aranda tamquam haeres feripta vniverfalis cum jegirimis here¬ dibus , & fic teftamencaria cum abintedato venientibus lis,itaque vertitur inter principaliter intereffatcs, & illos ad quos defenfio primo , & principaliter attinet, & pri¬ mam habent in defenfionc caufam , & cum in dubium fic fenteotiam latam cum principaliter incereflTatis here¬ dibus noccrc , fecundario in^ereffatis legatarijs; fic inde, quod ficut fententia ilia noceret ,& obdaret legatarijs fic itidem licis pendentia nocet.&obdat. Nec oberit di¬ cere, quod licet de iure procedar quod fententia i na cum hasrede noceat legatarijs, hoc ideo eide, quia infiitutio hxredis c.ft caput cedamcnci cum iiiud.abfque he¬ redis inditucione fubfiftcre non pofsit,& omnia in reftamento reiidta ab heredis inftitutionc , & additione he¬ reditatis depcndcantjideoque ad hanedem primario {pe^- cldat teftameoti defenfio,veru quod hoc in noftro Regno non procedit in quo ccdamemum poced valere abfque A 5 has- 6 haeredis inftitutione *& tota haereditas in legatarios di- (lribui,vnde legatarij ab haeredtf non pendent,quo in ca¬ fu vnus iri dcfettfionc teftamenti non eft magis princi - palis,quarta alius * &fic nec haeredes magis,quam legata* fiusiQuia reSpondetur, quod licet in Regno pofsit valere tcftamentum abfque haeredis infticutione, & tora here¬ ditas in legatariosdiftribui, quo cafu vnus legatarius in defenfiotie teftamenti non eft magis principalis, quam alius. Tamen quando tcftator vnum facit haeredem vniverfalem, & alijs legata relinquit ad ipfum heredem vni* verfalem primario , & principaliter perti n e b i t defe n f io teftamenti,etiam jn Regno, f ecundatio vero,& in confequentiam legatarijs, nam eo ipfo.quod teftator vult aliqyem.efle haercdenveundcrii conftifuit primarium defenforem re (lamenti, nam ficuti de iure communi haeres cftlucceflor vniverfalis teftatoris.qoi iliios perfonareprae fentat,& in que tranfeont a<5tiorte$ a<ftrvae,& pafsivae.n.ec minus de foro procedir: Cum igitur negotium principa¬ le teftamenti primario fpc&et ad haeredem dc iure,6c fo* xo .ideo fententia lata cum haerede nocebit kgatarijs, etia m non citatis ,qu a m v i s hoc non procederet fi abfque haeredis inftitutione tota haereditas inter legatarios deftributa foret, quod in praefemi non contingit: deinde quia in viam luris communis, atrentoque iure codicis in cafu praeteritionis.vel in iuftaeexhaeredationis legata non dependent ab inftitutione haet&dis.ficutiure antiquo infpedfo pendebat.quia conditurum eft vt rupto,vel annui* lato teftAmento ex predi&is caufis, caetera omnia in te* (lamento telidfa valeaot 5 vnde fi contra haeredem aga¬ tur de ttullitate ex didfis caufis fententia non noceret legatacijs,quorum legata a valore inftitutionis non pende* bunt, fi tamen contra haeredem agatur ex vitio,quod annullat totum teftamentum, veluti.quia fallum . vel infolemne dicatur proculdubio fententia lata cum haerede omni- omnibus prreladicat ad quos fccundanum mtereffe ex teftamento rcfoltat, quia iicet legata hodie de iute non dependeant a valore inftitutionis * tamen pendent a va« loreteftamcnti; Et verum eft hterede m infiitutum e f lV» petfonam cuius ptioeipal i t e t intereft tcfta m e n e u r tl confervare, & de cuius defenfione multum confidit ius: fic itaque fimiliter in hoc Regno procedit i vbi licet legata ab haeredis inftitotione,vel haereditatis additione non petkant, tamen fenteotia lata cum haerede omnibus legatarijs,& inecreiTefecundarium, & in confequentiam ha¬ bentibus ex teftamento proderit, vel noccbit;non quan¬ do de intlicutionc, vel exlmedatione fit dubium , a qui¬ bus legata non pendent, led quando,ptovt io prcefenti agatur de infolemnit3te , Vel falfitate totius teftamcnti. Cum itaque venientes abinteftato ex infolemnitate , vel falfitate in ptocefiu civili ordinario evertere intendant* totum tcftamentum , & ab eius validitate omnino lega¬ ta pendeanc, & hreres feripta fit, quae primas vices habet in defenfione tcftamenti, fcotentia cuiii ea lata Iegatatijs etiam non citatis omnino proderit,vel nocebit; fentcntianamqnc tunc cadit fupet re omnino individua, quia non poteft teftamcntum cfle folemne pro parte, & pro parte infolemne,neque Scriptae Haeredi, folemne, & verum,&legatarijs infolemne,aut falfum , nec e contra, fed in totum,& omnibus folemne . & verum, vel in to¬ tum , &.omnibus infolemne,aut falfum : Cum itaque in perfona haticdis feriptae, fit petfona Conventus teprre- - fencat a . hoc (officit vt dicator litem illam inter eafdcm . perfonas agitati,& exceptioni locum efle.Non . quintum de diverfo modo agendi, cum ibi principaliter agatur de valore.feu nullitate tefiarnenti.hic veto incidentet:Quia .• fit fatis, cx eo, quod non eft certum in iure, quod idem . jmodus agendi fit neceffarius ad inducendam litis penjkntiam,Recepta potius Dodtorum fententia tenet eun¬ dem - $ dem modum 'agendi non requiri, fi otigo petitionis fic eadem 5 cum ergo in prtelemfdecifsio huius litis omnimodo^pendeac a quteflione , qute principaliter agitur in illo p r o c c (Tu , m elTto di c i t o r ? v t riu tq u e litis decifsioncra' ab eadem origine pendere, 5e quemadmodum lata fententiain illofuper valore, feu nuditate eadem quarfiio, nec principaliter, nec incidenter pofiec in ifto refricari, fic fimiliter.cum lis ibi pendeat fupcr illa quardionc, ncc principaliter, ncc incidcnter poterit eadem in prrefenti tradiari: Maxime cum illud indicium fic vniver(a!e,&: vniverfie bcereditacis comprehenfivum; praefens vero parti¬ culare,in quo qusedam portio bonorum vendicatur: vnde in illo prasfens iucloditui, & confcquenrer per illius decifsionem debet terminari,& vitatur inconveniens, a legibus prceventu eifdemque valde exhofiumque , quod hteres polsit pro lingula, re imeditaria immodicis expen fis,& litibus in divertis judicijs involvi . & contrarijs fententijs fubijci.qood nullatenus cft ferendum , & aliud quod forfan reddatur iudiciu m , prarfens illuibr i u m , quia in eo minus plene , & incidenter cognofcitur, fi oppofitum ibi po(le 3 plene ci principaliter caufa difcufla decidatur.Non fcxcum,quod res petita no n fic eadem , nam qui vult coofequcns.vult & antecedcnsj & curolpileflio teftamenci lit antecedens, & prxiudicialis, qutcflio vero dominij bonorum inventariatorum confequens efi ab illa dependens,qui petit declarari dominium,petit etiam declarari quasftionem ipfi dominio prtciudicialem, vnde res petita in vtroque iudicio eft eadem. Non feptimuro de lite io proce l lo ordinario affedfata, & foio animo im¬ pediendi ex e e u r i o n e m tcftamenti introdudfauix ricdudtis namque i n proc e f f u fatis liquer dubiam, & difputabiiem etTe qutsftionem de va l o r e , vdTnfole i n n i t a t e teftamcnti. Comitis D.A n t o n ii ,& altam indaginem requirere ple-. ?‘ o r i iudicio dignam,quam fit executivum.vn d c atfedia- ■ — ‘ 'cio ti o prxtenfa prorfus ceffat.N o n denique o&avum, quod proceffu^ifte inVentari) fit executivus,& iuxta forum priviiegucusiQuia natura procedasinventarij eft anomala* & iuxta fubie&am materiam regulatur, Vnoenim refpedtu porefl execotivus,alio ordinarius, alio vero pofTef» forius,nam fi agatur de dominio ordinarius, fi debiti exa« dtione cxccutivus ; f i de podefsione podedorius cenfebitur, cum itaque in pr&fenti inter partes fuper exceptio* ne contendentes agatur de dominio illarum refpe&u* ordinari j naturam induity& quemadmodum fi poft cqptum iudicium civile ordinariam in Curia Magnifici luftiticE Aragonum,inchoaretur aliud civile ordinarium in hac Regia Aqdientia bbftaret, abfque dubio in ido ex¬ ceptio litis pendentia illius # ita pariter in hoc procedii debet obdare,quamvis fir privilegiatus.quia pri v i l e g i u m folum confidit in exequenda fententia in codemlata^ abfque recurfu aliquo fufpenfivo mon vero impelli^ quominus in eodem pofsit cognofci fuper exceptioni¬ bus notorijs per publicas fcripturas incontinenti proba¬ tis,iuxta veram in praxi receptam fentetiam.Tandem re¬ pellitur propofitio llluflrium D.loannis Tellez Giron,& Elifabethae de Sandobal Ducum de Oduna.&Comitum de Orena „ per quorum obitum prasfens caufa fuit reaffumpta cum llludri D. Gafpare Tellez Giron Duce de Ofluna fuccedore , quia didh Illudres Duces agunt iure crediti in vim padtorum nuptialium innirorum in Rcgno^Cadellas inter Illudres quondam D. Antonium Ximenez de Vrrea , & Ludovifiam de Padilla Comites dc Aranda ( & cum in hoc procedu nequeant partes obtine¬ re abfque dominio,vel podefsione propria, aut per claufulas refoluta , & de neutro docuerint, non de dominio* quia credito opponitur,non de podefsione propria , quia non probatur, nec denique dc re foluta , quia io inftrumento paedorum nuptialium exhibito deficiunt claufulas