scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Commentaria in Isagogen Porphyrii et in omnes libros Aristotelis de dialectica... : dilige[n]ter recognita, emendata & multis in locis prude[n]ter abbreviata

Full text

* y. — — Latis Te. mte ps € PU F,y " » »"- " i. C ME n MM »W - ZLE Io ^ 5738 X »1 J * r1 7] M 274 , " Qu ZA 770 in? "a p Jnimno, s : fe tecemte. YÁ —" LJ 5 — n | d ] E : do P J)MO EL n4 1 T | b. 1 "ext t& CCommentariain eg; | 72 X m, P ISAGOGEN POR PHYRI, ET IN ! A "y f OMNES LIBROS .ARISTOTELIS DE D'LA4LECt " TICA, NVPER MATYRO CONSILIO, ET GRÁVIS- ' "ws A p "d fimis fumptibus veneranda Facultatis Àrtium ín - fy : *u lc fnclyta Academia Louanienft per. Dialecticx 1 ih ] .. .. 8ctotius Philofophia: peritiffimos vi viros qm 9» | compofita, Et in commodutu. ac Vt SUPE. | £25 | v 2p j litatem bonorumi ingeniorum. : di (s diligeter recognita,emenz, . | , data, &. multisi in lo^. is 5. is m eis sns ab^... q t. " « m. | Na x 4 x (fth ) [ | LOVANLI, irr ML TPUT | | Opera & LEE Seruatij Saffeni, Dibliopele | d wv | 7 fae ; Typographi iurati, Ánno :555 ! NES 73] "d a . Menfe Odtobrí, CVM m BEI PRIVILEG] CESAN'EE MAIESTATIS. "e Aff unc 27 Ux fi E - 77.2427 — 7222:3.. : " D rant " c c | amie | | i n idi (C dex 2/22 A | ML ctm | | rien NE : A | DG. € i dz "c : e: ner 22 (^ Cautum eft Cacfarco MALLCER De T. 5 i | NE, il "- | S a eR tí chis Pe egió. ^ cim proximos annos Commentaria Facultatis Artium Louaníenfis Academiz ín Ariftotelis dialectica: atque adeo ipfa. Diale&tica : & Phyficaeiuídem , imprímat » et | á . [] r] | . Ne quis prater Seruatium Saffenum intra duodez ^ "gati s . autdiuendat , Przuattcatori cohfifcatio i(tiufmodi li BG **9 uatium Saffenum pertinebunt, Tuxta literas Bruxel; GN x. " Aa ^ ; mie | 3 A Its dátas xvij, Augufti, Anno Domini M, D. XLVI, S i M GLIITT a Ul ee TERO ima] "ew Rd b SS ^e MU 3 ENS v t v n AN ^ » E *à CEA 2 - s Ad Ss Y 22 vid PA itl . * ww. rM ie p con , : 22 2 pl IMMAG AA Iro PIIE A. B V. T ditasi" $^ 2. " / x ones. . omcdidmiaddébd M E Lj dinis. e i p AM , fF É £& Decanus & Facultas Artiü CLARISSIMAE.VNIVERSITATIS LOVANIENSIS VERAE PHILO- SOPHI& STYDIOSIS LECTORI- BVS SALVTEM. | us p EDITVRI ad Philfophicorum fludiorum incrementa nouos in T3 Porphyrij lfagogen, ee Aristotelis libros,que funt de vatione probabili MP ter de quauis ve diSerendi , Commentarios: opereprecium fove exiflima- )- mus ,ab ipfo exordio noflri confilij reddere vationem ,ne quis irnovatione 2. caufariinosputet a malorum noflroruin[litutis , baGlenus ob fevuatis, te- mere vecefSifSe, Q ua yt non [unt deferenda nifi melioribus, aut pro temporum vationema- — 77 gi accümodatis cümutentur, Ita fi id ve£lo iudicio fiat nullavelizione m tradenda Pbilofos£ucsaitis *» phia probibemur. Maioves tá; nofiri cum ab initio condite JAcademie, quamuis femper i ARCET propter excellentiam tanti Philofophi Yoluevint JAriftotelici ets ete cox haberi, tam neq; 3e cómen? "Ariflotelis'Yerba, neque quod proximum erat in maena diuerfitate di£latorum per omnia E | fententiam [equerentur. Quot enim erant Padapogia, in quibus tenera etas adulefcentulo 2 vum ad Philofophia exerceretur,tot etia dier fuerunt editiones eg«cümentaria, eda; res - E in Philofophiamaximas interdum gienebat contentiones ynoquóq; (Yt fit m eM. : : oo : : 4 : defbutationum) fua pertinacius defendente.Hiuic autem incomodo tollendo iam olim nulla. 5, Dia, fepe ac multu cogitantibus nobis Yifa eft accomodatior, quam fi diuer[itate librorup, e omifsa., ee difciplinas diale£licas tradentium libertate quadém tenus cobercita ,contextg ^. "hnistotelis edito,omnes buiu[modi controuev[uas, quas vensdr editions yariesas qt» docenti ; um licentia vefecaremus, Philofophica tradentibus magiflris datonegocio, »t omifsis bu- 3ufmodi difceptationibus ynit omnes JAriflotelem tanquam duct fequétes jim illius fcripta, ficut ab ipfo fuerunt «dita,totius mentis oculos, tanquam ad yere diale&lice lumen , inten- derent. Quaves quonia non modo ad mutuam concordiam,cim in ommbus gymnafiis eade € eodem modo prelezerentur fed ad Yeri intelliventiam nà mediocriter proficiebat ,pluri- anti ingenia fua eo conuertentibus,yt ex ipfo JArtflot. tanquam 6 fonte purifimo veritatis bau[lum exquirerent,Q uod cum apimaduer[um. fuifSet: fuperioribus annis etiamin libris... eiufdem Philofo phl;quos fenipfit dereritnatura perfecimus,yt ne quid recipeverur in fcho- las noftras ynifi ficut ab ipfo /Ariflotele fuit traditi go € Graco m Latini pev optimos inter pretes conuevfum , Praceptoribus nibilominus veli&la libertate; Vt [mmguli pro captu [uorum ingeniorum glo[Semata di£favent , quibus adiuta inuentus facilita ad intelligetiam verit ab "Lriftotele traditaru,eluti manu ducerqftr. Longa interim experientia docti fumus,ma- $e ex ve [Indioforum adolefcentium fore, ps Gs ap MS ieloffematum oportebat — a€Lenus impéndere illud in augmentuintelligentie c? $fudioru accederet ,tevtia propemo |. tee dum anni parteqtiam di&Lando praceptores e fcribendo difci puli;tvanfmi ferunt ad inter — Pretandi eo exercitandi tempus adiunéla. Most nos eov illa vatio , qua etid comemoraui- "s inductos e[Te noftros maiores qui pradecefforu inflituta velinquttes , quo traditio s lofophia efet confovmior verum Aristotelis Textum im fcholas receperunt. Nam quan "AmTotelis Lopjca fici a ipfo fcripta et noftris tyronibus pralezeretur,ex multorur FEES men quibus docid; munus nece|Sario ef! comittendum ,yarietateycum quif; id fequevibir ———— ^ * TORRE AE US CU GR RUIT L] ie 0 fedi c AMD | ROI SE V ul MEC i Lt EM. S» * M "sd 'a 2 LIS 24 * , * - » »" Tas lb c : - LS. - - o » L M " « » , ] 4 AT vu LS n 1 * " F ^ L3 & 42 à be^. LI m : n 3 P ; LT 4 LAE 4 4 wt. «- "y Jer. »J 37? "ss 975 P- , 7 pCC»XE We RS. 2 7 72 t Wu PLUS 2L P2272. es, (cogido NI, j » "07 j , | * du 19] € Dre TOTAM, EPISTOLA FACVLTATIS ARTIVM "pov usn rna dnod ingenij captu a Sequebatur iterum non minores de iius Philofophi intellectu diuerf: tates quam olim nafcebantur idd; non modo in diuerfis v ymna]is y Yerüm etiam fepe nume vo,idem Y[uuénit in eadem domo, libertate illa fefe, quo libuit, effundente, e plerifque illa Ed dictantibusynon qu& at "aiftotelis intellirentiam propius pértimerent,, fel que ipfi m. dif- : putationibus ac diatribis dialeCticorum pofSent defendere . Interim quod. fuit. deterius, «on folum Pádacopium aliquoties a Pedagori traditione difcvepabat , fed c praeceptores 4n codem eymnafto d fas colleeus diffentiebant, imo nec frnguli fibupfis perpetuo eo« con« / flanter, Yt in ve graui decer, confentiebant , cum in Uyfdem queJlHonibus, non varo fecun- ^N di anni dictata fuperioris fententiam in diuerfa commutarent . Que incon[lantia in dia« | —— decticn drferplinis non Yidebatuv nobis diutrus admittenda, quod omnibus modis exiflima- x. imus conuenire , yt ea di[ciplma quamoptimé qz fummo confenfu atque con]lantia tva- 4l deret i ,que effet tanquam Gnomon. eo verula ac fundamentum omnium reliquarum difciplinarum , que mft prius ipfa. fibi con]let. certis vationibus innixa , reliquas avtes quarum Yelut organum Qe precipua e[t dive£vix , et» fine qua nulla poteft fuam di- XL nitatem tueri nequaquam po[Set. [labilive .. Porrà bec nobis fuit vel potif&ma ratio, entres dus corrupti[Simis temporibus , que mon folm vumam Philofophicis difciplinis , Yerüm pos C etiam pietati eg religioni Chriflana grauifimam calamitatem attulére , quod Yidere- «oo uA mus barericos in oppre[Sionem fludiorum , per qua fulfitur velioio , o fides Chrifliana c confirmatur ,omm conatu elaborare .. Qui quód'amimaduertunt , fe mon poffe, quantum &- Yolunt , pesilenti[Simum Yirus in enerfionem fidei Catholice effundere , conatum illorum tmpedientibus qui. Diale&licam cum facis literis coniunxerant : boc iam diu avunt; | .Q** omnes Vniuerfitates deleant, opprimant , Cprextinguant, quod quoniam ills non fuc CCgeacerie ce[stt-ex animi fententia , proximum ilis fludium fuit ya Dialecticis exercitijs animos ho- dlenka, "mum dwocare , ye confutatoria arte [ublata., liberd iam in Ecclefie catholice perni- ^ adr Y Ad 4 " . * M . . — * " : D NEC LS ciem era[savent ur ,n0mn di Smiles Iuliano Imperatori ,quo relirio yi babuit pertimnaci- E aM ote. m hoflem, Is entm cum Dadevet Chriflianam religionem 4 fefe omni machina alio - Chrifanis /! fruffra oppugnatam , $t udiorum liberalium acce tone in dies magis qo» maris augeri, | JR oce Qe contra mipior "m fert 4 apoloretrcis libris enauiter defendi , legelata Chrifliano po- udijs, fH o literis qo» f udijs interdixit ,Jaluis difciplinis manife[le »yidens 1m pietatem fuam fwc- ccffum non babituram . Q uamobr em nulls parcentes fumptibus , yt illoyum impios co- matusveprimamus,qui Iulianum -Apo]latam nobis veferupz,, Diale£licam fludemus emen- datioremac mag puriatam , [ibijue quoad fieri poteft. con eptientem bis Commentarijs éutilre, Yt ad. bec [Iudia. plures imatentur y fme quibusveliquas DIG conf fere ac inconcu[sas permanere non. pofJe , omnibus eft manifeftum . Q uis enim mifi Diele- Difpuatio éfic& avmnis snslruttus , Yel Vllius artis principia c9» cauffas novit? Q uis in di[ferendo gc hei de quacundue ve fine errore Yerba fatturus ejt, nifi ante omnia definitione ej» certis ter- caret, inis civcumclufam rei notitiam directrice Diale£lica perceperit ? nifi que verum venera, . que JPecies, que differentia que accidentia Ynamquamdue vem con[equantur, quid COn- 2o fictum, quid fepavatum, quid affe, us repugnans fit; animo cüprehendat * Que Di- E aleclica primm per decem geneva predicamentorum latifSime explicat. Deinde enun Ci- E- stionum naturam adiungit , Arzumentandi formas prefcribit . Preterea ftue quettio in- : cidat de rerum natura, fiue de moribus , [me de vatione differendi , ad omnem qu&sitonem B. am "WP ofit 4m idone a argumenta veperiendi methodum explicat , vt nibil fit neque in celo, CE 7ondpein mart ,neque m terra , ad quod Dialeclice munus non pertingat. lam cum tanta eren ine Yarietas co» fimilitudo, yt etia, fapience. fepe fallant , nifi quis € dialetts e wreepenit diuidendi [eu partiendi vationem, ad veritatem Yix Ynquam poterit pertin- »- ca | i xe gere, SU "s : " VE i | L^ intres ESTY M yet Foe t ey a - Ld n S p Ao "a" p" y d iai 20» "7: rr wd Ito Fh mp MTM rre vem VIA y Pr data ( / E YS " —€Ó o a -— : : / £ » i [es "n NE / Kd tma zt Pa e Put c 'TKD LEOTORBM.::0T2175 geve Ac cum Sylloeifmus ,Enthymema , Inductioy et» Exemplum , ex propofitionibus femper aliquid colleant co fine avgumentatinemullius vei posit baberi fcientia;nec Ye- ritas exa£lé cognofci , palamest ,eos qui hanc methodum non meredimtury nunguam ad Yeram, perfectam To indubitatam cognitionem Vlliss difciplina poffe enadeve - Necmi- oa; dapi , rum ; cum omnes difcipline: adminiculo eovinflyumentis Dialettices fint inuenta; Cpxipfa n2 admini- a do | im culo Diale« ad. omnium difciplinarum: principia babeat Viam , ac ne poruerit quidem fieri, Yt lla e[- ebickd A fet avs mfi pev Diale£ticam in. ordinem qo» formam vedaéla . 'eflatur 1d Cicero f«o yn us N . qe J e " »cj s : z - : £t [4 1D.' P5 perfona Cra[si , Nibil e inquiens , quod ad. artem vediei pofsit , nift ille prius qui illa x ae EC iu renet , quorum artem 1m[Htuere Yule , babeat illam fcientiam , yr ex, 1s vebus quarum 1*- z "bt, 2 arsnondum fit, avtem efficere posit... Hoc Yideo dum breuiter Yoluerim diceve, dictum e[- E feme pgulo obfcurius, fed experiar , et» dicam (fi potero) planius . Omnia fermeque fint (. ici nufic artibus , difbev[a cos diffpata quondam fuerunt, Yt 4n muficis o eo mum eri; €? Yoces eo modi . In geometria lineamenta , forme interualla, magnitudines. In aflvo- RT logia, celi conuer[ro, ortus obitus, motufqs (yderum . In grammaticis, poetarum pertva- € éfatio, bisloriarum cognitio, Verborum interpretatio, pronunciandi quidam fonus, In bac... o denidue ipfavatione dicendi, excopitare, ornare; difbonere,menuniffe, agere, ignota quon 2:3 Ad dam omnibus ey diffufa lat? Yidebantur, Adbibiza eff igitur ars quedam extvin[ecus ex Qu 20 alio venerequodam, quod. fibitotum Philofophi a[sumunt, que vem difolutam diuulfamz So que conglutmaret C ratione quadam conjirineeret - Hactenus Cicero .. Sed enim deDia- $2 leélica illum loquives ipfa clamat. nulla emm eft alia dift erplina,queillud efficiat. Preterea — Es alius Ciceronislocus id palam indicat. Nam in libro de claris oratoribus.Cum Seruium Sui pitium, omnium non modo eiu(dem etatis , [ed eorum etiam qui fuiffent, in ture ciuili prin- | misOra. erpem con[hituifser, admiranti Bruto, cum quo férmo fuit inflitutus, cauffam veddidiz. fu. | ife in eo peritiam: Diale£lica jqua fuperiores e equales iuri[confulti deflituti ad perfe x élam iuis fcientiam peruenire non potuerint. Eius Yerba funt .. Sic enim inquá Brute ex- E E jfHmo y iuris crulis magnum Y [um eg«apud Scewolam eo» apud multos fuiffe,artem in boc Yutis citis z Cour : ; » x oom aie : E Zu víus.nó ars, no. Quod nunquam ejf ccijset ipfüudBari fcientia mifi eam preterea didici [Set artem 044 tme piae. [ doceret rem Yniuer(am di[lribuere za partes , latentem explicare definiendo. obícuram ex... &ica haberi . . . ' * » . P * - , pot planare interpretando. ambigua primum Yidere, dein distinguere . poftremo babere ve- gulam , qua yera eevfalfa iudicarentur, eov que quibus propo]itis efsent , queque non ef- fent, confequentia . Hic enim attulit banc avtem omnium avtium maximam, quaft lucem «d ea, que confufe ab alijs aut vefbondebantur., aut agebantur. Dialectica mily Yaderis di-. " cere, mquit. Reclé mquam intellioss ,Sed adiunxit etiam qv» literarit fcientiam et loquen- di elezantiam ,qua ex fcriptis eius , quorum fimilia nulla funr, facillime per(bici potefl. — — Ceteri quomodo bac ars omnium maxima, Vt te[latur Cicero , & quafi ceteris lucem ,"Dialeaica : -T- vei OMNES - p : à PA : S oim ma- prabens , extrinfecusveliquis difeiplinis fit adhibita in "P4. ficit facile oflendi potefl. xima, & iux Omnis difciplina, quamcundue materiam babeat fule£lam., boc agit, Yt doceat , qo» de ye cifciplinari * " ^ a- E .: - Mcr H a E. d y^. : dubia faciat fidem. Itadue ante omnia opuse[L, difputatiónem à defmitione proficifci, ye i E qectiione propofita imtelligaturquid fit de quo difputetur. Cum finedefinitione nulla es ^7 0—- abfolute pofsit cognofci. Habita definitione , quoniam [epe plurima in codem oeneve con.- 2. timentur, ant alioqui in diuerfum accipi poffunt, nece[Se. efl yep perfecte Qul rvdiié vel — , intelligere Yolenti ipfum genus in partes diflvibuere , ac per fuas differentias fepavave aut quod eff muleiplici fignificatd'ad propofitam queflonem diflingwere eo» accommoda. ye, ne dimus difcentis propter ambiguitatem ;Yeluti m mari, fluctuet. quibus incommq? — du amouendis rurfus per definitionem in partibus; ficut 15 toto, est faccurrendum , Defi- ^. vitiones ditifloné(que verum in quefHone propofitarum fequitur iam ipfa dYEWDERTAHO. E E | 2» odo roo END ^ BE. kl AES LOS PR 45 P EPISTOLA. FACVLTATIS ARTIVM Que potifstmim vei dubia facit fidem; Tnueflisa ns per omnes locos diale&licos; quid nam. quamqvem fecudum fublantia con [equatur ,eevinbereat ip[is rebus,de quibus eft que[l1o, Kt € quid comitetur ipfam fub[lantiam eo» quafi adiuné&li fit quid penitus ab ipfa ve difiun- EN j (m7 élum,tamen ad faciendam de illa fidem extrinfecus a[Sumatur. Nec fieri poteft vt alia va tione res penitus cornofcantur ntfi definitionibus explicentur diuiftonibus feparentur, eo nift argumetatione quid. m illis confequatur, quid vepugner imtelheatur. Porro cum fola. Dialectica tradat vationes, modos , ac leges defimendi, duuidend: , c» argumentandi neg; z &. e s boemunus fibi Vlla alia difciplina tamquam propritim Yfarpet;fed quoties eo Ytendum eft i , Y - dialeéficis mutuo accipiat. Q uis mon Videt ignorata Diale£lica neminem im alis difcipli- 0v 7 7 gib Yelrectépo[se definitione res explicare , yel per partes aut. [becies fuas diuidere , Yel ra- B | tiocimando confentanea ad Irueve,Yel di|Sdentia vemouere ? Iuye ritur M.Tulliusbanc av ; zem omnium maximam t lucem difciplinarum appellauit: Nec JAri[loteles ih Topicis ali- E ud fentit ostendens hanc facultatem non folum exercitatiores in difSerendo efficere, eo — ad recle eo» probabiliter difbutandum in obuiationibus, fe congve[sibus bominum dexte- p SIT ritatem conferre,yt facilis n obs babeant fidem verum etiam banc eandem difciplina Di- ZAR aleélice ad omnium fcientiari principia babere viam. Hac nimirum vatione induéti [unt «Organi e^, Veteres Philofophi, qui Dialecticen Organum fapientie appellarunt , du&ta fimilitudine ab d artificibus, quorum nemo fuum miunus exerceve potest »nftinflrumento egsavmis fui. avti- E- fic mfiructus, quantumuls artis peritia excellat. Q ue autemeft illorum Yel flultitia, qui E fineinfi Tumento Yera imueniendi qo» veGlé iudicandi , fe inMla difciplina vetlé operatu-. 705 ejSe avbitvantur ?: EIos iubemus Yel D&dali fabulofam bifloriam in[bicere , quontanz. 2o 4P06 genus hominum magis fabulis delectatur, quam Yera rerum fcientia, quem poeta fe- 5 TS iieri prius cum Icaro filo tenta[fe Yolatum , quam- auium exemplo fibi pennas cera E eo c ag elut majset. dut qua est ifLornm bomini tgnauid; exiguu rempus organo fapientie com- cm PAE ando im éndere vecufantium ,cum id tanto $1udio eo induflria homines illiterati in pro | P bani artibus non vecu[ent? Que autem e$t prophanavum artium cum fapientia compara t10? Ile corpori inferunt eov Yittum praestant Mis etiam dinitias interdum cüquirunt. Sapientia antnium ornat, (o Yeritatis alimonia pafcit praterea huiufmodi opibus locuple- tat, que nec furripi nec eripi poffunt nec naufragio nec incendio amittuntur nec tempefla te ncc temporum Yyici[studine permutantur. Q uibus qui praediti funt foli [unt diuites. Sols enim poJSident ves fruétuofas qt» [empiternas - Quarum verum pojsefstone Bias ille Pricnen fis Ynus de numero feptem Grecie fapientum Crafo Lydorum rege multo fuit beatior. C up- tA enim patrid,omnia fia f: ecum portauit. ,Animi enim bona non amifit. At Crofus , qui 7 externis vebus felicitatem collocauit., vt in Cyri poteflatem amiffo verno fuit vedatlus ni- ; hil ftbi putauit f'ipere[se, felicitatem enim in fortune ludibrijs,non in animi bonis vepone- - bat,que Philofophus pronibilo ducens fuis opibusquas in animo circunferebat, fe veré locu (o0 gpetem effe exittimauit, quibus faluis veliquarum verum ta&bura tanquam alienarum ni- hil conmouebatur. Hanc ergo drtem,que animum ad fapientiam inflyuit, Yt bil virtu- te fuperius , aut magis expetendum ducat , neoligere, nibil aliud eft, quam [ibi ad felicita ^C Plato. tem Vltro pracludere'yiam, Vidit boc diuimus ille Plato, qui in libris j republica docet, fo-- c lam Dialectic en conari ve£Lo ordine ad inueniendum quid ynumquidd; fit, ac ve Vera ani- cti oculum luto barbarico obyutum y paulatim fuv[um trahere ac ducere ,ue ignoranti& Adole(c&tes ceno maneat demerfus . Ttaque ip. omni- Repub. bene Conslituta lerem [latuendam effe UUTUORRUPRNRRMPLOTNS MUN NE ATTE. 7Tt* * j * diale&ica — €f »fe t, yt adole[centes ea difciplina jn primis imbuantur , quibus prompti fiant ad fapien-. deum tehspum terrogandum;tum ve[bondendi. Hanc enim folutionem prebere a Yiriculi igno EK" pAntie hanc animum ex Ymbra in luceyex autro in folem produ cere, imo efse (eryncpaid eft. & "Uc € . " -— [o i apicem Ele LJ . dendi perdifcevey nifi parato prius illius avtis inflrumento, fine quo rectum ab obliquo; ye- | ÁD LECTOREM.: ' apicem, eo eluti faflipit in omni genere difciplinarum. Eadem fuit Stoicorz fententia, — qti Diale£ticen inter Yitutes collocárunt , quod per illam docemur, ne cut falfo a[Sentia- es pius, né ue Ynqua captiofa probabilitate fallamur, edque, que de bonis qo» malis diceremus , inumerata- tenevc tuerids po[eumus. Nam [me bac avtey queuis arbitrantur a Yero abduci fallique pof-. ^ fe: ne&l igitur, ft im omnibus rebus temeritas ipnoratióque Yitiofa est. fe Yrrtuté appella- repurauerunt, que ab ills animu liberet. Ijde Stoici ( Yt autor eft Laertius in Yita Zenonis Gitter) ci esent osten furi Dialeicein philofophia ytilitate, tametfa philofophid in tres. P... E. Ei partes divififSent ramen totam [rmnlem efSe dicebant ammali , Diale& licen o[sibus et ner-- nerui philo, "a gis, Carmibus eos colori ethicen Anime naturalem fcientiam equiparantes. Trey agro fer fphis. x tili, cuius fapimento ve[bonderet Diale£lice ,fructui Etbice, ipft fundo ey arboribus ibi- Mm dem confitis Scientia veri nature. Porroficut [ublatis ex animante oféibus qo» neruis om | nevobur tollitur, ita. fignificarunt ceteras difciplinas fine diale&tica tanquam amiffo vo- bove, penitus collapfuras. Et quemadmodum frustra fundum pofütemus, avamus et» coli- nius, nifi cepto noxie be[He arceantur , Ita veliquas artes ex feipfisnon babere,quo fefe tu-. £g d : : ÉREe S eantur, (i Diale£tice Yallo fint deslitute. |. Ip quare nunquam [atis potefl laudari noflvo- Rue : i4 - pe ro L S iot * » ^. hbJ * * z vüm Theologorum eo Medicine artem profitétium fumma prudentia, ee graufumu iudi, d Es: £ium,qui quod Plato eg Stoici yerbo praeferebat re ipfa ab initio Tnfiutute noflve J4cade-: 7. F mie diligentifime obferuavunt. Ne quem ad faperiores gradus admittevent nfi illos folos, Nes "E ui ingenium in Diale£licis baberét exercitatum, ac d noslro ovdine prius honoris gradum: i aie effent adepti. Theologi quorum. officium eft diuina mterpretari., aduerarios fidei catboli-. dus fine dia Cà reuinceve, aberrátes in ve&lam yiam veuocare, progve[$os confirmare; ce[Santes incitaz n veveré apbitrati funt ad boc ntunus non c[fe idoneum nifi qui prius non folum Dialeclice ; Yerbin etiam naturalem Pbilofophiam didicifSent. | Medici quod; e&dem vatione du&li im am x: E tta Yarictate verum nature; crediderut n po[Se quemquam inoffenfo pede difciplisam me us lo zum d falfo mon pojsimus-dijudicare . Infinita funt tum ethnicorum, tum Sanétorum pa- trim; eo Ecclefie catholice tanquam lumimum, que nobifcum faciunt , teflimonia. Sed in remanfettanon est ytendum testimonijs non nece[sarijs . Cum ipfavatio apud omnesom-. ni bumanoteflimonio debeat e[Se maior. Neque audiendi [unt contra tantorum autoritas tém ee coritravationem quauis autoritate potiorem ,qui Rbetorici Yolunt Yideri ,ne vbeto- vifLe quidem nomine dignt,cum zihil fintve Yera quam leuesfutile[q; locutuleij e blacte- K rones effvenis lingua , coqui clauo mentis carentes , compendium difciplinarum nesletia Compdia — - Dialeibica, querunt, nec Yynquam ad [apientie fruzem perueniunt. Nam f Dfliartis fue, Eri m quam fe fe&lari alant; Yel definitione in[biceret Yadevent in ipf 0 limine, quam toto errét mos perdu celo, qui ad eloquentie fIudium properant , ipfarumrerum cognitione neglecta . Definituv Ugé | autem à M Tullio in Partitionibusoratorjjs, Eloquentia copiofe loquens fapientia , que ex. | eode baufla fit genere, quo ipfa Diale£tica etas yt idem docet in Oratore, Nibil eft tam. furiofum quàm Yerboru Yeloptimoru atqi ornati[Simori 'fónitus inanis , nulla febiecta fen tentia neq; fcientia. Idem tot locis teft Atur, eloquet MIPEOS reb In Co» Yer bis con[lave . Et Jf. Eloquentia alteriyyum fir optandum, malle indifertam prudentiam, quam fiultá loquacitatem. Porro rebus &- vct d principe oratorum quid apertius dici potuit in ilorum bominum, qui eloquentie ftudiofi ^ 0570, e[se Yolunt fine cognitione verum , quam abfjue- diale&ica non poffe percipi fprationes — 1 Qprattoritate oft epdimus, fIultam loquacmtatem. Elegantiam yerborum in eloquentia ca. mié Yult effe fapientia. Q uapropter studro[um elo uentle prius oportere fapientia uk vi, Yerba Yerà etiam ovnatiéima quibus non fit fubie£ka ves, merito £tultam appellat l2 quacitatem, Preterea quanquam inter omnes artes eft quedam quaft cognatio ytpote quee coo "man ) onum ; PROOEMIVYM - gaxat pofuevint inuentionem qj iudici Verum eodemves vécidit , ned; diuev[um a priori- bus mifi Yerbotenus dicunt Nam Boetio autore definitio,partitio fen diuifto T collecti 0, Mee rixa fiue avgumttatio inuentione intra fe fmgule continent ej» iudiciu, Yt que ned; existere pre fec "3^ gevipuctionem.nedi cognof. ci preter iudicium recEc ne an fecus fint facta pojsint. Neq; ent S em quecunque yocum congeries, defimitionem ; diuifionem , Cp argumentationem con fhituir, Attera diui- (2d ceyra ac certislepibus con JHriéba vt fnis locis explanabitur . Secunda igitur logices pav Mure yea que im priori confu (fe latebant , ab inuicem fegvegat , Inueniendi inquam faculta- fei ati; iudicandi . Refpondent duabus hifce partibus idi amu[Wim , que ab JAriflotele de di t alettica funt fcripta , Nam ad inyentionem pertinet Predicamentorsm liber , quare e Porphyrij 1/agoze. Item liber Peri Hermentas ac Topicorum . Nam materiam fuppeditant faciendis areumentationibus , illi quidem ftmplicem, eo» in qua neque yerum ned; falfum ve geritur, Hai Yero compo[ttam ac iam Yero fal[ó Ye coniunt£Lam., At duo Priorum analytico- yum, actotidem Pojleriorum ,eoElenchorum duo libri ad iudicium pertinent. Nam cum Umnis areumentario ennciationibus coflet duo funt in ea contemplanda.Prius quena front e ila, e qualia ex quibus componitur. Alterum quanam e quàm lezitima com pofitione & 7. ftue connexione partes ipfe cobercant . Quemadmodum enim in pariete nunc de lapidibus X ces Hf iudicamus ac lignis nunc de ordine eorundem inter fe e&« compofitione : ita de avzu- «77 mentationibus gemina quoque eft iudicandi yia. . Vna ,qua de proyofitionibus iudicamns, /— 7 secefsarie ne fint ,an probabiles , an fophiftice s JAtque boc de materia efl iudicium. /Al- rera est , qua propofitionum tnter fe iun£luram ac compofitionem expendimus , atque bac de forma ipfa aryumentationum pronunciat ..,4d priorem illam iudicij pavtem pertinent / Pofleriorum analyticorum libri duo , ac totidem Elenchorum , quorum bi falfo eo appare V| terduntaxat probabiles dinofcere docent propofitiones , illi vero neceffavias ac demonfiva v tlonibus idoneas . Ad pofleriovem Yeró pertinent. Priorum analyticorum duo libri, In qui- : C wsprefcripte quedam formule traduntur , ad quas tanquam certi[Simas e9« infallibiles ve gulas areumentationes omnes examinare oportet .Nedue enim tam ignis auri Yitium avg jt quàm be formule fiue veyule, arrumentationum Yitia , fi non [yncere ac probe fuerint. Quefo in- Sed mirabitur forta se quifbiam, cur mhil ab /4riflotele traditum fit de 1udicio propofitio- Mun mumprobabilium . Huic re[ponfum [it ex Boetij fententia , quod plana atdue expedita e Boetius — fa mdicandide medietate . cum quis extrema pevfe&là conouerit Si quis enim nece[fsa- | via dijudicare nouerit ac idem fal[arum ac fophishcarum propofitionum a. veliquis difcrime Jcterit . Probabilia etiam , que quafi medium inter illa tenent ,non erit difficile difcerne- Qu« fitlogi € . Versim bac dere latius pofterius, ff opus fuerit. — Vt autem tandem materiam diale- M bd Clices paucis aperiamus , Inprimis amimaduertendum [se monemus , duobus modis aliquid. aligd aliar- (CI materiam artis alicuius feu difciplinz. Vno modo id quod ars ipfa docet , eo circa quod e difcipli- 5551s ejus cura atq; preceptio Yerfatur qua Yocabulo m fools nunc magis Y[itato Subie- € dicit effe ANNE vien ud IER : —— a ia . materia — Cim appellamus. Atque boc modo materra fiue fubiettum lorices;ef ipfa dvgumttatio . In bac enim facienda, logica tota eft occupata eo» quecunque im ea traduntur uius cognofce- de € habenda gratia traduntur Altero modo dicimus materiam id im quod avs Yam [uam explicat.quo modo artis edificatorie materia, funt ligna eo lapides . In hec enim ea avs y? | fiam explicat hanc aut illam figuram inducens.Q ue [ecundum hanc [ignificationem logi- ces fit materia facil eft ex officio eju; proprio per[picere .. Nam ft opus eius proprium eft probabiliter difSerere ftue areumentari. [iue di[putare, quicquid id efl in quod ex fuum of- M ficium experiri ez: oflendere pojcit, id cevté materia illius erit | Efl autem buinfmodi, omne j quod tanquam dubium incertumque accipitur . Quod autem tanquam ambiguum in medi- 3 um adducit wr id fecundum Seri onlen propofitio eft , vel Bislloe , vel (vt Yo Yerbo vtrud; ncludatur) questio . Erit erro qu&flio boc modo lorice materia . Quod ipfum et | | | | Rodolphus ( IN VNIVERS$AM DIALECICAM, Rodolphus affevit nihil diuer[um 4 fcholis fentiens, cum fchole de mat eria fecundum prio- Fodotghus vem [ienificationem loquantur , non negantes interim que[lionem quodue alia fienificatio- ne e[se buius avtis materiam. Nouerunt enim nibil abfurdi confequi , fr eife dem [cientie ph ves dicantur c[fe mrterie fecundum aliam e»aliam firmificationem . Illud po[lremó admo- nendum Yaris eg» inexplicabilibus pené perplexitatibus fefe inuoluere folere hommes quof » dam pro tuenda Yeritate buius enunciationis., vAvyumentatio eft fubie£tum logica. Non- Quo pa&o nulli fiquidem di&lionem (avrumentatio ) ibi materialiter, Yel Cvt alij loqui malunt ) tech- verum fiat. o nice accipiunt , hanc veddentes fententiam ,terminus aryumentatio per[onaliter , boc est, hé effe fubigA je fignificatiué pro denominatis in alia enunciatione, ytpote bac , "Arrumentatio est illatiua ai logi con[equentis ex antecedente acceptus,cst [ubie&tum logice Licet autem tales termini pluri mi fieri po[Sent , quia tamen omnes f(ynomymi funt , pro Yao eg» eodem veputantur . Quare ex hac explicatione non pote[l inferri, logicen plura habere fubiecta , quod abfurdum e[fe' constat Alij arrumentationem fimpliciter accipiunt vt hic [rt fenfus res primo fivnificata boc nomine argumentatio efl fubie&tum logica : Hunc antiquiores , negleélis terminsams — 7 7s pleéluntur-Vivifs autem talis explications caufa e[1 ,ne [t avv umentationem in diGba eni-ce a ciatione perfonaliter accipi dixerint , corantur per locum à genere nonaccepto Yniuevfato — uy 72 liter ad eius [ecies diftunétiue fumptas , admittere oleis mum ,dut enthymema ,autine C y du£tionem, aut exemplum , e[Se logices [ubie£lum , quod abfurdum babetur, eo quód fubie- Sue 1 élum bic intelligatur accipi pro fubie£to adequato e? conuertibili buius fcientie quale "más 2 | aife[lum efl non e[Se enthymema; aut [yllogifmum , aut aliquod inferius avzumentationss, cum circa nullius borum confiderationem tota logica fit principaliter occupata .. Reflabo, ergo , Yt terminum ( J4vrumentatio) materialiter aut fimpliciter fumi dicerent j fab qua" acceptione non licet aveumentari € fuperiori ad inferius , imb nedue per Vllum locum dias. ecticum,Yt alibi precipietur. Quod fi non de adequato co primario [ubietlo nobis. fermo eset, mibil foret periculi, predictam Yoculam accipere perfonaliter, permitteved; Jollosifmum e[sefubiectum logice imo quamlibet argu mentationem : quemadmodum fatemur , colorem e[se obie- &um vifus , fed nom adequatum . Verum de bis forta[se aliquanto quam par erat Yerbofus. ^ ) PROOEMII DLALECTICAÁAE TOTIYS t 1 -— P " | :&» 'rooemiumin [lagogen e t. : PORPHYRII. E Uve Sex prelibà j ! OL VN T probati autores fex numero in inítío ab expofitoribus prelíbanda effe, da i quis o- . Caufa etg Índifcrerío faftídío afficíet auditorem. ^ ^ Caufa efficiens ex nomine& genere declaratur, : Wr fubditur, Porphyrij Phoenícis, Fuít ením Porphy.patría Phoeníx e T yro;philofophus Athe : ,á -. nieníís,Plotíni difcipulus,ac Platoniez fecte ín alíjsimítator & defenfor.Caufa finalís vltimo | —4$ Jocooftendítur,cü díciturjín categorías Aríftotelís.Categoría auté lícet ínterdüidemfit quod — accufatío,tamé pro predícaméto vfurpatur apud phílofophos.Quandj auté hec vniuerfalíum | motítía ad pluríma coenofcenda fit vrilís, vt habet ipfa Porphyrii prefatío,in infcriptione ra | men folum mentío fit categoríarum , eo quód precípue ad praedicamenta cognofcenda hzc ! f mferíc. Quía veró praefentís operís,atcg ad£o tora ipfius autorís íntentio,eft de vníuerfalibus | puse AH nulla przemittere, & ipfius vníuerfalís acceptiones, quacum huíc loco congruíc, declarare, | lanon amplíata ad e UHKCEDEaS temporum;quz ídeo omiíimus, quía ad fophíftíce pro ere; X quia facillimé talía a medíocríter ingeníofis fubintelligunrur. Huíufmodi autem vníuerfale tríplex eft, V num menrale,vt conceptus feu cogítatio,qua ho^ * — sinemapprehendo.Nam íllare&iflimé vníucrfalís dícitur, vt qua comuniter omnes homi» nes reprelentat/ficut conceptusToannis folum Ioanne, quí ob íd índíuiduus no íníuría vocari poreft. Aliud vocale,vt vox homo. Tertíum fcriptü,vt fcriptura homo. His enim tribus fcili cet conceptibus, vocibus; fcrípturis,eadem & fimiliter tribui folent,vtpote effe complexi, Nominalià incomplexii,effe propofitíone, verit falfum, alia id senus.Sola hec vniuerfalía figna agnof^ opio. cuntillí, qui anomínum maíorí cura nomínales vulgo appellantur,ad nomína referentes fe ré cuncta,qua a Porphyrío, A ríftotelej& coterís,ín logicis traduntur, Arbítrantur hí, vni^ * . werfalía fienanihil aliud fignifícare, dj omnia fingula fíngularía fua íínconiun&im. QuorG fententíam, quad non fatis confentaneafit prifcis íllis fcríptoríbus,S& magis probatis, Arífto telí, Auicennze, A uerroi, AIberto magno, 1 home,Scoto, & alijs, profequí non intendímus, E: concedentes ínterím ponenda effe vníuerfalía , qua figna funt,licet non fola, de hifcg non^ kssliaio Dune raríus,loqui autores. Verüm definitionem antepofitam ín hunc modum límítare^ /c definitionis TUS. "'níuerfale eft fignü incomplexü,natum praedicari de multis vníuoce,X diuifim vati" c vniuerfalis. One rei communis,veré ac pofitiué prímo per ipfum fignificatae.Per íncomplexum,accípere priorimo- oportet fígnum vocc & fienificatione incomplexum,aut faltem fignificatione,cui videlicet doactPH, refpondet ín mente conceptus incomplexusac fimplex. Quare ea quz fignificatione funt có plexa, a definitione vniuerfalis reijciuntur , vt homo albus,currít velociter,nemo, femper, : & fimilia, INon autem excludírur corpus anímatum , aut quantítas contínua , quía hzec li^ TWwWU.wwqe--.vm E cet fecundum vocem cóplexa fint. fignificant tamen medíantibus fimplícibus conceptibus, Wo ficut voces incomplexe, loco quará praedí&ís complexís ob penuríam fimplicíum dí&ionum vtí cogimur, Quod contínué fubiungítur, Natum pradícarí &£ , índiuidua a definitione || fecludit . Haec enim aut de multis pradícarí omníno non poffunt , aut non nifí aequíuoce vcl copulatins / T A C. t sn — *" COMMENTARIA. ; $9 wel copulatim.Nomen quidem Cato de multis equíuocéjid eft,fecundum aliam & aliam fig nificarionem praedícatur.Illud vero índíuíduum,híhomínes;de pluribus coníun&im,íd efi mul fümptís.Hac tame effe índíuidua;nemo eft qui ambígar.Id de multis díuifim predicatur, quod defingulis ipforü feparatim praedícatur,vt nomen homo de loanne € Petro.Nó autem Ioannes de aníma fua & corpore.INam & fide ambobus fortafle no falfo dicatur, nequadj ta men de vtroq;illorumfeparatim accepto dící poterít.Adiun&um eft tertio ratíone reí, Sc. vt iudícaremusiignís vníuerfalitatem tantum efIe tribuendam, propter príncipaleac primaríü fignificat. Quarehac pronomína,meus,tuus,X pleraqs nomína hísftmilía,no erunt vníuer falía;lícer de multís vníuocé dícantur & diuifím,eo quód príncipaliter rem fíngularem figni é ficant. Vníuerfalís correlatíuum,eft fubijcibilequod hoc modo poteft definiri. Subíjcibí^ Quidfubi- NN leeft, quod natü eft vníucrfalí fubifci,vthomo refpe&u anímalis,ratíonalis, rifibilís, aut alb. GEHE E Secundo accipitur vníuerfale non pro ípfo fígno;fed pro reprímo per huiufmodííígnum (ore (^ — , fignificata.Ita accepti vníuerfale duobus modis definiti reperío. Vno modo vníuerfaleeft, Pofterior — quod ín multís natum eft effejhoc eft, vníuerfale eft resque apta eft effe ín díuerfisfingula^ niuerfalts d ribus;penesquartüaut quíntii modum effendi in, : Eí(taute quartus ínexíftendí modus,fecun^ S dubie x dum qué pars eflentíalis eft ín fuo toto. Quintusautem,fecundum que forma fuoíneftfubíe &nitio.; —, X &o,(icuc ín praedicamentís,S maxíme quarto Phyficorum , latíus eft declarandum. PA Altera definitio eft. V niuerfale eft, quod natum eft de multis praedicari,tang fignifícatum Pofteror ., . iim videlicet, hoc eft, quod natum eft prímo fignificarí per figriü alíquod de multis predícabilez££p7 77-7» Hac fccunda effectus eft priorís,ex eacp pedet. Ideo ením res illa quae vníuerfalis dicitur , de De V pluribus eft predícabilís,cp ín pluribus nata fit efe. Erit igitur illa prior , effentíalís defínitío . zm vniuerfalís, aut fi vtracg defcríptío fuerir, ínter eiufdé rei defcriptiones vna erít reliqua príor - ES Ó natur , quod ipfum & alíbi ínter pafliones eiuídem fubiecti vfu venire fatentur doctiffimi x h phílofophi. Quse prohuíiufmodií vníuerfalium exaá&íorí cognitione faciunt, fuoloco pofte ? ríus a nobís tractabuntur. Specíes vniuerfalís vtrolibet modo accepti funt quing;,genus,fpe Q uintg vni cíes, differentía, proprium, & accídens , quarum differentía ac numerus ex diuería ratíone, uer(alisfpe- hoc cftmodo praedicandi defubijcibílibus collígitur.Quicquíd ením vniuerfale eft. ín "E ue aut quale prxdicatur,Síín quid,aut ergo de differentibusfpecie;S fic eft genus,aut denume 9 yo differentibus duntaxat; & eftípecíes.Si veró ín quale;aut ergo ín quale effentíale praedíca tur,X fic habetur differentía;aut ín quale accidentale;atqy hoc vel neceffaríurm,X erít proprí — ] um,vel contíngens,& erít accidens. Sunt tamen,quibus hec propri ab accidente fepararío, non víquequag arrídet,qui (i dilígentíus ea quae ab. Arifto.& alijs veteríbus de proprío tra díta funt,expendiffent, fortaffe ab hac fua fententía non grauatím dífcederent, Caasfzt 1 Annotatio in praefationem Porphyrianam, necefíTa; AC prarfatíone Porphy. vtilítate ac neceffirate tra&andorum propofita, auditorem | bencuolum reddit , difficultate attentum , docílem veró eorundem ordine, INeceffa^ rium hoc loco non dicítur, quod alíterfehabere non potcft, fed íd quod vile eft maxímecg Quomodo expedíens,aut fine quo boní alíquid affequí,aut malum vitare non poffumus.quomodoftuz Cupit * díum ad fcíentíam adipifcenda,operarío ad virtuté comparanda, iactura merciü ín mare ad naufragít euafioné:ac mébri morbídi,ne pars fyncera trahatur refectio, neceffaría eft ad cor^ porís falutem. Praedícamenta feríes funt praedicamétales,de quibus alibí,vel fiquis malitdo Predicame- cumenta przedicamentalía,quale eft illud, Díuerforü generü & non fubalternatím pofitorü, E d &.& cxtera alia huiufmodi. Porphy.auté fpeciei differentia praeponens,ordínem nature fer^ tia fpecie É uat, poftea tamé in progreílu operís,tractationé fpeciei differentía praemíttit.f: ecundü ordi2 pofita. né do&rínae. INaturze ordo eft,quo partes praecedunt torum,caufa effe&um,fubie&ü fuü PIO Ordo natu- prium,autaccídens:& vníuerfaliter omnea quo quíppía dependet,illud quod ab ipío eft de^ r.c, pendés.Ordo do&rínz expoftulat, vt comuníora praecedant mínus comunía, notiora mínus X nota,& vt ad príus di&orii pleniore facilioremcg intelligentia facientía, contínue fubne&an Ordo do- - Pd tur.Híc duplex ordo interdum cócurrít,interdiüi vero feparatus e(t alter ab altero, vtires ipfa crine. ? exigit. Illa dicuntur fubfiftere ín lítera, qua re ípfa circa omnem íntellecus operationéilla &—. ,-. nt tanq obíe&a refpiciente,exiftunt, quales funt onines fubftatie ac accidétía. Fa veró ín folís rice intcllectibus feu cogitationibus funt pofita,quse hoc folum habent effe quod intelligantur, 1 vt hírcoceruus,, chimera, centaurus, & huiufmodi fiítía, INeqs putamus entía rationis, de quibus agít logícus (lícet ab operatione íntelle&us dependeant) effe ín folis íntelle&ibus d snodo funt res fi&ítíe, cum illa fuo modo SOPnU RU DUM - Haec tría folis, nudis, & um. if puris Two K€NIe€MK—-K—-——0, Á ——n -o——e€——veuuD" «xd eFP [a A [4 a V PS e P4 $ IN ISAGOGEN PORPHYRII purís(quod in alia tráslaríone adíe&ü eft)a Boetío accipiuntur vt eadéfint, fitt pofteríus prá orís declaratiuii,ac verborü ínculcatío quaed&.. Corporalía vocatur que ín tres funt extenfa dimentíones,hoc cft,longítudíné,latítudínem atcy profunditatem. Perfenfibilia intelligéda funt fingularía.Haec enim fola fentírí poffunt,vt frequenter inculcat Arifto.Ex hísfacilé pa^ tent fenfus triüdifficilium qugftíonüquas lícet ob fuí arduítatem recufet hic Porphyríus di foluere,vttameníuuentus non ambigua íncertacg ín prímo operis límíne haereac;no grauabá mur paucifLimis,quid nobís fecundum Peripateticà doctrínam verifimilius videacur,;aperire, Ad príma ergo queftíoné reípondendü eft,omnía vniíuerfalia vere fubfiftere ín rerü natura, . neqg vllum eorü fic efíe ín puro intellectu,quafi nó alíter à quía íntellieítur,cuis ínterím fub íc&íué in intelle&tu fínt ea, quorum índiuidua ibí reperíuntur, vt fcienría, virtus, &c. Subfi^ ftunt ením vniuerfalía , etí fi nullo intelle&u coprehendantur,vtputaà fuis fingularíbus rea líter índiftin&a,licet fortafle ratione vníuerfalis no nifiab íntelle&us confideratione accipiat, Verüm hec res alíirequírírlocum. Ad fecunda dícedum eft;vniuerfalía ea corporalia efle; rü indíuídua corporalia funt, Et illa incorporalía, quorti fingularía huiufmodi, Partím verà corporalía € partím íncorporalía, quae vtríufa; generis habent indíuidua. Exemplü prímo^ rum, vt homo,equus,lapis;albedo:Secundorü, vt (ciétía fpírítus: Tertiorti, vt fubíta nría,qualá tas. Huius ratío in proptu eft,tü ex Porph.tü ex Arifto.in predícamentís, accídétía índíuidua rum medíate ínípía redundare vniuerfalía;ponentíbus. Ad tertia queftionem(omiffa Plato pnis opíníonefeparátis vniuerfalía a fingularibus)dícendum eft cum Ariífto. ompía vníuería^ lia fuis intime inelTe fingularibus,ítà'vt ea coftítuant íntrinfecus,& effentialiter,& non tantü , Per imitationem, feu velut exemplaría quadam, vt ílle ponebat . Hacc paucis attigiífe im^ pracfentíarum fatíseft, | Mouetrautcem Porphy. has quzftíones difficiles de genere & fpecie potíus,quàm de reliquis tribus vníuerfalibus, propterea quód (vt vult Albertus) heec tríapo ftrema mínus príncipalía funt, & in duobus prioribus contíneantur.Differentía fiquídem po teftate eft ín genere díuí(o,actu ver ín fpecie conftituta, Proprium ímmediate in fpecie , eft, Accidens vero ín índíuiduo,& deínde ín indiuidui fuperioribus. ; Comple&ítur Porph. prafatío quíncg vníuerfalí quatuor vtílítates, quod ín prímís ita ae LL ila al | ; : A , FT 2 , , f a , j $76 lem cipiendü eft.quíngg vniuerfaliumn notíria qua cognofcit quíd fignifícit,omnino & fimplícitee vtiitates, ; ncceffaría effead notítía de predícamecís, definitionibus, diuifionibus,& demóftrationibusha Prima, «arce - Lad bends, Deíndeeorundé vniuerfalium notiítíá definítíua;ad habenda exa&a & facile de predi^ camentís cognitione,necelfaría effe, INeqp tamen ob quíncg vníiuerfalíum tradítíone omiflam, dicendus eft Arift.diminute logica tradidiffe,cum hac ex eius Topicis,vnde Porph. plerafcg fuas definitiones excerpfilIe conftat; haud difficulter percipi poflint.Secundó he vtílitates ac cipienda funt, vt fingula quincs;ad fingula quatuor fint vdilía. Eft igitur prímo notítía vná ueríalium vulís ad feríes X documenta predicamentalía.INam feries praedícamentalís eft op do vníus generis generalilfimí,generum fubalternorum,fpecierum f; pecíaliffimarum,atcg ín díuíduorü,fele habentium ad inuíce per modum fuperíorum & ínferíorum. A genere genera liffimo víqsad fpecíaliffima per ditferenías fit defcenfus quae quídem índírecié tantum fub eneralíflimocontínentur, Inter praedícamenta ctía vnum eft rerum per fe exiftentíum que phu dicuntur, Alía nouem earum rerum quz peraccídens & ínalio fi unt,quae acciden tía nomínantur, Jn documentis autem praedícamentalíbus, Aríftot.memiínit nunc generis, - nunc fpecící,nunc ditferentizc,nunc propri, nunc accidentíum,lícet nofub nomíne accídétis, Secundo coducit hec do&rina predicabilíum,ad affignandas definitiones ,carumq for» madarumartem íntelligendá, eo quod quodam fit defínitío effentialis,quae de fola fpecie da tur,X conftat ex genere differentía,reie&ís proprifsX accídentíbus, quare & horum noti» tía neceffaría erít.cum malum non vitetur nili cognítü. A lí vero funt defcríptíones feu de^ linitíones accídencales,qug dátur per genus & propríum,fi haec cómode haberi queant, alio uin etíà per mera accidentía, Tertio vtilís e(t ad diuifiones. INà harum alíae funt generumin pecies,alize generum ín differentias aur propría;alie fubie&íi in accídentía, aut edíuerfo,de qui bus díffufíus fortaffe fumus dícturí, Quarto demoftratíonü Ícientic plurímü lucis adferctho r& vaíuerfalium cognitio.Demóftratío enim omnís(modo fit potíffima)mediü Íyllogifticü de finitíone habet efTentialé, Ux ex venerc & differentía coflatur, Maiore extremitatem propri ipfius fubíe&ti, minore vero fubie& ipfum,íd quod femper fpecíes effe debet, A ccídentía au» tema demoftrationibus ín torum reijcíuntur. INeqg vero arbitrandum eft, huiufmodi vniuer falium notítía rantü vtílem elfe ad ea quacuor,que a Porph.recenfentur, cum ad vniueríam philofophiam,cjufcy qualibet feré parcem re&tintelligendam,plurimum ugs idem uoniam |f COMMENTARIA: /| T /$&:7 QuonitiPorph.nofterin calce proocmít fui Peripatetícorümeminit,noingratum foreputa^ ^ Quatuor 3 di DEL Aet : i i : Grecoz: phi y: mus curíofole&oríi,fi maxíméínfienes philofophorü Grecorum familías,obíter hoc loco enu t 22h ^ V Á , 3 — lofopiio fe merauerímus. Ex ígitur quatuor fuere celebratiores magífq; memorabiles. Vna Epícurcorít, "is E ab Epicuro huíus fectepricipe nuncupata; Hi argumeratíonibus abftinuíffedícuntneg; quíctj Prima. - de rerum naturis difTerere curauiffe , fed more beluarüfolas carnis voluptates ample&tentes, c in voluptate vel índolentía prímà hominis felicitatem ftatuiffe.Secunda erat Stoícorü,a Stoa Secun T portícu Athenifi,vbí difputaffe fcribunturjnomé habens,quorü prínceps (tefte Cíce.) extitít | Zeno. Alij putant Pythagora fuiffe. Hi devirrutibus ac vitijs feuere díflerebat,in vírtutefum mi homínis bonum,& per contraríum,ín vítío extrem& míferia ponentes,de rerum aurem na turís vix quicd attíngebant, Tertía fuit Academicorü,qui íta appellatifunt ab Academía lo Tertia, co nemorofo,no procul ab Athenisfito, ín quo natum ferunt Platonem;quí borum dux fuit, Hínaturam rerum fubtilíter inquirebant,magís tamen verfabantur circa díuinas res, ab hís inferioribus X corruptibilibus fefead res perpetuas,incorruptibiles,ac diuínasattollentes. Quarta erat Peripatetícorum;a deabulatíone,quam vel ípíi dilputantes,vel magifter eorum. Quarta, Axiftoreles inter docendum exercebat nomine accepto.INam vis«r&p Graecis ambulare fig nifícat.Hí deomni fcíbiliacuriffime difleruerunt, rerum naturas, ac (vtíta díca) quidditates H mira fubrilítateínueftigantes. quare cxterís omnibus pofthabitis,fola Aríftorelíca doctrina ín maníbus remanfit , acín ómnibus vníuerfalibus fcholis traditur.Fuerunt tamen qui díce^ rent,Platonís & Ariftorelís do&rínam eandem efle,nibilg; ínter eos,quod ad rem ipfam at^' tinet, efIe controuerfize:vellemus,nobís eorum concordíam exhibuiflent, | Annotatio in fecundi capitis priorem partem, generis acceptiones continentem. ING Vlorum vníuerlalium cognítíonem fpecíatim traditurus Porphy. à genere ordi» £€nUs. ) -7 tur,cuíus tres acceptíones hac priori parteexplícat;adíecta ipfarum acceptionii ad fe in^ uícem cóparatione. Genus autem prímo modo a Porph.in hunc modum defcribit. Genus eft. Genus pri- aliquorum quodámodofe habentium ad vnumalíquíd,& ad fe inuícem collectio, In hac dead o modo fcriptíonegeníciuus aliquorü, p folís hominibus accipit. Collectio vero, p rebus colle&ís)hoc As: eft multís,& (i in locis fint maxíme diftaribus,vt fit coftruétio trafítíua pofita loco íntrafitíue, r | sAMiquoties camen reperítur,vnícum homínem díci genus prímo modo, vrín illo Virgil, — Obruet ille Argos , Agamemnoniafcqg Mycenas, | j 3 — Ipfumq: Acacídem genus armipotentis Achilli. —. — Erapud Nafonerm, . llíaabidaoLaomedontegenus. Sedrarenter admod(i.Ideog; Porphyríus frequentío^ tem vfum magic propríum generis prímo accepti, defcripfifTe dícendus erít.An aute multá tudínís ratio ín duobus cofiftere pofTit,an debeat vcminimü efTe tria (ficut vulgo recepti eft) ex vocabulíacceptioneac vfu putamus dependére;Particula(quodámodo)accipicda eft, vt fingularís numerus pofítus fit loco pluralís.INecy ent eft eadéhabítudo;qua feillí,q eenus prá mo modo funt, habent ad fe ínuícéad vn aliquíd,ímo nó rantü numero,fed & etia fpecie di^ uería. V crüm íftud curíofisdifcutiendü relinquimus.Hoc tamen admonendum putauimus,ea habítudínéque eft ad vnumaliquid proprié € precipuéad hanc definitionem pertinere. INá ab ea formaliter aliqui dicuntur genus prímo modo. Alterà autem, qua eft multorum adín uícem,illi quídem neceffaríó coiunctam efTe,ab eq; pendére,no camen ad rationem generis; nifi per accidens pertínere víderí. Vnum aliquid in defcríptione,eft príncipíü eífectiuü, qd Vniialiquid. fit parens , vel locus feu patría . Parens índj,vel propinquus, vt eft Hercules refpe&u Hylí, quid fit, vel remotus,vt Tantalus refpe&u Oreftis,& fimilis eft ratio de loco.Corentionemillà;an no míne parentís híc etíá comprehendéda fit mater & auía,miffam facímus,tum quod mínime magní póderís cft ea dífputatío,tü cp forraffe ín vtrang; parte eque valida funt argumita.Lo cus, no accipitur híc pro nuda quatítate,feu fuperficíe cócaua corporis cotínentis, vt à Phyfí cis defcribitur fed potíus pro corpore locante,ftue id vn& fit fimpliciter &abfolutéfiueran^ — ^ tum ageregatíuc, Eft aurem híc locus (tefte Boetio) per accídens principium cffe&iuumob p, "ad virtutem feu influentíacxleftem,quá a caleftibus corporibus recipit, qus corporü inibi orto si effe&trix eft & coferuatríx , Parens veró príncipíum eft per fe& principale. Qui locum etía per fe caufam effe contendunt reí ín ipío genítae, tantum de vocabulo,non autem de re ipía laborant. Nam íftí nomine locí corpora cum influentijs accipiunt, Quomodo autem di^ uerforum locorum díuer(z fint vírtutes naturales, ín Phyficis,aut alijs difciplinis require a. dumeft, Expreffit aliquas V ireilíus elegantiflime ; hís quae fequuntur verfibus. S Hic fegetes illic veniunt felicius vue, | N | B iij | Arborci c: us, IN ISAGOGEN PORPHYRI Axborei foetus alíbi;atq íniufTa vírefcunt | Gramína.nonne vídes,croceos vt Tmolus odores, ' . Indía míttít ebur,molles fua thura Sabzi? zs At Chalybes nudi ferrum, vírofacy Pontus | ona : Y. p Caftorea, Eliadum palmas Epíros equarum, ; Contínud hasleges zeternag; foedera,certís .*. "mpofuít natura locís, quo tempore prímüm Deucaleon vacuum lapides íactauít ín orbem, | | Vndehomínes natídurum genus, | i Á Ex eo quod habet Porphy. (fecundum quam ab alíjs generationibus diftínguitur) colliguns a quida;hoc príncípitide quo loquítur príma acceptío generís, debere effe diftin&tiuum fug ge^ | b: nerationis abali;s.Quareomnes hominesno effent dícendí eenus prímo modo refpectu Ade, TN aut totíus mundí. Àn recté nec nejíudicentalij. Eft ieitur fenfus primae generis acceptíonis, | z Genus prímo modo eft alíquot homínes,quíab vno príncipio, quod eft pares vel patria, orti . funt,X inter fe habitudine cerca habent;a qua dícütur vel cofanguínei,vel coterraneí, In fe^ A AUDAR cüda acceptione,qua cft, Genus eft, quod eft vníufcuíufcg generatíonis príncipit, vel abeo catio. quí genuit,vel. a loco ín quo quís genítus eft,per generatíonzintelligunt nonullí multitudi^ «Albertus nem,quae ab vno príncipio defcendit,hoc eftprogenié vel natíonem,quorü vnus eft Alber E — uusdicts Hylumcit domo & familia fua,senus ab Hercule habere.Secundü hos ígitur genus v^. c prímo&fecundomodo corrrelatíua erunc,queadmodüpater & filius. Alí accipiunt gene2 EG p rationem etía pro vníco homine generato, quibus fatís vídentur fauere verba textus,atqy íta | ^ c5 — prima dux acceptíones non forent correlatíux., Relíqua ad hanc acceptonem fpe&antía, E facile ex praecedente cognofcuntur.Idem ením híc per príncípíum íntellíeítur , quod íbí per E vnum alíquíd . Porro Tantalus, dequo ínlítera , Iouis & Plorís nymphe fecundum fabulas | poetarum fílíus, attauus fuit Oreftís. INam Tantalus genuít Pelopem,'Pelops Atreum, A^ | (eus Agamemnoné, Agamemnon ex Clyténeftra coiuge fufcepit Oreftem,quí matré,quód E cun ápía prius patrem necaller occidit, ac poftea furore correptus eft. Hylus Herculis ex Dia^ .— Wníta filíus fuic.Hercules auteIouís & Alcumenz vxorís Amphytrionis.Píndarus ínfignis po : - ta Lyrícus fuit apud Graecos. Plaro veró clarílfimus philofophus A theníenfis , Socratís au^» (67-7 7. dítor,& preceptor Ariftotelis, Cecrops Athenarum condítor fuít, qui & ín eis primus reg» nauít, Thebae & Athenae Groecíze vrbes praeclariffimze olím fuére. Duae príme acceptiones ge nerís ciuiles appellantur,quad eis vulgares ín communi fermone cíuilibufcs negocijs vran» | tur,atqy adeo ipli etiam pocta & oratores .Genere prímo modo Virgilius vtitur dicens, — | . lalíam qugro patríam,& Genus ab Ioue fummo. | Genereautem fccundo modo VL yffes apud Ouidíum,cum aít. TNamgenus & proauos € quz non fecímus ipfi, — Vix ea noftra voco. - Genereautem tertío modo vtuntur philofophi alijs ra | Xoaut nunquam;quare non vídetur operzprecium illis diu ímmorarí . Per duas rationes a | Porphyrío ad comparationem generís prímo atcy fecundo modo addu&as monemur non h omnes probatíones,quz ab autoríbus afferunturjomníno exactas effe debere;atq; neceífari^ as,fed earum complures accípíendae funt tanquam probabiles & verifimiles tantum, Tertía generís acceptío eft.Genus eft,cui fupponitur fpecies,Círca quam aduertendü,apud loeícos diuerfas effe definitiones feu defcríptiones,pro eorum vocabulorü díuerfirate;que defi niunt, Nam quedá funt definítíones,que tantü fignis applicari poffunt,de quorí(i numerofunt nominis,verbi orationis,fyllogilmi, KC. Hec enim ín res ipfas quadrare no poffunt,& per cofe quens nec eoríi definitiones. A lig funt qug rant(i rebus cópetunt,vt eft qualítatís definitio, due | priores generis acceptione, alie quaedà,lícet perpaucae. A líoe rurfus unt que € fignis & re^ T bus re&e accomodani interd camen cóuenientíus his illís,aut ediuerfo:interdG vtrifcp iuxta Mast atcp ex zcquo. Idem de diuifíonibus ceterííq; documentis fentíendü eft , Haec autem terría ge^ nerís acceptío,alíaegs vníuerfalium definitíones,equalíter X rebus X fienis applicari poffunt, quand eum fenfum fecundum quem de rebus exponuntur, pené omnes antíquí expofitores equuntur,Fít igitur,vt huiufmodi enuncíariones,homo eft Ípecíes,anima] eft genus,raríona^ | Tertia gene | ris acceptio 1 le eft differentia, relíque fimiles duplíciter vere fint.Príore modo fubíectis materialíter ac» | S ceptis, pfibi fimilibus lignis fignificatiue fumprís. Altero modo fubíe&is acceptis (implíciter E pro naturis rebuíc; vníuer falibus,primó per ípía fienificatis, Cuilibet liberüeri t,vtrü lenfum Ds vclit eligere Atgg hac de caufa duplicem vniuerfalis acceptíonem príus ín initio diftinximus, V ocabulur Bao b HÉ- Ms ' ES COMMENTARIA. ; 12 m» Vocabulum genus;quod híc defcribitur,lícet re&iffime poflit generaliter accipi pro omni ge nere logíco,fíue predícamentale fit, hoc eft, díre&e ín aliquo x. praedícamentorti collocatü, fiue non: & fímilís eft ratío de fpecie . malunt tamen quída, hzc de folís praedícametalibus ac g | Or £ípere, Nam & gencraliffimü & fpecialiffimü,de quíbus pofteríus agítur, folis praedícamentís coueniunt:&.qua hoc loco a Porphyrio traduntur, ad cognofcenda predícamenta precipue traduntur, Tamen nó effícaciter couíncunt,quín de omni genere ac fpecie recte íntellígantur Porphyrí, defínítíones,quod alij faciunt.Qui ín príore fentétía funt,anreccdésrelatiuí(quod) íntellígunt effe vníuerfale predícamtale. Alij cantit vníuerfale.Hoc auté relatíuo feu eíusan tecedente ab hac defínitione reijciunrur,quecung; non funt vníuerfalía.Specié fubifci generí, speciz fubi 3) eft Ípecíem elTe inferius fub genere pofirü. V olunt nonulli,qd" dicitur intelligi debere,defub cigeneri;ge^ ie&ione proxíma feu ímmedíata, fed hí no vídét alíquíd no modó refpe&u proximae fpecíei, ftt. verüm etíam longe infra pofítae genus effe, vr fubfítantía nó rantum eft genus corporís aut fpírítus;fed etíaanimalis)hominis,equí , A ccípitur auté híc fpecies pro fpecíefubifcibilí;quae eít generís correlatíuum, nó pro predicabili, INà fic animal non effer genus reípe&u brut, Ex: hac autem parte a reliquis vníuerfalibus, quatenus ralía funt, fumenda eft diftín&io generís tertío modo accepti, De hoc autem genere logico ín fine literze fubdit Porph.ipfuma fími^ litudíne ad duas praecedentes acceptiones nomen generis mutuaffe. Quae quidem fimílítudo. ín ordíne ad genus prímo modo confiftít ín collectione quadam feu compreheníione multo^ : rüi, Vt ením genus prímo modo captü plures homines ab eadem ftirpe propagatos cotínet, íta genus iftud logícum, plurímas fub fe comprehendit fpecies. Differunt tamen. INà genus prímo modo,eft quoddam íntegrale totum,X proinde de partíbus quas collígít,non poteft pradícari. INon ením eft Oreftes, ipía Iouís familia. Genus vero rertio rnodo dictum ,torum e(t vniuerfale,de fuís partibus praedícabile.Infuper autem genus fecundo modo cum genere tertío modo conuenit , quod vtrunq; principium fit quoddam eorum quorum genus eít; hoc quidem conftituríuum atqj definitiuum.Illud vero effe&iuum externume., : ca Annotatio in fecundam partem fecundi capitis , quae Mum. Wi ipli 2 ' continet generis definitionem, « :—— W 27. IN príorí membro díuifionis,in textu ftatim pot defínítionem pofita ( quà Albertus effe vult analogi ín fua fignificata,alterum quídem príncípale;alterüti mínus príncípale) In^ dicantur díuería effe indiuidua,quedà propría ex nominejalía ex demonftratíoae,vt hicho» genus | $no, hoc anímal, Porphyríus tamen folum híc;haec, & hoc pofuit,vt índícaretín quouíspre^ dicatuE | dícamento ad hunc modum índíuídua affignarí poffe,Per proprium intelligit Porph.propri um fpecifícum,hoc eft;cum fpecie fpecíaliflima conuertibile.|Nam propría generíca,vt mobí. lereípe&u corporis,vífibile refpectu coloris, de pluribus ditferentibus fpecie predicatur.INe^. - que ob hoc tamen erunt genera, eo quód non ín quíd eft de illís predicantur, fed ineo quod quale eft.Per quam partículam etíam potuiflet Porph. excludere propríumfpecificü, (i eí ita vifum fuiffet.lllud quod dícítur,differetías & accídétía no in quíd,fed in quale praedícarí, vel ^ uomodofe haber;a díuerfis varíé ínterpretatur.Boetíus fíquidem praedicari ín quale ad dif Poctius. erentíam. & propríum refert, ad accídentía verà ín quomodo fe habet . Alij praedícarí ín quale, tribuunt differentíJs & accídentíbus, quatenus per verba exprimuntur. Ex quofequí^ zur;ide accídens alíquando ín quale,& aliquando ín quomodo fe habet prediícari,vt calor dü defignatur nunc nomíne calidus,nunc verbo caleo.A lif príus ad accidentía abífoluta,vrcfunr uantítas& qualítas,applícát. pofteríus vero ad accidentía refpe&tíua.Idcg quantum apparet atís congruenter.lllud etíam quod ín fíne cap.a Porph.infertur, INíhíl er: o fuperfluum,Xc, duplicem recipit ínterpretatíonem. Sunt quibus eam defíniríonem luperbiuum continere pla cet,qua pluríbus conuenít quàm deber, nempe alíjs.a definito , Eam veró mínus continere, que non omnibus fub defíníto coprehenfis copetit. c hinter quos eft etíà Boetíus;accipíunt ' Verbum contínere,pro veré & affirmatíue praedicarí. Mihitamen re&ius vídentur hae par^ tículze ín alium accipi fenfum , vt íllam definitionem fuperfluum continere dícamus , quae partem aliquam fuperfluam , níhil conferentem ad íntegrítatem definitionis comple&i ^ tur : Eam veró. mínus contínere , cuí decft pars aliqua ad defínitionis integritatem necef7 faría, fiue ea definitio pluribus, fiue paucioribus competat quàm defínítum , fiue etia con^ uer tibilís quidem fit, (ed non fatís explicet naturam definíti, Ec hoc modo níhil aliud eríc In$diferat | continere,quám habere ranquam partem integralem fui, — , irn side e ' ) 32. neris di. - Definitionem generis , quam hoc capíte tradit Porphyríus , a tertia acceptione nullo alío ,;, . cceptia inodo differre putamus;d quód tertía generis acceptio naturam generís non adco plerfé ex^ ne, " | plicat L4 Albertus, MSsiiaieiis Lodi Ética io IN ISAGOGEN PORFHYRII : plícat,vt quae vníus duntaxat mentionem facíat fpeciei , haec autem definitio perfeciffime idipfum facít, INihíl ením perfe&é generís, imo nec vniuerfalis habet ratíonem, nifi ad plu ra dequíbus praedícabile eft,fuerít comparatum, |. An autem genus híc fumatur tantum pro illo quod formaliter genus eít,cuí actu íam competit relatío gencerís,propter comparationem ípfius per íntellectum ad fuas fpecies, An proomní co quod fundamentalíter (vt vocant)ge^ nus eft,hoc eft,quod fecundum eam fignificatíonem quam modo haber, de diuerfis fpeciebus natum eft praedícarí (iue íam actu per íntelle&um ad eas comparetur per praedicatíonem,fi^ ue non,curíofis ínquirendum relínquimus, Relatíuum (quod)ín defínitíone refert non defí^ 7 nítum ípfum (nam hoc abfurdiIímum effer, propterea quodalíquíd propríam íngrederetur X: definítione)(ed genus definitíjnempe vníuerfale, per quod excluía erunt omnía quaecunc; ab Rr vniuerfalís definitione ante feparata funt,qualía func coplexa & índíuidua. | Verbü(predi catur) accípítür,vt aptitudíne fienífícet,ac idem polleat quod aptü praedícari,veré, affirmatá | "- uc ,X tanquam fignum, fi termínís definitionem accommodare libeat : vel ranquam fiení : fícatum,fi rebus ipfis , feunaturisgenericís . Cum enim praedícaríidem fit, quod per copu lam affirmatiuam alicui attríbuí , quís neget ípfum conueníenter & rebus & fignis appli^ -— PII »: . tarípolle? Comparatíuus (pluribus)ponitur pro fuo pofitíuo. .Per dífferentía Ípecie) hoc uis loco accipere oportet fpecíes differentes feu díuerfas , Vt funt homo & equus, (ub anímali. (A 77 sf5a8i*albedo & rubedo,fub colore. Quod fí quis roger,fi horno & equus differunt Ípecie, quaena v ^4 Ron eft ea fpecíes ; qua ípfí ínter fe dífferunt £ Ref] pondebímus,eamípecíem effe rationalitatem, EX quee eft dífferentía eoftírutíua homínis, & etíam fj pecies praedícabilís refpe&u huíus ratíonalís | y i. acilius. Nihiletíam íncommodi euenirer,(i vnam fj peciemab altera per femetipfam di^ | € x: ferre díceremus Alibí tamen generalíus vtímur dífferentibus Ípecíejadmittenres etíam in^ | díuídua díuerfarum Ípecierum fpecíe differre, vt Ioannem & Bucephalum , id quod etíam : hoc loco faciunt nonnulli , quibus placet animal non modó genus efle , comparatíone ho^ . ,fnínis ac equí aliarumqg fpecierum, verüm etíam refpectu indíuíduorum, INec generíscor» s f'ixelatiuum eíIe (peciem, fed eenerís fubijcíbile;aut fimile quippiam:quín & reípe&u índíuidu 6-—7orum eiufdem fpeciei, ac ob ídfolo numero dífferentium , volunt confiftere eenerís ratio | em, vt[ianimal tantum ad Socratem & Platonem comparerur,per locum a díuifione cóL^ € —* - ^ ligentes,anímal reípe&u;horum non eft fpeciesneg; alíud quoduís vniueríale;niíí fateamur. Ànidquod effe genus, Ergo cum manifeftum fitipfum effe vniuerfale ad illa,confequens eft eflc eenus | — genuseftge eorum. A dducunt «tiam regulas predicationum, quas poftea ponít Porph.cum dicit genus . meris ratio- praedícarí defua fpecíe ac eius indiuiduís . In definitione ergo fub differentibus Ípecieíntel | sri i líigunt etíam qua numero differun tque ideo dícunt non expreílifle Porph.quód ín maíori fa focciel ing. Cile intelligitur quod minus eft, Alij,quos magis fequimur,tradunt genus , & Ípeciem effe uidua colla- correlatíua,id quod apertíffime ex Ípfius Porph.verbis conuíncitur . Quís ením relí&us erít tum, locus purgatíoni eíus,qua fe excufar, quód genus & fpeciem per fe mutuà defíníuerír, (i non funt genus & fpecies correlatíua , nihil ergo haber rationem generís ; nífi comparatione dí, , uerfarum fpecíerum , medíaté vel ímmediíaté fub fecontentarum , Kefpectu índiuiduorum autem, erít vníuerfale quoddam innomínatum , ac medíum quíddam ínter genus & fpeci^ em, . Ád íllud quod ex regulis Porph.adferunt ; Refípondebímus, Porphyrium ibí non di cere , genus praedicarí de índíuíduís tanquam genu , fed predícarítantum. Nam & (imili . modo dicít hoc capíte;propríü de indiuiduis fuz fpecíeí proedícarí, INec tamen hoc quícquá . terret illos,qui affirmát níhil efle propriü,nifi refpe&u fpecíeí,cti qua couertítur,vt rifibile re» - fpe&u homínis quidem elle propríum,nonautem refpe&uloannis, | . Partícula , In eo quod quid eft) valer idem quod ín propofitíone conuenienter reddita in . terogantiquid fit alíquares : vt fi rogérís,quíd fit pyropus, recte reípoderis,pyropus eftla» A : pís.Pofítus eft aucem numerus fíngularís loco pluralís.INon ením ín vníca enuncíatione prae PSY Tnterrogati dícatur genus de multís fpecíebus,fed ín díueríis id fíerí neceffe eft. Aduertendum eft ta^ vas px men hoc locojínterrogationem factam per quid eft;bífaríam accipí. Vno modo, vt ínquírar U accep- (9t3 ac completa reífubftantía feu quíddítatem,quomodo híc non accipitur. Nam id foli co - à tio. petit defínitíoni f entíalí. Aliter, vt non cotam quarat fubítantía;fed cius partem,nó quam^ E | libet,fed quae per modum materí;e feu fubftantie;non qualítatis,fe habet: & in hunc fenfum 1 híc accipitur. Hanc diftín&ionem fiíntellexiffet V alla,no adeo procaciter Aríftotelem,Por P, phyríum,& omnem feré philofophorum turbam falfitatis arguilIet.Eft ígitur eenus vníuer^ fale,quod aptum eft praedicari veré & affírmatiuc,de multis & diuerfis Ípeciebus, ín propofi /) tíone'conueníenter reddita interroganti quíd fit alíqua res, Annotatío fint natura ac cognítione, tamé vtrunq; poteft peralterumdefiniritanjperextremumquod ^ —— ^ COMMENTARIA: i : | Annoratio in primam partem tertij capitis,qux cft de acceptionibus | 3d T! : AF definitionibus fpeciei. | p | Sp FE P TIM OordíneGenerisdiffinitioni,pofthabíca Differétía fubnectit Porphyrius,Spe auté di, cicíconfideratione, Tum quía fpecíes iuxta vna acceptíoné correlatíutr eft generís.Cor^ citur, relatiua auté vt vnum fine altero exiftere;íra & definíté exacteq; cognofcí nequeunt . Tü quía re 2 | (vt aít Auicéna) genus ín fua fpecíe per effentía ííneft,nó aüteín fua differétia,cü ipfa fira&us liiciás E purus. IntextuGraeco Kapud Boetii Primum legítur;no Príamí.Comentator tame Auerro koetius, n is Príami non Prímü legit. Ideo aut dicebatur antíquítus fpecies digna effe ímperío, quód ex Commen- | elegatí X omnibus numerís abfoluta corporis copofitione,velutí índício quoda,naturz ínfig ater. nís ad vírrutes , & felícitatis a&us moftratur difpolitio.E(t ením(vt Commenratorait)omnis diuerfitas,quae ín corpore eft, fecundü merabrorum cópofitíonem, proueniens ex porentíarü diuerfítate,que funt inaníma.Bt vt caetera paría fint;tamen (vt eleganter efta poera dictum) - Cratíor eft pulchro veniens de corpore vírtus... Quod ínobíe&tionedícítur.De genere pri^. us per fpeciem definito,referendü eft ad tertía generis acceptíonem, etíaad eius definitione; Circulus ín definitionibus comittítur, quado illud per quod alter& definítü eft, viciffim defini Quid fitin — d rur per ipfum, vt fiquís dicar, ea nomina ín es breue definere, quae mittunt genítíuüínítís,S finitioni- ——— 4 rurfus genítíuum mittere ín itis,quae exeunt in es breue. Qua quidem docendi ratione nihi] Pus ses eft inepríus, vel magis rídículum, Síc ením oporteret idé efle notius & ígnotíus altero,imo fua 597! die DA ipfius ingredi defínirionem,queeomníno funt ímpollibílíaIn definitionibus autem relatíuo^ — rü mutua eorum ínter ípfa relatione explicantibus, nó eft prohibítus círculus .' INà licec fímul e » dam fibi oppofitum,ex cuíus collatione redditur notíus ,íuxta íd quod vuleodicifoler;Ope ^ ^9 *. pofita íuxtafe pofita ( vt ad fe conferantur) magis ac magis eluceícunr. INecfequíturfpecíes —.- non cft genere notíor,ergo non índucít nosín cognitionem naturze eenerícae,. E(tenimhic, | vtdixi;oppofitorum natura ,vt ex tmnutua ad feinuícem collatione, magísac magis innotefz — cant,etíam fi prius neutrum fuerít altero notíus,Sicut quorundam corporum natura eft , vto conírícata íncalefcant,etíamfi prius fuerit vtrung;frigidum . Er quemadmodum híc corpus vnum adalterum cofrícare,eft ipfum calefacere,Sicibi vnum correlatiuorum peroratíonem: RI adalterum conferre,eft ipfum defínireac eíus explanare naturam . Sed ínhac refallitnosrez . yum abíolutarum confideratío,quarum natura per defínitionemexplanarí no poteft,nifi íp» eg. fa definitio fit natura definito notíor,id quod ín correlatiuis loeum non haber, ^ - Affignitur autem Porph.dua fpeciei accepriones;vna cíuilis feu vulgaris;alrera logíca cif priore habens fimílitudíne.. Forma)ín príorí acceptione,quae cfi; Species dicitur de vníuícu^ Prio fpeci- iuf forma, ídem valet quod pulchrítudo, quomodo apud poesani-accipítur, cum ínquit. «i definitio, Faftusineft pulchrís,(equíturq; fuperbia formam. (oni cars isoierinddtalibif;t Lis eft cum forma magna pudicitia. V bi manifefiü eft;fola pulchrítudinem;no etia defor: : mitaté,nomíne formae fisnificari, Eft autem pulchritudo (autore D. Auguftíno)membrorum: Auguftinus decentia cü colorisfuauitate . Quare pater pulchrítudínéjtion vna quampía rem effe, fed ag^ , £&regatum quoddi ex qualitatibus rertíae € quartz fpeciei, vel certe barum certi conueníen^ té proportione , Contédunt ramen quídajIpeciem & formá vocabula medía effe.j. quae ín vtr&cg parté tam mala di boná accipi poffint;pro pulchritudine vídelícet vel deformítace.Prco quibus facit illud Arilto.j.Ethicorü,no omnino felix quí fpecíe turpiflimus: Simili modo: ge | nitíuus vníufcuiufcs,qu&uis hoc loco pro folís homínibusfolear accipí,nó abfurdé ramen for» taílis pro alíjs etiam rebus;fiueanímatis,(iue etíam ínanímatís fumeretur, quibus vulgo etí^ aminterdum formam feu pulchritudinem tríbuunt.Sed í(ta,cum ad gramatícam potíus per tíneant, aliena funt a noftro inftítuto. Atque hzc quídem,de qua i dixímus, fpecies (eu for» ma accidentaría eft. Alía vero eft effencíalisquam formamnnaturalem feu fubftantíalem vo^ Cat;quae mareríae canquam informifubie&o fuíque perfe&ionem defiderai adueníens, ipfam adceráfpecíem cotrahit atq; dererminat,quomodo anima rationalís forma eft homínis,ani^ ma vegetatiua plàtze,& íta ín cererís.Huius no meminit Porph.quoniíam(vt aít Boetíus)altio Boetius. rem & cruditiorem exigít íntelle&tum. Cum vtracg aute fimilítudinem habet fpecíes logica. Vt enimill forum fubie&orum omnem pulchritudinem cople&untur (ic & fpecies apud phílofophos,eeneríis confufioni & imperfe&ioni ornatum addir.& (i quidem fpecíaliffima fu eríttoram fuorum indíuiduorum contínet effencia. Ex quo colligit Albertus, fpeciei nomen Albertus, magis propría ac propinqua fimilítudine translatum efle;ad fignificandam fpeciemf, pecíalif fimam feu przdicabilem,d fubíjcibilem : ci fubíjcibilisqquam nonnuni genus effe coxingin) E: logica fps. P j: Rc teh Ípecíes,omníno aequíuoca ad duas hafce acceptíones . Species quidem fubijcibilis generís eft Ec correlatíuum;necg vllo rnodo eft fpecies ipfius vníuerfalís, cum ab eíus ratione prorfus alíe^ ,., iüdeusi0-. pa fit, vt quae fuperíora refpícíat non ínferíora, fed eft fpecies correlatíuí ipfius vníuerfalis, NUT uod ín inítío dixímus vocarí fubijcibíle. Specíes autem prsedicabilis, vera eft fpecies vníuer NS alís,referturcy ad inferiora, nempe indíuidua, & fecundo loco ínter vníuerfalia recenfetur, c . quacfola praedícatíonem fecundi praedícabilís conftituit. E a2 IN ISAGOGEN PORPHYRII aliquid adhuc imperfe&ü feu potétíe cotíneat,nec dí tota ad fpeciei díguitate deducta, Se Secidafpe- cunda fpeciei acceptío logíca eftque nó omníno vna remanet,í ed ín duplíce rurfus diftíngui de 3C€CP* niracceptíone, INavnafignifícatione fpecies dicitur apud philofophos, quae generí cuipia Sup rand ínferíus fuperiori fubiecta eft, quomodo homo;anímal,& corpus, fpecies funt fubftatíae. Atc hanc vocamus fpecíc fubijcibilem, cuí a Porphy.affignatur fecunda fj pecíei acceptío,cü duabus prímís definitionibus. Alía fignifícatione fpeciem appellamus vníuerfale,quod t^ tum de dífferentíbus numero ín eo quod quíd eft natíi eft praedícarí,quomodo homo fpecies eft Ioannís & Petrí:equus bucephali,& aliorum partícularíü equorü. Er hzecfpecíes praedíca Speciestiti bilis vocatur,X vltíma defínítionea Porph.eft defcripta.Ex iftis facile collegerit ingeníofior fubiicibilis. quífpiam,ínter has quafdam reperírí,quae tantü funt fpecíes fubijcibiles,vr funr anímal,cor^ B... us,color. INequeüt ením ifta effe fpecies proedícabiles, cum de fpecie diuerfis proedicentür; destáti. Alis rantum elfe predícabiles,vt funt punctus; vnítas;rifibile;rationale,cum rclíquis omni» predicabilis ps proprijs paffioníbus, & differentiis magís proprijs , fecundum veríorem fortaílis opínio^ Spisfubici nem,de qua re pofteríus . Hzc enim nullí omnino generí fubíe&a funt . Alias veró fimul & bilis & pre- fubijcibiles effe & praedicabiles,quales (unt homo;equus, albedo, línea. Hac enim fuo quodcg dicabilis fi- senerí fubíecta funt, & non nili de differentíbus numero valent praedicari. Eft autem dí&ío « : Explicat fe- In fecunda acceptíone fpeciei per genus affignatum íntellíoítur genus ante definitum,non cüda fpeciei quide dictio ílla genus,fed denominata ípfius,vt funt anímal,color. Addit autem aflignato, aceptio, — vtíndícarer, qua ín fignífícacione vteretur nomine generís, lllud dicítur fub eenere poni, «eguod alícui generí ín re&a línea praedícamentali fubijcitur,hoc eft,de quo genus alíquod ín co€ €9 quod quid eft praedicatur, Atgríta fecunda acceptío & prima definítio,quae & verbis pe | v. n& confentíunr;a fecunda definitione verbis non fenfu different, explicabítqs fecunda defi^ --., 4 mítio,quid fit fpeciem fub eenere pení,Quod fiquís aduerfus has defínitíones obijcíar,índíui» d duum etíam ponitur fub genere príus defíníto; atq; genus de eo ín eo quod quid eft przedi^ A quídam,definítiones effe intellieendas defitu & praedícatíone ímmedíata, quomodo Socra^ tes fub anímalínó eft,neq; deeo anímal pradícatur, V erm hís obftare vídetur,quod índiui du generís,vt hoc anímal, lioc corpus,immedíaté fub genere ponítur, cü ínter ipfum & ge^ mus nulla appareat fpecíes medía, quain fua ratione íncludat,vt hoc animal in fua rationene gue homínem neg; brutum cotüple&itur.Et ideo melíus refpondet alif, relatíuum ín definiti one pofitum referre vniuerfale;feu rem vniuerfalem,aut fímíle quíppíam,quod conftat non conueníre indíuíduís . INec huíc obftat,quód di&ío vníuerfale non nifi per accidens praedi cetur de fpecie fubijcibilí,cum ipfe Porphyrius fpecíem fpecíaliffimam etía definiat per (prze dícari de dífferentíbus numero)quod tamen eí non ni(i per accídens competít, Tertía defínítío,quae defpecíe fpecíalí(fima datur, tota feré manifefta e(t ex cenerís defíni^ tione,paucis partículis exceptís , Greneralíter ea dícuntur numero dífferrequorum vnü non * — eftalterum, fiue eíufdem fuerínt fpecicí,fiue non, Specíalíter veró & proprié dícuntur nu» mero differre díuería índíuídua fub eadem fpecíe przedícabílí contenta.vtloannes & Petrus, hoc albedo & illa, Atque hoc pofteríore modoin hac defínitíone fumuntur numero & diffe. rentía,Poterit ramen & príore modo accipí,fi ablatíuo(numero)addas fient exclufiut&, Prae zer quod € alterüneceffaríü eft figni exclufiuiz,quod determínet tora illam oratíoné(predíca xí de pluribus differétibus numero) vt fitfenfus definitionis. Species eft vníuerf. ale, quod folü catur, vt anímal de Socrate,éreo di&z defínitíones conueníant alijs a defínito , Refpondent jm de differentibus folo numero natum cft praedícarí,in eo quod quíd eft,íta vr no de Ípecie di^ E ipi ferentibus. Alterutro enim omiffo accidet, definitionem altería definito conuenire,vt anima " liacalijcuíliber generí, Verum ením eft,animal de pluribusfolo differéibus numeroin quid pradícarí,vt de Virgilio,& Horario, Verum etíam eft, anímal tantum de dífferentibus nu^ mero in eo quod quid eft praedicari , quía omnía de quíbus praedícatur anímal , numero dífferunt.faltem generaliter: fed falfum eft,animal cantum de hís quz folo numero differunt prediícari,vt ex praeditís conftat, Alíf,ne protríra vía vídeantur íncedere;aliam quandam commiínilcuntur rationem;qua anímal cum alíjs generibus feparent ab hac definitione. Sed nos con fieníficet qux effentíà longe funt díuerfiffima, vt cygnü,niuem,homínem,ac papyrum,quia — . É X1 D WW B uix. l io. AM 4 tamen ea in genere coloratorum cíufderh omnino funt natur , ad eeneris amplitudinem d COMMENTARIA, | 15 —J «ontentífutmus predicta expofitíone,quam vt longe faciliorem Auicentia tradit, S nonnul^ Auicenna, lis in locis índícat ipfe Porphyríus. Ablaríuum (numero) quidam accípiuntaduerbíaliter, Porphyrius vt ídem fit quod(numeraliter)fíccg non habéát reddere rationem de eíus fuppofitione.A líter diccre poffumus,numerum fumí pro re aliqua numerata,iíd eft,quae cum alía numerum con^ g ftituít, Omnía enim quae numero differre dícuntur;alíqua re numerata differunt, Verbíora E tía, Ioannes differt a Petro re numerara , qua eft fua anima. Ipía autem aníma Ioannis ab alía aníma differt feipfa,vel per fuam differentíam índiuídualem, quaecung fir ílla.INeqg ab : hac fententía longe diífcedít Boetius,per numerum íntellígens ipfum numerum, vnítatem, Boetius. - quae numeri eft principium. 'Quaerere folent hoc Ioco,quo pato Sol,Luna,Phoenix,& fimi" 4n inii MC les quaedam fpecíes, quarum vnum duntaxat eft reperíre índíuiduum, fub hac definitíoneeo (iutsod; 2. tíneantur,eo quod non videantur de pluríbus praedícarí . Ad quod refpondendum eft, lícet fint fpecies e ob defectum rerum non poffint forcafIe huiufmodi fpecies de pluribus veré praedicari, ipfa fubtert: 5 — ) tamen vocabula fecundum fígnificationem quà habent;apta effe vt de pluríbus indiuiduis PM uEhie se predicétur, INam nomen fol,cü planetam(que Poeta elegantiffimé mundi oculü appellauít) i A non vt eft hic fol fígnificac; neg; vt hís certis propríeracbus indiuiduü conftituentibus fubia ne. 4 cet (ed quatenus ín tali fpecie coftitucuseft;hoc eft;quatenus eft fol. Sícut homo loanni fignifi e €at,no vt eft loanncs (fic ením non pollet de Petro etíam pradícari) fed quatenus efthomo, — b atq; ideo termínus ex fua fignificatione habere dícitur,vr de pluribus fit praedícabilis. INegg cr. dicenda e(t huíufmodi aptítudo effe fruftra,quamuís vt íam díctum eft,non poffit forte vng ——3—-— —— 3 ad actü reduci.Satís eft ením vr aptitudo non fit fruftra, ipfam ín fimili fecundüfpeciemaug / — 43 7*9. quodam fole,qui nec eft,nec per naturá efle poteft.|Nam ín praedícatíonibusquatuor ranoran prodicabilíum, dícuntur copulz abfolui a tempore, vt nulla habita temporis confideratío | muc» " [o]! e z E et IN - " o » [2] M "m [o9 E Le! ^ zs t£ fri» — 3 Q- y a. E» i 3 [3 m [^ ; m [om à CUNCCEWUUTMUTM CU T.4 0o RM XU MCNRERMEBPRS NS E peut WX Tow WES TRTTEEL MC hacre diligenter exerceatur varíjs propofitisexemplis,vt prompté diftinguere ac dinofcere D. ei quí parum philofophus eft,reípía frequenter dífeíimusTNam X Marríanus Capella;homo ot PAPIER ftatím exemplí gracia,homínem(lícet anímali fpecies fit) Barbaris tamen & NM mmm CUN ARPN-c9SGCEPYTEMO GS NN s elfentíalis fint ; licec :eft,non genus. A [bum eriam licet mulcà .;. Planü aüterit. [ €. 16 IN ISAGOGEN PORPHYRII Secunda, inferior fpecies;inferíor,íd eftfpecíalior. Secunda eft, Specíaliffimiteft, quod cum fit fpecies. nóctg nets qua per fpecíem eft íntellígenda fpecies fubijcibilis. Quamuis ením accipiendo | fpecie pro fpecíe praedícabilí,definitío maneat conuertíbilis cü fuo defínito,no ramen fatis ex : plicabítur definiti natura. Debet enim fuperlatíuus per fut pofítíuum aut eíus fynonymü de | finiri, quod non eft fpecies praedícabilís refpectu fpecialiffimi , fed fübijcíbilis, Inter enim | predicabiles fpecíes, vna nó eft alia fpecíalior, fed omnes zqualíter fpecies funt. Deínde eti^ — am ocíofa foret vltíma defínitionís partícula(non eft senus)quod non vídetur effe ex fenten | tía Porphyríj Hanc fecundam effe&um effe volunt refpe&u proecedentís. Tertía eft hac, : aN tide Specialiffimum eft,quod cum fit fpecíes no díuiditur ín fpecics.Hacca fpecialiffimo negat quà b: dam generís propríeratem feu condítíonem , ob idqg ex praecedente re&e pendére ac inferri [^w dícetur, Proprium ením generí eft, per differentías formales ac per fe diuidi in multas fuas p fpecíes,quae genere fecundi eíus totam effentía;non fecundü totam poteftaté partícípanr, qua « |. lísdiuilio non eft attríbuenda fpecíaliffimo. Díuiditur ením hoc per dífferentías materiales, j infola indíuídua , quorum eft tota effentía , & a quibus partícipatur etíam fecundum totam Quat& — poteftatem. Quarta ac poftrema eft. Specíaliffimum eft, quod de pluribus differentíbus e numero ín eo quod quid eft praedícatur . Quae ín nulloa tertía fpeciei definitione differt. E - Eft; haecdefínitío omnína ímpropría , eo quód non naturam fpeciei fpecialiffimze, vr fpe - cíaliffima eft ac fubijcibilis, explícat,fed ín quantum eft predícabilis . Sed qualís qualis eft, E —- " «Qon eft Porphy.ímputandum,quí non fuas,fed alíorum recitat definitíones. Subalternorü / - . definitio eft huiufmodi. Subalterna funt , quorum vnumquodq genus & fpecies effe poteft, /C o Subalterm: ad aliud quidem,& ad alíud fumptii. Defínitum(fubalterna)accipítur pro generibus fubal (o rur. e^Ati- ternis, fpeciebus fubalternis. IN3 haec ínter fe conuertuntur;atcp funt eadé, Opínantur quiz C e da, dí&íonem (fubalterna) generí ac fpecíeí adiun&tam aequíuocé accipi . pafliué,cum dícítur E genus fubalternum;hoc eft,genus fub altero genere pofitum. a&iuécum dícítur fpecies fub? Albertus. alterna íd eft,fpecíes fub fe aliam fpeciem habens. Verüm Albertusin oppofita eft fentétia, 1 ANS fubalternum vtricg adíunctum eodem modo fumí, ídemcg valere quod fubalterna^ -— 2 e- «4 Prim pofitum modo fubtus;modo fupra .Quiíd autem fienifícet hoc nomen fubalternum,an 1 —'"wuíid vnum,nec ne,dífcutiant alij. V erbum(poteft)ín definitione dicit potentiam feu aptítu inem propinquam, quz vídelícet fequítur fignificationem quam vocabulum nunc habet, non eam quam poteft habere,quomodo homo poteft effe genus , fi imponatur ad fignifica^ "0 *umomnes arbores. Et vt res dilucídior fíaraddo fimileIoannem quíadhuc laícus eft,di^ . «untvulgónon poffe peragere rem díuínan ,quod-4ane dilucídé intelligitur de porentía pro pínqua. Nam porentía remota poteft vtíq; celebrare.poreft enim ordinarí facerdos. Alía Inter; 2"* 24 bancdelinisionem attinenr,exantedi&ismanilefarelinquunrur. — x : dee atio "e AES. OTHEATE ENEMIES US EE LATUS EAE C) M : , ie derit eiiis ice fant MR att differentiam "s Er C eem | ; att ordinis przdicamentalis, declarat Porph.habítudines eorum qua ín eádem funt feríe praedícamentalí, per fimile in cunt & familijs,ntendens quod ficutín progeniefeu familía quapfa reperítur prímus UE illius fa^ fpecies, mili; & qui tant pater eft fic vt non filius refpe&u eorüquifunt de eadem familia.fimiliter peele», reperítur quí tanti filíus eft ínter illos, & ruríus alij intermedíj quí & patres fínc & filij refpe | . o o€u díuerforum, vt in famílía Iouis, l'antalí,Pelopis, Atrei & Ágamemnonis Jupiter rantum o0 pater eft,& Agamemnontantum filíus;R elíquí veró tarn patres quàm filij.Ita quocp ín prae^ pa moemrTEPIPteeornrpormmmer t dícamento reperítur alíquíd, quod folum genus eft, & alíud inter communia infimum quod ^ folum eft fpecíes,& alía ínter haec íntercepta,que funt genera & fpecíes fubijcibiles,ad aliud ta 3 men& ad aliud coparata,quemadmodá praecedenti textu latíus declarauit.Sícut creo genus logicum cum genere cíuilí fimilitudínem habere di&um eft fupra,fíc& cü ferie ciuili atq fa^ x milía/fímilítudiné habebit ipfa genertt & fpeciera coordiínatío.INecp tamtob hoc purandá eft, ^ fimilítudíne inductam inter famílía & praedícamentale feríem omní ex parte (ibi coftare.Có^ uenit quídem ínter eas perbellé,quod díxímus,fed tamen nonníhil etía fubeft di(crímínís, N& in familijs frequéter díuerfae imo plurímii díftantes familie ín vno capite feuprimo paréte có ^. .. Memiunt,vtfamilía Tantali;Pelopis, Atreí,& Agamenonís.& familia Acací,Pelei, Achillis,Se P u^ Pyrrhíreducüt ad Ioue.Fuit enim Aeacus queadmc 2: & Rhadamitus Iouis filius,ex Acgína | filia Aefopiregis Boetíe quam lupiter ín (pecie ignis grauídauit, Verüm iftud noaccidit ín praedicamentis vr líquido declarat Porphyríus. ^ Cum igitur Aeamténon, A trídes, Pelopi des, X preter fà expofiram conuenientiam príncipalem;& que ma gis ad rfacít;alía quedam A | | TEM latente ^ Li PECPNENENCUY media 4p 00000 feieiciilis feu familie; ati or : | cfia dt T5 tertía parte capitis de fpecíe,pro eorum quoe fuperíus dí&a funt faciliori intelligentia, p | cue ni T a* ens aequíuocíifit ad x. predícamenta, vt cótendit Porph. alicubi indicare vídet ipfe Arífto, , an non,alibinon híc eft difcutíiendum. Sí quís certís rationibus adducítur, vt ens credat ef^ , dum nec principium accepifle, nec finem habíturum:aut eorum,quí mundum creatum quí k COMMENTARIA. ) Y 4$ — latenter innui videtur inter feríé praedícamentalem ac cíuile fímilitudo, cp ficut fn familia in feríores a fuperioribus,no quidem omníno eifdem nomínibus, fed in patronymica forma in^ flexis denominantur,íic euià 1n predicamenrali feriefuperiora de fibi fubíectis ordínat? predí «tur, Non videtur omnino cade efle, venus prímo modo,& familia de qua híc . Haec enim X requirít multorüab eodem parente delcendentiü ordinem,qué genus prímo modono neceí^ — Jf asm farió exígit.Quare multi filif eiufdem patris,genus quidem funt,fed non familía de quahoc Un loco agitur. louem pro numinis reuerentia vltimum pofuít, omi(Io Saturno eius patre , quá segno pulíusa filio,exulare coactus cft in Latio. Dicit,plerüc; diuerfas familías ad vn& redu cí principii; propter díuerías Philofophorü opiniones, arbítrantíü in díuerfis terrae habitabi^ | AC lis partibus, ac longínquís íníulis , diuerfos fuiffe prímos parentes, ac iuxta Auícenne fenten Auicenna; tía dícentís,homíne, X equii,alíacg huiufmodi animalia; ficut mures ac vermículos, ex putrefa É y - &ione pofle generari.Re vera ois familize ad vn& comuné parentéreducütur, videlicet Ada, wem d qué totíus humani generís orígíné facra teftantur eloquía,fed hoc Porphyríum latebat. An fe vniuocum, liberé a Porph.fententía recedat.INeq; enim tantum tribuímus Porph.neq: fic in illius verba íurauímus,quinab eo deficere audeamus, ficubi no re&é teníiffe conuíncitur, —» | aut ratíone,aut grauioris alicuíus philofophí, qualis eft A ri(toreles, autoritate. Quod díci2 RES j tur ,Ípccíaliffima numero non efle infinita,intellígendü eft de fpecíaliffimís preedícamenti (ub DAC ow P 3 d - . S NedY PL ELTSC ftantizquod ante affignauerar.INà numerorti figurarum,atq; relationum ípecíes,funt ínfíní finit . tze,tam quo ad naturà;j quo ad nos,cum ín infinitum multiplicari poflun.Omníum tamen. fpecialifiimorü praedtcamenti fubítantíe numerus fecundum natura cft finitus ac certus,quía - em fimpliciter aut certe notabiliter augeri vel minui non poreft. Horunatamen fpecíaliffimorum 2) numerum,non putamus vlli cognitum ac exploratum effe,ni(i [olí deo,& fpírítíbus íncor o | yeis,qué quidem deii, vt ablolutilfimum opificé,proprium opus latére no poteft. A c ob id pe cíaliffimoiti multitudo,lícet no quo ad natura,nobis tamen ínfinita díci re&é poterit, quí eus f fíné ac menfura gnoramus.Duplíces auté ín fubfiátize praedicamento fpecíalilfime fpecies có a | | tinent.Quarunda ením effe fpecificum in vnico faluatur ac durat índiuíduo,eo g íllud índi^ ceret A uíduü generationi X corruptíoni nó eft obnoxii, vs func fol,luna,& huiuímodi.Ite & fubftari duajnfinita | arü ííacorporcarüfpecíes, Huiu(modi fpecícrüindiuídua,fecundü natur finirafunt,Snonung —— ^ etíà fecundum nos,vt vnícus eft fol,vníca luna. A iig func fpecíes,quariü effe fpecificüin vni» — co índiuíduo faluarí nequit,quales iuát omníum rerü generabiliüi & corruptibiliipecies,Cu fuslibct talís fpecici indiuidua a&u exiftétia fecundum natura numerofínita funt,nobís came plerum íncerta. Secundum vero natura potenriam,propter eorum contínuam generati» onem,& nobís,& fecundum naturam func iufínica,nccg tot aut facta funt;aut fient;quín ad^ huc plura produci poffunt.Loquimur híc fecundum Ariftotelis fententíam, arbitrantís mun [ dem,fed perperuó ín ea condírione quam nunc infpicímus duraturum argumentabantur,fi^ cutPlaroni vifum eft. De hifce indiuiduis intelligendum eft,quod a Porphyrío dícítur. Prí2 mum corollaríum ibi pofitum, Quapropter deícendentem, eft intelligendum de fpecíaliffi^ mis indiuzduorum,quas generauonibus € corruptionibus fubíecta func.Nam ín fols hís pro^ batio ex Platone adducta locühabet.INeq; magnopere laboramus,;an Plato ufliflet defcende tem ad folem vícp,ín fole quíefcere,& nó ad hunc ole progredi. Infinita autem quatenus ínfi nita,in fcíentía vel arte [ecundü fe non tractátur cofideranturq:,fed cantü iecundü vnumcom mune ín quo conueníunt, Vt facile fuerit declarare.Practerea indiuiduorum generabilium ac «orruptíbilium pradicata fccundum [e contingentía funt,eifas conangencer competunt que €uncg habent, quacenus índiuídua.Cum ígitur [cíentía de necellarijs habeatur fita: certa, n un quam de índiuiduis generabilibus ac corruptibilibus(Nam de alifs fortaffe quacítio eft) (e^ «undum fe habebitur, Iam veró quod híc a Platone dicitur , ad defceníum períe&um, X tz quí ad definitiones ac demonftrationcsordinacur,applicandum eft.Ití autem aícenfus & de^ Quid aen. | ] fcenfus (ne quis in verbis haereat) nibil aliud funt, quàm contínua: quxdam enumeratíones sap corum generi; quae func ínter fpecíaliffima & iplumgeneralifimum,inchoando a generaliffi 5, un sno X vlcpad fpecialiffima procedendo, aut ediuerío,non omi(Tis interím differentifs fj pecifi^. mentali, cis , Atq hínc alía ratío colligi poteft , cur ín [pecialiffimis fit quieícendum , quía videlicet fub his nulle ínueniuntur fpecifícae differentiae, per quas diuiderentur.. Quod fequitur,Col^ Ic&tiuum cním multorum , & cgt , varíc a díucidis exponitur, Qui omnia fignis Acbqunts PER digun 1g IN ISAGOGEN PORPHYRII Quomóac- dicunt,íd multorum ín vnam naturam effe colle&íuum,quod plura fignificat per vnam ean cipiendü eft der, notíone feu conceptum;illa effentíalíter & quíditatíue reprefentanté, Síc vocabulü ho ELA mo, omnes partículares homínes in vnam naturam colligít.an£mal,omnía anímalía,X íta ín vmultor&in alíjs,Contra, eaín multítudínem díuídunt,quoe multa diftin&ím fignificant mediantibus di —knin»"rá uerfís notítíjs quae príus vníca notione confufe fignifícabantur, vt hec nomina,Socrates;Pla Cg. co Demofthencs,refpectu hominis : homo,equus,leo,reípectu animalis. In particípationefpe cíci plures homines funt vnus homo;quía omnium particularium homini effentía ac quid ítas, vníca notítía per terminum bomo fignificatur. Hane fuam interpretationem, quí vul^ go nomínales appellantur, Fabro atqj Boetío conantur affcribereQui veró a rerum ftudio e» | | : : .ANominales, - ova Ee fa multiplicatione reales vocari folent,omnia fere , quatenus fieri poteft vbícy de rebus ipfis É VS 8? nterpretantes,eam rem volunt multorum ín vnam naturam effe collectíuam,qus ab íntelle f EQ &u apprehenía, vna quídem eft, ac eadem atq; indíftín&a, nata ramen pluribus effentíaliter L. & quiditaríue comunicarí, vt humanítas quce fpecies eft, fíngularíum homínum eft colle&íua, adc quonià ipfa per intellectum fíne conditíonibus indíuidui coprehenfa,habetur vt vna, € nata " eft feíplam pluribus communícafe indiuíduis,aut (vt A Ibertí verbis vtamur)nata eft omni^ bus eiufdem fpeciei hominibus íneffe.Edíuerfo particulares homines vnam fpecíem ín multa «. díuíduntquía humanitarem(qux modo díéta eft vna ínfe) per differentías materíales indiui T duum conftítuentes,contracta habent.Parí modo de genere refpe&u fpecierum,& cótra;iudi ——77'* feandum. Plures autem homínes,funr vnus homo,non particularís,necg comunis fimplíciter, P fed funt vnus homo partícipatíone fpecicífiue fecundum fpecie homínes n&g; particulares per ^ intelle&umrelatiad humanítaré que vt íintelligitur,vna eft,non habent quo differant, Solis .C^ enim príncipijsíndiuíduum facientibus,ab ínuic& díuer(i funt;a quibus omnibus per intelle &i abftracta eft ipfa hurianítas, Edíuerío quoq: humanitas ipfa , quas modo dí&o vna eft & comunis, nata videlícet pluribus fe cómunicare,eft multí homínes,nó quidem fimpliciter & | abíoluté,fed per ipfos partículares hoies , ci ípfa ad plures fingulares homínes coponendos, EE —— »per índiuidualía príncípía cótrahit.Hanc opinamur veríore& antiquis interpretibus Ariftote id,/* lis magis cófentientédeclaratíonc.Platonicí,ín qbusfuic & Porph.afferentes vníueríalía,quas . Ádeas i. formas appellabát)a fíngularibus non folücogítatione, fed re ipfafeparata effe;hunc - Lg enfum reddert.Plures homínes partícipant eadé natura f; pecifica hurnanitatís,atq: ín ca co^ C^. wenfüt, & ad ípfam reducuntur, tani ad exemplar quoddi fcu forma, ad quam fa&i fi unt,atcp hacfigura dicunt effe vnus homo cómunis,& ille plures dícit effe homínes;períinde atq; multae figura eodéfígillo diuerfis mareríjs impreíle,quodamodo dici poffunt efTe vna figura ipfius (3 gilli,cuíus referunt fímilitudine,& a qua funtfactoe:& rurfus vna figilli fígura multe. A Lud (i znile adduci poffet de zdíficatore plures domos ad vníus aedifici] fimilitudine feu conceptír, quéín mente gerít;zedíficante , Praedictas igitur orationes no fímplicíter, no abfolure crudegg (dd aíunt)inrellectas, veras effe coftar,fed tárum fecundum peculíarem quendà loquendi mo dum,X cum determínatíone quapía adíe&a, Solet ením cum vnum ad alteiü iuxta fue na^ ture ordínem reducítur, illius ad quod reducitur fufcipere denomínationem. Hinc concedí^ 1nus,homíné vt animal eft,corporí animato ímmedíate fubíjci,Socraté vt homo eft.efle per fe ac prímo rifibilem,S eundem per fe,vt albus eft,effe vífibilem : Policletum vt efi ftatuaríus, efle caufam per fe,ftatuaríum aürem vt Policletus eft,effe caufam per accídens .Yoannz vt pa ter eft,in predícamento ad aliquid collocarí,albedinem & dulcedíne vc funt ín lacte, effe fub * — fecto eadem,lac vralbum eft & dulce,a feipfo accídente ac ratíone differre, & plurima alia reperíes huíus generís apud Ariíftotelem,& quofuís alíos qui dií(ciplinas tradunt, To-WUR TOP A MUMMUTT P NV Afficna . Annotatio in quartam partem capitis de fpecie,que quafdam pradicatio- to fie N . mum regulas continet, & indiuidui deícriptionem, : &fseci Varta hac prafentís capítís parte, duo praecipue? agít Porphyríus;initio quafdam prae YS fpecie dicatíonum regulas tradit, Secidó de indiuiduo determinat , quod fecundum vnam fignificationem , fpeciei praedícabilis eft correlatíuum. Hanc partículam, Exiftente genere Albatw. vnoplures funt fpecies;ita accipit AIbertus,vt opínetur,genus ín vnica fpecie non pofle fal uari,Nos oppofitum verius opinantes;,quía effentíalís praedicatio eenerís de Ípecíejaba&u^ zn 'alí exiftentía abfirahit,& nullo modo illam refpicit dicemus facile id hoc loco dici effe, quod | aut actu elt , aut veré eife poteft, Vult ením Porphy. fí vna natura generíca actu exiftat auc N exiftere poffit,multas eiuídem generis aur effe auc polfe exiftere Ípecies,.INeq; aliud conuín^ Pp. cít adíecta probatio,Eft énim femper diuifio,&C)hoc cftjomne genus femper in pluresfpecies diuidi poteft, INam huiufmodi diíuifiones ficut & defínitiones eilentíales,a proefentí exiftéría abftrahuna ^ COMMENTARIA. E - —- ) abfirahuntnecg eam vllo pacto requírunt,fed potíus explicant quse fub ambitu & commu nítate generís comprehendipoffint;d quae íam nunc cótineantur . Quod autem ad hunc mo dum genere exiftente vno,plures funt fpecies,ante díctü cft larenterín corollario illo, Defce — dentibus ergo ad fpecíaliffima necefse eft, &&.& ex alífs locís collíoí poteft. In particula illa Vs QNon enim conuertítur)vt efficax fit probatíojintellíge necp eft maior. Solenrenímautores — g 8 nónund fubticere ea,de quíbus mínor poterat efle dubitatio, X que fatís coftat ita habere;alijs de quibus mínus vídebatur expreflis. Deinde intelligendum eft quod contínuo fubditur, de pradícatíone ordínara & neceffaría.]|Nam homo inordinate praedicatur de anímali,& medi cumde homíne praedícatur ordínaté & contíngenter,quorum neutrum tamen aut maíus eft, | autaequale. Per qua íntelliguntur conuertibilía;quae defeínuicem vníuerfaliter,X veré pre Qs tquam 7 dícantur,vt rifibíle,ratíonale,& homo.Maiora vocant magis comunia, quae videlícet vníuer ws falíter praedicantur,fed non íta fubíjciuntur, vt omnís homo quídé animal cft,fed non verum m eft,omne anímal elfe homínem,atq; ídeo anímal maíus,homo vero mínus appellatur. INon eft autem íta accipienda ííta probatío,vt eam conuerrí & recurrere putemus . Quand; ením omnem prcdícatíonem ordínatam & neceffaríam,neceffe eft maiorís de mínorí elIe;aut zequi deaquo,non tamen edíuería oportet omné huiufmodi praedícationem ordínatam cffe & ne cefTaríam,vr canftat de íftis,rífibile eft flebile;rarionale cft íubítantía. Cum pofteafequirur, 5 Omnía fuperfora de omníbus fub fe pofitís praedícari,per fupcriora intelliguntur magíscom —— — munía,non quzuis,fed eflentíalía duntaxat. In fine autem Porphy.dicens ipecíem cfle parte 7^ — 5» alteríusytotum vero non alteríus,&.nihil alíud vult.ípecieí vt partísrationemíubeatfatis — «9 —— ;? eíIe,fiad vnum alíquid comparetur,quand ípía interím cum alio fumatur, fed e&dem nó ín . ducere plenam totíus ratíonem,nili ad multa coparata,cum rorum non nifi ex multis conftare || . ,.Q poffit. Circa ea qua ad índiuíduum percinent; vanum eft ín prímís & nímís fríuolum difce prare,ponatur ne ín lítera definítío aliqua índiuíduí;an non,etíam vna tantum;an dux. Sa tis erít,ex verbis Porphy.duas colligi poffevnam hanc. Indiuiduum eft, quod pradícatur. de vno folo partícularí, Alteram iftam, Indiuiduum eft,quod confiftit ex proprietatibus; quarum colle&ío nund inalío erít eadem. Pro quarum pleniore faciliorecy iptelle&u, paucis" annotandz funt & peritríngenda aliquot indíuíduí acceptíones, vt ij magna fit índiuiduorü varietas aperíamus. | Prímo itaq; indíuiduum fignis feu cermínís attribuitur. Quomodo ín Pripr idigi- diíuiduum nihil alíud eft;á fignum íncoplexum, cui ex fua figaificatione naturali vel ad pla dui acce- citum, repugnat de pluribus praedícari, ratione reí vere ac polítíue peripfum fignificatz, vr P9 Socrates, V írgilíus, híc bos, Patet ergo, non omnino idem effe indiuiduum & terminum fingu 9 larem feu diícrétum.INam hzc cum funt termíní fingulares;propofitionemzq; efficiant fingu^ lare,non camen índíuídua funt, homo quí eft Socrates, haec Chímera hacc caecítas, & fecundi quoidam etíam humanítas;aliaq: que vocantur abftracta vltima abfiractíone. Fatemur ra^ men,nonuriG largíus vfurpari nomen índiuídui;fed ea acceptio non conuenit pracfenti loco, Vbideindiuiduisipforum vniaerfaliumagitur, Hocindiuiduum rurfus duplex eífe volunt. Quodda vagum,quod cft aggregatum ex figno parrículari& termíno communi, círcumlo^ , udiuidug cutiuc (vt quibufdam vifum eft)acceptum;ad fignificadum vago & índerermínaro modo alí vagum, quam rem fingularem,quaecung;. illa fuerit,vt aliquis homo,quídam color. Huíiu(ímodií indi uiduorum non memínit Porph.vtítur autem crebro Arift.ín pradícamentis,pracfertím fectr dum eos,qui illum de fienís interpretantur. INamalíter non videtur opustale índiuiduü va^ gum ponere.Díuus Thomas autem,& Caíetanus cenfent huiufmodi vaga índiuídua noncon Thomas, tínerí hac definítione,imo nec proprie índiuidua efTe,cum de multís predícentur vníuoce,fed Caietanus. tantum índíuídua vaga. Alíud eft indiuiduum determinatum , quod determínato cert ; modo rem fingularem fignifícar.Er horum aliud decermínatum eft ex nomine ,nihilcg aliud t diner »quàm propríum cuíufq; reí nomen; vt Socrates, Bucephalus,Nilus. Aliud veró per demo ^^ € rationem determínatum eft.Eftq; compofitum ex pronomine demonftratíuo primítíuzefpe p, quen. 7 cíci; & termino communirem demonftratam fignificante círcumlocutiué acceprum,íd quod firati frequenter v(u venire neceffe eft,cü proprijs nominibus deftituimur,vt híc homo,híc equus, h»caqua. Addere folent índíuiduum determínatum ex fuppofitione (eu hypothefi quapía, quale eft,Sophronifci filius;(i folus fit eí Socrates filius:fed nos id non dubitamus veram índi uiduí rationem Obtínere, cum de multis lícet am non praedícetur, tamen praedícari poffit:a Porphy.autem non exemplií,fed magis declarationis caufa addu&um efTe, INi(í quis velitíp^ fum obtorto (quod aíunt) collo trahere, ad fignificandum circunlocutiue & lingularíter vnü t Socratem, quod non eft verifimile Porph.vel fomnia[Ie quidem, De his ígitur indíuiduis de^ : C iij rermínatis 3 - : T €«at10, 29 IN ISAGOGEN PORPHYRII Priorisindi terminatís comode licebit priorem indiuidui definitionem accípere,fi de terminis agere za uidui finiti- onis expli- lumus,obferuatís ínterím quibufda particulis,círca vniuerfalis definitionem expofitis,& non multo etíam ante indícatis. Hanc tamen indíuídui deícriptíonem cum autore iplo,reprehen Awerois — dít acreijciccommenta torAri(t.co qpíieí credímus,indiuiduü negatíue defíniri debeat,quem e o a Gema c) P emm e - o IL gif erui. ini —principalefígnifícatumforraffis vnumfit& fingulare, Alío modo fumitur índíuíduum pro admodum ab A rífto.ín libro Peri Hermenías eft fa&tum.Síngulare (inquit)eft, quod non eft de pluríbus natum pracdícarí, A dducit &illud Arift. in praedicamentis, A principali fubftan tía nó eft praedícatío. Sed haec facile per diftin&ionem duplicis praedicationis foluí poffunt, Et fané quí negatlingulare de pluríbus natü efIe predícarípermiflurus videtur ipfum devno poffe praedicari. INomen íllud(particulari)quod definítíoni adíectum eft, excludere viderus humanítatem, an£malítatem,Sc.quae díxímus vocari abftracta vltíma abíiractione.Qug híc dchocalbo verbofe magis cj veré ínculcari folent,eíufc; tríplici acceptione, confult omitti" ius, cp ocíoforum hominum ifta comma effe videantur. Quís ením accípiat hoc album,vt idem polleat,quod rcs alba hac albedíne.nó de co quod fíeri poteft híc agitur,neq; qua fignifi cationem íntclle&us apprehendere poffit,fed quid vulgo a doctiffimis fierí foleat perpendé&^ dum eft,quandodefignifícatu ípfoincidit contentío, Erit ergo hoc album,verum índíuidutr, ádem fignificans quod haec res hanc albedinemhabens. | An haec nomína Chríftianus,Cíce^ roníanus,Louaníenfis,Brugenfis.INíliacus,indíuídua fínt,nec ne, dubitauerit fortaffe quifpia, uí pàucíis refponfum fir,ea nequad indíuidua effe,quia no vni folí conueníunt, lícet interím sequapiá vna,que conceptu fingulari ac íncoplexo,fígnificatur,cuiufmodi funt Ioannes,De^ trus, Paulus;híc homo, fímilía,cui indiuiduo potiffimum artribuenda vídetur fecunda defi nítío,quse de ipfo aflignatur ín quanti ab alíjs diuifum eft,S caufam príoris quodámodo indi «at. Ideo nancpíndíuíduum de vno folo praedícarí natum eft,quía ex propríetatíbus confiftir - eíufmodií,quz ín multis reperírí pluríbufqgcommunícari non poffunr. Confiftere autéhoc la , €o non idé valet quod conftare vel coponi,cum ámpoffibile fít, fubftantia aliquam fiue com^ uném fiue fingularem non ex huiufmodi proprietatibus , quarum pleracy pars accidentía Pint cooftirai; CREDE ERR anonnullís Boetío (quàm re&é víderínt ípfí) imponatur . Eríg ergo coníiftereex proprietatibus, proprietates habere;eifcy affectum effe,& per illas ab alíjs quibuícg difcerni aprum natum elle, Id quod etíam admonet Albertus fatis dícens , confi» - tere non híc accípiendum elle fecundum fubftantíam ipfius reí (ed dífcretíonem. Per proprietates intelliguntur non fola accídentía aut propria, fed omnía fiue communia fi ue (ingularia,qux quomodoliber velintrínfecus, vel extrínfecus praedícantur dere quapí fumpta ramen fecundum effe quod habet ín rerum natura,non autem fecüdur effe quod ha» cber ín íntelle&u.Proinde hominis communis proprietates funcfi ubftantía,corpus;animal,rati onale;rifibile, difciplina fufceptibile;alíaecg paffiones ex eius effentia manantes, Item habere neruos, offa, caput, tefte díuo Thoma & Caietano:fed effe vniuerfale,fpeciem,St fimílía,quae fecundas intentiones vocamus, non funt propríetates homínis communis quía folum conue niunt bomíni fecundum íllud effe , quod habet ín íncelle&u, id eft , (ccundum quod eft obíez étum intelle&us,non autem fecundum íllud effe, quod habet in rerum natura, Vindé necín partícularibus homínibus reperíuntur.Símilíter eriam album,nigrum,& fimilia,non funt pro prietates homínís-communís, quía non competunt eí confiderato fimpliciter fecundum pro príam naturam , quomodo confideratur cum adduntur hz partícula ipfe ,communis,& fi^ miles fed folum fecundum quod accípítur períonalíter pro aliquo fingulari, cuí hae propríe» tates ínfunt . Socratís propríetatesfunt, effe caluum,ventrofum,deformem,Sophroni(ci mar morari; € Phanaretz filium,illo momento natum , Xantippes marítum,moleftíarum mulie ríum,vxoriarumq:;lítíum patientíffimum contemptorem,Philofophum Atheníenfem, Pla tonis magiftrum Delphicíg Apollinis oraculoomnium mortalium fapientiffimum pronun cíitum,Xad extremum ab A nyto fiue quod de dijs male fentiret, fiue alíam ob CE ac^ cufatum,cícuta íntrepide haufta,mortem oppetifle,de quo Satyricus,, Barbatum hoc crede magiltrum Dicere;forbitio collir quem díra cícutae. Preterea habere haecoffa ,hos neruos ,& breuiter quaecunqs de eo enuncíari queunt . Affig^ nantur fert ab omnibus expofitoribus feptem , quibus potiflimum homínces inter fe di(cerná «oníueuerunt,hifce quae fequuntur veríibus comprehenía, F orma,figura,locus,(tirps,nomen,patría, tempus, Fixc feptem propría continet omnis homo, ! Quodft, / COMMENTARIA. as 79 — Quodfequitur ín definitíone,quarum colle&io,SC.accípiendum eft de identitate numerali, tion tamen eo modo quo quídam intellísunt , quafi videlícet tunc alíqua dütaxat proprietas dicatur eadem ín pluribus reperírí,quando fingularís & índíuídua aliqua forma ín diuerfis re perítur fubíe&ís,fed vt ea dicantur eandemhabere propríetatem,de quíbus ídem numero pre : dicatum veré & affirmaríue dící poteft.fiue praedícaturfitfingulare,fiue commune,fiuecom — ^ plexum,fíue íncomplexum.verbí gratía, homo,anímal, rationale, rifibile, bípes, conftans ex » aníma & corpore,& fímiles proprietates,ín omníbus partícularíbus homínibus reperiuntur exdem,quía vnaquaq; earum permanens vnum & ídem numero pradícatum de omníbus : partícularíbus homínibus vere & affirmatíue dícítur , fed non reperíuntur edem ín brutis aut arboribus,qua nón poffunt de ipfis veré & affírmatíue enunciarí, V erüm obíjcíat quif^ píam,quícquíd de Ioanne dícitur,id etíam díci poteft de hoc rifibili;loc flebili, hoc ratíonali, & fimilíbus,demonftrando femper eundem homínem , qua tamen funr índíuídua a Ioanne diftin&a,cum fub alijs fpecíebus contíneantur;ergo tota collectio proprietatum Ioannís po^ . teft in alijs índíuiduís eadem reperiri, Cui refpondendum puto, quód hac índíuidua;hoc ri fibile, hoc flebilejhoc rationale, quz pro Ioanne fumuntur duobus modis confiderarí pof7 funt. Altero modo materíalíter tantum, pro re pro qua fumunrur,X fic non dífferunta Io^ anne,cum pro eadem re prorfus accipiantur, Vindé fit, vt quícquíd de Ioanne dicitur, de. ípíis etíam dícatur, & contra. Altero modo confiíderantur formalíter & fecundum propría ||... naturam, fic funt ínter fe diftín&a índíuidua,poffuntqg de vno multa dícíquaalijss non co — petunt,vt formaliter loquendo de hocrífibili re&é dícitur,quod caufam formalem habeat ri fibiltatem,non autem de Ioanne flebili fimiliter de Ioanne dicirur,cp conftet aníma X corpo re tanc proprijs partibus,nonauté derilibili. Et eode modo reípondendüad argumenti d fic collígi poteft. Quícquíd cóuenit Ioanni,etía conuenit homini, X anímalí,per loci ab ínferío read fuperíus;ereo proprietates Ioanís reperíütur ín alío eeedejnempe cp homo sdé;nempe qp homo S animal eti duobus modis confiderarí queunt,iuxta modum príus dí&tü, videlicet materíaliter & formali | ter:& materíaliter confiderata cenfentur eadem cü fingularibus pro quibus accipíuntur,vne ; dé & de ipfis prdícantur,quxcunq; fingularibus coperunt. Formaliter vero cofiderata func diuerfa ,& ideo de ipfis non predícantur propríetates fingularíum , vt album níerum & fi7 milia.Nam homo ípfe neg; albus,neq; níger eft, fed bene contra,omnes propríctates homínis Differs communís Ioannítríbuuntur,quia Ioannes ín fe homínem includit, € non contra. MICI XPOSITIS duobus prímís vníuerfalibus genere & fpecie , ad differenríam tranfit EeTap ko Ies Porph. cphac relíquís duobus poftéríoríbus perfe&ior & dignior exiftat,cum effentiaz pr1c, GC liter praedícetur;illa vero accídentaliter omníno de fuis dícantur fubijcibilibus.Et ínítío qui. aois dem more fuo acceptíones alíquor dífferenríe praemíttit, antec tertíf przedícabilis derermí^ , , $, ff, nationem ageredíatur.Pro quibus aduertendum,nomen differentia no abftra&iue hicfumi, € dicit pro ipfa videlícet díuerfitate,feu differendi rcfpe&u,licet ita prímo afpectu víderi poffit, fed Quomodo concretíué pro forma qua alíquid differt, Etfiením quae de differentía a Porph intur.vo nome difie- * L - » - ET . » e ^ - E ^w o " tia CO12 * E In primá partem capitis de differentia continente differentiz acceptiones,annotatio. (* - nes conueníant, atcp ita nibil je So c ingnp Uh, quando quodammodo vníuocé nomine diferentiz figuificetur, licer ínterim ter dí&a, eft forma quauis, fiue communis, fiue fingularis, Qu diffc- $ í T IN ISAGOCEN PORPHYRII futurum, Hoe todo homo, ratíonabilítate differt a bruto anímalí. Et hoc fundamentaliter EJ omíttimus;hoc tamen admonemus,quod ín huiufmodi rationibus non oportet femper con^ — uertibilitatem exigere fed fatis eft in plerifcy rem ita habere. Tres autem przedíctas acceptío^ S c nes. uon fub nomíne differentiae, fed differentís defcribit & explícat Porph. propterea qp hoc ; notíus fit, cumaltero per omnía connexum.Ex.communís differentís ergo definítionejhác ? Quid dise- differentiae comunís defcriptíonem colligere lícebít. Differentía comunis eft forma,qua rand ventia «ois, alterítate quadam,alíquid differt quocunqg modo, vel a feípfo,vel ab alío, vt feffio, curfus, | quíes;albedo homínis.Per alteríratem intelligimus, qualibet formam facilé a fubíecto fepara P» bilem,non tantum ratíone atqj íntelIectus cogitatione,fed & reipía,quales funt íam enume Ec — . us ipf: am períd quod fequítur explícarí dicemus , puta vela feipfo vel ab alio. Alífs tamen rd-d juís. idc ipfam figuram accipere placeat,definiendum erír accídens inf. epara» Quid ma- refpectu aquacínfeparabile accidis effe fateri voles. Differetía magis propría eft fpecifica dif gis propria. dikrimina forma,nonnur & cófenfus, pec Veró femper co re. Sí quis tamen oppof tu 4d BOE UT eon oe quod per differe — VÀ Pm zl * et La] 3 ej [en — ££ B H z Zt t E : Porph.vnam ínter hafce acceptiones conueníentíam,& differentíam triplicem , Conueniunt ením omnes ín hoc, quód ipfz alicui adueníentes;id eft,ínexiftenres, ipfum aliquo modo dí^ uerfum efficíunt.Sed illud primum intereft,quód communis € propría alteratum folum fa» cíunt;hoc eft,ranrum facíunt fuum fubiectum differre genctalíter,íta vt non effentíaliter dif" refacíant, Magis propría facít alíud;hoc cft, fubftantialíter diuerfum,fpeciemg; quz vnà M. perfe v p» —— fubfiatiz accidentía erunt. Secundo fumítur accídens,vt contra fubftantia diftinguatur,fiteg $e COMMENTARIA. 5 índiuidua referantur earum. Sed dicent for(itan ílli, haec omnino arbitraría & commentíría viderí,atq;a Porph.fententía longe alíeniffima,qui de proprio agens nufg huíus neceffitatís, per quam ipfum ab accidente diftínxímus,memínerít. Quíbus ex aduerfo opporiendnm eft, nullam etíà Porph.cüaccidentis cradít defcriptiones, mentíonefecifTe cíus difcriminis quo ipfi accidés a proprío feparare nítuntur.Quod fi díxerínt,fatís effe íd ín propri; definitione fuif7 fc indicati,» proprium conuerfim predícaretur,atcg íta contraría in defcríptionibus accide tís fubintellisendum reliquiffe.cur non & nobis fufficíat, ín accídentís definitionibus factam » elfe mentionem contíngentis predícatíonís,per quam propríumab accídente peculiariter dí ftinguítur,hancq; diftín&íonem fatís índícafle autorem,dum in modis proprij folo verbo in eft vtitur, fiic autem & verbo íneft,& non ineft, Si quis defínítionem Ariftotelis e Topicis .À adduxerit, qua propríum per conuerfím praedícarí definit,dicendum eft, longe alíam ratí^ (12,4 onem efle proprij pracdícabilis,cj propríj vt eft praedicati fpecies;fed de hoc alibi. Accid?*. Er — lncaputdeaccidente annotatio. — ed : cít qd Eprehendítur ab Auicenna Porph.quód de accidente dimínuté feu ínfufficientertra" ^ ^ 1^. &auerít;omifílis eius acceptionibus,quas tamé plurími refert intelligere eos,quí ín philo a eft, fophicís librís ínftícuendí funt, aut verfari folent. Nos igitur, ne eadem de caufa accufemur,, Auicenna, aliquot accidentis acceptiones feu fignificationcs varías , quibus apud autores fumítur,pro^ ponemus. . Prímüm ergo accipitur a phílofophis nonnunds pro omní eo quod alícui non ef7 Accidentis fentíalíter copetít;hoc modo,albo accidit homo & ratíonale. tríangulo aequilaterir.& vníuer acceptiones, —.— falíter omní fuperiori fuü ínferíus accidere dícitur . Secundü hanc ergo fignificationc, etíam * " ») 1 Cx a $ quacuís forma fubíecto alícut ínharens , hoc eft , fíc illi ínexiltens, vt cum ipfo non cffíciat AT quíd vnum pet fe & fimplícíter;fed tantü per accidens fic rífibilitas accídens e(t homínis Item T €xcitas, albedo, &haec albedo. Alíze funr formae,quas dícunt ínformantes,cum fuis fubfta tíjs vnam rem per fe componentes, vtomnis forma fubftantíalis reípe&u materíc,S diffe^ sctía reípectu generís, Tertio,accidens capitur pro forma.accidentali comuni , qux non ex T- E eflentíalibus fpecíei profluit fed ex proprifs indiuíduorü principiis, quae aliquando varíabi liafunt;alíquando ob certa caufam varíari non poflunt,fubíe&o feu indiuíduo permanente, vt albedo homínís, fríeus aquze,calor ignis,decy hís intelligéda funt, quae híca Porph.deac^ —— cidente traduntur, Aduertendum camen eft, vocabulü accidens pro talí forma accídentali eU R^ acceprum,duplícem habere poffe fignificationem. Priore modo,vt indicet feu príncípaliter 7:040 555. "giu i aM. s . " Mc ^ : , modo dici fignifícet inhzrentíam, qua forma ipfa fuo fubíecto dicitur ínhxrere feu ineffe, Hic refpe^ acceptio, . &us realis vídetur,& ob hoc non logica confiderationis fed rnetaphyfica.| Secund9, vt fig nificer habitudinem quandam rationis, qua videlicet intelle&us opcratíonem confequi ha^ bet. Vtením cetera vníuerfalía;non nifi operatione íntelle&us, vníuerfalis ratíonem accipi unt,íta X ipfumaccidens ( modo vníuerfalis vcra fit fpecíes) accíperedcber. Et fecundum hanc fignificationem, a Porphy. defínítum cft accidens tribus definitionibus, quas plurímís Auicina & rationibus ímpugnat A uícenna cum fuis Arabibus,vt oftendat non rc&é a Porphy.defcri^ Azabes, pti effeaccidés. V erüm quíaccuratíus ré expendere velít,facilé deprehédet immerito Por.ab iftis fuecillattt effe, Prímaauté accidentís definitio eft haec. Accidéseft,quod adeft,S abeft Prima defi- prater fubíe&ti corruptíonem,qua hanc haber fententíam. A ccídens eft vníuerfale;quod alí Er acdide cui inhxrret fubíecto , (eu de co praedícatur, & eidem poteft non inharere , fcu de codem po^ ^^ teft veré negarí/fine camen eíus corruptione. Cuí confentit illud diui Auguftini interpreta mentum, A ccídens eft,cuíus prafentiatubicétum non conftítuitK cuíus ablentía non deftru^ it, vt albedo refpe&u hominis & cygni feflio refpe&uloannis,Síraínalijs. Per genus defini ti(vníuerfale)exclufa funt a definitione indiuidua,vt hec albedo,híc curfus, Item cccítas,nu ditas, & alíc forme non pofiítíuz.. : Huíufmodí ením non concedi foléc efTe vníucrfalía. Ver a aurem illa (adeft € abeft)quemadmodum ex praerniffa interpretatíone collíeere licet ,du pliciter exponipoflunt, Vino modo, vt per adefle & abeffe intellígamus ínharere ,& poffe 3 non inharere priore quídem verbo actum dícente;pofteriore vero potentíam, Cuíusratio eft, quía probabílíus putamus,albedíné refpectu hominis non efle accidens, fi nullusomnino fit homoalbus eo g tunc album de homíne pradícarínon fit apti, aduerbío tunc determina te verbüpredicari & non verbü fit. Omne auté vníucrfale femper de fuo fi ubijcibilipraedica . 3 bile effe debet, Cui aliter videtur,alíà adhibeat interpretatione, fi libet. Hic fenfus Caíera^ Caietamu* —— no non placet, Tum prímo,quad intentio fecunda,non debeat definíri per accídens reale, d (Tum ecundó;quía multa (unt entía rationis qug accidentía funt, quibus tamen inhgrere nont 5 wor iij competit. T'4y, wv ^ PES IN ISAGOGEN PORPHYRII competit. His non abíurde refponderí arbítramur,quód lícet accidentium fingularium rea lium ínhzerentía , fit realis;ipforum tamen communium , feu vníuerfalíum accidentíum fiue * - ea realía fucrínt;fiue rationis, non eft realis inhorentía, (ed cantum rationís, per íntelle&um il lis conueníens,quemadmodum & vníuerfalitas ipfajíntelle&us fequítur operaríonem. Nihil ením reale in communibus agnofcímus,quod non eriam competat índiuiduis.Quae ereo pro prie vniuerfalibus competit inhzrenría,non eft alía,quám rationís:ínterím tamen non nega^ ucrímus,realem índíuiduorum inhzrentíam,etíam vníuerfalibus, mediantibus íllís)conüeni re,(icur & grammatícam,X albedínem,aliac; fimilía. Altero modo per adeífe & abeíTe;ídem intelligitur, quod aptum affirmari € negari.Eft enim albedo apta atfirmarí de pariete cuiíri^ eft,S ab eodem permanente negari ídqg quatenus nomine concreto, vídelícet album, figni» ficacur.Quod fi eamfententiam fequi placeat,qua tradit, formar non habereratíonem ac^ cidentís ad ca fubiecta quibus actu non ineft,neceffe erit verbum adeft;propinquam aptítu dínem praedícatíonís denocare;abeft veró,remotà feu a longinquo petédam. Ea autem vo : le aptitu catur aptítudo propinqua, quae ad a&um reduci poteft, nulla 1n rebus ípfis facta mutario^ Q ue aptitu P pinquasg potes, nu P quaqua ue n | | do propin- t ^ "remota. | | Obie&io| ' Solutio, pz: Boctius, VOR Obiectio, Solutio, Obie&io, Solutio, ne.Per oppofitum facilé intelligitur quae fit remota.Hic fecundus fenfus ex priore rand caufa depender,eumcg includere dcbet. A ccídens ením inhaerere fubiecto,caufa eft,cur de ipío na^ rum íir predícarí.Per hanc partículam,exclufa funt a defínitíone reliqua omnía vníuerfalía, Genera enim & fpecíes, differentize,& propría praedícabilía, quatenus ralía, aut non ínhze^ rent,aut fi ínherent,non poffunt non inherere;fed fempcr adfunt,quamdiíu fubie&um exiftíc, vt facilé fuerit exemplis declarauiffe,Excluduntur etiam partes integrales, alía huíufmodi, vt manus,vnguís,calces refpectu hominis,.ltem rationale refpe&u animalisjaníma compara tione homínis,X vniuerfalíter omnis differentía refpectu generís, & forma fubftantialis rela cione materiz, Hoc ením licet aliquo modo adelfe concedanrur, & poffint nion íneffe (aluo fubie&o,nullum ramen eorum ínharere díxerít, qui quíd inhaerere fibí velíc, fatis cognítum habuerit, Quare non veré quintí przedicabilis tales erunt praedícatíones;anímal eft rationa le,matería eít anímata,íd eft,anima informata,quamuis ad illas vrcungraccedere fateamur, Sed obijciet quifpiam, Multa funr accídentía;quae non poffunt non adelTe feu inhzerere fubie &o, diu ipfum fuerir,ergo eadem ratione qua propría a definitione feparantur,plurima eti am excludenda erunt accidentía, quare non re&e videtur Porphyrius accidens definiuiffe. Hoc arguméto permoti quida eorum, quí ínter proprium & accidens folum conuertibilitatíg diícrímen aftruunt, dixerunt primam hanc definitionem de accidente tantum feparabili datà effe atqg ob id Porph.diuifionem accídentis ftatím fubíunxiffe,vr indícaret, de quibus accipi vellet defínítíonem. V erüm íftorum fentenríze,nó adeo confentít illud,quod poftea a Porph. . tand folutío huíus ipfius obiectionís fubdítur. (Poteft tamen coruus intelligi, Xc) X aperte ad uerlatur ipfe Boetius,cuíus verba,uifi prolixitas deterreret,afferremus. A liter ergo refponde bímus,abefTe praeter fubiectí corruptionem in definitione accidentís, ídem valere quod pofz fe non ínharere, fubiecto tamen permanente;non quidem fimpliciter , fed folum quanti ad effentíam fubiecti pertinet, cuí fané nulla fit iniuria, fi quis quoduís accídens a fubie&o per ín tellectum detraxerit,eo quod nó eI: nciam,fed vtíam lepe dictum eft indiuidualía principia fequatur accídens, Repugnat autem effentíalibus principíjs,vt quís propríam paífionem a fubíecto abelTe íntellíear,quia ex illís rand neceffarijs caufis profluit;eifc; infeparabilíter ora nino connexa eíi:conítare ergo putamus, nihil íncommodi accidere, (i haíce definitiones de omníbus fimplíciter accídentibus(vtí debent)exponamus. Soléthoc loco inftantíam infer» xe demorte,combuftione,corruptione;X fimilibus qua accidentia effe conceduntur, & tame non videntur poffe adelIe € abeffe praeter fubiecti corruptionem. Adhanc dicendi ,mor» rem efle vitae carencíam. ld ením nominaliter mortuum vocatur, quod víra carer , quale ef£ cadauer, vel poríus eíus matería.Quare nec accídens erit mors,nec vníuerfale, quemadmo» dum nec caeterae forme priuatíuze.Quod fi per mortem mutatíoné alíquam intellizerepla^ ceat, ficutí per caetera qua enumerata funt, omnía erunt vera accídentia, non quidem eoi6G quac corrumpuntur ,(ed iuxta A rift.(ententíam ín prímo de generatione, ipííus materíze prí^ ma. Quod li vrgeas,ifta nà vere praedicantur de matería;fed de ipfis compofirís corruptis, INon enim materia aut generari dicírur aut corrumpí,fed homo,vel ignísaut alia res natura lis,horum ergo potius d materi vídentur effe accidentía . Refpondebitur , complura effe accidentia quae defuis lubiectis non praedicentur,propter folam vocabulorum penuriam ac defectum, quia aut nominibus concretis omníno car&t, aut fi habeant concreta,ílla tamé non lubie&tis talium accidentium, fed alijs quibusdam adiunctis impofita funt, Verbi gratia, | : | Corrumpi COMMENTARIA. TL 34. Corrumpi non de materia, qu» corruptionis eft fubie&um; veré praedícatur fed de toto com pofito,quod eft di&ze corruptionis termínus a quo,falrem remotus . Quare necpob defe&um praedícatíonís de aliquo, efficacíter concludi poteft;illud non effe inhacfionis f ubiectum.Ne rrt ex vera pradícatione formoe accidentalis de alique, ipfum effe huíufmodí fubiectum. Diui pde fio accidentis, quam in hoc a Porphyrío índu&am efle dícímus, vt datam definitionem omni "^" accidentí conuenire declararet,eft heec... A ccídentíüalíud feparabile;aliud infeparabileque |, (5, ,5. (s eft accidentisin accidentía ,& ex príma differentiae díuifione fatís maniífefta eft : Scparabile parabile. accidens eft, quod per potentíam naturalem a fuo fubíe&o haud difficulter re ipla feparari po teft, vt aquae calidítas,;aeris fríeus,albedo la&is,ambulatio,fomnus, quies, refpe&u homínis, accipíendó haec vt fintformze pofitíuze.INifi velimusnon rand exempla, fed explícandi gra^.— — e tía vt fimilia quaedam verís exemplís,talía a Porph. adducta effe. Accidens ínfeparabíleeft, Acidensin '. quod re ipía aut dífficile admodum,aut omnino impoffibile eft;naturali potentia a fuo fub feparabile. — 7 iecto feparari poffe, vt ignis calor;aqua: humídítas,albedo níuís. Inter hzc quedam funt quze. A csditium alícuíus generis aut fpecieí omnibus índiuíduis ita conueníunt, vt ab ipfis omníno fepararí infeparabi- nequeant, vt intellectus ac voluntas refpectu homínis,lux folís,calor ignis;fenfus comparatí tiá varietas. one anímalís , quantitas refpectu corporis. Quaedam dí&o modoaliquibus, non omníbus -— . Certacfpeciei indiuíduis competunt, vt nígredo zthíopís,cuíus caufa aliunde petenda eft, A tcp E: in huíufmodi infeparabilibus accídentibus,ftatím manifeftü eft,ea non ex effentíalibus prín - €ipi[s ortum habere,cüm in Socrate albo,qui eíufdem eft fpecíei cum zethiope;homínís efien^ "T2 a A tía integra confiftatcum negatione tamen huíufmodií accidentís, quod eftnigredo. Qua 2 dam vero,& fi omnibus índiuiduis íuxta communem natura curfum conueniant,nonnund Cop ES tamen & raríllimé quibufdam deprehenía funt non competere , qualís eft nigredo refpe&u $ j córu&Sienim coruí ouum(vt refert Albertus)argento víuo cum humore vífcolo,qualeeft an. Albertus, — feris & catí(qua frigida funt animalia) vnguen feu pínguedo, oblínatur,fitq: nídus ín frígidif ? fimo loco,ficut-ín íummís montibus,ex ouo nafcetur coruus albus, qualem fe INeapolí vidif fe teftatur Sipotínus tempore Calíxti pontifícis apud Alphonfum Sicilie regem. De hoc : j etiam Satyrícuscumaír, Coruo quoq; rarior albo. In his rurfum conftat,accidentis negatí onerm,eflentíze fubic&i non repugnare, Verüm vtcung:accídétía re fint ínfeparabilia,cun &aramen fecundum íntelle&um poffunt fepararí. Duplíciter autem per intelle&um, vni Duplex per ab altero fepararí íatelligitur, Vno modo per folam inrelle&us apprehenfionem,qua vnum dlietem apprehendere poteft;altero non apprehenío;propterea quod illius ratíonem feu defínitíoné a feparatio. non ingrédíatur. . Hoc modo rifibile ab homine fepararí contingit; fed non anímal ab ho^ minc. Includitur ením in conceptu homínís;anímalis conceptus; atcp ex co eruí non poteft. Altero modo vnumab altero feparatur per ííntelle&um componentem quídem,quando op politum vníus de altero enuncíat, vt fi homínem íudiícet effe hínnibílem,coruum albiffimí, Diuidentem yeró,(í vnum ab altero neget, vt íi íntelligat homínemnon effe rífibilem, cor^ uum nó cfle nigrum. Huiufmodi íntelle&us componens aut. díuidens, dupliciter verus dícá efle poteft.Príore modo pofitíue;abfoluté, atcp fimplícíter. Hoc modo íntelle&us , coruum «fle album aut non effe nígrum, ímó pofle efle album & non nigrum íudicans,falfus eft, fim pliciterenim falfafunthec. INam ab eo quod res eft aut rion eít , oratio vera vel falfa dici^ tur.& propter noftrum affirmare vel negare,níhil mutabitur ín re, Secundo negaríue & feci dum quid.fiue cum addíto.Hoc modo di&us intelle&us quodammodo verus eít,quía Ícili^ cet falfus non eft;propter fubíe&iaut eius ratíonís corruptionem feu deftru&íonem, hoc eft, quafi (ubíectírationem euertat & rollat.Id quod fané ex confequenti facit íntelle&us,íntelli^ gens homínem non effe rifibilem,vt ex dí&is clarum eft. Ad hunc fenfum fubíndicandum no tantum díxí: Porph.coruum pofle intelligi album,& aethiopem candídum,fed adiunxit prae ter fubie&ti corruptionem. INeg; re&é noratur ab Arabibus, víus fuerícín defínítione alia Arabes. *parabilitate, ea videlicet quae fecundum intellectum fpectatur, € ín díuifione alía quae eft eundum rem,INam id. neceffaríum fuít.Omnía ením accidentia ín.ea feparabilítate conue 3 niunt;quae eft fecundum intelle&um, vtí declaratum eft, In fecunda accidentis definítío Secüda aci ne;quz eft. A ccidens eft quod contíngit inefTe,X non ineffe eidem. InefTe & non incífe,bífaria déus defcrie quoc accipi poffunr. ficut de adefTe & abelTe in prima eft di&um, 'V erbum imperfonale Co P??* tingir,contendunt quídam reperendum efTe ad verbum non ineft, Inter hancautem & fupe riorem definitionem hoc difcrimen ponit Caieranus,quód hac magis expreffé accidentis na turam explicare vídeatur,quod logicam potenríam exprímat per verbum contíngit. Addit Commentator,príorem de omni accidente datam efTejhianc de feparabili duntaxat. Nos cf Cómérator.— X MÀ Caietanus, / "Tertia fini- tio accidétis 32 IN ISAGOGEN PORPHYRII Caíetano,vtrang; de vtroq; accidente intelligimus, fubíntelligentes etiam híc illam pattícu^ | lamprterfubíe&icorruptíonem,eo modo quo ante eft expolita . Qui opínantur, quícquid : eft accidens alícuíus inferíorisomnium quoq; fuperíorum eíus accídens elle, & infuper cuiuf^ cung; inferius eft accídens,eiuldem etíam omnía fuperíora illius ínferíorís accidentía efTe , ín hifce definitionibus intelligere folent illam particulam, Aut fecundum ífe;aut fecundum alí^ quod fuü ínferíus,quod an neceffaríü fitneaequo prolixíores vídeamurjomíttimus diícutere, Tertia accidentis definítio eft. Accidens vníuerfale eft, quod nec eít genus,necy differétía, necp fpecies,necp propriüi lemper auté eft in fubiecto fubfiftens. Príorem partem íntellíge hoc modo, Accídens eft vniuerfale refpe&u alicuíus,refpectu cuius neq; eft genus negy Ípecíies, . Idem ením ad díuería comparatum, genus eft & accidens, vt coloratum . ípecíes S accidens, - vt album, proprium & accídens, vt rifibile, dífferentía & accídens,vt diferegatíuum vifus; átem contínuum& difcretum. Illud tamen fubftantíarum differentífs propríé non accídic.Hi quorum íam memínimus, arbitrantes ídem eríam refpectu eiufdem genus efTe X accidens, ve - qualitatem reípestu íntelle&us,addunt,& fub eadem ratione. Definitionem hanc ratione prá Auicenna, Albertus, Cv cres mz partís reprehendit Auicenna , dicens Porphyr. eadem opera, alía etíam vníuerfalia po^ tuíffe definire per caeterorum negatíónem, quod abíurdum eft. Refpondet Albertus , ideo Porphyrium ín hunc modum accidens definiuilTe, non relíqua;quod accidens vniueríale fit imperfectum;ac ímperfe&íorem ínefTendi &C praedícandi modum habens,d catera;atcg ob id tang alíorum príuatíonem per eorum negatíones efIc defínítum, quemad modi femper pri uatio per habítum definiri deber , INcrno tamen arbitretur, accidens verà priuationem effe, fed eí quodámodo affimularí.A ddít ídem,quod tametfi negatio nihil certi indicat,cum fola eft .cum tamen ad ea quz negat termínetur;alíiquo modo notificare poteft , Secundam parti culam (Semper autem eft ín fubíecto fubfiftens)impugnat Auícenna dupliciter. Prímo, cg accidentía no femper in fubíe&o funt,círab eo funt feparabilia. Secundo, qp in verbis fitim^ plícatío feu repugnantia. Nam fi quíd ín fubíecto eft,iam non fubfifti, & fi.fubfiftít, non po^ teft ín fubíecto elle.Sed haec ex craífa,aut fupina;aut certé.voluntaría quadá íenorantía hu^ áus partículoe proceffiffe videntur.|Non enim fubfiftere híc accipitur pro per fe eflejquomo^ do foli fubftantia conuenít;fed vc omnino ídé fit quod exiftere;(itcg partícula fenfus, & fem per djdíu eft atq; exíftit,eft ín fubíecto exiftens,atcg adeo ex huius exiltentía, fua accípiens.Id íntellige in cafibus naturalibus,non autem fupernaturalibus,quí antíquís non erant cogniti, Habenrtamen accidentía;etíam a fuís fubiectis díuína virtute feparata,ínclinatíonem S& apri tudinem ad fubíecta vt ipfis infint , INon explícant autem definitiones ifte plena accidentis ryatíonem;quatenus fpecies eft vníuerfalis,cü vnius duntaxat meminerínt fubie&i. fed fi acci dens,vt vniuerfalís fpecies definiendum eft, id hoc modo fiat oportet, — Accidens eft,quod pluribus adeft & abeft praeter fubíecti corruptionem, vel ( quod ín ídem redít) Accidens eft vníuerfalequod de pluribus accidentaliter X contíngenter aptum eft przedícari, In tractatus tertij caput primum,fummatim vniuerfalium commu- nitates & differentias continensjannotatio. Eclaratís in praecedentí tractatu fíngulorum vniuerfalíti definitionibus, hoc tertío tra ^ &atu fingula fingulis conferens,oftendír Por.in quibus confentianr,ac rurfus differant dí&a quíng; vniuerf. alía:ídg fatís lucíde& prolixe prolequítur,vt non fit operzeprecíum nos iníftís díutíus occupari. | Siquae tamen diffícilia,aut notatu díena videbuntur que diligen tí commentatorí minime difTimulanda forenr,ea qj breuiffimis explanare;ac indicare conabi mur , Quod igíturín primo capite dicit, accidens de pluribus fpecíebus predicarí, non omni no vníuerfaliter,fed ín plerifqgíncelligendum eft veritatem continere. Ex fínehuíus capitís, tand autorítas quaedam celebris allecatur. Accídentía prímo & íimmediaté índiuiduis ineffe, fecundaríó autem fpecicbus,& alis fuperioríbus,co ordine quo in illis includuntur , Quod Hi cerde feparabilibustantum íntellígat Acgidius Romanus,nos tamen de omnibus accidenti bus communibus,quoe nón funt propria paíliones, potiIimüm fi abfoluta fuerint , accipiez mus,poteftcg huíus rarío ex eis qux (fuperius díffufé (unt declarata, facile reddi, A ddidimus potillimü fi abfoluta fuerínt . quia certü eft, multos refpe&us rationis ipfis vniuerfalibus im^ medíare ínelle,vt funt relatio generís totíus vníuerfalis,partis effentialis,& huiufmodi. INeqg intelligendum eft vllo pa&o di&um hoc,vt comparatio fíat accídentium communium , feu vníueríaliumad fua indiuidua, quafi immedíatíus ínfit Ioanni albedo à haec albedo.(Id enim plane falfum & impollibile eft; cum realís ínhefio in fubiecto ímmediate fingulari accidenti competat)fed comparantur fingularía fubíecta, ficuti diximus,fuis fuperioribus, | au Cs. In pri2 COMMENTARIA. E ; | In primam partem fecundi capitis, comple&entem genctis & differentiae communitates & differentias ,annotamentum, Ríma communitas de dífferentia diuifiua íntelligitur,& praefupponít, nullam di&ferentá amcum pecie fpecíaliffima conuerti. Loquítur autem de continentia non fecundum a^ &um,quomodo fpecies & genus differentiam continer,fed de contínentía fecundum potefta^ tem communítatemqfeu maíorem praedicationem. In fecunda conueníentia,illud degene fe vt genus przdicarí intelligímus,quod de genere vníuerfaliter € neceffaríó pradicatur,fi^ ueid genus lit,fiue differentia (iuealíud quícd. Item illud dedifferentía vt differentía eft pre dicabítur;quod ipfi etíam per accidens, vníuerfalíter & neceffaríó cónuenít,vt fenfibile, rifi^ bilejaptum vtí ratíone,reípe&u rationalis, — Prima differentía íntellígeda cft de proprío fpe cifíco, & accidente,quod partícularíter alícuíus fpecící indíuiduis competit. A liter rectéfíc ac cipi poteft,vt folum dícat Porph.ad accídentis ratione non effe neceffaríum ipfum de multis praedicari fpeciebus,cü vni folí conueníre poffithoc ramen ad generís omníno exigítur ratío né. In tertía differentia, príus fecundo modo accípítur, fecundum quem illud príus dícitur, quod ad aliud fequítur,non contra. Ned; tantum íntellígitur , de fíngulís differentífs,fed etía omníbus fímul fumptis, INec dicit Porph.naturam generícam permanere ablatis vníuerfís dif ferentis díuifiuis.fed illam tunc etíam pofle íntelligi,hoc eft;(iíntellígamus genus non habere - infe aliquam fuarum differentiarum, ille íntelle&us non repugnabit príncipifs effentialibus «ius, Sunt ením differentize,quafi accidentía quxdam generis , Putant etíam nonnullí;ipfum genus re ípfa ín índíuíduo vago permanere polle , abíqg; omní differentia ,fed hoc non víque adeo certum eft . Dífferentíze diuifiuze,re vera fine genere díuifo exiftere nequeunt,neg; etía mente ac cogitatione, ín quancum díuifíus funt,aut fpecierum conftíturíus. INam forcaffefe cundum fe cogítatíone a seneribus,que nec actu nec íntellectuín fe includunt;fepararí pof^ fent.Quod aduertentes quídam, id quod híc dicitur de differentía concretíué defignataj& ve de fpecie conftítuta praedicatur, accipiunt, ín hunc modum foluentes eam obíe&ionem quae... " exanimarationalí fumítur, quam nullo anímalí exiftente fatemurpoffeeffe. | Quinta díffe rentía de genere differentijs immedíatís feu proximís intelligenda eft;atqg fecundum Pla7 tonícorum fententíam magís quàm rei verítatem, INecg enímín hac re multum laborandum eít, vc Porphyrij autorítatem tueamur, | In fecundam partem,continentem generis fpedeit5 commu- nitates & differentias,annotatio. AEN quarta differentía generís & fpeciei , per dífferentías proprías intelligit magis proprías, quamujís etíam de proprijs paffionibus verum fit quod dícitur. Ex vltima colligere licet errorem íllorum,quí tradere folent;anímal , fi foli fínt homínes,fpecialíffimum fore,necy am^ plius genus permanfurum, In tertiam partem, quz continet communitates ac differentias | generis ac proprij, annotatiuncula. ER pradicatíonem vníuocam ín tertía conueníentía fíenificatur omnis eayqueno eft , €quiuoca,quomodo vníuoce przdícarí omnibus vníu echitibus commune eft, Alíter ab Aríftorele (umitur vníuoca praedícatío,vt alibi vídebímus. In quartam partem;quz eft de generis & accidentis commu nitatibus & differentijs,annotatiuncula. 2o] Npríma differentia,de priore quínro modo,qui eft fecunda caufalítate fermo eft.Omne e^ 7-ni accidés qualectic fit;fiue naturale,fiue víolentii,a fuo fubíe&o depeder,cad queda caufa, | cn primam partem tertij capitis,contínentem commtnitates & differentias | Differentiz;,ad pofteriora vniuerfalia comparatzannotatio. ! Ex fecunda Dífferentíae & fpecící communitate allegare folent,quod Socrates femper.fi | ue fit fíue non fic,& racionalís eft,& homo,occafione(credímus)accepta ,ex di&ionefem pcr. Verüm huíus non memínit necg Boetíus,nec Commentator,neg; etia ex Porph.fumítur fufficienter, In fequétibus ením dícít,accidens ín feparabile femper fuo fubiecto adeffe, vt cor uo nigrum, ex quo inefficacíter collígeretur, coruum fiuc fit fiue non fit,nigrum efle. Potíus «rgo huiufmodi di&um,ex loco Ariftorelís in Pofteríoríbus fi umprum effe videtur,qui habet, fcientíam verfari circa íngenerabilía & incorruptibíilía,hoc eft. praedícationes quatuor prímo rum przdícabilíum neceífarias cfTc, fempercg veras ,dequoalibilatíus. Sed quo pacto hoc verum fit,varíz funt díuerforum philofophorum fententia nec; inter omncs fatis cónuenít. Quidam ením íntelligunt, veritatem haberc illud;modo fubic&i conftantía ponatur E. fd IN ISACOGEN PORPIHYRII Quomodo hzcneceffaría eft, homo fi (ít, eft anímal , Socrates fi fit, eft ratíonalis,eft homo. V eràm hie 1$ paratione5 modus. cumílla antíquorum autoritate pugnat Alij in ralibus pracdícationibus fubintel^ piro ligunt modum poffibíle) copulam determinantem ,quem ín pradícatíonibus accídentíum «abiliáinr non íntellígendum dícunt;ne eríam neceflaríz fint, Sunt& alij qui copulam a tempore ab | necefarit. foluí dícunt,vt nullum certum tempus defignet,fed omne tempusiub diliun&íone fiue fir pre fens;(iue praeterítum,fíuc fu trum,fíue deníq poffibile;fed hoc re vera magís c(t onerare co^ Auicenna, pulamtemporibus,d eam a tempore abfoluere. Antiqui autem, vt Auicenna & alij com^ | plures,vídentur copulam íta a tempore abíoluere,vt nullum tempus nullamq; actualé no^ tet exiftentíam,fed cantum nudam praedícati cum fubiecto coniun&íonem , non quídem fe^ | | cundum exiíftenríam, fed fecundum intelle&um, in quo nung fít pradícatorum efentíalium E feparatio a fuis inferioribus fed manet eorum fempiterna vnío.À n autem hi aliquod efTe ef7 be: fentía ab efle exiftentize diuerfum ponant,non eft huius locí inquirere, In príma differentía € innuít Porphyr.differentíam fimpliciter effe qualitarem, efféntíalem ramen, atqj ob íd ín qua lepredicari. Speciem vero effe quale quid, non tamen fimpliciter , & folum quale, & ob id 1 homínem non ín quale , fed ín quíd praedícarí. Includit enim homo genus quod quid eft , & M ise differentiam quae eft qualitas ex quibus duobus habet vt fit quale quid . V1tima differentía -.. Üggidius Ro 3b Aegidio Romano exponitur de díuerfis diffcrentífs,quibus eandem ac vnam reipía di£^ - « sanus. ferentíam citcüloquímur,ne pluresferé eíufdem rei concedantur , Albertus poft Auicennam *." Art dehisinrelligir differentijs, quarum prior vt potentia fe haber. pofteríor vt a&us.An hecre^ go 7 TR &e dicantur omíttímus difcutere. Illud certum eft,ad eiufdé fpeciei fpecíaliffimze effentiam EX conftítuendam plures cocurrere dífferentías,vnà medíaté,alteram immedíaté, aut etíam ín^ ex terdum ambas ímmedíaté.Ex fpecíebus vero (pecíalíffimis, nulla fpecies effentíaliter com : ní poteft,co qpfint a&us quodammodo completí,qui ad alteríus compofitionem contrahí na Albertus, pollunt,niíi períndíuíduorum príncipía. INotat Albertus Porphy.quód ínconfiderate dixe , xítex cuiufdam equae cum quodam alino permíxtione mulí generatíonem fieri . Eundem re^ | prehendunt alíj , quía re&é medícus dicítur fanare zeerorum, ergo equa &afinus mulam ge^ nerant feu producunt. V erüm hac facile diluuntur. Singularíum ením pcr fe € ímmediace , funt generationes,corruptíones,atqy opcrationes. vníuerlalibus autem per accídens hec om^ nia competunt. INoftro íudicío veríus fortaffe accufandus eft , quód díuerfitatem pofuerit ínter vníuerfalía & fingularía,qua huíc propofito non fatís conuenit, INon enim partícularís equa & quidam afínus,efTentíaliter & íntrinfecus quendam mulum conftítuunt,(ed tantum ef fc&iua funr.príücipía;atcs externa,de quíbus ín í pla differentía nonagebatur, | [s Jn tertiá partem,continentem.communitates & differentias Differentia & Accidentis annotatio, - TÁC PW ERPREREPI Ipes ínfecunda communítare accipiendum eft,vt exemplum fít non accídentis infepa» rabilís, nam hoc non fatis conuenit.Sí ením actum fignificet, íam non erít infeparabile Sín aptítudinem, íam non accidens erít,fed proprium praedícabile, A ccípitur ergo vt fir dif ferentíoe exemplum,quomodo frequenter apud Aríftor.fumitur ín praedicamentis, pro vera differentía efIentiali,licet fortaffe non fit.Intelligitur aüt hec fecunda cómunitasde accidéte ín feparabilí,(equente cóplexionem índíuíduorü omníum certae fj pecicí,& talí accepto poftd in fuerit. Hínc excluía eft inftantía de cícatríce,Item depullis coruorii,quí noadü nigrífunr, In priorem partem quarti capitis,que continet communitates & differentias fpeciei € proprij, annotatiuncula, . EN tertía dífferentía íllud propríum dicitur a&u íneffe, quod habet fuum actum coniun» &umaptítudíni, quomodo mobile círculariter actualiter femper ineft celo,non autem ho | míni rifibile,quía inrerdum fola aptítudo ridendi homíni íneft, & non rifus iple. In quinti caput,quod cóplectitur cómunitates & differentias proprij & accidentisannotatiücula, P ima differétía no de oi accídete infeparabílí veritate cotínet,vt ex ante dí&ís coftare po teft.Ouod auté nigrüinfeparabile accídés fit carbonís,no videt vllo modo cófentaneti,cd | videmus carboné íncenfum,rubrü apparere,& cádefcere. Sed dícendü eft, (cnfum cüm carbo . n£ iudicat efTe rubr accefum falli , INo ením vera ibí eft rubedo que cofpicit, fed phafma poti | us feu apparítio queda falía eo cy particule ignís ín porís carbonís receptae,rubediné mentían | tur.Lucidum ením per nígrum vílum ,rubríi apparet;ficut in phyficisoftenditur , Eius rei cofír | matio poreft effe,quod extín&o igne,príftinam carbo nígríciem obtinere confpicitur, verüm : iftud non erat huius locí.Ex dífferentijs iftorum praedícabilium,fumí poffunt Maxime confie matiux quarundam argumentationum,quemadmodum traduntur a philofopho ín pofteri2 | oribus librís Topicorum , vndé omnía fere heec Porphyríum defi umpfiffe,verifimileeft, — Commentariorum inlfagogen Porphyrij, Finis, Neu MUN UU PNEU CRNURCON TP RN SUPERNE NTNTEENEUREMECSN NEST, Iq e -5&» Prooemiumin Categorias DICRPES qoGUE T TS. (à (Cw NTEQ V AM eorum qux de predícamentis non mínus grauiter & » I : acuté, quàm fuccín&é tradít Ariftoteles , declaratíonem aggredíamur , In | prímis, operisoffert fefe aperíenda íntentío,cumalijsnonnullis,qughuiu^ — ce difciplínze tyrunculís,praecognitu videbantur neceffaría.Quoníam auté : | praefentís libri propríum finem,claré infpícereadmodumdifficilecftexto — 7 ' ; tíus logíces fíne tentandum eft eum ínuenire.Logíca igítur (quemad modü ipfum nomen fatís indícat)quum fit ars quedam, actuum ratíonis díre&iua;ad ipfum raríonis Opus, vt propriurh fínem ordínatur.In hoc ením precipuecóparata eft logice,vt círca vnam^ quam; rem claré íntellígendam,bene fe habeat intelle&us nofter,quare & modus fciendi nó * incongrue ab A rift. fecundo Metaph.appellata eft. Nam cum ad ipfius regulas & praecepta, same gg? 7 rem de quacunq; quxrítur exígímus,nacuram eíus penítus peruidemus,S quíd in quouís ne B Ocio verí, falfiue ínfit, haud difficulter exploramus. Operationes autem intellectus noftrí, Tresintelle, — [| triplices omníno deprehendere lícer, Príma quídem eft, (implicium apprehenfio,qua re ali^ EUH d xy quam nude,intellígimus,níhil illí vel attribuentes,vel adímentes. Secunda vero eft ; fimplí Shuplidom e cium apprehenforum compofitío vel díui(íoqua res alíquas apprehenías,aut componi ad in apphento;- uícem,aut fepararí íntellígímus,atc; hanc mentalem enunciationem vocant díalecticí.Vtea Cópofitio — j cogíratío,qua homínem apprehendímus effe anímal,equum non effe bipedem, Sita de alífs. cus AME Et ín hac prímüm reperítur verítas vel falfitas . Tertíum íntelle&us opus eft ratiocinatío | feu dífcurfus,quo vídelícet mens homínís,ex vno cognito ín aliud progredírur,ex notis g^ nora collígens, Atq; haec eft argumentatio mentalís, vocalibus quidem & fcriptis per om^ ] nía refpondens.Secundum trínam ígítur hanc operationem íntelle&ualium diuifioném,tres quocp confentaneü erat logicae conftítui partes. Ad argumentatíoné enim feu ratiocínationg formandam ínueniendamq;quse principalior eft huíus fcientig finis, pertínet ea logicee por . tio,qu ínlíbris Príorum & Pofteriorum analytícorum infuper & Topicorum & Elenchorü a eradíta eft.. Enuncíatíonibus aut&jqua ín compofitione feudíuifione confiftunt;alfignara eft €a ars , quam contínet liber Perí Herm. Primae autem íntelle&tus operatíoní dirigendze., vt videlícet: vnumquodcqg ens:fímplex promptius rectíufq: quomodo oportet apprehendamus : & inrellieamus , híc Praedícamentorum liber deftinarus effe perhibetur , Erat ením príus ens fimplex feü íncomplexum,in vüíuerfo confufe difperfum;ac obfcurumjíta vt fi aliquado fim plex quippíam(puta albedo)íntelle&ui oblatum fuifTer,quid ipfum proprie fir, difficillimum . fuiffet inuenire atqs explícare. eo p confufione quadam albedinis narura,cum figüris ; cum quantítare, cum fubftantía,relationeqzín vnumfubie&um fir.commixta.INüc autem díftín^ &is rerum ordinibus feu claffibus quibuídam;& cuíuslibet feriei rebus adunatís atquereda^ &ís ad decem incomplexa,príma & egeneraliflima, fuis infigníra proprietatibus, longe facili" us círca fingula íntelle&us aciem figere audemus. V erm quando res ípfaejnéque adunanz tur inter fe; néque dí(tínguuntur fecundum eas conditíones,quas ín rerum.natura hnabetfed , Mi íntelle&us apprelieniioní funtfubíecz,id eft, quatenus interioribus quibufdam verbísfeu ^ - notíonibus dícuntur.& concípiuntur, quorum figna funt vocesíncomplexo. Hiíncfactum Intiio hu e(t,vta Boetío & alijs autoríbus;praefentis librí íntentio dícarur de vocibusíncomjplexistra^ iuslibri. . Ie,vt rerum fimplícium funt figniíficatiuz.:: Er profecto,firematrentiusconfideremus, — 5^ modico admodum ínteruallo diftarejíimó omníno in idem veríus recidere deprehendemus, | fiue dere fimplící apprehenfioneconcepra quatenus talís eft.(iue de voce,vt illam. figniidn .. H;tra&ari i ; «m íftis inter fe mutuo fímilitudínis eft. Er suh GU € dicatur. Tantus ením íftis nt | tft confeníus, vt quicquid Vni tribuitur id ínalterum quoc; (feruata tamen proportione) quadret aprií[ime;rei quidem quatenus res concepta eft voci vero vt ipfiusrei figno-Infubftantíae namque predícamento, | quemadmodum res homo, quatenus fpecicí nomine fignificata eft;contínetur,íra& nomen |... illlud;quatenus huíufcemodi reí eft fignificatiuum, in codem praedícamento dicitur colloca o» 3 hs Attaren íllud (auod ín inirío fux logicae admonuit Auicenna)nequad diffimulandüeft, Auicenna, 'éàm que de vocibus eft confyderationem,non effc per Íeex intentione logici negotíj,verürn s ss tianc,neceflitarem compuliffe,co cy res-hoc íllóue modo appehenfas;nori nifi vocibus exe 131508 2d | | | L * T IN PRE£DICAMENTA ARIST. primere,docereac ordínare queamus, Nam (i abf exteriorum verborum ádminiculo,om^ - nía ífta praftare pofTemus folo fermone interno,vel fi qua alía commodiora figna ínueniré 4n derebus tur;conrentís de vocibus mínimé tractandum foret, Sí quis ergo rogitet;jnum de rebus,an an de voci- potíus de vocibus príncípaliter hoclíbro difputerur, Huic fimpliciter ex do&iffíimorum au. apr obi. torum Theophrafti,D. Auguftini, AIberrf;& Thomae fententía ref, pondendum, praecipuam fophusipre curam & confideratíonem philofophís ín hoc opere femper de rebus fuifle, quemadmodum . dicamentis. 4 nobis anre eft expofítum;Quod autem Boeríus contratíuni fentire videtur,dícimus referé H heophrà- dum effead determínatum quendam huius artís effe&tum (eu (inem,nempe propofitiones & . " 2 ^ , " , , , ] Auguftinus fyllogifmos wnaxímé vocales conftituerejquibus velímus nolímus vrendum nobis e(t,fi qu& Albertus, documalís pracfentibus fuper re quapiam controuer[a, fuerít commentandum & dífferen^ Thomas. dum, Eandemlegem & apud. abfentes fübibunt f. crípturae.INon díuerfum a fupra diíctís fen ' - tíunt híjquí tríplicem cognítíonís praedicamentorum vfum vtilitatem affignantes,eamad defínítiones, & díuiiones rerum componendas, nec non ad intelligendos locos díale&ícos; plurímum momenti habere dícunr.Prudenter enim(vt quidam ait)& res omnes,& vocabu la omnia ín hos ordines docti homínes diftríbuerunr, & a fubftantíjs accidentia feparárüt, 2 í j , , E . zu rye & claíIes quaídam rerum fecerunt, vc vníueríae naturae ordíriem, ín animo concípere-pof^ fent , & dicturi quacung; de re; ín promptu haberent definítíonem ; & ftatim in hístabulíg cernerent;quid fingulis rebus cognatumfit,quid diffimile.Nani propofito quocunc genere x cwühmee fpecie;cuíus de definitione qusritur, ve] díuifione;(tatím ad eius praedicamentum eftre €urrendum;índe tanquam ex penu quodam,quz noftro ínftítuto accommodata fuerinr,!fa PES W€ 52 à " ; : s 3 om , P M P 7 e «ilé deprompturís,quam fané methodum ín inueftiganda motus definitione ín tertío Phyfi, iQ c Om , & anime naturaín fecundo de anima, alíss ínfinitis locís, dilígentilTimé fecutus eft nofter ^ Arift, Idem & ínlocorum díale&ícorum víu contín gít,quando vel a definitione, vel a gene reaut Ípecíe, vel acontrarío fumendum erit argumentum.Símiliter & fi inquauís figura co» ficiendus.erit fyllogi(musaut alía quaelibet argumentatio conftíruenda,necelTe eft ex hís prg | Xicamentis petí matería, Vídentür.enini quí praedícamenza tradíder(ic philofophijhoc quocg fpectafle;vt omníum rerum totíus; vniuerli(de quibus fingule fcíétise Ípecíatim & fu(ius tra &ant) cognitionem aliquam breuíxople&erentur compendio. Quicquid ením philofophus docet naturalis,hocferé pertínet ad pracdícamentum fubftantíz,aut quanrítatís vel qualíta» tis, Quod veró Mathemarícus;tótii pertínet ad qualítatis predícamentü,& quarta Ípecíé qua líraris.Quicquíd vero moralis philofophia docet, id prímz.fpecíei qualitatis líitibus cópre - héfum eft, Vnaquag; ením definiendo; diuidendo,aut areumentado vídetur vi hís pradica ' mentís,& ídcírcononnullí putant,decem praedicamenta effe; veluti decé locos,vndé adqua» uis propofitam quaftionem conueniens poflit ducí argumentum, . Ex predi&ís colligen2 Thomas dumefiquodnam fit (abíe&um fcientia-huíus feu matería.INonnulli,qui Tboma fectatoreg 'víderí volunt;arbítrantur fubíe&tü cffe vníuerfalejnon quídem ad hanc paffionem predicabi M SU UEN, in commentarí[s praedicabilium habet Egídius Romanus. Alij alíud affignauerunt, Hodie dicàmento to ordínabíle.Sed illud notandum eft;alíquíd tripliciter reponi in ferie praedica menrali,díre fepon. — ééjndíre&é;atc; reductiue; : Addunr quidam, & per accídens.Illud dire&e propríeq; ín prae Dircáé, dicamento alíquo contínetur, quod eft illius generaliflimum,vel de quo generaliffimum ín Indieà;, €? quod. uíd eft práedícatur, "dic fubftantía;animal;homo, Ioannes,caput manus alíacy hu * *ufmodi funt in praedicamento fubftantíx.Indíre&é aurem & oblíquo quodam modo in Prg :dícamento reponitur;quod íftiufmodí quide non eft,fed ín eíus quod proprie in praedicamen .to claudituryconftítutione venit,tang pars formalis,generís confufionem ad f; peciem conftí» Redu&ige, tuendam fua perfectione contrahens. T ales funt omnes & fole differenti magis propric. Re í "ductíué aurem, qug cnihíl eorum qug diximus finr,ad ea tamen qua díre&é in praedícamtis €ollocantur;tanq peculíaría queda princípía attínent.Ita ín praedicamento fubftantie funt ma tería prima,& forme. phyficee.In praedicamento c uantítatis, punctus, vníras,ínftans.In qua, Tiacis;angulus;& quorundam fententía gradus, Fodé modo morus, pro iupra fuarum $2 uuiq pecierum qa COMMENTARIA. 35» . - -— fpeclerum in pluribus reponitur predícamentis.Hunc tamen fub quantitate dírecté contíneri contenduntgonnullí.Príuatíones quoq; & negatíoneshoc modo ín eodem predícamento;ad quod res pofttiue quouis modofpectant,reducí dicuntur, Similiter & propríz pafliones redu cunturad ea predícamenta,quorum funt fua fubíecta, quancj has omnes Paulus Venetus cii Paulus Ye- alíjs nónullís;ad fectidam fpecíem qualitatis rcíjcíat.De entíbus etíam ratíonis longa fuít alrer "€ catio,quíbufdam ea in predícamento ad alíquíd ponentibus;alíjs vndecímum predícamen^ - tum;quod figní vocauerunt,eíldé affignantibus, alijs veró a predícamentorum ordíne & claf 2 fibus eaomnino excludentibus . Propterea quód Aríftoteles in Metaph. príus díuídat ens, ín ens ín anima,& ens extra animam. hoc eft,ens ratíonis, & ens reale, & deínde ens reale, in de cem pra dícamenta, a quibus fané non diflentíre videtur Boetíus, qui quum aperte tefterur, hec predícaméta contínere príma nomína rerum,X Aríftor.ín hoclíbro tra&arede prímís re rum nomínibus,(atís índícat ab hís ordínibus reijcienda nomína fecunda, feuimpofitionís fe cundz.fed & ipiius Dei quoq; íncoprehenfibilem amplítudiné non veríti funt quída ar&tís hifce predícamentorum límítibus concludere. V erüm his fanior potiorq; philofophorá pars refra^ gatur.Hecatq: huiufmodi dífquírere prolixíus,nó eft anímus.Pracfentílocoíufficíatomne ens creatum;pofítíuum & reale;alíqua predícamenralí feríe contínerídírecté,aut indírecte,aut re uctiué, Cuius declaratío(vt & caeterorü multorum, qua hoc libro breuiter perftrínguntur) ad merapliylit img ad logicum magis pertinere vídetur . Hactenus íntentíonem & vtilítaz tem operís,qua lícuít breuitate,explicuimus. De ordíne vero eiuídem ad caetera logicae Aríft.volumína,nulla eft controueríia,omníbus illi vnanimí confenfu prímü locum tríbuen tibus,Cuíus ratio ex antedí&ís perfpícua euadít, Addit Caietanus, quod quum genus, fpe^ €íem, cxteráque vníuerfalía definiri, ad defíniendí artem pertíneat, cuí hec praedicamentorü cognítio praeparatu r,praedícamentorum liber, Porphy.If. agogen naturaliter przecediít,Sed eo dé íure, & ante grammatícen illum collocare porerat;quü haec definíríonibus vtí debeat. INo 1: amen feu infcríptío libri eft, Categoríoe Arift.id eft;,Praedicamenta.Haec aute, vel ferícs predica ] Ero. mentales funt,velipía decem generalíllima,quaeordínum predícamentaliumfuntcapita, — | . Verusautem& germanus eíus autor eft Avíftor , Stagíríta Períipatetícorum prínceps atdg pater, quí non modo librí huíus fcriptor, fed & admírandae huíus do&trinz inuentor extítít, vti Themiftíio € Auerroi placet;quís Iamblícus quídam philofophus Archítam Tarentínum Themittius Pythagorce fectatoré,ídem argumenti ante Arift.tra&afle confirmer. Iftís expofitís,ad ípfius Auerrois; Arift.enarratíonéaccedereoportuná fuerat.Sed cü logíca (tefte Auícéna prímo metaph.)cír^ PP os ca intétionesfecüdas,prímis adiunctas, verfetur & occupata fit, atcp ín huíus libri principio à Auicenna; Boctío de nominibus príma & fecundz ímpofitíonis tra&etur;paucís ílla,quidna fibi velint, aperíre diximus opera precii. Omnino enim referre credendum eft,vt que proprie ín propo fita difciplina cractécur,intellígat audítor.Per intentione igitur nihil accipere debemus,d at^ tentionem feuconf(iderationem rei cuiufpíam.Hac ín primam & ín fecüidam díftribuítur,cu^ ius quídem diuifionis ratio fumitur,ex eo quod ín rem qua íntellíeítur dupliciter alíqua com petunt, Nam quedam ipfi reí fecundum fe, ecíamfí nunquam ab intelle&u comprehendere tur, conueníunt , vt homíni efle anímal, effe album. Alia vero eídem;non nifi quatenus per intelle&um concipitur , poffunt attríbui, quomodo homíni conuenit efle fpeciem,efIe predi catíi vel fubíc&tum in propofitione. Talia ením non ín homine,quarenusín rerü natura ex^ iftít reperíuntur,fed folum ín quanti ín intellectu eft . Príma ergo íntentío dicitur intellectus caattétío,qua r£ in reri natura exíftenté contéplatur, aut qua in rebus fibí oblatis ínfpicít ea dn que illis fecundü (uam natura competüt,vt homínis;albedinis,& fimilíum rerü notícía.Irem if la qua quís homine effe anímal vel albumapprehendít.Secunda vero ca,qua ín rebus fibí ob aus intuemur ea, qua illis conueníunt per íncellectus noftri operationem, vt intelle&u cog . Wofcente hominem eífe album ,li ipfe album de homíne praedícarí attendat, haec fecunda attento dícírur, Iam vero quod ín czterís nominibus íntelle&íuas operationes fígnifici^ tíbus euenire folet , vt videlícer frequenter ad res fignifícatas transferantur , ficur quum CODCeptus pro re concepra accipitur. Idem eríam iftis vfu veniffe videmus, vt intentio prí^ ma pro €o fumatur quod per íntentionem íntclligitur . fecundam autem intentíonem id vo ct; quod ínrebus confiderarís per íntelle&us operatíonemrelinquítur & reperitur, quod (fi . moco quicquam eft) nibil cerce aliud eft; ens quoddam ratíonis, quod iuxta díui Thomae fententiam,tu&icienter in negationem & relationem eft díuifum , Supponenda igitur hoc loco erunt huíufmodi fecundze intentíoncs effe relationes rationis, vt cít relatio albedínís ad hominem , non quatenus illi ineft, (ed quatenus de ipfo grises, hoc eft;per MA : » Z : iquem li durLiid Te (oc. TT ra MT TT e * quTOCvTwSTY GUÁCTETTTTRA Li 38 .1N PR&DICAMENTA ARIST. aliquem enunclatur & attríbuitur . Ex dí&ís proclíue fuerít íntelligere ac declarare, "P quo pa&o quínque vníuerfalium Ícientía , & caeterae logícoe partes, fint de f ndísínten^ tíonibus adiunctís prímis, "Txactant enim de relationibus feu habítudinibus generis, fpeci ei, per íntelle&us operationem proueníentíbus , quze quídem anímalí, homíni, & caet, con^ íunctz funt, non quatenus in rerum natura exiftunt ,fed vt apprehenduntur ab íntelle&u. Palam etíam euadít ex díctís , quaenam fínt nomína prímae intentíonís ,feuímpofitionis, € - Norten pri. dU fecundae . Nam nomen prímze íntentionis vocatur , quod mediante príma íntellectus me intétio- attentione , rem fienificat , vt homo, equus ,anímal , album , fonus ,& alia fimilía, qua re^ nis. bus extra omnem intellectum pofitis accommodantur, INomína vero fecundz intentio» : Nom fecti- nis funr , quae medíante fecunda íntellectus attentione , íllas ratíonis relationes defignant, ca UDPOUH vt fubíc&tum, praedicatum, genus, fpecíes , aliaque eiufdem farínze vocabula , que rebus per | 2 intelle&um confideratís duntaxat attríbuímus. V erm íllud anímaduertendum, huiufmodi .. fecundas íntentiones non modo rebus attribui olere, fed & íipfisfignis feu vocabulis, aliqua do quidem eafdem feu confimiles, Dícímus ením hostermínos homo, animal, album,vni^ : ueríales effedecp fubíectís vocabulís predícarí,queadmodum res fignificare vníuerfales funt, & predicantur derebus fubíectis, INonnunquam vero alías quafdam , qua rebus accom 1nodari nequeunt, vt que fignificantur hís vocibus, nomen,verbum,genus,figura, aduerbítz, propofítío,S fimilibus. INécs ením rerum hec funt diífcrímína,quum eadem res frequenter nomíne& verbo atcp aduerbío fignifícet. Quod ergo nomína fecunde impofitionis ipfis vo cibus feu termíníis fígnificatiuís proprie tríbuta fint , aperte teftantur , quoe hoc loco ín hunc anodum fcribit SE, Boetíus. Rebus(inquit) permanentíbus , & in propría príncipalítes maturz conftítutione manefitíbus, humanum folum genus extítit,quod nomina rebus poffer ámponere, Vndefa&um eft, vt fingulatím omnía perfecutus humanus animus, fingulís vo «abula rebus aptaret, € hoc quídem, verbi gratía, corpus homínem vocauit, íllud vero lapi^ dem , alíud lígnum, alíud vero colorem. Et rurfus quícunque ex fe alium genuílTet , patrís | vocabulo nuncupauit , menfuram quóque magnítudínís , propríj forma nominis termína^ uít,vt díceret bípedale effe aut trípedale,X ín alíjs eodem modo. Ereo omnibus nomínibus ordínatís , ad ipforum rurfus vocabulorum propríetates fígurafcp reuerfus eft , & huiufmodi vocabuli formam , que infle&i cafibus queat,)nomen vocauít,que veró temporíbus diíftribui, c verbum, Príma igítur ílla fuit nomínt impofitío,per quam vel íntelle&ui fubíe&ta vel fen^ fuí defienarent, Secunda confiderario,qua fingulis nomínum proprietates figurafc; perfpi cerent,X ínfra . Eft príma impofitio, vt nomina rebus ímponerentur, Secunda V€rQ, vt a^ ; Aequo^ líjs nomínibus ipfa nomína defignarentur, Hac ille, : 5 0 -— ca dicü In primi tra&atus libri Predicamentorum Ariftotelis caput primum, turd Uo -- tria prima S CpEeieamenta «ontinens, fcholia, JEU X MORE probatorum autorum , Philofophus nofter ante Predícamentorum tra &arum nonnulla documenta , veluti preeambula fiue praeludía qusedam , praemit2 fnen, tít,ad eorum quz dcínceps dícenda funt apertíorem intelligentiam plurímum facientia, quae ob íd Antepraedícamenta etíam veteres interpretes vocauerunt , Quin & finito pra^ dicamentorum tractatu , alía quaedam fubíunxit , eodem fpe&antía . Horum autem fin^ Huius libri gulorum vfum fuo loco indícabímus. / Atque hínc fa&um eft , vt totus hic liber ín tres patio, — tractatusfitdíuifus, In quorum prímo, de feptem antepracdícamentis fuccín&é pertrac&at, quae funt tres defínitíones , Duce díuifiones , ac totídem regulae, In prímo ígítur capíte pri^ Voalulorg Pi tractatus ; tres proponit definitiones, eequíuocorum Ícilícer, vníuocorum,X denomína^ vare, — tiuorum,eo confilio, vt ex íllis cognofcatur díuerfítas vocabulorum fimplícium. Sínon obfl ftít,quód due priores defínítíones,de rebusaccípi folent. INon ením dantur de rebus ín fe có fideratís,fed coparatís & relatísad díctionem alíquam,illas fignífícantem. Innuít ergo Arí^ | ftoteles, tríplex effe eenus feu differentíam nomin& fignifícatium, vel potius ipfarum rerum, Nicephor?. quatenus nomíníbus fienifícarae funt. INam quedam funr zequíuoca , alía vniuoca,alía verà Bociu. — denominatíua,quibus addít INícephorus ín fua logíca, & Boetius in praedícamentís,multíuo^ CIS ca,& dRerauóca: Aequíuoca quídem vocátur,qua nomíne quidem conueniunt, fed defíni C RNei tionibus dífcrepant, vt homo víuus & homo pictus, comparatione nomínishomo.HacGrg — * cis 9409 dicantur, Vníuoca (Greci fynonyma appellant) quae & nomine, & defínitio^ Diuerfiuoca ne confpirane, vr Plato, & Socrates ,refpectu hominis, — Díuerfiuoca, feu heteronyma, vni uocis directe oppofita funt,qug néque nomíne,néque definitione coniunguntur,vt homo,& | albedo, n memistuic mite ipis tnditeitl [ ————————— —————— sen |pnmc———E——mmmmSTu TS CNSLAM NNUS WES. v X3 v? flle concipíuntur. Quare canis aequíuoqiiéffe próbatür ad canem latra nrem,& cceleftem,fed appellare . Et horum que a.confilío profícifcuntur , Aliqua a memoría fiunt, vti cum quís COMMENTARIA. ki 2» | albedo, — Muftiuoca veró zequíuocís ex díametro oppofita ; funt plura nomina eiufdéom Multiuoca | E níno rei fígnificatíua, vt V írgilius & Maro,enfis & eladíus,qua cum Graecís zo2wówu4a vo^ cantur, vulgó tamen fynonyma folent vócarí,licet ea appellatio re&íus vníuocis quadrare : | videatur, Denomínatiua veró,qua Grací paronyma vocant,nonnullam cü praecedentibus Tenomimáe habent conueníentíam;ac(vt dícit Auguftinüs)ín hornonymorum, fynonymorum medío Auguftinus conftítuta funt,quód partím in nomíne, ác defirtríone cum fuis abítractis confentíant,& par - tím differant, vt fortis reípe&u fortitudínis,SC albus comparatíone albedínis, Sed anted ad accuratioremi definitionis equiuocorum ( quam" nobis in primo ftatím huíus operís limí^ | ne propofuit Ariftot.) explicationem proficifcamur,operaprecii erít alius nonnulladez^ . — ; quiuocis repetefe jadnotaregp. ^' Sciendum igitur eft ,aequiuocuminítio bifaría accipi. 3 Vno namque niodo aequiüocum appellamus vocabulum feu nomen aliquod, plures res dí V "uerfís rationibus , notíionibufg; fignifícans , quod recentiores'nouo vocabulo zequíuocum sequíuocans vócauerunt. Exemplum eft dictio canís;quae díüerfas res,vt canem marinum, Quid esua | anímal latrabile;& aftrum quoddam fíegnificat;fed rion fecundürn communem alíiquam ra» €**3 t Honem atcs.conceptum,id quod ín nobís experírí licet dum alíam cogitationem feu conce^ — - ed ] ta ptum nominís canís íi mente formamus;quandó audimus Lícifcami cffe canem,quàm cum | Biríum, Art vero fiue Platonem audíerímus effehominem,fiue Socratem, eadem manet fig 3 E níficatio termíní homo,quamuis díucr(ze res fint Íigníficatz, quía vna eademq; notíone res d non homo ad Socratem atq: Platonem, verum omnino vníuocurm ficut-& canís ad Licif^ ciue cam & Melampodem , quos vna fignificat notione;vníuocum eft; INeque enímabfurdd — — j | eft fed vfitatiffimum , eandem vocem comparatione díuerforum fignificatorum £quíuocum e— effe € vníuocum, ' Ex dí&is colligere lícet , orationem amphibologícam, qualis eft hiaec(li e» ber Aríftoc) non efTe aequiuocum,quum non fir nomen,Rioc eft, vocabulum Ífimplex.TNam nomínís appellatione ,etíam verba & aliae orationis partes, quaefignificatiuae funt,compre». j | henduntur, Vt ímpono aequíuocum eft, quía & decipere fignificat, & in aliquo ponere, Sí^-; militer comple∨dum mod9-a&iüe;modo paffiué capitur; quíuocum eft, tefte Boetio, Boetius, Sed neg; nomen populus, quod nurfc arborem;riünc hominum colle&ionem defignet; equi uocum cenferí deberet;quía ín illis diuerfis fignificationibus, non permanet nomen prorfus iidem & ínuaríatum,quum varietur quantitas prímeyllabae, verüm de hoc latíus ín priore | libro Elenchorum differendi dabitur locus.Syncateeóremata quocg hoc loco xquíuocanon | dícuütur,lícet nonnulla corum mültímode configiificent,quía nulla eís. correfpondet ratío, - necj mentibus nofirís vllius reííngerunt coenítíonem,fed tantum fignificantibus cermínis ad iuncta aliter faciunt eorum fieníficata apprehendí;d fí amota effent.Quamobrem & confi^ £nificatíuz dictiones appellate furit huíuimodi,ficut alibí díffufius eft declarandum, — ' : Altero módo vocamus zequíuoca res ipfas eodem nomine;fed díuerfis rationibus defig^ natas quo aequíuóca equíuocara funiorcs dixere, vt homo víuus & homo pí&us refpe&tu ter | míni homo,canís latrabilis € canís marínusrefpectu canís;. Porro dí&ío equiuocum vtró^ | que modo di&a,rurfus aequíuoca eft;ac multis dícitur modís,vt ait Ammonius ;Sunt ením E 4 zequíuoca qusedàa fortuna fcu cafu, nonnulla a confilio. A cafu,vt cíiín locis diuerfis quida ídem habuerínt nomen, Vt Alexander París,&€ Alexander Macedo," A confilio vero, vt fi cuí lubeat filios feruos , aut alías rcs quaslibet ; certa quadam ratione , eodem nomine tilium fuum maiorum nomine aut fuo vocauerít, Alía à fpe , veluti vbí filium fuum phi | lofophum fore quifquam expe&ans , Platonem nominauerít . Alía ab analosía feu pro^ Pportone, vt cum ab alícuíus reí proportione quícquam nuncupamus, vt pedem leái, ac montis vertícem , Quam ením pes ad iomínem , eam quocp pes le&í ad le&um rationem mi habet, Aliud ex eó dicitur ,quia ab vno,multa dicuntur, verbí caufa, cum orfi ab aliquo. EC cius appellatione quaecunque ab eo deducuntur vocabimus,vt medícum volumen,medíca poro. Aliud ex eo quód ad vnum multa referuntur ficuti quando ad finem quempíamre^ fpitientes ab illo denomitamus que propter ipfum fiunt, vt falubris exercíratío& potio fa lubris.Coterüm differunt hxc ab i[s que ab vno denomínantur,quód ab àliquo príncipio ges : dicantur illa, hec ad finem aliquem fpc&ent. Quae autem ab vio proueníunt;partím vt ab E exemplarí caufa appellantur,vr homo ín tabula depí&us ab aliquo vero homine,partíimab $ efficiente, vt medíca potio,medícum pharmacum,Síc feré Ammonius & Boetius. zT | E ij . Atquiuocorum 4e | IN PR&DICAMENTA ARIST. / À cafu, ird am Aequiuocorum« (4 memoría, . | ; alía L A fpe A caufa exemplari, iN confilio: Abvno . , S efficiente. pM vnum À proportíone. . Ex quibus patet;equíuocuma confiliononid tantum dící,quod vulgoanalogon vocant,fed etíam fub Elis comprehendere, qua ínfcholis díci (olent zequíuoca a cafu,cuíufmodi fere fungquaecunque à memoría vel fpe dícuntur, Relíqua tría genera equíuocorum a confi lio folerft iub analogo comprehendi, lícet vnum duntaxat proprie fecundum analogia dí» ' catur, de quibus etíam eft illud vulgó iatatum prouerbium, A nalogon per fe pofitum eft ac cipiendum pro príncipali fignificato. Per fe autem proferri intelligitur,cum non adhibetur aliqua determínatío diftrahens ipfum ad mínus príncipale fignificatum. Caeterüm dicta re gula quid frequentíus fiat, non quíd oportet fieri , praecipit. Sape enim analogon etíam per fe pofitum ad mínus: SETS Muni can refertur ab autoríbus,quum id locí circunftam tia requirít,vt apud Horatíum ín princípio artís poctica, . E Humano capíti ceruícem pí&or equínam ungere fi velít,S& varías inducere plumas, -.- /, Vndíg collatis membris vt turpiter atrum /.. Definat in pifcem,mulier formofa fuperne. —. ,, Speitarum ádmiífi rífum reneatis amici, s His przlibatís ad Ariftorelíco definitionis interpretationem veniamus , quz Ííc habet, Aequíuoca dícuntur, quorum nomen folum commune eft, fecundum nomen vero ratio V fubíiantig diuerfa. Cuíus de definito quonam modo accípiendum fit ,exiftunr controuerfiz, melior enim ínterpreiü pars ipfum pro aequíuocís zequíuocatis accipi confirmar, propterea :quod equíuocantibus non fit nomen comune vt talía funt;fed ipfamet (unt nomína fuis fig^ nifícatis communía. Sí tamen cuí arrídebit contraría*A egídij Romani fentétía, definítiong sequíuocantíbus nomínibus accommodantis, facile dixerít, in ipfa conftru&íonem tranfitius politam effe loco íntranfitiuz (quorum nomen commune efi)pro(qua funt nómina commu nía)id quod authoribus non omníno ínufitatum eft, V tcuncs camen defínítum Íumatur,fía tís docuít quzenàm fint aequíuoca nomína,quae vocantaequíuocantía, Cum enim aequíug^ «ans & zquíuocatum fínt correlatíua,ex vníus defcriptione leui opera quid fit reliquum cog molcitur.. Deinde vt de sequiuocatís intelligatur defínitio,reftar adhuc difficultas,an ea dis taxat hac definitione comprehendantur, qua vnum idemq; habent nomen eequiuocas,qua lía funt homo víuus & pi&us refpectu homínis,canís latrans & pifcis refpe&u canís.An etía illa,quibus díuerfa funt. nomina s'quiuoca communía,vt canís marinus refpe&u canís,& po lypus piícís refpectu polypí . Príori quaeftionís partí fauere Vídentur verba autoris . talíbug enim Íolís eft nomen comune.Fauent & expla literae atcp ínterpretum.Quibus ramen fecus videtur,hí plurale refpondent loco fíngularís numeri potitü elle. Scd nos alteri fententiz ac «edímus. Confulta autem ín plurali numero definiuit Philofophus sequíuoca, eoq» vni folí rei competere non poflit aequiuocatío,nífi € alía quaedam fit fímilís ac codem nomine con fignata,vt fi nihil aliud q canís latrans nomíne canis fignificaret,non effer canis latrans equi uocum.Idem confilít € in vníuocis defíniendís eft fecutus. Nihil ením vniuocum vniuocatis - &vt Íra dixerímus) ref; pe&u nomínís alicuíus effe poteftnifi etíam aliud quoddam eodem nó míne defienerur.Quare res índíuídua refpe&u firtgularis cermíní vníuoca proprié non eft dj «enda, Ex quo proínde confequens eftjnon omne nomen zequíuocariseffe vníuocansetiam — ^ EC xeípectu díuer orü,INam vocabulü Pyrrhi "sequíuocü eft ad Pyrrhum Achillis fili ,& Pyr^ L. | rhum Epiroren,fed' vníuocü tamen non eft . Nullum ením nomen vníuocü proprie effe po^ teft,quod manet índíuiduü, . Di&io (nomen) ín defínitione non tantum prímà orarionís par tem índícat,fed omnem in vniuerfum,quoe rei cuíufpíam fit fignifícatiua.fiue ea verbumir, E A ICRSEEREUA P eu ; aut sifoibuuliddarn ecc iie Peri hermenías dicitur, ba nomína funr;acq alíquid fignifícant) A equiuocationem verbí Credo,eleganter & acuté indícauit epígrammatographus illo difticho, Plus credit nemo tota, d Codrus, ín vrbe, * - Cuni fit tam pauper quomodoccacus amat, | ! Commune L e COMMENTARIA. 41 Commiurie autem nomen intelligitur; non quod de pluribus vniuocé dicitur (funt enim ; quadà zequíuoca índiuídua) fed quod de vnoquogy figniíficatorum fecundi eam ímpofitio^ nem,quam ínpraefentíarum habet, veré dicí poteft. Partícula exclufiua Solum , non omnía fimpliciter, que a nomíne ípfo diuerfa funr, excludit (INà poffunt aquíuocara preterriomé eri am alía quaedà habere comunía)Sed quod nominí vicínum eft € coníugatum(eandem fub ftantíze rationem fecundum illud nomen) íd quod fatís infinuar partícula fequens (fecundá nomen ver fub(tantia ratio eft díuerfa) quae ideo adíecta eft;ne quis fallatur, exíftímas nul là fübftantize rationem zquíuocatis efle comunem. Poffunt ením aequíuoca ín quibufdam fu :períoribus effentíaliter conuenire,in quibus ficut eande habent fubftantia fic & eandé fubftan tíze rationem, Sed non poffunt conuenire ín aliqua fubftantía per nome zquíuocas [ignifi^ cata,ratíone cuíus dicerentur eandéhabere fubftantie ratíonem, vt canís marínus boss la» trabilíscoueníunt ín brutojanímali,corpore,& alíjs generibus,ín quíbus prorfus eafde habét fubftantías,& fubftantiz rationes, v ndé & vníuoca lunt. Sed nó conueniunt in aliqua fubfiá tia fignificata per nome canis,quía vtrücpfecundünomen canis propríà fubftantía;ac proprí am fubfltíe ratione habet;& ideo acquíuoca funt ..- Porro quid per ratione accípíendü (it, va riant ínterpretü fententíze.nobís per rationé vídetur fub diliun&ione intellivend3 effe defini. tioné propríé dí&tam, vel conceptü proprii. Dico imprimis definitionem proprié dí&a, quía Arift.ín fecunda parte capitís de fubítantía ratione homínis affignat;anímal rationale mor» tale, Addo autem quód iub difiun&ione intellieendus fit propríus conceptus , quía multa funt & equíuoca & vníuoca;quae fecundü nomen nullam habere poffunt fübftantiae definit oné,quibus ramen fine dubio competunt ifte definitiones. | Sed rogabíit alíquís, cur fub ra^ tionenon poflit comprehendi defcriptio, qua vtimur,vbi vera definitio non fuppetit? Cui expreífe loquantur,vídetur tame qui^ refíponfum fit, quod lícet A inmoníus & Boertíus fic bufdam sequíuoócatíis eadem fubftantia defcriptio, fecundum nomen poffe competere, V er^ bi gratía fenfibile plura zequíuoce fignifícat;fi modà fir differentia propríé dí&a,modó pro^ pria paffio anímalis , quibus tamen facílé poterít affignarí eadem fubftantie defcriptio fe^ Nomécom- Quid ratio cundum nomen,quia plures illz fienifícatioaes ínter ie conuertuntur,hínc putamus defcri2- ptioné fub ratíonenon debere coprehendí, : Dictio ( fubftantia) apud Ariíftotelem bífaríam fumítur. Aliquando ením fignificat'ens per fe fubfiftens,, quod ab accidentibus ex oppofito díftínguitur , Alíquando vero cuiufuis reí effentíam feu partem effentíalem ,ín quo figniz &icatu vtítür híc Aríftoreles nomine fubftantia, Erít igitur aliquorum díuerfa fubftantie ra^ tio fecundum nomen;quando vnumquodg; eorum habebit propríam ratíonem,id eft, defini tíonem feu conceptum fubftantia fuce per nomé fignificatxe, vt defínitio fub(tantíae hominis viui, (ecundü nomen homo,eft;animal rationale. delinitío ver fubftantíae homínís pí&í,eft, Áámago homínís viui. Sed quorfum adiecíc Ari(toceles fi ubftantiznec díxiít fecundum no^ men ratío díuería? Refpondemus, vta defínítione fecluderec ea,quorum non fubftantía,fed . accidens aut alíud quippia;alia & alíaratíoneab equíuoco nomine fignificatur.V erbí gratía, alía ratione dicitur homo fanus;alía veró vrina... Verüm ea ratío no eít ratio fubftatie homi^ mis aut vrinze fed accidétís potius,cüm dí&io fanü nibil fubftantíe homiínís fíenificet.& ideo fecludenda funt haec a definitione aequiuocorum;ficut. € a defínítione vníuocorum fecludi: debent Ioannes & Petrus refpe&u nominísalbum,INamh1icet eadé ratíone dícantur albí,ea tamen ratío non eft ratíofubftantíae corum fignifícate per nomenalbum,fed accídentís tan ti, vt poflea dicetur, ^ Quemadmodum fuperius duplex diftinximus aquiuocum , quod dà zquíuocans,alterum quiuocarum , íta quocg vníuocum confimílem omníno diftín&io^ nem patí;operaeprecium eft praenofcere. V niuocum yníuocans varié víurpatur apud phí^ lofophos. Primo ením accípi folet proomni dí&íone vnum vel multa eodem coceptu fig^ nificante, quomodo índíuídua concedimus vníuocé prsedícarí de vno folo particulari. V e^ xüm haec acceptio(ficut ante oftendímus) ímpropría eft. Secundo modo vniuocum dicitur, Omne nomen plura ffenifícans,de quibus fecundum eadem rationem aut effentíaliter aut ac^ cídentaliter quouís modo predícatur . Síc omne vníuerfale vníuocé dicitur de quolibet fub ijdbili. Terrig nonnunquam fumírur,fed rarenter admodum,pro eo duntaxat,quod plura fignificat, de quibus neceffaríó praedicat, fiue íd eflentialirer fiat, fiue accidencaliter.Quomo do víus eft alicubi Porph.vníuoca praedicatione ín fuis quíng vniuerfalíum comunitatibus, .. Quarto proptié fumitur pro nomíne plura fignifícante,de quíbus natü eft predicari fecun dü vnam & eadem rationem illís eflentialíter copetente,vt animal refpe&tu homínis & equi, coloratü refpectu albi & nigrínon auté hominis X parietís, Totídé etia modiís vniuocatum íj diftinguendum E ed " dE J- Quid fub- ftantia. - , . 972 4i IN PREDICAMENTA ARIST. Éinitío vníuocorum manífefta eft ex declaratione defínítionís zequíuocorum,excepta vltíma partícula,cuíus tamen fenfum eríam fuperíus fatísíndícauímus.]Nam ea dícuntur habere can dem fubftantíae rationem fecundum nomen,qua communicant ín eadem fübftantía per no^ men fignificara,cuíus definitio vel. conceptus eft vnus X idem, vt homo & equus commurii cantín re fignifícata per nomen anímal,que eft corum fubftatía;quía eft pars effentialís vcri uíqg, cuíus defínitio eft eadem ratío fub(tantize amborum fecundü nomen fignificatae, Parti cula (fubftantia) addítur huic defínítíoni eadem ratione;qua fuperíorí adiecta fuitj)nempe vr ab ea feparer diuerfa fubíecta , de quibus propríum alíquod aut accidens eadém ratíone dí cítur, vill annes & Petrus dicuntur eadem ratíone rifibiles,albi,aut nigri. V erüm ea ratío no e(t ratíofubftantíz ipforum fecundum nomen, fed accidentis aut propríj. V.nde fi quís affig net vtríufcs ratíonem fecundumillud nómen;no a(fignabit rationem fubftatiz ipforum quid vtercp íit;fed qualís, 3 ideo fecluduntura definitíone vníuocorum. Sunt tamen quí admít^ tant, vníuoca darírefpe&u cuiufuís vníuerfalis,eenerís.fpeciefdifferentie, propríj,& accíden xis.verüm hí necs verba definitionis ínrelligunt,necg attendunt quíd Ariftoteles ín progret2 fu dícat. A (fignantur ígitur vniuocà rantumrefpeau tríü priorü predicabilium,eenerísfpe^ '&ící, & differentíx, € non refpecu proprif SC accidentís.Reddens autem huius definitionis exe *mpla Boetius dicítjnon modo fpecíes plures reípe&tu fui generís vníuocas elfe (res inquam xeípectu figníi)fed & fpeciem vna cum genere vniuocam efle refpe&u nomínísquod illi se^ e nerí pofitum eft, vt non cantum hominem € equum vníuocata effe cerminí animal arg: fimi les fpecies , fed-X hominetn X ípfum anímal. INam, inquít, € homo & anímal anímalía *: nuncupantur ,fecundumiígitur commune nomen, íi vtrumque defínías;dícís anímal effe fub ftantiam anímatamatcg fenfibilem,homínem quóque fecundum íd quod eft anímal,fi fubfta tíam animatam fenfibilem díxeris,nihilín eo falfitatis inuenies. Sicille, Quemfi fequi pla '&eat, concedendum erit,aliquam praedícationem (quam identícam vocare folent) vníuocá "Denomina^ quóque efTe, vt anímal eft anímal. Sed iam ad reliqua tranfeundum, |. Denomínatíuorü tiuorum de definttío apud Arift.haec eft. Denomínatiua dicuntur , quzecunq; ab alíquo, folo cafu diffe^ Rhidiud rentía, fecundum nomen liabent appellationem : Qux vt magis euadar perfípícua;(cíenda aumaswum Cft, denomínatíuum nomen generaliter fumprum nihil alíud effejquàm concretum accídéta - Jejhoc eft, quod accídentaría aliquam fignificat formam,ratione cuíus aut extrínfecus aut ín trinfecus de fubíe&to quopíam praedicatur, vt album,f. edens,(tudíofum,currere;&£,Díxímus concretum;Nam abftracta nion funr vnd denominatíua,nec; denomínatíue poffunrpredíca Denomina, I Veruncamen abftractü ipfum nonnuili denominans vocauére;alíts eam appellatione for Denomina- ma potius fignificatze aflcribentibus, -Denomínatum vero ea eft res,de qua denomínatíuts 4um, praedícatur, vc homo;aut lapís.. Díxímus etiam accídentale, quod noftra fententía nomina j hecaqueum;terreum, lapideum;humanum, ratíonale, fenfibile, & íd genus alía , fubftanti^ . as, vel fubftantíales dífferentías fignificantíadenominatíua míním? fint licet ipfa denomi^ natiuorum formam , &€ nonnullum ímítamen habere non negemus. Quod f quís ín conz | raríum velit contendere,cedemus cítíus quint contentíofe repugnabímus. Illud tamenad ir uertat, quod autores tradunt, ín hoc potiflimum ab Aríftotele denomínatíua cíIe tractata, vt cognofcamus,omnía accídentía ad fubftantíam quandam redu&ionem habere quare^ nus de ea ín concreto praedicantur, nimirum denominatíua ípfa ín accidentíum erece nu merantes. Porro vocabulo accídenralís,híc non tam proprie vtimur,vt tantum quint prae - dícabile contíneat,fed ad omnía quae fubíe&o cuípíam ínhzrere poffunt, extendímus,fiue ea, fingularía exiftant,fiue comunia,liue propría, fiue non. Addidimus quoq; (aut extrínfecus) 'Avguftinus quod Auguftinus dicat confilíum a fapientía fapiens dicí denominatiue, quum ramen confi -.. lionon ínfit fapientía,fed confulentis ingenio feu rationí, — Eft autem tríplex denomína Denomina- tíuum.INam aut nomine feu voce fola, quippiam denomínaríuum dicitur. aut re feu figni" tiui triplex fícatione tanrum,aut vtrog; pariter, Denominatíuum voce tanum eft concrerum,curn ab^ : ftra&o quopíam , voce quidem conueniens ín inítío,& differens in fine, cum quo ramen non | fienificar candem accídentaríam formam, vt ftudiofus,dum eum qui virtute praeditus eft fig * nifícatjnomíne tenus quidem cum abftra&o ftudium confentit,fed tamen fienificatu diffidet Denomina- Iaxime, Denominatiuum fienificatione rantum, eft concretum accidentale, non habens tiui fignifi- impolitumabftractum candemformam fignificans,cum quoín pr incipio conueniat,& diffe" cadione t rac cexminatione, Id autem tripliciter contingere aflolet, Prímo cum formo» nullum omnino i «(i nomen 3 di(tíneuendum erít, Suntenim vniuocans& vníuocatum relatíua.De defínitohuius fecunde | definitionis eade habenda eft ratío,quae dezequíuocís ab Aríft.defcríptis.Pené aurem tota de .- IS in fubíe&o eft ficnificar, habetqg fe * "oe : COMMENTARIA. - 43 eft nomen abftractum impofitum,quomodo curfor & pugilator,quando naturales potentías fignificant, denomínatíua dícuntur Íienifícatione tantum. Secundo, quando forma accide talipofitum quídem eft nomen abítractum,fed ipfum non conuenit ín príncípio dí&ionis cü concreto,vt ftudiofus ad vírrutem relatus;albus ad candorem. Hos duos modos mox a de finitíone qualíum expreffitipfe Arift, "Tertío modo,quando ínter abftra&tum & concretum eandem formam fignificantia tantus eft in dí&ione confcnfus,vt nec terminationibus quíde , .-.. inter fediftínguantur. Te(teeríím Boetio;mulier non dícítur denomínatíué grammatícaa grà 4 iui matíca;neg; fecundum Augufítinum denomínatíue dicuntur a fapíentía, verba fa pientía, . EgidiusRo Huius tamen contraríum Egídius Romanus cum alijs pleríícs fuftinet,fatis efle arbitrans,vt manus, concrerum dícatur denominatíué fecundum vocem, fi ipfum vel eius fynonymum code 'klinium ab abítracto ínfinedifcrepet./ Denomíuatiuum voce &fignificationefimil eft co^ — E cretum,cuí refpondet ab(tra&um eandem formam defignans, cum quo ín príncipio coucnit, & differt terminatione, vt album ad albedínem,fapíens ad fapientíam,ftudíofus pro diligen 2 : : r 2 r ) 1 : : e tí ad ftudíum,Neq; ením abfurdum eft,ídem efle varié denomínatiutm comparatíone diuer Vas forum, | Ad denominatíuorum ígitur propofitam definitionem redeuntes, dícímus ea defit : niri;que funt denominatiua nominis & rei, vel alíter,voce & fignificatione fimul , eo quod —— us cognítis haud difficulter alía etiam quae ímperfectíus denomínatiuí naturam partícipát, cognoící poffunt, INam (vt recte dicít Faber)deífs quse maximé ralía funt, precipua apud Ariít.determínationis cura effefolet. An vero definiantur duntaxat denominaríua eiufdem enominantis/facilé ex praecedentibus colligítur refponfio. Si fubftantíalia concreta, fecun^ Iacobus F. ber. concreta accídentalía,vt hic habeatur fenius. Denomínatíua dícuntur accidentalía concre^ .3 urn ea quae ante díximus a definitione feparare voles, íntellige nomen ( quzccungj) referre cxge* ta,guecüqgab alíquo,&€. — Ablatíuus(alíquo)accípitur proabftra&o. INomé Solo exclufio Í nemdeíígnatnóomnimodam,fed límítatam. Per cafum autem,;praetermí(lis quorüdam ali orurn fententíjs ,íntellígímus termínationem . hocením oportet ipfummet denomínatiuum a fuo abftra&o difcrepare;neqg fatís eft vc ín aliud genus.velipfum transformatum fic diffe^ 7 rat, Quarea definitione reíe&ta funt omnía denomiínatíua fignificatíone tantum, prímo aut: tertío modo.Q uz vero fecundo modo continebantur, non folo cafu ab abftra&is difcrepat, fed X príncípio.Per Appellationem quídnamaccípítdum fit ín fine definitionis, díuerfe func interpretü fententíoe , Quibufdà placet,appellationem hic effe deríuationem quandam, non quomodo grammatící tradunt abftra&tum a concreto fierí;vt íuftitíam a geniríuo fufti, fed veluti effe&tus a fua caufajac a priore defluit pofteríus. Significat ením abftra&um forma per fe,non vt eft in fuo fubícéto, habeto; fe tang formalíscaufa. Concretum vero eandem, vt . | t vti caufz formalís cffe&us atqg quoddam compofitum. Alij per appellationem íntelligunt accídentaríam praedícatíonem,quam dicuntur denomí natiua habere fecundumnomen;quod ipfarn habeant ratíoné forme per abftra&ü defignate. Hic dícendi modus fatis cofonac illi accidentium ad fubftantías redu&tioni , quam hoc loco tacité innuere Philofophi tradunt expofitores.. Trium íam expofirarü defínitionum praecí £quocorü pua hoc loco tradítur effe vtilítas & fructus,vt intelligamus,nulli zequíuoco dum sequíuocé yniuocori capitur,locü effe ín praedícamento,propterea q;non vna quadam ac derermínara contenti & denomi- eít fienificatione. V niuoca veró omnía eiufdem ínter fe ordínis effejatcp etíam cum fuís vní^ spese uocanribus; Porró denomínatíua díre&é ín eadem claffe cum denominantibus formis fibí juin. correfpondentíbus cohxrere, per accidens veró dumtaxat ad praedicamenta denominatorü referri, A quínas alicubi fentíre vídetur,concreta accidentaría & quguís abftracta vltíma ab Thomas, firactione reductíué tantum ad predicamentorum ordínes pertínere , Praeter hzc autem,dí^ &orum antepraedícamentorum cognítio ad plerofcg obfcuríores paffus per vníuerfamiogi^ Cam,.ficubi aequíuocorum;vníuocorum,aut denominariuorum inciderít métío, percipíendos plurímum adferet adiumentí.. ^ Híc notandum poftremo ,tríplícem fecundum ea pra Triplex pre cationem diftínguí folere. V nam eequíuocam,ín qua praedícatur zequiuocum nomen aequi Cicatio- ^ JL : ey 4Equiuocde — — uoce acceptum de aliquo fuorum fignificatorum,vt canislatrans eft canís,pí&ura eft homo, 1 - uncaurem zequíuoce capítur eequiuocum, quando pro pluribus fienificatís inconiunctim. fumitur, V eypi gratía,(i aequíuocé accipiatur fubíe&um huíus,canis eft albus,fenfus erít,ca^ | nislatrans,canis marínus,canisfydereus eft albus. quofit)huiufmodi orationes propríé no effe R4 enunciationes, Sed dehocín libro Peri Herm.plura. Alíter,&(nifallamur)rectius dícímus, nomen cquíuocé capi relatione facta ad díuerías oratíones,ín quíbus fecundum alíam & alí , ponitur fignificationem, Secunda eft praedicatio — qua fcilicet predícacur eo Vniuoc. OU ' iiij 9 t J » pP TM 1 i WE M ^ d * 44 C. IN OTRSEDICAMENTTA ARIST.* Denomin- de fuo vniuocato,vt Socrates eft homo, homo eftanímal,homo eft ratíonalís, . Tertía eft de eue nomínatíua praedícatío, quae tum propríé fit, quando denamínatíuüi voce & fignifícatione |t fimul de fuo praedicatur denominato, vt homo eft do&us,paríes videtur, Eotutn Secundi capitis,continentis duas diuifionesante- ! di . predicamentalesfcholia, «cadis qua l^ : : 151 ' ; 3x VIA Símplícíum tantum vocum ín hoc predícamentorü opere habenda eft con^ cuntur fideratío,ídeo diuifione quadam íncomplexas voces fignifícatiuas a complexis,quae e predícamentís exclufefunromnes,dilfeparare curauít Philofophus . Eorum (inquiens) quae Priorantep dícuntur;alía fecundum complexionem dícuntur;alía vero finecomplexíone. Cuius quídée , dicamenta- diui(ionís díuifum fumítur pro vocibusad placitum fignifícatiuis.nam hae proprifffime dícüi V; diuifio. ^" agr P A PV : * curjid eft;proferuntur,Q uare a díuifo feparata funt omnía fyncategoremata;hoc eft,configni ficatíue d&&tiíunculg,quales funt coiunctiones,prepofitiones, & plerag; aduerbía. Siue aure ad voces íolas díuifum contrahamus, fiue ad fcrípturas etíam extendamus X conceptus , paruá fané retulerít , Sunt ením haec tría ín iftiu(modi femiper parí lege connexa. Ab hac diuifio^ j 1 inper parirg : ne reífcere folemus eas voces, quae non vnaefüntjid eft, vnícum fenfum non obtínent.Quare Ares ds eequíuoca zequíuocé accepta proprie non erunt incomplexa,;nec amphibologícoe orgtiones 7 complexa erunt. In caufa eft,quod ex hísita fumptis, non poffit fieri enüciario vna; fed plu 2 res,de qua reín fequenti líbro latíus. INeq; ením refpondet illis vnus conceptus vel fimplex NS 4 ... vel complexus;fed plures non conftituentes vnum íntegrum conceptum. V erüm X hoc ad EC" Complex 2tium pertínet locum. Pro íntelligentía autem integríore membrorum huíufmodi diuifio^ GeUTPON ai. nis diftngui confueuír triplex complexum. INam quoddam eft complexum voce tantum, Nelex icóple- Et eft terminus fecundum vocemcoinpofitusex pluribus di&ionibus fignifícatiuis,cuitamen efl, án mente vnicus refpondet € fimplex conceptus,vt corpus animatum, quando círcumlocuti wéaccipitur,quomodo cft genus fubalternum praedicamentí fubftantíze , Ob penuríam ením fimplícíum vocum,cogímur nonnund compofitís loco íllorum non ímpofitorum vti,no qui Vdem vt príftíínam fuam,hoc eft, complexam retíneant fignificatíonem (nam fíc non alíud cg *oratíones verae; complexa forent) fed vt eandem plané tubeant functíonem;qua fungeren^ zur nomína íncomplexa,(i effent impofita.Haec alio nomíne di&a funt,íncomplexafignifíca tione tantum. Complexum fola fignificatione;fiue(quod ín ídem redib)íncomplexum vo^ : ce tantum eft,quod ín voce quídemfimplícítatem cu(todit nec; ex fíenificariua dictione con flatum eítfed tamen ín mente conceptum habet non alíum,£ fí complexum forct,vt verbü ámperfonale-currítur,]Nam hoc cum veré aut falfé fignificet, non fimplícem ,fed complexa neceffarió arguitur habere conceptum. Tale etíam eft nomen nemo, fi (quod vulgo rece pirum eft)ipfi complexus refpondeat conceptus ídem,quí huic oratíoni nullus homo,quod addimus.INam tantus eft noftrí íntelle&us vigor & perfe&ío, vt ea qug aliàs feparatím diuer fis comprehendebat conceptibus, vníca etíam (ímplicícg noríone complecti poflit,líce res finz alíoqui loge ab inuicem dilerepantes. Caeterüm iftud'ad aliü pertíner locü declarareCóple^ xum voce fimul & fignificatione,eft vox cópofita ex pluribus di&ionibus fignificatiuisfecá dum leges aítís grammatícee conftru&is, vel vna fignifícatiua & altera coníignificaciua,cui án mente refpondet conceptus complexus, vt homo fedet;homo & equus;homo albus, om^ nís homo,ad patrem,& fimiles orationes congruc. INam folcecifmí, ne oratíones quídem vel complexa vocarí merentur,quum ín eís pocius fit di&ionum confufio ageregatíoc; quedam, & conftru&ío legítíma.Incomplexum voce & fignificatione paríter,e(t dictio fimplex cui re^ | ipondet fimplex incompofituag conceptus,vt homo,equus, fortis, fortiter, currit; ambulat. E Haec enímomnía,licert quodammodo res plures fignifícenr,eas tamen vníco fimpliciq; con^ cludunt conceptu. Quare fuperuacanea iam eft illa difcepratio,quam nonnullí huc inuexe^ zunt;fint ne concreta nomína,verbacr, íncomplexa;an complexa?quüipfe Arift. nobisa per | tiffíme illam quaeftíonem fuis difloluerit exemplis. INeq; magni momenti eft quod adferunt, C - album ídem valerequod habens albedinem, íta de alijs concretis.Id ením íí modà verum | erít,non ad fignificaríonem,fed conuertibílitatem duntaxar eft referendum,quem admodum etiam de homine & rationali dicere lícer.Conuertuntur enim ínter fe mutuo horum fignifíca tiones fed non ob id contínue eafdem efTe oporter,eo quód res vna multímode poffit confy^ Rv derari.His íta declaratisdícimus,príore huíus díuilionis membro conríneri propríé ea, que ta voce & fienificaríone funt complexa, reductíue ecíam complexa fignifícatione, Sub pofterio reautem comprehenduntur incomplexa fignifícatione & voce fimul, & etiam fignificacione rami INam neg heec a praddicamentoriü exulant ordinibus, eo quód faltem ín mente dican£ fine com -—7 ^ DEC d ia. i : C e: (QC nem, i | (COMMENTARIA: 3i fine complexione;Porró complexío proprie eft plurium fignificatiuarum vocum apta com^ pofitío, Idem in fcripturis quog; & conceptibus accipiendum eft, iuxta vulgarem arc hís ín Ícholís receptam opíníonem. Sed de hac re alibi fortaffis commodíus. S Alteram díuifíonem ín antepraedicamentis affign auít Arífto.quadrímembrem hanc,Eorii qu funt,alía de fubíe&o quoda dícuntur,ín fubie&o vero nullo funt. Alía ín fubiecto funt, de fübíe&o veró nullo dicuntur. Alíà & de fubie&o dícuntur, & ín fubie&to funt. Alía ve^ 1 neg ín fubíc&o funr, ned; de fubie&o dícuntur, qua quídem díuifione , lícet aneuftillima atcp breuíffima (fi Boetío creditur) omníum fermonum multítudínem varieracemoy cople^ xus eft.ficur ex progreffu liquídg conftabit. Quand autem Albertus eam fentire videatur, eíIe generis in fuas fpecies;nos ramen re penficulatius examínata,analogi potius (vía díxe rimus)ín fuorum analogatorum proprietates;partím re ípfa,partím ex intellectus confídera tione illis competentes , putamus effe díuifionem, maxíme fi entis analogíam ad fubftanti^ am & accidens ftatuere velimus. INam effe ín fubíe&o vel non efle;rcbus ex fuapte conue^ nít natura, citra omnem íntellectus noftrí operam. At dici defubíecto X non dící,quemad^ modum&G& vniuerfalítas ipfa & partícularítasnon nififecundum mentis noftrae quandam có fyderatíonem proueníunt,vtín Porphyríanz Ifagoges fcholíjs índicabamus. Omníno aut rerum ipfarum,non termínorum hanc cfle díftríbutionem fegregationemqg, eft confentaneü, tametfi alíter exiftimanitium fententías non omníno reijcimus, Lícebít autem,ipfam ín du^ as bímenibres diuifiones redigere;ad hune modum, Eorum qua funt,quadam funt ín fubíe^ cto;alía veró míhíme, Et-eorum qua funt,quadam de nullo fubíe&o, quaedam de aliquo di cuntur fubíe&o.Ex quarum duarum membrís varié congregatis, hanc vnam conflauit Arí ftoteles, vniueríam rerum omnigenarum cógeríem breuibus termínis concludentem.INam prímo membro centínentu:s vniuerfales fubftantiz,vchomo,lapiís. Secundó partícularía ac cidentía, velut haec grammatíca;haec línea, híc color. Probar autem Aríft.ín litera, quenda coloit effe ín corpore vt in fubíc&o,quia omnís color íta ín corpore eft fortaffe nequís ve terum quorundam phílofophorum fententía delufus,arbitretur colorem non veram effe xe, fed apparentíam rei duntaxat. Coeterünr dicta probatio,non efta príorí;ac fecundum rer Pofterior antepredica mentalis di uifio, Boetius. Albertus ordinem probatíua. Vt enim ín communitatibus praedicabilium habet Porphyrius;acciden tía communiía príus ínfunt fingularibus,d eorum fuperioribus. Sed hoc fciendum eft obiter, coniunctiones caufales ením,quía,nam,quoníam,non femper apud autores cauíam ínfínua^ re reí probandse, cur ipfa fit aut ita (e habeat, fed cur nos corueníat credere,eam íta habere,, TTertíum membrum contínet vniuerfalia accídentía,vt erámmatícam,vírtutem.Quuarü fin^ gulares fubftantías,quales funt Demofthenes,Bucephalus,Ifter.Suntqs hac ipfa mébra aptif^ íime deícriptiones corum , quz in ipfis díximus comprehendi. Eft enim fubftantía vníuerfa lis(largiüs accepto vocabulo fubftantíz, à dum eft generaliffimum prímí predíeaméti)quae quum de fubíe&to quodam dícatur,ín fubie&o ramen mínimé eft. A.ccidens fingulare,quod eft quídem ín fubiecto,fed tamen defubíe&o non dícítur. Vniuerfale vero accídens, quod & deíubíe&o dícítur,& eft ín fubíie&o.Partícularís autem fiue prima fubftantia, que necp ín fub^ iecto eft,neq: de fubíe&o dícítur,qua definiendí ratione vtítur ipfe Philofophus in fequétí tra &atu.Eodem modo ex duabus illis bimembríbus díuifiunculis,colligende funt fubftanríe & accidentis vniuerfalís & fíngularís definitiones . Declarantur hacc omnía fuliffimeapud Boe poetius. tíumin enarrationibus Categoríarum Arift. Ceterám hoc non eft ignorandum, etíam díf ferentías (ubftantíales hifce membrís comprehenías effe;fimilíter & materiam & formá phyfi cas, vníuerfales quidé,prímo,fingulares vero,quarto;nilí ea fola quae in praedicamentalíbus ordínibus dírecté collocantur,híc recipere velimus, Veruntamen res fi&títíoe quae omníno effe nequeunt,vt Chymera,fphynx,hircoceruus,fimiíter & quae cum complexione dícuntur, proríus funt à diuifione fecunda repudíandae, quemádmodum ex diuifo eíus,& connexione ad pracedenten facilé anímaduertítur, Anautem horum membrorum íta pluralíter pro^ latorum quaternaríus numerus fatís fíran non,fed oporteat díuifionera toram ad fingularé numerum redígere,an fub membris fimplíciner exprelfis,alía quaedam ex hís commixrafub intelligere ficut alibi frequenter accidere folet, videmusa curíofís in quae(tionem verfum ef^ fe, quorum vorís ne vbíq; deeffe videamur, di&iciliorefcg nodos percurrere vel declinare po^ tíusq diffoluere poffe;paucis noftrá fuper hac re fententíà nó erauabimur aperire. Affirma nus igitur, in pracfentí díuifione nihil opus efIe pluríum membrorum addítione vel fubín^ tellectioriescp id in alijs plerifcg, praefertim quando membra omniía affirmatíue exprímunt, ' fit neceflaríum, | Sí quis ergo Íciícitetur fub quoto membro contineantur homo & fcíentía, » : Socrates ks IN PREDICAMENTA ARIS$T. Socrates & albedo. Refpondebímus,ílla quidem prímo membro comprehendí,eo quód de fubíe&ís quibufdam dícantur;ín fubíectís vero non funt, Nam homo non eft ín fubíe&o,er^ £o homo & fcíentía non funt ín fubíe&o.Hec verà quarto continerí, co quód nec; ín fubie^ &o fint;necg de fubiecto dícaritur , quía Socratí neutrum iftorum comperít. Quod fi quís.ob Obicio. . íjciat, Sí bona eft confecutío,Socrates non eft ín fubiec&to;ergo Socrates & albedo ín fubíecto non funt,proba erít & ifta, hec albédo nó contínetur quarto mébro,ergo Socrates & hec dlbe 2. parte copulatíad totum negatíue. Hanc perplexam quzftíonem inuolutamc difficultate, Diluio, — paucís expedíentes dícímus, probari firmamgqg effe argumeptationem negatiuama parte co^ ulatí ad totum, quando predícatum eft huíulmodi ; vc ipfum fecundum fe vel ín fineularé numerum transformatum,vnícuique partíumfienificctur attríbuí,fícut accídít ín noftris illis confequentifs, V erüm vbi predicatüi huiufmodinon eft,tii non obtínere robur. Verbi gra^ zía,recte fequitur, Ioannes non eft albus,ereo Ioannes & Petrus non funt albi,|Nam quí dícít Ioantiem & Petrum effe albos, vtrique índubíé albedine attríbuít. Fíerí ením alíter nequit vt albí finr. Non confequítur auté,vas partím víno partím aererefertum, non ímplet aer, ergo tale vas non ímplent aer& vínG, INam qui dícít vínum G& aerem replere vas,non attri buit vtricg partíum fubíecti ímpletíonem vafis,fed ambobus paríter acceptís.Fateor tamen huiufcemodi propofitíones diftínguí poffe ín duplice fenfum, ficat & hanc ,duo & tria func zequalía;funt quíncp,vt ín Blenchis,quum de compofitíone ac diuifione agetur, latíus eft de^ clarandum. Vtergó ad rem redeamus,contíneri fub hoc aut illo mébro prefentís díuifionís «^ . $rapluralíteraffignatae,non attribuitur vnf cuípíamreí fed pluribus fimul acceptis;atcg hinc ficcur non procedat índucta obíectío, V erüm hec extra ordinem, velut ex díuerticulo; dicta fint, Pendet autem íam declarat diuifionís íntellígentía,omníno ex duobus que modóre fiant declaranda,nempequíd fit de fubie&o díci,& quid efle infubie&o.Quí hoec terminis af2 fcríbunr,dící de fubíe&to definiunt, predícarí de effentíalíter fubifcibili, Effe vero ín fubíeto, w predicarí accídentalíter de termíno fignifícante formae ínhaerentís fubíe&um , INos, quibus . fermo de rebus hocloco magis placer, definimus íd defubie&o díci, quod de alíquo effent» alíter predícatur,nonvtfignum,fed vt fignatum,;vt anímalitas dicitur de fubiecto;nempeSa crate,& ratíonalíras de homíne,cum dícímus Socrates eft anímal,& hamo eft rationalis, Effe autem ín fubíecto, eft inhaerere cuípíam ficut albedo & dulcedo ínhzerent la&i , & rifibilíaa -homíní.Omne ením& folum áccidens predícamentale, hoc eft, non tantum predícabile, fed & id quod propríum eft;pertínetg aliquo modo ad predícamenrorti aliquod,ín fubiecto eft, Porro ípfemet quoq: Philofophus,ne mínus-fatísfecííTe ftudiofo le&ori fortaffe víderetur,que ESAE. nam dicat efle ín fubie&o;hifce verbis expofuít.Effe ín fubíe&o díco,quod cum,&C.Ex qui^ abiedo dA bus hec elieítur qe , Ens ín fubíecto eft, quod cum in alíquo it, no ficut queda pars, fcriptio, impollibile eft efle fine eo ín quo eft;ad cuíus euídentíorem notítíam, vifum eft breuiter o&o - modos quibus alíquíd alteríineffevulgG dicere folemus, iuxta Aríftor, in quarto Phyficorü enumeratíonemrecenfere, — Prímoítacg modo dicimus partem íntegralem fuo inelfe toti, vt manuí díoítum,dificio parietes, Secundototum integrale in partíbus. Sic S. Iob dicit fc ín carne fua vifurum deum. ^ Tertíofpeciemin genere , Ev ín vniuerfunvomne compofí^ -. tum ín fua parte effentíali,fic homo eft ín aníimali,in rationalí,in anima quóque;atq; matería. x - Quarto genus ín fpecíe, & omnem effentíalem partem fuo compofito, vt anímal & animá atq;corpus homíni,coloremalbedíní, |Quíntoformam in matería. Quí modus in duos mi rius communes fcindítur,prout duplex eft forma, INam aliter forma effentíalis (quam vo cantínformantem)íneft fue materíc , cum qua vnum pet fe conftítuít, vt aníma corporí ho rinís,alíteraccídentaría forma(quarh ínherere dícimus)fuo íneft fubíe&o,vt albedo hominí, Hec ením vnum quiddam cum co cuiíneft,non componit;quod illa facít.(ed reí iam confum matx,velutiforínfecusaccídít, .Sexto modo efteffectus ín fua effíciente caufa , vt rcgímen reípublice ín rege,calor ín pipere.Síc dícícur ín víno effe luxuría., Septímo modo in caufa .. finali eft ffnís effe&us,vt virtutesín beacítudíne, Oétauus modus eft, fecundum quem quíp píam ín locoeffe dícitur;vt vinum ín vafejhomínemín theatro. Verüm huric ín duos diftín Boetius, —XítBoetíus,nouem facíensíneffendí modos . INos Aríftorelem magis Íequimur, In defínítío^ e neígitur éíus quod eft ín fubie&o;brimam artículamfcilícet(quod cum ín alíquo fic)íntellíod mus generarím de quolíbet dí&orum modorum . Quamuís ením verbum inelle aequíuoce fu matur illís modis,poteft tamen nonnund fumi(ficut frequenter ín vulgarí vfu accídir)genera liter,vt quodammodo vniuoce plures fuas fignificationes comprehendát, aut ctíam omnes, | E REQUE es | fiuc íd do eodem míníme continentur , Probatur confequentía a fimili; quía vtrobíq: procedítura : —- EU UM M T COMMUNIUM UMNGMUU€MRUMMUUM€MM€MMISKKMPMKMPPE HM. ————————————E—————GUMWMM RE t 4- c 9 c ee Seuls aimed diit PG SNESCAER mags ARS Lu RE Fu A | fere poterít.Quid autem de albedíne communi,ea íng,que& in fubie&o eft,& de fubíe&o dí COMMENTARIA. 49 fiue id medíante conceptu effentíali fíat,fiue accidentarío quopíam. Id quod in alijs etiam sequíuocís fen raro vfu venít, Príncipio ígitur definitionis exclufa funt ea, quae nullo omní no modo infunt.. Quando fequitur(non ficut quadam pars)intellíge per oppofitum,negy fi^ €ut quoddam totum,neq; etíam tand vnà conftítuens effentialiter ídem totum. Quare ex^ : clufa funt omnía quz primo,fecundo,tertío,& quarto modis íneffe dícebamus, imo etía quae fecundum príorem partem quintí. ^ Vlríma definitionis parte reíjciuntur, qua ínfunt fex to,feptímo;aut octauo modis. Nam horum vnumquodg,, fine eo cui fic íneft;potcft confifte Boetfas. re. Hacc fere eft Boetij expofítío,quam ille magna ex parte a díuo fumpfít Auguftíno , ad^ Auguftinus uerfus quam occurrunt inftantíz. Primo enim non vídetur hacc definítío omníbus que ín Obie&io fubíc&o funt veré accommodari poffe , Quía albedinem Socratis pollibile eft effefine coin PHima- — » quo eft. Poteft ením effe fine Socrate, ergo fine coín quo eft. Antecedens probatur , quía Socrate mortuo,eíus relinquítur albedo ín cadauerefecundum probabilem opinionem ínli x bro de generatione & corruptione, ponentemídem accídens nonnunquamíngeníto &cor^ — — ^ ! 4 FUpto permanere, Secundo alijs a definito vídetur competere fic ínterpretata defínirío, Obie&iofe / , INam homo ín loco eft,non ficut quadam pars,X fine loco effe nonpoteft. Deíndeínferi^ ex uu orcs cali ín proxime fuperioribus funt contenti, Extra quos etíam elIe non poffunt, Sed & umo» [i 10mo & cunc creaturze in deo funr, non vtíque ín toro quodam (fiquidem Deus fimplex «(Ded vt ín fine fuo, & conferuatore,(íne quo omníno nequeunt confiítere. Ettamen con^ 4 fiat haec non effe ín fubíe&o, Ad priorem obie&ionem refpondendum eft, non valere cO gefgoggo — - fequentíam, albedo Socratís poteft effe fine Socrate,ergo poteft effe fíne eo ín quo eft. Sí ením ad priorem 7^ oc enthyrmema ad fyllogifmum reduxerís,addítione mínoris,hoc modo, Socrates eft id ín obictione. —//) quo eft fua albedo,& illa poteft effe fine Socrate, ergo poteft cfTe fineco ín quo eft,areumen | taberís a termíno partícularíter accepto ín antecedente;ad ipfum ín confequente vníuerfa^ €: liter fumptum,hoc eft quod dici coníueuit, a non díftríbuto ad diftributum.INam maior ex zremitas, videlicet Id ín quo eft,S&.in maiore propofitíone partículariter accipitur,in coclu^ fione vero vníuerfalíter, propter negationem quam contínet praepofitío fine , quod fi eam ín maiore vníuerfaliter accipi facías, falfa erít propofitío. INeq; ením Socrates eft omne il^ lud ín quo eft fua albedo,quía Socrates non ít fuum corpus;Inhoc tamen eft albedoSocra tís ,& permanet alíquamdíu ipfo defun&o.Quare nunquam fine omní eo ín quo eft , confi » 1 - ^ Refponfio ad pofterio» rem. cinurquam apparet permanere etíam fine omní eo ín quo efti dícendum,ftudiofis conie&a dum relinquimus «. Ad pofteríorem autem ad id quod prímo affumítur,facilís eft refpon fio.homínem,licet fine omniloco fortaffis effe non poflit;poffe tamen vtíq; fíne omnilocoín quo nunc eft confiftere, A ccídens veró non modó fine omni fubíecto effe non poffe, fed nec Ine eo ín quo eft, INeq; ením fíeri poteft,vt accídens fubíec&tum immediatum mutet ,ac de vno ín alíud tranfmigrer, quemadmodum homo dé loco in locum poteft transferrí , ficut ex Phyficís conftat certíffimé.Quod vero Boetíus adfert , malum,fi ín manu teneatur, manü ipfamodore malí complerí.INihil huíc obftat,neq: ením numero idem odor, quí ante malo intserebar, ín manum fe recipit,fed ideo manus odore malí complerí dícítur, quía malum odorem nouum ín manu producít. quale quíddam ígní ctíam aftantíbus contíngit, cu..s ar Sumentum eft; quod malí odor per hoc níhil remíttítur, quód manus quoq fimili imbuitur . edore, nifi fortaffis manus ipfa alío cotrario odore fit infecta. nam tunc Ven remítteretur, quía agés in agédo a palfo repatit, V erüm hec nó Logícz,fed Phyfice potius funt fpeculatío Ad tertiam, nís, Quod verà de ínferioríbus coelís ref pectu fuperior & creaturarum omnii refpe&u Dei atumpti eft; maiore videtur & dífticiliore mouere dubitatione , Poteft tamen (ni fallamur) haud incongrué refpoderí, qp neceffaría illa dependentía ínferiorü fpharraríü cocleftíü a fupe^ rioribus nó conuenit eís quatenus funt ín illis cang fuis locis.Sienim ab eís propterea necelT3^ rio pendérér. quía ípfis funt vt locís círcüfcrípra;ide oporteret & ín alijs locatis vfu veníire,vt 3» fine fuis locis omnino cófiftere nequírent. Nam vbí eít eadem ratío & caufa, idem quod; effe &us fit neceffe eft, Ac iftud falfum efTe euidentíus eft, d vt debeat probarí, Similiter creatu rea Deo non dependent neceffaríó quatenus eft ipfarum finis yel conferuator,eo qp non cu ; iufcy finis vel conferuantis ca fit condítío,vt fine ipfo nequear effe (uus cicAtus. vt cile fue SC rit exemplis oftendere, — Ac verá quoe infubíe&o funtomnia íllius (unt natura, vt fine fub Ae icto exiftere nequeant, acer ergo,quomodo falua maneat iam declarata huíus defínítíonis N interpreratio.Nonnulli tamen talium obíe&ionum violentia terríci, principium definitionis (quod quum ín alíquo fit) ad fecundam partem quínti modi íneffendi reftrínxerunt, definícis | (vtiappa^. | 1 j ——————— ——————————— M Ó— 1 ORNA NON Explicatio fiotabilis in litera aífig- ^ mati, b Obiectio in eidentis, | Refponfio, Literz con- clufio, $4 IN PR£DICAMENTA ARIST. dicuntur,S qua funt ín fubie&o difcrímen,quod dicit ex ante dictis dílucidum euadere, de^ finitionefcilícet vníuocorum & fecunda diuifione, non qp ex illis rand agtecedente quodam recte inferatur, fed qp íllís bené íntelle&ís, fine magno negocío etíam percípí queant,quaehic dicuntur.Confiftít autem díícrímen ín hoc,quód carum rerum que de fubie&o dicuntur, ne^ cefIe eft tam nomen d rationem,hoc eft, definitionem de illo fubíe&o praedícari.Earum verà quae ín fubíecto funt,lícet plurimae necg nomíne neg; ratíone de fubie&o pradicentur, vtpo te quando abftra&ím fignificantur, aliquze ramen earum (quaefcilícet cócretís praeditae funt nomínibus) nomíne tenus de fubíe&o praedicari poffunt, fed ramen fíerí nequít vnd, vt ea^ rum ratio talibus accommodetur fubíe&is.Declarantur haec exemplis facile. A.t dícet quifpí^ am.qui fierí poteft,vt cuipiam nomenattríbuatur,& non ipfius definitíorquum dí&et maxi ma topíca, Cuícunc conuenit defínitum,eídem & definitionem cóueníre,co quod ínter hec omnibus modiís perfecta efTe debeat conuertibilitas.Cuirefpondendum eft,non aliter híc cen feri rationem de quopíam przedicarí,ni(ide illo praedicetur effentíaliter. "Tum enim proprie vtratio,hoc eft,efTentíalis definitío accípitur.'Non autem oportet, de quo nomen fimpliciter pracdícatur,de illo defínitíonem praedicari effentíaliter. Ex noftroínterpretamento colligz^ dum e(t (ecundae partís ín hoc dilcrimine,quaeibi incípít, (Eorum veró quz ín fubíecto,&c.) duo membra ad eadem elfe referenda accidentía,non autem díuerfa;nifi fola confyderatío^ ne,íd quod ab omnibus etíam alijs, quosnobis videre contígít, interpretibus fa&itatum in^ uenímus.Et príus quidem membrum vniuerfaliter habere veritatem de omnibus accidenti^ bus,eo quód omnino nullum accidens abítra&tím defígnatum dícatur de fuo fubiecto.Pofte^ ríus vero, partícularíter dumtaxat;quod fint nonnulla accídentía, quibus non funr impofita concreta fubíectís accommodabilia,vr funt generatío,corruptio fonus. INeq; ením generari, corrumpí,aut fonare feufonora.effe ea dícuntur,que illarum formarum funr fubíecta, fed que zermíní funt,ad quos eft mutatío, aut caufze efficientesfoni. Pesfpícuum quoq; euadírmulto accipíalíter, praedícaride fubíeco, quum nomínibus accídentalibus tribuitur,d càm effentá . alibus. Loquítur veró femper Ariftoteles de nomínibus,qua non funt vltíma ab(tra&ione abftra&a, Nam ralía,vt humanítas,anímalítzs,C.non dicuntur proprie de vllo fubie&o. INon enim dícere folemus Socratem effe anímalítatem,humanítatem feu humanam naturá, Verüm huíufmodií abftracta fortaffe noagnouít Arift.Per ea quae adnotauímus facile elídz^ tur foluenturq; ab íngeníofo,quaecuncy aduerfus praedícta poffunt obijci, Ibívero, Alíaau» temomnía de principalibus,Xc.)intellígenda eft fíerí diftributio pro rebus praedícamentali^ . busdumtaxat,vt excludantur ínftantig de matería & formis fubítantialibus quae neg; de pri pilutio ex ,3'io loco pe * «nda. mis fubftantifs dícuntur vt de fubíectis.cum fienifícent res,qua non confideratione fola,fed & re ipfa funt partes illarum, necp etíam eifdem vt fubíe&is infunt,ficut ex ante dictis certó conftat, Interím ramennon negamus, depleríícy etíam eorum, qua ad nullum praedícamen tum diíre&é pertínent, verítatem contínere quod hic dícítur, Reducenda quóqueeft dequa nunc agitur propofirio;ad terminos fingularis numeri, aut fub duobus fimplícibus membris copofita erunt íntelligenda,vt morofioríbus ingenijs eripiatur omnis rixandí materia, Pro bat autem eam Aríftor. ín lítera índu&ione ímperfe&ta, duo exempla ( de quibus ac relíquís omnibus ídem fit udicium)affumente . Sed quonam pa&o valeant argumentationes ad ifto yum exemplorum probationem adduct (anímal de homíne pradicatur,ergo de alíquo ho mine,Color ín corpore eft,ergo ín alíquo corpore) a nonnullis fcrupulofé dilquiritur, INobís breuiter videtur príor confequentía vím fuam habere per príorem regulam anteprzedícame^ talem,qua dicitur,Quando alterum de altero pradícatur,Xc. Aut aliam Maximam quíua lentem.Dofteríor vero vídetur ínnítí huíc maxímae , Quicquíd eft ín fuperiore vt ín fubie&o, eft etíam ín aliquo ínferíorej& contra. Si aduerfus íam di&a obijcíatur ex Porph. Animalís ratio manet deftructís omnibus anímalíbus , & parí ratíone homínis ratio poterit fubíiftere, fublatís cun&is partícularibus hominibus, homínis autem & anímalís definitionibus perma nentíbus,certum eftanímal de homine pradicari poffe,ergo lícet nemo fit partícularium ho mínum,poterít anímal dehomíne praedicarí, quare corruet omne roburíam declaratarü ar^ gumentatíonum. | Huíus folutío, ex his quae ín communitatibus vníuerlalium & alibianno^ tauímus, petenda eft. Ex praemiffis facile intelligitur corollarium ,ín fíne textus contra Pla^ ronem,quí ídeas, id eft,formas (eu naturas rerum pofuit feparatím ab ipfis fingularibus exi fterejillatum, | Cuíus hzc eft reddenda fententia. INon poteft alíquíd aliorum exifterejqua^ do nulla eft príma fubftantía,. Quo fane fignificacur ímpoffibilitas huius copulatíux; nulla príma fubftantia eft,& eodétempore aliquid aliorum cft. Cur autem potius fic exponamus H4 ablatíuos COMMENTARIA. - $5 ablatiuos abfoluté pofítos;d(vt vulgo hic fíerí affolet)per coníü&ionem conditionale in cau fa cft, quía fi conditíonalíter explícentur, aut modus impoflibile determínabit toram hypo^ thetícam,aut tantüm confequens.INon príus,quía eàdem ratione liceret dícere,non exiftenti^ bus hominibus,ímpoffibile eft alíquíd aliorum effe. Eft ením haec conditíonalis impoffibilis, Sínulli homines fint,alíquíd alíorum eft, quum fit femper mala con (equentía.Non etíam po^ fteríus;nam fic falfa erít condítíonalís. Si nulla prímafubftantía eít , ímpoffibile eft aliquíd aliorum effe,eo quód antecedens poteft effe verumfine confequente.Si ením omnipotens Dez 7 us omnem prímam fuübftantíam nunc tolleret e medio,antecedens eflet nunc verum, confe . quens tamen falfum,quía lícet nunc nihil aliorum effer,poffibile tamen foret,aliquideorum — — efle. Nam polfibile eft;ipías primas fubftantias a Deo rurfum produci. A ccídít autemhíc & Obicüio, » alia quaedam dubitatio. Nam cumaníma rationalís,corruptís omnibus fubftantífs,effe pot^ x fit,vtfíde credimus certíffima,poffintq; ín ea efle plurima accídentía,vrícientío ac virtutes, —. — : videtur períclírarí illius corollaríj veritas. Ad quam refpondendum eft, Ariftoteli forraflis Solutio. | anímas omnes mortales effe,& cum corporibus ínteríre. Quod fi indignum tanto philofo^ (^ pho arbitramur, dícamus tum demum, híc prímas fubftantias intelligi non exíftere , qut nec -— ip: extent;nec vlla earum pars fit fuperftes. Secuas I i inui onferuntur SE Y i E aMti om: rüfubz d - Omparantur hac fecunda prafentís capítís parte ínter fe fubftantie omnes,per quatu flátíarüi — "or cónclufiones,quemadmodum fatís aperté monftrant margínales adnotatiunculz., uu Prim: conclufionis prior probatío,ín hac maxíma propofitione feu proloquío cófiftít.Quic A Ese prímae fubftantize viciníus eft , íd magis eftfubftantía, illo, quodabeftlongius.Ex quo — — »- equítur,fpecíem omnem magis effe fubftantíam fuo genere;fi ad eandem referantur prímam a3 fubftantíam. INíhíl namq; prohibet;alíquando genus effe magis fubftantíam fua fpecie, re^ 3 latíone facta ad alíam & aliam fubftantíam prímam. Anímal enim ad Socratem relatum, 2 snagis eft fubftantía.&j brutum ad hanc cornícem, eo quod ínter illa folusefthomo, interhzc vero auís & cornix medía funt. — Eíufdem prímze conclufionis probatiofecunda,huic maxi m innititur ,Id quod alteri fubftat, magiíseftillofubftantía, INon oportet autem, vt quod fubftat pluríbus, maeís fic fubftantia,q íd quod non tam multís fubftar,nifi etíam huic íllud fubftare probetur. Alioqui enim equus magis cflet fubftantía à homo, quod eft contra fecti damconclufionem, In quartz conclufionis priore probatíone;illa dícuntur primasfubfti^ tías indicare,quze de illís ín eo quod quíd eft praedicantur.Id quod necs accídentíbus conue^ nit,necy etíam fubftantialibus dífferentíjs. Dum dicitur ibídem ( Interrogatus ením quídna aliquis homo fit , conuenientíus, &€.) Interpretetur comparatíuus proprie,vt ínferre líceat, ergo vtrumcy conueníenter refpondebis; non ímproprié , quomodo Saluftíus (tefte Macro bio)dixítmare Pontícum effe dulcius quàm caetera , id eft mínus amarum. Vtautem pro bationes líterze euadant planíores, conftítuenda eft triplex rerum feu termínorum multiruz do atcp congeries. Vna prímarum fubftantíarum, A Itera fecundarum omníum, T ertía NO LU vniueríorum accidentium . Caetera per fe funtfatís manifefta, br. —., Cótnuz Adnotatio in tertiam partem eiufdem capitis,fubftan- — — ne eftoí tie proprictates continentem. v^4 : f b ü E propríetatibus fubftantiz , & preecípué fexta; fic habet Boetíus.Poft enumeratione E an -——^ fubftantíarü & diuifione,in qua alías primas,alías fecundas effe pofuit, quoníam fubfta ttg, tic definitio nulla eft reddíta, íccírco quía gencralíifimíi genus definítíonibus nó tenetur;pro príetatem quandam cupit exquírere,quafi lignum alíquod,quo fubftanría queamus agnof^ «ere , príufc quid ipfis fubftantíjs communiter poffit euenire, proponit. poft vero quid illis Proprium fit, quadifit. Sed ídcírco ifta praemittít,vt adiftud verum proprium fine vllo errore : perueníat,& quod veré eft fubftantíarum propríum,vltímum dícac.hactenus ille. Ex quoap ^-^ 3 paret;quing: príores propríetates , communitates potíus feu coramunes conditiones fubftan | tíarum effe vocandas cuim proprietates. Siquidem id demum veré propríum exiftiman^ dum eft,quod omni;folí, atq: femper conuenit. Lícebít tamen & alías priores aliquo modo proprietates vocari atríbus illís primis, quae funt apud Porph. propri; impropríjsacceptio^ .. t» nibus . Nolumus ením fuper nomine odíofius confli&tari ficut nec deordine ac díuerfitate di * &arü fex propríetatti,ín quíbus fubtilíreríndagandiís,mirum d fudárunt quorundi plus faris curíofa ingenia. Paucis tamen aduertendíi duxímus , fecunda atq; tertíam non nifi (ecundü mentíi noftrarü confyderationes,, rebus aut termínis conuenire ac attribui, Reliquas veró bs ! iiij quatuor "TI * 2 j | | 44 IN PREDICAMENTA ARIST. ; quatuor ín resipfas vt re vera exíftunt,non vequodammodo apprehenduntur,veríffime qua drare,ínter quas tamen fola fexta pofitíuum quiddam, vt vocant philofophíhoc cft;affirma^ Primafub- tíuum complectítur. Príma proprietas varié a díuerfis affignatur . Quídà eam affirmatiue | ftant pro- exprímunt;hoc pacto,aptum non inelTe fubíecto,fed quía non confueuimus ad puras negari PHc35 ^ ones ponere aptítudínes,ne nobis íriímmenfum excrefcat talium aptítudínum feu propría^ rum paffionum ín codem fubíe&o caterua , INam ínfíníta funt, quae de eodem negari pof^ E - funt, malumus prímam fubftantíz proprietatem aflignari, non ínefTe ín fubie&o, quae non facelfet nobis quícqi negocij, fi modo quae príus ín fecunda díuifione deco quod in fubíecto habuímus,ín oblíuionem nó abítre. Eítq; propría fecundo modorefpe&u fubítantie,eo quod omni& non foli conuenít,|Nam & differentijs competit fubftantíarü conftítutíuís.Ex quo ar^ guit ípfe Arift. cam non folum accommodari fubftantíjs, nímírum fencíiens,differentías huíuf anodí nequaquam elle fubftantías,quod ramen non admíffurum fe de partibus íntegralibus fubftantíarum índícat ibí (nemo autem turbetur,&€.)Scimus,alíos fecus hunc paffum ínter pretarí , fed:an re&íus,iudiciü efto penes le&orem diligentem. Maléhabet nonnullos,quod ín quibuldam translationíbus legatur ( fecundarum fubftantíarum partes efle in torís, Kc.) Perfuafum ením habent,fecundas fubftantías,naruras effe a fíngularibus re ipía díuerfas,in. diuifibilefcg, ficut non multo antea nobis eft índícatum . Quibus primüm refpondere poífu^ mus,addítionem adíe&íuí (fecundarum)non inueniri in Boetíana translatione, necj eríam in exemplaribus greecanicis . Deinde veró cum fecundis fubftantíjs accídentía ínefle cradang Puch, Arift. & Porph. cur ambígere debemus;an ípíís adíint partes integrales. Certe fibomínem 2 vt homo cft,dubítem habere caput,ventrem,cor,aut pectus,rídear, X meríto pectus habere neger. Hoc propríetas,fubftantías ab accídentibus feparat,qua an eríam conueníat acci^ dentí;a fubiecto fuo per. díuínam omnípotentíam feparato (vt quum ín facerrímo Eucharí^ ftize facramento, corrupta fubftantía panis, permanent color € quantías atq; figura cum no ! nullísalíjs)non multum mouet Aríftorelem, quí fuper naturales vires nullam fortaffis ag nouít potentíam.Praeter eíus ígítur mentemloquendo,contínebuntur huíuímodi accídencía ín ífta propríetate ,fi non effe in fubiecto fit, iam nulli fubíe&o inhzrere.Sí verofít,non effe Otictio cs 2Ptum fubíecto ínherere, tum ne ilís quide accidentibus adaptabitur,. Vtrum autem lí» tra fecunda Det, per nos lícerample&aris . Hanc autem propríeratem oftendit Ariftor.índu&ione bi^ literz ratio membri, fed círca fecunda partís ecundam probationem,quas ad formam [yllogiftícam pro. nem. ^ xíméaccedic,nonnihil íncídit difficultatís, INam ín prímis maíor propofitio ralis Íyllogifmá Obictio, (A13 vídetur,(fcilícer nihil eorum quz funt in fubíe&o, S. Ex ea ením confequeretur fcientá amQquía eft ín fubíecto,non dícídelubíecto, cuius oppofitum determinatum eft in fecunda dà uifíoneín antepraedicamentis.A d quod refpondent plurímí, fubie&ü híc paulo d íllíc ftrí&i^ us accipí,nempe pro príma fubítantía,quomodo conftat veríffimum effe;níhil eorum quae íi fubie&oluntjhoc eft;príma fubftantia; praedícarí nomine & ratione de príma fubftantía. Sed tamen cauíllabítur quípíam,no concludi vniuerfalíter, fecundas fubftantías nullis fubíectis .. omníno ínefle,fed tantutü quod non infunt primis, Cuí dicendum, càm príma fubftantia fín ;cxH vniuerforum accidentíum vltimum fubíe&tum ac fundamentum,ex eo quód oftenduntura^ -.—... liquanon íneffe primis fubftantijs,ranquam fubiectís fatis probatum effe,illa nullis omnino ^. fubic&is ineffe. Horum refponlioni, quantum ad pofteríorem partem attínet ,omníno affen timur. fed priorem partem,qua dicebatur dí&ío (fubíecto) ín vtrácg praemiffarum fumí pro príma fubftantía;refellere videtur ea pars textus quae habetGreflibile namcg & bipes de ho mine vt de fubiecto dícuntur. INam homo non eft príma fubftantía,fed fecunda. R e&íus igi^ tur & conformíus dícemus,dí&ionem(fubie&to) vtrobig; generalíter pro qualibet fubftantia capi, aut certé ín maíore extremítate pro quouis fubie&o inhaefionís, ratione partículae (effe ín) In medio veró fyllogifmi pro quauis fubftantía, quemadmodi ratío lei poftulare vidc^ Seciida fub- tur. Verüm cur hzec zequíuocatío nihíl obftet íntegrítatí ipfius fyllogifmi, ftudiofis inquíren^ fantic pro- dum relinquo. .— Secunda fübftantíe proprietas eft, vniuocé predicari addüt feré de primis pr2?- — (obftantíjs,ne fciliceraccidentibus poflit applicari,quibusnon folum vníuoca, fed & denomí natíua praedícarío conuenit . Quae ha&enus fubftantio propríeras effe dicitur, quía fecundae uomodo ; ; ; : . ; ntelligédd fubítantíz propría. eft fecundo modo, vt ex textus declaratione liquido conftar. Vera le&io fita pricipa príncípij huíus proprietatis,fic haber apud Ariííto.Ineft autem fubftantífs & differentíjs, om li nàty fub- nía vníuoce ab ipfis. praedícaríOmnía ením quaeab hís praedícata fumuntur,aut de índíuidu^ Uu s ís praedicantur;aut de fpecíebus,&c , vt in graeco codíce lícec afpícere, Hunc fenfum fequun^ tonem, — tur vetufti interpretes, Illud autem(A principali nancj fubftantia nulla eft prgsicarion licet ! ; Alberto, COMMENTARIA. | T Alberto, Fabrdtp probet dí&am propríetatem non omni fubítantie conuenire, nobis tamé cum plerífc alíjs,videtur ad eíus quod ftatim praeceffit declaratíonem propiusfacere.Síeni^ icat autem,a nulla príma fubftantía,tanquam a praedícato (quod digniorem in propofitío^ ne locum obtinet)proueníre praedícatíonem propríam feu ordínatam, fcilicet qualis fit fupe riorís de inferiorí;autaccidentis de fubíe&o fuo.INam ímpropríam predícationem quandam, Boetius, vuleo identicam appellatam(de qua Boetíus ait,nullam effe veríorem praedícatíonem,ea ín quaídem de feipfo predicatur)cffici poffe per prímas fubftantías,velex indiuíduíPorphyría^ — 7 na definitione lícet arguere . Si cui noftra hec plaae fimplícitas mínus fatís facíat,inueníet a^ Te pud Caíeranum duplicem hocloco diftin&am pradícatíonem, videlicet, ex fe & ex íntelle^ T. cu. &u,X apud Albertum,artífícíalem & naturalem. — Tertíam propríetatem fi affignare pla ftantiz pro- o ceat,víderi fignificare hoc aliquíd, erít propría fecundo modo refpe&u fubftantíe termínis prictas attributa Omne ením vocabulum pradícamenti fubftantize,hoc alíquíd apparet fignifíca^ N re fed non folum,eo quod íftud etíam competat differentifs fubftantíalíbus, vel Alberto te^ e fte, € fecundum quoídam,accídentíum etíam concretís. Caeterum íjs quibus id non placet, | propría eft quarto modo. V erbum(víderi)hoc locoomneanímiíudicíumdefíenat,fiueíd ve - . ES rum fuerít, fiue falfum.INam príme fubftantie veré videntur hoc aliquid fignificare, fecundae nme vero falíé,vt textus declarat,vbi probatio ílla(Indíuíduum ením,SC.)ne cauíllationem pati E: arisjíntelligenda eft fecundum materíam prefentem & fubie&am,de indíuiduo fcilícer fub Ep. » tantíalí. Alioqui enim confimili argumento probarentur fingularia accídentíum, vt hec al^ : ^ bedo,hec linea ;fignificare hoc aliquid. Sí veró aflignetur fignificare hoc aliquid, erít propr Quidhoc 9 d um quarto modo refpe&u primae fubftantize, ficut fignificare qualequid reífpeétu fecundae. aliquid. ^^ —.. Per hoc alíquíd,íntelligenda eft fubftantia fingularís.Nihil enim proprie & per fe alíquid eft es fiue ens,quod non eít fubítantía. Pronomen autem ( hoc) fingularíratem manifefté infinuat, Caietanus. ——— quum nihil comune demonítrarí poffit,tefte Caietano,adnotat Albertus fubftantiam fingu^ Albertus. — 4 larem a fuís indíuídualibus príncipíjs habere,quód fit hoc. Quod autemaliquid firjaforma Potius fue fpecieí,que ín ipfa eft, quac iplius effe totum íncludír. Nam(fi Boetio credítur)omnís res 2 abalio habet quod fit,& ab alio quod fit hec. Quale autem quid, fiue quale aliquid;a dí^ uerfis diuerfé accipitur. Auícenna,& poft hunc Albertus, tradunt quale quíd appellarí híc compofítum ex praedicato , quod ín quíd predícatur, ex altero quod dicitur ín quale,hoc eít,compofit& ex predícato quod ín quíd praedicatur, & ex altero quod dicitur ín quale,hoc eft compofitum ex genere & differentia. Itaq; homo dicítur fignificare, qualé quid, quia huma nam naturamfignifícar, quae ex anímalítate & ratíonalítate conflatur, & íta ín alijs, Verüm Obieaióes, haec ínterpretatio mulrís impetítur obíe&ioníbus, Prímo;accidentia etiam,vt albedo, figní Prima. fícant compofitum quíddam ex genere & differentía, quorum illud ín quid predícatur, haec ín quale,non ergo erít fecundis fubftantíjs propríum fignificare quale quíd,quod tamen fub Secunda. indicare vídetur Aríft, Secundo,hec bominis defínítío,animal ratíonale,quze non eft fecun da fubftantia, fignificat quale quíd, nimirum genus cum differentia. Tertíó,genus genera^ Tertia. liffimum,tantum quíd fignificat,non etíam quale,cum ex nullà componatur differentía,qua : xe fienificare qualequid non omnibus fecundis fubftantifs competít, Quartó,príma fubfta Quartz. tía; vt Socrates,ad hunc modum etia videbitur quale quid fignificare. Res ením que eft So «rates componitur ex genere & differentía. Ad prímam facile refpornidetur , quod quamuis iode albedo,aut alíud accidens quale quíd fignificer, non tamen quale quid ípfarum primarum : fubftantíarum, ad quas referenda funt ea,qua de fecundis fubftantijs dicuntur. Aliter re fpondendum eft.dí&tíonem quíd,feu aliquid,hoc loco pro folis fubftantijs accipi, quomodo non fienífícat albedo alíquíd,fed tantum accídens, quod cum in predícando modum fubfta s: the imitetur , aliquo etíam modo alibí admíttitur ín quid praedícarí. Adfecundam refpo ecunda, endum videtur, quód ralís definitio non tam compofitum ex quo-& quali fjenifícat,vt fe^ - cundae fubftantia quàm íllius compofiti partes. V el dicatur hic Ariftoteles loqui folum de ,.... confufa & non expreífa diftínétacgg in partes fignificatíone qualis alicuius, Ad tertíam di^ Tertis cunt.fecundas (ubftantías omnes,preter vnum generalíffimum,fignificare a&u quale quid, Generaliffimum veró,tantum poteftate quale quíd importare; vt ex Porphyrio manifeftum efle poteft, Quare potíus volunt, generalilfimum figni icarealíquid qualificabilejhoc eft, per duftus e qualitatem effentialem contrahibile,quod tamen híc aiunt fufficere, Ad quartam refponz 9 u dendum,quód lícet príma fubftantía quodammodo quale quid figníficet , non tamen puré ac fimpliciter , quod fecunda fubftantig eft proprium. INam quale quíd per prímam fub^ Ariorá fene ftantíamfignificatum;ad effe materiale atqj índiuiduale contra&um eft, Ali putant, quale tenti — quíd figni" $8 IN PR£&DICAMENTA ARIST. quid fienifícare;nihil aliud effejquám fignificare fubftantíam communé;Sícut fignificare hoc aliquid,eft fignifícarefubftantíam fingularem,Quíbusfi obífcias.Communitas ipfa accidens quoddam eft;feu potíus relatio ín fola ratíone confiftens, fed hze voces, homo;equus;anímal, nullamrelatíonem fienifícanr, ígítur non fienificant fubftantíam commune, Ref, pondét,g» quemadmodum vox Socrates dícítur fignificare fubftantiam fíngularem,non gp fingularíta tem fimul c6 ipfa fubftaría defienet,(ed quía fubftantía fígnificar,cuí fic fígnificatze rede tri j buítur fíngularítatísratío. lta vox homo dicitur fignificare fubftantia communem, non cg | communitatem ipfam fimul cum ípfa fubftantia;fua fignificatione comprehendat, fed quía fecti E119 quodam modo fubftantíam fieníficat,cui fic [ignifícatae per íntelle&tum accommodarí i i uz poteft ipfa communítatísratío, Sed cur fecüdze fubftantíg que re vera qualequíd fignificat, détur figni- €tíá hoc alíquíd fionificare videntur. Refpondeo,;huíus duplex allignatur ratío íuxca duplicem fiarehoc interpretationem íllius claufulae pofita ín textu(fub appeilatíonis figura) A Ibertus'putat no: aliquid. — smína fecundarum fubftantíar& videri fignificare hoc alíquid;fub appellationis figura, pro» ( " pter fímílem formam quam habent cum nominibus prímarít fubftantiarum,quae compofi^ ta funt exnomínibus fecundarumfubftantiarum,& pronomíne demonfiratíuo híc hzc hoc, ipsc vt híc homo,hoc anímal, hec fubftátía . Iuxta quem modum neq differentía: nec; concreta accidentíum videbuntur hoc alíquíd fignificare. Alij vero; quibus magís accedímus, tra dunt fecundas fubftantías víderi fignificare boc alíquíd fub appellatíonis figura quia príme: | fubítantíae nonfolum propríjs,fed etíam communibus fecundaríi fubftantíarü nomínibus fre quenter áppellantur,cum quís(ínquít textus)quendam homínem aut homínem aut anímal 7 o. appellat, Vídetur ením res qualibeteo nomíne fignificari,quo appellatur.Iuxta hunc modü fatendum erít,nontantum fecundas fubfanías fed & ditferenrías,& concreta accídentíi,& breuiter, quecung;de prímis fubftantífs veré & affirmátíué predícantur, videri fignificarehoc aliquid, ^ Quía (vt docet Aríft.prímo Topícorum)non folumappellamus prímas fubfiatías nominibus fecundarum fubftantíarum fed etiam nominibus accidentíum , Sepe enim preci pientes(ínquít)nomíne vocare alíque fedentíünon intelligente eo forté,cuí preceptum faci» mus,tranfmuramus ab accídente;íubentesfedentem vel difputantem vocaríad nos, Quar ta proprietas eft.INon efle cuíi contrarium,quae eft propría fecundo modo;omni quide fub fiantíc, fed non folícompetens,vt ín rextuoftendítur. Agítur ením hic de contraríjs propríà & perfe dí&tís, quae ín folo predicamento qualitatís reperíuntur, Caeterüm quae dícantur propríc & per fe dícta contraría,que vero per accídens,& alía quead hanc rem pertínent, ex T vltimo huius libri tra&atu petenda funt,' Oftendens autem Arífthanccommunítatem non fimplícíter propríam effe refpe&u fubftantíze declarat eandem quantitatibus etíam omniíbiis conuehíre. Occurrentí autem fcrupulo de magno & paruo, multo & pauco , quz inter fe contraria vídentur,X effe quantitates, Refponder, tametfi hoc lícet ambiguum (vt fequenti capíteoftendítur)quís admittat,reftare ramen,vt nulla determinata defínitacg quanrítas co^ -traríum habear,quod fatís eft ad probandum, di&a communítatem non folis competere fub Determina- ftantíjs, Determínata quantitas eft, quae certa numeri ratione defignatur;vt bícubítum,trí^ ta quátitas. cubitum,milíare, Irem hora,dies,menfisannus,Xc. determínate quantítates funr, Lícet e^ nim prímoafpectu nullam pre fe ferant numeri certitudinem, cam ramen latenter íncludáür, quum fecundum cerram portíonem motus corporum cceleftium fumantur,vt menfis tantze «duratíonís tepus defínítur, quáta fol ín zodíací circuli vno figno percurrendo ef Occupatus, Dies vero tempus eft , quo fol íntegram vnam reuolutíonem ad motum prími mobilís, ab oríente ín otcídentem abfoluit,« Annus autem;trecentís X fexaginta quíncg huiufmodi re^ uolutíonibus propemodum refpondet , & íta ín alijs , vt latíus in aftronomícis introductio» Quitita5 i- nibusfolemusdocere. Indetermínata vero incerta; quantítas eft,quae nulla fpecie numeri determina- defínítur ve linea,tempus,numerus,magnítudo,paruíras,multítudo,& paucítas,fi hec quatu Quinta (ub or pofteríora vere quantítates funt,id quod fequentí capite diíícutíetur. ^ Quíntafubfan . fiantiz pro tíze proprietas(quam ad praecedentem tand effectum fefe habere vult Albertus)eft,n on fuf» -pritas, — cipere magís & mínus, Quod bifariim poteft accipi. Sufcipere enim magis & minus non^ nund eft predícarí cum comparatíuis ilIís aduerbifs,magis € minus. Aliquando verà eft fuf cipere intenfionem & remiflionem , Atquehoc quàm illud multo eft ftrí&ius & mínus com E mune, Pluríma ením cum illís aduerbífs predicantur,quae nec intenfionem nec remiífionem fuícipere poffunt. Proinde quid exígatur,vt quíci cum talibus praedicetur aduerbifs,fuo lo co dicetur pofteríus. — Quíd autem finr inteníio & remiffio, quomodo líant,quíbus conuená antjan ipfis formís,an potíus harum fubie&is attríbuantur intendi & remítciinon pracfentís, p | ! | fed Phyfice * m nie pro- prictas, COMMENTARIA. | T, fed Phyficee eft contemplationis. Hic ígitur aduertendum eft;nullam omnino rem predícaz mentí fubftantíz ínteniíonem recipere vel remíffionem ín fua natura atqp fubfiatia,licet Aud cenna & Commentaror;elementorum formas ob fuam ímperfectíonem putauerunt íntenfi^ biles effe & remiffibiles. Idemqy afferít Scotus cii fuísde omnibus in vníuerfum fubftantíali bus formis,prafertim ín matería fubíe&a extenfis,fed ínefficacíbus argumentis fuam hàcfen tentíam confirmant;vr alibi eft oftendendum. Deínde etíam nullum fubftantizlem termí^ num prazedicarí pofle veré cum praedí&is aduerbífs,vt Socrates non magís eft homo d Plato, nec vir à puer,licet fit maíor homo vel magís do&us homo. Ita quoq; homo non magis ani mal eft cj elephas.nec terra magis corpus;ij aer, atq; íra ín ceterís. Quod fi alicubi oppofítü huíus apudautorcs dícatur, dicta aduerbia imperfe&tionís perfe&ioniq; modü alíquem,aut operationum pluralítatem ,efficacíamcg maiorem & minorem índícare credenda funt , Non «ft autem hac conditío non fufcipiendi-magís & mínus,ita fubftantijs propría , vt non alífs comunícetur, Quadrat ením veríflime etíam ín quantitates,vt pofteríus explicabítur,S& a^ lias quaídam formas accídentíarías;Erít ergo propría fecundo: modo. In huius proprieta tís declaratione, pro eo quod nonnullícodices habent ( nec fubftantíam dícímus a fubftado non fuícipere magis & minus,cum dixerimus príus hoc ita effe, fed diximus quód vnaquaqg fubftantía, hoc ipfum quod eft, non dícítur magis & mínus fubftantia) fíchabet vera lectío, qe refert Boctius.Dícímus autem non quód fubftantía a fubftantía nó fit magis & minus ubftantía, hoc enímdí&um e(t quod fit;(ed quód vnaquacy fubftantía hoc ipfum quod eft; non dicitur magís & minus, Príorlectíoadmittit,fubftantíama fubftando dedu&am, pra dícaride aduerbijs magis& minus, (ed ex eo negat confequi,alíquem fubftantíalem termi» num cum aduerbíjs illis praedicarí,aut vllam fubftantíatmn fecundum naturam fuam magis aut mínusfufcípere,quadoquídem nomen fuübftantíz fic acceptzenon naturamfeu effentíam fubftantíarum defignat,fed relationem quandattib(eu habitudinem ipfarum ad accídentía & fuperíora,vt ante dí&umeft. Quare non fubftantíalís-termínus erit fed accidentaríus potíz us relatiuuíq; cenfebítur, Eodem recidit & pofteríor'le&ío, cuíus hac eftfentétia. Dícimusau té,non quód vna fubftantia no fit magís fubftàntía;(íntelligédo quomodo ante locutí fumus de fubftantía,non vt generaliffimum fit,fed vt relationem quand fienificer)d altera. INam fuperíus díffufé hoc declarauimus ita fe habere.Sed dícimus, quód vnaquaq; res quz dícítur fubftantía,etíam a fubftando,fecundum íd quod cft,hoc eft; fecundum fe fuamg; naturam & eflentíalia attríbuta, non dicitur magís vel minus. Addunt hic quídam fubftantiam,ad mo^ nétcpíd accipiendü effe, de fubftantía a fubfiftendo deríuata,quomodo eft prímí praedícamen ti zeneralillimü,non autem vt a fubftando deríuetur. V erüm íftud fortaffe non eft neceffaríti, Quemadmodi ením Socrates)homo, animal;& quaeuís alía fubftantía (fecundumfe fuamgs. ellentíam confyderata, nó eft alba neq; magna, neqg aliquid aliorum accidentium in feclau^ dit;íta Socrates fécundum fe fuamcp fubftantíam,non magís eft fubftantía a fubftando quàm homo,necghomo animal. Quod enim hxc formalíter fubftenr, na feípfis fed ab ipfa fub ftandi habitudíneaccipiunt. Res Ígítur praedicamenti Subftantíz fecundum fe fumptzejnon pradicabuntur cum aduerbífs magís & mínus quamuis quibufdam accidentibus iun&te hoc patrantur, vt cyenus magis eft albumanímal, quàm homo , & Cícero eft magís homo do^ éus,quim Varro, Indicat autem Ariftot.exemplis fuís ; duplící ratíone alíquíd cum iam fae pe díctis aduerbífs praedícari, Vno modo de feípfo pro díuerfístemporíbus,vt fontes afta^ te hyeme funt magis frigidi, Altero modo de díuerfis etíam fimul & fecundum eandem temporis menfuram,vtaurum plumbo erauius eft,Plato Ariíftotele fuit minus doctus, z Sextam fubftantíae propríetatem hunc in modum affignat Phílofophus, Maxímé propríti Ss o, V €xta fub- , fübítantís effe videtur,quum fit vnum & idem numero,effefufceptíbile contrariorum, CX Q' üatiz pro- pro fexta propríetatefumenda eft claufula (fufcepribile contraríorum)quae dicitur maximé prietas. propría fubftantíz,quía eft quarto modo propría,omni foli,& femper conueníens, Caete^ rum an fufcepribilepotentía, an veram aptitudínem fignificet alijs difcutíendum relínquo. ud Ínterím conftat;cp quemadmodum fubie&tum cuiufuís formze fubftantialís eft mate ría príma.fic omníum formarum accidentium fubíe&um eft fubftantía, Sedobíjcies ex di^ &a fimilítudine, Omnís materia príma:eft omníum formarum fubftantíalíum fufceptibi^ lis, ergo etiam omniís fubftantía erícomnium contrariorum fufceptibilis;id quod vídeturab furdilfimum. Nam fubftantiz incorporeze non funt fufceptíuze formarum corporalium, nec; cceleftía corpora organum impreffionum,vt dicítur fecundo Metheororum, Refpó dent quídam concedendo latum, fatenturcy fubftantías incorporeas atg; corporà ME. o3 eo IN PREDICAMENTA ARIS3T. effefufceptibilia calorís, frigoris , & quorumuis aliorum contrariorum, non quidem ratione propri naturzej& quatenus talía funt;fed inquantum funt fubftantize, Verüm meo iudicio nonrecte , Dícímus enám,omne corpus naturale aptum. effe moueríalíquo motu,non tamen fatemur ípfum quouís motu effe mobile, Quiís enim dícar.coelum & ígnem quatenus corpo. raíunt,efle deoríum mobilíae Er rurfus lapídem,quatenus eft corpus , effe furlum rnobilem? Id quod ramen ex dí&a refponfione manifefté fequebatur.: Refpondebímus igítur ad argu» &. anentum,quód quemadmodunfomne corpus naturale eft aptum moueri aliquo motu cone | Kufe,non autem determínaté motu furfum,aut motu deorfum,fic omnis fubftanría eft fuícez. pribilis contraríorum confufe loquendo,non autem determínaté horumaut íllorum, & mul to mínus omníum. Et ín hoc differt a matería príma, quae e(t fufceptibílis cuiufuis formae fubftantíalis faltem corruptibilis, Quod firoges;an ne (ubftantía fit fufceptibilis caloris Gt frigoris € Refpóndeo, quod fit quídem horum fufceptiua , non tamen:gratía fuí & primo, | fed gratía fui inferioris,quod prímo eft horum fufcepribile,quemadmodum animal rifibile i —. dícítur, X corpusaptít moueri deorfum, non prímó & per fe; fed ratione fuí inferíorís,cui pri 3 mo competit huíufmodí propría paffio . Sic enim exíftímandum eft;quód quemadmodum: B fubftantia ín eenere cft fufceptibilis contrariorum etíam ín genere & confufe, fíc & fubftan^ t T tix fpecies etíam certorum contrariorum funt ex propria natura fufceptíue. | Porro con^ — Qu | Jaco dicitur fTaríahíc appellantur queuís accidentaríe forme;ram refpectiuae d abfolutaetam fenfibiles q ^. «ontara, infenfibilesjnon potentes eidem fubíecto íneffe límul.Dícímus accídentaríx. INam fubftanté E. alíumformarum contraríarum,non funt fubftantig recepríuzefed fola matería príma, | Di j em... cimus etíam tam refpectíuze, &c, ad índícandum,quod coelum etíam contraría ratione fuaxüi partíum accípíar,eo quod eadem ccelí pars vícifIim fit ante & retro, dextra atqy finiftra quae quídem pofitionum differentia funt quodammodo contraríz.Ita quoq; íncorporales fubfta: -— tíze, quas íntellígentías vocant philofophí;eiufdem reí fufcípiunt viciflim fcíentíam & ignora: Obieai; tiam, volitionem & nolítionem , quz funt contraría , etíam logíca, licet infenfibilia, Sed X opponetaliquís,quantítatem corpoream cuiuslibet fubftantize, effe ímmediatum fubie&um corporalíum qualítatum,vt caloris;frígorís,alboris, fígurae,& ceterarum. Item animam ho^ minis vel eíus íntellígendi vím,proximumfubie&um effe íntelle&ionis,hoc eftja&us inrelli^ cendí,& voluntatem virtutísac vícíj, Haec tamen non funt fubftátiz, ergo non viderur foli RE conuenire fubftantize,contraríorum effefufceptiuum ,. Ad hocdicendum eft,nobísfermona Ji GXÉfponfo, hic efledevlrimo fufceptíuo fcu fubíccto contraríorum,qualenon eft quantítas;aut materia, - aut forma fubftantíalis,auc intellectus humanus, vel voluntas, INam haec cum infint tana ^ accidentía,aut partes effentiales phyficae,re ipfa fcilicet a totis díftinctae,non funr vltíma per^ €füopa&o fe&aqitalium formarumfubiecta, — Reliquum eft, vc partículam omííTam, fcílicer, Cur intligéóa yp & ídé numerofit,SC, pertra&emus, Hanc plerig; putant ab Aríft, adíe&a, vt declares pearls quíbufna couenit dí&te aptitudinis a&us, Quand enim ipfa aptítudines ,immedíat? dicatur vnü&ide Copetere comunibus, actus tamen eorü femper propínquius in fíngularía quadrare vídétur. numcro fit. Haecauté vnum & ídé funt numero,vt homíní,príufd Socrarí,couenít rífibilitas , At rífus edi uerfo príus Socratí íneffe vídet. Sed huiufmodi expolitío,licet vera fortaffis fit,no ramé facís eft verbis literae confona,ín qua non fít mentío fufceptíonis contraríortz, fed folíus fuíceptíbá . litatís. . Alíter ergo dicamus,particulam íllam hunchaberefenfum, maxime proprium eft Pofierior. (ubftantiz fic efTe fufceptibíle contrariorum vicilIim,vt ínterím ipfum idem permaneat ac ínuaríatum fecundum eflentíam vel fubftantíam. Id quod fatís declarant exempla, vt v^ nusídemdghomo,&€. —Círca qux occurrít dubítatiuncula, INum ex a&u alícubi fubíecta ínexiftente,líceat inferre aptitudínem ad ipfum? Síc ením videtur colligere Phílofophus, : Quídam homo alíquando fit albus,alíquando níger,ergo quídam homo fufceptibilís eft ay bedínis atqs nígredinís , Quae colle&iones fané non videntur firmae efTe & neceflariz, | Liceg naimcj lapis aliquando moueatur furfum , negant tamen eum Phyfici furfum effe mobilem, hoc eft, aptum ex natura fua vtfurfum feratur. Huíusautem dillolutio partím cx premiíf^ fis,partím ex alíbi dícendis eft collígenda, Cum fequítur ín líitera(neque eadem a&ío)accí». píunt quídam nomine actionis actionem clícítam a voluntate, quam dicunt e(fe impollibi^ : ledebonitate ín malitíam,velecontra tranfmutari, Díuus Thomas intellíeit etíam ea acti «c ES onem quae exterior eft;ac a voluntate dumtaxat ímperata,que eadem numero ín generemo idum A: ris,nequít fuccefIu temporís bona fierí && mala. Sed hocad Ethícen magis pertinet, - Dug foteicari lOlutiones ad ínftantíam ab Aríftorele propofitam per eundem adduág,non repugnant auc confenfus, difident inter fe, Príma namcp fupponít propofitíonern vocalem & opinionem mentale efle con, IS $ COMMENTARIA; | ua tio cíIe , quàm res eft, vt fatis índícat illud Ariftotelís, INarn ín eo quod res eft velnoneft, — . | Quanti ? tímus, quaread reliqua xe&o curfuproperamus.. 00000. 5075: tatis,ali erooceun son fecundicapitis priorem partem;düas quantitátis'diuiz: - : : ^f. r ioags Pxplicataeief: rd Pede Eu à .ud coti2 INter nouem accidentium praedícamenta,proxime Sübftantia fequítur Quantitas;idqg no nui, ali J- iníuría profe&o.INam omne abfolutum,príus eft relatíuo,càm hocín illofundarioporte gd di(z^ at. Cartera vero praedicamenta; dempta qualítate; relatiua funt omnía. Iam vero qualíta^ ^^ ^^ ts plurima, vt fere fünt, quae funt tertíze ac quarte fpecierum, ín quantitate recipiunrur,& CFCtUTm per hanc iáfunt fub(tantix ; vt pluríbus-ín locís indicat Ariftoteles. Itacg fi a Subftancía Cur fubfti- quantíratem fuftuleris,qualítatem etíam feré omnem ,& proinde quog; actionem & paffio^ AE TON nem, cum caterís relationibus-abftuliftí. «Aequum ergo erat;vt íd.quod. caeterorum accí7 tias, —— — dentíum prímum eft fundamentum & caput;primum quog; ínter ea fibi vendícarer determi nationis locum. Accedit ad hoc quoq;, quod quantitas ín proprietatibus feu condítioni^ . bus fuis, maximé cum fubftantía communícar, cum.nec contrarium habeat , nec magis mí^ nufue poflit fufcipere, fed & contrariorum quodammodo fir receptíua , vt fuperius eft o^ : - fienfum.Aliam quandam addít ratíonem eodem facientem Boetius,qux apud fuum requí Boetius; ratur autorc. INon exorfus eft Phílofophus tra&atü de quantitate ab eíus definitione,eo for OE taflis quód propríé dí&a definítione careant omnía generaliffima, cum non habeant genus & differentiam,ex quíbus íllà conftare neceffe: eft, Quod (i cuí hec ratio non farísfaciat,pro pterea quód eadem ratione nec qualítas defínídone explicanda fuiffet, eiín omnibus huíuf modi leuiculís, & quae arbítrío autorís poríus quàm certo confilío facra videntur facile re^ fponderimus quarentí caufam, fit pro ratione voluntas. —Lícebít ramen ípfamfimilimo^ —— do,quo ab Aríftotele eft definita qualitas, hoc pacto defcríbere; ^ Quantítas eft, fecunz Q uátitatis dum quam alíquid dícítur quantum, vel alíqua dicuntur aliquot. A diecta c(t illa partícula ctii (vel aliqua, S.) propter. numeríia quo nó folemus vulgo dicere res quátas;fed aliquot poti e us. Nam cü,qui mínimum digitorü hodíe amifit caeceris faluis,fatemur tantos digitosrefer^ uaffe quantos perdídit)hoc eft, tam magnos, nímirü referentes fignificationem adiectiui(qua tus) folum ad contínuam quantítatem. Ex quo confequens eft., quantitatem ac quantum - fola voce effe denominatíua.. V erüm bác difpurarionem grámaticís potíusrelinquamus;ne falcem in alienam melfem arguamur ímmiíttere , Prater hanc quantítatis definitionem, Seems reítant X alie nonnullae cíudem,per fuas proprietates affienande defcriptiones, | Vina eft, "€^ quantítas eft (ub(tantig menfura, hoc eft,quancítas eft forma accidencaría,cuí per fe comperit. meníurare fub(tantiam fecundü extenfionem,duratíonem,id eft; (ucceffionem;aut díícrerio^ LS nemyhoc eft,multitudínem. Etenim ipfe Ariftoteles probans orationem quantítat effeme^ — mínit menfurz. Secunda que precedentis quodámodo videri poteft caufa,eft hec... Quan - títas eftres pcr fe díuifibilis, ín partes fcilícet excenfas,aut duratione fuccedentes,aur difcre^ Tera. tas fiue multas, Extenfas quídem,vt linés pri ticion oper HARÉ enim folarü gera is IN PREDICAMENTA ARIST. per fe conuenit extenfas effejac vnam confiftere feorfum extra alters, id quod numerus fane non expoftulat per Íe fuág; natura.INam fi duos lapides deus fimul in eodem: pofuerít loco nihil omníno de bínaríf.numerí ratione fuerit dímínutun;- Tam ením duo erunt , quàm Guccedztes. multís diftíncti forent millíaríjs, Succedentes vero, vt cempus, Huius namo folíus partes per fe atque proprie quandam duratíonis.fibí fucceffionem wendicant, quam ésxtera omnía ab ipfo per accidens mutuantur;vt motus;atcp fonus. Id quod fimili modo;quo numeri pas V Difretz, — ges per accídens extra fe inuícem collocarí:declarauímus ; fuaderí potoft. Difcretas,vt nu^ | merus. .Alía ígítur a quantírateaur omníno indiuifibilía fint, vr fubftantize fricorporeg;qus ín nullas partes re ípfa funt feles. Aucfidíuifibiliafunt,id ipfis tantüm per accidens com^ eter, Quod fi fortéín quafdam partes etíam per fe díuidi-poffinc, vt homo ín zimímam & corpus;albedo quatuor graduum in fuos gradus,hoc eft;partes íntenfionis, ex partes profe» &ó nóerunt perfe excehiae fuccedétes,aut dilcrete,quodfolís quantíratum partículís propríé dixímus conueníre. Sunr-alig dug quantítatís propríetates,fcilicer per feelfe aequale velin dp o9 aequale; fínítum vel ínfínitum.; a quibus eriam facile fimiles formantur ipfius defcriptio^ Pe orqu&i nes. Prior diuifio quantítatís apud Ariftorelem fic habet Quantiítarisaliud continuum ali — dis diuifio ud difcretum,quae eft generís ín fuas differentías diuifíuas per fe;períndeatcg cum fubftanitía I $4 ín corpoream & íncorpoream diftribuitur, Cóntínuü name X difereri non accipiuntur híé E prorequanrítatem continuam vel difcretam ín fe accidentaliter habétequomodo lapis cotí» f .. .-- muus dícitur,& duo homines difcreti/fed^vt principaliter differentías quafdam conftitutiuag (O47 quantitatís cóntínuee & numeri fignificent.accipíanrur vero rantum pro í/s quibus tales di^ [0 os 251 ferenti períe& effentíalíiter competunt,atcy ita facile fietjvt excludantur a membris díuí^ - * - woe n Snond dentibus fubítantig corporales;aliacg qux per accídens contínua difcrecacg nuncupantur. s Merító autem ín díuífione praepofuit continuum diícrero;nam difcretum non nifi per conti 55.5 gui diuifionem prouenire folet. Quantitatis conrínug definitio ex textu elicitur haec, Qiüidcsti-. ..Contínua quantitas eft quantítas,cuíus partes copulantur-ad alíquem termínum commi VAT: nem.- Per genus defíniti exclufus erit motus, Quantumuiís ením partes ipfius ad terminürali» | ua PARE. quem communem (quem ín phyficis mutarum elle appellan t, Eraím.Ror. ímpet vocat; Chi - - expofitione líadís fecunde primo adagio.) coniungantur, non tamen probarí poterit vnd elle quantitas , ^ contínua, nili ante fimpliciter quantitas elfe oftendatur.Di&io partes;pro partibus intecrald 3 ...; bus fumenda eft .his enim lolis conuenít per termínum aliquem communem ad ínuicemcoz pulari.Oportet aurem hunc termínum indíuifibilem effe; ea diuifione que fuse competít qua sítatí, Sienim terminus ipfe diuifionem reciperet;íam non termínus eflet & vltírum,cum hà beret aliud quíddam fe pofterius a quo termínaretur , nempe partem extremam,hoc eft; ma Terminorüi gisa mediodemerim:: Dixirus;ca diuifione, &&, INam termínorum huiulmodi , alius eft communiü fimpliciter & prorfus índiuifibilis, vt línea terminus , quem punctum dicimus . Huíus enim Yaéi* ^ nulla omníno eft pars,quemadmodum defíniunt mathematici , Alius vero eft quodámodo GODS eate n. BUE fuperficiei,X proinde fecüidum latitudinem infe&tilis, ei tamen fecundi longítudínem díuídua, quoe iplius eft propría dimenfio, Ita fuperficies quodg in longum & latum divifibilis fecundum profundítatem tamen fiue craífitiem,qua corporís ropria eft dímenfio, relinquirur indíuidua. Inftans veró ( quod ab Eraf. ín mox dí&o paf^ 3 (atis accommodé momentum appellatur)indiuifibile eft quoddam fecundum duratione, 3s oria artes temporís ad ínuícem contínuans.Ab Ariftotele ín quarto de aufcultatíone phyfica niches E. appellatum eftnunc,eó fortaffis quód de temporenihil íntegré habemus profens, prae^ 51 seríam di&tumnunc;quod tamen ne partícula quidem temporís cíle poteft.Omne ením tem pus quamliberexiguum, durationem tamen fucceflionemcp probatur includere. It nec pun étum pars.eft líneze,necy línea fuperficíei,necítem corporis fuperfícies,fed principium mate» ríale dumtaxat, ci oporteatomnem íntegralem partem eiufdem efle cum íntegro naturae & elfentize.Harum rerü vt fpecímen alíquod exhibeamus,fínge anímo rem atomam longe illis |. puluiículís,quos ín folaribus radijs volítare cernímus,fubtilíoré, in longitudinem ex alto ín "^ declíue rendí,vel contrarío,& quod relinquítur,erit línea;fola fcilicet loneítudine partibilis, lam vero hanc linca,quanta quanta eft finge totam fimiliter a dextro in (iniftrum produci, &: E. rei pertranfitum erit fpacij;euader ín fuperficiem(quam plerumq planum vocant philo2 fophi)longitudíne pariter atq latitudine díuíduam,Quam (i totam fimul ab anteríori farce ín pofteriorem,vel contra profendi imagineris;habebitur tandé corpulétía fiue craffities cor pori propria,atq; tres omní dímenfiones extenfionefcy, longítudinem fcilícer, lacítudine, & profunditatem, vel fi mglís, altitudinern íncludens, qug «& non habeat quo vlterius E 1 posite "COMMENTARIA... 5^ | e$ d — OCTMESR poffit, ve noua: excrefcat dimenfio, (INimírum deficientibus pluribus dí£erentijs pofitionii, b isioitg Áecundum quas hae dímenfiones confyderantux)reftatvt abfoluta perfeGag; magnírudofit, corporea quátítas;íd quod pulcherrímé apud-Ariftot.in ínitío prími libriide colo a€ mundo ánuenícs declaratum, Haec eft Mathematícorum de du&u fiue cranfitu horum indiuifibilít, vndé magniírudínes proueníunt;ímaginatío;obíter.a nobís declarata, quanoninfucunda fpe rauímus fore le&orí non omníno faftídíofo.: An vcro. huiufmodi ipdiuifibilia; reípfa infint quantitatibus ab íjfqy díftinguant , an ín fola anímí.confideratione fint; pofica; hoc eft,vtrü Jj in corpulentía lapídis lateant ínnumerze quantítates;fola logitudíne latítudíneqy partíbiles, quas fuperficies vocamus,& ín hís,líneae;atqg.in iftis demum omniquadrindiuifibiles pun&i, an non, fed fola lapidis corpuléntía ,díuerfis rationibus diuerfas fortíatur noméclaturas , no » eft huius ínftítutí definire, fed phyficís vel potíus meraphyficís relinquendum eft ficuc & illa N. frequentibus dífputationibus iam olimexcuffa-velícatacg qua-ftio; an: quantitas a fubftantia diuerfa fit res,ín quibus quid veri falfiue fit;phyfíci cerzant;&cadbuc fub iudice lis.eft.Liceat «ním ínterea nobis Horatiano verfu paululum immaurtato vti . Talíum autem índiuifibilium Triplex in- * trípartíto ín vno quolibet cotínuo,& pracfertím finiro'& recto,ínuenítur varíetas. Alíud eft in maie »-. choans tantum, d videlícer,vndé quafi fluit íncípitgs magnitudo:fett.conrínuítas quanrítaz 755 oon ape tís, Alíud finiens feu teymínans tantü,in quod definit ipía quantítas.Et tertium interhaee co Conrinuss, i7 fiiutum, quid fcilicet & finis habet rationem-ad-príorem partem quantítatís, & inítij ad fe^ "P ubennes y ; quenter, À tq hoc termínus communis;feu índíuifibilecohtinuans vocatur;propterenquod ^... duabus partíbus ídem communis fit fínisín quo conueníunt;fefeq; proxímé contíngüt. Sunt... S haec cum alífs nonullis , faniilíariter graphícegs. defcripta apud Def. Eraímum, in praedí&o z nhaak. t prouerbío,feftína Ienté;poffuntcg facilé ad oculü demonftrarí,vt pateriniargínejfiquidem ^*^ 4n línea a;b,c,pun&us inchoans cantum eft a finíens taritum c, rermiínusautem communiísb.a ^b. 65 TNam totíus línez partes, 2, b, c, & b, c; ad inuícem connectit & copular;Eftaz huíus quídem : : ánítíum, illius vero finis, Similiter totius fuperficiei a, c, d, F, línea a;d; ínítíum eft tantum;& &— P. € inea c.f, finis, At línea b,e, termínus communis, Eadem erit GC ín corpore;S intépore;nio^ ' —— ucj declarandi ratio, Díxímus fuperius, praefertim finíto & re&o.. INam ín omniquacg ín am Éinito continuo non ínueníretur índíuifibile fíníens aut ínchoans.INec ítem ín círculo autfphg $a hac reperies;ní(i confideratíonetantum diuerfa; Hactenus de termíno comimuní;perque partes continua quantítatís conneétuntur & cohaerent, :-. Quídam hxc altius acutíuícgperz Écrutantes, inquirere folent, An fíper def cunctipotentíam a línca-omnes pun&i ja.fuperfi^ cie línezea corpore fuperficies ,feparari ponantur; ( INeq; ením-hocimpollibile purancqui fint hac illorum non partes fed potíus quacdam veluti accidentíà) futurae finr huiufinodi quantitates, etíam cunc continuae 2. Quibus refponfum fir, fi id: quod fupponíuir cítra:effenz Sotuig;.. 7 - tiarum iniuriam omníno fíerí poflic;necg vIIammplicet repugnanríam,adhuc tamen con^ tinuas relínquí huiufmodi quantítates, co quód effentíales differentíoe a rebus confüirutísnul v. la prorfus vírtute feparabiles func. Continuum autem & difcretum;veras quantitatís díffe^ rentías pofuímus. Sequítur ergo,vt ín definítionibus cotínuí atqg dífereci, verbum copidandí o5;,10; non a&um debeat defignare, fed potíus aptitudínem. | Síobíjcíás, definitíoneficfumpradua us líneis feparatís abinuícem conuenturam,quoe tamen non funt contí mim. Rcfpondebi Difutio. mus;eas per genus defíníti exc]ufas-effe;yquum nonfint vna quanticas;fed quantiratestantus« Bed aad reliqua pergamus . Quantíraris continua quatuor omníno funt fpecics,Linza; fuz. Quarqor * TES Corpus, € tempus. INam locum a fuperficie non effe díftinguendum oftehdemus. dta fed ortaffe autem rec&íus díuídacur quantítas contínua ftatím ín magnítudinem, hoc eft;qüanti e$; CERE tatem contínüà permanenté;S& tempus. V identur ením tres prímae illa fpecics,genere a po. re differre.Plus ením cffentíaliter conueniunt ínterfe haec;g cum ípfo cémpore.Ec A ríftoceles quoc in inítio prímí de calo, oftendens folum corpus ínter magnitudines perfe&e(le; vide tur magnitudine vti rand; quoda illarü generé&jaon complectensfub:ipfa tempus;vríineolo: varie defcrà co claré confpíci poteft. Harum fpecierum quantitatis continuz;díuerize funt apud philofo^ ptiones li- phos Gefcriptiones,INa in prímís in príncípío geomcrrizficab Euclide linea definit;Lánea eft s longitudo fine latítudíne,hoc eftquantitas longa,ín fenon habens né praefupponens latitu^ dínem,X proinde neq; profunditate Eft ením ínzer bas talis ordo,vt pofteríor príore necefla. [o tío requirat,& prerfüpponar, Secundo a Phyficís defcribitur, Línea eft quantítas diui(ibilis fe: e«cunda, cundü vnícam dímenfione nempe longitudinem, Tertio definitur línea racíté inhioc ipfo te Tertia, xtu, Línea eft quantítas continua,cuius partes copulantur ad pun&um,tanquam terminum. communem , Simili modo fuperficics definitur longítudo & latitudo fine profunditate; & | | re Gp quantitas Quafüo, - et IN PREDICAMENTA ARIST. S&pficii de quantitas fecunduti duas dímenfiones partíbilis longitudinem fcilicet atag latírudinem . Av us tertío;quantítas;cüíus partes copulantur ad línea.Corpus vero eft longitudo cum latítudine orporis . : nitiones. J tem. Rurfum fume corpora duo abfoluté pyramídalia aq; in conis ipfis fiue acuminibus in^ T uicem coníunge vt colixreant,& euadet corpus, cuíus parres duae folo copulabuntur atomo Sugee; puncto. Ita'quócy fi fuperficies duas tríquetras extremis angulis funxerís,erít tota fuperficies L. mislongitu ma N linis atii cisàpud philofophos vfurparí. Primo, vt principaliter fienífícent quantítates contínuas per 7 Prima -manentesfitcy magnítudo prorfus ídem quod quantitas contínua permanens,quomodo ip^ r , famgenuseflelinez, fuperfícíei, atcy corporis pofuimus.longítudo quod línea,& íta ín-ca^ v - teris. In hac fignifícatione funt praedícamencti quantítatis; & fic accipiuntur ab Aríftotele' "Thomas, . quínto: metaphyfices capite de quanto, ín quo: praemí[Tis defínitionibus medijs videtur ad Secuwida, — dere fínítum;quemadmodum eo loco exponit Aquínas. Secundo accipiuntur, vt defienée : quzdam accidentia abfoluta;quahtitaribys hifce accidentaliter conuyenjentía;hoc eft , ipfag dimenfiones, fiue extenfiones, quas norinullí probabilíter opinantur a quantitatibus re ipfa usse. differre, diuinic vi ab ipfis efle feparabilía;neque alíter 4j redu&ione quadam ad fecundum ^. — predícamentum pertínere;ficut vnitatem & punctum, Sed liaec res alíumrequírít locum. Am aut£,vt qualitates contínuas;permanentes confequuntur ifta dimenfiories, ita quoq; numero ^ fimile tribuendü fit accídes quodappelletur multítudo,& tempori quod vocetur duratío,na Tea. ^ eftadeocerti. : Tertía acceptio eft,lecundum quam príncipaliter fignificant hgcnomina re — -Épe&us quofda,vídelicet termínaros ad paruti;breue;ftri&& & tenue,quemadmodi multítu 1 do:& paucítas mutua dícunt relatíonem,efte A ríft.ín altera huíus ca pítís parte, Hís duobus | modis rurfum accipiunrur bífaríim, vno modo abftrac&té pro ipfis huíufmodi relatíonibus, 55 Alteromodoconcreté,non tamen vtde fübie&tis vltímis dicantur,fed proxímís & ímmedía | | tis,qufuntquantirares, Falli ením cos;quibus perfuafum eft. fola adie&íua effe concreta,res | son palam arguit; Arg fumedi funt ita ín ijs. de quibus nunc agimus definitionibus, vt facile díli ges ocipgriolt lector perfpexerít, Magnum autem,longum,latum,atc profundü,concre^ ! a, duntram de vltímis fubic&is, quàm proxímís slícibilia ficut ex ipfo loquendi víu obfer» | locum frac uatum eft, Delocoautem,quonam modo loquatur hic A ríft.varíant erudítorum fenten E [ ^, Sipiendum, tíae Certum eft ín prímis ex quarto Phyficorum,Locum revera nibil effe aliud, quim fuperfi ciem concauam corporis continentis, verbí eratía, concaua planícíes vafis continentis vínir, proprie eft locus vini.Ipía enim eft, quae vínum proxime arnple&itur & cótínet. Eft autem trj plex fuperficies cerminans.fcilícer plana;qualis eft fuperfícies miae, cocaua,íd eft,introrfum [ : | v rem termínas,& conuexa;id eft.fuperior;feuforís ré ipfam finiens,vt facile oftenditur in f, phe - rula caua, Superficies ígitur concaua;corpus aliquod comple&ens contínenfcy locus dicitur, ..,, quacontinentia fi fpolíetur;ià vacua erír;Sed hocfíeri non poffe,monftrauit ipe Arift.ín Phy | ficis, Quum igitur ad plenam loci ratíonern duo exigantur ;/fuperfícies, & contínentía a&ti» Ea. ua , que concauíratem neceffaríg praefupponít, necg ex. eís vna quaedam res componi queat, ; (Impermixtoe fiquidem funt predícamentorum effentí fiue natura) quanomen locí prín ^ cipaliter lignificer. relíquum eft; vt alerm íftorü príncípalíter, alterum mínus príncipaliter & conoratione quad dicatur fienífícare, A príncipali auté fíenifícatu fortitur & habet vnti» quoddq ordíne locumq ín predicamento;Itag; quibus placet; díctam contínentíam prímario : : pricipueg ^ ———————————————————— MÀ COMMENTARIA, e$ precipuecy nomine loci fienificaram effe fuperfícíem vero duntaxat fecundum connotatío^ nem,(quorá nobis videtur effe Iacobus Faber) íj locum ín relatíuis numerandu,& ad predíca mentum vbi,ín quo reponitur ifta contínentía loco fynonyma,relegandü cenfent, Alij ve^ yo(quos ín hac fchola magis fequífolemusytradunt,locum príncípalíus fignificare fuperfici^ em ipfam, mínus veró principaliter íllam fzpercpetítam continentíam. Quamobrem ftatu endus erít locus,dire&é ín hoc quantítatís praedícamento,neq;quícd a fuperficie differec;nifi | connoratíone , quz cum ad príncipalem fignificatíonem non pertingat , non poterít locus j diueríama fuperticíe fpeciem efficere. His ítacg ; quae de loco expolita funt , ita fe haben^ tibus, reftat, (vtí dicebamus) difficultas , quonam pacto Ariftoreles hic de loco fit locutus. Aquinas in logices fumma accipit locum pro corpore locante, hoc eft,contínente alterum, Thom e Quodaaníatishuíc paffui congruar;alíorum efto cenfura. Exiftímant pleríq; eruditorum, Ari ' ftot. híc,vt X ín pluribus alijs Logtcorum líbror& paffibus loquí,non ex fua,fed vulgatarece — ptág; fuz tépeftatís veterum philofophorü fententia .. INecg ením forfítan fatís modeftum ac » equum fudícabat,ea pro falíis adulcerinifq; reijcere,quze nondum folídis rationibus(id quod | ín Phyficis atq; Metaphyficísabundé facere curauit) refuraffet.Opinabuntur fgírur vererum : philofophorum fecta((icut ex quarto phyficorutm conftat)locum efTefpacium quoddam lon gum,latum,atd; profundum,quod corporum locandorum ita capax elTet , vt illis adueníen tibusnon cederet,fed ab eís fefe finerct penetrarí traíjcíq;.]dque dum aliud fecum recepiffet admififfetg corpus,plenti vocabant. vbi ver fecum non haberet corpus aliquod,tum vacu : um appellabant. Et neícío,an índoctum vulgus hodie íta de loco & fentíat,& loquatur,Híc igitur ímaginarius locus,cum corpori contento (vt illorum fert fententía ) quctur,fíneu^ lafque (quemadmodum híc dicit A ríftoreles) corporis partes Oobtínear, neccíle eft vt trínam omníno poffideat dimenfionem , non fecus quàm ipíum corpus , a quo non alio quàmfola penetrabilítate (quantum ad hunc locum fpectat) difcrepat. Recté ereo ad eundem termínti ur communé,partes corporís & locifícacceptí,dícentur copulata. Adfüpulatur huic expofitío ni Albertus Magnus. "Temporísautéhac collígítur ex prafenti capite defcriptio. T empus: Teeinds eft quantitas contínua, cuius partes copulantur ad terminum communem , quí dícírur in^ fcriptiones, ftans. Altera affignatura Philofopho ín quarto de aufcultatione phyfica volumine, Tépus | eft numerus motus fecundum príus& pofteríus;hoc eft, Tempus eft menfura quaedà motus fe: cundum partem priorem & pofteríorem fiue fuccedentem , Cuíus latior explicatio illoloco eft requircda ficut & huius ambiguitatis dilfolutio, An tempus fit Ípecíes fpecialíf[ima;an ee nus fubalternum. Illud fatís cofitat,terminos hofce;hora,dies;menfis,annus;olympías feulu firi feculum,& ceteros,certá temporís durationem defignantes, effe inter Ícíe, S cumtempo ye, quantum ad príncipalem attinet fignificatíonem ,Íynonymos, & non nifi connotatíore quadam differre, Neq; ením efTentialjs fpeciei difcrimen habent hora & dies, vt nec pedalis linea,& bípedalís, quuim ex íllís hec componantur.fícut ex multis guttís integraaqua. Reli^ quas autem quantítaris contínuae fpecíes;líneam dicímus, fuperficiem,atcg corpus,certum eft fpecíaliffimas effe,ac ín inferiora diuerfarum ratíonü effentialium indiuilibiles , Re&umením curuum,concauum & conuexum,fphoerícum & cubicum;& fimilia, accídentía funt magni tudínum,non effentíales differentío. Sunt enim haec omnía ín quartapecíe qualitatís ab Ará ftot.recénfíta.Deínde etiam certífIimum effe debet,& índubitatum,non polferem quampiam inalíam tranfire naturam feufj pecíem. At vero quomodo homo vnus idem permanens(vt ín fexta fub(tantie proprietate dícebatur)viciffim modo albus eft,modG níger,modoó fanus;- modo zgcer;íta eademlínea quac ante reca erat,ntic poteít fierí curua.eadem fuperficíes, quae - nunc eft concaua,potcft conuexa fierí,vt patebit,fi vefica aut crumenam ínuerteris . Corpus: s at quoq ex fpherico fiet cubícum. Quare vt illa lrominís accidentia arguimusnimirum quod x adefle € abeíIe valeant citra fubíe&i corruptione . Ita S haec dictarum Quantítarum mera s 2ccidentía effe confentaneum erít , Sed de hoc fatis fupercg. Quü dicitur in litera, Pricfens 2 fedi tempus ad praeteritum & futurum copulari;purant nonnulli, verbum paffiuum efle proa&i pu; ad prz- uo pofitum,íntellígentes pentempus prefens ipfum ínftans;vel (i mauismomentum prefens, teritü eri quod cum indíuilibile fit fecundum durationem, vere pracfens eft,quum totum fimul exiftat, as cop quod nulliomníno rempori qualibet exiguo poteft competere. Hocipítur indiuifibile prae^ ^^" fens tempus,preterítum cum fucuro connectit,copula tq. V erüm huíiulmodi coactis alienifcg : expofitionibus,neminem torqueri necefle eft. Rectifíime ením prefens ttpus dicetur vno mo^ mento ad praeterítum contínuarí,vel (i mauís cotinuatum effe,& alio ad futurum copularí, velcerie copulandü. Vt de hodierno díc refpe&u hefterniatqg d ERE eft A i n lij , — D 22 IN PREDICAMENTA ARIZ*T. itaq fubindicat nobis A riftoteles triplex tempus,prafens fcilicet, przeterítum,;ataqy futuruia. Omne autem illud tempus,praefens exíftímandum eft,non quod totum fímul nunc eft, (talc ením nullum ínuenítur)fed cuíus aliquod momentum contínuatum feu terminus commu» nis nunc exiíftít. Quare & hec hora,S híc quí nuncagíturannus,tempora praefentía cenfebun tur,non autem díes hefternus. INegg abfurdum erit, plura effe fimul tempora praefentía,quo tum vnum in altero claudítur,tandg pars íntegralís . Huíc omníno confentit communis lo^ . quendi modus.Q ux aute contra hac (unt obie&iones,quía omnes feré fophiftícae funr, haud. x difficulter euítantur X repelluntur . Hactenus quantítatís contínug fpecíes,quantum huíc lo co faris effe putamus, explicare funt, quarum tres prímze,linea,fuperficíes;X corpus;perma^ nentes dícunturjob íd quod omnes fui partes fímul poffunt habere.quarta vero ícilicectem» pus,ob contraríam caulam fuccefliua;tranfitoría,fluxaq; vocatur;ficut & motus, cuius & il^ lud meníuram effe ftatuebamus,X feré omnium phílotophorum fententía etíamfonus. ^. Quis — Quantitas díícreca , racíté defcribitur ab Ari(t.effe quantítas,cuíus partes non copulantue diirete de- ad alíquem termínum communem. Que quídem definítio fatís ex precedenríbus relinquitur | EPPH9.— "mmanifefta.Accipienda eft autem díctio (partes) vníuerfalíter,vt virtute negationis fequentíg T3 diítríbuatur, Quam ob caufam,coníectet le&or. | Quantítatís autem diíícrete duas víderur Mp Arift.aílignauille fpecies,numerum,& orationem fecutus (vc nobís apparet) receptam fuí fg «ulí philofophorum opínionem . INumerí autem , gemína tradí coniueuít defcriptio, V.na. $ INumerus eft multítudo per vnum menfurata . Altera , Numerus eft multítudo ex vnítati^ bus aggregata. Cuí quinto Metaphy. capíte de quanto adíungir Ariftot.fíníta. quemadmo dum & aliarum quantitatum definitionibus , Definitum (numerus) non fumítur híc pro nu^ zero numerante, quí eft íntelle&us, vel aníma rationalís,nec prorebus nümeratis,velutí du obus tríbufue hominibus,aut equís [ed pro numero formalíjhoc eft;accídéte quopíam, a quo L éntrinfecus denomínantur homines,duo vel tres , In definitione autem multitudo accípien da e(t conformíter illis nomínibus,longitudo,latitudo & profundítas,ín definitione línec, fu^ perficíei XC. pofitís.Sunt autem vnítates, ipfius.numerí materíales quaficg partes íntegrales, dicet non propríe dictze (ralibus ením numerus carere vídetur)quum non fint eiufdem cum numero ipfo eflentíae. Quare € príncipía numerorum rectíus appellarí videntur a Phílofa ;pho ínalíjs locis, atcy hoc voluifle crediderimus ;quinumerum non nííi prefuppofitíue (fie enim loquuntur) díuilibilem tradíderunt.Quod fi quís ín numero formales partes ínueftíga^ 'te conetur;is. nobís profecto nodum ín fcirpo víderur quaerere. INullae fiquídem res, przetee hyficas,hoc eft corpora fubftantíalía,materíam obtinent ac formam tand partes effentíales zc ipía di(tínctas,fed tantüm cogítatione,fi D. Thomam imitemur,ex partibus metaphyficís; cum mactería X forma proportionem habentíbus,genere ind X differentía componuntur,ní "fiomnino fimplicía fuerint. vtí generaliffimà & fpecies predicabiles tantü. INon icitur func -audíendi,qui vltimam vnítatem, numeri formam effe pofuerunt, Híc notandum eft, dupli «em effe vnítatem,Quandam tranfcendentalem quz fit entís propría paífio,a qua vnaquedqg Thomas, "t$ vna dicitur.Ifta ab Alberto, Thoma,Eegídio Romano,ceterícg horum placíta turantibus, dicítur eadem efle realíter cum ente,tantumcj ratione differre,& negationem quandam ei (o lum attribuerejnempe multitudinis feu diftín&ionis. A Scoto veró & Scotíci nomínis ftudio fis,ponítur efTe quíd pofitíuum,ab ente diftín&um ex natura rei & formaliter, quomodo etí^ am proprías pallionesa fuis fubíie&is volunt differre. Ex hac vnitate multíplicata nafcitur & confurgit numerus qui dicitur tranfcendentalís,eo quód omnía praedicamenta, fua com^ Kreis qui. !tiitate tranícendat amplectatur,a qua albedines,per fe due aut tres dícuntur,& íta de dámodo prz CXterís quibufcg entíbus.De tali numero non eft nobis híc fermo. Altera eft vnítas proprie ácamétalis Gícta;que ad quantitatís reducitur predícamentum,& qu príncipium eft eíus numerí, quí (ie ! ciicreta quantitas, Huiufmodí autem vnitasineft € fequitur tantàm quantíratem contínus Índiuifam potiffimüpermanentem,quam & fola íntrínfecus denomínat . Ex hifce vnítatíbus Bp conflatur numerus huius praedicamétí, a quo formaliter quantítates,aut quant continua di cuntur numerata duo fcilícet;tría, ve] quatuor,& íta deinceps . Quod fi res aliquas vel ali^ quam ita formaliter reddere aliquot aut vnam,vocemus menfurare,feclufa intelle&us ope^ ratione,conueníer menfurare íntrínfecus & effentíaliter numero ac vnítatí.Sin autem men —-— furare idem fit quod facere intelle&um certuin,quot fint alíqua rés,in quántum quifpíà per snum alíquoties replícatum certior redditur numeri illorum quae numerabat,conueniet mé furare accidentaliter ipfinumero atcp vnitatí.Relíqua qus ad numerum pertínent eiufqg am pliorem cognitionem, & quomodo ipfe fit vnus, non eft híc declarandi locus, Sunt autem cius fpecies, Minen di nm eR MEE t COMMENTARIA. e? eius fpecies,binaríus,ternaríus,quaternaríus,centuria,chilias,S íta deinceps ín infinitum vfq augendo,qua omnes fpecíaliffime funt,non fubalternz,lícet iftud a nonnullis in dubíü ver^ tatur. Quum probat Ariftoreles ín lítera,numerum effe dífcretam quantítatem, admonenr Qno pacto quidam,in exemplo cíus per quíngi& tría,& feptem intellígendas efle totídem vnitates,non dici Dum autem numeros ipíos,quinaríum,ternaríum;X feptenaríum, propterea quód in communíta & quini. tíbus vníuerfaliumdixit Porphyrius,fpecíem fpecící non ímponí atq; coniungi,vt gignat alí am alíquam fpeciem . V nitates autem,quge omnes cíídem funt fpeciei,haud difficulter vnam f" alíquam progígnere fpeciem admittunt. Verüm íítís ex díuerfo obíjcí poteft Aríftoreli^ cum iftud , Ex duobus entíbus ín a&u non fit quíd per fe € fimplícíter vnum. Siíngulae autem vnitates vídentur effe entía actu, Quod lí hoc Ariftotelis di&um (quemadmodum : debet,reftríngendum ínterprerandumqy dixerínt;cur non parí modo íntellígendum cenfent A illud Porphyríanum;quód ex duabus tand partíbus effentíalíbus atcp formalibus non fít a» : lía fpecies,cuius definitionem effentíalem íngredíantur .Id quod fane non accídit ín numeris, ^ fi maíores ex mínoribus rand materíalibus quibufdam partibus feu príncípijs dícamus con — ^ : ftare... Habettamen Boetíana translatío condítionem appofitam hoc modo,vt quing;fifínt 3 partesdenarij,&c, Indícat autem Philofophus híc obiter, duplices effe numerorum(& idem: io ín contínuís habendum eft íudícium) partes , quaídam quí vocantur menfurantes feu dímetá c» entes;alías non numerantes.Ea pars dicítur menfurans,quze aliquotíes fumpta atqy replícata v totum reddit adaequaté,hoc eft;neq; minus,neg; amplíus;qualís eft quínaríus refpe&u dena^ T rij. bis enim quíngg funt decem. Eíuf modi func f.íf.iíj.refpectu v.Ila pars eftnon menfurans, que íd non poteft, vt íi. víf.refpe&u x. Item ííif.& v.refpectu vf.Ita quóg; ín contínuis;par zes menfurantces trípedalis funt pedale& femípedale. INon menfuransautem fiue non dímeti ens,bipedale. De oratíone vero,cuius ín textu fit mentio,tancg cuiufdam fpeciei quantita D tís dí(cretze, non fatis conftat ínter expofitores. INonnullí prodigiofo quodam & ínufitato gencre fermonis per oratíonem intelligunt numerum fyllabari ipfius orationis.verüm pri» us dicum eft, numerum huius praedícamentí non reperírinifi ín magnitudinibus diícretis, quare etíamtalís numerus alienus eft abhoc predícamento. | Alíj vero (inter quos eft Fa ber) per numerum accípíunt quantítatem quandam difcretam conflatam ex quibufdam te^ noríbus feu morulis, productione vídelícet € corruptione fyllabarum ad feinuicem non co^ £ínuatis,qua quid aliud fít,quàm multze partes temporis , quíbus menfurantur oratíonís fyl lIabzac ípía tota oratío,non fatís íntelligo. -Rectíus igirur Boeríus & Ammoníus per orati onem id intelligunt, quod Latíni confueuerunt,nempe vocem fignifícaríu,cuíus aliquíd par tium eft fignificatíuum feparatum. INam Graecis 20€" (quonomine vtitur hic Ariftoteles) nunc orationem mentís,nunc fermonem oratíonéq; vocis fignifícat;, Verümne quís Ari» ftotelem(inquit Boetíus)cum dícerec Ayo, id eft, orationem effe quantitatem difcretam,de €o putaret dicere, quem quif. Ao*y^p, íd eft,rationem ín propría cogítatíone diíponeret , hoc addídit.Dícoautem íllà quefítcü voce orationem, | Verüm hísadijciendü videtur, Ariftoz t1elem hoc loco deoratíone non loquí ex propría fententia,(ed recítareduntaxat eorum opínd onéqui exiftimauerunt oratíoné efIe quantitate difcreram,quia menfuratur fyllaba longa && reui ficut numerus a fuis vnítatibus,vt quarto Phyficorum docetur;fed falío.Quía numez sus per fe meníuratur a fuis vnítatibus. Oratío verà per accidens duntaxat menfurarur a fu is (yllabis ratíonetemporís,quo ipfa fyllabe menfurantur,& ídeo non oportet oratíone effe quenniase ficut numerus.Hinc iple Ariftoteles quínto Metaphyficor. capit.de quanto, recen ens quantitatis fpecies,oratíonis ne memínít quide, INec huic expofitíoni fraudi effe debet vulgata edítio,qua probatíone illam,qua oftendítur oratío effe quantíras;fic refert . menu ratur enim fyllaba longa & breuis. quía alíale&ionem habet graecus codex, Ammonius, Bo etius,Arevropilus,& relíquí, nepe hanc, menfuratur ením fyllaba longa & breuí , vt verbi (méfuraturjad orationem referatur,tand ad fuppofitum,non ad fyllabà Grecis enim zai non nomínatírus eft. fed dacíuus,ob idque erit Latinis ablatíuus.Eft ergo huius probationís fenfus . Oratio quantitas eft,quia menfuratur fyllaba longa & breui. Sed obijcitur.Quan^ titaus eie ss eft meníurare dj menfurari, ergo oratio malé ex eo probatur effe quanti zas,quia menfuratur fyllaba longa & breui . Reípondeo;probationem quídem ínualidam e(Ic(vt di&um eft)non ramen ob caufam ín argumento illata, Quia liceromní quantitati co perat alía meníurare;tamen peculíare eft quantitati difcretae;etiam a fuo príncípio meníura tía quo fzpius replicato fluit & nafcitur. Et quía iftud orarioni competere videbatur;híne SET G iij «xiftímafTe Í IN PREDICAMENTA ARIST. exiftimaffe videntur,ea effe quantitatem difcreta,fed falfo, vt dí&um eft, cum potius fit qualí Secuhda n tas tertie fpecíeí, Secunda diuífio quantítatis apud Arift.eft haec. — Quantiítatís alíud cà titatis diui- ftarex partibus ad feínuicem pofitíonem habentíbus;aliud ex non habentibus pofitioné,quae £o. dícítur effe fubíe&í ín accidens & huius negationem díuilio. Eft ením pofítío accidens qui títatís ac cíusparríum, díuína vírtute ín venerabili ac facrofancta Euchariftía ab eís feparata. : Pofitío autem(autore T'homa)duplíciter capitur. Vno modo, vt fit ordo partium ín toto,co^ i Pod en. paratíone facta ad locum,ín qua lignificatíone dicit, pofitionem effe vnum e decem praedi" maduplid- camentís,quod alío vocabulo fitus eft appellatum. Secundó pofitío eft ordo partíum ín to teracipit. go abfolute, nulla ad locum facta comparationequí rei conueníret,etíam fi extra omnem lo. cum ftatueretur , Hanc pofitíonem dicic non effe praedicamenti fitus, & de ea híc loqui A rí^ ftorelem, lícer nonnulli reclament, Ad hanc partíum ín toto pofitíonem tría folentaíTignari E requifítaac necefTaría;ex rextus declaratione collecta. Prímum eft partíum permanentia,vt * fcilicet nonrepugner eis fímul exíftere, Quomodo ením ad inuícem pofita dicerentur , quae ' . monpermanentíimul, Secundum eft partíüfitus quídam,tecundum quem poffit demolirari (^ Augufinus corporaliter(vt aít Auguftinus)vbí fit vna pars,X vbíaltera.Dícímus autem vbí,non quo in 2d loco;fed qua differentíam pofitíonís habeat ín fuo toto contínuo.Hic ergo fitus fumendus eft fecundü differentias pofitionum,quoe numerantur furfum & deorfum, ante € poft,dextrum Augufinus & liníftrum , quibus. adíungir diuus Auguftínus longe € íuxta. Hocfecundum requifítum videtur nobís vnum fufficere, ímo toti dequo agítur infe complecti. |. Tertíum eft continu e atío atcg vnío partíum ad ínuícem,facta per aliquem rermínum communem. Príma conditi one excluduntur partes temporis atq; oratíonis, Secunda vero partes horum & etíam nume : rí.Eft enim vnítas,qua pars numeri dícítur,índíuifibile quodda,exiftens ín toto fic, vt ín nul i 1a cíus parte fit, nullà habens per feín continuo pofitíone, quod tamen pun&o omnes foleng tribuere, Quodlibet nang; punctum aut ínchoans eft, aut contínuans , aut termínans, ita vt deipío affignarí valeat,nüi furfum fit an deorfum,antean poft,dextrum an finiftrum,longé quog an iuxta. Tertía numerí partes excludit, & earum magnítudínem, que non funr ínui^ «e contínuatz . Ordo partíum(cuíus in líterafít mentío)accípíendus eft potiíTimüm fecundG «aufalitatem , Príus ením oftendímus, non modO ex vnítatibus,fed ex mínoríbus etíam nu^ merís tand quibufdam íntegralibus partibus & menfuris fuís , maíores numeros conftare,ide óq; mínores numeri maioribus fun príores,quínto modo príorís . Sunt etíam fecundo moA do príores,eo quod ab illis non conuertítur effendi confequentía ficut ibí e& declarandum, reed Porro orationís partes ordínem prolationis, que eís tribuitur,non habenc ex le fed rantü qua zenus fignificatíonem fuam volunt tueri X retinere,tefte Boetio.Eadem ením cft oratio ín re dicamenro quantitatis, fiue dixeris Cicero, fiue Roceci , INeqs ad hanc multum pertinet, fiue fyllabam quamlibet ín medío, fiue príncipio,fin&ve collocauerís . Sí tarnen feruanda erít ea des vocis fignifícatío,non lícebit temere partíum confundere ordinem ac ínuertere, Nonbiis; , uumdeinde ín litera fequitur (Atggboec fola,St.) more fophiftarum non eft Ímmoran^ itera poii dum in his dictionibus quantum & quantitás.NNam & quantum adíe&ione íllíus claufule per explicatio. fe, vel propric, pro quantitate vfurpatur, & quantitas acceflione partículae per accidens pro quarito ponítur.Fere ením(tefteetíam Fabro)concretís denominatíuífcg huius pradícamenti nomínibus;príncipalium feu abftra&torum loco vtimur,vt lineam quantam dícimus, quum tíus dícenda videtur línea quanríras effe . A ccipiturcg hic proprie feu per fe, prímo modo ab Aríftotele ín Pofteríorum analytícorum libro affignatoiQucd autem dicít,fola ea quae fu períus fünt enumerata,per fe quantítates effe,nihíl officít,quo mínus bicubíturn,trícubítum, pedaneum,bipedaneum, Ina, & caetera huiufmodi quantitates propriz fint ; Significant e^ nim illz voces ( aliorum omifTis opinionibus) ídem principaliter ; quod quantítas contínua pee feu magnitudo, tametfi cerrarum menfurarum inter fe difcrepent connotationi» : us. Quarenon efficient diueríam ab ílla fpeciem,ficut nec hora;díes,annus, Sc. a tempóre, '" — Quo modo autem accipiendum fit, quod ín quínto Meraphy. Ariftoreles tempus ípfimn in^ ter peraccidens quanta recenfet, ratione vídelícet contínui,in quo recipitur vna cum motu; non eft huíus loci declarare. INeq; enim fufcepimus prouíncíam,in fpecíem diffidentes pat^ -. fus in Metaphyficis € Logicis Ariftorelis; ad cocordíam reuocandi. De eo quod per accídés - quantum eft quantítatedifcreta nihil prorfus babet Philofophi declaratío,fed tantum memi^ -— E Sent Ree peraccídens quantítate contínua;tam fuccefliua 4 permanente, Huius igitur per mumodj ?CCeensquanti, notandi funtalícuor modifeu diftin&tiones, ad multa alía intelligenda non vag, mediocriter vciles, In primisigitur illud per accidens quantum dícitur,cuíinbaeret ipfa quan —- DS VE | títag [ EI Ec wo COMMENTARIA, " T titas,vt lapis,cui infunt quantitas corporea fuperficíes,S& linea. Item motus,;cui ineft tempus, vt per hüc coelo. Secundo modo per accídens dícítur nomen. quantírde concreto quopía; Secundus, de cuíus abftra&o non prdícatur quantum nec quantitas, Sic muficum per accidens quan tum dícítur ín Metaphyfica. INon enim eft mufica quanta jnecj quantítas. - Tertio illud di^ citur per accidens quantum,cui competit extenfio, aut quía íneft ipfi quantitati exten£e,aut cíus fubíc&o , habetq: partem vnam extra alteram, ratione quantítatís huiufmodicui íneft; - vel cum qua eídem fubíecto coinheret, Hoc modo qualitates corporales per actídensquan tz dicuntur Item fubftantíales formae, dempta anima ratíonalí. Sic albedo per accidens qua ta dicitur ín lítera,nimirum ratíone fuperficiei, V trum autem albedo cater; qualitates cor porales,ímmedíaté ín fuperficíe tanquam fubic&o inhxreant,an potíus corporeae quantíta^ tí, vel huíus partibus extremis,non eft hícdifcutiendí locus.Secunda quftionís pars videtur nobís probabilior, | Quartó aliquid per accidens quantum dícítur, quod a quantítate deno minatur,quze necp ípfi íheft,negy ipfum quantítatí,néque ambo eídem fubie&o.Itaq; habet fe quantítas ad íllud , per modum menfurz prorfus extraneze , Sic motus & a&io ín his infe» sioríbus;per accídens quanta dícuntur a tempore, | "Tertius, Sequitur tabula Pradicamenti Quantitatis, Continua, Corpus. n om LHoc, iliud, Difcreta. Ternaríus, Numerus, JQuaternaríus, Quinaríus,&c, Quantiítas ( Hic ille, Lineatum, | ; x. )euperficíarum 1 Continuum. Golpáiamm. Hocjillud, i Temporeum. Quantum EXE | Efs | | xh | mese Difcretum, )Tria, : ni Nutfneratü. )Quatuor. - Quíndj, C, In fecundam partem capitis de quantitate, tres quantitatis. - — tí nihil — ; proprietates continentem;jannotatio, ; po Pus: quantitatís propríetas vtítur contraríetate,quemadmodumaccepta eft in quarta eft con? - Ppropríetate fubftantiz,eftqg propría fecundo modo,cum omni € non foli quantítati có ttATTU, ueniatziNece obftat quod dicitur ín Phyfícisjomnem motum effe ínter contraría. Id enímde quauis contraríetate,tam logíca à phyfica eft accipiendum, vtalibi declarabítur.Maíor au^ tem X minor quantítas, ínter quas ane augmentatio & dímínutio, contraría quaedam phyfi 5 ieu2co8 C3 funt , Dícet fortaffe quifpíam,no&em & díem,quae quantitates funt,cum fint quaeditem az ege ap Pora,effe ínter fe contraría. Cui reípondens nega affumptionem.INonením contraría cen» mutuo cort» eri debent, au» ídem principaliter fignificanr,& fola differunt connotatíone , vtrum; aute traria. illorumjidem quod rempusignifícat;fed alterum pracfentíam folis fupra noftrum hemifphe riuntalterum eifdem connotat abfentíam. Quare príuatiue oppofita potius d contraría exitimanda crunt;fed non nifiímperfe&té & ratione connoratí, A liquoties ramen autores díe pro lumíne folis vtuntur noa protenebrís,vt apud Poetam, Admifita; diem,id eft, lumen folare apertis feneftrís, A líter capitur díes pro tempore xxiiit/horarum;quam díem naturale vocare olent.Príorem veró,qua: noctí quodammodo oppofita dícebartrartificíalem.ob id Fortaffe,quód haec varíabilís fit fecundum durationemyilla vero femper eundem duratíonis obferue t tenarem ficut naturalía certá lege fiunt &femper eodem modo;non autemartifící 9ía, Ante exemplorum enumceracioncm, ftatím poft hanc propríctatem, ai o6 rra to, B ud Línea. : / - Superficies, [3 illa. E 1 | Bínaríus. cuve ys Quátita v6 IN PR£DICAMENTA ARIST. eranslatío, In defínitís autem manifeftum eft, quód níhil eft contrarít,vt bicubito,Sc.Quod "e perbellé conuenít illijquod ínquartafub(tantíz propríetatedícebatur, Derermínarorü verà nullum,&c, Quía autem híc Ariftoteles defínitis quantitatibus adnumerare videtur fuperfí^ . cíem,ideo Boetius etíám aliam quandam,quam illo loco expofuimus,affignat determínate; índetermínataeq; quantítatís acceptionem,fecundum quam etíam fuperfícies & linea, caete^ - aq; huiufmodi,funt definítze quantítates, magnum veró & paruum,multüm & paucum ín Y - definítz , & cuius explícatione, quum non multum neceffaría pracfenti loco vídeatur;ab(ii * E Es Ta us expenderit,ínueníet erraffe Boctíum, quí hac ín re difIentít a magiftro fi nendum duximus . . Ex fecunda foluríonís ad príorem obiectionem probatíone colligen^ da efthxc regula. INullíad álíquíd feu relationí alíquíd eft contrarium,íntellíge logicé & pen | fe. In fecunda obie&ione líterae;per locum deorfum accípíendus eft locus terrae, quí (vt eti Quid midi teftatur Commentator, partim eít fuperfícies concaua aquae; partím aerís... Medium auté sedium. eft centrum mundi, Per mundiautem termínos;intelligunt quídam duos cclí polos,arctí^ LIE cum & antarctícum, Alij fuperfíciem concauam orbís lunarís,continentem omnia hzc ínferi ' oragenerabilía & corruptibilia , quam fortaffis pluratíuo numero terminos mundíappella uít Philofophus, vt infinuaret non tnodo ín noftro hoc hemifphaerío furfum effe & deorfum; Ícd & ín altero fub nobís pofíto;quod afpíciunt Antípodes. Diftantía autem medií; feu centri a termínis mundi, dícítur effe maxíma,;non quidem fimplícíter,fed quae motu naturalí cor^ cuntíccundum femidíametrum fphaerze mundí inferioris, continentis quatuor elementa cum reliquis corporíbus generationí corruptíonicg fubiectís, V erüm de hiííce rebus latíusin Phyfi^ cis eít difputandum . Hanc fecundam obíectionem opínatur Boetius ab Arift. non effefolu zam,quód verum concludat fítcj re vera vni loco contraríus alter. Sed fi quís hec diligenti Díuo Augufti^ no, e cuíus categorifs bonam fuarum enarratíonum partem etíam ad verbum frequenter defumpfit. Locus ením(vt ante-declarauímus)fecundum antiquos defignat fpacíum quod^ dam feparatum,cuinihil per fe contrarium ínuenírí,eft manifeftum,Quod fi locum accípere placeat,vti vere fe habetnomen locí;primó fignificabit fuperfícíem ipfam,cuí níbil eft con^ traríum per fe.Deínde connotabít actíuam contínentíam,& fortaffe etíam concauitate,qua^ gum ílla cumfit relatío,non poterít habere contrarium, Haec vero contraría eft conuexíta td, fed non obid locus per fe,& vt quantítas. eft, contraríetatem admittet, Quod filoco adiíü^ xeris furfum & deorfum,hac ad alíquíd funt,& proínde nequaquam contraría , Hzc folue tio ad amuffim quadrat cum fententía díuí Auguftini, Quod fi tertíó locüifumpferis,qua^ tenus ipfi, vel potíus corporí continenti ínfunt díuerf2e qualitates, vírtutes & influentíze, quae ex cífe&ibus fuís arguuntur effe contraríz,hihil alíud obtínebís, quàm locum vnum per acci dens contrarium efíe alterí.Dicemus ergo, Aríftotelem huíc inftantío propterea non fubíe^ ciffe folutíonem,aut quía naturam locílecundum verítatem non declarauerar alíos fecutus, aut quia haec obíe&ío fimili modo videbatur foluenda,quo X proecedens, Surfum nang; & | deorfum relatíua funt, quemadmodum multum & paucum , magnum & paruum. $edida quà ^ Secunda quantitatis propríctas,ex quínta fubftantíze,cui eadem eft,omníno effe debet ma o NE nifefta, Conuenit autem non foli,fed omni quantitati. INulla enim quantítasíntenfionem re^ E - — -— éipítaut remíflionem,neg; vnquam cum aduerbíjs comparandi praedícatur,etiam fi concre to nomíne expreífa fic, Has ramen voces longum,latum,;profundum,durans;atq; multum, cum relationes quafdam fieníficant , nihil prohiber cum dí&is praedicari aduerbíjs, ——— Temaqui. , lertía propríctas eft,oequale vel ínaequale effe . Quazob SaL US dícítur qux itatispro- títatí, quod fit quarto modo propría,omni,folí,& femper conueniens, INeautem ci alíquid grietas, — ad perfectam proprij & vníuerfalis rationem pertinens defit,accipiunt nonnulli aequale vel inzequale círcumlocutiué,vt vnam quandam deíigner aptítudínem ad effe quale aut ínae^ quale, quemadmodum ín numero aptítudínem ponunt ad parítatem vel imparítatem,mo uentes ínfuper dubitationem , Án prater illam vnicam generalem aptítudínem pariter aequalítatem vel ínzequalitatem refpicientem,ponendze fint alíoe dus, quarum vna dasula r porís grauís vel leuis poffit pertranfiri, Idem volunt quí hanc dí(tantíam fumendam effe dí (nflianja. riter ad acqualítatem,altera ad inzqualítatem referatur , Contra hanc proprietatem occur rit ftatim huiufmodi inftantía , Etiam fubftantía & plerzeqg qualítates corporalesfibi mutuo ^. funtzquales,vel ínzcquales,ereo non eft íam dicta proprietas,quantitatí propría quarto mo Refponfio, do. Ad quam refpondendo, licer fortaffis díci poffet, illa tametfi ínter fe aliquo modo x^ qualía fint atqj íneequalía;non habere tamen aptítudínem ad eos actus , Alírerramena ple rique refpondetur,hanc propríetatem de his quae immediate X proxime? eam aptítudinem : | | obtinent, 1 : COMMENTARIA. - ebtinent jintellig&dam effe, Alij addunt loco illius límitatíonis particulam; per fc. INon ením abíurdum exiftimarí debet; fi id quod cuit propríum eft ; alterí per ipfum feu ratíone ipfius probetur aliquo modo conuenire, vt plurimís oftendí poteft exemplis.Ec hzc alludere víde tur ad illam díueríam ab ea quam fecutí fumus huíus proprietatis aflignationem . Propri eft quantítatí,fecundum eam quíppíam aequale vel íncquale dící, fed bis quae leuicula fteríli à ad fortaffis videri poflint, non eftímmorandum, '"Vtautemad explicationem actuum pre fentís propríetatís feu aptitudínís veníamus, anímaduertere oportet;zequalítatem ínaequalá tatemaq;hoc loco nonimpropríé & large fumí,quomodo eís mezaphyfici fepe vtuntur, vt ví delicet quantitati improprie di&to(qua vírtutís quantítatem appellant)attribuanturfed pro |. . ; ríé,vt tantumpríus numeratis quantíratibus accommodentur. Eftígitur aequalitas relatío, Quid rq i cundum quam formaliter aequalealíquid dícítur.Inaequalítas vero,a qua ínequale quippi syglitas. e d am eft. Quantítates autem illae eqtíales tunt;quae cum fint eiufdem fpeciei; neutra ta men a re A líqua fuperatur,vt duz líneg pedanese;duae tríades, &Cíta ín ceterís, INam ín difcrerís quanti tatíbus, quecunqs eiufdem funt fpecíei fpecialifIrme aequales ínter fe neceffe eft effe;non au^ tem ín continuís;cuius ratío eft;jquód nulle difcretze quantitates feu numerí eíufdem fpecíei, fefe fuperant multítudíne. In contínuís autein frequenter euenít,vt vna excedat alíam eíuf^ : dem fpeciei , vc línea bípedalís, lineam pedalemjannus diem. Quantítates vero ínzcqua^ les funt quantítates contínuz eiufdém 1pecíci.quarum vna alteram excedít,vel quantitates díícrerae díuerfarum fpecíerum.Díco quantitates contínue eiufdem fpeciei quia quantítates | continu díuerfarum fpecíerum non funt inter fe equales,neqg inaequales, vt tempusnon eft | szequale vel ínequale línez, necy línea fuperficiei Cuius ratío effe videtur, quod cqualitas & íngqualítas íjsduntaxat competanr,que omní ex partead fe comparari queunt. Quantítates - ug autem contínue díuerfarum fpecíerum aut nullam admittunt comparationem, vt línea & t& pus,aut non omníex parte,vt línea & fuperficíes.INam latí ad non latum nulla eft propor^ tíojlicut nec punc&í ad líneam.INumerí vero díuerfarum fpecierum,quanq aequales non fint, femper tamen aliquam ínter fe proportionem habenr;& ideo dícuntur inaequales, vt bina Ad ali4 gius & ternaríus, ^ ^ ; a Sar In quarti capitis quod eft de pradicamento Adaliquid,primam partem, qd vero - à 20's 0 €«omple&tentem Adaliquiddefinitionem,annotatiq, . tali 4 dí 2 Er naturze ordíne ad alíquíd fequitur quantítarem & qualitatem; eo quod in hís meli^ | "*or relatígnum pars fundata eft, coriueníenter came ad doctrínze ordínem fubiecít A ríft, cuntur, quantítati ftatim determinationem ipforum ad alíquid, feu relatíuorum, propterea quod ín vltima przcedentís capitís parte de ad aliquid nonnulla habíta eft mentio dilputatiog. An tequám ad explicationem definitionis ín initio literae pofitze veníamus, paucís quedam funt Es proemíttenda, V nur eft quód bec tría vocabula;relátio,relatíuum,& ad alíquíd, autore Boe Quo modo . tio feré eadem efTe folent;precíipue cum de terminis agitur, Quod fi hec rebus tribuàtur,erit cótentiat re felatío nomen abftra&um, caetera veró duo;concrera magis , Porro vocabuli 769 7!, quod mpi latíné ad verbum redditur ad aliquid, prímus atitor (teftibus Porphyrio & Alexandro)fu aliquid. iffe traditur diuinus ílle Placo,quo clariffime relationis exprímeret naturam,íd quod certe af Porphyrius fequutus eft, Quum ením rclatío nihil fit aliud , quàm duorum inter fe mutua habitudo, ^lexander. quoram alterum fundamentum ,alterum dícítur termínus,atcqgíra non ideo tantum, quía ín s alio effe habeat,fed & quía ad aliud habet efle;exiftat.conuenientiffime e oportet vocabu lo ad aliquid fi&nificarí, ' Deinde praemittenda eft varía huius nomínís ad alíquid apud phi xe lofophos acceptio feu vfurpatio. In primís enim (vtex ante díctis licet colligere)alíquando meri terminís feu fienis, frequentius vero ipfis rebus tribuitur. Ad aliquíd terminis attributum ni Qua funt. 1 eft aliud G: vocabulum relatíonem quampíam fignificans.Quod fi hanc príncipalíter fig ad aligd fe- nificauerit dicitur ad aliquid fecundum effe, vt pateryfilius, dominus magnus fimilis,caleface m e - rex Ic dealiis, Sín autem mínus príncipaliter relationem connotauerit , tum ad aliquid fe e ü cundum dici (ofer appellari. Vt funt haec nomína, caput, manus, locus fcientía,vírtus, & in vniuerfum omnes compararíui. Hacc enim omnía,pratter principale fíenificarum,quandam connotant relarioriem.id quod partím quídem fatis eft manifeftum,partím vero ex fequen - tíbus declarabítur , Ex his parer,ad alíquíd fecundum effe & fecundum dici, proprie ín termi nos ipfos, relatíonem aliquam príncipaliter vel minus príncipaliter defignantes,competere. . - 2 ^. Cuiusfententíz etíam eft Caieranus.INihilomínus non abfurdé hzec eadem,rebus feu relatío CHEHNGS nibus ipfis ,ín quantum fic vel (ic nominibus relatíuis fignificantur,poffent accommodarí, Quomodo crit cadem relatio diuerfis rationibus ad aliquid fécidum effe, fccundum dici, | vt relatio Adaliquid -— . IN PREDICAMENTÀ ARI$T. vt relatio partis, ad aliquid (ecundum effe eft quatenus fignificatur hoc omine pars.E(t ve rà adaliquíd fecundum díci, quatenus fignífícatur hís nomíníbus caput & manus, ídem eft iudicium de continentía;quatenus hís vocabulís,contínens,& locus fignificatur. Quare dilur cidum relínquiturjhoc non ín res ípías,nifi vt nomíníbus relatíuis defignantur, quadrare; Adaliqddi- ^ Porró ad alíquid rebus actributum,nunc abftractím fumítur(lícet raríus)pro relatione ali. vaMeríeac-. cua. feu mutua alíquorum:ad inuícem habitudine, quae alio nomíne etíam yeípcctus dicí ca PENES "ERR autem concrerím,pro re huíufmodi relanonem ín fe habente;ab eacs denomina Prima adali £2»: Ad alíquíd abftradté (umprum fiue relacio(€ idera habendum eft íudicium fi. concretím: | quid fiue re accipiatur) dupliciter diuiditur, Vno modo,relationum quedam eft realís , cuíus fcilícer exi» | lationis di- (tentía aut conferuatío non dependet ab íntellectus operatíone. Vt funt,paternitas;fímilitue TA Lue ».4;. do,calefactio fefIio.Hzec non competit nifi entibus realíbus,actug; exiftentíbus, | Alteracft | NR rationis, cuíus exiftentía conferuatiocj abíntelle&us operatione neceffaríó dependet,vtíung 7 relationes generis,(peciei;zequiuoci,nominís, verbi, oppofitio príuatíua ínter czcitatem & vi EC fum, ídentítas naturalís qua Ioannes dícitur fibi idem,& íta de alíjs.Non eft ením realís rela NEN .. tio,nifiínter res diftínctas. Secundo,relationü quedam eft intrínfccus aduenies, alía vero ex: -— trínfecus.Relatío intrínfecus aduenire dicitur,qug neceffarío eft;pofítis fundamento & termi no,hoc eftpolirís íjs rebus,quae nate funt effe primum fundamentum & terminus, vr pater» j nítas & filiatío(vt íta loqui liceat) Exiftentibus ením duobus homínibus,quorum alter genu : ir, & alter ab eo cft genitus,non poffunt uo ín illis confurgere íam dice relatíones.Ita quó exiítentibus duabus albedinibus;necceflarió nafcitur ínter eas fimílítudo,quare & fímilítudo E erít relatio intrínfecus adueníens. Dixímus primum fundamentum,S& . Nam ipfa fubíe&a. ——pu duarum albedínum,alíquo modo dícuntur fundamétum & termínis fimilítudinis, fed rema E t2.quare nihil obftat,fi hec fine mutuafimílítudíne poffit.cofiftere. Extrínfecus adueniensre latío eft, qua non neceffarío exeat pofítís fundamento atc termino,vt actio,paffio,contíné&^ tía localis tunicatío, Poffunt nang; ez resjquarum vna ín alteram agít,fine tali effe actione, fi videlícet ab inuicem long? feparentur,& íta de alíjs fimilibus eft declarandum, Fundamen tum relationísdicítur,quod fecundum eam ad aliud comparatur;atq; hoc relationem ipfam infe habet,ab eag; denomínatur íntrínfecus,vt fundamentum paternítatis eft s homo quí ee N * muit, hunc enim patrem appellamus. Termínus vero relationis eft eares,ad quam ficalterius - comparatio,vt homo genítus ab altero , cft terminus paternítatis , eíus namq refpe&tu alteri : dirímus patrem.Hanc pofteríorem díuilionem eó tradidímus;quód fecundum ipíam fuma Vndé fecun tur huíus praedicamenti a fex vltimis differentia, atque dí(tín&io. Nam quum illud cofter. dum quorá tríatantüm efle praedicamenta rerum abfolutarum,nempe fubftantíam,quantitatem,& qua dà irum litatem,cetera vero feptem relationes tantummodo contínere. inuenire conatí func alí uá iseno-ii díuerfitatis notam, qua hoc pradícamentum ad alíquid, a relíquis diffepararent, Haec au» ius predica temno videbaturaliter poffe accommodatíus,quám per íntrínfecus & extrínfecus adueníre, miti ab ali- affienarí. Quare adalíquid,vt eft huíus ordínis generaliffimum,definiérunt relationem ín trín isrefpesi- fecus aduenienrem, qua fané finitione, extranea omnía fefe arbitrati funt exclufilIe, omni» regem de bus tamen qua huc pertínere debent admiffis & comprehenfis , Verüm alí emerferunt, uí eadé refen- hanc tale prafentis leríei ab alijs relatíonir ordínibus diftín&tionem Íegregationéq; multis rai t2 . tíonibusconuulfam,labefa&atá,claudícantem,& ínfufficíentem exiftimantes,cum meliorem ínueníre & affequí non polfent;qua pofitiua, affirmatíuag; quapíam proprietate hzc ipfa ín» ter fe díftíneuerent, duxeruntad aliquid, vt effet (peciale predícamentum,nanaliter d per ali órum relatiuorum preedicamentoríi abnegatíonem defíníendum cfTe, vr fit relatio quze ne exem reo- cua uinedppaffio,neq;vbi nediquando,nedfirus req habitus, Fuerunt &rerti qui ad al pino — Quidaczterís relatiuis praedicamentis , non rani difparatum quoddam & rep ugnans puti^ ^ —— — üt differre,(ed vt veri uperíus,& proindefecundum reí veritatem,tantür quatuor conftítuem da effe przdícamenta, fubftantiam, quantitatem, qualitatem , € adaliquíd feu relationem. Quod veró alía fex adie erínt philofophi,hoc fac&tü effe docendi caufa.INam cum pene ínfini^ ramultírudofit relationum maluerunt (vt dicunt ifti) plures claffes facere, ne (j omnía talía nomína ín vnam alí pam Induderenr, multítudíne Fetoparennur addiícentes , Cacterám *- lu ueri potíus fit ample&endi,no eft precfentis locí prolixiusdifoutare, Ter Partitio ad tio praemittitur ipfius adalíquid fecundum quod huíus claffis eeneraliffimi pon cu tenus eft ge 115 diuilio vfipad nonnulla ipfius fpecialiffima.INNam omnía enumerar c,longum foret in tàta ucraliftimi, relarionü multitudine varíetatecy, Secatur ergo prímü ad aliquid in duofubalterna penera quaa plericy adaliquid zequiparantis. St ad aliquid difquiparantix, ab alijs verà adalíquid * ; equaliter . Tertia de X j ) e| E. [59 Lj 5 R ien La] - o i E - m TUE uÓ Eee mm tat Im ERN COMMENTAKIA. 79 videmus íuftam rationem , quamobrem relationes rationis ab hac definitione reíecerit Di^ uus Thomas, Non arbítramur híc effe necefTaríum ,vt admoneamus,fub fíngularí numero Thomas, . pluralem effe intelligendum. INam huiufmodi facilía leuíag;, non opus habent, vt vbíc; ín culcentur. Roget hic nos fortaffe quifpíam,cur Aríft.non fic fuam aptauerít definitionem, Quaio, vt folís ijs conueníret adalíquíd,qua ad hanc pertinent claffem praedícamentalem, praefer^ tím cum hoclibro exactam díuerlitatem coordínatíonum predicamentalium molíatur tra dere;Facere profe&ó multum vídetur haec ratio ad eorum fententiz probabilitatem,quí ad alíquíd vnum commune genus omníum relatíonum effe afírmant,(ubfequentefcy relaríuorü : claífes ad hanc;velutí particulares ad communem quandam vníuerfalemag pertínere.INihilo Solutio. mínus alij haud abfurdé refpondere poflunt, íd factum efTe ob impendio difficilem talium ) relatíonum ab alíjs,quz fequentíum funt ordínum,diftin&íonem, de qua fortaffe Aríftote^ lis tempore,nondum quic a veteríbus certi tradítumfuerat,Cuíusfignum eft.quódín me^ — : taphyficis nihil prorfus memínerit Arift. víquam, de huíufmodií diuerfítatis caufa, vel mo^ 2 — do. Et fane difficillimum eft,tales míníme entítaris fcu effentíze reculas;qualesfunt relationes, : exactís certífcg ab ínuícem difcríminibus difpeffere. Quod moxa definítione fubdit textus, » Prior vero definítiofequiítur,&c.)(ignifícat illam Platonícam defínítíone,lícer omnibus quae . ; veré relatíua funt conueníat,non tamen eorum naturam quidítatemq; ín quantum relatíua funt indicare, vt facít pofteríor,fed folum conditionem quandam feu proprietatem ipforum, nempe referrí;feu díci ad aliud,quae (vt ante eft a nobís di&um) non conuenit adaliquíd nifi quatenus fignifícatíuís dí&íonibus, cognítíonibufq; fubíacent. Corollaríum autem ex fe cunda hacdefinitíone íllatum(quod a nonnullis tertía propríetas adaliquíd vocarur)intel —— . ligunt Auerroís, Albertus,& Thomas,de notítía definitiua;hoc eft qua.quíd res fít cognofcí Auerrois. ,turexacté. INam cum effentía relatíui ín hoc confiftir,vt alíquíd reipicíac,impoflibile eft (vt Albertus, —. dicunt)relatíonem defíníri fíne correlatíuo ad quod eft. Alíoquí ením definítío non foret con Thomiie5) formis naturae defíniti , neg; eam explícaret fecundum propríam effendi rationem, Quare . — |j necefle erít, fí vnum relatiuorumfit definíté norum, reliquum quoq; fímilimodo ínnotuíffe, Boetíus veró,quem hodie ín hoc plerícqgfequuntur, refert ídem corollaríum ad cognitionem certam exactam actualis exíftentize,(iue quod quippiam fir,& re&é quidem . INam nemo certus eft effe patrem,uifi ín genere fcíat certó filium effe. Nemo quoq; firmiter cognofcít hüc patrem exiftere;nifi & hunc filium exiftere habeat compertum. A tq; huc omnino fpe&are íp - ius litere declaratio videtur ínferens tandem apertam ín príncipio motze dubitationis folu^ tionem,vt patet ínfpícientí.Conuenít autem praedíctum corollarium ijs tantum,quae per fere . latíua (unt. Cum ergo ea quz fecundumdici adaliquíd vocantur, vt caput, manus, &c. non per fe fint relatíua,níhíl mirandum,fi dehis nequacg contíneat veritatem,Sententía autem íl la celeberrima in calce praefentis capitís pofita,Dubitare de fingulis non eft ínutile, potilli^ - mum habet locum,ín íjs quae per fenota funt mínímé,& multum ínuoluunt perplexz obfcu vitatís;jin quibus ad vtramq; partem argumentarí potentes;facilé verum affequuntur, vti díci- tur in prímo Topícorum Non ínutileeft ergo ín talibus vtríng; ambiguis dubitare , neutri parti omnino firmiter adhxerendo.Nam (vt vulgari íac&atum eft prouerbío)qui nihil fcic,ni hil dubírat.Huiufmodi autem ambígua,occurrunt pluríma círca accuratam relatiuorum co fyderationem,vc annon fit fatís ad perfectam relatíuí vníus notítíam , cognitum effe cermí^ num eíus,hoc eft.rem ipfam ad quam dicítur:an ad perfe&am cognítionem actualem relari ui (atís fit correlatíuum, habítu non autem actunorum effe... An melíug& peíus, vera fint Qualita correlatíua fecundum effe ; vt textus fupponit. An relatíoomnisa fuo fundamento diftine 7 5 7 Euatur realiter , & íra de alijsínnumeris,quorum folutiones aliunde fungpetende, — ... tf aütdt opis icd ime T gituip 10 110 AXTIUAL AERE Yo? eei VTETEE i1»b i12 eee ..- i fequiturcaputde qualitàte, Cuiusprimapar$dequali- |... ; co fecíiz PRUCUS , tatisfpeciebus pertractat, — AS E m dü quá atío, cur fcilicct qualítas, quarto locó'explícetur, quanti quidem ad pracedé quales Boetius, H - 41391212624 d 21 0ITI ZG ..... Hatríz attinet predicamenta, patüít fuperíus : quantum vero ad fequentía:attíner, ; figuarí confueuít, ead ioilits actionem & paffionem natura Wien ic enim erít ca quidam Iefaétío& frisefa&io vifi fitcalor atcp frígus;& fic de alífs. Nobís tameniín huiufmodique dicütur j^ adeo magnifunr momenti pro ratione voluntas erít aucoris,Deíndequamobcaufamhu Ordo deter — ^ c capíti titulum prafixerir A yiftoreles dé quali qualitate,(cuíus reí meminerunt Alexanz minationis dei ). Auguft. Getíus,& pofteríores)non decreuímus híc difcatere.Illud palam eft; Ari(to. s S Vii li € qualítate tang primo díuerfís; « príus cxi qualítatem per quale;pofteríus dicamenta. iif c vero £L 24i B "d i$ 2 7 € CEspifentio LWRW -.INEEGMT Q uátitatis deícriptio, erm. D A "^ uillatíonibus. —Qualítas eftfecundum quam alíquíd dicítur quale,vt albedo,nigredo,fcien uomodo Quo tdefni tii qualitas. go IN PR£DICAMENTA ARIST. veró qualeper qualitatem.Defínítío qualítatís, quà ídeo putamus ab Aríft.affignatam,vt per eam tand regulam certíffimam,agnofcere poffemus pluríma ad hoc praedícamentum attíne tía,X quia ca in progreffu huíus. capítís erat vfurus,eft haec. ^. — Qualíras eft, fecundum qui; quales quídam dícuntur( Addit Boetius effc) fed id facílé fubauditur. Thomas cum plerifag legit dicimur. Werüm fiue dícímur legas;fíue quídam dicuntur;adnotat Albertus;íd d ho- mines proprie referendum efIejnon quod nulla alía praeter homínem fint qualia;fed quía folá homínes fecundum omne genus qualítatís quales funt.Subftantíz fíquídé incorporez, qualá. tates tantum fufcipiunt fpírítuales,non corporales , Reliquae vero fubftantíze,homine exce pto, edíuerfo corporales dumtaxat, non autem fpírítuales;Homo vtraícy recipit, fpírítuales quídem fecundum eam fui partem quae fpiritualis eft,anímam vídelícet ratíonalem , Corpo. rales vero,fecundum corpus. Ob hanc quoq; caufam reducenda eric data defcriptio, auc fi magis libuerít,quaedam notifícatio;ad huiufmodi defcríptíonem paucíoribusobnoxíam ca^ tía ignorantía,vílusaudírus rectitudo, curuítas, &c . Definitum qualitas,fumendum eft pro omníatcq;fola forma accídentaría huíus predicamentí,a qua quídpíam quale dícitur fimpli^ citer acabfolute.A differentía ením fubftantíali,alíquid quale dícitur (vt tradidit Porph.) nó fimplícíter € nudé;fed quale quid.Díuerfas ergo atq; varías qualítatis acceptiones ínpracfenri Duplex quà ^ei enumerare noopus eft. Huic locofitfatís,qualitatem fumi(vt díxímus) pro omní forma Jitatis acce- ,ptio. "Via. Altera, defcriptio- accídentalí huius quartz feríeí, INomen qualitatis fic acceptum bifariam fumitur, Vno mo. dogeneratím pro omní forma accídentaría huius proedicamenti;fiue facile a fubiec&o mobi lís fic, fiue difficile. Altero modo tantum pro huíufmodi formajorníno;aut certé díficilà a fubie&o feparabíli .-In hac fecunda acceptione atq; fienificatíone fumitur qualítas ín tercía fpecíe,dum difcrímen atq; díuerfitas redditur , ínter. paffibíles qualitates & paffiones.Arbi^ trantur nonnulli, concreta qualítates defígnantia,praefertím quíbus competere poffit díucur nis qualita. num effe,atq; permanens,folum praedicari de íjs ubiectís,que huiufmodi qualitates in fe re^ tis. t m-— "» -— —«lo»we3» bert - pha to s tínent permanenter;quiíbus fatís fauer locus íam ab Aríftoteleallatus.obíd quocg hí conten dunt,defínítum qualítas accipiendum effe fecundo modo . V erüm noftro íudicicio parui rez ferc,vtro modo ín data defcríptíone accípíamus qualítatem , Si ením fecundo modofuma^ tur qualitas;abea aliquid erit quale fímplicíter abíoluté;atcp permanenter, Si veró príorí ma doaccipíatur, per quale íntelligemus id quod fimplicírer eft qualejhoc eft,intenf? atcp fixe, Se íd'eríam quod qualeeft fecundum quid;id eft. fecundum partem aur tranfítorí? , Antecedés relatíui quam,;forma eft accídenralís,qua quidem partícula excludere poterís,quaecuncgnon funt accidentaríz formae, vtpote fubftantiales differentias atq: partes, faciem, dentes,caput; & id genusalía.Confueuímus ením dícere;bunc rubeum effe,illum veró pallidü fecund(i fa^ cíem, A ethíopem effe album fecundum dentes,animal fecundum cor calídum, & homínem fccundiüi cerebrum omniítanimalium maxíme humídü.quae omnia fubftantix funt,hó autem formae accídenraríz,quare necp qualitates erunt. Praepofitio(fecundü)caufze formalís indi» cans habítudínéjinfinuat eà tantum formá accídentaleim qualítaté efleja qua and caufa for^ L Li E n n. M 1 B 2. E 2 - E B "O a H [s ES " * i e 2] f [4] L o 8 2 £2 B t£ - 4 : quale eft EE — di Posset T] COMMENTARIA. T quale eft hocloco, quod aliqua qualítate affectum eft ac informatum. | Sunt & alícípfius qualís acceptíones,ac varic;a quibus enumerandis ímprefentíarum abfti mendum eft. Erít igitur qualitas forma accídentaría,a qua tand| caufa formalíaliqud denomí natur effe quale;aut fimplícirer ac abfolute;aur certe fecundum quid. Quod fí cuí placuerit maegiís,priorí modo de qualitate dí&am íntellígere defcriptionem,ex iam díctis colliger facíl limé,quibus fuam tueatur ínterpretatíonem. | Quid autem fítobferuandum,vt forma fubíe Z é&o aduentitía,ipfam abíoluté denomínet ac fimplíciter,peculíariter requírendum eft ín íní^ tio fecundi libri Topicorum. Porro hzc qualitatis explicatío,necy veré eft definítío,quam. neceffe eft genere & differentía conftare, quibus caret quícquid eft generaliffimum. neque proprie defcríiptioquum non confletur ex genere & proprío alíquo,aut accidente huíus vi^ cém fupplente . fed potíus defínitio quídem caufalis,natura qualítatís abftra&ím defignare, tand rci cuiufdam fimplicís,que caufa fir, explícans per quale,quod quídam qualitatis eft £27 — — usd fe&us, & ea magis compofitum, Solent autem nobis notiora efle,quae compofitíora funr , & effectuum ratíonem fubeunt,fuís caufis & fimplicioribus,tand; ea quae príus fub fenfum & ín telle&um nata funt cadere, Quod fi ediuerfo concretum per fuumabftra&tum definias, de^ fcriptio quídem erít,non fecundura nos,fed fecundum naturam, cui notiora funt ea que funt fímplicía accaufx. Verüm de hoc defíníendí modo,poftca fortaffe latíusa nobís tractabi^ v tir. Id vnumex hoc Aríftotelis loce incelligemus,concretum & abftra&tum refpondentía; * . , , -— H LO , ; 4 " , -, recte defcribinonnund per fe ínuícem,pracfertím vbínobis aut non licet alíam aflienare de^ iníti aurtalís non occurrit. Díuidi La Phí ítas í Quilitatis finitionem,auttalís non occurrit. Díuiditur autem re&éa Philofopho qualítas ín quatuor ge hore nera fubalterna immediate fub fe contenta, INéque ením neceffaríum effe putamus , m^ tuor fpecies nem generis díuifionem ín fuas fpecíes per differentías prímas & immediatas oportere dum fubalternas. raxat cffe bímembrem,vt eft nonnullis perfuafum. dequa re alibi latíus.: Qu rco in íní e tío habet textus ( qualítatem dící multipliciter) de multiplicitate feu diuerfitate fuppofito^ Quo paáo / sum,hoc eftinferiorum,non autem fignificationum eft accipíendum. Alioqui ením qualíras, pem non verum genus foret harum quatuor fpecierum,fed potius aequíuocum,Huiufmodiautem err. " generibus feu fpeciebus, non funt nomína ímpofíita,(ed quibufdam complexis ea círcumlo quimur.- Vnaatq; príma fpecies qualitatis eft habitus & difpofitío, complexo hoc circum Prima quati loquutíue fumpto,vt fub fe compleétatur quoecung; veréatqs per fe ad banc prímam pertiz tatis fpecies nentfpecictu.Huíius nihilomínus partes feparata in textus dedu&ione fignificatíué tenentur, s i. id quod & ín alíjs orationibus acceptis circülocutíué vfu veníre folet. Habitus autem atq " difpofitío feorfum fumpta,iuxta communem atq; receptam opiníonem,fpecie effentíali non differunt fed rantum accidental, hoc eft, quadam perfe&íone & imperfe&ione, eádem per^ snanente ínterím fubfiantíaatqs elTentía,S&C ob hanc rem dicuntur illa,vna qualítatís fpecíes, atcp ab Ariíft.íuncta effe copulatíua coníunctíone;non autem diliun&iua;cuíus alíquotíes eft officium,efIentíalem eorum quae coníungit indicare differentíam,quod fierí afferunt ín fecun dz fpeciei affignatione,quze eft naturalis potentía vel ímpotentía, | INomína habítus& dif^ pofitío dupliciter dícuntur accipi.Prímo; vtídem príncipaliter defignent, & níhil peculiari^ tcr connorent.In qua acceptione (qux ràríus competit habítuí) hc prorfus fynonyma funr. Neq: enim ín hoc loco ftatuímus Iequi Aquínatem,opínantem,habírum atcp difpofitionem effentíalitera feínuícem feparataefle. Altero módo fumuntur , vt cantum conuocato fint ' diuerfa dícarurcs habitus, rarum qualíras firmiter ín fubíeco radicata, a quo admodü diffici Y feparari poffit , Edíuerfo difpofitio fít ea qualítas, quae in fubiecto debilíter éft radícata, quaecp a fubicéto facile poffit dimouci Neg magnt restare vocabula fecunda de ignent hanc a fubic&ofeparationem facilem & difficilem , an non. príus enim oftendímus, xc eademaliunde atcj ob alíam connorationem dícta effe adalíquid ecundum díci. Cate (opp brttermiflis ob fuí difficultate ijs defcriptionibusquas quinto M eraphyfices tradir Philo Ophtis de liabitu & difjsofitione;alias aflignabimus huícloco commodiores & íntelle&u fa^ ciliores Qui enim ab A Iberro;A quínate, ac Caieranoi ! c | Ores Quae epj ;Aquínate, ac Caierano narrantur de natura atcg díftín&tione Albertus, — barum fpecierum qualitatis adcó ín vmbra (quod dici folet)dífputata vidé víxcom ^quinas, prehédi poflint;ve] ab hísaui probé funt ín philofophicis írifituti; Eftergohabitus hoc moz ^2 do defini I5; defínitíone nc ex diuerfis apud Aríft.locis, prafertím fecundo lodibie Büconumr Quid habi- collecta.Habitus eft qualita aními vel corporis,confuetudine agendi parca. Aut habitus qua tus, &eius lítas eft infenfibilis ex a&u ve] a ibus acquifira,non facilé mobilis a fubie&o.Pofira eftparcí^ definitionis cula infenfibilis,ad differentiam qualitatum tertie & quartz fpeciei, quae funt fenfibiles, hoc *XPlicatioe eftaliquo exterorum fenfuum perceptibiles , Quales funt calor , frigus, — ! * tríangulus d i 2 ? -. dentia & - IN PREDICAMENTA ARIST. hihabitusfecundaríj dícuntur effe;eo quod alíj quibus correfpondent tan precipuís,in ani" mafíint,vel animze potentía.Preter.enim habíiü citharizandi,quí eft in digitis cítharcedí,eft 8 alius citharizadí habitus ín anima,quorum vtercy fine altero poteft permanere, & ira ín alijs Sapientia. **9 mum prín. glemus AC. ] "n - eftma €iusfpecics, Det; grammaticam etica | etícam,t uficar geometria, aftronomiía, - fcientíamnaturalem,medícinam;atcp alías difciplinas,quo ad has aliquo modo reducuntur, Grammatica eft Ícientía recte loquendi;Diale&íca,detiniendi;díuídendi atc; colligendi.Rhe "AER íca; dicendi (eu loquendi. Arithmetica;numerandi,Mufíca;cantandí,Geometría meníu^ randi, Aftronomía;fcictía eft confiderans cczleftíum corporum magnítudínes arcj. motus, , : ; | Phyfica [Document text truncated for crawler view.]