Commentaria in Isagogen Porphyrii et in omnes libros Aristotelis de dialectica... : dilige[n]ter recognita, emendata & multis in locis prude[n]ter abbreviata
Full text
*
y.
—
—
Latis
Te.
mte
ps
€
PU
F,y
"
»
»"-
"
i.
C
ME
n
MM
»W
-
ZLE
Io
^
5738
X
»1
J
*
r1
7]
M
274
,
"
Qu
ZA
770
in?
"a
p
Jnimno,
s
:
fe
tecemte.
YÁ
—"
LJ
5
—
n
|
d
]
E
:
do
P
J)MO
EL
n4
1
T
|
b.
1
"ext
t&
CCommentariain
eg;
|
72
X
m,
P
ISAGOGEN
POR
PHYRI,
ET
IN
!
A
"y
f
OMNES
LIBROS
.ARISTOTELIS
DE
D'LA4LECt
"
TICA,
NVPER
MATYRO
CONSILIO,
ET
GRÁVIS-
'
"ws
A
p
"d
fimis
fumptibus
veneranda
Facultatis
Àrtium
ín
-
fy
:
*u
lc
fnclyta
Academia
Louanienft
per.
Dialecticx
1
ih
]
..
..
8ctotius
Philofophia:
peritiffimos
vi
viros
qm
9»
|
compofita,
Et
in
commodutu.
ac
Vt
SUPE.
|
£25
|
v
2p
j
litatem
bonorumi
ingeniorum.
:
di
(s
diligeter
recognita,emenz,
.
|
,
data,
&.
multisi
in
lo^.
is
5.
is
m
eis
sns
ab^...
q
t.
"
«
m.
|
Na
x
4
x
(fth
)
[
|
LOVANLI,
irr
ML
TPUT
|
|
Opera
&
LEE
Seruatij
Saffeni,
Dibliopele
|
d
wv
|
7
fae
;
Typographi
iurati,
Ánno
:555
!
NES
73]
"d
a
.
Menfe
Odtobrí,
CVM
m
BEI
PRIVILEG]
CESAN'EE
MAIESTATIS.
"e
Aff
unc
27
Ux
fi
E
-
77.2427
—
7222:3..
:
"
D
rant
"
c
c
|
amie
|
|
i
n
idi
(C
dex
2/22
A
|
ML
ctm
|
|
rien
NE
:
A
|
DG.
€
i
dz
"c
:
e:
ner
22
(^
Cautum
eft
Cacfarco
MALLCER
De T.
5
i
|
NE,
il
"-
|
S
a
eR
tí
chis
Pe
egió.
^
cim
proximos
annos
Commentaria
Facultatis
Artium
Louaníenfis
Academiz
ín
Ariftotelis
dialectica:
atque
adeo
ipfa.
Diale&tica
:
&
Phyficaeiuídem
,
imprímat
»
et
|
á
.
[]
r]
|
.
Ne
quis
prater
Seruatium
Saffenum
intra
duodez
^
"gati
s
.
autdiuendat
,
Przuattcatori
cohfifcatio
i(tiufmodi
li
BG
**9
uatium
Saffenum
pertinebunt,
Tuxta
literas
Bruxel;
GN
x.
"
Aa
^
;
mie
|
3
A
Its
dátas
xvij,
Augufti,
Anno
Domini
M,
D.
XLVI,
S
i
M
GLIITT
a
Ul
ee
TERO
ima]
"ew
Rd
b
SS
^e
MU
3
ENS
v
t
v
n
AN
^
»
E
*à
CEA
2
-
s
Ad
Ss
Y
22
vid
PA
itl
.
*
ww.
rM
ie
p
con
,
:
22
2
pl
IMMAG
AA
Iro
PIIE
A.
B
V.
T
ditasi"
$^
2.
"
/
x
ones.
.
omcdidmiaddébd
M
E
Lj
dinis.
e
i
p
AM
,
fF
É
£&
Decanus
&
Facultas
Artiü
CLARISSIMAE.VNIVERSITATIS
LOVANIENSIS
VERAE
PHILO-
SOPHI&
STYDIOSIS
LECTORI-
BVS
SALVTEM.
|
us
p
EDITVRI
ad
Philfophicorum
fludiorum
incrementa
nouos
in
T3
Porphyrij
lfagogen,
ee
Aristotelis
libros,que
funt
de
vatione
probabili
MP
ter
de
quauis
ve
diSerendi
,
Commentarios:
opereprecium
fove
exiflima-
)-
mus
,ab
ipfo
exordio
noflri
confilij
reddere
vationem
,ne
quis
irnovatione
2.
caufariinosputet
a
malorum
noflroruin[litutis
,
baGlenus
ob
fevuatis,
te-
mere
vecefSifSe,
Q
ua
yt
non
[unt
deferenda
nifi
melioribus,
aut
pro
temporum
vationema-
—
77
gi
accümodatis
cümutentur,
Ita
fi
id
ve£lo
iudicio
fiat
nullavelizione
m
tradenda
Pbilofos£ucsaitis
*»
phia
probibemur.
Maioves
tá;
nofiri
cum
ab
initio
condite
JAcademie,
quamuis
femper
i
ARCET
propter
excellentiam
tanti
Philofophi
Yoluevint
JAriftotelici
ets
ete
cox
haberi,
tam
neq;
3e
cómen?
"Ariflotelis'Yerba,
neque
quod
proximum
erat
in
maena
diuerfitate
di£latorum
per
omnia
E
|
fententiam
[equerentur.
Quot
enim
erant
Padapogia,
in
quibus
tenera
etas
adulefcentulo
2
vum
ad
Philofophia
exerceretur,tot
etia
dier
fuerunt
editiones
eg«cümentaria,
eda;
res
-
E
in
Philofophiamaximas
interdum
gienebat
contentiones
ynoquóq;
(Yt
fit
m
eM.
:
:
oo
:
:
4
:
defbutationum)
fua
pertinacius
defendente.Hiuic
autem
incomodo
tollendo
iam
olim
nulla.
5,
Dia,
fepe
ac
multu
cogitantibus
nobis
Yifa
eft
accomodatior,
quam
fi
diuer[itate
librorup,
e
omifsa.,
ee
difciplinas
diale£licas
tradentium
libertate
quadém
tenus
cobercita
,contextg
^.
"hnistotelis
edito,omnes
buiu[modi
controuev[uas,
quas
vensdr
editions
yariesas
qt»
docenti
;
um
licentia
vefecaremus,
Philofophica
tradentibus
magiflris
datonegocio,
»t
omifsis
bu-
3ufmodi
difceptationibus
ynit
omnes
JAriflotelem
tanquam
duct
fequétes
jim
illius
fcripta,
ficut
ab
ipfo
fuerunt
«dita,totius
mentis
oculos,
tanquam
ad
yere
diale&lice
lumen
,
inten-
derent.
Quaves
quonia
non
modo
ad
mutuam
concordiam,cim
in
ommbus
gymnafiis
eade
€
eodem
modo
prelezerentur
fed
ad
Yeri
intelliventiam
nà
mediocriter
proficiebat
,pluri-
anti
ingenia
fua
eo
conuertentibus,yt
ex
ipfo
JArtflot.
tanquam
6
fonte
purifimo
veritatis
bau[lum
exquirerent,Q
uod
cum
apimaduer[um.
fuifSet:
fuperioribus
annis
etiamin
libris...
eiufdem
Philofo
phl;quos
fenipfit
dereritnatura
perfecimus,yt
ne
quid
recipeverur
in
fcho-
las
noftras
ynifi
ficut
ab
ipfo
/Ariflotele
fuit
traditi
go
€
Graco
m
Latini
pev
optimos
inter
pretes
conuevfum
,
Praceptoribus
nibilominus
veli&la
libertate;
Vt
[mmguli
pro
captu
[uorum
ingeniorum
glo[Semata
di£favent
,
quibus adiuta
inuentus
facilita
ad
intelligetiam
verit
ab
"Lriftotele
traditaru,eluti
manu
ducerqftr.
Longa
interim
experientia
docti
fumus,ma-
$e
ex
ve
[Indioforum
adolefcentium
fore,
ps
Gs
ap
MS
ieloffematum
oportebat
—
a€Lenus
impéndere
illud
in
augmentuintelligentie
c?
$fudioru
accederet
,tevtia
propemo
|.
tee
dum
anni
parteqtiam
di&Lando
praceptores
e
fcribendo
difci
puli;tvanfmi
ferunt
ad
inter
—
Pretandi
eo
exercitandi
tempus
adiunéla.
Most
nos
eov
illa
vatio
,
qua
etid
comemoraui-
"s
inductos
e[Te
noftros
maiores
qui
pradecefforu
inflituta
velinquttes
,
quo
traditio
s
lofophia
efet
confovmior
verum
Aristotelis
Textum
im
fcholas
receperunt.
Nam
quan
"AmTotelis
Lopjca
fici
a
ipfo
fcripta
et
noftris
tyronibus
pralezeretur,ex
multorur
FEES
men
quibus
docid;
munus
nece|Sario
ef!
comittendum
,yarietateycum
quif;
id
fequevibir
————
^
*
TORRE
AE
US
CU
GR
RUIT
L]
ie
0
fedi
c
AMD
|
ROI
SE
V
ul
MEC
i
Lt
EM.
S»
*
M
"sd
'a
2
LIS
24
*
, *
-
»
»"
Tas
lb
c
:
-
LS.
-
-
o
»
L
M
"
« »
,
]
4
AT
vu
LS
n
1
*
"
F
^
L3
&
42
à
be^.
LI
m
:
n
3
P
;
LT
4
LAE
4
4
wt.
«-
"y
Jer.
»J
37?
"ss
975
P-
,
7
pCC»XE
We
RS.
2
7
72
t
Wu
PLUS
2L
P2272.
es,
(cogido
NI,
j
»
"07
j
,
|
*
du
19]
€
Dre
TOTAM,
EPISTOLA
FACVLTATIS
ARTIVM
"pov
usn
rna
dnod
ingenij
captu
a
Sequebatur
iterum
non
minores
de
iius
Philofophi
intellectu
diuerf:
tates
quam
olim
nafcebantur
idd;
non
modo
in
diuerfis
v
ymna]is
y
Yerüm
etiam
fepe
nume
vo,idem
Y[uuénit
in
eadem
domo,
libertate
illa
fefe,
quo
libuit,
effundente,
e
plerifque
illa
Ed
dictantibusynon
qu&
at
"aiftotelis
intellirentiam
propius
pértimerent,,
fel
que
ipfi
m.
dif-
:
putationibus
ac
diatribis
dialeCticorum
pofSent
defendere
.
Interim
quod.
fuit.
deterius,
«on
folum
Pádacopium
aliquoties
a
Pedagori
traditione
difcvepabat
,
fed
c
praeceptores
4n
codem
eymnafto
d
fas
colleeus
diffentiebant,
imo
nec
frnguli
fibupfis
perpetuo
eo«
con«
/
flanter,
Yt
in
ve
graui
decer,
confentiebant
,
cum
in
Uyfdem
queJlHonibus,
non
varo
fecun-
^N
di
anni
dictata
fuperioris
fententiam
in
diuerfa
commutarent
.
Que
incon[lantia
in
dia«
|
——
decticn
drferplinis
non
Yidebatuv
nobis
diutrus
admittenda,
quod
omnibus
modis
exiflima-
x.
imus
conuenire
,
yt
ea
di[ciplma
quamoptimé
qz
fummo
confenfu
atque
con]lantia
tva-
4l
deret
i
,que
effet
tanquam
Gnomon.
eo
verula
ac
fundamentum
omnium
reliquarum
difciplinarum
,
que
mft
prius
ipfa.
fibi
con]let.
certis
vationibus
innixa
,
reliquas
avtes
quarum
Yelut
organum
Qe
precipua
e[t
dive£vix
,
et»
fine
qua
nulla
poteft
fuam
di-
XL
nitatem
tueri
nequaquam
po[Set.
[labilive
..
Porrà
bec
nobis
fuit
vel
potif&ma
ratio,
entres
dus
corrupti[Simis
temporibus
,
que
mon
folm
vumam
Philofophicis
difciplinis
,
Yerüm
pos
C
etiam
pietati
eg
religioni
Chriflana
grauifimam
calamitatem
attulére
,
quod
Yidere-
«oo
uA
mus
barericos
in
oppre[Sionem
fludiorum
,
per
qua
fulfitur
velioio
,
o
fides
Chrifliana
c
confirmatur
,omm
conatu
elaborare
..
Qui
quód'amimaduertunt
,
fe
mon
poffe,
quantum
&-
Yolunt
,
pesilenti[Simum
Yirus
in
enerfionem
fidei
Catholice
effundere
,
conatum
illorum
tmpedientibus
qui.
Diale&licam
cum
facis
literis
coniunxerant
:
boc
iam
diu
avunt;
|
.Q**
omnes
Vniuerfitates
deleant,
opprimant
,
Cprextinguant,
quod
quoniam
ills
non
fuc
CCgeacerie
ce[stt-ex
animi
fententia
,
proximum
ilis
fludium
fuit
ya
Dialecticis
exercitijs
animos
ho-
dlenka,
"mum
dwocare
,
ye
confutatoria
arte
[ublata.,
liberd
iam
in
Ecclefie
catholice
perni-
^
adr
Y
Ad
4
"
.
*
M
.
.
—
*
"
:
D
NEC
LS
ciem
era[savent
ur
,n0mn
di
Smiles
Iuliano
Imperatori
,quo
relirio
yi
babuit
pertimnaci-
E
aM
ote.
m
hoflem,
Is
entm
cum
Dadevet
Chriflianam
religionem
4
fefe
omni
machina
alio
-
Chrifanis
/!
fruffra
oppugnatam
,
$t
udiorum
liberalium
acce
tone
in
dies
magis
qo»
maris
augeri,
|
JR
oce
Qe
contra
mipior
"m
fert
4
apoloretrcis
libris
enauiter
defendi
,
legelata
Chrifliano
po-
udijs,
fH
o
literis
qo»
f
udijs
interdixit
,Jaluis
difciplinis
manife[le
»yidens
1m
pietatem
fuam
fwc-
ccffum
non
babituram
.
Q
uamobr
em
nulls
parcentes
fumptibus
,
yt
illoyum
impios
co-
matusveprimamus,qui
Iulianum
-Apo]latam
nobis
veferupz,,
Diale£licam
fludemus
emen-
datioremac
mag
puriatam
,
[ibijue
quoad
fieri
poteft.
con
eptientem
bis
Commentarijs
éutilre,
Yt
ad.
bec
[Iudia.
plures
imatentur
y
fme
quibusveliquas
DIG
conf
fere
ac
inconcu[sas
permanere
non.
pofJe
,
omnibus
eft
manifeftum
.
Q
uis
enim
mifi
Diele-
Difpuatio
éfic&
avmnis
snslruttus
,
Yel
Vllius
artis
principia
c9»
cauffas
novit?
Q
uis
in
di[ferendo
gc
hei
de
quacundue
ve
fine
errore
Yerba
fatturus
ejt,
nifi
ante
omnia
definitione
ej»
certis
ter-
caret,
inis
civcumclufam
rei
notitiam
directrice
Diale£lica
perceperit
?
nifi
que
verum
venera,
.
que
JPecies,
que
differentia
que
accidentia
Ynamquamdue
vem
con[equantur,
quid
COn-
2o
fictum,
quid
fepavatum,
quid
affe,
us
repugnans
fit;
animo
cüprehendat
*
Que
Di-
E
aleclica
primm
per
decem
geneva
predicamentorum
latifSime
explicat.
Deinde
enun
Ci-
E-
stionum
naturam
adiungit
,
Arzumentandi
formas
prefcribit
.
Preterea
ftue
quettio
in-
:
cidat
de
rerum
natura,
fiue
de
moribus
,
[me
de
vatione
differendi
,
ad
omnem
qu&sitonem
B.
am
"WP
ofit
4m
idone
a
argumenta
veperiendi
methodum
explicat
,
vt
nibil
fit
neque
in
celo,
CE
7ondpein
mart
,neque
m
terra
,
ad
quod
Dialeclice
munus
non
pertingat.
lam
cum
tanta
eren
ine
Yarietas
co»
fimilitudo,
yt
etia,
fapience.
fepe
fallant
,
nifi
quis
€
dialetts
e
wreepenit
diuidendi
[eu
partiendi
vationem,
ad
veritatem
Yix
Ynquam
poterit
pertin-
»-
ca
| i
xe
gere,
SU
"s
:
"
VE
i
|
L^
intres
ESTY
M
yet
Foe
t
ey
a
-
Ld
n
S
p
Ao
"a"
p"
y
d
iai
20»
"7:
rr
wd
Ito
Fh
mp
MTM
rre
vem
VIA
y
Pr
data
(
/
E
YS
"
—€Ó
o
a
-—
:
:
/
£
»
i
[es
"n
NE
/
Kd
tma
zt
Pa
e
Put
c
'TKD
LEOTORBM.::0T2175
geve
Ac
cum
Sylloeifmus
,Enthymema
,
Inductioy
et»
Exemplum
,
ex
propofitionibus
femper
aliquid
colleant
co
fine
avgumentatinemullius
vei
posit
baberi
fcientia;nec
Ye-
ritas
exa£lé
cognofci
,
palamest
,eos
qui
hanc
methodum
non
meredimtury
nunguam
ad
Yeram,
perfectam
To
indubitatam
cognitionem
Vlliss
difciplina
poffe
enadeve
-
Necmi-
oa;
dapi
,
rum
;
cum
omnes
difcipline:
adminiculo
eovinflyumentis
Dialettices
fint
inuenta;
Cpxipfa
n2
admini-
a
do
|
im
culo
Diale«
ad.
omnium
difciplinarum:
principia
babeat
Viam
,
ac
ne
poruerit
quidem
fieri,
Yt
lla
e[-
ebickd
A
fet
avs
mfi
pev
Diale£ticam
in.
ordinem
qo»
formam
vedaéla
.
'eflatur
1d
Cicero
f«o
yn
us
N
.
qe
J
e
"
»cj
s
:
z
-
:
£t
[4
1D.'
P5
perfona
Cra[si
,
Nibil
e
inquiens
,
quod
ad.
artem
vediei
pofsit
,
nift
ille
prius
qui
illa
x
ae
EC
iu
renet
,
quorum
artem
1m[Htuere
Yule
,
babeat
illam
fcientiam
,
yr
ex,
1s
vebus
quarum
1*-
z
"bt,
2
arsnondum
fit,
avtem
efficere
posit...
Hoc
Yideo
dum
breuiter
Yoluerim
diceve,
dictum
e[-
E
feme
pgulo
obfcurius,
fed
experiar
,
et»
dicam
(fi
potero)
planius
.
Omnia
fermeque
fint
(.
ici
nufic
artibus
,
difbev[a
cos
diffpata
quondam
fuerunt,
Yt
4n
muficis
o
eo
mum
eri;
€?
Yoces
eo
modi
.
In
geometria
lineamenta
,
forme
interualla,
magnitudines.
In
aflvo-
RT
logia,
celi
conuer[ro,
ortus
obitus,
motufqs
(yderum
.
In
grammaticis,
poetarum
pertva-
€
éfatio,
bisloriarum
cognitio,
Verborum
interpretatio,
pronunciandi
quidam
fonus,
In
bac...
o
denidue
ipfavatione
dicendi,
excopitare,
ornare;
difbonere,menuniffe,
agere,
ignota
quon
2:3
Ad
dam
omnibus
ey
diffufa
lat?
Yidebantur,
Adbibiza
eff
igitur
ars
quedam
extvin[ecus
ex
Qu
20
alio
venerequodam,
quod.
fibitotum
Philofophi
a[sumunt,
que
vem
difolutam
diuulfamz
So
que
conglutmaret
C
ratione
quadam
conjirineeret
-
Hactenus
Cicero
..
Sed
enim
deDia-
$2
leélica
illum
loquives
ipfa
clamat.
nulla
emm
eft
alia
dift
erplina,queillud
efficiat.
Preterea
—
Es
alius
Ciceronislocus
id
palam
indicat.
Nam
in
libro
de
claris
oratoribus.Cum
Seruium
Sui
pitium,
omnium
non
modo
eiu(dem
etatis
,
[ed
eorum
etiam
qui
fuiffent,
in
ture
ciuili
prin-
|
misOra.
erpem
con[hituifser,
admiranti
Bruto,
cum
quo
férmo
fuit
inflitutus,
cauffam
veddidiz.
fu.
|
ife
in
eo
peritiam:
Diale£lica
jqua
fuperiores
e
equales
iuri[confulti
deflituti
ad
perfe
x
élam
iuis
fcientiam
peruenire
non
potuerint.
Eius
Yerba
funt
..
Sic
enim
inquá
Brute
ex-
E
E
jfHmo
y
iuris
crulis
magnum
Y
[um
eg«apud
Scewolam
eo»
apud
multos
fuiffe,artem
in
boc
Yutis
citis
z
Cour
:
;
»
x
oom
aie
:
E
Zu
víus.nó
ars,
no.
Quod
nunquam
ejf
ccijset
ipfüudBari
fcientia
mifi
eam
preterea
didici
[Set
artem
044
tme
piae.
[
doceret
rem
Yniuer(am
di[lribuere
za
partes
,
latentem
explicare
definiendo.
obícuram
ex...
&ica
haberi
.
.
.
'
*
» .
P
*
-
,
pot
planare
interpretando.
ambigua
primum
Yidere,
dein
distinguere
.
poftremo
babere
ve-
gulam
,
qua
yera
eevfalfa
iudicarentur,
eov
que
quibus
propo]itis
efsent
,
queque
non
ef-
fent,
confequentia
.
Hic
enim
attulit
banc
avtem
omnium
avtium
maximam,
quaft
lucem
«d
ea,
que
confufe
ab
alijs
aut
vefbondebantur.,
aut
agebantur.
Dialectica
mily
Yaderis
di-.
"
cere,
mquit.
Reclé
mquam
intellioss
,Sed
adiunxit
etiam
qv»
literarit
fcientiam
et
loquen-
di
elezantiam
,qua
ex
fcriptis
eius
,
quorum
fimilia
nulla
funr,
facillime
per(bici
potefl.
—
—
Ceteri
quomodo
bac
ars
omnium
maxima,
Vt
te[latur
Cicero
,
&
quafi
ceteris
lucem
,"Dialeaica
:
-T-
vei
OMNES
-
p
:
à
PA
:
S
oim
ma-
prabens
,
extrinfecusveliquis
difeiplinis
fit
adhibita
in
"P4.
ficit
facile
oflendi
potefl.
xima,
&
iux
Omnis
difciplina,
quamcundue
materiam
babeat
fule£lam.,
boc
agit,
Yt
doceat
,
qo»
de
ye
cifciplinari
*
"
^
a-
E
.:
-
Mcr
H
a
E.
d
y^.
:
dubia
faciat
fidem.
Itadue
ante
omnia
opuse[L,
difputatiónem
à
defmitione
proficifci,
ye
i
E
qectiione
propofita
imtelligaturquid
fit
de
quo
difputetur.
Cum
finedefinitione
nulla
es
^7
0—-
abfolute
pofsit
cognofci.
Habita
definitione
,
quoniam
[epe
plurima
in
codem
oeneve
con.-
2.
timentur,
ant
alioqui
in
diuerfum
accipi
poffunt,
nece[Se.
efl
yep
perfecte
Qul
rvdiié
vel
—
,
intelligere
Yolenti
ipfum
genus
in
partes
diflvibuere
,
ac
per
fuas
differentias
fepavave
aut
quod
eff
muleiplici
fignificatd'ad
propofitam
queflonem
diflingwere
eo»
accommoda.
ye,
ne
dimus
difcentis
propter
ambiguitatem
;Yeluti
m
mari,
fluctuet.
quibus
incommq?
—
du
amouendis
rurfus
per
definitionem
in
partibus;
ficut
15
toto,
est
faccurrendum
,
Defi-
^.
vitiones
ditifloné(que
verum
in
quefHone
propofitarum
fequitur
iam
ipfa
dYEWDERTAHO.
E
E
|
2»
odo
roo
END
^
BE.
kl
AES
LOS
PR
45
P
EPISTOLA.
FACVLTATIS
ARTIVM
Que
potifstmim
vei
dubia
facit
fidem;
Tnueflisa
ns
per
omnes
locos
diale&licos;
quid
nam.
quamqvem
fecudum
fublantia
con
[equatur
,eevinbereat
ip[is
rebus,de
quibus
eft
que[l1o,
Kt
€
quid
comitetur
ipfam
fub[lantiam
eo»
quafi
adiuné&li
fit
quid
penitus
ab
ipfa
ve
difiun-
EN
j
(m7
élum,tamen
ad
faciendam
de
illa
fidem
extrinfecus
a[Sumatur.
Nec
fieri
poteft
vt
alia
va
tione
res
penitus
cornofcantur
ntfi
definitionibus
explicentur
diuiftonibus
feparentur,
eo
nift
argumetatione
quid.
m
illis
confequatur,
quid
vepugner
imtelheatur.
Porro
cum
fola.
Dialectica
tradat
vationes,
modos
,
ac
leges
defimendi,
duuidend:
,
c»
argumentandi
neg;
z
&.
e
s
boemunus
fibi
Vlla
alia
difciplina
tamquam
propritim
Yfarpet;fed
quoties
eo
Ytendum
eft
i
,
Y
-
dialeéficis
mutuo
accipiat.
Q
uis
mon
Videt
ignorata
Diale£lica
neminem
im
alis
difcipli-
0v
7
7
gib
Yelrectépo[se
definitione
res
explicare
,
yel
per
partes
aut.
[becies
fuas
diuidere
,
Yel
ra-
B
|
tiocimando
confentanea
ad
Irueve,Yel
di|Sdentia
vemouere
?
Iuye
ritur
M.Tulliusbanc
av
;
zem
omnium
maximam
t
lucem
difciplinarum
appellauit:
Nec
JAri[loteles
ih
Topicis
ali-
E
ud
fentit
ostendens
hanc
facultatem
non
folum
exercitatiores
in
difSerendo
efficere,
eo
—
ad
recle
eo»
probabiliter
difbutandum
in
obuiationibus,
fe
congve[sibus
bominum
dexte-
p
SIT
ritatem
conferre,yt
facilis
n
obs
babeant
fidem
verum
etiam
banc
eandem
difciplina
Di-
ZAR
aleélice
ad
omnium
fcientiari
principia
babere
viam.
Hac
nimirum
vatione
induéti
[unt
«Organi
e^,
Veteres
Philofophi,
qui
Dialecticen
Organum
fapientie
appellarunt
,
du&ta
fimilitudine
ab
d
artificibus,
quorum
nemo
fuum
miunus
exerceve
potest
»nftinflrumento
egsavmis
fui.
avti-
E-
fic
mfiructus,
quantumuls
artis
peritia
excellat.
Q
ue
autemeft
illorum
Yel
flultitia,
qui
E
fineinfi
Tumento
Yera
imueniendi
qo»
veGlé
iudicandi
,
fe
inMla
difciplina
vetlé
operatu-.
705
ejSe
avbitvantur
?:
EIos
iubemus
Yel
D&dali
fabulofam
bifloriam
in[bicere
,
quontanz.
2o
4P06
genus
hominum
magis
fabulis
delectatur,
quam
Yera
rerum
fcientia,
quem
poeta
fe-
5
TS
iieri
prius
cum
Icaro
filo
tenta[fe
Yolatum
,
quam-
auium
exemplo
fibi
pennas
cera
E
eo
c
ag
elut
majset.
dut
qua
est
ifLornm
bomini
tgnauid;
exiguu
rempus
organo
fapientie
com-
cm
PAE
ando
im
éndere
vecufantium
,cum
id
tanto
$1udio
eo
induflria
homines
illiterati
in
pro
|
P
bani
artibus
non
vecu[ent?
Que
autem
e$t
prophanavum
artium
cum
fapientia
compara
t10?
Ile
corpori
inferunt
eov
Yittum
praestant
Mis
etiam
dinitias
interdum
cüquirunt.
Sapientia
antnium
ornat,
(o
Yeritatis
alimonia
pafcit
praterea
huiufmodi
opibus
locuple-
tat,
que
nec
furripi
nec
eripi
poffunt
nec
naufragio
nec
incendio
amittuntur
nec
tempefla
te
ncc
temporum
Yyici[studine
permutantur.
Q
uibus
qui
praediti
funt
foli
[unt
diuites.
Sols
enim
poJSident
ves
fruétuofas
qt»
[empiternas
-
Quarum
verum
pojsefstone
Bias
ille
Pricnen
fis
Ynus
de
numero
feptem
Grecie
fapientum
Crafo
Lydorum
rege
multo
fuit
beatior.
C
up-
tA
enim
patrid,omnia
fia
f:
ecum
portauit.
,Animi
enim
bona
non
amifit.
At
Crofus
,
qui
7
externis
vebus
felicitatem
collocauit.,
vt
in
Cyri
poteflatem
amiffo
verno
fuit
vedatlus
ni-
;
hil
ftbi
putauit
f'ipere[se,
felicitatem
enim
in
fortune
ludibrijs,non
in
animi
bonis
vepone-
-
bat,que
Philofophus
pronibilo
ducens
fuis
opibusquas
in
animo
circunferebat,
fe
veré
locu
(o0
gpetem
effe
exittimauit,
quibus
faluis
veliquarum
verum
ta&bura
tanquam
alienarum
ni-
hil
conmouebatur.
Hanc
ergo
drtem,que
animum
ad
fapientiam
inflyuit,
Yt
bil
virtu-
te
fuperius
,
aut
magis
expetendum
ducat
,
neoligere,
nibil
aliud
eft,
quam
[ibi
ad
felicita
^C
Plato.
tem
Vltro
pracludere'yiam,
Vidit
boc
diuimus
ille
Plato,
qui
in
libris
j
republica
docet,
fo--
c
lam
Dialectic
en
conari
ve£Lo
ordine
ad
inueniendum
quid
ynumquidd;
fit,
ac
ve
Vera
ani-
cti
oculum
luto
barbarico
obyutum
y
paulatim
fuv[um
trahere
ac
ducere
,ue
ignoranti&
Adole(c&tes
ceno
maneat
demerfus
.
Ttaque
ip.
omni-
Repub.
bene
Conslituta
lerem
[latuendam
effe
UUTUORRUPRNRRMPLOTNS
MUN
NE
ATTE.
7Tt*
*
j
*
diale&ica
—
€f
»fe
t,
yt
adole[centes
ea
difciplina
jn
primis
imbuantur
,
quibus
prompti
fiant
ad
fapien-.
deum
tehspum
terrogandum;tum
ve[bondendi.
Hanc
enim
folutionem
prebere
a
Yiriculi
igno
EK"
pAntie
hanc
animum
ex
Ymbra
in
luceyex
autro
in
folem
produ
cere,
imo
efse
(eryncpaid
eft.
&
"Uc
€
.
"
-—
[o
i
apicem
Ele
LJ
.
dendi
perdifcevey
nifi
parato
prius
illius
avtis
inflrumento,
fine
quo
rectum
ab
obliquo;
ye-
|
ÁD
LECTOREM.:
'
apicem,
eo
eluti
faflipit
in
omni
genere
difciplinarum.
Eadem
fuit
Stoicorz
fententia,
—
qti
Diale£ticen
inter
Yitutes
collocárunt
,
quod
per
illam
docemur,
ne
cut
falfo
a[Sentia-
es
pius,
né
ue
Ynqua
captiofa
probabilitate
fallamur,
edque,
que
de
bonis
qo»
malis
diceremus
,
inumerata-
tenevc
tuerids
po[eumus.
Nam
[me
bac
avtey
queuis
arbitrantur
a
Yero
abduci
fallique
pof-.
^
fe:
ne&l
igitur,
ft
im
omnibus
rebus
temeritas
ipnoratióque
Yitiofa
est.
fe
Yrrtuté
appella-
repurauerunt,
que
ab
ills
animu
liberet.
Ijde
Stoici
(
Yt
autor
eft
Laertius
in
Yita
Zenonis
Gitter)
ci
esent
osten
furi
Dialeicein
philofophia
ytilitate,
tametfa
philofophid
in
tres.
P...
E.
Ei
partes
divififSent
ramen
totam
[rmnlem
efSe
dicebant
ammali
,
Diale&
licen
o[sibus
et
ner--
nerui
philo,
"a
gis,
Carmibus
eos
colori
ethicen
Anime
naturalem
fcientiam
equiparantes. Trey
agro
fer
fphis.
x
tili,
cuius
fapimento
ve[bonderet
Diale£lice
,fructui
Etbice,
ipft
fundo
ey
arboribus
ibi-
Mm
dem
confitis
Scientia
veri
nature.
Porroficut
[ublatis
ex
animante
oféibus
qo»
neruis
om
|
nevobur
tollitur,
ita.
fignificarunt
ceteras
difciplinas
fine
diale&tica
tanquam
amiffo
vo-
bove,
penitus
collapfuras.
Et
quemadmodum
frustra
fundum
pofütemus,
avamus
et»
coli-
nius,
nifi
cepto
noxie
be[He
arceantur
,
Ita
veliquas
artes
ex
feipfisnon
babere,quo
fefe
tu-.
£g
d
:
:
ÉREe
S
eantur,
(i
Diale£tice
Yallo
fint
deslitute.
|.
Ip
quare
nunquam
[atis
potefl
laudari
noflvo-
Rue
:
i4
-
pe
ro
L
S
iot
*
»
^.
hbJ
*
*
z
vüm
Theologorum
eo
Medicine
artem
profitétium
fumma
prudentia,
ee
graufumu
iudi,
d
Es:
£ium,qui
quod
Plato
eg
Stoici
yerbo
praeferebat
re
ipfa
ab
initio
Tnfiutute
noflve
J4cade-:
7.
F
mie
diligentifime
obferuavunt.
Ne
quem
ad
faperiores
gradus
admittevent
nfi
illos
folos,
Nes
"E
ui
ingenium
in
Diale£licis
baberét
exercitatum,
ac
d
noslro
ovdine
prius
honoris
gradum:
i
aie
effent
adepti.
Theologi
quorum.
officium
eft
diuina
mterpretari.,
aduerarios
fidei
catboli-.
dus
fine
dia
Cà
reuinceve,
aberrátes
in
ve&lam
yiam
veuocare,
progve[$os
confirmare;
ce[Santes
incitaz
n
veveré
apbitrati
funt
ad
boc
ntunus
non
c[fe
idoneum
nifi
qui
prius
non
folum
Dialeclice
;
Yerbin
etiam
naturalem
Pbilofophiam
didicifSent.
|
Medici
quod;
e&dem
vatione
du&li
im
am
x:
E
tta
Yarictate
verum
nature;
crediderut
n
po[Se
quemquam
inoffenfo
pede
difciplisam
me
us
lo
zum
d
falfo
mon
pojsimus-dijudicare
.
Infinita
funt
tum
ethnicorum,
tum
Sanétorum
pa-
trim;
eo
Ecclefie
catholice
tanquam
lumimum,
que
nobifcum
faciunt
,
teflimonia.
Sed
in
remanfettanon
est
ytendum
testimonijs
non
nece[sarijs
.
Cum
ipfavatio
apud
omnesom-.
ni
bumanoteflimonio
debeat
e[Se
maior.
Neque
audiendi
[unt
contra
tantorum
autoritas
tém
ee
coritravationem
quauis
autoritate
potiorem
,qui
Rbetorici
Yolunt
Yideri
,ne
vbeto-
vifLe
quidem
nomine
dignt,cum
zihil
fintve
Yera
quam
leuesfutile[q;
locutuleij
e
blacte-
K
rones
effvenis
lingua
,
coqui
clauo
mentis
carentes
,
compendium
difciplinarum
nesletia
Compdia
—
-
Dialeibica,
querunt,
nec
Yynquam
ad
[apientie
fruzem
perueniunt.
Nam
f
Dfliartis
fue,
Eri
m
quam
fe
fe&lari
alant;
Yel
definitione
in[biceret
Yadevent
in
ipf
0
limine,
quam
toto
errét
mos
perdu
celo,
qui
ad
eloquentie
fIudium
properant
,
ipfarumrerum
cognitione
neglecta
.
Definituv
Ugé
|
autem
à
M
Tullio
in
Partitionibusoratorjjs,
Eloquentia
copiofe
loquens
fapientia
,
que
ex.
|
eode
baufla
fit
genere,
quo
ipfa
Diale£tica
etas
yt
idem
docet
in
Oratore,
Nibil
eft
tam.
furiofum
quàm
Yerboru
Yeloptimoru
atqi
ornati[Simori
'fónitus
inanis
,
nulla
febiecta
fen
tentia
neq;
fcientia.
Idem
tot
locis
teft
Atur,
eloquet
MIPEOS
reb
In
Co»
Yer
bis
con[lave
.
Et
Jf.
Eloquentia
alteriyyum
fir
optandum,
malle
indifertam
prudentiam,
quam
fiultá
loquacitatem.
Porro
rebus
&-
vct
d
principe
oratorum
quid
apertius
dici
potuit
in
ilorum
bominum,
qui
eloquentie
ftudiofi
^
0570,
e[se
Yolunt
fine
cognitione
verum
,
quam
abfjue-
diale&ica
non
poffe
percipi
fprationes
—
1
Qprattoritate
oft
epdimus,
fIultam
loquacmtatem.
Elegantiam
yerborum
in
eloquentia
ca.
mié
Yult
effe
fapientia.
Q
uapropter
studro[um
elo
uentle
prius
oportere
fapientia
uk
vi,
Yerba
Yerà
etiam
ovnatiéima
quibus
non
fit
fubie£ka
ves,
merito
£tultam
appellat
l2
quacitatem,
Preterea
quanquam
inter
omnes
artes
eft
quedam
quaft
cognatio
ytpote
quee
coo
"man
)
onum
;
PROOEMIVYM
-
gaxat
pofuevint
inuentionem
qj
iudici
Verum
eodemves
vécidit
,
ned;
diuev[um
a
priori-
bus
mifi
Yerbotenus
dicunt
Nam
Boetio
autore
definitio,partitio
fen
diuifto
T
collecti
0,
Mee
rixa
fiue
avgumttatio
inuentione
intra
fe
fmgule
continent
ej»
iudiciu,
Yt
que
ned;
existere
pre
fec
"3^
gevipuctionem.nedi
cognof.
ci
preter
iudicium
recEc
ne
an
fecus
fint
facta
pojsint.
Neq;
ent
S
em
quecunque
yocum
congeries,
defimitionem
;
diuifionem
,
Cp
argumentationem
con
fhituir,
Attera
diui-
(2d
ceyra
ac
certislepibus
con
JHriéba
vt
fnis
locis
explanabitur
.
Secunda
igitur
logices
pav
Mure
yea
que
im
priori
confu
(fe
latebant
,
ab
inuicem
fegvegat
,
Inueniendi
inquam
faculta-
fei
ati;
iudicandi
.
Refpondent
duabus
hifce
partibus
idi
amu[Wim
,
que
ab
JAriflotele
de
di
t
alettica
funt
fcripta
,
Nam
ad
inyentionem
pertinet
Predicamentorsm
liber
,
quare
e
Porphyrij
1/agoze.
Item
liber
Peri
Hermentas
ac
Topicorum
.
Nam
materiam
fuppeditant
faciendis
areumentationibus
,
illi
quidem
ftmplicem,
eo»
in
qua
neque
yerum
ned;
falfum
ve
geritur,
Hai
Yero
compo[ttam
ac
iam
Yero
fal[ó
Ye
coniunt£Lam.,
At
duo
Priorum
analytico-
yum,
actotidem
Pojleriorum
,eoElenchorum
duo
libri
ad
iudicium
pertinent.
Nam
cum
Umnis
areumentario
ennciationibus
coflet
duo
funt
in
ea
contemplanda.Prius
quena
front
e
ila,
e
qualia
ex
quibus
componitur.
Alterum
quanam
e
quàm
lezitima
com
pofitione
&
7.
ftue
connexione
partes
ipfe
cobercant
.
Quemadmodum
enim
in
pariete
nunc
de
lapidibus
X
ces
Hf
iudicamus
ac
lignis
nunc
de
ordine
eorundem
inter
fe
e&«
compofitione
:
ita
de
avzu-
«77
mentationibus
gemina
quoque
eft
iudicandi
yia.
.
Vna
,qua
de
proyofitionibus
iudicamns,
/—
7
secefsarie
ne
fint
,an
probabiles
,
an
fophiftice
s
JAtque
boc
de
materia
efl
iudicium.
/Al-
rera
est
,
qua
propofitionum
tnter
fe
iun£luram
ac
compofitionem
expendimus
,
atque
bac
de
forma
ipfa
aryumentationum
pronunciat
..,4d
priorem
illam
iudicij
pavtem
pertinent
/
Pofleriorum
analyticorum
libri
duo
,
ac
totidem
Elenchorum
,
quorum
bi
falfo
eo
appare
V|
terduntaxat
probabiles
dinofcere
docent
propofitiones
,
illi
vero
neceffavias
ac
demonfiva
v
tlonibus
idoneas
.
Ad
pofleriovem
Yeró
pertinent.
Priorum
analyticorum
duo
libri,
In
qui-
:
C
wsprefcripte
quedam
formule
traduntur
,
ad
quas
tanquam
certi[Simas
e9«
infallibiles
ve
gulas
areumentationes
omnes
examinare
oportet
.Nedue
enim
tam
ignis
auri
Yitium
avg
jt
quàm
be
formule
fiue
veyule,
arrumentationum
Yitia
,
fi
non
[yncere
ac
probe
fuerint.
Quefo
in-
Sed
mirabitur
forta
se
quifbiam,
cur
mhil
ab
/4riflotele
traditum
fit
de
1udicio
propofitio-
Mun
mumprobabilium
.
Huic
re[ponfum
[it
ex
Boetij
fententia
,
quod
plana
atdue
expedita
e
Boetius
—
fa
mdicandide
medietate
.
cum
quis
extrema
pevfe&là
conouerit
Si
quis
enim
nece[fsa-
|
via
dijudicare
nouerit
ac
idem
fal[arum
ac
fophishcarum
propofitionum
a.
veliquis
difcrime
Jcterit
.
Probabilia
etiam
,
que
quafi
medium
inter
illa
tenent
,non
erit
difficile
difcerne-
Qu«
fitlogi
€
.
Versim
bac
dere
latius
pofterius,
ff
opus
fuerit.
—
Vt
autem
tandem
materiam
diale-
M
bd
Clices
paucis
aperiamus
,
Inprimis
amimaduertendum
[se
monemus
,
duobus
modis
aliquid.
aligd
aliar-
(CI
materiam
artis
alicuius
feu
difciplinz.
Vno
modo
id
quod
ars
ipfa
docet
,
eo
circa
quod
e
difcipli-
5551s
ejus
cura
atq;
preceptio
Yerfatur
qua
Yocabulo
m
fools
nunc
magis
Y[itato
Subie-
€
dicit
effe
ANNE
vien
ud
IER
:
——
a
ia
.
materia
—
Cim
appellamus.
Atque
boc
modo
materra
fiue
fubiettum
lorices;ef
ipfa
dvgumttatio
.
In
bac
enim
facienda,
logica
tota
eft
occupata
eo»
quecunque
im
ea
traduntur
uius
cognofce-
de
€
habenda
gratia
traduntur
Altero
modo
dicimus
materiam
id
im
quod
avs
Yam
[uam
explicat.quo
modo
artis
edificatorie
materia,
funt
ligna
eo
lapides
.
In
hec
enim
ea
avs
y?
|
fiam
explicat
hanc
aut
illam
figuram
inducens.Q
ue
[ecundum
hanc
[ignificationem
logi-
ces
fit
materia
facil
eft
ex
officio
eju;
proprio
per[picere
..
Nam
ft
opus
eius
proprium
eft
probabiliter
difSerere
ftue
areumentari.
[iue
di[putare,
quicquid
id
efl
in
quod
ex
fuum
of-
M
ficium
experiri
ez:
oflendere
pojcit,
id
cevté
materia
illius
erit
|
Efl
autem
buinfmodi,
omne
j
quod
tanquam
dubium
incertumque
accipitur
.
Quod
autem
tanquam
ambiguum
in
medi-
3
um
adducit
wr
id
fecundum
Seri
onlen
propofitio
eft
,
vel
Bislloe
,
vel
(vt
Yo
Yerbo
vtrud;
ncludatur)
questio
.
Erit
erro
qu&flio
boc
modo
lorice
materia
.
Quod
ipfum
et
|
|
|
|
Rodolphus
(
IN
VNIVERS$AM
DIALECICAM,
Rodolphus
affevit
nihil
diuer[um
4
fcholis
fentiens,
cum
fchole
de
mat
eria
fecundum
prio-
Fodotghus
vem
[ienificationem
loquantur
,
non
negantes
interim
que[lionem
quodue
alia
fienificatio-
ne
e[se
buius
avtis
materiam.
Nouerunt
enim
nibil
abfurdi
confequi
,
fr
eife
dem
[cientie
ph
ves
dicantur
c[fe
mrterie
fecundum
aliam
e»aliam
firmificationem
.
Illud
po[lremó
admo-
nendum
Yaris
eg»
inexplicabilibus
pené
perplexitatibus
fefe
inuoluere
folere
hommes
quof
»
dam
pro
tuenda
Yeritate
buius
enunciationis.,
vAvyumentatio
eft
fubie£tum
logica.
Non-
Quo
pa&o
nulli
fiquidem
di&lionem
(avrumentatio
)
ibi
materialiter,
Yel
Cvt
alij
loqui
malunt
)
tech-
verum
fiat.
o
nice
accipiunt
,
hanc
veddentes
fententiam
,terminus
aryumentatio
per[onaliter
,
boc
est,
hé
effe
fubigA
je
fignificatiué
pro
denominatis
in
alia
enunciatione,
ytpote
bac
,
"Arrumentatio
est
illatiua
ai
logi
con[equentis
ex
antecedente
acceptus,cst
[ubie&tum
logice
Licet
autem
tales
termini
pluri
mi
fieri
po[Sent
,
quia
tamen
omnes
f(ynomymi
funt
,
pro
Yao
eg»
eodem
veputantur
.
Quare
ex
hac
explicatione
non
pote[l
inferri,
logicen
plura
habere
fubiecta
,
quod
abfurdum
e[fe'
constat
Alij
arrumentationem
fimpliciter
accipiunt
vt
hic
[rt
fenfus
res
primo
fivnificata
boc
nomine
argumentatio
efl
fubie&tum
logica
:
Hunc
antiquiores
,
negleélis
terminsams
—
7
7s
pleéluntur-Vivifs
autem
talis
explications
caufa
e[1
,ne
[t
avv
umentationem
in
diGba
eni-ce
a
ciatione
perfonaliter
accipi
dixerint
,
corantur
per
locum
à
genere
nonaccepto
Yniuevfato
—
uy
72
liter
ad
eius
[ecies
diftunétiue
fumptas
,
admittere
oleis
mum
,dut
enthymema
,autine
C
y
du£tionem,
aut
exemplum
,
e[Se
logices
[ubie£lum
,
quod
abfurdum
babetur,
eo
quód
fubie-
Sue
1
élum
bic
intelligatur
accipi
pro
fubie£to
adequato
e?
conuertibili
buius
fcientie
quale
"más
2
|
aife[lum
efl
non
e[Se
enthymema;
aut
[yllogifmum
,
aut
aliquod
inferius
avzumentationss,
cum
circa
nullius
borum
confiderationem
tota
logica
fit
principaliter
occupata
..
Reflabo,
ergo
,
Yt
terminum
(
J4vrumentatio)
materialiter
aut
fimpliciter
fumi
dicerent
j
fab
qua"
acceptione
non
licet
aveumentari
€
fuperiori
ad
inferius
,
imb
nedue
per
Vllum
locum
dias.
ecticum,Yt
alibi
precipietur.
Quod
fi
non
de
adequato
co
primario
[ubietlo
nobis.
fermo
eset,
mibil
foret
periculi,
predictam
Yoculam
accipere
perfonaliter,
permitteved;
Jollosifmum
e[sefubiectum
logice
imo
quamlibet
argu
mentationem
:
quemadmodum
fatemur
,
colorem
e[se
obie-
&um
vifus
,
fed
nom
adequatum
.
Verum
de
bis
forta[se
aliquanto
quam
par
erat
Yerbofus.
^
)
PROOEMII
DLALECTICAÁAE
TOTIYS
t
1
-—
P
"
|
:&»
'rooemiumin
[lagogen
e
t.
:
PORPHYRII.
E
Uve
Sex
prelibà
j
!
OL
VN
T
probati
autores
fex
numero
in
inítío
ab
expofitoribus
prelíbanda
effe,
da
i
quis
o-
.
Caufa
etg
Índifcrerío
faftídío
afficíet
auditorem.
^
^
Caufa
efficiens
ex
nomine&
genere
declaratur,
:
Wr
fubditur,
Porphyrij
Phoenícis,
Fuít
ením
Porphy.patría
Phoeníx
e
T
yro;philofophus
Athe
:
,á
-.
nieníís,Plotíni
difcipulus,ac
Platoniez
fecte
ín
alíjsimítator
&
defenfor.Caufa
finalís
vltimo
|
—4$
Jocooftendítur,cü
díciturjín
categorías
Aríftotelís.Categoría
auté
lícet
ínterdüidemfit
quod
—
accufatío,tamé
pro
predícaméto
vfurpatur
apud
phílofophos.Quandj
auté
hec
vniuerfalíum
|
motítía
ad
pluríma
coenofcenda
fit
vrilís,
vt
habet
ipfa
Porphyrii
prefatío,in
infcriptione
ra
|
men
folum
mentío
fit
categoríarum
,
eo
quód
precípue
ad
praedicamenta
cognofcenda
hzc
!
f
mferíc.
Quía
veró
praefentís
operís,atcg
ad£o
tora
ipfius
autorís
íntentio,eft
de
vníuerfalibus
|
puse
AH
nulla
przemittere,
&
ipfius
vníuerfalís
acceptiones,
quacum
huíc
loco
congruíc,
declarare,
|
lanon
amplíata
ad
e
UHKCEDEaS
temporum;quz
ídeo
omiíimus,
quía
ad
fophíftíce
pro
ere;
X
quia
facillimé
talía
a
medíocríter
ingeníofis
fubintelligunrur.
Huíufmodi
autem
vníuerfale
tríplex
eft,
V
num
menrale,vt
conceptus
feu
cogítatio,qua
ho^
*
—
sinemapprehendo.Nam
íllare&iflimé
vníucrfalís
dícitur,
vt
qua
comuniter
omnes
homi»
nes
reprelentat/ficut
conceptusToannis
folum
Ioanne,
quí
ob
íd
índíuiduus
no
íníuría
vocari
poreft.
Aliud
vocale,vt
vox
homo.
Tertíum
fcriptü,vt
fcriptura
homo.
His
enim
tribus
fcili
cet
conceptibus,
vocibus;
fcrípturis,eadem
&
fimiliter
tribui
folent,vtpote
effe
complexi,
Nominalià
incomplexii,effe
propofitíone,
verit
falfum,
alia
id
senus.Sola
hec
vniuerfalía
figna
agnof^
opio.
cuntillí,
qui
anomínum
maíorí
cura
nomínales
vulgo
appellantur,ad
nomína
referentes
fe
ré
cuncta,qua
a
Porphyrío,
A
ríftotelej&
coterís,ín
logicis
traduntur,
Arbítrantur
hí,
vni^
*
.
werfalía
fienanihil
aliud
fignifícare,
dj
omnia
fingula
fíngularía
fua
íínconiun&im.
QuorG
fententíam,
quad
non
fatis
confentaneafit
prifcis
íllis
fcríptoríbus,S&
magis
probatis,
Arífto
telí,
Auicennze,
A
uerroi,
AIberto
magno,
1
home,Scoto,
&
alijs,
profequí
non
intendímus,
E:
concedentes
ínterím
ponenda
effe
vníuerfalía
,
qua
figna
funt,licet
non
fola,
de
hifcg
non^
kssliaio
Dune
raríus,loqui
autores.
Verüm
definitionem
antepofitam
ín
hunc
modum
límítare^
/c
definitionis
TUS.
"'níuerfale
eft
fignü
incomplexü,natum
praedicari
de
multis
vníuoce,X
diuifim
vati"
c
vniuerfalis.
One
rei
communis,veré
ac
pofitiué
prímo
per
ipfum
fignificatae.Per
íncomplexum,accípere
priorimo-
oportet
fígnum
vocc
&
fienificatione
incomplexum,aut
faltem
fignificatione,cui
videlicet
doactPH,
refpondet
ín
mente
conceptus
incomplexusac
fimplex.
Quare
ea
quz
fignificatione
funt
có
plexa,
a
definitione
vniuerfalis
reijciuntur
,
vt
homo
albus,currít
velociter,nemo,
femper,
:
&
fimilia,
INon
autem
excludírur
corpus
anímatum
,
aut
quantítas
contínua
,
quía
hzec
li^
TWwWU.wwqe--.vm
E
cet
fecundum
vocem
cóplexa
fint.
fignificant
tamen
medíantibus
fimplícibus
conceptibus,
Wo
ficut
voces
incomplexe,
loco
quará
praedí&ís
complexís
ob
penuríam
fimplicíum
dí&ionum
vtí
cogimur,
Quod
contínué
fubiungítur,
Natum
pradícarí
&£
,
índiuidua
a
definitione
||
fecludit
.
Haec
enim
aut
de
multis
pradícarí
omníno
non
poffunt
,
aut
non
nifí
aequíuoce
vcl
copulatins
/
T
A
C.
t
sn
—
*"
COMMENTARIA.
;
$9
wel
copulatim.Nomen
quidem
Cato
de
multis
equíuocéjid
eft,fecundum
aliam
&
aliam
fig
nificarionem
praedícatur.Illud
vero
índíuíduum,híhomínes;de
pluribus
coníun&im,íd
efi
mul
fümptís.Hac
tame
effe
índíuidua;nemo
eft
qui
ambígar.Id
de
multis
díuifim
predicatur,
quod
defingulis
ipforü
feparatim
praedícatur,vt
nomen
homo
de
loanne
€
Petro.Nó
autem
Ioannes
de
aníma
fua
&
corpore.INam
&
fide
ambobus
fortafle
no
falfo
dicatur,
nequadj
ta
men
de
vtroq;illorumfeparatim
accepto
dící
poterít.Adiun&um
eft
tertio
ratíone
reí,
Sc.
vt
iudícaremusiignís
vníuerfalitatem
tantum
efIe
tribuendam,
propter
príncipaleac
primaríü
fignificat.
Quarehac
pronomína,meus,tuus,X
pleraqs
nomína
hísftmilía,no
erunt
vníuer
falía;lícer
de
multís
vníuocé
dícantur
&
diuifím,eo
quód
príncipaliter
rem
fíngularem
figni
é
ficant.
Vníuerfalís
correlatíuum,eft
fubijcibilequod
hoc
modo
poteft
definiri.
Subíjcibí^
Quidfubi-
NN
leeft,
quod
natü
eft
vníucrfalí
fubifci,vthomo
refpe&u
anímalis,ratíonalis,
rifibilís,
aut
alb.
GEHE
E
Secundo
accipitur
vníuerfale
non
pro
ípfo
fígno;fed
pro
reprímo
per
huiufmodííígnum
(ore
(^
—
,
fignificata.Ita
accepti
vníuerfale
duobus
modis
definiti
reperío.
Vno
modo
vníuerfaleeft,
Pofterior
—
quod
ín
multís
natum
eft
effejhoc
eft,
vníuerfale
eft
resque
apta
eft
effe
ín
díuerfisfingula^
niuerfalts
d
ribus;penesquartüaut
quíntii
modum
effendi
in,
:
Eí(taute
quartus
ínexíftendí
modus,fecun^
S
dubie
x
dum
qué
pars
eflentíalis
eft
ín
fuo
toto.
Quintusautem,fecundum
que
forma
fuoíneftfubíe
&nitio.;
—,
X
&o,(icuc
ín
praedicamentís,S
maxíme
quarto
Phyficorum
,
latíus
eft
declarandum.
PA
Altera
definitio
eft.
V
niuerfale
eft,
quod
natum
eft
de
multis
praedicari,tang
fignifícatum
Pofteror
.,
.
iim
videlicet,
hoc
eft,
quod
natum
eft
prímo
fignificarí
per
figriü
alíquod
de
multis
predícabilez££p7
77-7»
Hac
fccunda
effectus
eft
priorís,ex
eacp
pedet.
Ideo
ením
res
illa
quae
vníuerfalis
dicitur
,
de
De
V
pluribus
eft
predícabilís,cp
ín
pluribus
nata
fit
efe.
Erit
igitur
illa
prior
,
effentíalís
defínitío
.
zm
vniuerfalís,
aut
fi
vtracg
defcríptío
fuerir,
ínter
eiufdé
rei
defcriptiones
vna
erít
reliqua
príor
-
ES
Ó
natur
,
quod
ipfum
&
alíbi
ínter
pafliones
eiuídem
fubiecti
vfu
venire
fatentur
doctiffimi
x
h
phílofophi.
Quse
prohuíiufmodií
vníuerfalium
exaá&íorí
cognitione
faciunt,
fuoloco
pofte
?
ríus
a
nobís
tractabuntur.
Specíes
vniuerfalís
vtrolibet
modo
accepti
funt
quing;,genus,fpe
Q
uintg
vni
cíes,
differentía,
proprium,
&
accídens
,
quarum
differentía
ac
numerus
ex
diuería
ratíone,
uer(alisfpe-
hoc
cftmodo
praedicandi
defubijcibílibus
collígitur.Quicquíd
ením
vniuerfale
eft.
ín
"E
ue
aut
quale
prxdicatur,Síín
quid,aut
ergo
de
differentibusfpecie;S
fic
eft
genus,aut
denume
9
yo
differentibus
duntaxat;
&
eftípecíes.Si
veró
ín
quale;aut
ergo
ín
quale
effentíale
praedíca
tur,X
fic
habetur
differentía;aut
ín
quale
accidentale;atqy
hoc
vel
neceffaríurm,X
erít
proprí
—
]
um,vel
contíngens,&
erít
accidens.
Sunt
tamen,quibus
hec
propri
ab
accidente
fepararío,
non
víquequag
arrídet,qui
(i
dilígentíus
ea
quae
ab.
Arifto.&
alijs
veteríbus
de
proprío
tra
díta
funt,expendiffent,
fortaffe
ab
hac
fua
fententía
non
grauatím
dífcederent,
Caasfzt
1
Annotatio
in
praefationem
Porphyrianam,
necefíTa;
AC
prarfatíone
Porphy.
vtilítate
ac
neceffirate
tra&andorum
propofita,
auditorem
|
bencuolum
reddit
,
difficultate
attentum
,
docílem
veró
eorundem
ordine,
INeceffa^
rium
hoc
loco
non
dicítur,
quod
alíterfehabere
non
potcft,
fed
íd
quod
vile
eft
maxímecg
Quomodo
expedíens,aut
fine
quo
boní
alíquid
affequí,aut
malum
vitare
non
poffumus.quomodoftuz
Cupit
*
díum
ad
fcíentíam
adipifcenda,operarío
ad
virtuté
comparanda,
iactura
merciü
ín
mare
ad
naufragít
euafioné:ac
mébri
morbídi,ne
pars
fyncera
trahatur
refectio,
neceffaría
eft
ad
cor^
porís
falutem.
Praedícamenta
feríes
funt
praedicamétales,de
quibus
alibí,vel
fiquis
malitdo
Predicame-
cumenta
przedicamentalía,quale
eft
illud,
Díuerforü
generü
&
non
fubalternatím
pofitorü,
E
d
&.&
cxtera
alia
huiufmodi.
Porphy.auté
fpeciei
differentia
praeponens,ordínem
nature
fer^
tia
fpecie
É
uat,
poftea
tamé
in
progreílu
operís,tractationé
fpeciei
differentía
praemíttit.f:
ecundü
ordi2
pofita.
né
do&rínae.
INaturze
ordo
eft,quo
partes
praecedunt
torum,caufa
effe&um,fubie&ü
fuü
PIO
Ordo
natu-
prium,autaccídens:&
vníuerfaliter
omnea
quo
quíppía
dependet,illud
quod
ab
ipío
eft
de^
r.c,
pendés.Ordo
do&rínz
expoftulat,
vt
comuníora
praecedant
mínus
comunía,
notiora
mínus
X
nota,&
vt
ad
príus
di&orii
pleniore
facilioremcg
intelligentia
facientía,
contínue
fubne&an
Ordo
do-
-
Pd
tur.Híc
duplex
ordo interdum
cócurrít,interdiüi
vero
feparatus
e(t
alter
ab
altero,
vtires
ipfa
crine.
?
exigit.
Illa
dicuntur
fubfiftere
ín
lítera,
qua
re
ípfa
circa
omnem
íntellecus
operationéilla
&—.
,-.
nt
tanq
obíe&a
refpiciente,exiftunt,
quales
funt
onines
fubftatie
ac
accidétía.
Fa
veró
ín
folís
rice
intcllectibus
feu
cogitationibus
funt
pofita,quse
hoc
folum
habent
effe
quod
intelligantur,
1
vt
hírcoceruus,,
chimera,
centaurus,
&
huiufmodi
fiítía,
INeqs
putamus
entía
rationis,
de
quibus
agít
logícus
(lícet
ab
operatione
íntelle&us
dependeant)
effe
ín
folis
íntelle&ibus
d
snodo
funt
res
fi&ítíe,
cum
illa
fuo
modo
SOPnU
RU
DUM
-
Haec
tría
folis,
nudis,
&
um.
if
puris
Two
K€NIe€MK—-K—-——0,
Á
——n
-o——e€——veuuD"
«xd
eFP
[a
A
[4
a
V
PS
e
P4
$
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
purís(quod
in
alia
tráslaríone
adíe&ü
eft)a
Boetío
accipiuntur
vt
eadéfint,
fitt
pofteríus
prá
orís
declaratiuii,ac
verborü
ínculcatío
quaed&..
Corporalía
vocatur
que
ín
tres
funt
extenfa
dimentíones,hoc
cft,longítudíné,latítudínem
atcy
profunditatem.
Perfenfibilia
intelligéda
funt
fingularía.Haec
enim
fola
fentírí
poffunt,vt
frequenter
inculcat
Arifto.Ex
hísfacilé
pa^
tent
fenfus
triüdifficilium
qugftíonüquas
lícet
ob
fuí
arduítatem
recufet
hic
Porphyríus
di
foluere,vttameníuuentus
non
ambigua
íncertacg
ín
prímo
operis
límíne
haereac;no
grauabá
mur
paucifLimis,quid
nobís
fecundum
Peripateticà
doctrínam
verifimilius
videacur,;aperire,
Ad
príma
ergo
queftíoné
reípondendü
eft,omnía
vniíuerfalia
vere
fubfiftere
ín
rerü
natura,
.
neqg
vllum
eorü
fic
efíe
ín
puro
intellectu,quafi
nó
alíter
à
quía
íntellieítur,cuis
ínterím
fub
íc&íué
in
intelle&tu
fínt
ea,
quorum
índiuidua
ibí
reperíuntur,
vt
fcienría,
virtus,
&c.
Subfi^
ftunt
ením
vniuerfalía
,
etí
fi
nullo
intelle&u
coprehendantur,vtputaà
fuis
fingularíbus
rea
líter
índiftin&a,licet
fortafle
ratione
vníuerfalis
no
nifiab
íntelle&us
confideratione
accipiat,
Verüm
hec
res
alíirequírírlocum.
Ad
fecunda
dícedum
eft;vniuerfalía
ea
corporalia
efle;
rü
indíuídua
corporalia
funt,
Et
illa
incorporalía,
quorti
fingularía
huiufmodi,
Partím
verà
corporalía
€
partím
íncorporalía,
quae
vtríufa;
generis
habent
indíuidua.
Exemplü
prímo^
rum,
vt
homo,equus,lapis;albedo:Secundorü,
vt
(ciétía
fpírítus:
Tertiorti,
vt
fubíta
nría,qualá
tas.
Huius
ratío
in
proptu
eft,tü
ex
Porph.tü
ex
Arifto.in
predícamentís,
accídétía
índíuidua
rum
medíate
ínípía
redundare
vniuerfalía;ponentíbus.
Ad
tertia
queftionem(omiffa
Plato
pnis
opíníonefeparátis
vniuerfalía
a
fingularibus)dícendum
eft
cum
Ariífto.
ompía
vníuería^
lia
fuis
intime
inelTe
fingularibus,ítà'vt
ea
coftítuant
íntrinfecus,&
effentialiter,&
non
tantü
,
Per
imitationem,
feu
velut
exemplaría
quadam,
vt
ílle
ponebat
.
Hacc
paucis
attigiífe
im^
pracfentíarum
fatíseft,
|
Mouetrautcem
Porphy.
has
quzftíones
difficiles
de
genere
&
fpecie
potíus,quàm
de
reliquis
tribus
vníuerfalibus,
propterea
quód
(vt
vult
Albertus)
heec
tríapo
ftrema
mínus
príncipalía
funt,
&
in
duobus
prioribus
contíneantur.Differentía
fiquídem
po
teftate
eft
ín
genere
díuí(o,actu
ver
ín
fpecie
conftituta,
Proprium
ímmediate
in
fpecie
,
eft,
Accidens
vero
ín
índíuiduo,&
deínde
ín
indiuidui
fuperioribus.
;
Comple&ítur
Porph.
prafatío
quíncg
vníuerfalí
quatuor
vtílítates,
quod
ín
prímís
ita
ae
LL
ila
al
|
;
:
A
,
FT
2
,
, f
a
,
j
$76
lem
cipiendü
eft.quíngg
vniuerfaliumn
notíria
qua
cognofcit
quíd
fignifícit,omnino
&
fimplícitee
vtiitates,
;
ncceffaría
effead
notítía
de
predícamecís,
definitionibus,
diuifionibus,&
demóftrationibusha
Prima,
«arce
-
Lad
bends,
Deíndeeorundé
vniuerfalium
notiítíá
definítíua;ad
habenda
exa&a
&
facile
de
predi^
camentís
cognitione,necelfaría
effe,
INeqp
tamen
ob
quíncg
vníiuerfalíum
tradítíone
omiflam,
dicendus
eft
Arift.diminute
logica
tradidiffe,cum
hac
ex
eius
Topicis,vnde
Porph.
plerafcg
fuas
definitiones
excerpfilIe
conftat;
haud
difficulter
percipi
poflint.Secundó
he
vtílitates
ac
cipienda
funt,
vt
fingula
quincs;ad
fingula
quatuor
fint
vdilía.
Eft
igitur
prímo
notítía
vná
ueríalium
vulís
ad
feríes
X
documenta
predicamentalía.INam
feries
praedícamentalís
eft
op
do
vníus
generis
generalilfimí,generum
fubalternorum,fpecierum
f;
pecíaliffimarum,atcg
ín
díuíduorü,fele
habentium
ad
inuíce
per
modum
fuperíorum
&
ínferíorum.
A
genere
genera
liffimo
víqsad
fpecíaliffima
per
ditferenías
fit
defcenfus
quae
quídem
índírecié
tantum
fub
eneralíflimocontínentur,
Inter
praedícamenta
ctía
vnum
eft
rerum
per
fe
exiftentíum
que
phu
dicuntur,
Alía
nouem
earum
rerum
quz
peraccídens
&
ínalio
fi
unt,quae
acciden
tía
nomínantur,
Jn
documentis
autem
praedícamentalíbus,
Aríftot.memiínit
nunc
generis,
-
nunc
fpecící,nunc
ditferentizc,nunc
propri,
nunc
accidentíum,lícet
nofub
nomíne
accídétis,
Secundo
coducit
hec
do&rina
predicabilíum,ad
affignandas
definitiones
,carumq
for»
madarumartem
íntelligendá,
eo
quod
quodam
fit
defínitío
effentialis,quae
de
fola
fpecie
da
tur,X
conftat
ex
genere
differentía,reie&ís
proprifsX
accídentíbus,
quare
&
horum
noti»
tía
neceffaría
erít.cum
malum
non
vitetur
nili
cognítü.
A
lí
vero
funt
defcríptíones
feu
de^
linitíones
accídencales,qug
dátur
per
genus
&
propríum,fi
haec
cómode
haberi
queant,
alio
uin
etíà
per
mera
accidentía,
Tertio
vtilís
e(t
ad
diuifiones.
INà
harum
alíae
funt
generumin
pecies,alize
generum
ín
differentias
aur
propría;alie
fubie&íi
in
accídentía,
aut
edíuerfo,de
qui
bus
díffufíus
fortaffe
fumus
dícturí,
Quarto
demoftratíonü
Ícientic
plurímü
lucis
adferctho
r&
vaíuerfalium
cognitio.Demóftratío
enim
omnís(modo
fit
potíffima)mediü
Íyllogifticü
de
finitíone
habet
efTentialé,
Ux
ex
venerc
&
differentía
coflatur,
Maiore
extremitatem
propri
ipfius
fubíe&ti,
minore
vero
fubie&
ipfum,íd
quod
femper
fpecíes
effe
debet,
A
ccídentía
au»
tema
demoftrationibus
ín
torum
reijcíuntur.
INeqg
vero
arbitrandum
eft,
huiufmodi
vniuer
falium
notítía
rantü
vtílem
elfe
ad
ea
quacuor,que
a
Porph.recenfentur,
cum
ad
vniueríam
philofophiam,cjufcy
qualibet
feré
parcem
re&tintelligendam,plurimum
ugs
idem
uoniam
|f
COMMENTARIA:
/|
T
/$&:7
QuonitiPorph.nofterin
calce
proocmít
fui
Peripatetícorümeminit,noingratum
foreputa^
^
Quatuor
3
di
DEL Aet
:
i
i
:
Grecoz:
phi
y:
mus
curíofole&oríi,fi
maxíméínfienes
philofophorü
Grecorum
familías,obíter
hoc
loco
enu
t
22h
^
V
Á
,
3
—
lofopiio
fe
merauerímus.
Ex
ígitur
quatuor
fuere
celebratiores
magífq;
memorabiles.
Vna
Epícurcorít,
"is
E
ab
Epicuro
huíus
fectepricipe
nuncupata;
Hi
argumeratíonibus
abftinuíffedícuntneg;
quíctj
Prima.
-
de
rerum
naturis
difTerere
curauiffe
,
fed
more
beluarüfolas
carnis
voluptates
ample&tentes,
c
in
voluptate
vel
índolentía
prímà
hominis
felicitatem
ftatuiffe.Secunda
erat
Stoícorü,a
Stoa
Secun
T
portícu
Athenifi,vbí
difputaffe
fcribunturjnomé
habens,quorü
prínceps
(tefte
Cíce.)
extitít
|
Zeno.
Alij
putant
Pythagora
fuiffe.
Hi
devirrutibus
ac
vitijs
feuere
díflerebat,in
vírtutefum
mi
homínis
bonum,&
per
contraríum,ín
vítío
extrem&
míferia
ponentes,de
rerum
aurem
na
turís
vix
quicd
attíngebant,
Tertía
fuit
Academicorü,qui
íta
appellatifunt
ab
Academía
lo
Tertia,
co
nemorofo,no
procul
ab
Athenisfito,
ín
quo
natum
ferunt
Platonem;quí
borum
dux
fuit,
Hínaturam
rerum
fubtilíter
inquirebant,magís
tamen
verfabantur
circa
díuinas
res,
ab
hís
inferioribus
X
corruptibilibus
fefead
res
perpetuas,incorruptibiles,ac
diuínasattollentes.
Quarta
erat
Peripatetícorum;a
deabulatíone,quam
vel
ípíi
dilputantes,vel
magifter
eorum.
Quarta,
Axiftoreles
inter
docendum
exercebat
nomine
accepto.INam
vis«r&p
Graecis
ambulare
fig
nifícat.Hí
deomni
fcíbiliacuriffime
difleruerunt,
rerum
naturas,
ac
(vtíta
díca)
quidditates
H
mira
fubrilítateínueftigantes.
quare
cxterís
omnibus
pofthabitis,fola
Aríftorelíca
doctrina
ín
maníbus
remanfit
,
acín
ómnibus
vníuerfalibus
fcholis
traditur.Fuerunt
tamen
qui
díce^
rent,Platonís
&
Ariftorelís
do&rínam
eandem
efle,nibilg;
ínter
eos,quod
ad
rem
ipfam
at^'
tinet,
efIe
controuerfize:vellemus,nobís
eorum
concordíam
exhibuiflent,
|
Annotatio
in
fecundi
capitis
priorem
partem,
generis
acceptiones
continentem.
ING
Vlorum
vníuerlalium
cognítíonem
fpecíatim
traditurus
Porphy.
à
genere
ordi»
£€nUs.
)
-7
tur,cuíus
tres
acceptíones
hac
priori
parteexplícat;adíecta
ipfarum
acceptionii
ad
fe
in^
uícem
cóparatione.
Genus
autem
prímo
modo
a
Porph.in
hunc
modum
defcribit.
Genus
eft.
Genus
pri-
aliquorum
quodámodofe
habentium
ad
vnumalíquíd,&
ad
fe
inuícem
collectio,
In
hac
dead
o
modo
fcriptíonegeníciuus
aliquorü,
p
folís
hominibus
accipit.
Collectio
vero,
p
rebus
colle&ís)hoc
As:
eft
multís,&
(i
in
locis
fint
maxíme
diftaribus,vt
fit
coftruétio
trafítíua
pofita
loco
íntrafitíue,
r
|
sAMiquoties
camen
reperítur,vnícum
homínem
díci
genus
prímo
modo,
vrín
illo
Virgil,
—
Obruet
ille
Argos
,
Agamemnoniafcqg
Mycenas,
|
j
3
—
Ipfumq:
Acacídem
genus
armipotentis
Achilli.
—. —
Erapud
Nafonerm,
.
llíaabidaoLaomedontegenus.
Sedrarenter
admod(i.Ideog;
Porphyríus
frequentío^
tem
vfum
magic
propríum
generis
prímo
accepti,
defcripfifTe
dícendus
erít.An
aute
multá
tudínís
ratio
ín
duobus
cofiftere
pofTit,an
debeat
vcminimü
efTe
tria
(ficut
vulgo
recepti
eft)
ex
vocabulíacceptioneac
vfu
putamus
dependére;Particula(quodámodo)accipicda
eft,
vt
fingularís
numerus
pofítus
fit
loco
pluralís.INecy
ent
eft
eadéhabítudo;qua
feillí,q
eenus
prá
mo
modo
funt,
habent
ad
fe
ínuícéad
vn
aliquíd,ímo
nó
rantü
numero,fed
&
etia
fpecie
di^
uería.
V
crüm
íftud
curíofisdifcutiendü
relinquimus.Hoc
tamen
admonendum
putauimus,ea
habítudínéque
eft
ad
vnumaliquid
proprié
€
precipuéad
hanc
definitionem
pertinere.
INá
ab
ea
formaliter
aliqui
dicuntur
genus
prímo
modo.
Alterà
autem,
qua
eft
multorum
adín
uícem,illi
quídem
neceffaríó
coiunctam
efTe,ab
eq;
pendére,no
camen
ad
rationem
generis;
nifi
per
accidens
pertínere
víderí.
Vnum
aliquid
in
defcríptione,eft
príncipíü
eífectiuü,
qd
Vniialiquid.
fit
parens
,
vel
locus
feu
patría
.
Parens
índj,vel
propinquus,
vt
eft
Hercules
refpe&u
Hylí,
quid
fit,
vel
remotus,vt
Tantalus
refpe&u
Oreftis,&
fimilis
eft
ratio
de
loco.Corentionemillà;an
no
míne
parentís
híc
etíá
comprehendéda
fit
mater
&
auía,miffam
facímus,tum
quod
mínime
magní
póderís
cft
ea
dífputatío,tü
cp
forraffe
ín
vtrang;
parte
eque
valida
funt
argumita.Lo
cus,
no
accipitur
híc
pro
nuda
quatítate,feu
fuperficíe
cócaua
corporis
cotínentis,
vt
à
Phyfí
cis
defcribitur
fed
potíus
pro
corpore
locante,ftue
id
vn&
fit
fimpliciter
&abfolutéfiueran^
—
^
tum
ageregatíuc,
Eft
aurem
híc
locus
(tefte
Boetio)
per
accídens
principium
cffe&iuumob
p,
"ad
virtutem
feu
influentíacxleftem,quá
a
caleftibus
corporibus
recipit,
qus
corporü
inibi
orto
si
effe&trix
eft
&
coferuatríx
,
Parens
veró
príncipíum
eft
per
fe&
principale.
Qui
locum
etía
per
fe
caufam
effe
contendunt
reí
ín
ipío
genítae,
tantum
de
vocabulo,non
autem
de
re
ipía
laborant.
Nam
íftí
nomine
locí
corpora
cum
influentijs
accipiunt,
Quomodo
autem
di^
uerforum
locorum
díuer(z
fint
vírtutes
naturales,
ín
Phyficis,aut
alijs
difciplinis
require
a.
dumeft,
Expreffit
aliquas
V
ireilíus
elegantiflime
;
hís
quae
fequuntur
verfibus.
S
Hic
fegetes
illic
veniunt
felicius
vue,
|
N
|
B
iij
|
Arborci
c:
us,
IN
ISAGOGEN
PORPHYRI
Axborei
foetus
alíbi;atq
íniufTa
vírefcunt
|
Gramína.nonne
vídes,croceos
vt
Tmolus
odores,
'
.
Indía
míttít
ebur,molles
fua
thura
Sabzi?
zs
At
Chalybes
nudi
ferrum,
vírofacy
Pontus
|
ona
:
Y.
p
Caftorea,
Eliadum
palmas
Epíros
equarum,
;
Contínud
hasleges
zeternag;
foedera,certís
.*.
"mpofuít
natura
locís,
quo
tempore
prímüm
Deucaleon
vacuum
lapides
íactauít
ín
orbem,
|
|
Vndehomínes
natídurum
genus,
|
i
Á
Ex
eo
quod
habet
Porphy.
(fecundum
quam
ab
alíjs
generationibus
diftínguitur)
colliguns
a
quida;hoc
príncípitide
quo
loquítur
príma
acceptío
generís,
debere
effe
diftin&tiuum
fug
ge^
|
b:
nerationis
abali;s.Quareomnes
hominesno
effent
dícendí
eenus
prímo
modo
refpectu
Ade,
TN
aut
totíus
mundí.
Àn
recté
nec
nejíudicentalij.
Eft
ieitur
fenfus
primae
generis
acceptíonis,
|
z
Genus
prímo
modo
eft
alíquot
homínes,quíab
vno
príncipio,
quod
eft
pares
vel
patria,
orti
.
funt,X
inter
fe
habitudine
cerca
habent;a
qua
dícütur
vel
cofanguínei,vel
coterraneí,
In
fe^
A
AUDAR
cüda
acceptione,qua
cft,
Genus
eft,
quod
eft
vníufcuíufcg
generatíonis
príncipit,
vel
abeo
catio.
quí
genuit,vel.
a
loco
ín
quo
quís
genítus
eft,per
generatíonzintelligunt
nonullí
multitudi^
«Albertus
nem,quae
ab
vno
príncipio
defcendit,hoc
eftprogenié
vel
natíonem,quorü
vnus
eft
Alber
E
—
uusdicts
Hylumcit
domo
&
familia
fua,senus
ab
Hercule
habere.Secundü
hos
ígitur
genus
v^.
c
prímo&fecundomodo
corrrelatíua
erunc,queadmodüpater
&
filius.
Alí
accipiunt
gene2
EG
p
rationem
etía
pro
vníco
homine
generato,
quibus
fatís
vídentur
fauere
verba
textus,atqy
íta
|
^
c5
—
prima
dux
acceptíones
non
forent
correlatíux.,
Relíqua
ad
hanc
acceptonem
fpe&antía,
E
facile
ex
praecedente
cognofcuntur.Idem
ením
híc
per
príncípíum
íntellíeítur
,
quod
íbí
per
E
vnum
alíquíd
.
Porro
Tantalus,
dequo
ínlítera
,
Iouis
&
Plorís
nymphe
fecundum
fabulas
|
poetarum
fílíus,
attauus
fuit
Oreftís.
INam
Tantalus
genuít
Pelopem,'Pelops
Atreum,
A^
|
(eus
Agamemnoné,
Agamemnon
ex
Clyténeftra
coiuge
fufcepit
Oreftem,quí
matré,quód
E
cun
ápía
prius
patrem
necaller
occidit,
ac
poftea
furore
correptus
eft.
Hylus
Herculis
ex
Dia^
.—
Wníta
filíus
fuic.Hercules
auteIouís
&
Alcumenz
vxorís
Amphytrionis.Píndarus
ínfignis
po
:
-
ta
Lyrícus
fuit
apud
Graecos.
Plaro
veró
clarílfimus
philofophus
A
theníenfis
,
Socratís
au^»
(67-7
7.
dítor,&
preceptor
Ariftotelis,
Cecrops
Athenarum
condítor
fuít,
qui
&
ín
eis
primus
reg»
nauít,
Thebae
&
Athenae
Groecíze
vrbes
praeclariffimze
olím
fuére.
Duae
príme
acceptiones
ge
nerís
ciuiles
appellantur,quad
eis
vulgares
ín
communi
fermone
cíuilibufcs
negocijs
vran»
|
tur,atqy
adeo
ipli
etiam
pocta
&
oratores
.Genere
prímo
modo
Virgilius
vtitur
dicens,
—
|
.
lalíam
qugro
patríam,&
Genus
ab
Ioue
fummo.
|
Genereautem
fccundo
modo
VL
yffes
apud
Ouidíum,cum
aít.
TNamgenus
&
proauos
€
quz
non
fecímus
ipfi,
—
Vix
ea
noftra
voco.
-
Genereautem
tertío
modo
vtuntur
philofophi
alijs
ra
|
Xoaut
nunquam;quare
non
vídetur
operzprecium
illis
diu
ímmorarí
.
Per
duas
rationes
a
|
Porphyrío
ad
comparationem
generís
prímo
atcy
fecundo
modo
addu&as
monemur
non
h
omnes
probatíones,quz
ab
autoríbus
afferunturjomníno
exactas
effe
debere;atq;
neceífari^
as,fed
earum
complures
accípíendae
funt
tanquam
probabiles
&
verifimiles
tantum,
Tertía
generís
acceptío
eft.Genus
eft,cui
fupponitur
fpecies,Círca
quam
aduertendü,apud
loeícos
diuerfas
effe
definitiones
feu
defcríptiones,pro
eorum
vocabulorü
díuerfirate;que
defi
niunt,
Nam
quedá
funt
definítíones,que
tantü
fignis
applicari
poffunt,de
quorí(i
numerofunt
nominis,verbi
orationis,fyllogilmi,
KC.
Hec
enim
ín
res
ipfas
quadrare
no
poffunt,&
per
cofe
quens
nec
eoríi
definitiones.
A
lig
funt
qug
rant(i
rebus
cópetunt,vt
eft
qualítatís
definitio,
due
|
priores
generis
acceptione,
alie
quaedà,lícet
perpaucae.
A
líoe
rurfus
unt
que
€
fignis
&
re^
T
bus
re&e
accomodani
interd
camen
cóuenientíus
his
illís,aut
ediuerfo:interdG
vtrifcp
iuxta
Mast
atcp
ex
zcquo.
Idem
de
diuifíonibus
ceterííq;
documentis
fentíendü
eft
,
Haec
autem
terría
ge^
nerís
acceptío,alíaegs
vníuerfalium
definitíones,equalíter
X
rebus
X
fienis
applicari
poffunt,
quand
eum
fenfum
fecundum
quem
de
rebus
exponuntur,
pené
omnes
antíquí
expofitores
equuntur,Fít
igitur,vt
huiufmodi
enuncíariones,homo
eft
Ípecíes,anima]
eft
genus,raríona^
|
Tertia
gene
|
ris
acceptio
1
le
eft
differentia,
relíque
fimiles
duplíciter
vere
fint.Príore
modo
fubíectis
materialíter
ac»
|
S
ceptis,
pfibi
fimilibus
lignis
fignificatiue
fumprís.
Altero
modo
fubíe&is
acceptis
(implíciter
E
pro
naturis
rebuíc;
vníuer
falibus,primó
per
ípía
fienificatis,
Cuilibet
liberüeri
t,vtrü
lenfum
Ds
vclit
eligere
Atgg
hac
de
caufa
duplicem
vniuerfalis
acceptíonem
príus
ín
initio
diftinximus,
V
ocabulur
Bao
b
HÉ-
Ms
'
ES
COMMENTARIA.
;
12
m»
Vocabulum
genus;quod
híc
defcribitur,lícet
re&iffime
poflit
generaliter
accipi
pro
omni
ge
nere
logíco,fíue
predícamentale
fit,
hoc
eft,
díre&e
ín
aliquo
x.
praedícamentorti
collocatü,
fiue
non:
&
fímilís
eft
ratío
de
fpecie
.
malunt
tamen
quída,
hzc
de
folís
praedícametalibus
ac
g
|
Or
£ípere,
Nam
&
gencraliffimü
&
fpecialiffimü,de
quíbus
pofteríus
agítur,
folis
praedícamentís
coueniunt:&.qua
hoc
loco
a
Porphyrio
traduntur,
ad
cognofcenda
predícamenta
precipue
traduntur,
Tamen
nó
effícaciter
couíncunt,quín
de
omni
genere
ac
fpecie
recte
íntellígantur
Porphyrí,
defínítíones,quod
alij
faciunt.Qui
ín
príore
fentétía
funt,anreccdésrelatiuí(quod)
íntellígunt
effe
vníuerfale
predícamtale.
Alij
cantit
vníuerfale.Hoc
auté
relatíuo
feu
eíusan
tecedente
ab
hac
defínitione
reijciunrur,quecung;
non
funt
vníuerfalía.Specié
fubifci
generí,
speciz
fubi
3)
eft
Ípecíem
elTe
inferius
fub
genere
pofirü.
V
olunt
nonulli,qd"
dicitur
intelligi
debere,defub
cigeneri;ge^
ie&ione
proxíma
feu
ímmedíata,
fed
hí
no
vídét
alíquíd
no
modó
refpe&u
proximae
fpecíei,
ftt.
verüm
etíam
longe
infra
pofítae
genus
effe,
vr
fubfítantía
nó
rantum
eft
genus
corporís
aut
fpírítus;fed
etíaanimalis)hominis,equí
,
A
ccípitur
auté
híc
fpecies
pro
fpecíefubifcibilí;quae
eít
generís
correlatíuum,
nó
pro
predicabili,
INà
fic
animal
non
effer
genus
reípe&u
brut,
Ex:
hac
autem
parte
a
reliquis
vníuerfalibus,
quatenus
ralía
funt,
fumenda
eft
diftín&io
generís
tertío
modo
accepti,
De
hoc
autem
genere
logico
ín
fine
literze
fubdit
Porph.ipfuma
fími^
litudíne
ad
duas
praecedentes
acceptiones
nomen
generis
mutuaffe.
Quae
quidem
fimílítudo.
ín
ordíne
ad
genus
prímo
modo
confiftít
ín
collectione
quadam
feu
compreheníione
multo^
:
rüi,
Vt
ením
genus
prímo
modo
captü
plures
homines
ab
eadem
ftirpe
propagatos
cotínet,
íta
genus
iftud
logícum, plurímas
fub
fe
comprehendit
fpecies.
Differunt
tamen.
INà
genus
prímo
modo,eft
quoddam
íntegrale
totum,X
proinde
de
partíbus
quas
collígít,non
poteft
pradícari.
INon
ením
eft
Oreftes,
ipía
Iouís
familia.
Genus
vero
rertio
rnodo
dictum
,torum
e(t
vniuerfale,de
fuís
partibus
praedícabile.Infuper
autem
genus
fecundo
modo
cum
genere
tertío
modo
conuenit
,
quod
vtrunq;
principium
fit
quoddam
eorum
quorum
genus
eít;
hoc
quidem
conftituríuum
atqj
definitiuum.Illud
vero
effe&iuum
externume.,
:
ca
Annotatio
in
fecundam
partem
fecundi
capitis
,
quae
Mum.
Wi
ipli
2
'
continet
generis
definitionem,
«
:——
W
27.
IN
príorí
membro
díuifionis,in
textu
ftatim
pot
defínítionem
pofita
(
quà
Albertus
effe
vult
analogi
ín
fua
fignificata,alterum
quídem
príncípale;alterüti
mínus
príncípale)
In^
dicantur
díuería
effe
indiuidua,quedà
propría
ex
nominejalía
ex
demonftratíoae,vt
hicho»
genus
|
$no,
hoc
anímal,
Porphyríus
tamen
folum
híc;haec,
&
hoc
pofuit,vt
índícaretín
quouíspre^
dicatuE
|
dícamento
ad
hunc
modum
índíuídua
affignarí
poffe,Per
proprium
intelligit
Porph.propri
um
fpecifícum,hoc
eft;cum
fpecie
fpecíaliflima
conuertibile.|Nam
propría
generíca,vt
mobí.
lereípe&u
corporis,vífibile
refpectu
coloris,
de
pluribus
ditferentibus
fpecie
predicatur.INe^.
-
que
ob
hoc
tamen
erunt
genera,
eo
quód
non
ín
quíd
eft
de
illís
predicantur,
fed
ineo
quod
quale
eft.Per
quam
partículam
etíam
potuiflet
Porph.
excludere
propríumfpecificü,
(i
eí
ita
vifum
fuiffet.lllud
quod
dícítur,differetías
&
accídétía
no
in
quíd,fed
in
quale
praedícarí,
vel
^
uomodofe
haber;a
díuerfis
varíé
ínterpretatur.Boetíus
fíquidem
praedicari
ín
quale
ad
dif
Poctius.
erentíam.
&
propríum
refert,
ad
accídentía
verà
ín
quomodo
fe
habet
.
Alij
praedícarí
ín
quale,
tribuunt
differentíJs
&
accídentíbus,
quatenus
per
verba
exprimuntur.
Ex
quofequí^
zur;ide
accídens
alíquando
ín
quale,&
aliquando
ín
quomodo
fe
habet
prediícari,vt
calor
dü
defignatur
nunc
nomíne
calidus,nunc
verbo
caleo.A
lif
príus
ad
accidentía
abífoluta,vrcfunr
uantítas&
qualítas,applícát.
pofteríus
vero
ad
accidentía
refpe&tíua.Idcg
quantum
apparet
atís
congruenter.lllud
etíam
quod
ín
fíne
cap.a
Porph.infertur,
INíhíl
er:
o
fuperfluum,Xc,
duplicem
recipit
ínterpretatíonem.
Sunt
quibus
eam
defíniríonem
luperbiuum
continere
pla
cet,qua
pluríbus
conuenít
quàm
deber,
nempe
alíjs.a
definito
,
Eam
veró
mínus
continere,
que
non
omnibus
fub
defíníto
coprehenfis
copetit.
c
hinter
quos
eft
etíà
Boetíus;accipíunt
'
Verbum
contínere,pro
veré
&
affirmatíue
praedicarí.
Mihitamen
re&ius
vídentur
hae
par^
tículze
ín
alium
accipi
fenfum
,
vt
íllam
definitionem
fuperfluum
continere
dícamus
,
quae
partem
aliquam
fuperfluam
,
níhil
conferentem
ad
íntegrítatem
definitionis
comple&i
^
tur
:
Eam
veró.
mínus
contínere
,
cuí
decft
pars
aliqua
ad
defínitionis
integritatem
necef7
faría,
fiue
ea
definitio
pluribus,
fiue
paucioribus
competat
quàm
defínítum
,
fiue
etia
con^
uer
tibilís
quidem
fit,
(ed
non
fatís
explicet
naturam
definíti,
Ec
hoc
modo
níhil
aliud
eríc
In$diferat
|
continere,quám
habere
ranquam
partem
integralem
fui,
—
,
irn
side
e
'
)
32.
neris
di.
-
Definitionem
generis
,
quam
hoc
capíte
tradit
Porphyríus
,
a
tertia
acceptione
nullo
alío
,;,
.
cceptia
inodo
differre
putamus;d
quód
tertía
generis
acceptio
naturam
generís
non
adco
plerfé
ex^
ne,
"
|
plicat
L4
Albertus,
MSsiiaieiis
Lodi
Ética
io
IN
ISAGOGEN
PORFHYRII
:
plícat,vt
quae
vníus
duntaxat
mentionem
facíat
fpeciei
,
haec
autem
definitio
perfeciffime
idipfum
facít,
INihíl
ením
perfe&é
generís,
imo
nec
vniuerfalis
habet
ratíonem,
nifi
ad
plu
ra
dequíbus
praedícabile
eft,fuerít
comparatum,
|.
An
autem
genus
híc
fumatur
tantum
pro
illo
quod
formaliter
genus
eít,cuí
actu
íam
competit
relatío
gencerís,propter
comparationem
ípfius
per
íntellectum
ad
fuas
fpecies,
An
proomní
co
quod
fundamentalíter
(vt
vocant)ge^
nus
eft,hoc
eft,quod
fecundum
eam
fignificatíonem
quam
modo
haber,
de
diuerfis
fpeciebus
natum
eft
praedícarí
(iue
íam
actu
per
íntelle&um
ad
eas
comparetur
per
praedicatíonem,fi^
ue
non,curíofis
ínquirendum
relínquimus,
Relatíuum
(quod)ín
defínitíone
refert
non
defí^
7
nítum
ípfum
(nam
hoc
abfurdiIímum
effer,
propterea
quodalíquíd
propríam
íngrederetur
X:
definítione)(ed
genus
definitíjnempe
vníuerfale,
per
quod
excluía
erunt
omnía
quaecunc;
ab
Rr
vniuerfalís
definitione
ante
feparata
funt,qualía
func
coplexa
&
índíuidua.
|
Verbü(predi
catur)
accípítür,vt
aptitudíne
fienífícet,ac
idem
polleat
quod
aptü
praedícari,veré,
affirmatá
|
"-
uc
,X
tanquam
fignum,
fi
termínís
definitionem
accommodare
libeat
:
vel
ranquam
fiení
:
fícatum,fi
rebus
ipfis
,
feunaturisgenericís
.
Cum
enim
praedícaríidem
fit,
quod
per
copu
lam
affirmatiuam
alicui
attríbuí
,
quís
neget
ípfum
conueníenter
&
rebus
&
fignis
appli^
-—
PII
»:
.
tarípolle?
Comparatíuus
(pluribus)ponitur
pro
fuo
pofitíuo.
.Per
dífferentía
Ípecie)
hoc
uis
loco
accipere
oportet
fpecíes
differentes
feu
díuerfas
,
Vt
funt
homo
&
equus,
(ub
anímali.
(A
77
sf5a8i*albedo
&
rubedo,fub
colore.
Quod
fí
quis
roger,fi
horno
&
equus
differunt
Ípecie,
quaena
v
^4
Ron
eft
ea
fpecíes
;
qua
ípfí
ínter
fe
dífferunt
£
Ref]
pondebímus,eamípecíem
effe
rationalitatem,
EX
quee
eft
dífferentía
eoftírutíua
homínis,
&
etíam
fj
pecies
praedícabilís
refpe&u
huíus
ratíonalís
|
y
i.
acilius.
Nihiletíam
íncommodi
euenirer,(i
vnam
fj
peciemab
altera
per
femetipfam
di^
|
€
x:
ferre
díceremus
Alibí
tamen
generalíus
vtímur
dífferentibus
Ípecíejadmittenres
etíam
in^
|
díuídua
díuerfarum
Ípecierum
fpecíe
differre,
vt
Ioannem
&
Bucephalum
,
id
quod
etíam
:
hoc
loco
faciunt
nonnulli
,
quibus
placet
animal
non
modó
genus
efle
,
comparatíone
ho^
.
,fnínis
ac
equí
aliarumqg
fpecierum,
verüm
etíam
refpectu
indíuíduorum,
INec
generíscor»
s
f'ixelatiuum
eíIe
(peciem,
fed
eenerís
fubijcíbile;aut
fimile
quippiam:quín
&
reípe&u
índíuidu
6-—7orum
eiufdem
fpeciei,
ac
ob
ídfolo
numero
dífferentium
,
volunt
confiftere
eenerís
ratio
|
em,
vt[ianimal
tantum
ad
Socratem
&
Platonem
comparerur,per
locum
a
díuifione
cóL^
€
—*
-
^
ligentes,anímal
reípe&u;horum
non
eft
fpeciesneg;
alíud
quoduís
vniueríale;niíí
fateamur.
Ànidquod
effe
genus,
Ergo
cum
manifeftum
fitipfum
effe
vniuerfale
ad
illa,confequens
eft
eflc
eenus
|
—
genuseftge
eorum.
A
dducunt
«tiam
regulas
predicationum,
quas
poftea
ponít
Porph.cum
dicit
genus
.
meris
ratio-
praedícarí
defua
fpecíe
ac
eius
indiuiduís
.
In
definitione
ergo
fub
differentibus
Ípecieíntel
|
sri
i
líigunt
etíam
qua
numero
differun
tque
ideo
dícunt
non
expreílifle
Porph.quód
ín
maíori
fa
focciel
ing.
Cile
intelligitur
quod
minus
eft,
Alij,quos
magis
fequimur,tradunt
genus
,
&
Ípeciem
effe
uidua
colla-
correlatíua,id
quod
apertíffime
ex
Ípfius
Porph.verbis
conuíncitur
.
Quís
ením
relí&us
erít
tum,
locus
purgatíoni
eíus,qua
fe
excufar,
quód
genus
&
fpeciem
per
fe
mutuà
defíníuerír,
(i
non
funt
genus
&
fpecies
correlatíua
,
nihil
ergo
haber
rationem
generís
;
nífi
comparatione
dí,
,
uerfarum
fpecíerum
,
medíaté
vel
ímmediíaté
fub
fecontentarum
,
Kefpectu
índiuiduorum
autem,
erít
vníuerfale
quoddam
innomínatum
,
ac
medíum
quíddam
ínter
genus
&
fpeci^
em,
.
Ád
íllud
quod
ex
regulis
Porph.adferunt
;
Refípondebímus,
Porphyrium
ibí
non
di
cere
,
genus
praedicarí
de
índíuíduís
tanquam
genu
,
fed
predícarítantum.
Nam
&
(imili
.
modo
dicít
hoc
capíte;propríü
de
indiuiduis
fuz
fpecíeí
proedícarí,
INec
tamen
hoc
quícquá
.
terret
illos,qui
affirmát
níhil
efle
propriü,nifi
refpe&u
fpecíeí,cti
qua
couertítur,vt
rifibile
re»
-
fpe&u
homínis
quidem
elle
propríum,nonautem
refpe&uloannis,
|
.
Partícula
,
In
eo
quod
quid
eft)
valer
idem
quod
ín
propofitíone
conuenienter
reddita
in
.
terogantiquid
fit
alíquares
:
vt
fi
rogérís,quíd
fit
pyropus,
recte
reípoderis,pyropus
eftla»
A
:
pís.Pofítus
eft
aucem
numerus
fíngularís
loco
pluralís.INon
ením
ín
vníca
enuncíatione
prae
PSY
Tnterrogati
dícatur
genus
de
multís
fpecíebus,fed
ín
díueríis
id
fíerí
neceffe
eft.
Aduertendum
eft
ta^
vas
px
men
hoc
locojínterrogationem
factam
per
quid
eft;bífaríam
accipí.
Vno
modo,
vt
ínquírar
U
accep-
(9t3
ac
completa
reífubftantía
feu
quíddítatem,quomodo
híc
non
accipitur.
Nam
id
foli
co
-
à
tio.
petit
defínitíoni
f
entíalí.
Aliter,
vt
non
cotam
quarat
fubítantía;fed
cius
partem,nó
quam^
E
|
libet,fed
quae
per
modum
materí;e
feu
fubftantie;non
qualítatis,fe
habet:
&
in
hunc
fenfum
1
híc
accipitur.
Hanc
diftín&ionem
fiíntellexiffet
V
alla,no
adeo
procaciter
Aríftotelem,Por
P,
phyríum,&
omnem
feré
philofophorum
turbam
falfitatis
arguilIet.Eft
ígitur
eenus
vníuer^
fale,quod
aptum
eft
praedicari
veré
&
affírmatiuc,de
multis
&
diuerfis
Ípeciebus,
ín
propofi
/)
tíone'conueníenter
reddita
interroganti
quíd
fit
alíqua
res,
Annotatío
fint
natura
ac
cognítione,
tamé
vtrunq;
poteft
peralterumdefiniritanjperextremumquod
^
——
^
COMMENTARIA:
i
:
|
Annoratio
in
primam
partem
tertij
capitis,qux
cft
de
acceptionibus
|
3d
T!
:
AF
definitionibus
fpeciei.
|
p
|
Sp
FE
P
TIM
OordíneGenerisdiffinitioni,pofthabíca
Differétía
fubnectit
Porphyrius,Spe
auté
di,
cicíconfideratione,
Tum
quía
fpecíes
iuxta
vna
acceptíoné
correlatíutr
eft
generís.Cor^
citur,
relatiua
auté
vt
vnum
fine
altero
exiftere;íra
&
definíté
exacteq;
cognofcí
nequeunt
.
Tü
quía
re
2
|
(vt
aít
Auicéna)
genus
ín
fua
fpecíe
per
effentía
ííneft,nó
aüteín
fua
differétia,cü
ipfa
fira&us
liiciás
E
purus.
IntextuGraeco
Kapud
Boetii
Primum
legítur;no
Príamí.Comentator
tame
Auerro
koetius,
n
is
Príami
non
Prímü
legit.
Ideo
aut
dicebatur
antíquítus
fpecies
digna
effe
ímperío,
quód
ex
Commen-
|
elegatí
X
omnibus
numerís
abfoluta
corporis
copofitione,velutí
índício
quoda,naturz
ínfig
ater.
nís
ad
vírrutes
,
&
felícitatis
a&us
moftratur
difpolitio.E(t
ením(vt
Commenratorait)omnis
diuerfitas,quae
ín
corpore
eft,
fecundü
merabrorum
cópofitíonem,
proueniens
ex
porentíarü
diuerfítate,que
funt
inaníma.Bt
vt
caetera
paría
fint;tamen
(vt
eleganter
efta
poera
dictum)
-
Cratíor
eft
pulchro
veniens
de
corpore
vírtus...
Quod
ínobíe&tionedícítur.De
genere
pri^.
us
per
fpeciem
definito,referendü
eft
ad
tertía
generis
acceptíonem,
etíaad
eius
definitione;
Circulus
ín
definitionibus
comittítur,
quado
illud
per
quod
alter&
definítü
eft,
viciffim
defini
Quid
fitin
—
d
rur
per
ipfum,
vt
fiquís
dicar,
ea
nomina
ín
es
breue
definere,
quae
mittunt
genítíuüínítís,S
finitioni-
———
4
rurfus
genítíuum
mittere
ín
itis,quae
exeunt
in
es
breue.
Qua
quidem
docendi
ratione
nihi]
Pus
ses
eft
inepríus,
vel
magis
rídículum,
Síc
ením
oporteret
idé
efle
notius
&
ígnotíus
altero,imo
fua
597!
die
DA
ipfius
ingredi
defínirionem,queeomníno
funt
ímpollibílíaIn
definitionibus
autem
relatíuo^
—
rü
mutua
eorum
ínter
ípfa
relatione
explicantibus,
nó
eft
prohibítus
círculus
.'
INà
licec
fímul
e
»
dam
fibi
oppofitum,ex
cuíus
collatione
redditur
notíus
,íuxta
íd
quod
vuleodicifoler;Ope
^
^9
*.
pofita
íuxtafe
pofita
(
vt
ad
fe
conferantur)
magis
ac
magis
eluceícunr.
INecfequíturfpecíes
—.-
non
cft
genere
notíor,ergo
non
índucít
nosín
cognitionem
naturze
eenerícae,.
E(tenimhic,
|
vtdixi;oppofitorum
natura
,vt
ex
tmnutua
ad
feinuícem
collatione,
magísac
magis
innotefz
—
cant,etíam
fi
prius
neutrum
fuerít
altero
notíus,Sicut
quorundam
corporum
natura
eft
,
vto
conírícata
íncalefcant,etíamfi
prius
fuerit
vtrung;frigidum
.
Er
quemadmodum
híc
corpus
vnum
adalterum
cofrícare,eft
ipfum
calefacere,Sicibi
vnum
correlatiuorum
peroratíonem:
RI
adalterum
conferre,eft
ipfum
defínireac
eíus
explanare
naturam
.
Sed
ínhac
refallitnosrez
.
yum
abíolutarum
confideratío,quarum
natura
per
defínitionemexplanarí
no
poteft,nifi
íp»
eg.
fa
definitio
fit
natura
definito
notíor,id
quod
ín
correlatiuis
loeum
non
haber,
^
-
Affignitur
autem
Porph.dua
fpeciei
accepriones;vna
cíuilis
feu
vulgaris;alrera
logíca
cif
priore
habens
fimílitudíne..
Forma)ín
príorí
acceptione,quae
cfi;
Species
dicitur
de
vníuícu^
Prio
fpeci-
iuf
forma,
ídem
valet
quod
pulchrítudo,
quomodo
apud
poesani-accipítur,
cum
ínquit.
«i
definitio,
Faftusineft
pulchrís,(equíturq;
fuperbia
formam.
(oni
cars
isoierinddtalibif;t
Lis
eft
cum
forma
magna
pudicitia.
V
bi
manifefiü
eft;fola
pulchrítudinem;no
etia
defor:
:
mitaté,nomíne
formae
fisnificari,
Eft
autem
pulchritudo
(autore
D.
Auguftíno)membrorum:
Auguftinus
decentia
cü
colorisfuauitate
.
Quare
pater
pulchrítudínéjtion
vna
quampía
rem
effe,
fed
ag^
,
£®atum
quoddi
ex
qualitatibus
rertíae
€
quartz
fpeciei,
vel
certe
barum
certi
conueníen^
té
proportione
,
Contédunt
ramen
quídajIpeciem
&
formá
vocabula
medía
effe.j.
quae
ín
vtr&cg
parté
tam
mala
di
boná
accipi
poffint;pro
pulchritudine
vídelícet
vel
deformítace.Prco
quibus
facit
illud
Arilto.j.Ethicorü,no
omnino
felix
quí
fpecíe
turpiflimus:
Simili
modo:
ge
|
nitíuus
vníufcuiufcs,qu&uis
hoc
loco
pro
folís
homínibusfolear
accipí,nó
abfurdé
ramen
for»
taílis
pro
alíjs
etiam
rebus;fiueanímatis,(iue
etíam
ínanímatís
fumeretur,
quibus
vulgo
etí^
aminterdum
formam
feu
pulchritudinem
tríbuunt.Sed
í(ta,cum
ad
gramatícam
potíus
per
tíneant,
aliena
funt
a
noftro
inftítuto.
Atque
hzc
quídem,de
qua
i
dixímus,
fpecies
(eu
for»
ma
accidentaría
eft.
Alía
vero
eft
effencíalisquam
formamnnaturalem
feu
fubftantíalem
vo^
Cat;quae
mareríae
canquam
informifubie&o
fuíque
perfe&ionem
defiderai
adueníens,
ipfam
adceráfpecíem
cotrahit
atq;
dererminat,quomodo
anima
rationalís
forma
eft
homínis,ani^
ma
vegetatiua
plàtze,&
íta
ín
cererís.Huius
no
meminit
Porph.quoniíam(vt
aít
Boetíus)altio
Boetius.
rem
&
cruditiorem
exigít
íntelle&tum.
Cum
vtracg
aute
fimilítudinem
habet
fpecíes
logica.
Vt
enimill
forum
fubie&orum
omnem
pulchritudinem
cople&untur
(ic
&
fpecies
apud
phílofophos,eeneríis
confufioni
&
imperfe&ioni
ornatum
addir.&
(i
quidem
fpecíaliffima
fu
eríttoram
fuorum
indíuiduorum
contínet
effencia.
Ex
quo
colligit
Albertus,
fpeciei
nomen
Albertus,
magis
propría
ac
propinqua
fimilítudine
translatum
efle;ad
fignificandam
fpeciemf,
pecíalif
fimam
feu
przdicabilem,d
fubíjcibilem
:
ci
fubíjcibilisqquam
nonnuni
genus
effe
coxingin)
E:
logica
fps.
P
j:
Rc
teh
Ípecíes,omníno
aequíuoca
ad
duas
hafce
acceptíones
.
Species
quidem
fubijcibilis
generís
eft
Ec
correlatíuum;necg
vllo
rnodo
eft
fpecies
ipfius
vníuerfalís,
cum
ab
eíus
ratione
prorfus
alíe^
,.,
iüdeusi0-.
pa
fit,
vt
quae
fuperíora
refpícíat
non
ínferíora,
fed
eft
fpecies
correlatíuí
ipfius
vníuerfalis,
NUT
uod
ín
inítío
dixímus
vocarí
fubijcibíle.
Specíes
autem
prsedicabilis,
vera
eft
fpecies
vníuer
NS
alís,referturcy
ad
inferiora,
nempe
indíuidua,
&
fecundo
loco
ínter
vníuerfalia
recenfetur,
c
.
quacfola
praedícatíonem
fecundi
praedícabilís
conftituit.
E
a2
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
aliquid
adhuc
imperfe&ü
feu
potétíe
cotíneat,nec
dí
tota
ad
fpeciei
díguitate
deducta,
Se
Secidafpe-
cunda
fpeciei
acceptío
logíca
eftque
nó
omníno
vna
remanet,í
ed
ín
duplíce
rurfus
diftíngui
de
3C€CP*
niracceptíone,
INavnafignifícatione
fpecies
dicitur
apud
philofophos,
quae
generí
cuipia
Sup
rand
ínferíus
fuperiori
fubiecta
eft,
quomodo
homo;anímal,&
corpus,
fpecies
funt
fubftatíae.
Atc
hanc
vocamus
fpecíc
fubijcibilem,
cuí
a
Porphy.affignatur
fecunda
fj
pecíei
acceptío,cü
duabus
prímís
definitionibus.
Alía
fignifícatione
fpeciem
appellamus
vníuerfale,quod
t^
tum
de
dífferentíbus
numero
ín
eo
quod
quíd
eft
natíi
eft
praedícarí,quomodo
homo
fpecies
eft
Ioannís
&
Petrí:equus
bucephali,&
aliorum
partícularíü
equorü.
Er
hzecfpecíes
praedíca
Speciestiti
bilis
vocatur,X
vltíma
defínítionea
Porph.eft
defcripta.Ex
iftis
facile
collegerit
ingeníofior
fubiicibilis.
quífpiam,ínter
has
quafdam
reperírí,quae
tantü
funt
fpecíes
fubijcibiles,vr
funr
anímal,cor^
B...
us,color.
INequeüt
ením
ifta
effe
fpecies
proedícabiles,
cum
de
fpecie
diuerfis
proedicentür;
destáti.
Alis
rantum
elfe
predícabiles,vt
funt
punctus;
vnítas;rifibile;rationale,cum
rclíquis
omni»
predicabilis
ps
proprijs
paffioníbus,
&
differentiis
magís
proprijs
,
fecundum
veríorem
fortaílis
opínio^
Spisfubici
nem,de
qua
re
pofteríus
.
Hzc
enim
nullí
omnino
generí
fubíe&a
funt
.
Alias
veró
fimul
&
bilis
&
pre-
fubijcibiles
effe
&
praedicabiles,quales
(unt
homo;equus,
albedo,
línea.
Hac
enim
fuo
quodcg
dicabilis
fi-
senerí
fubíecta
funt,
&
non
nili
de
differentíbus
numero
valent
praedicari.
Eft
autem
dí&ío
«
:
Explicat
fe-
In
fecunda
acceptíone
fpeciei
per
genus
affignatum
íntellíoítur
genus
ante
definitum,non
cüda
fpeciei
quide
dictio
ílla
genus,fed
denominata
ípfius,vt
funt
anímal,color.
Addit
autem
aflignato,
aceptio,
—
vtíndícarer,
qua
ín
fignífícacione
vteretur
nomine
generís,
lllud
dicítur
fub
eenere
poni,
«eguod
alícui
generí
ín
re&a
línea
praedícamentali
fubijcitur,hoc
eft,de
quo
genus
alíquod
ín
co€
€9
quod
quid
eft
praedicatur,
Atgríta
fecunda
acceptío
&
prima
definítio,quae
&
verbis
pe
|
v.
n&
confentíunr;a
fecunda
definitione
verbis
non
fenfu
different,
explicabítqs
fecunda
defi^
--.,
4
mítio,quid
fit
fpeciem
fub
eenere
pení,Quod
fiquís
aduerfus
has
defínitíones
obijcíar,índíui»
d
duum
etíam
ponitur
fub
genere
príus
defíníto;
atq;
genus
de
eo
ín
eo
quod
quid
eft
przedi^
A
quídam,definítiones
effe
intellieendas
defitu
&
praedícatíone
ímmedíata,
quomodo
Socra^
tes
fub
anímalínó
eft,neq;
deeo
anímal
pradícatur,
V
erm
hís
obftare
vídetur,quod
índiui
du
generís,vt
hoc
anímal,
lioc
corpus,immedíaté
fub
genere
ponítur,
cü
ínter
ipfum
&
ge^
mus
nulla
appareat
fpecíes
medía,
quain
fua
ratione
íncludat,vt
hoc
animal
in
fua
rationene
gue
homínem
neg;
brutum
cotüple&itur.Et
ideo
melíus
refpondet
alif,
relatíuum
ín
definiti
one
pofitum
referre
vniuerfale;feu
rem
vniuerfalem,aut
fímíle
quíppíam,quod
conftat
non
conueníre
indíuíduís
.
INec
huíc
obftat,quód
di&ío
vníuerfale
non
nifi
per
accidens
praedi
cetur
de
fpecie
fubijcibilí,cum
ipfe
Porphyrius
fpecíem
fpecíaliffimam
etía
definiat
per
(prze
dícari
de
dífferentíbus
numero)quod
tamen
eí
non
ni(i
per
accídens
competít,
Tertía
defínítío,quae
defpecíe
fpecíalí(fima
datur,
tota
feré
manifefta
e(t
ex
cenerís
defíni^
tione,paucis
partículis
exceptís
,
Greneralíter
ea
dícuntur
numero
dífferrequorum
vnü
non
*
—
eftalterum,
fiue
eíufdem
fuerínt
fpecicí,fiue
non,
Specíalíter
veró
&
proprié
dícuntur
nu»
mero
differre
díuería
índíuídua
fub
eadem
fpecíe
przedícabílí
contenta.vtloannes
&
Petrus,
hoc
albedo
&
illa,
Atque
hoc
pofteríore
modoin
hac
defínitíone
fumuntur
numero
&
diffe.
rentía,Poterit
ramen
&
príore
modo
accipí,fi
ablatíuo(numero)addas
fient
exclufiut&,
Prae
zer
quod
€
alterüneceffaríü
eft
figni
exclufiuiz,quod
determínet
tora
illam
oratíoné(predíca
xí
de
pluribus
differétibus
numero)
vt
fitfenfus
definitionis.
Species
eft
vníuerf.
ale,
quod
folü
catur,
vt
anímal
de
Socrate,éreo
di&z
defínitíones
conueníant
alijs
a
defínito
,
Refpondent
jm
de
differentibus
folo
numero
natum
cft
praedícarí,in
eo
quod
quíd
eft,íta
vr
no
de
Ípecie
di^
E
ipi
ferentibus.
Alterutro
enim
omiffo
accidet,
definitionem
altería
definito
conuenire,vt
anima
"
liacalijcuíliber
generí,
Verum
ením
eft,animal
de
pluribusfolo
differéibus
numeroin
quid
pradícarí,vt
de
Virgilio,&
Horario,
Verum
etíam
eft,
anímal
tantum
de
dífferentibus
nu^
mero
in
eo
quod
quid
eft
praedicari
,
quía
omnía
de
quíbus
praedícatur
anímal
,
numero
dífferunt.faltem
generaliter:
fed
falfum
eft,animal
cantum
de
hís
quz
folo
numero
differunt
prediícari,vt
ex
praeditís
conftat,
Alíf,ne
protríra
vía
vídeantur
íncedere;aliam
quandam
commiínilcuntur
rationem;qua
anímal
cum
alíjs
generibus
feparent
ab
hac
definitione.
Sed
nos
con
fieníficet
qux
effentíà
longe
funt
díuerfiffima,
vt
cygnü,niuem,homínem,ac
papyrum,quia
—
.
É
X1
D
WW
B
uix.
l
io.
AM
4
tamen
ea
in
genere
coloratorum
cíufderh
omnino
funt
natur
,
ad
eeneris
amplitudinem
d
COMMENTARIA,
|
15
—J
«ontentífutmus
predicta
expofitíone,quam
vt
longe
faciliorem
Auicentia
tradit,
S
nonnul^
Auicenna,
lis
in
locis
índícat
ipfe
Porphyríus.
Ablaríuum
(numero)
quidam
accípiuntaduerbíaliter,
Porphyrius
vt
ídem
fit
quod(numeraliter)fíccg
non
habéát
reddere
rationem
de
eíus
fuppofitione.A
líter
diccre
poffumus,numerum
fumí
pro
re
aliqua
numerata,iíd
eft,quae
cum
alía
numerum
con^
g
ftituít,
Omnía
enim
quae
numero
differre
dícuntur;alíqua
re
numerata
differunt,
Verbíora
E
tía,
Ioannes
differt
a
Petro
re
numerara
,
qua
eft
fua
anima.
Ipía
autem
aníma
Ioannis
ab
alía
aníma
differt
feipfa,vel
per
fuam
differentíam
índiuídualem,
quaecung
fir
ílla.INeqg
ab
:
hac
fententía
longe
diífcedít
Boetius,per
numerum
íntellígens
ipfum
numerum,
vnítatem,
Boetius.
-
quae
numeri
eft
principium.
'Quaerere
folent
hoc
Ioco,quo
pato
Sol,Luna,Phoenix,&
fimi"
4n
inii
MC
les
quaedam
fpecíes,
quarum
vnum
duntaxat
eft
reperíre
índíuiduum,
fub
hac
definitíoneeo
(iutsod;
2.
tíneantur,eo
quod
non
videantur
de
pluríbus
praedícarí
.
Ad
quod
refpondendum
eft,
lícet
fint
fpecies
e
ob
defectum
rerum
non
poffint
forcafIe
huiufmodi
fpecies
de
pluribus
veré
praedicari,
ipfa
fubtert:
5
—
)
tamen
vocabula
fecundum
fígnificationem
quà
habent;apta
effe
vt
de
pluríbus
indiuiduis
PM
uEhie
se
predicétur,
INam
nomen
fol,cü
planetam(que
Poeta
elegantiffimé
mundi
oculü
appellauít)
i
A
non
vt
eft
hic
fol
fígnificac;
neg;
vt
hís
certis
propríeracbus
indiuiduü
conftituentibus
fubia
ne.
4
cet
(ed
quatenus
ín
tali
fpecie
coftitucuseft;hoc
eft;quatenus
eft
fol.
Sícut
homo
loanni
fignifi
e
€at,no
vt
eft
loanncs
(fic
ením
non
pollet
de
Petro
etíam
pradícari)
fed
quatenus
efthomo,
—
b
atq;
ideo
termínus
ex
fua
fignificatione
habere
dícitur,vr
de
pluribus
fit
praedícabilis.
INegg
cr.
dicenda
e(t
huíufmodi
aptítudo
effe
fruftra,quamuís
vt
íam
díctum
eft,non
poffit
forte
vng
——3—-—
——
3
ad
actü
reduci.Satís
eft
ením
vr
aptitudo
non
fit
fruftra,
ipfam
ín
fimili
fecundüfpeciemaug
/
—
43
7*9.
quodam
fole,qui
nec
eft,nec
per
naturá
efle
poteft.|Nam
ín
praedícatíonibusquatuor
ranoran
prodicabilíum,
dícuntur
copulz
abfolui
a
tempore,
vt
nulla
habita
temporis
confideratío
|
muc»
"
[o]!
e
z
E
et
IN
-
"
o
»
[2]
M
"m
[o9
E
Le!
^
zs
t£
fri»
—
3
Q-
y
a.
E»
i
3
[3
m
[^
;
m
[om
à
CUNCCEWUUTMUTM
CU
T.4
0o
RM
XU
MCNRERMEBPRS
NS
E
peut
WX
Tow
WES
TRTTEEL
MC
hacre
diligenter
exerceatur
varíjs
propofitisexemplis,vt
prompté
diftinguere
ac
dinofcere
D.
ei
quí
parum
philofophus
eft,reípía
frequenter
dífeíimusTNam
X
Marríanus
Capella;homo
ot
PAPIER
ftatím
exemplí
gracia,homínem(lícet
anímali
fpecies
fit)
Barbaris
tamen
&
NM
mmm
CUN
ARPN-c9SGCEPYTEMO
GS
NN
s
elfentíalis
fint
;
licec
:eft,non
genus.
A
[bum
eriam
licet
mulcà
.;.
Planü
aüterit.
[
€.
16
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
Secunda,
inferior
fpecies;inferíor,íd
eftfpecíalior.
Secunda
eft,
Specíaliffimiteft,
quod
cum
fit
fpecies.
nóctg
nets
qua
per
fpecíem
eft
íntellígenda
fpecies
fubijcibilis.
Quamuis
ením
accipiendo
|
fpecie
pro
fpecíe
praedícabilí,definitío
maneat
conuertíbilis
cü
fuo
defínito,no
ramen
fatis
ex
:
plicabítur
definiti
natura.
Debet
enim
fuperlatíuus
per
fut
pofítíuum
aut
eíus
fynonymü
de
|
finiri,
quod
non
eft
fpecies
praedícabilís
refpectu
fpecialiffimi
,
fed
fübijcíbilis,
Inter
enim
|
predicabiles
fpecíes,
vna
nó
eft
alia
fpecíalior,
fed
omnes
zqualíter
fpecies
funt.
Deínde
eti^
—
am
ocíofa
foret
vltíma
defínitionís
partícula(non
eft
senus)quod
non
vídetur
effe
ex
fenten
|
tía
Porphyríj
Hanc
fecundam
effe&um
effe
volunt
refpe&u
proecedentís.
Tertía
eft
hac,
:
aN
tide
Specialiffimum
eft,quod
cum
fit
fpecíes
no
díuiditur
ín
fpecics.Hacca
fpecialiffimo
negat
quà
b:
dam
generís
propríeratem
feu
condítíonem
,
ob
idqg
ex
praecedente
re&e
pendére
ac
inferri
[^w
dícetur,
Proprium
ením
generí
eft,
per
differentías
formales
ac
per
fe
diuidi
in
multas
fuas
p
fpecíes,quae
genere
fecundi
eíus
totam
effentía;non
fecundü
totam
poteftaté
partícípanr,
qua
«
|.
lísdiuilio
non
eft
attríbuenda
fpecíaliffimo.
Díuiditur
ením
hoc
per
dífferentías
materiales,
j
infola
indíuídua
,
quorum
eft
tota
effentía
,
&
a
quibus
partícipatur
etíam
fecundum
totam
Quat&
—
poteftatem.
Quarta
ac
poftrema
eft.
Specíaliffimum
eft,
quod
de
pluribus
differentíbus
e
numero
ín
eo
quod
quid
eft
praedícatur
.
Quae
ín
nulloa
tertía
fpeciei
definitione
differt.
E
-
Eft;
haecdefínitío
omnína
ímpropría
,
eo
quód
non
naturam
fpeciei
fpecialiffimze,
vr
fpe
-
cíaliffima
eft
ac
fubijcibilis,
explícat,fed
ín
quantum
eft
predícabilis
.
Sed
qualís
qualis
eft,
E
—-
"
«Qon
eft
Porphy.ímputandum,quí
non
fuas,fed
alíorum
recitat
definitíones.
Subalternorü
/
-
.
definitio
eft
huiufmodi.
Subalterna
funt
,
quorum
vnumquodq
genus
&
fpecies
effe
poteft,
/C
o
Subalterm:
ad
aliud
quidem,&
ad
alíud
fumptii.
Defínitum(fubalterna)accipítur
pro
generibus
fubal
(o
rur.
e^Ati-
ternis,
fpeciebus
fubalternis.
IN3
haec
ínter
fe
conuertuntur;atcp
funt
eadé,
Opínantur
quiz
C
e
da,
dí&íonem
(fubalterna)
generí
ac
fpecíeí
adiun&tam
aequíuocé
accipi
.
pafliué,cum
dícítur
E
genus
fubalternum;hoc
eft,genus
fub
altero
genere
pofitum.
a&iuécum
dícítur
fpecies
fub?
Albertus.
alterna
íd
eft,fpecíes
fub
fe
aliam
fpeciem
habens.
Verüm
Albertusin
oppofita
eft
fentétia,
1
ANS
fubalternum
vtricg
adíunctum
eodem
modo
fumí,
ídemcg
valere
quod
fubalterna^
-—
2
e-
«4
Prim
pofitum
modo
fubtus;modo
fupra
.Quiíd
autem
fienifícet
hoc
nomen
fubalternum,an
1
—'"wuíid
vnum,nec
ne,dífcutiant
alij.
V
erbum(poteft)ín
definitione
dicit
potentiam
feu
aptítu
inem
propinquam,
quz
vídelícet
fequítur
fignificationem
quam
vocabulum
nunc
habet,
non
eam
quam
poteft
habere,quomodo
homo
poteft
effe
genus
,
fi
imponatur
ad
fignifica^
"0
*umomnes
arbores.
Et
vt
res
dilucídior
fíaraddo
fimileIoannem
quíadhuc
laícus
eft,di^
.
«untvulgónon
poffe
peragere
rem
díuínan
,quod-4ane
dilucídé
intelligitur
de
porentía
pro
pínqua.
Nam
porentía
remota
poteft
vtíq;
celebrare.poreft
enim
ordinarí
facerdos.
Alía
Inter;
2"*
24
bancdelinisionem
attinenr,exantedi&ismanilefarelinquunrur.
—
x
:
dee
atio
"e
AES.
OTHEATE
ENEMIES
US
EE
LATUS
EAE
C)
M
:
,
ie
derit
eiiis
ice
fant
MR
att
differentiam
"s
Er
C
eem
|
;
att
ordinis
przdicamentalis,
declarat
Porph.habítudines
eorum
qua
ín
eádem
funt
feríe
praedícamentalí,
per
fimile
in
cunt
&
familijs,ntendens
quod
ficutín
progeniefeu
familía
quapfa
reperítur
prímus
UE
illius
fa^
fpecies,
mili;
&
qui
tant
pater
eft
fic
vt
non
filius
refpe&u
eorüquifunt
de
eadem
familia.fimiliter
peele»,
reperítur
quí
tanti
filíus
eft
ínter
illos,
&
ruríus
alij
intermedíj
quí
&
patres
fínc
&
filij
refpe
|
.
o
o€u
díuerforum,
vt
in
famílía
Iouis,
l'antalí,Pelopis,
Atrei
&
Ágamemnonis
Jupiter
rantum
o0
pater
eft,&
Agamemnontantum
filíus;R
elíquí
veró
tarn
patres
quàm
filij.Ita
quocp
ín
prae^
pa
moemrTEPIPteeornrpormmmer
t
dícamento
reperítur
alíquíd,
quod
folum
genus
eft,
&
alíud
inter
communia
infimum
quod
^
folum
eft
fpecíes,&
alía
ínter
haec
íntercepta,que
funt
genera
&
fpecíes
fubijcibiles,ad
aliud
ta
3
men&
ad
aliud
coparata,quemadmodá
praecedenti
textu
latíus
declarauit.Sícut
creo
genus
logicum
cum
genere
cíuilí
fimilitudínem
habere
di&um
eft
fupra,fíc&
cü
ferie
ciuili
atq
fa^
x
milía/fímilítudiné
habebit
ipfa
genertt
&
fpeciera
coordiínatío.INecp
tamtob
hoc
purandá
eft,
^
fimilítudíne
inductam
inter
famílía
&
praedícamentale
feríem
omní
ex
parte
(ibi
coftare.Có^
uenit
quídem
ínter
eas
perbellé,quod
díxímus,fed
tamen
nonníhil
etía
fubeft
di(crímínís,
N&
in
familijs
frequéter
díuerfae
imo
plurímii
díftantes
familie
ín
vno
capite
feuprimo
paréte
có
^.
..
Memiunt,vtfamilía
Tantali;Pelopis,
Atreí,&
Agamenonís.&
familia
Acací,Pelei,
Achillis,Se
P
u^
Pyrrhíreducüt
ad
Ioue.Fuit
enim
Aeacus
queadmc
2:
&
Rhadamitus
Iouis
filius,ex
Acgína
|
filia
Aefopiregis
Boetíe
quam
lupiter
ín
(pecie
ignis
grauídauit,
Verüm
iftud
noaccidit
ín
praedicamentis
vr
líquido
declarat
Porphyríus.
^
Cum
igitur
Aeamténon,
A
trídes,
Pelopi
des,
X
preter
fà
expofiram
conuenientiam
príncipalem;&
que
ma
gis
ad
rfacít;alía
quedam
A
|
|
TEM
latente
^
Li
PECPNENENCUY
media
4p
00000
feieiciilis
feu
familie;
ati
or
:
|
cfia
dt
T5
tertía
parte
capitis
de
fpecíe,pro
eorum
quoe
fuperíus
dí&a
funt
faciliori
intelligentia,
p
|
cue
ni
T
a*
ens
aequíuocíifit
ad
x.
predícamenta,
vt
cótendit
Porph.
alicubi
indicare
vídet
ipfe
Arífto,
,
an
non,alibinon
híc
eft
difcutíiendum.
Sí
quís
certís
rationibus
adducítur,
vt
ens
credat
ef^
,
dum
nec
principium
accepifle,
nec
finem
habíturum:aut
eorum,quí
mundum
creatum
quí
k
COMMENTARIA.
)
Y
4$
—
latenter
innui
videtur
inter
feríé
praedícamentalem
ac
cíuile
fímilitudo,
cp
ficut
fn
familia
in
feríores
a
fuperioribus,no
quidem
omníno
eifdem
nomínibus,
fed
in
patronymica
forma
in^
flexis
denominantur,íic
euià
1n
predicamenrali
feriefuperiora
de
fibi
fubíectis
ordínat?
predí
«tur,
Non
videtur
omnino
cade
efle,
venus
prímo
modo,&
familia
de
qua
híc
.
Haec
enim
X
requirít
multorüab
eodem
parente
delcendentiü
ordinem,qué
genus
prímo
modono
neceí^
—
Jf
asm
farió
exígit.Quare
multi
filif
eiufdem
patris,genus
quidem
funt,fed
non
familía
de
quahoc
Un
loco
agitur.
louem
pro
numinis
reuerentia
vltimum
pofuít,
omi(Io
Saturno
eius
patre
,
quá
segno
pulíusa
filio,exulare
coactus
cft
in
Latio.
Dicit,plerüc;
diuerfas
familías
ad
vn&
redu
cí
principii;
propter
díuerías
Philofophorü
opiniones,
arbítrantíü
in
díuerfis
terrae
habitabi^
|
AC
lis
partibus,
ac
longínquís
íníulis
,
diuerfos
fuiffe
prímos
parentes,
ac
iuxta
Auícenne
fenten
Auicenna;
tía
dícentís,homíne,
X
equii,alíacg
huiufmodi
animalia;
ficut
mures
ac
vermículos,
ex
putrefa
É
y
-
&ione
pofle
generari.Re
vera
ois
familize
ad
vn&
comuné
parentéreducütur,
videlicet
Ada,
wem
d
qué
totíus
humani
generís
orígíné
facra
teftantur
eloquía,fed
hoc
Porphyríum
latebat.
An
fe
vniuocum,
liberé
a
Porph.fententía
recedat.INeq;
enim
tantum
tribuímus
Porph.neq:
fic
in
illius
verba
íurauímus,quinab
eo
deficere
audeamus,
ficubi
no
re&é
teníiffe
conuíncitur,
—»
|
aut
ratíone,aut
grauioris
alicuíus
philofophí,
qualis
eft
A
ri(toreles,
autoritate.
Quod
díci2
RES
j
tur
,Ípccíaliffima
numero
non
efle
infinita,intellígendü
eft
de
fpecíaliffimís
preedícamenti
(ub
DAC
ow
P
3
d
-
.
S
NedY
PL
ELTSC
ftantizquod
ante
affignauerar.INà
numerorti
figurarum,atq;
relationum
ípecíes,funt
ínfíní
finit
.
tze,tam
quo
ad
naturà;j
quo
ad
nos,cum
ín
infinitum
multiplicari
poflun.Omníum
tamen.
fpecialifiimorü
praedtcamenti
fubítantíe
numerus
fecundum
natura
cft
finitus
ac
certus,quía
-
em
fimpliciter
aut
certe
notabiliter
augeri
vel
minui
non
poreft.
Horunatamen
fpecíaliffimorum
2)
numerum,non
putamus
vlli
cognitum
ac
exploratum
effe,ni(i
[olí
deo,&
fpírítíbus
íncor
o
|
yeis,qué
quidem
deii,
vt
ablolutilfimum
opificé,proprium
opus
latére
no
poteft.
A c
ob
id
pe
cíaliffimoiti
multitudo,lícet
no
quo
ad
natura,nobis
tamen
ínfinita
díci
re&é
poterit,
quí
eus
f
fíné
ac
menfura
gnoramus.Duplíces
auté
ín
fubfiátize
praedicamento
fpecíalilfime
fpecies
có
a
|
|
tinent.Quarunda
ením
effe
fpecificum
in
vnico
faluatur
ac
durat
índiuíduo,eo
g
íllud
índi^
ceret
A
uíduü
generationi
X
corruptíoni
nó
eft
obnoxii,
vs
func
fol,luna,&
huiuímodi.Ite
&
fubftari
duajnfinita
|
arü
ííacorporcarüfpecíes,
Huiu(modi
fpecícrüindiuídua,fecundü
natur
finirafunt,Snonung
——
^
etíà
fecundum
nos,vt
vnícus
eft
fol,vníca
luna.
A
iig
func
fpecíes,quariü
effe
fpecificüin
vni»
—
co
índiuíduo
faluarí
nequit,quales
iuát
omníum
rerü
generabiliüi
&
corruptibiliipecies,Cu
fuslibct
talís
fpecici
indiuidua
a&u
exiftétia
fecundum
natura
numerofínita
funt,nobís
came
plerum
íncerta.
Secundum
vero
natura
potenriam,propter
eorum
contínuam
generati»
onem,&
nobís,&
fecundum
naturam
func
iufínica,nccg
tot
aut
facta
funt;aut
fient;quín
ad^
huc
plura
produci
poffunt.Loquimur
híc
fecundum
Ariftotelis
fententíam,
arbitrantís
mun
[
dem,fed
perperuó
ín
ea
condírione
quam
nunc
infpicímus
duraturum
argumentabantur,fi^
cutPlaroni
vifum
eft.
De
hifce
indiuiduis
intelligendum
eft,quod
a
Porphyrío
dícítur.
Prí2
mum
corollaríum
ibi
pofitum,
Quapropter
deícendentem,
eft
intelligendum
de
fpecíaliffi^
mis
indiuzduorum,quas
generauonibus
€
corruptionibus
fubíecta
func.Nam
ín
fols
hís
pro^
batio
ex
Platone
adducta
locühabet.INeq;
magnopere
laboramus,;an
Plato
ufliflet
defcende
tem
ad
folem
vícp,ín
fole
quíefcere,&
nó
ad
hunc
ole
progredi.
Infinita
autem
quatenus
ínfi
nita,in
fcíentía
vel
arte
[ecundü
fe
non
tractátur
cofideranturq:,fed
cantü
iecundü
vnumcom
mune
ín
quo
conueníunt,
Vt
facile
fuerit
declarare.Practerea
indiuiduorum
generabilium
ac
«orruptíbilium
pradicata
fccundum
[e
contingentía
funt,eifas
conangencer
competunt
que
€uncg
habent,
quacenus
índiuídua.Cum
ígitur
[cíentía
de
necellarijs
habeatur
fita:
certa,
n
un
quam
de
índiuiduis
generabilibus
ac
corruptibilibus(Nam
de
alifs
fortaffe
quacítio
eft)
(e^
«undum
fe
habebitur,
Iam
veró
quod
híc
a
Platone
dicitur
,
ad
defceníum
períe&um,
X
tz
quí
ad
definitiones
ac
demonftrationcsordinacur,applicandum
eft.Ití
autem
aícenfus
&
de^
Quid
aen.
|
]
fcenfus
(ne
quis
in
verbis
haereat)
nibil
aliud
funt,
quàm
contínua:
quxdam
enumeratíones
sap
corum
generi;
quae
func
ínter
fpecíaliffima
&
iplumgeneralifimum,inchoando
a
generaliffi
5,
un
sno
X
vlcpad
fpecialiffima
procedendo,
aut
ediuerío,non
omi(Tis
interím
differentifs
fj
pecifi^.
mentali,
cis
,
Atq
hínc
alía
ratío
colligi
poteft
,
cur
ín
[pecialiffimis
fit
quieícendum
,
quía
videlicet
fub
his
nulle
ínueniuntur
fpecifícae
differentiae,
per
quas
diuiderentur..
Quod
fequitur,Col^
Ic&tiuum
cním
multorum
,
&
cgt
,
varíc
a
díucidis
exponitur,
Qui
omnia
fignis
Acbqunts
PER
digun
1g
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
Quomóac-
dicunt,íd
multorum
ín
vnam
naturam
effe
colle&íuum,quod
plura
fignificat
per
vnam
ean
cipiendü
eft
der,
notíone
feu
conceptum;illa
effentíalíter
&
quíditatíue
reprefentanté,
Síc
vocabulü
ho
ELA
mo,
omnes
partículares
homínes
in
vnam
naturam
colligít.an£mal,omnía
anímalía,X
íta
ín
vmultor&in
alíjs,Contra,
eaín
multítudínem
díuídunt,quoe
multa
diftin&ím
fignificant
mediantibus
di
—knin»"rá
uerfís
notítíjs
quae
príus
vníca
notione
confufe
fignifícabantur,
vt
hec
nomina,Socrates;Pla
Cg.
co
Demofthencs,refpectu
hominis
:
homo,equus,leo,reípectu
animalis.
In
particípationefpe
cíci
plures
homines
funt
vnus
homo;quía
omnium
particularium
homini
effentía
ac
quid
ítas,
vníca
notítía
per
terminum
bomo
fignificatur.
Hane
fuam
interpretationem,
quí
vul^
go
nomínales
appellantur,
Fabro
atqj
Boetío
conantur
affcribereQui
veró
a
rerum
ftudio
e»
|
|
:
:
.ANominales,
-
ova
Ee
fa
multiplicatione
reales
vocari
folent,omnia
fere
,
quatenus
fieri
poteft
vbícy
de
rebus
ipfis
É
VS
8?
nterpretantes,eam
rem
volunt
multorum
ín
vnam
naturam
effe
collectíuam,qus
ab
íntelle
f
EQ
&u
apprehenía,
vna
quídem
eft,
ac
eadem
atq;
indíftín&a,
nata
ramen
pluribus
effentíaliter
L.
&
quiditaríue
comunicarí,
vt
humanítas
quce
fpecies
eft,
fíngularíum
homínum
eft
colle&íua,
adc
quonià
ipfa
per
intellectum
fíne
conditíonibus
indíuidui
coprehenfa,habetur
vt
vna,
€
nata
"
eft
feíplam
pluribus
communícafe
indiuíduis,aut
(vt
A
Ibertí
verbis
vtamur)nata
eft
omni^
bus
eiufdem
fpeciei
hominibus
íneffe.Edíuerfo
particulares
homines
vnam
fpecíem
ín
multa
«.
díuíduntquía
humanitarem(qux
modo
díéta
eft
vna
ínfe)
per
differentías
materíales
indiui
T
duum
conftítuentes,contracta
habent.Parí
modo
de
genere
refpe&u
fpecierum,&
cótra;iudi
——77'*
feandum.
Plures
autem
homínes,funr
vnus
homo,non
particularís,necg
comunis
fimplíciter,
P
fed
funt
vnus
homo
partícipatíone
fpecicífiue
fecundum
fpecie
homínes
n&g;
particulares
per
^
intelle&umrelatiad
humanítaré
que
vt
íintelligitur,vna
eft,non
habent
quo
differant,
Solis
.C^
enim
príncipijsíndiuíduum
facientibus,ab
ínuic&
díuer(i
funt;a
quibus
omnibus
per
intelle
&i
abftracta
eft
ipfa
hurianítas,
Edíuerío
quoq:
humanitas
ipfa
,
quas
modo
dí&o
vna
eft
&
comunis,
nata
videlícet
pluribus
fe
cómunicare,eft
multí
homínes,nó
quidem
fimpliciter
&
|
abíoluté,fed
per
ipfos
partículares
hoies
,
ci
ípfa
ad
plures
fingulares
homínes
coponendos,
EE
——
»per
índiuidualía
príncípía
cótrahit.Hanc
opinamur
veríore&
antiquis
interpretibus
Ariftote
id,/*
lis
magis
cófentientédeclaratíonc.Platonicí,ín
qbusfuic
&
Porph.afferentes
vníueríalía,quas
.
Ádeas
i.
formas
appellabát)a
fíngularibus
non
folücogítatione,
fed
re
ipfafeparata
effe;hunc
-
Lg
enfum
reddert.Plures
homínes
partícipant
eadé
natura
f;
pecifica
hurnanitatís,atq:
ín
ca
co^
C^.
wenfüt,
&
ad
ípfam
reducuntur,
tani
ad
exemplar
quoddi
fcu
forma,
ad
quam
fa&i
fi
unt,atcp
hacfigura
dicunt
effe
vnus
homo
cómunis,&
ille
plures
dícit
effe
homínes;períinde
atq;
multae
figura
eodéfígillo
diuerfis
mareríjs
impreíle,quodamodo
dici
poffunt
efTe
vna
figura
ipfius
(3
gilli,cuíus
referunt
fímilitudine,&
a
qua
funtfactoe:&
rurfus
vna
figilli
fígura
multe.
A
Lud
(i
znile
adduci
poffet
de
zdíficatore
plures
domos
ad
vníus
aedifici]
fimilitudine
feu
conceptír,
quéín
mente
gerít;zedíficante
,
Praedictas
igitur
orationes
no
fímplicíter,
no
abfolure
crudegg
(dd
aíunt)inrellectas,
veras
effe
coftar,fed
tárum
fecundum
peculíarem
quendà
loquendi
mo
dum,X
cum
determínatíone
quapía
adíe&a,
Solet
ením
cum
vnum
ad
alteiü
iuxta
fue
na^
ture
ordínem
reducítur,
illius
ad
quod
reducitur
fufcipere
denomínationem.
Hinc
concedí^
1nus,homíné
vt
animal
eft,corporí
animato
ímmedíate
fubíjci,Socraté
vt
homo
eft.efle
per
fe
ac
prímo
rifibilem,S
eundem
per
fe,vt
albus
eft,effe
vífibilem
:
Policletum
vt
efi
ftatuaríus,
efle
caufam
per
fe,ftatuaríum
aürem
vt
Policletus
eft,effe
caufam
per
accídens
.Yoannz
vt
pa
ter
eft,in
predícamento
ad
aliquid
collocarí,albedinem
&
dulcedíne
vc
funt
ín
lacte,
effe
fub
*
—
fecto
eadem,lac
vralbum
eft
&
dulce,a
feipfo
accídente
ac
ratíone
differre,
&
plurima
alia
reperíes
huíus
generís
apud
Ariíftotelem,&
quofuís
alíos
qui
dií(ciplinas
tradunt,
To-WUR
TOP
A
MUMMUTT
P
NV
Afficna
.
Annotatio
in
quartam
partem
capitis
de
fpecie,que
quafdam
pradicatio-
to
fie
N
.
mum
regulas
continet,
&
indiuidui
deícriptionem,
:
&fseci
Varta
hac
prafentís
capítís
parte,
duo
praecipue?
agít
Porphyríus;initio
quafdam
prae
YS
fpecie
dicatíonum
regulas
tradit,
Secidó
de
indiuiduo
determinat
,
quod
fecundum
vnam
fignificationem
,
fpeciei
praedícabilis
eft
correlatíuum.
Hanc
partículam,
Exiftente
genere
Albatw.
vnoplures
funt
fpecies;ita
accipit
AIbertus,vt
opínetur,genus
ín
vnica
fpecie
non
pofle
fal
uari,Nos
oppofitum
verius
opinantes;,quía
effentíalís
praedicatio
eenerís
de
Ípecíejaba&u^
zn
'alí
exiftentía
abfirahit,&
nullo
modo
illam
refpicit
dicemus
facile
id
hoc
loco
dici
effe,
quod
|
aut
actu
elt
,
aut
veré
eife
poteft,
Vult
ením
Porphy.
fí
vna
natura
generíca
actu
exiftat
auc
N
exiftere
poffit,multas
eiuídem
generis
aur
effe
auc
polfe
exiftere
Ípecies,.INeq;
aliud
conuín^
Pp.
cít
adíecta
probatio,Eft
énim
femper
diuifio,&C)hoc
cftjomne
genus
femper
in
pluresfpecies
diuidi
poteft,
INam
huiufmodi
diíuifiones
ficut
&
defínitiones
eilentíales,a
proefentí
exiftéría
abftrahuna
^
COMMENTARIA.
E
-
—-
)
abfirahuntnecg
eam
vllo
pacto
requírunt,fed
potíus
explicant
quse
fub
ambitu
&
commu
nítate
generís
comprehendipoffint;d
quae
íam
nunc
cótineantur
.
Quod
autem
ad
hunc
mo
dum
genere
exiftente
vno,plures
funt
fpecies,ante
díctü
cft
larenterín
corollario
illo,
Defce
—
dentibus
ergo
ad
fpecíaliffima
necefse
eft,
&&.&
ex
alífs
locís
collíoí
poteft.
In
particula
illa
Vs
QNon
enim
conuertítur)vt
efficax
fit
probatíojintellíge
necp
eft
maior.
Solenrenímautores
—
g
8
nónund
fubticere
ea,de
quíbus
mínor
poterat
efle
dubitatio,
X
que
fatís
coftat
ita
habere;alijs
de
quibus
mínus
vídebatur
expreflis.
Deinde
intelligendum
eft
quod
contínuo
fubditur,
de
pradícatíone
ordínara
&
neceffaría.]|Nam
homo
inordinate
praedicatur
de
anímali,&
medi
cumde
homíne
praedícatur
ordínaté
&
contíngenter,quorum
neutrum
tamen
aut
maíus
eft,
|
autaequale.
Per
qua
íntelliguntur
conuertibilía;quae
defeínuicem
vníuerfaliter,X
veré
pre
Qs
tquam
7
dícantur,vt
rifibíle,ratíonale,&
homo.Maiora
vocant
magis
comunia,
quae
videlícet
vníuer
ws
falíter
praedicantur,fed
non
íta
fubíjciuntur,
vt
omnís
homo
quídé
animal
cft,fed
non
verum
m
eft,omne
anímal
elfe
homínem,atq;
ídeo
anímal
maíus,homo
vero
mínus
appellatur.
INon
eft
autem
íta
accipienda
ííta
probatío,vt
eam
conuerrí
&
recurrere
putemus
.
Quand;
ením
omnem
prcdícatíonem
ordínatam
&
neceffaríam,neceffe
eft
maiorís
de
mínorí
elIe;aut
zequi
deaquo,non
tamen
edíuería
oportet
omné
huiufmodi
praedícationem
ordínatam
cffe
&
ne
cefTaríam,vr
canftat
de
íftis,rífibile
eft
flebile;rarionale
cft
íubítantía.
Cum
pofteafequirur,
5
Omnía
fuperfora
de
omníbus
fub
fe
pofitís
praedícari,per
fupcriora
intelliguntur
magíscom
——
—
munía,non
quzuis,fed
eflentíalía
duntaxat.
In
fine
autem
Porphy.dicens
ipecíem
cfle
parte
7^
—
5»
alteríusytotum
vero
non
alteríus,&.nihil
alíud
vult.ípecieí
vt
partísrationemíubeatfatis
—
«9
——
;?
eíIe,fiad
vnum
alíquid
comparetur,quand
ípía
interím
cum
alio
fumatur,
fed
e&dem
nó
ín
.
ducere
plenam
totíus
ratíonem,nili
ad
multa
coparata,cum
rorum
non
nifi
ex
multis
conftare
||
.
,.Q
poffit.
Circa
ea
qua
ad
índiuíduum
percinent;
vanum
eft
ín
prímís
&
nímís
fríuolum
difce
prare,ponatur
ne
ín
lítera
definítío
aliqua
índiuíduí;an
non,etíam
vna
tantum;an
dux.
Sa
tis
erít,ex
verbis
Porphy.duas
colligi
poffevnam
hanc.
Indiuiduum
eft,
quod
pradícatur.
de
vno
folo
partícularí,
Alteram
iftam,
Indiuiduum
eft,quod
confiftit
ex
proprietatibus;
quarum
colle&ío
nund
inalío
erít
eadem.
Pro
quarum
pleniore
faciliorecy
iptelle&u,
paucis"
annotandz
funt
&
peritríngenda
aliquot
indíuíduí
acceptíones,
vt
ij
magna
fit
índiuiduorü
varietas
aperíamus.
|
Prímo
itaq;
indíuiduum
fignis
feu
cermínís
attribuitur.
Quomodo
ín
Pripr
idigi-
diíuiduum
nihil
alíud
eft;á
fignum
íncoplexum,
cui
ex
fua
figaificatione
naturali
vel
ad
pla
dui
acce-
citum,
repugnat
de
pluribus
praedícari,
ratione
reí
vere
ac
polítíue
peripfum
fignificatz,
vr
P9
Socrates,
V
írgilíus,
híc
bos,
Patet
ergo,
non
omnino
idem
effe
indiuiduum
&
terminum
fingu
9
larem
feu
diícrétum.INam
hzc
cum
funt
termíní
fingulares;propofitionemzq;
efficiant
fingu^
lare,non
camen
índíuídua
funt,
homo
quí
eft
Socrates,
haec
Chímera
hacc
caecítas,
&
fecundi
quoidam
etíam
humanítas;aliaq:
que
vocantur
abftracta
vltima
abfiractíone.
Fatemur
ra^
men,nonuriG
largíus
vfurpari
nomen
índiuídui;fed
ea
acceptio
non
conuenit
pracfenti
loco,
Vbideindiuiduisipforum
vniaerfaliumagitur,
Hocindiuiduum
rurfus
duplex
eífe
volunt.
Quodda
vagum,quod
cft
aggregatum
ex
figno
parrículari&
termíno
communi,
círcumlo^
,
udiuidug
cutiuc
(vt
quibufdam
vifum
eft)acceptum;ad
fignificadum
vago
&
índerermínaro
modo
alí
vagum,
quam
rem
fingularem,quaecung;.
illa
fuerit,vt
aliquis
homo,quídam
color.
Huíiu(ímodií
indi
uiduorum
non
memínit
Porph.vtítur
autem
crebro
Arift.ín
pradícamentis,pracfertím
fectr
dum
eos,qui
illum
de
fienís
interpretantur.
INamalíter
non
videtur
opustale
índiuiduü
va^
gum
ponere.Díuus
Thomas
autem,&
Caíetanus
cenfent
huiufmodi
vaga
índiuídua
noncon
Thomas,
tínerí
hac
definítione,imo
nec
proprie
índiuidua
efTe,cum
de
multís
predícentur
vníuoce,fed
Caietanus.
tantum
índíuídua
vaga.
Alíud
eft
indiuiduum
determinatum
,
quod
determínato
cert
;
modo
rem
fingularem
fignifícar.Er
horum
aliud
decermínatum
eft
ex
nomine
,nihilcg
aliud
t
diner
»quàm
propríum
cuíufq;
reí
nomen;
vt
Socrates,
Bucephalus,Nilus.
Aliud
veró
per
demo
^^
€
rationem
determínatum
eft.Eftq;
compofitum
ex
pronomine
demonftratíuo
primítíuzefpe
p,
quen.
7
cíci;
&
termino
communirem
demonftratam
fignificante
círcumlocutiué
acceprum,íd
quod
firati
frequenter
v(u
venire
neceffe
eft,cü
proprijs
nominibus
deftituimur,vt
híc
homo,híc
equus,
h»caqua.
Addere
folent
índíuiduum
determínatum
ex
fuppofitione
(eu
hypothefi
quapía,
quale
eft,Sophronifci
filius;(i
folus
fit
eí
Socrates
filius:fed
nos
id
non
dubitamus
veram
índi
uiduí
rationem
Obtínere,
cum
de
multis
lícet
am
non
praedícetur,
tamen
praedícari
poffit:a
Porphy.autem
non
exemplií,fed
magis
declarationis
caufa
addu&um
efTe,
INi(í
quis
velitíp^
fum
obtorto
(quod
aíunt)
collo
trahere,
ad
fignificandum
circunlocutiue
&
lingularíter
vnü
t
Socratem,
quod
non
eft
verifimile
Porph.vel
fomnia[Ie
quidem,
De
his
ígitur
indíuiduis
de^
:
C
iij
rermínatis
3
-
:
T
€«at10,
29
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
Priorisindi
terminatís
comode
licebit
priorem
indiuidui
definitionem
accípere,fi
de
terminis
agere
za
uidui
finiti-
onis
expli-
lumus,obferuatís
ínterím
quibufda
particulis,círca
vniuerfalis
definitionem
expofitis,&
non
multo
etíam
ante
indícatis.
Hanc
tamen
indíuídui
deícriptíonem
cum
autore
iplo,reprehen
Awerois
—
dít
acreijciccommenta
torAri(t.co
qpíieí
credímus,indiuiduü
negatíue
defíniri
debeat,quem
e
o
a
Gema
c)
P
emm
e
-
o
IL
gif
erui.
ini
—principalefígnifícatumforraffis
vnumfit&
fingulare,
Alío
modo
fumitur
índíuíduum
pro
admodum
ab
A
rífto.ín
libro
Peri
Hermenías
eft
fa&tum.Síngulare
(inquit)eft,
quod
non
eft
de
pluríbus
natum
pracdícarí,
A
dducit
&illud
Arift.
in
praedicamentis,
A
principali
fubftan
tía
nó
eft
praedícatío.
Sed
haec
facile
per
diftin&ionem
duplicis
praedicationis
foluí
poffunt,
Et
fané
quí
negatlingulare
de
pluríbus
natü
efIe
predícarípermiflurus
videtur
ipfum
devno
poffe
praedicari.
INomen
íllud(particulari)quod
definítíoni
adíectum
eft,
excludere
viderus
humanítatem,
an£malítatem,Sc.quae
díxímus
vocari
abftracta
vltíma
abíiractione.Qug
híc
dchocalbo
verbofe
magis
cj
veré
ínculcari
folent,eíufc;
tríplici
acceptione,
confult
omitti"
ius,
cp
ocíoforum
hominum
ifta
comma
effe
videantur.
Quís
ením
accípiat
hoc
album,vt
idem
polleat,quod
rcs
alba
hac
albedíne.nó
de
co
quod
fíeri
poteft
híc
agitur,neq;
qua
fignifi
cationem
íntclle&us
apprehendere
poffit,fed
quid
vulgo
a
doctiffimis
fierí
foleat
perpendé&^
dum
eft,quandodefignifícatu
ípfoincidit
contentío,
Erit
ergo
hoc
album,verum
índíuidutr,
ádem
fignificans
quod
haec
res
hanc
albedinemhabens.
|
An
haec
nomína
Chríftianus,Cíce^
roníanus,Louaníenfis,Brugenfis.INíliacus,indíuídua
fínt,nec
ne,
dubitauerit
fortaffe
quifpia,
uí
pàucíis
refponfum
fir,ea
nequad
indíuidua
effe,quia
no
vni
folí
conueníunt,
lícet
interím
sequapiá
vna,que
conceptu
fingulari
ac
íncoplexo,fígnificatur,cuiufmodi
funt
Ioannes,De^
trus,
Paulus;híc
homo,
fímilía,cui
indiuiduo
potiffimum
artribuenda
vídetur
fecunda
defi
nítío,quse
de
ipfo
aflignatur
ín
quanti
ab
alíjs
diuifum
eft,S
caufam
príoris
quodámodo
indi
«at.
Ideo
nancpíndíuíduum
de
vno
folo
praedícarí
natum
eft,quía
ex
propríetatíbus
confiftir
-
eíufmodií,quz
ín
multis
reperírí
pluríbufqgcommunícari
non
poffunr.
Confiftere
autéhoc
la
,
€o
non
idé
valet
quod
conftare
vel
coponi,cum
ámpoffibile
fít,
fubftantia
aliquam
fiue
com^
uném
fiue
fingularem
non
ex
huiufmodi
proprietatibus
,
quarum
pleracy
pars
accidentía
Pint
cooftirai;
CREDE
ERR
anonnullís
Boetío
(quàm
re&é
víderínt
ípfí)
imponatur
.
Eríg
ergo
coníiftereex
proprietatibus,
proprietates
habere;eifcy
affectum
effe,&
per
illas
ab
alíjs
quibuícg
difcerni
aprum
natum
elle,
Id
quod
etíam
admonet
Albertus
fatis
dícens
,
confi»
-
tere
non
híc
accípiendum
elle
fecundum
fubftantíam
ipfius
reí
(ed
dífcretíonem.
Per
proprietates
intelliguntur
non
fola
accídentía
aut
propria,
fed
omnía
fiue
communia
fi
ue
(ingularia,qux
quomodoliber
velintrínfecus,
vel
extrínfecus
praedícantur
dere
quapí
fumpta
ramen
fecundum
effe
quod
habet
ín
rerum
natura,non
autem
fecüdur
effe
quod
ha»
cber
ín
íntelle&u.Proinde
hominis
communis
proprietates
funcfi
ubftantía,corpus;animal,rati
onale;rifibile,
difciplina
fufceptibile;alíaecg
paffiones
ex
eius
effentia
manantes,
Item
habere
neruos,
offa,
caput,
tefte
díuo
Thoma
&
Caietano:fed
effe
vniuerfale,fpeciem,St
fimílía,quae
fecundas
intentiones
vocamus,
non
funt
propríetates
homínis
communis
quía
folum
conue
niunt
bomíni
fecundum
íllud
effe
,
quod
habet
ín
íncelle&u,
id
eft
,
(ccundum
quod
eft
obíez
étum
intelle&us,non
autem
fecundum
íllud
effe,
quod
habet
in
rerum
natura,
Vindé
necín
partícularibus
homínibus
reperíuntur.Símilíter
eriam
album,nigrum,&
fimilia,non
funt
pro
prietates
homínís-communís,
quía
non
competunt
eí
confiderato
fimpliciter
fecundum
pro
príam
naturam
,
quomodo
confideratur
cum
adduntur
hz
partícula
ipfe
,communis,&
fi^
miles
fed
folum
fecundum
quod
accípítur
períonalíter
pro
aliquo
fingulari,
cuí
hae
propríe»
tates
ínfunt
.
Socratís
propríetatesfunt,
effe
caluum,ventrofum,deformem,Sophroni(ci
mar
morari;
€
Phanaretz
filium,illo
momento
natum
,
Xantippes
marítum,moleftíarum
mulie
ríum,vxoriarumq:;lítíum
patientíffimum
contemptorem,Philofophum
Atheníenfem,
Pla
tonis
magiftrum
Delphicíg
Apollinis
oraculoomnium
mortalium
fapientiffimum
pronun
cíitum,Xad
extremum
ab
A
nyto
fiue
quod
de
dijs
male
fentiret,
fiue
alíam
ob
CE
ac^
cufatum,cícuta
íntrepide
haufta,mortem
oppetifle,de
quo
Satyricus,,
Barbatum
hoc
crede
magiltrum
Dicere;forbitio
collir
quem
díra
cícutae.
Preterea
habere
haecoffa
,hos
neruos
,&
breuiter
quaecunqs
de
eo
enuncíari
queunt
.
Affig^
nantur
fert
ab
omnibus
expofitoribus
feptem
,
quibus
potiflimum
homínces
inter
fe
di(cerná
«oníueuerunt,hifce
quae
fequuntur
veríibus
comprehenía,
F
orma,figura,locus,(tirps,nomen,patría,
tempus,
Fixc
feptem
propría
continet
omnis
homo,
!
Quodft,
/
COMMENTARIA.
as
79
—
Quodfequitur
ín
definitíone,quarum
colle&io,SC.accípiendum
eft
de
identitate
numerali,
tion
tamen
eo
modo
quo
quídam
intellísunt
,
quafi
videlícet
tunc
alíqua
dütaxat
proprietas
dicatur
eadem
ín
pluribus
reperírí,quando
fingularís
&
índíuídua
aliqua
forma
ín
diuerfis
re
perítur
fubíe&ís,fed
vt
ea
dicantur
eandemhabere
propríetatem,de
quíbus
ídem
numero
pre
:
dicatum
veré
&
affirmaríue
dící
poteft.fiue
praedícaturfitfingulare,fiue
commune,fiuecom
—
^
plexum,fíue
íncomplexum.verbí
gratía,
homo,anímal,
rationale,
rifibile,
bípes,
conftans
ex
»
aníma
&
corpore,&
fímiles
proprietates,ín
omníbus
partícularíbus
homínibus
reperiuntur
exdem,quía
vnaquaq;
earum
permanens
vnum
&
ídem
numero
pradícatum
de
omníbus
:
partícularíbus
homínibus
vere
&
affirmatíue
dícítur
,
fed
non
reperíuntur
edem
ín
brutis
aut
arboribus,qua
nón
poffunt
de
ipfis
veré
&
affírmatíue
enunciarí,
V
erüm
obíjcíat
quif^
píam,quícquíd
de
Ioanne
dícitur,id
etíam
díci
poteft
de
hoc
rifibili;loc
flebili,
hoc
ratíonali,
&
fimilíbus,demonftrando
femper
eundem
homínem
,
qua
tamen
funr
índíuídua
a
Ioanne
diftin&a,cum
fub
alijs
fpecíebus
contíneantur;ergo
tota
collectio
proprietatum
Ioannís
po^
.
teft
in
alijs
índíuiduís
eadem
reperiri,
Cui
refpondendum
puto,
quód
hac
índíuidua;hoc
ri
fibile,
hoc
flebilejhoc
rationale,
quz
pro
Ioanne
fumuntur
duobus
modis
confiderarí
pof7
funt.
Altero
modo
materíalíter
tantum,
pro
re
pro
qua
fumunrur,X
fic
non
dífferunta
Io^
anne,cum
pro
eadem
re
prorfus
accipiantur,
Vindé
fit,
vt
quícquíd
de
Ioanne
dicitur,
de.
ípíis
etíam
dícatur,
&
contra.
Altero
modo
confiíderantur
formalíter
&
fecundum
propría
||...
naturam,
fic
funt
ínter
fe
diftín&a
índíuidua,poffuntqg
de
vno
multa
dícíquaalijss
non
co
—
petunt,vt
formaliter
loquendo
de
hocrífibili
re&é
dícitur,quod
caufam
formalem
habeat
ri
fibiltatem,non
autem
de
Ioanne
flebili
fimiliter
de
Ioanne
dicirur,cp
conftet
aníma
X
corpo
re
tanc
proprijs
partibus,nonauté
derilibili.
Et
eode
modo
reípondendüad
argumenti
d
fic
collígi
poteft.
Quícquíd
cóuenit
Ioanni,etía
conuenit
homini,
X
anímalí,per
loci
ab
ínferío
read
fuperíus;ereo
proprietates
Ioanís
reperíütur
ín
alío
eeedejnempe
cp
homo
sdé;nempe
qp
homo
S
animal
eti
duobus
modis
confiderarí
queunt,iuxta
modum
príus
dí&tü,
videlicet
materíaliter
&
formali
|
ter:&
materíaliter
confiderata
cenfentur
eadem
cü
fingularibus
pro
quibus
accipíuntur,vne
;
dé
&
de
ipfis
prdícantur,quxcunq;
fingularibus
coperunt.
Formaliter
vero
cofiderata
func
diuerfa
,&
ideo
de
ipfis
non
predícantur
propríetates
fingularíum
,
vt
album
níerum
&
fi7
milia.Nam
homo
ípfe
neg;
albus,neq;
níger
eft,
fed
bene
contra,omnes
propríctates
homínis
Differs
communís
Ioannítríbuuntur,quia
Ioannes
ín
fe
homínem
includit,
€
non
contra.
MICI
XPOSITIS
duobus
prímís
vníuerfalibus
genere
&
fpecie
,
ad
differenríam
tranfit
EeTap
ko
Ies
Porph.
cphac
relíquís
duobus
poftéríoríbus
perfe&ior
&
dignior
exiftat,cum
effentiaz
pr1c,
GC
liter
praedícetur;illa
vero
accídentaliter
omníno
de
fuis
dícantur
fubijcibilibus.Et
ínítío
qui.
aois
dem
more
fuo
acceptíones
alíquor
dífferenríe
praemíttit,
antec
tertíf
przedícabilis
derermí^
,
,
$,
ff,
nationem
ageredíatur.Pro
quibus
aduertendum,nomen
differentia
no
abftra&iue
hicfumi,
€
dicit
pro
ipfa
videlícet
díuerfitate,feu
differendi
rcfpe&u,licet
ita
prímo
afpectu
víderi
poffit,
fed
Quomodo
concretíué
pro
forma
qua
alíquid
differt,
Etfiením
quae
de
differentía
a
Porph
intur.vo
nome
difie-
*
L
-
»
-
ET
.
»
e ^
-
E
^w
o
"
tia
CO12
*
E
In
primá
partem
capitis
de
differentia
continente
differentiz
acceptiones,annotatio.
(*
-
nes
conueníant,
atcp
ita
nibil
je
So
c
ingnp
Uh,
quando
quodammodo
vníuocé
nomine
diferentiz
figuificetur,
licer
ínterim
ter
dí&a,
eft
forma
quauis,
fiue
communis,
fiue
fingularis,
Qu
diffc-
$
í
T
IN
ISAGOCEN
PORPHYRII
futurum,
Hoe
todo
homo,
ratíonabilítate
differt
a
bruto
anímalí.
Et
hoc
fundamentaliter
EJ
omíttimus;hoc
tamen
admonemus,quod
ín
huiufmodi
rationibus
non
oportet
femper
con^
—
uertibilitatem
exigere
fed
fatis
eft
in
plerifcy
rem
ita
habere.
Tres
autem
przedíctas
acceptío^
S
c
nes.
uon
fub
nomíne
differentiae,
fed
differentís
defcribit
&
explícat
Porph.
propterea
qp
hoc
;
notíus
fit,
cumaltero
per
omnía
connexum.Ex.communís
differentís
ergo
definítionejhác
?
Quid
dise-
differentiae
comunís
defcriptíonem
colligere
lícebít.
Differentía
comunis
eft
forma,qua
rand
ventia
«ois,
alterítate
quadam,alíquid
differt
quocunqg
modo,
vel
a
feípfo,vel
ab
alío,
vt
feffio,
curfus,
|
quíes;albedo
homínis.Per
alteríratem
intelligimus,
qualibet
formam
facilé
a
fubíecto
fepara
P»
bilem,non
tantum
ratíone
atqj
íntelIectus
cogitatione,fed
&
reipía,quales
funt
íam
enume
Ec
—
.
us
ipf:
am
períd
quod
fequítur
explícarí
dicemus
,
puta
vela
feipfo
vel
ab
alio.
Alífs
tamen
rd-d
juís.
idc
ipfam
figuram
accipere
placeat,definiendum
erír
accídens
inf.
epara»
Quid
ma-
refpectu
aquacínfeparabile
accidis
effe
fateri
voles.
Differetía
magis
propría
eft
fpecifica
dif
gis
propria.
dikrimina
forma,nonnur
&
cófenfus,
pec
Veró
femper
co
re.
Sí
quis
tamen
oppof
tu
4d
BOE
UT
eon
oe
quod
per
differe
—
VÀ
Pm
zl
*
et
La]
3
ej
[en
—
££
B
H
z
Zt
t
E
:
Porph.vnam
ínter
hafce
acceptiones
conueníentíam,&
differentíam
triplicem
,
Conueniunt
ením
omnes
ín
hoc,
quód
ipfz
alicui
adueníentes;id
eft,ínexiftenres,
ipfum
aliquo
modo
dí^
uerfum
efficíunt.Sed
illud
primum
intereft,quód
communis
€
propría
alteratum
folum
fa»
cíunt;hoc
eft,ranrum
facíunt
fuum
fubiectum
differre
genctalíter,íta
vt
non
effentíaliter
dif"
refacíant,
Magis
propría
facít
alíud;hoc
cft,
fubftantialíter
diuerfum,fpeciemg;
quz
vnà
M.
perfe
v
p»
——
fubfiatiz
accidentía
erunt.
Secundo
fumítur
accídens,vt
contra
fubftantia
diftinguatur,fiteg
$e
COMMENTARIA.
5
índiuidua
referantur
earum.
Sed
dicent
for(itan
ílli,
haec
omnino
arbitraría
&
commentíría
viderí,atq;a
Porph.fententía
longe
alíeniffima,qui
de
proprio
agens
nufg
huíus
neceffitatís,
per
quam
ipfum
ab
accidente
diftínxímus,memínerít.
Quíbus
ex
aduerfo
opporiendnm
eft,
nullam
etíà
Porph.cüaccidentis
cradít
defcriptiones,
mentíonefecifTe
cíus
difcriminis
quo
ipfi
accidés
a
proprío
feparare
nítuntur.Quod
fi
díxerínt,fatís
effe
íd
ín
propri;
definitione
fuif7
fc
indicati,»
proprium
conuerfim
predícaretur,atcg
íta
contraría
in
defcríptionibus
accide
tís
fubintellisendum
reliquiffe.cur
non
&
nobis
fufficíat,
ín
accídentís
definitionibus
factam
»
elfe
mentionem
contíngentis
predícatíonís,per
quam
propríumab
accídente
peculiariter
dí
ftinguítur,hancq;
diftín&íonem
fatís
índícafle
autorem,dum
in
modis
proprij
folo
verbo
in
eft
vtitur,
fiic
autem
&
verbo
íneft,&
non
ineft,
Si
quis
defínítionem
Ariftotelis
e
Topicis
.À
adduxerit,
qua
propríum
per
conuerfím
praedícarí
definit,dicendum
eft,
longe
alíam
ratí^
(12,4
onem
efle
proprij
pracdícabilis,cj
propríj
vt
eft
praedicati
fpecies;fed
de
hoc
alibi.
Accid?*.
Er
—
lncaputdeaccidente
annotatio.
—
ed
:
cít
qd
Eprehendítur
ab
Auicenna
Porph.quód
de
accidente
dimínuté
feu
ínfufficientertra"
^ ^
1^.
&auerít;omifílis
eius
acceptionibus,quas
tamé
plurími
refert
intelligere
eos,quí
ín
philo
a
eft,
fophicís
librís
ínftícuendí
funt,
aut
verfari
folent.
Nos
igitur,
ne
eadem
de
caufa
accufemur,,
Auicenna,
aliquot
accidentis
acceptiones
feu
fignificationcs
varías
,
quibus
apud
autores
fumítur,pro^
ponemus.
.
Prímüm
ergo
accipitur
a
phílofophis
nonnunds
pro
omní
eo
quod
alícui
non
ef7
Accidentis
fentíalíter
copetít;hoc
modo,albo
accidit
homo
&
ratíonale.
tríangulo
aequilaterir.&
vníuer
acceptiones,
—.—
falíter
omní
fuperiori
fuü
ínferíus
accidere
dícitur
.
Secundü
hanc
ergo
fignificationc,
etíam
*
"
»)
1
Cx
a
$
quacuís
forma
fubíecto
alícut
ínharens
,
hoc
eft
,
fíc
illi
ínexiltens,
vt
cum
ipfo
non
cffíciat
AT
quíd
vnum
pet
fe
&
fimplícíter;fed
tantü
per
accidens
fic
rífibilitas
accídens
e(t
homínis
Item
T
€xcitas,
albedo,
&haec
albedo.
Alíze
funr
formae,quas
dícunt
ínformantes,cum
fuis
fubfta
tíjs
vnam
rem
per
fe
componentes,
vtomnis
forma
fubftantíalis
reípe&u
materíc,S
diffe^
sctía
reípectu
generís,
Tertio,accidens
capitur
pro
forma.accidentali
comuni
,
qux
non
ex
T-
E
eflentíalibus
fpecíei
profluit
fed
ex
proprifs
indiuíduorü
principiis,
quae
aliquando
varíabi
liafunt;alíquando
ob
certa
caufam
varíari
non
poflunt,fubíe&o
feu
indiuíduo
permanente,
vt
albedo
homínís,
fríeus
aquze,calor
ignis,decy
hís
intelligéda
funt,
quae
híca
Porph.deac^
——
cidente
traduntur,
Aduertendum
camen
eft,
vocabulü
accidens
pro
talí
forma
accídentali
eU
R^
acceprum,duplícem
habere
poffe
fignificationem.
Priore
modo,vt
indicet
feu
príncípaliter
7:040
555.
"giu
i
aM.
s
.
"
Mc
^
:
,
modo
dici
fignifícet
inhzrentíam,
qua
forma
ipfa
fuo
fubíecto
dicitur
ínhxrere
feu
ineffe,
Hic
refpe^
acceptio,
.
&us
realis
vídetur,&
ob
hoc
non
logica
confiderationis
fed
rnetaphyfica.|
Secund9,
vt
fig
nificer
habitudinem
quandam
rationis,
qua
videlicet
intelle&us
opcratíonem
confequi
ha^
bet.
Vtením
cetera
vníuerfalía;non
nifi
operatione
íntelle&us,
vníuerfalis
ratíonem
accipi
unt,íta
X
ipfumaccidens
(
modo
vníuerfalis
vcra
fit
fpecíes)
accíperedcber.
Et
fecundum
hanc
fignificationem,
a
Porphy.
defínítum
cft
accidens
tribus
definitionibus,
quas
plurímís
Auicina
&
rationibus
ímpugnat
A
uícenna
cum
fuis
Arabibus,vt
oftendat
non
rc&é
a
Porphy.defcri^
Azabes,
pti
effeaccidés.
V
erüm
quíaccuratíus
ré
expendere
velít,facilé
deprehédet
immerito
Por.ab
iftis
fuecillattt
effe,
Prímaauté
accidentís
definitio
eft
haec.
Accidéseft,quod
adeft,S
abeft
Prima
defi-
prater
fubíe&ti
corruptíonem,qua
hanc
haber
fententíam.
A
ccídens
eft
vníuerfale;quod
alí
Er
acdide
cui
inhxrret
fubíecto
,
(eu
de
co
praedícatur,
&
eidem
poteft
non
inharere
,
fcu
de
codem
po^
^^
teft
veré
negarí/fine
camen
eíus
corruptione.
Cuí
confentit
illud
diui
Auguftini
interpreta
mentum,
A
ccídens
eft,cuíus
prafentiatubicétum
non
conftítuitK
cuíus
ablentía
non
deftru^
it,
vt
albedo
refpe&u
hominis
&
cygni
feflio
refpe&uloannis,Síraínalijs.
Per
genus
defini
ti(vníuerfale)exclufa
funt
a
definitione
indiuidua,vt
hec
albedo,híc
curfus,
Item
cccítas,nu
ditas,
&
alíc
forme
non
pofiítíuz..
:
Huíufmodí
ením
non
concedi
foléc
efTe
vníucrfalía.
Ver
a
aurem
illa
(adeft
€
abeft)quemadmodum
ex
praerniffa
interpretatíone
collíeere
licet
,du
pliciter
exponipoflunt,
Vino
modo,
vt
per
adefle
&
abeffe
intellígamus
ínharere
,&
poffe
3
non
inharere
priore
quídem
verbo
actum
dícente;pofteriore
vero
potentíam,
Cuíusratio
eft,
quía
probabílíus
putamus,albedíné
refpectu
hominis
non
efle
accidens,
fi
nullusomnino
fit
homoalbus
eo
g
tunc
album
de
homíne
pradícarínon
fit
apti,
aduerbío
tunc
determina
te
verbüpredicari
&
non
verbü
fit.
Omne
auté
vníucrfale
femper
de
fuo
fi
ubijcibilipraedica
.
3
bile
effe
debet,
Cui
aliter
videtur,alíà
adhibeat
interpretatione,
fi
libet.
Hic
fenfus
Caíera^
Caietamu*
——
no
non
placet,
Tum
prímo,quad
intentio
fecunda,non
debeat
definíri
per
accídens
reale,
d
(Tum
ecundó;quía
multa
(unt
entía
rationis
qug
accidentía
funt,
quibus
tamen
inhgrere
nont
5
wor
iij
competit.
T'4y,
wv
^
PES
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
competit.
His
non
abíurde
refponderí
arbítramur,quód
lícet
accidentium
fingularium
rea
lium
ínhzerentía
,
fit
realis;ipforum
tamen
communium
,
feu
vníuerfalíum
accidentíum
fiue
*
-
ea
realía
fucrínt;fiue
rationis,
non
eft
realis
inhorentía,
(ed
cantum
rationís,
per
íntelle&um
il
lis
conueníens,quemadmodum
&
vníuerfalitas
ipfajíntelle&us
fequítur
operaríonem.
Nihil
ením
reale
in
communibus
agnofcímus,quod
non
eriam
competat
índiuiduis.Quae
ereo
pro
prie
vniuerfalibus
competit
inhzrenría,non
eft
alía,quám
rationís:ínterím
tamen
non
nega^
ucrímus,realem
índíuiduorum
inhzrentíam,etíam
vníuerfalibus,
mediantibus
íllís)conüeni
re,(icur
&
grammatícam,X
albedínem,aliac;
fimilía.
Altero
modo
per
adeífe
&
abeíTe;ídem
intelligitur,
quod
aptum
affirmari
€
negari.Eft
enim
albedo
apta
atfirmarí
de
pariete
cuiíri^
eft,S
ab
eodem
permanente
negari
ídqg
quatenus
nomine
concreto,
vídelícet
album,
figni»
ficacur.Quod
fi
eamfententiam
fequi
placeat,qua
tradit,
formar
non
habereratíonem
ac^
cidentís
ad
ca
fubiecta
quibus
actu
non
ineft,neceffe
erit
verbum
adeft;propinquam
aptítu
dínem
praedícatíonís
denocare;abeft
veró,remotà
feu
a
longinquo
petédam.
Ea
autem
vo
:
le
aptitu
catur
aptítudo
propinqua,
quae
ad
a&um
reduci
poteft,
nulla
1n
rebus
ípfis
facta
mutario^
Q
ue
aptitu
P
pinquasg
potes,
nu
P
quaqua
ue
n
|
|
do
propin-
t
^
"remota.
|
|
Obie&io|
'
Solutio,
pz:
Boctius,
VOR
Obiectio,
Solutio,
Obie&io,
Solutio,
ne.Per
oppofitum
facilé
intelligitur
quae
fit
remota.Hic
fecundus
fenfus
ex
priore
rand
caufa
depender,eumcg
includere
dcbet.
A
ccídens
ením
inhaerere
fubiecto,caufa
eft,cur
de
ipío
na^
rum
íir
predícarí.Per
hanc
partículam,exclufa
funt
a
defínitíone
reliqua
omnía
vníuerfalía,
Genera
enim
&
fpecíes,
differentize,&
propría
praedícabilía,
quatenus
ralía,
aut
non
ínhze^
rent,aut
fi
ínherent,non
poffunt
non
inherere;fed
fempcr
adfunt,quamdiíu
fubie&um
exiftíc,
vt
facilé
fuerit
exemplis
declarauiffe,Excluduntur
etiam
partes
integrales,
alía
huíufmodi,
vt
manus,vnguís,calces
refpectu
hominis,.ltem
rationale
refpe&u
animalisjaníma
compara
tione
homínis,X
vniuerfalíter
omnis
differentía
refpectu
generís,
&
forma
fubftantialis
rela
cione
materiz,
Hoc
ením
licet
aliquo
modo
adelfe
concedanrur,
&
poffint
nion
íneffe
(aluo
fubie&o,nullum
ramen
eorum
ínharere
díxerít,
qui
quíd
inhaerere
fibí
velíc,
fatis
cognítum
habuerit,
Quare
non
veré
quintí
przedicabilis
tales
erunt
praedícatíones;anímal
eft
rationa
le,matería
eít
anímata,íd
eft,anima
informata,quamuis
ad
illas
vrcungraccedere
fateamur,
Sed
obijciet
quifpiam,
Multa
funr
accídentía;quae
non
poffunt
non
adelTe
feu
inhzerere
fubie
&o,
diu
ipfum
fuerir,ergo
eadem
ratione
qua
propría
a
definitione
feparantur,plurima
eti
am
excludenda
erunt
accidentía,
quare
non
re&e
videtur
Porphyrius
accidens
definiuiffe.
Hoc
arguméto
permoti
quida
eorum,
quí
ínter
proprium
&
accidens
folum
conuertibilitatíg
diícrímen
aftruunt,
dixerunt
primam
hanc
definitionem
de
accidente
tantum
feparabili
datà
effe
atqg
ob
id
Porph.diuifionem
accídentis
ftatím
fubíunxiffe,vr
indícaret,
de
quibus
accipi
vellet
defínítíonem.
V
erüm
íftorum
fentenríze,nó
adeo
confentít
illud,quod
poftea
a
Porph.
.
tand
folutío
huíus
ipfius
obiectionís
fubdítur.
(Poteft
tamen
coruus
intelligi,
Xc)
X
aperte
ad
uerlatur
ipfe
Boetius,cuíus
verba,uifi
prolixitas
deterreret,afferremus.
A
liter
ergo
refponde
bímus,abefTe
praeter
fubiectí
corruptionem
in
definitione
accidentís,
ídem
valere
quod
pofz
fe
non
ínharere,
fubiecto
tamen
permanente;non
quidem
fimpliciter
,
fed
folum
quanti
ad
effentíam
fubiecti
pertinet,
cuí
fané
nulla
fit
iniuria,
fi
quis
quoduís
accídens
a
fubie&o
per
ín
tellectum
detraxerit,eo
quod
nó
eI:
nciam,fed
vtíam
lepe
dictum
eft
indiuidualía
principia
fequatur
accídens,
Repugnat
autem
effentíalibus
principíjs,vt
quís
propríam
paífionem
a
fubíecto
abelTe
íntellíear,quia
ex
illís
rand
neceffarijs
caufis
profluit;eifc;
infeparabilíter
ora
nino
connexa
eíi:conítare
ergo
putamus,
nihil
íncommodi
accidere,
(i
haíce
definitiones
de
omníbus
fimplíciter
accídentibus(vtí
debent)exponamus.
Soléthoc
loco
inftantíam
infer»
xe
demorte,combuftione,corruptione;X
fimilibus
qua
accidentia
effe
conceduntur,
&
tame
non
videntur
poffe
adelIe
€
abeffe
praeter
fubiecti
corruptionem.
Adhanc
dicendi
,mor»
rem
efle
vitae
carencíam.
ld
ením
nominaliter
mortuum
vocatur,
quod
víra
carer
,
quale
ef£
cadauer,
vel
poríus
eíus
matería.Quare
nec
accídens
erit
mors,nec
vníuerfale,
quemadmo»
dum
nec
caeterae
forme
priuatíuze.Quod
fi
per
mortem
mutatíoné
alíquam
intellizerepla^
ceat,
ficutí
per
caetera
qua
enumerata
funt,
omnía
erunt
vera
accídentia,
non
quidem
eoi6G
quac
corrumpuntur
,(ed
iuxta
A
rift.(ententíam
ín
prímo
de
generatione,
ipííus
materíze
prí^
ma.
Quod
li
vrgeas,ifta
nà
vere
praedicantur
de
matería;fed
de
ipfis
compofirís
corruptis,
INon
enim
materia
aut
generari
dicírur
aut
corrumpí,fed
homo,vel
ignísaut
alia
res
natura
lis,horum
ergo
potius
d
materi
vídentur
effe
accidentía
.
Refpondebitur
,
complura
effe
accidentia
quae
defuis
lubiectis
non
praedicentur,propter
folam
vocabulorum
penuriam
ac
defectum,
quia
aut
nominibus
concretis
omníno
car&t,
aut
fi
habeant
concreta,ílla
tamé
non
lubie&tis
talium
accidentium,
fed
alijs
quibusdam
adiunctis
impofita
funt,
Verbi
gratia,
|
:
|
Corrumpi
COMMENTARIA.
TL
34.
Corrumpi
non
de
materia,
qu»
corruptionis
eft
fubie&um;
veré
praedícatur
fed
de
toto
com
pofito,quod
eft
di&ze
corruptionis
termínus
a
quo,falrem
remotus
.
Quare
necpob
defe&um
praedícatíonís
de
aliquo,
efficacíter
concludi
poteft;illud
non
effe
inhacfionis
f
ubiectum.Ne
rrt
ex
vera
pradícatione
formoe
accidentalis
de
alique,
ipfum
effe
huíufmodí
fubiectum.
Diui
pde
fio
accidentis,
quam
in
hoc
a
Porphyrío
índu&am
efle
dícímus,
vt
datam
definitionem
omni
"^"
accidentí
conuenire
declararet,eft
heec...
A
ccídentíüalíud
feparabile;aliud
infeparabileque
|,
(5,
,5.
(s
eft
accidentisin
accidentía
,&
ex
príma
differentiae
díuifione
fatís
maniífefta
eft
:
Scparabile
parabile.
accidens
eft,
quod
per
potentíam
naturalem
a
fuo
fubíe&o
haud
difficulter
re
ipla
feparari
po
teft,
vt
aquae
calidítas,;aeris
fríeus,albedo
la&is,ambulatio,fomnus,
quies,
refpe&u
homínis,
accipíendó
haec
vt
fintformze
pofitíuze.INifi
velimusnon
rand
exempla,
fed
explícandi
gra^.—
—
e
tía
vt
fimilia
quaedam
verís
exemplís,talía
a
Porph.
adducta
effe.
Accidens
ínfeparabíleeft,
Acidensin
'.
quod
re
ipía
aut
dífficile
admodum,aut
omnino
impoffibile
eft;naturali
potentia
a
fuo
fub
feparabile.
—
7
iecto
feparari
poffe,
vt
ignis
calor;aqua:
humídítas,albedo
níuís.
Inter
hzc
quedam
funt
quze.
A
csditium
alícuíus
generis
aut
fpecieí
omnibus
índiuíduis
ita
conueníunt,
vt
ab
ipfis
omníno
fepararí
infeparabi-
nequeant,
vt
intellectus
ac
voluntas
refpectu
homínis,lux
folís,calor
ignis;fenfus
comparatí
tiá
varietas.
one
anímalís
,
quantitas
refpectu
corporis.
Quaedam
dí&o
modoaliquibus,
non
omníbus
-—
.
Certacfpeciei
indiuíduis
competunt,
vt
nígredo
zthíopís,cuíus
caufa
aliunde
petenda
eft,
A
tcp
E:
in
huíufmodi
infeparabilibus
accídentibus,ftatím
manifeftü
eft,ea
non
ex
effentíalibus
prín
-
€ipi[s
ortum
habere,cüm
in
Socrate
albo,qui
eíufdem
eft
fpecíei
cum
zethiope;homínís
efien^
"T2
a
A
tía
integra
confiftatcum
negatione
tamen
huíufmodií
accidentís,
quod
eftnigredo.
Qua
2
dam
vero,&
fi
omnibus
índiuiduis
íuxta
communem
natura
curfum
conueniant,nonnund
Cop
ES
tamen
&
raríllimé
quibufdam
deprehenía
funt
non
competere
,
qualís
eft
nigredo
refpe&u
$
j
córu&Sienim
coruí
ouum(vt
refert
Albertus)argento
víuo
cum
humore
vífcolo,qualeeft
an.
Albertus,
—
feris
&
catí(qua
frigida
funt
animalia)
vnguen
feu
pínguedo,
oblínatur,fitq:
nídus
ín
frígidif
?
fimo
loco,ficut-ín
íummís
montibus,ex
ouo
nafcetur
coruus
albus,
qualem
fe
INeapolí
vidif
fe
teftatur
Sipotínus
tempore
Calíxti
pontifícis
apud
Alphonfum
Sicilie
regem.
De
hoc
:
j
etiam
Satyrícuscumaír,
Coruo
quoq;
rarior
albo.
In
his
rurfum
conftat,accidentis
negatí
onerm,eflentíze
fubic&i
non
repugnare,
Verüm
vtcung:accídétía
re
fint
ínfeparabilia,cun
&aramen
fecundum
íntelle&um
poffunt
fepararí.
Duplíciter
autem
per
intelle&um,
vni
Duplex
per
ab
altero
fepararí
íatelligitur,
Vno
modo
per
folam
inrelle&us
apprehenfionem,qua
vnum
dlietem
apprehendere
poteft;altero
non
apprehenío;propterea
quod
illius
ratíonem
feu
defínitíoné
a
feparatio.
non
ingrédíatur.
.
Hoc
modo
rifibile
ab
homine
fepararí
contingit;
fed
non
anímal
ab
ho^
minc.
Includitur
ením
in
conceptu
homínís;anímalis
conceptus;
atcp
ex
co
eruí
non
poteft.
Altero
modo
vnumab
altero
feparatur
per
ííntelle&um
componentem
quídem,quando
op
politum
vníus
de
altero
enuncíat,
vt
fi
homínem
íudiícet
effe
hínnibílem,coruum
albiffimí,
Diuidentem
yeró,(í
vnum
ab
altero
neget,
vt
íi
íntelligat
homínemnon
effe
rífibilem,
cor^
uum
nó
cfle
nigrum.
Huiufmodi
íntelle&us
componens
aut.
díuidens,
dupliciter
verus
dícá
efle
poteft.Príore
modo
pofitíue;abfoluté,
atcp
fimplícíter.
Hoc
modo
íntelle&us
,
coruum
«fle
album
aut
non
effe
nígrum,
ímó
pofle
efle
album
&
non
nigrum
íudicans,falfus
eft,
fim
pliciterenim
falfafunthec.
INam
ab
eo
quod
res
eft
aut
rion
eít
,
oratio
vera
vel
falfa
dici^
tur.&
propter
noftrum
affirmare
vel
negare,níhil
mutabitur
ín
re,
Secundo
negaríue
&
feci
dum
quid.fiue
cum
addíto.Hoc
modo
di&us
intelle&us
quodammodo
verus
eít,quía
Ícili^
cet
falfus
non
eft;propter
fubíe&iaut
eius
ratíonís
corruptionem
feu
deftru&íonem,
hoc
eft,
quafi
(ubíectírationem
euertat
&
rollat.Id
quod
fané
ex
confequenti
facit
íntelle&us,íntelli^
gens
homínem
non
effe
rifibilem,vt
ex
dí&is
clarum
eft.
Ad
hunc
fenfum
fubíndicandum
no
tantum
díxí:
Porph.coruum
pofle
intelligi
album,&
aethiopem
candídum,fed
adiunxit
prae
ter
fubie&ti
corruptionem.
INeg;
re&é
noratur
ab
Arabibus,
víus
fuerícín
defínítione
alia
Arabes.
*parabilitate,
ea
videlicet
quae
fecundum
intellectum
fpectatur,
€
ín
díuifione
alía
quae
eft
eundum
rem,INam
id.
neceffaríum
fuít.Omnía
ením
accidentia
ín.ea
feparabilítate
conue
3
niunt;quae
eft
fecundum
intelle&um,
vtí
declaratum
eft,
In
fecunda
accidentis
definítío
Secüda
aci
ne;quz
eft.
A
ccidens
eft
quod
contíngit
inefTe,X
non
ineffe
eidem.
InefTe
&
non
incífe,bífaria
déus
defcrie
quoc
accipi
poffunr.
ficut
de
adefTe
&
abelTe
in
prima
eft
di&um,
'V
erbum
imperfonale
Co
P??*
tingir,contendunt
quídam
reperendum
efTe
ad
verbum
non
ineft,
Inter
hancautem
&
fupe
riorem
definitionem
hoc
difcrimen
ponit
Caieranus,quód
hac
magis
expreffé
accidentis
na
turam
explicare
vídeatur,quod
logicam
potenríam
exprímat
per
verbum
contíngit.
Addit
Commentator,príorem
de
omni
accidente
datam
efTejhianc
de
feparabili
duntaxat.
Nos
cf
Cómérator.—
X
MÀ
Caietanus,
/
"Tertia
fini-
tio
accidétis
32
IN
ISAGOGEN
PORPHYRII
Caíetano,vtrang;
de
vtroq;
accidente
intelligimus,
fubíntelligentes
etiam
híc
illam
pattícu^
|
lamprterfubíe&icorruptíonem,eo
modo
quo
ante
eft
expolita
.
Qui
opínantur,
quícquid
:
eft
accidens
alícuíus
inferíorisomnium
quoq;
fuperíorum
eíus
accídens
elle,
&
infuper
cuiuf^
cung;
inferius
eft
accídens,eiuldem
etíam
omnía
fuperíora
illius
ínferíorís
accidentía
efTe
,
ín
hifce
definitionibus
intelligere
folent
illam
particulam,
Aut
fecundum
ífe;aut
fecundum
alí^
quod
fuü
ínferíus,quod
an
neceffaríü
fitneaequo
prolixíores
vídeamurjomíttimus
diícutere,
Tertia
accidentis
definítio
eft.
Accidens
vníuerfale
eft,
quod
nec
eít
genus,necy
differétía,
necp
fpecies,necp
propriüi
lemper
auté
eft
in
fubiecto
fubfiftens.
Príorem
partem
íntellíge
hoc
modo,
Accídens
eft
vniuerfale
refpe&u
alicuíus,refpectu
cuius
neq;
eft
genus
negy
Ípecíies,
.
Idem
ením
ad
díuería
comparatum,
genus
eft
&
accidens,
vt
coloratum
.
ípecíes
S
accidens,
-
vt
album,
proprium
&
accídens,
vt
rifibile,
dífferentía
&
accídens,vt
diferegatíuum
vifus;
átem
contínuum&
difcretum.
Illud
tamen
fubftantíarum
differentífs
propríé
non
accídic.Hi
quorum
íam
memínimus,
arbitrantes
ídem
eríam
refpectu
eiufdem
genus
efTe
X
accidens,
ve
-
qualitatem
reípestu
íntelle&us,addunt,&
fub
eadem
ratione.
Definitionem
hanc
ratione
prá
Auicenna,
Albertus,
Cv
cres
mz
partís
reprehendit
Auicenna
,
dicens
Porphyr.
eadem
opera,
alía
etíam
vníuerfalia
po^
tuíffe
definire
per
caeterorum
negatíónem,
quod
abíurdum
eft.
Refpondet
Albertus
,
ideo
Porphyrium
ín
hunc
modum
accidens
definiuilTe,
non
relíqua;quod
accidens
vniueríale
fit
imperfectum;ac
ímperfe&íorem
ínefTendi
&C
praedícandi
modum
habens,d
catera;atcg
ob
id
tang
alíorum
príuatíonem
per
eorum
negatíones
efIc
defínítum,
quemad
modi
femper
pri
uatio
per
habítum
definiri
deber
,
INcrno
tamen
arbitretur,
accidens
verà
priuationem
effe,
fed
eí
quodámodo
affimularí.A
ddít
ídem,quod
tametfi
negatio
nihil
certi
indicat,cum
fola
eft
.cum
tamen
ad
ea
quz
negat
termínetur;alíiquo
modo
notificare
poteft
,
Secundam
parti
culam
(Semper
autem
eft
ín
fubíecto
fubfiftens)impugnat
Auícenna
dupliciter.
Prímo,
cg
accidentía
no
femper
in
fubíe&o
funt,círab
eo
funt
feparabilia.
Secundo,
qp
in
verbis
fitim^
plícatío
feu
repugnantia.
Nam
fi
quíd
ín
fubíecto
eft,iam
non
fubfifti,
&
fi.fubfiftít,
non
po^
teft
ín
fubíecto
elle.Sed
haec
ex
craífa,aut
fupina;aut
certé.voluntaría
quadá
íenorantía
hu^
áus
partículoe
proceffiffe
videntur.|Non
enim
fubfiftere
híc
accipitur
pro
per
fe
eflejquomo^
do
foli
fubftantia
conuenít;fed
vc
omnino
ídé
fit
quod
exiftere;(itcg
partícula
fenfus,
&
fem
per
djdíu
eft
atq;
exíftit,eft
ín
fubíecto
exiftens,atcg
adeo
ex
huius
exiltentía,
fua
accípiens.Id
íntellige
in
cafibus
naturalibus,non
autem
fupernaturalibus,quí
antíquís
non
erant
cogniti,
Habenrtamen
accidentía;etíam
a
fuís
fubiectis
díuína
virtute
feparata,ínclinatíonem
S&
apri
tudinem
ad
fubíecta
vt
ipfis
infint
,
INon
explícant
autem
definitiones
ifte
plena
accidentis
ryatíonem;quatenus
fpecies
eft
vníuerfalis,cü
vnius
duntaxat
meminerínt
fubie&i.
fed
fi
acci
dens,vt
vniuerfalís
fpecies
definiendum
eft,
id
hoc
modo
fiat
oportet,
—
Accidens
eft,quod
pluribus
adeft
&
abeft
praeter
fubíecti
corruptionem,
vel
(
quod
ín
ídem
redít)
Accidens
eft
vníuerfalequod
de
pluribus
accidentaliter
X
contíngenter
aptum
eft
przedícari,
In
tractatus
tertij
caput
primum,fummatim
vniuerfalium
commu-
nitates
&
differentias
continensjannotatio.
Eclaratís
in
praecedentí
tractatu
fíngulorum
vniuerfalíti
definitionibus,
hoc
tertío
tra
^
&atu
fingula
fingulis
conferens,oftendír
Por.in
quibus
confentianr,ac
rurfus
differant
dí&a
quíng;
vniuerf.
alía:ídg
fatís
lucíde&
prolixe
prolequítur,vt
non
fit
operzeprecíum
nos
iníftís
díutíus
occupari.
|
Siquae
tamen
diffícilia,aut
notatu
díena
videbuntur
que
diligen
tí
commentatorí
minime
difTimulanda
forenr,ea
qj
breuiffimis
explanare;ac
indicare
conabi
mur
,
Quod
igíturín
primo
capite
dicit,
accidens
de
pluribus
fpecíebus
predicarí,
non
omni
no
vníuerfaliter,fed
ín
plerifqgíncelligendum
eft
veritatem
continere.
Ex
fínehuíus
capitís,
tand
autorítas
quaedam
celebris
allecatur.
Accídentía
prímo
&
íimmediaté
índiuiduis
ineffe,
fecundaríó
autem
fpecicbus,&
alis
fuperioríbus,co
ordine
quo
in
illis
includuntur
,
Quod
Hi
cerde
feparabilibustantum
íntellígat
Acgidius
Romanus,nos
tamen
de
omnibus
accidenti
bus
communibus,quoe
nón
funt
propria
paíliones,
potiIimüm
fi
abfoluta
fuerint
,
accipiez
mus,poteftcg
huíus
rarío
ex
eis
qux
(fuperius
díffufé
(unt
declarata,
facile
reddi,
A
ddidimus
potillimü
fi
abfoluta
fuerínt
.
quia
certü
eft,
multos
refpe&us
rationis
ipfis
vniuerfalibus
im^
medíare
ínelle,vt
funt
relatio
generís
totíus
vníuerfalis,partis
effentialis,&
huiufmodi.
INeqg
intelligendum
eft
vllo
pa&o
di&um
hoc,vt
comparatio
fíat
accídentium
communium
,
feu
vníueríaliumad
fua
indiuidua,
quafi
immedíatíus
ínfit
Ioanni
albedo
à
haec
albedo.(Id
enim
plane
falfum
&
impollibile
eft;
cum
realís
ínhefio
in
fubiecto
ímmediate
fingulari
accidenti
competat)fed
comparantur
fingularía
fubíecta,
ficuti
diximus,fuis
fuperioribus,
|
au
Cs.
In
pri2
COMMENTARIA.
E
;
|
In
primam
partem
fecundi
capitis,
comple&entem
genctis
&
differentiae
communitates
&
differentias
,annotamentum,
Ríma
communitas
de
dífferentia
diuifiua
íntelligitur,&
praefupponít,
nullam
di&ferentá
amcum
pecie
fpecíaliffima
conuerti.
Loquítur
autem
de
continentia
non
fecundum
a^
&um,quomodo
fpecies
&
genus
differentiam
continer,fed
de
contínentía
fecundum
potefta^
tem
communítatemqfeu
maíorem
praedicationem.
In
fecunda
conueníentia,illud
degene
fe
vt
genus
przdicarí
intelligímus,quod
de
genere
vníuerfaliter
€
neceffaríó
pradicatur,fi^
ueid
genus
lit,fiue
differentia
(iuealíud
quícd.
Item
illud
dedifferentía
vt
differentía
eft
pre
dicabítur;quod
ipfi
etíam
per
accidens,
vníuerfalíter
&
neceffaríó
cónuenít,vt
fenfibile,
rifi^
bilejaptum
vtí
ratíone,reípe&u
rationalis,
—
Prima
differentía
íntellígeda
cft
de
proprío
fpe
cifíco,
&
accidente,quod
partícularíter
alícuíus
fpecící
indíuiduis
competit.
A
liter
rectéfíc
ac
cipi
poteft,vt
folum
dícat
Porph.ad
accídentis
ratione
non
effe
neceffaríum
ipfum
de
multis
praedicari
fpeciebus,cü
vni
folí
conueníre
poffithoc
ramen
ad
generís
omníno
exigítur
ratío
né.
In
tertía
differentia,
príus
fecundo
modo
accípítur,
fecundum
quem
illud
príus
dícitur,
quod
ad
aliud
fequítur,non
contra.
Ned;
tantum
íntellígitur
,
de
fíngulís
differentífs,fed
etía
omníbus
fímul
fumptis,
INec
dicit
Porph.naturam
generícam
permanere
ablatis
vníuerfís
dif
ferentis
díuifiuis.fed
illam
tunc
etíam
pofle
íntelligi,hoc
eft;(iíntellígamus
genus
non
habere
-
infe
aliquam
fuarum
differentiarum,
ille
íntelle&us
non
repugnabit
príncipifs
effentialibus
«ius,
Sunt
ením
differentize,quafi
accidentía
quxdam
generis
,
Putant
etíam
nonnullí;ipfum
genus
re
ípfa
ín
índíuíduo
vago
permanere
polle
,
abíqg;
omní
differentia
,fed
hoc
non
víque
adeo
certum
eft
.
Dífferentíze
diuifiuze,re
vera
fine
genere
díuifo
exiftere
nequeunt,neg;
etía
mente
ac
cogitatione,
ín
quancum
díuifíus
funt,aut
fpecierum
conftíturíus.
INam
forcaffefe
cundum
fe
cogítatíone
a
seneribus,que
nec
actu
nec
íntellectuín
fe
includunt;fepararí
pof^
fent.Quod
aduertentes
quídam,
id
quod
híc
dicitur
de
differentía
concretíué
defignataj&
ve
de
fpecie
conftítuta
praedicatur,
accipiunt,
ín
hunc
modum
foluentes
eam
obíe&ionem
quae...
"
exanimarationalí
fumítur,
quam
nullo
anímalí
exiftente
fatemurpoffeeffe.
|
Quinta
díffe
rentía
de
genere
differentijs
immedíatís
feu
proximís
intelligenda
eft;atqg
fecundum
Pla7
tonícorum
fententíam
magís
quàm
rei
verítatem,
INecg
enímín
hac
re
multum
laborandum
eít,
vc
Porphyrij
autorítatem
tueamur,
|
In
fecundam
partem,continentem
generis
fpedeit5
commu-
nitates
&
differentias,annotatio.
AEN
quarta
differentía
generís
&
fpeciei
,
per
dífferentías
proprías
intelligit
magis
proprías,
quamujís
etíam
de
proprijs
paffionibus
verum
fit
quod
dícitur.
Ex
vltima
colligere
licet
errorem
íllorum,quí
tradere
folent;anímal
,
fi
foli
fínt
homínes,fpecialíffimum
fore,necy
am^
plius
genus
permanfurum,
In
tertiam
partem,
quz
continet
communitates
ac
differentias
|
generis
ac
proprij,
annotatiuncula.
ER
pradicatíonem
vníuocam
ín
tertía
conueníentía
fíenificatur
omnis
eayqueno
eft
,
€quiuoca,quomodo
vníuoce
przdícarí
omnibus
vníu
echitibus
commune
eft,
Alíter
ab
Aríftorele
(umitur
vníuoca
praedícatío,vt
alibi
vídebímus.
In
quartam
partem;quz
eft
de
generis
&
accidentis
commu
nitatibus
&
differentijs,annotatiuncula.
2o]
Npríma
differentia,de
priore
quínro
modo,qui
eft
fecunda
caufalítate
fermo
eft.Omne
e^
7-ni
accidés
qualectic
fit;fiue
naturale,fiue
víolentii,a
fuo
fubíe&o
depeder,cad
queda
caufa,
|
cn
primam
partem
tertij
capitis,contínentem
commtnitates
&
differentias
|
Differentiz;,ad
pofteriora
vniuerfalia
comparatzannotatio.
!
Ex
fecunda
Dífferentíae
&
fpecící
communitate
allegare
folent,quod
Socrates
femper.fi
|
ue
fit
fíue
non
fic,&
racionalís
eft,&
homo,occafione(credímus)accepta
,ex
di&ionefem
pcr.
Verüm
huíus
non
memínit
necg
Boetíus,nec
Commentator,neg;
etia
ex
Porph.fumítur
fufficienter,
In
fequétibus
ením
dícít,accidens
ín
feparabile
femper
fuo
fubiecto
adeffe,
vt
cor
uo
nigrum,
ex
quo
inefficacíter
collígeretur,
coruum
fiuc
fit
fiue
non
fit,nigrum
efle.
Potíus
«rgo
huiufmodi
di&um,ex
loco
Ariftorelís
in
Pofteríoríbus
fi
umprum
effe
videtur,qui
habet,
fcientíam
verfari
circa
íngenerabilía
&
incorruptibíilía,hoc
eft.
praedícationes
quatuor
prímo
rum
przdícabilíum
neceífarias
cfTc,
fempercg
veras
,dequoalibilatíus.
Sed
quo
pacto
hoc
verum
fit,varíz
funt
díuerforum
philofophorum
fententia
nec;
inter
omncs
fatis
cónuenít.
Quidam
ením
íntelligunt,
veritatem
haberc
illud;modo
fubic&i
conftantía
ponatur
E.
fd
IN
ISACOGEN
PORPIHYRII
Quomodo
hzcneceffaría
eft,
homo
fi
(ít,
eft
anímal
,
Socrates
fi
fit,
eft
ratíonalis,eft
homo.
V
eràm
hie
1$
paratione5
modus.
cumílla
antíquorum
autoritate
pugnat
Alij
in
ralibus
pracdícationibus
fubintel^
piro
ligunt
modum
poffibíle)
copulam
determinantem
,quem
ín
pradícatíonibus
accídentíum
«abiliáinr
non
íntellígendum
dícunt;ne
eríam
neceflaríz
fint,
Sunt&
alij
qui
copulam
a
tempore
ab
|
necefarit.
foluí
dícunt,vt
nullum
certum
tempus
defignet,fed
omne
tempusiub
diliun&íone
fiue
fir
pre
fens;(iue
praeterítum,fíuc
fu
trum,fíue
deníq
poffibile;fed
hoc
re
vera
magís
c(t
onerare
co^
Auicenna,
pulamtemporibus,d
eam
a
tempore
abfoluere.
Antiqui
autem,
vt
Auicenna
&
alij
com^
|
plures,vídentur
copulam
íta
a
tempore
abíoluere,vt
nullum
tempus
nullamq;
actualé
no^
tet
exiftentíam,fed
cantum
nudam
praedícati
cum
fubiecto
coniun&íonem
,
non
quídem
fe^
|
|
cundum
exiíftenríam,
fed
fecundum
intelle&um,
in
quo
nung
fít
pradícatorum
efentíalium
E
feparatio
a
fuis
inferioribus
fed
manet
eorum
fempiterna
vnío.À
n
autem
hi
aliquod
efTe
ef7
be:
fentía
ab
efle
exiftentize
diuerfum
ponant,non
eft
huius
locí
inquirere,
In
príma
differentía
€
innuít
Porphyr.differentíam
fimpliciter
effe
qualitarem,
efféntíalem
ramen,
atqj
ob
íd
ín
qua
lepredicari.
Speciem
vero
effe
quale
quid,
non
tamen
fimpliciter
,
&
folum
quale,
&
ob
id
1
homínem
non
ín
quale
,
fed
ín
quíd
praedícarí.
Includit
enim
homo
genus
quod
quid
eft
,
&
M
ise
differentiam
quae
eft
qualitas
ex
quibus
duobus
habet
vt
fit
quale
quid
.
V1tima
differentía
-..
Üggidius
Ro
3b
Aegidio
Romano
exponitur
de
díuerfis
diffcrentífs,quibus
eandem
ac
vnam
reipía
di£^
-
«
sanus.
ferentíam
citcüloquímur,ne
pluresferé
eíufdem
rei
concedantur
,
Albertus
poft
Auicennam
*."
Art
dehisinrelligir
differentijs,
quarum
prior
vt
potentia
fe
haber.
pofteríor
vt
a&us.An
hecre^
go
7
TR
&e
dicantur
omíttímus
difcutere.
Illud
certum
eft,ad
eiufdé
fpeciei
fpecíaliffimze
effentiam
EX
conftítuendam
plures
cocurrere
dífferentías,vnà
medíaté,alteram
immedíaté,
aut
etíam
ín^
ex
terdum
ambas
ímmedíaté.Ex
fpecíebus
vero
(pecíalíffimis,
nulla
fpecies
effentíaliter
com
:
ní
poteft,co
qpfint
a&us
quodammodo
completí,qui
ad
alteríus
compofitionem
contrahí
na
Albertus,
pollunt,niíi
períndíuíduorum
príncipía.
INotat
Albertus
Porphy.quód
ínconfiderate
dixe
,
xítex
cuiufdam
equae
cum
quodam
alino
permíxtione
mulí
generatíonem
fieri
.
Eundem
re^
|
prehendunt
alíj
,
quía
re&é
medícus
dicítur
fanare
zeerorum,
ergo
equa
&afinus
mulam
ge^
nerant
feu
producunt.
V
erüm
hac
facile
diluuntur.
Singularíum
ením
pcr
fe
€
ímmediace
,
funt
generationes,corruptíones,atqy
opcrationes.
vníuerlalibus
autem
per
accídens
hec
om^
nia
competunt.
INoftro
íudicío
veríus
fortaffe
accufandus
eft
,
quód
díuerfitatem
pofuerit
ínter
vníuerfalía
&
fingularía,qua
huíc
propofito
non
fatís
conuenit,
INon
enim
partícularís
equa
&
quidam
afínus,efTentíaliter
&
íntrinfecus
quendam
mulum
conftítuunt,(ed
tantum
ef
fc&iua
funr.príücipía;atcs
externa,de
quíbus
ín
í
pla
differentía
nonagebatur,
|
[s
Jn
tertiá
partem,continentem.communitates
&
differentias
Differentia
&
Accidentis
annotatio,
-
TÁC
PW
ERPREREPI
Ipes
ínfecunda
communítare
accipiendum
eft,vt
exemplum
fít
non
accídentis
infepa»
rabilís,
nam
hoc
non
fatis
conuenit.Sí
ením
actum
fignificet,
íam
non
erít
infeparabile
Sín
aptítudinem,
íam
non
accidens
erít,fed
proprium
praedícabile,
A
ccípitur
ergo
vt
fir
dif
ferentíoe
exemplum,quomodo
frequenter
apud
Aríftor.fumitur
ín
praedicamentis,
pro
vera
differentía
efIentiali,licet
fortaffe
non
fit.Intelligitur
aüt
hec
fecunda
cómunitasde
accidéte
ín
feparabilí,(equente
cóplexionem
índíuíduorü
omníum
certae
fj
pecicí,&
talí
accepto
poftd
in
fuerit.
Hínc
excluía
eft
inftantía
de
cícatríce,Item
depullis
coruorii,quí
noadü
nigrífunr,
In
priorem
partem
quarti
capitis,que
continet
communitates
&
differentias
fpeciei
€
proprij,
annotatiuncula,
.
EN
tertía
dífferentía
íllud
propríum
dicitur
a&u
íneffe,
quod
habet
fuum
actum
coniun»
&umaptítudíni,
quomodo
mobile
círculariter
actualiter
femper
ineft
celo,non
autem
ho
|
míni
rifibile,quía
inrerdum
fola
aptítudo
ridendi
homíni
íneft,
&
non
rifus
iple.
In
quinti
caput,quod
cóplectitur
cómunitates
&
differentias
proprij
&
accidentisannotatiücula,
P
ima
differétía
no
de
oi
accídete
infeparabílí
veritate
cotínet,vt
ex
ante
dí&ís
coftare
po
teft.Ouod
auté
nigrüinfeparabile
accídés
fit
carbonís,no
videt
vllo
modo
cófentaneti,cd
|
videmus
carboné
íncenfum,rubrü
apparere,&
cádefcere.
Sed
dícendü
eft,
(cnfum
cüm
carbo
.
n£
iudicat
efTe
rubr
accefum
falli
,
INo
ením
vera
ibí
eft
rubedo
que
cofpicit,
fed
phafma
poti
|
us
feu
apparítio
queda
falía
eo
cy
particule
ignís
ín
porís
carbonís
receptae,rubediné
mentían
|
tur.Lucidum
ením
per
nígrum
vílum
,rubríi
apparet;ficut
in
phyficisoftenditur
,
Eius
rei
cofír
|
matio
poreft
effe,quod
extín&o
igne,príftinam
carbo
nígríciem
obtinere
confpicitur,
verüm
:
iftud
non
erat
huius
locí.Ex
dífferentijs
iftorum
praedícabilium,fumí
poffunt
Maxime
confie
matiux
quarundam
argumentationum,quemadmodum
traduntur
a
philofopho
ín
pofteri2
|
oribus
librís
Topicorum
,
vndé
omnía
fere
heec
Porphyríum
defi
umpfiffe,verifimileeft,
—
Commentariorum
inlfagogen
Porphyrij,
Finis,
Neu
MUN
UU
PNEU
CRNURCON
TP
RN
SUPERNE
NTNTEENEUREMECSN
NEST,
Iq
e
-5&»
Prooemiumin
Categorias
DICRPES
qoGUE
T
TS.
(à
(Cw
NTEQ
V
AM
eorum
qux
de
predícamentis
non
mínus
grauiter
&
»
I
:
acuté,
quàm
fuccín&é
tradít
Ariftoteles
,
declaratíonem
aggredíamur
,
In
|
prímis,
operisoffert
fefe
aperíenda
íntentío,cumalijsnonnullis,qughuiu^
—
ce
difciplínze
tyrunculís,praecognitu
videbantur
neceffaría.Quoníam
auté
:
|
praefentís
libri
propríum
finem,claré
infpícereadmodumdifficilecftexto
—
7
'
;
tíus
logíces
fíne
tentandum
eft
eum
ínuenire.Logíca
igítur
(quemad
modü
ipfum
nomen
fatís
indícat)quum
fit
ars
quedam,
actuum
ratíonis
díre&iua;ad
ipfum
raríonis
Opus,
vt
propriurh
fínem
ordínatur.In
hoc
ením
precipuecóparata
eft
logice,vt
círca
vnam^
quam;
rem
claré
íntellígendam,bene
fe
habeat
intelle&us
nofter,quare
&
modus
fciendi
nó
*
incongrue
ab
A
rift.
fecundo
Metaph.appellata
eft.
Nam
cum
ad
ipfius
regulas
&
praecepta,
same
gg?
7
rem
de
quacunq;
quxrítur
exígímus,nacuram
eíus
penítus
peruidemus,S
quíd
in
quouís
ne
B
Ocio
verí,
falfiue
ínfit,
haud
difficulter
exploramus.
Operationes
autem
intellectus
noftrí,
Tresintelle,
—
[|
triplices
omníno
deprehendere
lícer,
Príma
quídem
eft,
(implicium
apprehenfio,qua
re
ali^
EUH
d
xy
quam
nude,intellígimus,níhil
illí
vel
attribuentes,vel
adímentes.
Secunda
vero
eft
;
fimplí
Shuplidom
e
cium
apprehenforum
compofitío
vel
díui(íoqua
res
alíquas
apprehenías,aut
componi
ad
in
apphento;-
uícem,aut
fepararí
íntellígímus,atc;
hanc
mentalem
enunciationem
vocant
díalecticí.Vtea
Cópofitio
—
j
cogíratío,qua
homínem
apprehendímus
effe
anímal,equum
non
effe
bipedem,
Sita
de
alífs.
cus
AME
Et
ín
hac
prímüm
reperítur
verítas
vel
falfitas
.
Tertíum
íntelle&us
opus
eft
ratiocinatío
|
feu
dífcurfus,quo
vídelícet
mens
homínís,ex
vno
cognito
ín
aliud
progredírur,ex
notis
g^
nora
collígens,
Atq;
haec
eft
argumentatio
mentalís,
vocalibus
quidem
&
fcriptis
per
om^
]
nía
refpondens.Secundum
trínam
ígítur
hanc
operationem
íntelle&ualium
diuifioném,tres
quocp
confentaneü
erat
logicae
conftítui
partes.
Ad
argumentatíoné
enim
feu
ratiocínationg
formandam
ínueniendamq;quse
principalior
eft
huíus
fcientig
finis,
pertínet
ea
logicee
por
.
tio,qu
ínlíbris
Príorum
&
Pofteriorum
analytícorum
infuper
&
Topicorum
&
Elenchorü
a
eradíta
eft..
Enuncíatíonibus
aut&jqua
ín
compofitione
feudíuifione
confiftunt;alfignara
eft
€a
ars
,
quam
contínet
liber
Perí
Herm.
Primae
autem
íntelle&tus
operatíoní
dirigendze.,
vt
videlícet:
vnumquodcqg
ens:fímplex
promptius
rectíufq:
quomodo
oportet
apprehendamus
:
&
inrellieamus
,
híc
Praedícamentorum
liber
deftinarus
effe
perhibetur
,
Erat
ením
príus
ens
fimplex
feü
íncomplexum,in
vüíuerfo
confufe
difperfum;ac
obfcurumjíta
vt
fi
aliquado
fim
plex
quippíam(puta
albedo)íntelle&ui
oblatum
fuifTer,quid
ipfum
proprie
fir,
difficillimum
.
fuiffet
inuenire
atqs
explícare.
eo
p
confufione
quadam
albedinis
narura,cum
figüris
;
cum
quantítare,
cum
fubftantía,relationeqzín
vnumfubie&um
fir.commixta.INüc
autem
díftín^
&is
rerum
ordinibus
feu
claffibus
quibuídam;&
cuíuslibet
feriei
rebus
adunatís
atquereda^
&ís
ad
decem
incomplexa,príma
&
egeneraliflima,
fuis
infigníra
proprietatibus,
longe
facili"
us
círca
fingula
íntelle&us
aciem
figere
audemus.
V
erm
quando
res
ípfaejnéque
adunanz
tur
inter
fe;
néque
dí(tínguuntur
fecundum
eas
conditíones,quas
ín
rerum.natura
hnabetfed
,
Mi
íntelle&us
apprelieniioní
funtfubíecz,id
eft,
quatenus
interioribus
quibufdam
verbísfeu
^
-
notíonibus
dícuntur.&
concípiuntur,
quorum
figna
funt
vocesíncomplexo.
Hiíncfactum
Intiio
hu
e(t,vta
Boetío
&
alijs
autoríbus;praefentis
librí
íntentio
dícarur
de
vocibusíncomjplexistra^
iuslibri.
.
Ie,vt
rerum
fimplícium
funt
figniíficatiuz.::
Er
profecto,firematrentiusconfideremus,
—
5^
modico
admodum
ínteruallo
diftarejíimó
omníno
in
idem
veríus
recidere
deprehendemus,
|
fiue
dere
fimplící
apprehenfioneconcepra
quatenus
talís
eft.(iue
de
voce,vt
illam.
figniidn
..
H;tra&ari
i
;
«m
íftis
inter
fe
mutuo
fímilitudínis
eft.
Er
suh
GU
€
dicatur.
Tantus
ením
íftis
nt
|
tft
confeníus,
vt
quicquid
Vni
tribuitur
id
ínalterum
quoc;
(feruata
tamen
proportione)
quadret
aprií[ime;rei
quidem
quatenus
res
concepta
eft
voci
vero
vt
ipfiusrei
figno-Infubftantíae
namque
predícamento,
|
quemadmodum
res
homo,
quatenus
fpecicí
nomine
fignificata
eft;contínetur,íra&
nomen
|...
illlud;quatenus
huíufcemodi
reí
eft
fignificatiuum,
in
codem
praedícamento
dicitur
colloca
o»
3
hs
Attaren
íllud
(auod
ín
inirío
fux
logicae
admonuit
Auicenna)nequad
diffimulandüeft,
Auicenna,
'éàm
que
de
vocibus
eft
confyderationem,non
effc
per
Íeex
intentione
logici
negotíj,verürn
s
ss
tianc,neceflitarem
compuliffe,co
cy
res-hoc
íllóue
modo
appehenfas;nori
nifi
vocibus
exe
131508
2d
|
|
|
L
*
T
IN
PRE£DICAMENTA
ARIST.
primere,docereac
ordínare
queamus,
Nam
(i
abf
exteriorum
verborum
ádminiculo,om^
-
nía
ífta
praftare
pofTemus
folo
fermone
interno,vel
fi
qua
alía
commodiora
figna
ínueniré
4n
derebus
tur;conrentís
de
vocibus
mínimé
tractandum
foret,
Sí
quis
ergo
rogitet;jnum
de
rebus,an
an
de
voci-
potíus
de
vocibus
príncípaliter
hoclíbro
difputerur,
Huic
fimpliciter
ex
do&iffíimorum
au.
apr
obi.
torum
Theophrafti,D.
Auguftini,
AIberrf;&
Thomae
fententía
ref,
pondendum,
praecipuam
fophusipre
curam
&
confideratíonem
philofophís
ín
hoc
opere
femper
de
rebus
fuifle,
quemadmodum
.
dicamentis.
4
nobis
anre
eft
expofítum;Quod
autem
Boeríus
contratíuni
fentire
videtur,dícimus
referé
H
heophrà-
dum
effead
determínatum
quendam
huius
artís
effe&tum
(eu
(inem,nempe
propofitiones
&
.
"
2
^
,
"
,
,
,
]
Auguftinus
fyllogifmos
wnaxímé
vocales
conftituerejquibus
velímus
nolímus
vrendum
nobis
e(t,fi
qu&
Albertus,
documalís
pracfentibus
fuper
re
quapiam
controuer[a,
fuerít
commentandum
&
dífferen^
Thomas.
dum,
Eandemlegem
&
apud.
abfentes
fübibunt
f.
crípturae.INon
díuerfum
a
fupra
diíctís
fen
'
-
tíunt
híjquí
tríplicem
cognítíonís
praedicamentorum
vfum
vtilitatem
affignantes,eamad
defínítiones,
&
díuiiones
rerum
componendas,
nec
non
ad
intelligendos
locos
díale&ícos;
plurímum
momenti
habere
dícunr.Prudenter
enim(vt
quidam
ait)&
res
omnes,&
vocabu
la
omnia
ín
hos
ordines
docti
homínes
diftríbuerunr,
&
a
fubftantíjs
accidentia
feparárüt,
2
í
j
,
, E
.
zu
rye
&
claíIes
quaídam
rerum
fecerunt,
vc
vníueríae
naturae
ordíriem,
ín
animo
concípere-pof^
fent
,
&
dicturi
quacung;
de
re;
ín
promptu
haberent
definítíonem
;
&
ftatim
in
hístabulíg
cernerent;quid
fingulis
rebus
cognatumfit,quid
diffimile.Nani
propofito
quocunc
genere
x
cwühmee
fpecie;cuíus
de
definitione
qusritur,
ve]
díuifione;(tatím
ad
eius
praedicamentum
eftre
€urrendum;índe
tanquam
ex
penu
quodam,quz
noftro
ínftítuto
accommodata
fuerinr,!fa
PES
W€
52
à
"
;
:
s
3
om
,
P
M
P
7
e
«ilé
deprompturís,quam
fané
methodum
ín
inueftiganda
motus
definitione
ín
tertío
Phyfi,
iQ
c
Om
,
&
anime
naturaín
fecundo
de
anima,
alíss
ínfinitis
locís,
dilígentilTimé
fecutus
eft
nofter
^
Arift,
Idem
&
ínlocorum
díale&ícorum
víu
contín
gít,quando
vel
a
definitione,
vel
a
gene
reaut
Ípecíe,
vel
acontrarío
fumendum
erit
argumentum.Símiliter
&
fi
inquauís
figura
co»
ficiendus.erit
fyllogi(musaut
alía
quaelibet
argumentatio
conftíruenda,necelTe
eft
ex
hís
prg
|
Xicamentis
petí
matería,
Vídentür.enini
quí
praedícamenza
tradíder(ic
philofophijhoc
quocg
fpectafle;vt
omníum
rerum
totíus;
vniuerli(de
quibus
fingule
fcíétise
Ípecíatim
&
fu(ius
tra
&ant)
cognitionem
aliquam
breuíxople&erentur
compendio.
Quicquid
ením
philofophus
docet
naturalis,hocferé
pertínet
ad
pracdícamentum
fubftantíz,aut
quanrítatís
vel
qualíta»
tis,
Quod
veró
Mathemarícus;tótii
pertínet
ad
qualítatis
predícamentü,&
quarta
Ípecíé
qua
líraris.Quicquíd
vero
moralis
philofophia
docet,
id
prímz.fpecíei
qualitatis
líitibus
cópre
-
héfum
eft,
Vnaquag;
ením
definiendo;
diuidendo,aut
areumentado
vídetur
vi
hís
pradica
'
mentís,&
ídcírcononnullí
putant,decem
praedicamenta
effe;
veluti
decé
locos,vndé
adqua»
uis
propofitam
quaftionem
conueniens
poflit
ducí
argumentum,
.
Ex
predi&ís
colligen2
Thomas
dumefiquodnam
fit
(abíe&um
fcientia-huíus
feu
matería.INonnulli,qui
Tboma
fectatoreg
'víderí
volunt;arbítrantur
fubíe&tü
cffe
vníuerfalejnon
quídem
ad
hanc
paffionem
predicabi
M
SU
UEN,
in
commentarí[s
praedicabilium
habet
Egídius
Romanus.
Alij
alíud
affignauerunt,
Hodie
dicàmento
to
ordínabíle.Sed
illud
notandum
eft;alíquíd
tripliciter
reponi
in
ferie
praedica
menrali,díre
fepon.
—
ééjndíre&é;atc;
reductiue;
:
Addunr
quidam,
&
per
accídens.Illud
dire&e
propríeq;
ín
prae
Dircáé,
dicamento
alíquo
contínetur,
quod
eft
illius
generaliflimum,vel
de
quo
generaliffimum
ín
Indieà;,
€?
quod.
uíd
eft
práedícatur,
"dic
fubftantía;animal;homo,
Ioannes,caput
manus
alíacy
hu
*
*ufmodi
funt
in
praedicamento
fubftantíx.Indíre&é
aurem
&
oblíquo
quodam
modo
in
Prg
:dícamento
reponitur;quod
íftiufmodí
quide
non
eft,fed
ín
eíus
quod
proprie
in
praedicamen
.to
claudituryconftítutione
venit,tang
pars
formalis,generís
confufionem
ad
f;
peciem
conftí»
Redu&ige,
tuendam
fua
perfectione
contrahens.
T
ales
funt
omnes
&
fole
differenti
magis
propric.
Re
í
"ductíué
aurem,
qug
cnihíl
eorum
qug
diximus
finr,ad
ea
tamen
qua
díre&é
in
praedícamtis
€ollocantur;tanq
peculíaría
queda
princípía
attínent.Ita
ín
praedicamento
fubftantie
funt
ma
tería
prima,&
forme.
phyficee.In
praedicamento
c
uantítatis,
punctus,
vníras,ínftans.In
qua,
Tiacis;angulus;&
quorundam
fententía
gradus,
Fodé
modo
morus,
pro
iupra
fuarum
$2
uuiq
pecierum
qa
COMMENTARIA.
35»
.
-
-—
fpeclerum
in
pluribus
reponitur
predícamentis.Hunc
tamen
fub
quantitate
dírecté
contíneri
contenduntgonnullí.Príuatíones
quoq;
&
negatíoneshoc
modo
ín
eodem
predícamento;ad
quod
res
pofttiue
quouis
modofpectant,reducí
dicuntur,
Similiter
&
propríz
pafliones
redu
cunturad
ea
predícamenta,quorum
funt
fua
fubíecta,
quancj
has
omnes
Paulus
Venetus
cii
Paulus
Ye-
alíjs
nónullís;ad
fectidam
fpecíem
qualitatis
rcíjcíat.De
entíbus
etíam
ratíonis
longa
fuít
alrer
"€
catio,quíbufdam
ea
in
predícamento
ad
alíquíd
ponentibus;alíjs
vndecímum
predícamen^
-
tum;quod
figní
vocauerunt,eíldé
affignantibus,
alijs
veró
a
predícamentorum
ordíne
&
claf
2
fibus
eaomnino
excludentibus
.
Propterea
quód
Aríftoteles
in
Metaph.
príus
díuídat
ens,
ín
ens
ín
anima,&
ens
extra
animam.
hoc
eft,ens
ratíonis,
&
ens
reale,
&
deínde
ens
reale,
in
de
cem
pra
dícamenta,
a
quibus
fané
non
diflentíre
videtur
Boetíus,
qui
quum
aperte
tefterur,
hec
predícaméta
contínere
príma
nomína
rerum,X
Aríftor.ín
hoclíbro
tra&arede
prímís
re
rum
nomínibus,(atís
índícat
ab
hís
ordínibus
reijcienda
nomína
fecunda,
feuimpofitionís
fe
cundz.fed
&
ipiius
Dei
quoq;
íncoprehenfibilem
amplítudiné
non
veríti
funt
quída
ar&tís
hifce
predícamentorum
límítibus
concludere.
V
erüm
his
fanior
potiorq;
philofophorá
pars
refra^
gatur.Hecatq:
huiufmodi
dífquírere
prolixíus,nó
eft
anímus.Pracfentílocoíufficíatomne
ens
creatum;pofítíuum
&
reale;alíqua
predícamenralí
feríe
contínerídírecté,aut
indírecte,aut
re
uctiué,
Cuius
declaratío(vt
&
caeterorü
multorum,
qua
hoc
libro
breuiter
perftrínguntur)
ad
merapliylit
img
ad
logicum
magis
pertinere
vídetur
.
Hactenus
íntentíonem
&
vtilítaz
tem
operís,qua
lícuít
breuitate,explicuimus.
De
ordíne
vero
eiuídem
ad
caetera
logicae
Aríft.volumína,nulla
eft
controueríia,omníbus
illi
vnanimí
confenfu
prímü
locum
tríbuen
tibus,Cuíus
ratio
ex
antedí&ís
perfpícua
euadít,
Addit
Caietanus,
quod
quum
genus,
fpe^
ےem,
cxteráque
vníuerfalía
definiri,
ad
defíniendí
artem
pertíneat,
cuí
hec
praedicamentorü
cognítio
praeparatu
r,praedícamentorum
liber,
Porphy.If.
agogen
naturaliter
przecediít,Sed
eo
dé
íure,
&
ante
grammatícen
illum
collocare
porerat;quü
haec
definíríonibus
vtí
debeat.
INo
1:
amen
feu
infcríptío
libri
eft,
Categoríoe
Arift.id
eft;,Praedicamenta.Haec
aute,
vel
ferícs
predica
]
Ero.
mentales
funt,velipía
decem
generalíllima,quaeordínum
predícamentaliumfuntcapita,
—
|
.
Verusautem&
germanus
eíus
autor
eft
Avíftor
,
Stagíríta
Períipatetícorum
prínceps
atdg
pater,
quí
non
modo
librí
huíus
fcriptor,
fed
&
admírandae
huíus
do&trinz
inuentor
extítít,
vti
Themiftíio
€
Auerroi
placet;quís
Iamblícus
quídam
philofophus
Archítam
Tarentínum
Themittius
Pythagorce
fectatoré,ídem
argumenti
ante
Arift.tra&afle
confirmer.
Iftís
expofitís,ad
ípfius
Auerrois;
Arift.enarratíonéaccedereoportuná
fuerat.Sed
cü
logíca
(tefte
Auícéna
prímo
metaph.)cír^
PP
os
ca
intétionesfecüdas,prímis
adiunctas,
verfetur
&
occupata
fit,
atcp
ín
huíus
libri
principio
à
Auicenna;
Boctío
de
nominibus
príma
&
fecundz
ímpofitíonis
tra&etur;paucís
ílla,quidna
fibi
velint,
aperíre
diximus
opera
precii.
Omnino
enim
referre
credendum
eft,vt
que
proprie
ín
propo
fita
difciplina
cractécur,intellígat
audítor.Per
intentione
igitur
nihil
accipere
debemus,d
at^
tentionem
feuconf(iderationem
rei
cuiufpíam.Hac
ín
primam
&
ín
fecüidam
díftribuítur,cu^
ius
quídem
diuifionis
ratio
fumitur,ex
eo
quod
ín
rem
qua
íntellíeítur
dupliciter
alíqua
com
petunt,
Nam
quedam
ipfi
reí
fecundum
fe,
ecíamfí
nunquam
ab
intelle&u
comprehendere
tur,
conueníunt
,
vt
homíni
efle
anímal,
effe
album.
Alia
vero
eídem;non
nifi
quatenus
per
intelle&um
concipitur
,
poffunt
attríbui,
quomodo
homíni
conuenit
efle
fpeciem,efIe
predi
catíi
vel
fubíc&tum
in
propofitione.
Talia
ením
non
ín
homine,quarenusín
rerü
natura
ex^
iftít
reperíuntur,fed
folum
ín
quanti
ín
intellectu
eft
.
Príma
ergo
íntentío
dicitur
intellectus
caattétío,qua
r£
in
reri
natura
exíftenté
contéplatur,
aut
qua
in
rebus
fibí
oblatis
ínfpicít
ea
dn
que
illis
fecundü
(uam
natura
competüt,vt
homínis;albedinis,&
fimilíum
rerü
notícía.Irem
if
la
qua
quís
homine
effe
anímal
vel
albumapprehendít.Secunda
vero
ca,qua
ín
rebus
fibí
ob
aus
intuemur
ea,
qua
illis
conueníunt
per
íncellectus
noftri
operationem,
vt
intelle&u
cog
.
Wofcente
hominem
eífe
album
,li
ipfe
album
de
homíne
praedícarí
attendat,
haec
fecunda
attento
dícírur,
Iam
vero
quod
ín
czterís
nominibus
íntelle&íuas
operationes
fígnifici^
tíbus
euenire
folet
,
vt
videlícer
frequenter
ad
res
fignifícatas
transferantur
,
ficur
quum
CODCeptus
pro
re
concepra
accipitur.
Idem
eríam
iftis
vfu
veniffe
videmus,
vt
intentio
prí^
ma
pro
€o
fumatur
quod
per
íntentionem
íntclligitur
.
fecundam
autem
intentíonem
id
vo
ct;
quod
ínrebus
confiderarís
per
íntelle&us
operatíonemrelinquítur
&
reperitur,
quod
(fi
.
moco
quicquam
eft)
nibil
cerce
aliud
eft;
ens
quoddam
ratíonis,
quod
iuxta
díui
Thomae
fententiam,tu&icienter
in
negationem
&
relationem
eft
díuifum
,
Supponenda
igitur
hoc
loco
erunt
huíufmodi
fecundze
intentíoncs
effe
relationes
rationis,
vt
cít
relatio
albedínís
ad
hominem
,
non
quatenus
illi
ineft,
(ed
quatenus
de
ipfo
grises,
hoc
eft;per
MA
:
»
Z
:
iquem
li
durLiid
Te
(oc.
TT
ra
MT
TT
e
*
quTOCvTwSTY
GUÁCTETTTTRA
Li
38
.1N
PR&DICAMENTA
ARIST.
aliquem
enunclatur
&
attríbuitur
.
Ex
dí&ís
proclíue
fuerít
íntelligere
ac
declarare,
"P
quo
pa&o
quínque
vníuerfalium
Ícientía
,
&
caeterae
logícoe
partes,
fint
de
f
ndísínten^
tíonibus
adiunctís
prímis,
"Txactant
enim
de
relationibus
feu
habítudinibus
generis,
fpeci
ei,
per
íntelle&us
operationem
proueníentíbus
,
quze
quídem
anímalí,
homíni,
&
caet,
con^
íunctz
funt,
non
quatenus
in
rerum
natura
exiftunt
,fed
vt
apprehenduntur
ab
íntelle&u.
Palam
etíam
euadít
ex
díctís
,
quaenam
fínt
nomína
prímae
intentíonís
,feuímpofitionis,
€
-
Norten
pri.
dU
fecundae
.
Nam
nomen
prímze
íntentionis
vocatur
,
quod
mediante
príma
íntellectus
me
intétio-
attentione
,
rem
fienificat
,
vt
homo,
equus
,anímal
,
album
,
fonus
,&
alia
fimilía,
qua
re^
nis.
bus
extra
omnem
intellectum
pofitis
accommodantur,
INomína
vero
fecundz
intentio»
:
Nom
fecti-
nis
funr
,
quae
medíante
fecunda
íntellectus
attentione
,
íllas
ratíonis
relationes
defignant,
ca
UDPOUH
vt
fubíc&tum,
praedicatum,
genus,
fpecíes
,
aliaque
eiufdem
farínze
vocabula
,
que
rebus
per
|
2
intelle&um
confideratís
duntaxat
attríbuímus.
V
erm
íllud
anímaduertendum,
huiufmodi
..
fecundas
íntentiones
non
modo
rebus
attribui
olere,
fed
&
íipfisfignis
feu
vocabulis,
aliqua
do
quidem
eafdem
feu
confimiles,
Dícímus
ením
hostermínos
homo,
animal,
album,vni^
:
ueríales
effedecp
fubíectís
vocabulís
predícarí,queadmodum
res
fignificare
vníuerfales
funt,
&
predicantur
derebus
fubíectis,
INonnunquam
vero
alías
quafdam
,
qua
rebus
accom
1nodari
nequeunt,
vt
que
fignificantur
hís
vocibus,
nomen,verbum,genus,figura,
aduerbítz,
propofítío,S
fimilibus.
INécs
ením
rerum
hec
funt
diífcrímína,quum
eadem
res
frequenter
nomíne&
verbo
atcp
aduerbío
fignifícet.
Quod
ergo
nomína
fecunde
impofitionis
ipfis
vo
cibus
feu
termíníis
fígnificatiuís
proprie
tríbuta
fint
,
aperte
teftantur
,
quoe
hoc
loco
ín
hunc
anodum
fcribit
SE,
Boetíus.
Rebus(inquit)
permanentíbus
,
&
in
propría
príncipalítes
maturz
conftítutione
manefitíbus,
humanum
folum
genus
extítit,quod
nomina
rebus
poffer
ámponere,
Vndefa&um
eft,
vt
fingulatím
omnía
perfecutus
humanus
animus,
fingulís
vo
«abula
rebus
aptaret,
€
hoc
quídem,
verbi
gratía,
corpus
homínem
vocauit,
íllud
vero
lapi^
dem
,
alíud
lígnum,
alíud
vero
colorem.
Et
rurfus
quícunque
ex
fe
alium
genuílTet
,
patrís
|
vocabulo
nuncupauit
,
menfuram
quóque
magnítudínís
,
propríj
forma
nominis
termína^
uít,vt
díceret
bípedale
effe
aut
trípedale,X
ín
alíjs
eodem
modo.
Ereo
omnibus
nomínibus
ordínatís
,
ad
ipforum
rurfus
vocabulorum
propríetates
fígurafcp
reuerfus
eft
,
&
huiufmodi
vocabuli
formam
,
que
infle&i
cafibus
queat,)nomen
vocauít,que
veró
temporíbus
diíftribui,
c
verbum,
Príma
igítur
ílla
fuit
nomínt
impofitío,per
quam
vel
íntelle&ui
fubíe&ta
vel
fen^
fuí
defienarent,
Secunda
confiderario,qua
fingulis
nomínum
proprietates
figurafc;
perfpi
cerent,X
ínfra
.
Eft
príma
impofitio,
vt
nomina
rebus
ímponerentur,
Secunda
V€rQ,
vt
a^
;
Aequo^
líjs
nomínibus
ipfa
nomína
defignarentur,
Hac
ille,
:
5
0
-—
ca
dicü
In
primi
tra&atus
libri
Predicamentorum
Ariftotelis
caput
primum,
turd
Uo
--
tria
prima
S
CpEeieamenta
«ontinens,
fcholia,
JEU
X
MORE
probatorum
autorum
,
Philofophus
nofter
ante
Predícamentorum
tra
&arum
nonnulla
documenta
,
veluti
preeambula
fiue
praeludía
qusedam
,
praemit2
fnen,
tít,ad
eorum
quz
dcínceps
dícenda
funt
apertíorem
intelligentiam
plurímum
facientia,
quae
ob
íd
Antepraedícamenta
etíam
veteres
interpretes
vocauerunt
,
Quin
&
finito
pra^
dicamentorum
tractatu
,
alía
quaedam
fubíunxit
,
eodem
fpe&antía
.
Horum
autem
fin^
Huius
libri
gulorum
vfum
fuo
loco
indícabímus.
/
Atque
hínc
fa&um
eft
,
vt
totus
hic
liber
ín
tres
patio,
—
tractatusfitdíuifus,
In
quorum
prímo,
de
feptem
antepracdícamentis
fuccín&é
pertrac&at,
quae
funt
tres
defínitíones
,
Duce
díuifiones
,
ac
totídem
regulae,
In
prímo
ígítur
capíte
pri^
Voalulorg
Pi
tractatus
;
tres
proponit
definitiones,
eequíuocorum
Ícilícer,
vníuocorum,X
denomína^
vare,
—
tiuorum,eo
confilio,
vt
ex
íllis
cognofcatur
díuerfítas
vocabulorum
fimplícium.
Sínon
obfl
ftít,quód
due
priores
defínítíones,de
rebusaccípi
folent.
INon
ením
dantur
de
rebus
ín
fe
có
fideratís,fed
coparatís
&
relatísad
díctionem
alíquam,illas
fignífícantem.
Innuít
ergo
Arí^
|
ftoteles,
tríplex
effe
eenus
feu
differentíam
nomin&
fignifícatium,
vel
potius
ipfarum
rerum,
Nicephor?.
quatenus
nomíníbus
fienifícarae
funt.
INam
quedam
funr
zequíuoca
,
alía
vniuoca,alía
verà
Bociu.
—
denominatíua,quibus
addít
INícephorus
ín
fua
logíca,
&
Boetius
in
praedícamentís,multíuo^
CIS
ca,&
dRerauóca:
Aequíuoca
quídem
vocátur,qua
nomíne
quidem
conueniunt,
fed
defíni
C
RNei
tionibus
dífcrepant,
vt
homo
víuus
&
homo
pictus,
comparatione
nomínishomo.HacGrg
—
*
cis
9409
dicantur,
Vníuoca
(Greci
fynonyma
appellant)
quae
&
nomine,
&
defínitio^
Diuerfiuoca
ne
confpirane,
vr
Plato,
&
Socrates
,refpectu
hominis,
—
Díuerfiuoca,
feu
heteronyma,
vni
uocis
directe
oppofita
funt,qug
néque
nomíne,néque
definitione
coniunguntur,vt
homo,&
|
albedo,
n
memistuic
mite
ipis
tnditeitl
[
—————————
——————
sen
|pnmc———E——mmmmSTu
TS
CNSLAM
NNUS
WES.
v
X3
v?
flle
concipíuntur.
Quare
canis
aequíuoqiiéffe
próbatür
ad
canem
latra
nrem,&
cceleftem,fed
appellare
.
Et
horum
que
a.confilío
profícifcuntur
,
Aliqua
a
memoría
fiunt,
vti
cum
quís
COMMENTARIA.
ki
2»
|
albedo,
—
Muftiuoca
veró
zequíuocís
ex
díametro
oppofita
;
funt
plura
nomina
eiufdéom
Multiuoca
|
E
níno
rei
fígnificatíua,
vt
V
írgilius
&
Maro,enfis
&
eladíus,qua
cum
Graecís
zo2wówu4a
vo^
cantur,
vulgó
tamen
fynonyma
folent
vócarí,licet
ea
appellatio
re&íus
vníuocis
quadrare
:
|
videatur,
Denomínatiua
veró,qua
Grací
paronyma
vocant,nonnullam
cü
praecedentibus
Tenomimáe
habent
conueníentíam;ac(vt
dícit
Auguftinüs)ín
hornonymorum,
fynonymorum
medío
Auguftinus
conftítuta
funt,quód
partím
in
nomíne,
ác
defirtríone
cum
fuis
abítractis
confentíant,&
par
-
tím
differant,
vt
fortis
reípe&u
fortitudínis,SC
albus
comparatíone
albedínis,
Sed
anted
ad
accuratioremi
definitionis
equiuocorum
(
quam"
nobis
in
primo
ftatím
huíus
operís
limí^
|
ne
propofuit
Ariftot.)
explicationem
proficifcamur,operaprecii
erít
alius
nonnulladez^
.
—
;
quiuocis
repetefe
jadnotaregp.
^'
Sciendum
igitur
eft
,aequiuocuminítio
bifaría
accipi.
3
Vno
namque
niodo
aequiüocum
appellamus
vocabulum
feu
nomen
aliquod,
plures
res
dí
V
"uerfís
rationibus
,
notíionibufg;
fignifícans
,
quod
recentiores'nouo
vocabulo
zequíuocum
sequíuocans
vócauerunt.
Exemplum
eft
dictio
canís;quae
díüerfas
res,vt
canem
marinum,
Quid
esua
|
anímal
latrabile;&
aftrum
quoddam
fíegnificat;fed
rion
fecundürn
communem
alíiquam
ra»
€**3
t
Honem
atcs.conceptum,id
quod
ín
nobís
experírí
licet
dum
alíam
cogitationem
feu
conce^
—
-
ed
]
ta
ptum
nominís
canís
íi
mente
formamus;quandó
audimus
Lícifcami
cffe
canem,quàm
cum
|
Biríum,
Art
vero
fiue
Platonem
audíerímus
effehominem,fiue
Socratem,
eadem
manet
fig
3
E
níficatio
termíní
homo,quamuis
díucr(ze
res
fint
Íigníficatz,
quía
vna
eademq;
notíone
res
d
non
homo
ad
Socratem
atq:
Platonem,
verum
omnino
vníuocurm
ficut-&
canís
ad
Licif^
ciue
cam
&
Melampodem
,
quos
vna
fignificat
notione;vníuocum
eft;
INeque
enímabfurdd
—
—
j
|
eft
fed
vfitatiffimum
,
eandem
vocem
comparatione
díuerforum
fignificatorum
£quíuocum
e—
effe
€
vníuocum,
'
Ex
dí&is
colligere
lícet
,
orationem
amphibologícam,
qualis
eft
hiaec(li
e»
ber
Aríftoc)
non
efTe
aequiuocum,quum
non
fir
nomen,Rioc
eft,
vocabulum
Ífimplex.TNam
nomínís
appellatione
,etíam
verba
&
aliae
orationis
partes,
quaefignificatiuae
funt,compre».
j
|
henduntur,
Vt
ímpono
aequíuocum
eft,
quía
&
decipere
fignificat,
&
in
aliquo
ponere,
Sí^-;
militer
comple∨dum
mod9-a&iüe;modo
paffiué
capitur;
quíuocum
eft,
tefte
Boetio,
Boetius,
Sed
neg;
nomen
populus,
quod
nurfc
arborem;riünc
hominum
colle&ionem
defignet;
equi
uocum
cenferí
deberet;quía
ín
illis
diuerfis
fignificationibus,
non
permanet
nomen
prorfus
iidem
&
ínuaríatum,quum
varietur
quantitas
prímeyllabae,
verüm
de
hoc
latíus
ín
priore
|
libro
Elenchorum
differendi
dabitur
locus.Syncateeóremata
quocg
hoc
loco
xquíuocanon
|
dícuütur,lícet
nonnulla
corum
mültímode
configiificent,quía
nulla
eís.
correfpondet
ratío,
-
necj
mentibus
nofirís
vllius
reííngerunt
coenítíonem,fed
tantum
fignificantibus
cermínis
ad
iuncta
aliter
faciunt
eorum
fieníficata
apprehendí;d
fí
amota
effent.Quamobrem
&
confi^
£nificatíuz
dictiones
appellate
furit
huíuimodi,ficut
alibí
díffufius
eft
declarandum,
—
'
:
Altero
módo
vocamus
zequíuoca
res
ipfas
eodem
nomine;fed
díuerfis
rationibus
defig^
natas
quo
aequíuóca
equíuocara
funiorcs
dixere,
vt
homo
víuus
&
homo
pí&us
refpe&tu
ter
|
míni
homo,canís
latrabilis
€
canís
marínusrefpectu
canís;.
Porro
dí&ío
equiuocum
vtró^
|
que
modo
di&a,rurfus
aequíuoca
eft;ac
multis
dícitur
modís,vt
ait
Ammonius
;Sunt
ením
E
4
zequíuoca
qusedàa
fortuna
fcu
cafu,
nonnulla
a
confilio.
A
cafu,vt
cíiín
locis
diuerfis
quida
ídem
habuerínt
nomen,
Vt
Alexander
París,&€
Alexander
Macedo,"
A
confilio
vero,
vt
fi
cuí
lubeat
filios
feruos
,
aut
alías
rcs
quaslibet
;
certa
quadam
ratione
,
eodem
nomine
tilium
fuum
maiorum
nomine
aut
fuo
vocauerít,
Alía
à
fpe
,
veluti
vbí
filium
fuum
phi
|
lofophum
fore
quifquam
expe&ans
,
Platonem
nominauerít
.
Alía
ab
analosía
feu
pro^
Pportone,
vt
cum
ab
alícuíus
reí
proportione
quícquam
nuncupamus,
vt
pedem
leái,
ac
montis
vertícem
,
Quam
ením
pes
ad
iomínem
,
eam
quocp
pes
le&í
ad
le&um
rationem
mi
habet,
Aliud
ex
eó
dicitur
,quia
ab
vno,multa
dicuntur,
verbí
caufa,
cum
orfi
ab
aliquo.
EC
cius
appellatione
quaecunque
ab
eo
deducuntur
vocabimus,vt
medícum
volumen,medíca
poro.
Aliud
ex
eo
quód
ad
vnum
multa
referuntur
ficuti
quando
ad
finem
quempíamre^
fpitientes
ab
illo
denomitamus
que
propter
ipfum
fiunt,
vt
falubris
exercíratío&
potio
fa
lubris.Coterüm
differunt
hxc
ab
i[s
que
ab
vno
denomínantur,quód
ab
àliquo
príncipio
ges
:
dicantur
illa,
hec
ad
finem
aliquem
fpc&ent.
Quae
autem
ab
vio
proueníunt;partím
vt
ab
E
exemplarí
caufa
appellantur,vr
homo
ín
tabula
depí&us
ab
aliquo
vero
homine,partíimab
$
efficiente,
vt
medíca
potio,medícum
pharmacum,Síc
feré
Ammonius
&
Boetius.
zT
|
E
ij
.
Atquiuocorum
4e
|
IN
PR&DICAMENTA
ARIST.
/
À
cafu,
ird
am
Aequiuocorum«
(4
memoría,
.
|
;
alía
L
A
fpe
A
caufa
exemplari,
iN
confilio:
Abvno
.
,
S
efficiente.
pM
vnum
À
proportíone.
.
Ex
quibus
patet;equíuocuma
confiliononid
tantum
dící,quod
vulgoanalogon
vocant,fed
etíam
fub
Elis
comprehendere,
qua
ínfcholis
díci
(olent
zequíuoca
a
cafu,cuíufmodi
fere
fungquaecunque
à
memoría
vel
fpe
dícuntur,
Relíqua
tría
genera
equíuocorum
a
confi
lio
folerft
iub
analogo
comprehendi,
lícet
vnum
duntaxat
proprie
fecundum
analogia
dí»
'
catur,
de
quibus
etíam
eft
illud
vulgó
iatatum
prouerbium,
A
nalogon
per
fe
pofitum
eft
ac
cipiendum
pro
príncipali
fignificato.
Per
fe
autem
proferri
intelligitur,cum
non
adhibetur
aliqua
determínatío
diftrahens
ipfum
ad
mínus
príncipale
fignificatum.
Caeterüm
dicta
re
gula
quid
frequentíus
fiat,
non
quíd
oportet
fieri
,
praecipit.
Sape
enim
analogon
etíam
per
fe
pofitum
ad
mínus:
SETS
Muni
can
refertur
ab
autoríbus,quum
id
locí
circunftam
tia
requirít,vt
apud
Horatíum
ín
princípio
artís
poctica,
.
E
Humano
capíti
ceruícem
pí&or
equínam
ungere
fi
velít,S&
varías
inducere
plumas,
-.-
/,
Vndíg
collatis
membris
vt
turpiter
atrum
/..
Definat
in
pifcem,mulier
formofa
fuperne.
—.
,,
Speitarum
ádmiífi
rífum
reneatis
amici,
s
His
przlibatís
ad
Ariftorelíco
definitionis
interpretationem
veniamus
,
quz
Ííc
habet,
Aequíuoca
dícuntur,
quorum
nomen
folum
commune
eft,
fecundum
nomen
vero
ratio
V
fubíiantig
diuerfa.
Cuíus
de
definito
quonam
modo
accípiendum
fit
,exiftunr
controuerfiz,
melior
enim
ínterpreiü
pars
ipfum
pro
aequíuocís
zequíuocatis
accipi
confirmar,
propterea
:quod
equíuocantibus
non
fit
nomen
comune
vt
talía
funt;fed
ipfamet
(unt
nomína
fuis
fig^
nifícatis
communía.
Sí
tamen
cuí
arrídebit
contraría*A
egídij
Romani
fentétía,
definítiong
sequíuocantíbus
nomínibus
accommodantis,
facile
dixerít,
in
ipfa
conftru&íonem
tranfitius
politam
effe
loco
íntranfitiuz
(quorum
nomen
commune
efi)pro(qua
funt
nómina
commu
nía)id
quod
authoribus
non
omníno
ínufitatum
eft,
V
tcuncs
camen
defínítum
Íumatur,fía
tís
docuít
quzenàm
fint
aequíuoca
nomína,quae
vocantaequíuocantía,
Cum
enim
aequíug^
«ans
&
zquíuocatum
fínt
correlatíua,ex
vníus
defcriptione
leui
opera
quid
fit
reliquum
cog
molcitur..
Deinde
vt
de
sequiuocatís
intelligatur
defínitio,reftar
adhuc
difficultas,an
ea
dis
taxat
hac
definitione
comprehendantur,
qua
vnum
idemq;
habent
nomen
eequiuocas,qua
lía
funt
homo
víuus
&
pi&us
refpectu
homínis,canís
latrans
&
pifcis
refpe&u
canís.An
etía
illa,quibus
díuerfa
funt.
nomina
s'quiuoca
communía,vt
canís
marinus
refpe&u
canís,&
po
lypus
piícís
refpectu
polypí
.
Príori
quaeftionís
partí
fauere
Vídentur
verba
autoris
.
talíbug
enim
Íolís
eft
nomen
comune.Fauent
&
expla
literae
atcp
ínterpretum.Quibus
ramen
fecus
videtur,hí
plurale
refpondent
loco
fíngularís
numeri
potitü
elle.
Scd
nos
alteri
fententiz
ac
«edímus.
Confulta
autem
ín
plurali
numero
definiuit
Philofophus
sequíuoca,
eoq»
vni
folí
rei
competere
non
poflit
aequiuocatío,nífi
€
alía
quaedam
fit
fímilís
ac
codem
nomine
con
fignata,vt
fi
nihil
aliud
q
canís
latrans
nomíne
canis
fignificaret,non
effer
canis
latrans
equi
uocum.Idem
confilít
€
in
vníuocis
defíniendís
eft
fecutus.
Nihil
ením
vniuocum
vniuocatis
-
&vt
Íra
dixerímus)
ref;
pe&u
nomínís
alicuíus
effe
poteftnifi
etíam
aliud
quoddam
eodem
nó
míne
defienerur.Quare
res
índíuídua
refpe&u
firtgularis
cermíní
vníuoca
proprié
non
eft
dj
«enda,
Ex
quo
proínde
confequens
eftjnon
omne
nomen
zequíuocariseffe
vníuocansetiam
—
^
EC
xeípectu
díuer
orü,INam
vocabulü
Pyrrhi
"sequíuocü
eft
ad
Pyrrhum
Achillis
fili
,&
Pyr^
L.
|
rhum
Epiroren,fed'
vníuocü
tamen
non
eft
.
Nullum
ením
nomen
vníuocü
proprie
effe
po^
teft,quod
manet
índíuiduü,
.
Di&io
(nomen)
ín
defínitione
non
tantum
prímà
orarionís
par
tem
índícat,fed
omnem
in
vniuerfum,quoe
rei
cuíufpíam
fit
fignifícatiua.fiue
ea
verbumir,
E
A
ICRSEEREUA
P
eu
;
aut
sifoibuuliddarn
ecc
iie
Peri
hermenías
dicitur,
ba
nomína
funr;acq
alíquid
fignifícant)
A
equiuocationem
verbí
Credo,eleganter
&
acuté
indícauit
epígrammatographus
illo
difticho,
Plus
credit
nemo
tota,
d
Codrus,
ín
vrbe,
*
-
Cuni
fit
tam
pauper
quomodoccacus
amat,
|
!
Commune
L
e
COMMENTARIA.
41
Commiurie
autem
nomen
intelligitur;
non
quod
de
pluribus
vniuocé
dicitur
(funt
enim
;
quadà
zequíuoca
índiuídua)
fed
quod
de
vnoquogy
figniíficatorum
fecundi
eam
ímpofitio^
nem,quam
ínpraefentíarum
habet,
veré
dicí
poteft.
Partícula
exclufiua
Solum
,
non
omnía
fimpliciter,
que
a
nomíne
ípfo
diuerfa
funr,
excludit
(INà
poffunt
aquíuocara
preterriomé
eri
am
alía
quaedà
habere
comunía)Sed
quod
nominí
vicínum
eft
€
coníugatum(eandem
fub
ftantíze
rationem
fecundum
illud
nomen)
íd
quod
fatís
infinuar
partícula
fequens
(fecundá
nomen
ver
fub(tantia
ratio
eft
díuerfa)
quae
ideo
adíecta
eft;ne
quis
fallatur,
exíftímas
nul
là
fübftantize
rationem
zquíuocatis
efle
comunem.
Poffunt
ením
aequíuoca
ín
quibufdam
fu
:períoribus
effentíaliter
conuenire,in
quibus
ficut
eande
habent
fubftantia
fic
&
eandé
fubftan
tíze
rationem,
Sed
non
poffunt
conuenire
ín
aliqua
fubftantía
per
nome
zquíuocas
[ignifi^
cata,ratíone
cuíus
dicerentur
eandéhabere
fubftantie
ratíonem,
vt
canís
marínus
boss
la»
trabilíscoueníunt
ín
brutojanímali,corpore,&
alíjs
generibus,ín
quíbus
prorfus
eafde
habét
fubftantías,&
fubftantiz
rationes,
v
ndé
&
vníuoca
lunt.
Sed
nó
conueniunt
in
aliqua
fubfiá
tia
fignificata
per
nome
canis,quía
vtrücpfecundünomen
canis
propríà
fubftantía;ac
proprí
am
fubfltíe
ratione
habet;&
ideo
acquíuoca
funt
..-
Porro
quid
per
ratione
accípíendü
(it,
va
riant
ínterpretü
fententíze.nobís
per
rationé
vídetur
fub
diliun&ione
intellivend3
effe
defini.
tioné
propríé
dí&tam,
vel
conceptü
proprii.
Dico
imprimis
definitionem
proprié
dí&a,
quía
Arift.ín
fecunda
parte
capitís
de
fubítantía
ratione
homínis
affignat;anímal
rationale
mor»
tale,
Addo
autem
quód
iub
difiun&ione
intellieendus
fit
propríus
conceptus
,
quía
multa
funt
&
equíuoca
&
vníuoca;quae
fecundü
nomen
nullam
habere
poffunt
fübftantiae
definit
oné,quibus
ramen
fine
dubio
competunt
ifte
definitiones.
|
Sed
rogabíit
alíquís,
cur
fub
ra^
tionenon
poflit
comprehendi
defcriptio,
qua
vtimur,vbi
vera
definitio
non
fuppetit?
Cui
expreífe
loquantur,vídetur
tame
qui^
refíponfum
fit,
quod
lícet
A
inmoníus
&
Boertíus
fic
bufdam
sequíuoócatíis
eadem
fubftantia
defcriptio,
fecundum
nomen
poffe
competere,
V
er^
bi
gratía
fenfibile
plura
zequíuoce
fignifícat;fi
modà
fir
differentia
propríé
dí&a,modó
pro^
pria
paffio
anímalis
,
quibus
tamen
facílé
poterít
affignarí
eadem
fubftantie
defcriptio
fe^
Nomécom-
Quid
ratio
cundum
nomen,quia
plures
illz
fienifícatioaes
ínter
ie
conuertuntur,hínc
putamus
defcri2-
ptioné
fub
ratíonenon
debere
coprehendí,
:
Dictio
(
fubftantia)
apud
Ariíftotelem
bífaríam
fumítur.
Aliquando
ením
fignificat'ens
per
fe
fubfiftens,,
quod
ab
accidentibus
ex
oppofito
díftínguitur
,
Alíquando
vero
cuiufuis
reí
effentíam
feu
partem
effentíalem
,ín
quo
figniz
&icatu
vtítür
híc
Aríftoreles
nomine
fubftantia,
Erít
igitur
aliquorum
díuerfa
fubftantie
ra^
tio
fecundum
nomen;quando
vnumquodg;
eorum
habebit
propríam
ratíonem,id
eft,
defini
tíonem
feu
conceptum
fubftantia
fuce
per
nomé
fignificatxe,
vt
defínitio
fub(tantíae
hominis
viui,
(ecundü
nomen
homo,eft;animal
rationale.
delinitío
ver
fubftantíae
homínís
pí&í,eft,
Áámago
homínís
viui.
Sed
quorfum
adiecíc
Ari(toceles
fi
ubftantiznec
díxiít
fecundum
no^
men
ratío
díuería?
Refpondemus,
vta
defínítione
fecluderec
ea,quorum
non
fubftantía,fed
.
accidens
aut
alíud
quippia;alia
&
alíaratíoneab
equíuoco
nomine
fignificatur.V
erbí
gratía,
alía
ratione
dicitur
homo
fanus;alía
veró
vrina...
Verüm
ea
ratío
no
eít
ratio
fubftatie
homi^
mis
aut
vrinze
fed
accidétís
potius,cüm
dí&io
fanü
nibil
fubftantíe
homiínís
fíenificet.&
ideo
fecludenda
funt
haec
a
definitione
aequiuocorum;ficut.
€
a
defínítione
vníuocorum
fecludi:
debent
Ioannes
&
Petrus
refpe&u
nominísalbum,INamh1icet
eadé
ratíone
dícantur
albí,ea
tamen
ratío
non
eft
ratíofubftantíae
corum
fignifícate
per
nomenalbum,fed
accídentís
tan
ti,
vt
poflea
dicetur,
^
Quemadmodum
fuperius
duplex
diftinximus
aquiuocum
,
quod
dà
zquíuocans,alterum
quiuocarum
,
íta
quocg
vníuocum
confimílem
omníno
diftín&io^
nem
patí;operaeprecium
eft
praenofcere.
V
niuocum
yníuocans
varié
víurpatur
apud
phí^
lofophos.
Primo
ením
accípi
folet
proomni
dí&íone
vnum
vel
multa
eodem
coceptu
fig^
nificante,
quomodo
índíuídua
concedimus
vníuocé
prsedícarí
de
vno
folo
particulari.
V
e^
xüm
haec
acceptio(ficut
ante
oftendímus)
ímpropría
eft.
Secundo
modo
vniuocum
dicitur,
Omne
nomen
plura
ffenifícans,de
quibus
fecundum
eadem
rationem
aut
effentíaliter
aut
ac^
cídentaliter
quouís
modo
predícatur
.
Síc
omne
vníuerfale
vníuocé
dicitur
de
quolibet
fub
ijdbili.
Terrig
nonnunquam
fumírur,fed
rarenter
admodum,pro
eo
duntaxat,quod
plura
fignificat,
de
quibus
neceffaríó
praedicat,
fiue
íd
eflentialirer
fiat,
fiue
accidencaliter.Quomo
do
víus
eft
alicubi
Porph.vníuoca
praedicatione
ín
fuis
quíng
vniuerfalíum
comunitatibus,
..
Quarto
proptié
fumitur
pro
nomíne
plura
fignifícante,de
quíbus
natü
eft
predicari
fecun
dü
vnam
&
eadem
rationem
illís
eflentialíter
copetente,vt
animal
refpe&tu
homínis
&
equi,
coloratü
refpectu
albi
&
nigrínon
auté
hominis
X
parietís,
Totídé
etia
modiís
vniuocatum
íj
diftinguendum
E
ed
"
dE
J-
Quid
fub-
ftantia.
-
,
.
972
4i
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
Éinitío
vníuocorum
manífefta
eft
ex
declaratione
defínítionís
zequíuocorum,excepta
vltíma
partícula,cuíus
tamen
fenfum
eríam
fuperíus
fatísíndícauímus.]Nam
ea
dícuntur
habere
can
dem
fubftantíae
rationem
fecundum
nomen,qua
communicant
ín
eadem
fübftantía
per
no^
men
fignificara,cuíus
definitio
vel.
conceptus
eft
vnus
X
idem,
vt
homo
&
equus
commurii
cantín
re
fignifícata
per
nomen
anímal,que
eft
corum
fubftatía;quía
eft
pars
effentialís
vcri
uíqg,
cuíus
defínitio
eft
eadem
ratío
fub(tantize
amborum
fecundü
nomen
fignificatae,
Parti
cula
(fubftantia)
addítur
huic
defínítíoni
eadem
ratione;qua
fuperíorí
adiecta
fuitj)nempe
vr
ab
ea
feparer
diuerfa
fubíecta
,
de
quibus
propríum
alíquod
aut
accidens
eadém
ratíone
dí
cítur,
vill
annes
&
Petrus
dicuntur
eadem
ratíone
rifibiles,albi,aut
nigri.
V
erüm
ea
ratío
no
e(t
ratíofubftantíz
ipforum
fecundum
nomen,
fed
accidentis
aut
propríj.
V.nde
fi
quís
affig
net
vtríufcs
ratíonem
fecundumillud
nómen;no
a(fignabit
rationem
fubftatiz
ipforum
quid
vtercp
íit;fed
qualís,
3
ideo
fecluduntura
definitíone
vníuocorum.
Sunt
tamen
quí
admít^
tant,
vníuoca
darírefpe&u
cuiufuís
vníuerfalis,eenerís.fpeciefdifferentie,
propríj,&
accíden
xis.verüm
hí
necs
verba
definitionis
ínrelligunt,necg
attendunt
quíd
Ariftoteles
ín
progret2
fu
dícat.
A
(fignantur
ígitur
vniuocà
rantumrefpeau
tríü
priorü
predicabilium,eenerísfpe^
'&ící,
&
differentíx,
€
non
refpecu
proprif
SC
accidentís.Reddens
autem
huius
definitionis
exe
*mpla
Boetius
dicítjnon
modo
fpecíes
plures
reípe&tu
fui
generís
vníuocas
elfe
(res
inquam
xeípectu
figníi)fed
&
fpeciem
vna
cum
genere
vniuocam
efle
refpe&u
nomínísquod
illi
se^
e
nerí
pofitum
eft,
vt
non
cantum
hominem
€
equum
vníuocata
effe
cerminí
animal
arg:
fimi
les
fpecies
,
fed-X
hominetn
X
ípfum
anímal.
INam,
inquít,
€
homo
&
anímal
anímalía
*:
nuncupantur
,fecundumiígitur
commune
nomen,
íi
vtrumque
defínías;dícís
anímal
effe
fub
ftantiam
anímatamatcg
fenfibilem,homínem
quóque
fecundum
íd
quod
eft
anímal,fi
fubfta
tíam
animatam
fenfibilem
díxeris,nihilín
eo
falfitatis
inuenies.
Sicille,
Quemfi
fequi
pla
'&eat,
concedendum
erit,aliquam
praedícationem
(quam
identícam
vocare
folent)
vníuocá
"Denomina^
quóque
efTe,
vt
anímal
eft
anímal.
Sed
iam
ad
reliqua
tranfeundum,
|.
Denomínatíuorü
tiuorum
de
definttío
apud
Arift.haec
eft.
Denomínatiua
dicuntur
,
quzecunq;
ab
alíquo,
folo
cafu
diffe^
Rhidiud
rentía,
fecundum
nomen
liabent
appellationem
:
Qux
vt
magis
euadar
perfípícua;(cíenda
aumaswum
Cft,
denomínatíuum
nomen
generaliter
fumprum
nihil
alíud
effejquàm
concretum
accídéta
-
Jejhoc
eft,
quod
accídentaría
aliquam
fignificat
formam,ratione
cuíus
aut
extrínfecus
aut
ín
trinfecus
de
fubíe&to
quopíam
praedicatur,
vt
album,f.
edens,(tudíofum,currere;&£,Díxímus
concretum;Nam
abftracta
nion
funr
vnd
denominatíua,nec;
denomínatíue
poffunrpredíca
Denomina,
I
Veruncamen
abftractü
ipfum
nonnuili
denominans
vocauére;alíts
eam
appellatione
for
Denomina-
ma
potius
fignificatze
aflcribentibus,
-Denomínatum
vero
ea
eft
res,de
qua
denomínatíuts
4um,
praedícatur,
vc
homo;aut
lapís..
Díxímus
etiam
accídentale,
quod
noftra
fententía
nomina
j
hecaqueum;terreum,
lapideum;humanum,
ratíonale,
fenfibile,
&
íd
genus
alía
,
fubftanti^
.
as,
vel
fubftantíales
dífferentías
fignificantíadenominatíua
míním?
fint
licet
ipfa
denomi^
natiuorum
formam
,
&€
nonnullum
ímítamen
habere
non
negemus.
Quod
f
quís
ín
conz
|
raríum
velit
contendere,cedemus
cítíus
quint
contentíofe
repugnabímus.
Illud
tamenad
ir
uertat,
quod
autores
tradunt,
ín
hoc
potiflimum
ab
Aríftotele
denomínatíua
cíIe
tractata,
vt
cognofcamus,omnía
accídentía
ad
fubftantíam
quandam
redu&ionem
habere
quare^
nus
de
ea
ín
concreto
praedicantur,
nimirum
denominatíua
ípfa
ín
accidentíum
erece
nu
merantes.
Porro
vocabulo
accídenralís,híc
non
tam
proprie
vtimur,vt
tantum
quint
prae
-
dícabile
contíneat,fed
ad
omnía
quae
fubíe&o
cuípíam
ínhzrere
poffunt,
extendímus,fiue
ea,
fingularía
exiftant,fiue
comunia,liue
propría,
fiue
non.
Addidimus
quoq;
(aut
extrínfecus)
'Avguftinus
quod
Auguftinus
dicat
confilíum
a
fapientía
fapiens
dicí
denominatiue,
quum
ramen
confi
-..
lionon
ínfit
fapientía,fed
confulentis
ingenio
feu
rationí,
—
Eft
autem
tríplex
denomína
Denomina-
tíuum.INam
aut
nomine
feu
voce
fola,
quippiam
denomínaríuum
dicitur.
aut
re
feu
figni"
tiui
triplex
fícatione
tanrum,aut
vtrog;
pariter,
Denominatíuum
voce
tanum
eft
concrerum,curn
ab^
:
ftra&o
quopíam
,
voce
quidem
conueniens
ín
inítío,&
differens
in
fine,
cum
quo
ramen
non
|
fienificar
candem
accídentaríam
formam,
vt
ftudiofus,dum
eum
qui
virtute
praeditus
eft
fig
*
nifícatjnomíne
tenus
quidem
cum
abftra&o
ftudium
confentit,fed
tamen
fienificatu
diffidet
Denomina-
Iaxime,
Denominatiuum
fienificatione
rantum,
eft
concretum
accidentale,
non
habens
tiui
fignifi-
impolitumabftractum
candemformam
fignificans,cum
quoín
pr
incipio
conueniat,&
diffe"
cadione
t
rac
cexminatione,
Id
autem
tripliciter
contingere
aflolet,
Prímo
cum
formo»
nullum
omnino
i
«(i
nomen
3
di(tíneuendum
erít,
Suntenim
vniuocans&
vníuocatum
relatíua.De
defínitohuius
fecunde
|
definitionis
eade
habenda
eft
ratío,quae
dezequíuocís
ab
Aríft.defcríptis.Pené
aurem
tota
de
.-
IS
in
fubíe&o
eft
ficnificar,
habetqg
fe
*
"oe
:
COMMENTARIA.
-
43
eft
nomen
abftractum
impofitum,quomodo
curfor
&
pugilator,quando
naturales
potentías
fignificant,
denomínatíua
dícuntur
Íienifícatione
tantum.
Secundo,
quando
forma
accide
talipofitum
quídem
eft
nomen
abítractum,fed
ipfum
non
conuenit
ín
príncípio
dí&ionis
cü
concreto,vt
ftudiofus
ad
vírrutem
relatus;albus
ad
candorem.
Hos
duos
modos
mox
a
de
finitíone
qualíum
expreffitipfe
Arift,
"Tertío
modo,quando
ínter
abftra&tum
&
concretum
eandem
formam
fignificantia
tantus
eft
in
dí&ione
confcnfus,vt
nec
terminationibus
quíde
,
.-..
inter
fediftínguantur.
Te(teeríím
Boetio;mulier
non
dícítur
denomínatíué
grammatícaa
grà
4
iui
matíca;neg;
fecundum
Augufítinum
denomínatíue
dicuntur
a
fapíentía,
verba
fa
pientía,
.
EgidiusRo
Huius
tamen
contraríum
Egídius
Romanus
cum
alijs
pleríícs
fuftinet,fatis
efle
arbitrans,vt
manus,
concrerum
dícatur
denominatíué
fecundum
vocem,
fi
ipfum
vel
eius
fynonymum
code
'klinium
ab
abítracto
ínfinedifcrepet./
Denomíuatiuum
voce
&fignificationefimil
eft
co^
—
E
cretum,cuí
refpondet
ab(tra&um
eandem
formam
defignans,
cum
quo
ín
príncipio
coucnit,
&
differt
terminatione,
vt
album
ad
albedínem,fapíens
ad
fapientíam,ftudíofus
pro
diligen
2
:
:
r
2
r
)
1
:
:
e
tí
ad
ftudíum,Neq;
ením
abfurdum
eft,ídem
efle
varié
denomínatiutm
comparatíone
diuer
Vas
forum,
|
Ad
denominatíuorum
ígitur
propofitam
definitionem
redeuntes,
dícímus
ea
defit
:
niri;que
funt
denominatiua
nominis
&
rei,
vel
alíter,voce
&
fignificatione
fimul
,
eo
quod
——
us
cognítis
haud
difficulter
alía
etiam
quae
ímperfectíus
denomínatiuí
naturam
partícipát,
cognoící
poffunt,
INam
(vt
recte
dicít
Faber)deífs
quse
maximé
ralía
funt,
precipua
apud
Ariít.determínationis
cura
effefolet.
An
vero
definiantur
duntaxat
denominaríua
eiufdem
enominantis/facilé
ex
praecedentibus
colligítur
refponfio.
Si
fubftantíalia
concreta,
fecun^
Iacobus
F.
ber.
concreta
accídentalía,vt
hic
habeatur
fenius.
Denomínatíua
dícuntur
accidentalía
concre^
.3
urn
ea
quae
ante
díximus
a
definitione
feparare
voles,
íntellige
nomen
(
quzccungj)
referre
cxge*
ta,guecüqgab
alíquo,&€.
—
Ablatíuus(alíquo)accípitur
proabftra&o.
INomé
Solo
exclufio
Í
nemdeíígnatnóomnimodam,fed
límítatam.
Per
cafum
autem,;praetermí(lis
quorüdam
ali
orurn
fententíjs
,íntellígímus
termínationem
.
hocením
oportet
ipfummet
denomínatiuum
a
fuo
abftra&o
difcrepare;neqg
fatís
eft
vc
ín
aliud
genus.velipfum
transformatum
fic
diffe^
7
rat,
Quarea
definitione
reíe&ta
funt
omnía
denomiínatíua
fignificatíone
tantum,
prímo
aut:
tertío
modo.Q
uz
vero
fecundo
modo
continebantur,
non
folo
cafu
ab
abftra&is
difcrepat,
fed
X
príncípio.Per
Appellationem
quídnamaccípítdum
fit
ín
fine
definitionis,
díuerfe
func
interpretü
fententíoe
,
Quibufdà
placet,appellationem
hic
effe
deríuationem
quandam,
non
quomodo
grammatící
tradunt
abftra&tum
a
concreto
fierí;vt
íuftitíam
a
geniríuo
fufti,
fed
veluti
effe&tus
a
fua
caufajac
a
priore
defluit
pofteríus.
Significat
ením
abftra&um
forma
per
fe,non
vt
eft
in
fuo
fubícéto,
habeto;
fe
tang
formalíscaufa.
Concretum
vero
eandem,
vt
.
|
t
vti
caufz
formalís
cffe&us
atqg
quoddam
compofitum.
Alij
per
appellationem
íntelligunt
accídentaríam
praedícatíonem,quam
dicuntur
denomí
natiua
habere
fecundumnomen;quod
ipfarn
habeant
ratíoné
forme
per
abftra&ü
defignate.
Hic
dícendi
modus
fatis
cofonac
illi
accidentium
ad
fubftantías
redu&tioni
,
quam
hoc
loco
tacité
innuere
Philofophi
tradunt
expofitores..
Trium
íam
expofirarü
defínitionum
praecí
£quocorü
pua
hoc
loco
tradítur
effe
vtilítas
&
fructus,vt
intelligamus,nulli
zequíuoco
dum
sequíuocé
yniuocori
capitur,locü
effe
ín
praedícamento,propterea
q;non
vna
quadam
ac
derermínara
contenti
&
denomi-
eít
fienificatione.
V
niuoca
veró
omnía
eiufdem
ínter
fe
ordínis
effejatcp
etíam
cum
fuís
vní^
spese
uocanribus;
Porró
denomínatíua
díre&é
ín
eadem
claffe
cum
denominantibus
formis
fibí
juin.
correfpondentíbus
cohxrere,
per
accidens
veró
dumtaxat
ad
praedicamenta
denominatorü
referri,
A
quínas
alicubi
fentíre
vídetur,concreta
accidentaría
&
quguís
abftracta
vltíma
ab
Thomas,
firactione
reductíué
tantum
ad
predicamentorum
ordínes
pertínere
,
Praeter
hzc
autem,dí^
&orum
antepraedícamentorum
cognítio
ad
plerofcg
obfcuríores
paffus
per
vníuerfamiogi^
Cam,.ficubi
aequíuocorum;vníuocorum,aut
denominariuorum
inciderít
métío,
percipíendos
plurímum
adferet
adiumentí..
^
Híc
notandum
poftremo
,tríplícem
fecundum
ea
pra
Triplex
pre
cationem
diftínguí
folere.
V
nam
eequíuocam,ín
qua
praedícatur
zequiuocum
nomen
aequi
Cicatio-
^
JL
:
ey
4Equiuocde
—
—
uoce
acceptum
de
aliquo
fuorum
fignificatorum,vt
canislatrans
eft
canís,pí&ura
eft
homo,
1
-
uncaurem
zequíuoce
capítur
eequiuocum,
quando
pro
pluribus
fienificatís
inconiunctim.
fumitur,
V
eypi
gratía,(i
aequíuocé
accipiatur
fubíe&um
huíus,canis
eft
albus,fenfus
erít,ca^
|
nislatrans,canis
marínus,canisfydereus
eft
albus.
quofit)huiufmodi
orationes
propríé
no
effe
R4
enunciationes,
Sed
dehocín
libro
Peri
Herm.plura.
Alíter,&(nifallamur)rectius
dícímus,
nomen
cquíuocé
capi
relatione
facta
ad
díuerías
oratíones,ín
quíbus
fecundum
alíam
&
alí
,
ponitur
fignificationem,
Secunda
eft
praedicatio
—
qua
fcilicet
predícacur
eo
Vniuoc.
OU
'
iiij
9
t
J
»
pP
TM
1
i
WE
M
^
d
*
44
C.
IN
OTRSEDICAMENTTA
ARIST.*
Denomin-
de
fuo
vniuocato,vt
Socrates
eft
homo,
homo
eftanímal,homo
eft
ratíonalís,
.
Tertía
eft
de
eue
nomínatíua
praedícatío,
quae
tum
propríé
fit,
quando
denamínatíuüi
voce
&
fignifícatione
|t
fimul
de
fuo
praedicatur
denominato,
vt
homo
eft
do&us,paríes
videtur,
Eotutn
Secundi
capitis,continentis
duas
diuifionesante-
!
di
.
predicamentalesfcholia,
«cadis
qua
l^
:
:
151
'
;
3x
VIA
Símplícíum
tantum
vocum
ín
hoc
predícamentorü
opere
habenda
eft
con^
cuntur
fideratío,ídeo
diuifione
quadam
íncomplexas
voces
fignifícatiuas
a
complexis,quae
e
predícamentís
exclufefunromnes,dilfeparare
curauít
Philofophus
.
Eorum
(inquiens)
quae
Priorantep
dícuntur;alía
fecundum
complexionem
dícuntur;alía
vero
finecomplexíone.
Cuius
quídée
,
dicamenta-
diui(ionís
díuifum
fumítur
pro
vocibusad
placitum
fignifícatiuis.nam
hae
proprifffime
dícüi
V;
diuifio.
^"
agr
P
A
PV
:
*
curjid
eft;proferuntur,Q
uare
a
díuifo
feparata
funt
omnía
fyncategoremata;hoc
eft,configni
ficatíue
d&&tiíunculg,quales
funt
coiunctiones,prepofitiones,
&
plerag;
aduerbía.
Siue
aure
ad
voces
íolas
díuifum
contrahamus,
fiue
ad
fcrípturas
etíam
extendamus
X
conceptus
,
paruá
fané
retulerít
,
Sunt
ením
haec
tría
ín
iftiu(modi
femiper
parí
lege
connexa.
Ab
hac
diuifio^
j
1
inper
parirg
:
ne
reífcere
folemus
eas
voces,
quae
non
vnaefüntjid
eft,
vnícum
fenfum
non
obtínent.Quare
Ares
ds
eequíuoca
zequíuocé
accepta
proprie
non
erunt
incomplexa,;nec
amphibologícoe
orgtiones
7
complexa
erunt.
In
caufa
eft,quod
ex
hísita
fumptis,
non
poffit
fieri
enüciario
vna;
fed
plu
2
res,de
qua
reín
fequenti
líbro
latíus.
INeq;
ením
refpondet
illis
vnus
conceptus
vel
fimplex
NS
4
...
vel
complexus;fed
plures
non
conftituentes
vnum
íntegrum
conceptum.
V
erüm
X
hoc
ad
EC"
Complex
2tium
pertínet
locum.
Pro
íntelligentía
autem
integríore
membrorum
huíufmodi
diuifio^
GeUTPON
ai.
nis
diftngui
confueuír
triplex
complexum.
INam
quoddam
eft
complexum
voce
tantum,
Nelex
icóple-
Et
eft
terminus
fecundum
vocemcoinpofitusex
pluribus
di&ionibus
fignifícatiuis,cuitamen
efl,
án
mente
vnicus
refpondet
€
fimplex
conceptus,vt
corpus
animatum,
quando
círcumlocuti
wéaccipitur,quomodo
cft
genus
fubalternum
praedicamentí
fubftantíze
,
Ob
penuríam
ením
fimplícíum
vocum,cogímur
nonnund
compofitís
loco
íllorum
non
ímpofitorum
vti,no
qui
Vdem
vt
príftíínam
fuam,hoc
eft,
complexam
retíneant
fignificatíonem
(nam
fíc
non
alíud
cg
*oratíones
verae;
complexa
forent)
fed
vt
eandem
plané
tubeant
functíonem;qua
fungeren^
zur
nomína
íncomplexa,(i
effent
impofita.Haec
alio
nomíne
di&a
funt,íncomplexafignifíca
tione
tantum.
Complexum
fola
fignificatione;fiue(quod
ín
ídem
redib)íncomplexum
vo^
:
ce
tantum
eft,quod
ín
voce
quídemfimplícítatem
cu(todit
nec;
ex
fíenificariua
dictione
con
flatum
eítfed
tamen
ín
mente
conceptum
habet
non
alíum,£
fí
complexum
forct,vt
verbü
ámperfonale-currítur,]Nam
hoc
cum
veré
aut
falfé
fignificet,
non
fimplícem
,fed
complexa
neceffarió
arguitur
habere
conceptum.
Tale
etíam
eft
nomen
nemo,
fi
(quod
vulgo
rece
pirum
eft)ipfi
complexus
refpondeat
conceptus
ídem,quí
huic
oratíoni
nullus
homo,quod
addimus.INam
tantus
eft
noftrí
íntelle&us
vigor
&
perfe&ío,
vt
ea
qug
aliàs
feparatím
diuer
fis
comprehendebat
conceptibus,
vníca
etíam
(ímplicícg
noríone
complecti
poflit,líce
res
finz
alíoqui
loge
ab
inuicem
dilerepantes.
Caeterüm
iftud'ad
aliü
pertíner
locü
declarareCóple^
xum
voce
fimul
&
fignificatione,eft
vox
cópofita
ex
pluribus
di&ionibus
fignificatiuisfecá
dum
leges
aítís
grammatícee
conftru&is,
vel
vna
fignifícatiua
&
altera
coníignificaciua,cui
án
mente
refpondet
conceptus
complexus,
vt
homo
fedet;homo
&
equus;homo
albus,
om^
nís
homo,ad
patrem,&
fimiles
orationes
congruc.
INam
folcecifmí,
ne
oratíones
quídem
vel
complexa
vocarí
merentur,quum
ín
eís
pocius
fit
di&ionum
confufio
ageregatíoc;
quedam,
&
conftru&ío
legítíma.Incomplexum
voce
&
fignificatione
paríter,e(t
dictio
fimplex
cui
re^
|
ipondet
fimplex
incompofituag
conceptus,vt
homo,equus,
fortis,
fortiter,
currit;
ambulat.
E
Haec
enímomnía,licert
quodammodo
res
plures
fignifícenr,eas
tamen
vníco
fimpliciq;
con^
cludunt
conceptu.
Quare
fuperuacanea
iam
eft
illa
difcepratio,quam
nonnullí
huc
inuexe^
zunt;fint
ne
concreta
nomína,verbacr,
íncomplexa;an
complexa?quüipfe
Arift.
nobisa
per
|
tiffíme
illam
quaeftíonem
fuis
difloluerit
exemplis.
INeq;
magni
momenti
eft
quod
adferunt,
C
-
album
ídem
valerequod
habens
albedinem,
íta
de
alijs
concretis.Id
ením
íí
modà
verum
|
erít,non
ad
fignificaríonem,fed
conuertibílitatem
duntaxar
eft
referendum,quem
admodum
etiam
de
homine
&
rationali
dicere
lícer.Conuertuntur
enim
ínter
fe
mutuo
horum
fignifíca
tiones
fed
non
ob
id
contínue
eafdem
efTe
oporter,eo
quód
res
vna
multímode
poffit
confy^
Rv
derari.His
íta
declaratisdícimus,príore
huíus
díuilionis
membro
conríneri
propríé
ea,
que
ta
voce
&
fienificaríone
funt
complexa,
reductíue
ecíam
complexa
fignifícatione,
Sub
pofterio
reautem
comprehenduntur
incomplexa
fignifícatione
&
voce
fimul,
&
etiam
fignificacione
rami
INam
neg
heec
a
praddicamentoriü
exulant
ordinibus,
eo
quód
faltem
ín
mente
dican£
fine
com
-—7
^
DEC
d
ia.
i
:
C
e:
(QC
nem,
i
|
(COMMENTARIA:
3i
fine
complexione;Porró
complexío
proprie
eft
plurium
fignificatiuarum
vocum
apta
com^
pofitío,
Idem
in
fcripturis
quog;
&
conceptibus
accipiendum
eft,
iuxta
vulgarem
arc
hís
ín
Ícholís
receptam
opíníonem.
Sed
de
hac
re
alibi
fortaffis
commodíus.
S
Alteram
díuifíonem
ín
antepraedicamentis
affign
auít
Arífto.quadrímembrem
hanc,Eorii
qu
funt,alía
de
fubíe&o
quoda
dícuntur,ín
fubie&o
vero
nullo
funt.
Alía
ín
fubiecto
funt,
de
fübíe&o
veró
nullo
dicuntur.
Alíà
&
de
fubie&o
dícuntur,
&
ín
fubie&to
funt.
Alía
ve^
1
neg
ín
fubíc&o
funr,
ned;
de
fubie&o
dícuntur,
qua
quídem
díuifione
,
lícet
aneuftillima
atcp
breuíffima
(fi
Boetío
creditur)
omníum
fermonum
multítudínem
varieracemoy
cople^
xus
eft.ficur
ex
progreffu
liquídg
conftabit.
Quand
autem
Albertus
eam
fentire
videatur,
eíIe
generis
in
fuas
fpecies;nos
ramen
re
penficulatius
examínata,analogi
potius
(vía
díxe
rimus)ín
fuorum
analogatorum
proprietates;partím
re
ípfa,partím
ex
intellectus
confídera
tione
illis
competentes
,
putamus
effe
díuifionem,
maxíme
fi
entis
analogíam
ad
fubftanti^
am
&
accidens
ftatuere
velimus.
INam
effe
ín
fubíe&o
vel
non
efle;rcbus
ex
fuapte
conue^
nít
natura,
citra
omnem
íntellectus
noftrí
operam.
At
dici
defubíecto
X
non
dící,quemad^
modum&G&
vniuerfalítas
ipfa
&
partícularítasnon
nififecundum
mentis
noftrae
quandam
có
fyderatíonem
proueníunt,vtín
Porphyríanz
Ifagoges
fcholíjs
índicabamus.
Omníno
aut
rerum
ipfarum,non
termínorum
hanc
cfle
díftríbutionem
fegregationemqg,
eft
confentaneü,
tametfi
alíter
exiftimanitium
fententías
non
omníno
reijcimus,
Lícebít
autem,ipfam
ín
du^
as
bímenibres
diuifiones
redigere;ad
hune
modum,
Eorum
qua
funt,quadam
funt
ín
fubíe^
cto;alía
veró
míhíme,
Et-eorum
qua
funt,quadam
de
nullo
fubíe&o,
quaedam
de
aliquo
di
cuntur
fubíe&o.Ex
quarum
duarum
membrís
varié
congregatis,
hanc
vnam
conflauit
Arí
ftoteles,
vniueríam
rerum
omnigenarum
cógeríem
breuibus
termínis
concludentem.INam
prímo
membro
centínentu:s
vniuerfales
fubftantiz,vchomo,lapiís.
Secundó
partícularía
ac
cidentía,
velut
haec
grammatíca;haec
línea,
híc
color.
Probar
autem
Aríft.ín
litera,
quenda
coloit
effe
ín
corpore
vt
in
fubíc&o,quia
omnís
color
íta
ín
corpore
eft
fortaffe
nequís
ve
terum
quorundam
phílofophorum
fententía
delufus,arbitretur
colorem
non
veram
effe
xe,
fed
apparentíam
rei
duntaxat.
Coeterünr
dicta
probatio,non
efta
príorí;ac
fecundum
rer
Pofterior
antepredica
mentalis
di
uifio,
Boetius.
Albertus
ordinem
probatíua.
Vt
enim
ín
communitatibus
praedicabilium
habet
Porphyrius;acciden
tía
communiía
príus
ínfunt
fingularibus,d
eorum
fuperioribus.
Sed
hoc
fciendum
eft
obiter,
coniunctiones
caufales
ením,quía,nam,quoníam,non
femper
apud
autores
cauíam
ínfínua^
re
reí
probandse,
cur
ipfa
fit
aut
ita
(e
habeat,
fed
cur
nos
corueníat
credere,eam
íta
habere,,
TTertíum
membrum
contínet
vniuerfalia
accídentía,vt
erámmatícam,vírtutem.Quuarü
fin^
gulares
fubftantías,quales
funt
Demofthenes,Bucephalus,Ifter.Suntqs
hac
ipfa
mébra
aptif^
íime
deícriptiones
corum
,
quz
in
ipfis
díximus
comprehendi.
Eft
enim
fubftantía
vníuerfa
lis(largiüs
accepto
vocabulo
fubftantíz,
à
dum
eft
generaliffimum
prímí
predíeaméti)quae
quum
de
fubíe&to
quodam
dícatur,ín
fubie&o
ramen
mínimé
eft.
A.ccidens
fingulare,quod
eft
quídem
ín
fubiecto,fed
tamen
defubíe&o
non
dícítur.
Vniuerfale
vero
accídens,
quod
&
deíubíe&o
dícítur,&
eft
ín
fubíie&o.Partícularís
autem
fiue
prima
fubftantia,
que
necp
ín
fub^
iecto
eft,neq:
de
fubíe&o
dícítur,qua
definiendí
ratione
vtítur
ipfe
Philofophus
in
fequétí
tra
&atu.Eodem
modo
ex
duabus
illis
bimembríbus
díuifiunculis,colligende
funt
fubftanríe
&
accidentis
vniuerfalís
&
fíngularís
definitiones
.
Declarantur
hacc
omnía
fuliffimeapud
Boe
poetius.
tíumin
enarrationibus
Categoríarum
Arift.
Ceterám
hoc
non
eft
ignorandum,
etíam
díf
ferentías
(ubftantíales
hifce
membrís
comprehenías
effe;fimilíter
&
materiam
&
formá
phyfi
cas,
vníuerfales
quidé,prímo,fingulares
vero,quarto;nilí
ea
fola
quae
in
praedicamentalíbus
ordínibus
dírecté
collocantur,híc
recipere
velimus,
Veruntamen
res
fi&títíoe
quae
omníno
effe
nequeunt,vt
Chymera,fphynx,hircoceruus,fimiíter
&
quae
cum
complexione
dícuntur,
proríus
funt
à
diuifione
fecunda
repudíandae,
quemádmodum
ex
diuifo
eíus,&
connexione
ad
pracedenten
facilé
anímaduertítur,
Anautem
horum
membrorum
íta
pluralíter
pro^
latorum
quaternaríus
numerus
fatís
fíran
non,fed
oporteat
díuifionera
toram
ad
fingularé
numerum
redígere,an
fub
membris
fimplíciner
exprelfis,alía
quaedam
ex
hís
commixrafub
intelligere
ficut
alibi
frequenter
accidere
folet,
videmusa
curíofís
in
quae(tionem
verfum
ef^
fe,
quorum
vorís
ne
vbíq;
deeffe
videamur,
di&iciliorefcg
nodos
percurrere
vel
declinare
po^
tíusq
diffoluere
poffe;paucis
noftrá
fuper
hac
re
fententíà
nó
erauabimur
aperire.
Affirma
nus
igitur,
in
pracfentí
díuifione
nihil
opus
efIe
pluríum
membrorum
addítione
vel
fubín^
tellectioriescp
id
in
alijs
plerifcg,
praefertim
quando
membra
omniía
affirmatíue
exprímunt,
'
fit
neceflaríum,
|
Sí
quis
ergo
Íciícitetur
fub
quoto
membro
contineantur
homo
&
fcíentía,
»
:
Socrates
ks
IN
PREDICAMENTA
ARIS$T.
Socrates
&
albedo.
Refpondebímus,ílla
quidem
prímo
membro
comprehendí,eo
quód
de
fubíe&ís
quibufdam
dícantur;ín
fubíectís
vero
non
funt,
Nam
homo
non
eft
ín
fubíe&o,er^
£o
homo
&
fcíentía
non
funt
ín
fubíe&o.Hec
verà
quarto
continerí,
co
quód
nec;
ín
fubie^
&o
fint;necg
de
fubiecto
dícaritur
,
quía
Socratí
neutrum
iftorum
comperít.
Quod
fi
quís.ob
Obicio.
.
íjciat,
Sí
bona
eft
confecutío,Socrates
non
eft
ín
fubiec&to;ergo
Socrates
&
albedo
ín
fubíecto
non
funt,proba
erít
&
ifta,
hec
albédo
nó
contínetur
quarto
mébro,ergo
Socrates
&
hec
dlbe
2.
parte
copulatíad
totum
negatíue.
Hanc
perplexam
quzftíonem
inuolutamc
difficultate,
Diluio,
—
paucís
expedíentes
dícímus,
probari
firmamgqg
effe
argumeptationem
negatiuama
parte
co^
ulatí
ad
totum,
quando
predícatum
eft
huíulmodi
;
vc
ipfum
fecundum
fe
vel
ín
fineularé
numerum
transformatum,vnícuique
partíumfienificctur
attríbuí,fícut
accídít
ín
noftris
illis
confequentifs,
V
erüm
vbi
predicatüi
huiufmodinon
eft,tii
non
obtínere
robur.
Verbi
gra^
zía,recte
fequitur,
Ioannes
non
eft
albus,ereo
Ioannes
&
Petrus
non
funt
albi,|Nam
quí
dícít
Ioantiem
&
Petrum
effe
albos,
vtrique
índubíé
albedine
attríbuít.
Fíerí
ením
alíter
nequit
vt
albí
finr.
Non
confequítur
auté,vas
partím
víno
partím
aererefertum,
non
ímplet
aer,
ergo
tale
vas
non
ímplent
aer&
vínG,
INam
qui
dícít
vínum
G&
aerem
replere
vas,non
attri
buit
vtricg
partíum
fubíecti
ímpletíonem
vafis,fed
ambobus
paríter
acceptís.Fateor
tamen
huiufcemodi
propofitíones
diftínguí
poffe
ín
duplice
fenfum,
ficat
&
hanc
,duo
&
tria
func
zequalía;funt
quíncp,vt
ín
Blenchis,quum
de
compofitíone
ac
diuifione
agetur,
latíus
eft
de^
clarandum.
Vtergó
ad
rem
redeamus,contíneri
fub
hoc
aut
illo
mébro
prefentís
díuifionís
«^
.
$rapluralíteraffignatae,non
attribuitur
vnf
cuípíamreí
fed
pluribus
fimul
acceptis;atcg
hinc
ficcur
non
procedat
índucta
obíectío,
V
erüm
hec
extra
ordinem,
velut
ex
díuerticulo;
dicta
fint,
Pendet
autem
íam
declarat
diuifionís
íntellígentía,omníno
ex
duobus
que
modóre
fiant
declaranda,nempequíd
fit
de
fubie&o
díci,&
quid
efle
infubie&o.Quí
hoec
terminis
af2
fcríbunr,dící
de
fubíe&to
definiunt,
predícarí
de
effentíalíter
fubifcibili,
Effe
vero
ín
fubíeto,
w
predicarí
accídentalíter
de
termíno
fignifícante
formae
ínhaerentís
fubíe&um
,
INos,
quibus
.
fermo
de
rebus
hocloco
magis
placer,
definimus
íd
defubie&o
díci,
quod
de
alíquo
effent»
alíter
predícatur,nonvtfignum,fed
vt
fignatum,;vt
anímalitas
dicitur
de
fubiecto;nempeSa
crate,&
ratíonalíras
de
homíne,cum
dícímus
Socrates
eft
anímal,&
hamo
eft
rationalis,
Effe
autem
ín
fubíecto,
eft
inhaerere
cuípíam
ficut
albedo
&
dulcedo
ínhzerent
la&i
,
&
rifibilíaa
-homíní.Omne
ením&
folum
áccidens
predícamentale,
hoc
eft,
non
tantum
predícabile,
fed
&
id
quod
propríum
eft;pertínetg
aliquo
modo
ad
predícamenrorti
aliquod,ín
fubiecto
eft,
Porro
ípfemet
quoq:
Philofophus,ne
mínus-fatísfecííTe
ftudiofo
le&ori
fortaffe
víderetur,que
ESAE.
nam
dicat
efle
ín
fubie&o;hifce
verbis
expofuít.Effe
ín
fubíe&o
díco,quod
cum,&C.Ex
qui^
abiedo
dA
bus
hec
elieítur
qe
,
Ens
ín
fubíecto
eft,
quod
cum
in
alíquo
it,
no
ficut
queda
pars,
fcriptio,
impollibile
eft
efle
fine
eo
ín
quo
eft;ad
cuíus
euídentíorem
notítíam,
vifum
eft
breuiter
o&o
-
modos
quibus
alíquíd
alteríineffevulgG
dicere
folemus,
iuxta
Aríftor,
in
quarto
Phyficorü
enumeratíonemrecenfere,
—
Prímoítacg
modo
dicimus
partem
íntegralem
fuo
inelfe
toti,
vt
manuí
díoítum,dificio
parietes,
Secundototum
integrale
in
partíbus.
Sic
S.
Iob
dicit
fc
ín
carne
fua
vifurum
deum.
^
Tertíofpeciemin
genere
,
Ev
ín
vniuerfunvomne
compofí^
-.
tum
ín
fua
parte
effentíali,fic
homo
eft
ín
aníimali,in
rationalí,in
anima
quóque;atq;
matería.
x
-
Quarto
genus
ín
fpecíe,
&
omnem
effentíalem
partem
fuo
compofito,
vt
anímal
&
animá
atq;corpus
homíni,coloremalbedíní,
|Quíntoformam
in
matería.
Quí
modus
in
duos
mi
rius
communes
fcindítur,prout
duplex
eft
forma,
INam
aliter
forma
effentíalis
(quam
vo
cantínformantem)íneft
fue
materíc
,
cum
qua
vnum
pet
fe
conftítuít,
vt
aníma
corporí
ho
rinís,alíteraccídentaría
forma(quarh
ínherere
dícimus)fuo
íneft
fubíe&o,vt
albedo
hominí,
Hec
ením
vnum
quiddam
cum
co
cuiíneft,non
componit;quod
illa
facít.(ed
reí
iam
confum
matx,velutiforínfecusaccídít,
.Sexto
modo
efteffectus
ín
fua
effíciente
caufa
,
vt
rcgímen
reípublice
ín
rege,calor
ín
pipere.Síc
dícícur
ín
víno
effe
luxuría.,
Septímo
modo
in
caufa
..
finali
eft
ffnís
effe&us,vt
virtutesín
beacítudíne,
Oétauus
modus
eft,
fecundum
quem
quíp
píam
ín
locoeffe
dícitur;vt
vinum
ín
vafejhomínemín
theatro.
Verüm
huric
ín
duos
diftín
Boetius,
—XítBoetíus,nouem
facíensíneffendí
modos
.
INos
Aríftorelem
magis
Íequimur,
In
defínítío^
e
neígitur
éíus
quod
eft
ín
fubie&o;brimam
artículamfcilícet(quod
cum
ín
alíquo
fic)íntellíod
mus
generarím
de
quolíbet
dí&orum
modorum
.
Quamuís
ením
verbum
inelle
aequíuoce
fu
matur
illís
modis,poteft
tamen
nonnund
fumi(ficut
frequenter
ín
vulgarí
vfu
accídir)genera
liter,vt
quodammodo
vniuoce
plures
fuas
fignificationes
comprehendát,
aut
ctíam
omnes,
|
E
REQUE
es
|
fiuc
íd
do
eodem
míníme
continentur
,
Probatur
confequentía
a
fimili;
quía
vtrobíq:
procedítura
:
—-
EU
UM
M
T
COMMUNIUM
UMNGMUU€MRUMMUUM€MM€MMISKKMPMKMPPE
HM.
————————————E—————GUMWMM
RE
t
4-
c
9
c
ee
Seuls
aimed
diit
PG
SNESCAER
mags
ARS
Lu
RE
Fu
A
|
fere
poterít.Quid
autem
de
albedíne
communi,ea
íng,que&
in
fubie&o
eft,&
de
fubíe&o
dí
COMMENTARIA.
49
fiue
id
medíante
conceptu
effentíali
fíat,fiue
accidentarío
quopíam.
Id
quod
in
alijs
etiam
sequíuocís
fen
raro
vfu
venít,
Príncipio
ígitur
definitionis
exclufa
funt
ea,
quae
nullo
omní
no
modo
infunt..
Quando
fequitur(non
ficut
quadam
pars)intellíge
per
oppofitum,negy
fi^
€ut
quoddam
totum,neq;
etíam
tand
vnà
conftítuens
effentialiter
ídem
totum.
Quare
ex^
:
clufa
funt
omnía
quz
primo,fecundo,tertío,&
quarto
modis
íneffe
dícebamus,
imo
etía
quae
fecundum
príorem
partem
quintí.
^
Vlríma
definitionis
parte
reíjciuntur,
qua
ínfunt
fex
to,feptímo;aut
octauo
modis.
Nam
horum
vnumquodg,,
fine
eo
cui
fic
íneft;potcft
confifte
Boetfas.
re.
Hacc
fere
eft
Boetij
expofítío,quam
ille
magna
ex
parte
a
díuo
fumpfít
Auguftíno
,
ad^
Auguftinus
uerfus
quam
occurrunt
inftantíz.
Primo
enim
non
vídetur
hacc
definítío
omníbus
que
ín
Obie&io
fubíc&o
funt
veré
accommodari
poffe
,
Quía
albedinem
Socratis
pollibile
eft
effefine
coin
PHima-
—
»
quo
eft.
Poteft
ením
effe
fine
Socrate,
ergo
fine
coín
quo
eft.
Antecedens
probatur
,
quía
Socrate
mortuo,eíus
relinquítur
albedo
ín
cadauerefecundum
probabilem
opinionem
ínli
x
bro
de
generatione
&
corruptione,
ponentemídem
accídens
nonnunquamíngeníto
&cor^
—
—
^
!
4
FUpto
permanere,
Secundo
alijs
a
definito
vídetur
competere
fic
ínterpretata
defínirío,
Obie&iofe
/
,
INam
homo
ín
loco
eft,non
ficut
quadam
pars,X
fine
loco
effe
nonpoteft.
Deíndeínferi^
ex
uu
orcs
cali
ín
proxime
fuperioribus
funt
contenti,
Extra
quos
etíam
elIe
non
poffunt,
Sed
&
umo»
[i
10mo
&
cunc
creaturze
in
deo
funr,
non
vtíque
ín
toro
quodam
(fiquidem
Deus
fimplex
«(Ded
vt
ín
fine
fuo,
&
conferuatore,(íne
quo
omníno
nequeunt
confiítere.
Ettamen
con^
4
fiat
haec
non
effe
ín
fubíe&o,
Ad
priorem
obie&ionem
refpondendum
eft,
non
valere
cO
gefgoggo
—
-
fequentíam,
albedo
Socratís
poteft
effe
fine
Socrate,ergo
poteft
effe
fíne
eo
ín
quo
eft.
Sí
ením
ad
priorem
7^
oc
enthyrmema
ad
fyllogifmum
reduxerís,addítione
mínoris,hoc
modo,
Socrates
eft
id
ín
obictione.
—//)
quo
eft
fua
albedo,&
illa
poteft
effe
fine
Socrate,
ergo
poteft
cfTe
fineco
ín
quo
eft,areumen
|
taberís
a
termíno
partícularíter
accepto
ín
antecedente;ad
ipfum
ín
confequente
vníuerfa^
€:
liter
fumptum,hoc
eft
quod
dici
coníueuit,
a
non
díftríbuto
ad
diftributum.INam
maior
ex
zremitas,
videlicet
Id
ín
quo
eft,S&.in
maiore
propofitíone
partículariter
accipitur,in
coclu^
fione
vero
vníuerfalíter,
propter
negationem
quam
contínet
praepofitío
fine
,
quod
fi
eam
ín
maiore
vníuerfaliter
accipi
facías,
falfa
erít
propofitío.
INeq;
ením
Socrates
eft
omne
il^
lud
ín
quo
eft
fua
albedo,quía
Socrates
non
ít
fuum
corpus;Inhoc
tamen
eft
albedoSocra
tís
,&
permanet
alíquamdíu
ipfo
defun&o.Quare
nunquam
fine
omní
eo
ín
quo
eft
,
confi
»
1
-
^
Refponfio
ad
pofterio»
rem.
cinurquam
apparet
permanere
etíam
fine
omní
eo
ín
quo
efti
dícendum,ftudiofis
conie&a
dum
relinquimus
«.
Ad
pofteríorem
autem
ad
id
quod
prímo
affumítur,facilís
eft
refpon
fio.homínem,licet
fine
omniloco
fortaffis
effe
non
poflit;poffe
tamen
vtíq;
fíne
omnilocoín
quo
nunc
eft
confiftere,
A
ccídens
veró
non
modó
fine
omni
fubíecto
effe
non
poffe,
fed
nec
Ine
eo
ín
quo
eft,
INeq;
ením
fíeri
poteft,vt
accídens
fubíec&tum
immediatum
mutet
,ac
de
vno
ín
alíud
tranfmigrer,
quemadmodum
homo
dé
loco
in
locum
poteft
transferrí
,
ficut
ex
Phyficís
conftat
certíffimé.Quod
vero
Boetíus
adfert
,
malum,fi
ín
manu
teneatur,
manü
ipfamodore
malí
complerí.INihil
huíc
obftat,neq:
ením
numero
idem
odor,
quí
ante
malo
intserebar,
ín
manum
fe
recipit,fed
ideo
manus
odore
malí
complerí
dícítur,
quía
malum
odorem
nouum
ín
manu
producít.
quale
quíddam
ígní
ctíam
aftantíbus
contíngit,
cu..s
ar
Sumentum
eft;
quod
malí
odor
per
hoc
níhil
remíttítur,
quód
manus
quoq
fimili
imbuitur
.
edore,
nifi
fortaffis
manus
ipfa
alío
cotrario
odore
fit
infecta.
nam
tunc
Ven
remítteretur,
quía
agés
in
agédo
a
palfo
repatit,
V
erüm
hec
nó
Logícz,fed
Phyfice
potius
funt
fpeculatío
Ad
tertiam,
nís,
Quod
verà
de
ínferioríbus
coelís
ref
pectu
fuperior
&
creaturarum
omnii
refpe&u
Dei
atumpti
eft;
maiore
videtur
&
dífticiliore
mouere
dubitatione
,
Poteft
tamen
(ni
fallamur)
haud
incongrué
refpoderí,
qp
neceffaría
illa
dependentía
ínferiorü
fpharraríü
cocleftíü
a
fupe^
rioribus
nó
conuenit
eís
quatenus
funt
ín
illis
cang
fuis
locis.Sienim
ab
eís
propterea
necelT3^
rio
pendérér.
quía
ípfis
funt
vt
locís
círcüfcrípra;ide
oporteret
&
ín
alijs
locatis
vfu
veníire,vt
3»
fine
fuis
locis
omnino
cófiftere
nequírent.
Nam
vbí
eít
eadem
ratío
&
caufa,
idem
quod;
effe
&us
fit
neceffe
eft,
Ac
iftud
falfum
efTe
euidentíus
eft,
d
vt
debeat
probarí,
Similiter
creatu
rea
Deo
non
dependent
neceffaríó
quatenus
eft
ipfarum
finis
yel
conferuator,eo
qp
non
cu
;
iufcy
finis
vel
conferuantis
ca
fit
condítío,vt
fine
ipfo
nequear
effe
(uus
cicAtus.
vt
cile
fue
SC
rit
exemplis
oftendere,
—
Ac
verá
quoe
infubíe&o
funtomnia
íllius
(unt
natura,
vt
fine
fub
Ae
icto
exiftere
nequeant,
acer
ergo,quomodo
falua
maneat
iam
declarata
huíus
defínítíonis
N
interpreratio.Nonnulli
tamen
talium
obíe&ionum
violentia
terríci,
principium
definitionis
(quod
quum
ín
alíquo
fit)
ad
fecundam
partem
quínti
modi
íneffendi
reftrínxerunt,
definícis
|
(vtiappa^.
|
1
j
———————
———————————
M
Ó—
1
ORNA
NON
Explicatio
fiotabilis
in
litera
aífig-
^
mati,
b
Obiectio
in
eidentis,
|
Refponfio,
Literz
con-
clufio,
$4
IN
PR£DICAMENTA
ARIST.
dicuntur,S
qua
funt
ín
fubie&o
difcrímen,quod
dicit
ex
ante
dictis
dílucidum
euadere,
de^
finitionefcilícet
vníuocorum
&
fecunda
diuifione,
non
qp
ex
illis
rand
agtecedente
quodam
recte
inferatur,
fed
qp
íllís
bené
íntelle&ís,
fine
magno
negocío
etíam
percípí
queant,quaehic
dicuntur.Confiftít
autem
díícrímen
ín
hoc,quód
carum
rerum
que
de
fubie&o
dicuntur,
ne^
cefIe
eft
tam
nomen
d
rationem,hoc
eft,
definitionem
de
illo
fubíe&o
praedícari.Earum
verà
quae
ín
fubíecto
funt,lícet
plurimae
necg
nomíne
neg;
ratíone
de
fubie&o
pradicentur,
vtpo
te
quando
abftra&ím
fignificantur,
aliquze
ramen
earum
(quaefcilícet
cócretís
praeditae
funt
nomínibus)
nomíne
tenus
de
fubíe&o
praedicari
poffunt,
fed
ramen
fíerí
nequít
vnd,
vt
ea^
rum
ratio
talibus
accommodetur
fubíe&is.Declarantur
haec
exemplis
facile.
A.t
dícet
quifpí^
am.qui
fierí
poteft,vt
cuipiam
nomenattríbuatur,&
non
ipfius
definitíorquum
dí&et
maxi
ma
topíca,
Cuícunc
conuenit
defínitum,eídem
&
definitionem
cóueníre,co
quod
ínter
hec
omnibus
modiís
perfecta
efTe
debeat
conuertibilitas.Cuirefpondendum
eft,non
aliter
híc
cen
feri
rationem
de
quopíam
przedicarí,ni(ide
illo
praedicetur
effentíaliter.
"Tum
enim
proprie
vtratio,hoc
eft,efTentíalis
definitío
accípitur.'Non
autem
oportet,
de
quo
nomen
fimpliciter
pracdícatur,de
illo
defínitíonem
praedicari
effentíaliter.
Ex
noftroínterpretamento
colligz^
dum
e(t
(ecundae
partís
ín
hoc
dilcrimine,quaeibi
incípít,
(Eorum
veró
quz
ín
fubíecto,&c.)
duo
membra
ad
eadem
elfe
referenda
accidentía,non
autem
díuerfa;nifi
fola
confyderatío^
ne,íd
quod
ab
omnibus
etíam
alijs,
quosnobis
videre
contígít,
interpretibus
fa&itatum
in^
uenímus.Et
príus
quidem
membrum
vniuerfaliter
habere
veritatem
de
omnibus
accidenti^
bus,eo
quód
omnino
nullum
accidens
abítra&tím
defígnatum
dícatur
de
fuo
fubiecto.Pofte^
ríus
vero,
partícularíter
dumtaxat;quod
fint
nonnulla
accídentía,
quibus
non
funr
impofita
concreta
fubíectís
accommodabilia,vr
funt
generatío,corruptio
fonus.
INeq;
ením
generari,
corrumpí,aut
fonare
feufonora.effe
ea
dícuntur,que
illarum
formarum
funr
fubíecta,
fed
que
zermíní
funt,ad
quos
eft
mutatío,
aut
caufze
efficientesfoni.
Pesfpícuum
quoq;
euadírmulto
accipíalíter,
praedícaride
fubíeco,
quum
nomínibus
accídentalibus
tribuitur,d
càm
effentá
.
alibus.
Loquítur
veró
femper
Ariftoteles
de
nomínibus,qua
non
funt
vltíma
ab(tra&ione
abftra&a,
Nam
ralía,vt
humanítas,anímalítzs,C.non
dicuntur
proprie
de
vllo
fubie&o.
INon
enim
dícere
folemus
Socratem
effe
anímalítatem,humanítatem
feu
humanam
naturá,
Verüm
huíufmodií
abftracta
fortaffe
noagnouít
Arift.Per
ea
quae
adnotauímus
facile
elídz^
tur
foluenturq;
ab
íngeníofo,quaecuncy
aduerfus
praedícta
poffunt
obijci,
Ibívero,
Alíaau»
temomnía
de
principalibus,Xc.)intellígenda
eft
fíerí
diftributio
pro
rebus
praedícamentali^
.
busdumtaxat,vt
excludantur
ínftantig
de
matería
&
formis
fubítantialibus
quae
neg;
de
pri
pilutio
ex
,3'io
loco
pe
*
«nda.
mis
fubftantifs
dícuntur
vt
de
fubíectis.cum
fienifícent
res,qua
non
confideratione
fola,fed
&
re
ipfa
funt
partes
illarum,
necp
etíam
eifdem
vt
fubíe&is
infunt,ficut
ex
ante
dictis
certó
conftat,
Interím
ramennon
negamus,
depleríícy
etíam
eorum,
qua
ad
nullum
praedícamen
tum
diíre&é
pertínent,
verítatem
contínere
quod
hic
dícítur,
Reducenda
quóqueeft
dequa
nunc
agitur
propofirio;ad
terminos
fingularis
numeri,
aut
fub
duobus
fimplícibus
membris
copofita
erunt
íntelligenda,vt
morofioríbus
ingenijs
eripiatur
omnis
rixandí
materia,
Pro
bat
autem
eam
Aríftor.
ín
lítera
índu&ione
ímperfe&ta,
duo
exempla
(
de
quibus
ac
relíquís
omnibus
ídem
fit
udicium)affumente
.
Sed
quonam
pa&o
valeant
argumentationes
ad
ifto
yum
exemplorum
probationem
adduct
(anímal
de
homíne
pradicatur,ergo
de
alíquo
ho
mine,Color
ín
corpore
eft,ergo
ín
alíquo
corpore)
a
nonnullis
fcrupulofé
dilquiritur,
INobís
breuiter
videtur
príor
confequentía
vím
fuam
habere
per
príorem
regulam
anteprzedícame^
talem,qua
dicitur,Quando
alterum
de
altero
pradícatur,Xc.
Aut
aliam
Maximam
quíua
lentem.Dofteríor
vero
vídetur
ínnítí
huíc
maxímae
,
Quicquíd
eft
ín
fuperiore
vt
ín
fubie&o,
eft
etíam
ín
aliquo
ínferíorej&
contra.
Si
aduerfus
íam
di&a
obijcíatur
ex
Porph.
Animalís
ratio
manet
deftructís
omnibus
anímalíbus
,
&
parí
ratíone
homínis
ratio
poterit
fubíiftere,
fublatís
cun&is
partícularibus
hominibus,
homínis
autem
&
anímalís
definitionibus
perma
nentíbus,certum
eftanímal
de
homine
pradicari
poffe,ergo
lícet
nemo
fit
partícularium
ho
mínum,poterít
anímal
dehomíne
praedicarí,
quare
corruet
omne
roburíam
declaratarü
ar^
gumentatíonum.
|
Huíus
folutío,
ex
his
quae
ín
communitatibus
vníuerlalium
&
alibianno^
tauímus,
petenda
eft.
Ex
praemiffis
facile
intelligitur
corollarium
,ín
fíne
textus
contra
Pla^
ronem,quí
ídeas,
id
eft,formas
(eu
naturas
rerum
pofuit
feparatím
ab
ipfis
fingularibus
exi
fterejillatum,
|
Cuíus
hzc
eft
reddenda
fententia.
INon
poteft
alíquíd
aliorum
exifterejqua^
do
nulla
eft
príma
fubftantía,.
Quo
fane
fignificacur
ímpoffibilitas
huius
copulatíux;
nulla
príma
fubftantia
eft,&
eodétempore
aliquid
aliorum
cft.
Cur
autem
potius
fic
exponamus
H4
ablatíuos
COMMENTARIA.
-
$5
ablatiuos
abfoluté
pofítos;d(vt
vulgo
hic
fíerí
affolet)per
coníü&ionem
conditionale
in
cau
fa
cft,
quía
fi
conditíonalíter
explícentur,
aut
modus
impoflibile
determínabit
toram
hypo^
thetícam,aut
tantüm
confequens.INon
príus,quía
eàdem
ratione
liceret
dícere,non
exiftenti^
bus
hominibus,ímpoffibile
eft
alíquíd
aliorum
effe.
Eft
ením
haec
conditíonalis
impoffibilis,
Sínulli
homines
fint,alíquíd
alíorum
eft,
quum
fit
femper
mala
con
(equentía.Non
etíam
po^
fteríus;nam
fic
falfa
erít
condítíonalís.
Si
nulla
prímafubftantía
eít
,
ímpoffibile
eft
aliquíd
aliorum
effe,eo
quód
antecedens
poteft
effe
verumfine
confequente.Si
ením
omnipotens
Dez
7
us
omnem
prímam
fuübftantíam
nunc
tolleret
e
medio,antecedens
eflet
nunc
verum,
confe
.
quens
tamen
falfum,quía
lícet
nunc
nihil
aliorum
effer,poffibile
tamen
foret,aliquideorum
—
—
efle.
Nam
polfibile
eft;ipías
primas
fubftantias
a
Deo
rurfum
produci.
A
ccídít
autemhíc
&
Obicüio,
»
alia
quaedam
dubitatio.
Nam
cumaníma
rationalís,corruptís
omnibus
fubftantífs,effe
pot^
x
fit,vtfíde
credimus
certíffima,poffintq;
ín
ea
efle
plurima
accídentía,vrícientío
ac
virtutes,
—.
—
:
videtur
períclírarí
illius
corollaríj
veritas.
Ad
quam
refpondendum
eft,
Ariftoteli
forraflis
Solutio.
|
anímas
omnes
mortales
effe,&
cum
corporibus
ínteríre.
Quod
fi
indignum
tanto
philofo^
(^
pho
arbitramur,
dícamus
tum
demum,
híc
prímas
fubftantias
intelligi
non
exíftere
,
qut
nec
-—
ip:
extent;nec
vlla
earum
pars
fit
fuperftes.
Secuas
I
i
inui
onferuntur
SE
Y
i
E
aMti
om:
rüfubz
d
-
Omparantur
hac
fecunda
prafentís
capítís
parte
ínter
fe
fubftantie
omnes,per
quatu
flátíarüi
—
"or
cónclufiones,quemadmodum
fatís
aperté
monftrant
margínales
adnotatiunculz.,
uu
Prim:
conclufionis
prior
probatío,ín
hac
maxíma
propofitione
feu
proloquío
cófiftít.Quic
A
Ese
prímae
fubftantize
viciníus
eft
,
íd
magis
eftfubftantía,
illo,
quodabeftlongius.Ex
quo
—
—
»-
equítur,fpecíem
omnem
magis
effe
fubftantíam
fuo
genere;fi
ad
eandem
referantur
prímam
a3
fubftantíam.
INíhíl
namq;
prohibet;alíquando
genus
effe
magis
fubftantíam
fua
fpecie,
re^
3
latíone
facta
ad
alíam
&
aliam
fubftantíam
prímam.
Anímal
enim
ad
Socratem
relatum,
2
snagis
eft
fubftantía.&j
brutum
ad
hanc
cornícem,
eo
quod
ínter
illa
folusefthomo,
interhzc
vero
auís
&
cornix
medía
funt.
—
Eíufdem
prímze
conclufionis
probatiofecunda,huic
maxi
m
innititur
,Id
quod
alteri
fubftat,
magiíseftillofubftantía,
INon
oportet
autem,
vt
quod
fubftat
pluríbus,
maeís
fic
fubftantia,q
íd
quod
non
tam
multís
fubftar,nifi
etíam
huic
íllud
fubftare
probetur.
Alioqui
enim
equus
magis
cflet
fubftantía
à
homo,
quod
eft
contra
fecti
damconclufionem,
In
quartz
conclufionis
priore
probatíone;illa
dícuntur
primasfubfti^
tías
indicare,quze
de
illís
ín
eo
quod
quíd
eft
praedicantur.Id
quod
necs
accídentíbus
conue^
nit,necy
etíam
fubftantialibus
dífferentíjs.
Dum
dicitur
ibídem
(
Interrogatus
ením
quídna
aliquis
homo
fit
,
conuenientíus,
&€.)
Interpretetur
comparatíuus
proprie,vt
ínferre
líceat,
ergo
vtrumcy
conueníenter
refpondebis;
non
ímproprié
,
quomodo
Saluftíus
(tefte
Macro
bio)dixítmare
Pontícum
effe
dulcius
quàm
caetera
,
id
eft
mínus
amarum.
Vtautem
pro
bationes
líterze
euadant
planíores,
conftítuenda
eft
triplex
rerum
feu
termínorum
multiruz
do
atcp
congeries.
Vna
prímarum
fubftantíarum,
A
Itera
fecundarum
omníum,
T
ertía
NO
LU
vniueríorum
accidentium
.
Caetera
per
fe
funtfatís
manifefta,
br.
—.,
Cótnuz
Adnotatio
in
tertiam
partem
eiufdem
capitis,fubftan-
—
—
ne
eftoí
tie
proprictates
continentem.
v^4
:
f
b
ü
E
propríetatibus
fubftantiz
,
&
preecípué
fexta;
fic
habet
Boetíus.Poft
enumeratione
E
an
-——^
fubftantíarü
&
diuifione,in
qua
alías
primas,alías
fecundas
effe
pofuit,
quoníam
fubfta
ttg,
tic
definitio
nulla
eft
reddíta,
íccírco
quía
gencralíifimíi
genus
definítíonibus
nó
tenetur;pro
príetatem
quandam
cupit
exquírere,quafi
lignum
alíquod,quo
fubftanría
queamus
agnof^
«ere
,
príufc
quid
ipfis
fubftantíjs
communiter
poffit
euenire,
proponit.
poft
vero
quid
illis
Proprium
fit,
quadifit.
Sed
ídcírco
ifta
praemittít,vt
adiftud
verum
proprium
fine
vllo
errore
:
perueníat,&
quod
veré
eft
fubftantíarum
propríum,vltímum
dícac.hactenus
ille.
Ex
quoap
^-^
3
paret;quing:
príores
propríetates
,
communitates
potíus
feu
coramunes
conditiones
fubftan
|
tíarum
effe
vocandas
cuim
proprietates.
Siquidem
id
demum
veré
propríum
exiftiman^
dum
eft,quod
omni;folí,
atq:
femper
conuenit.
Lícebít
tamen
&
alías
priores
aliquo
modo
proprietates
vocari
atríbus
illís
primis,
quae
funt
apud
Porph.
propri;
impropríjsacceptio^
..
t»
nibus
.
Nolumus
ením
fuper
nomine
odíofius
confli&tari
ficut
nec
deordine
ac
díuerfitate
di
*
&arü
fex
propríetatti,ín
quíbus
fubtilíreríndagandiís,mirum
d
fudárunt
quorundi
plus
faris
curíofa
ingenia.
Paucis
tamen
aduertendíi
duxímus
,
fecunda
atq;
tertíam
non
nifi
(ecundü
mentíi
noftrarü
confyderationes,,
rebus
aut
termínis
conuenire
ac
attribui,
Reliquas
veró
bs
!
iiij
quatuor
"TI
*
2
j
|
|
44
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
;
quatuor
ín
resipfas
vt
re
vera
exíftunt,non
vequodammodo
apprehenduntur,veríffime
qua
drare,ínter
quas
tamen
fola
fexta
pofitíuum
quiddam,
vt
vocant
philofophíhoc
cft;affirma^
Primafub-
tíuum
complectítur.
Príma
proprietas
varié
a
díuerfis
affignatur
.
Quídà
eam
affirmatiue
|
ftant
pro-
exprímunt;hoc
pacto,aptum
non
inelTe
fubíecto,fed
quía
non
confueuimus
ad
puras
negari
PHc35
^
ones
ponere
aptítudínes,ne
nobis
íriímmenfum
excrefcat
talium
aptítudínum
feu
propría^
rum
paffionum
ín
codem
fubíe&o
caterua
,
INam
ínfíníta
funt,
quae
de
eodem
negari
pof^
E
-
funt,
malumus
prímam
fubftantíz
proprietatem
aflignari,
non
ínefTe
ín
fubie&o,
quae
non
facelfet
nobis
quícqi
negocij,
fi
modo
quae
príus
ín
fecunda
díuifione
deco
quod
in
fubíecto
habuímus,ín
oblíuionem
nó
abítre.
Eítq;
propría
fecundo
modorefpe&u
fubítantie,eo
quod
omni&
non
foli
conuenít,|Nam
&
differentijs
competit
fubftantíarü
conftítutíuís.Ex
quo
ar^
guit
ípfe
Arift.
cam
non
folum
accommodari
fubftantíjs,
nímírum
fencíiens,differentías
huíuf
anodí
nequaquam
elle
fubftantías,quod
ramen
non
admíffurum
fe
de
partibus
íntegralibus
fubftantíarum
índícat
ibí
(nemo
autem
turbetur,&€.)Scimus,alíos
fecus
hunc
paffum
ínter
pretarí
,
fed:an
re&íus,iudiciü
efto
penes
le&orem
diligentem.
Maléhabet
nonnullos,quod
ín
quibuldam
translationíbus
legatur
(
fecundarum
fubftantíarum
partes
efle
in
torís,
Kc.)
Perfuafum
ením
habent,fecundas
fubftantías,naruras
effe
a
fíngularibus
re
ipía
díuerfas,in.
diuifibilefcg,
ficut
non
multo
antea
nobis
eft
índícatum
.
Quibus
primüm
refpondere
poífu^
mus,addítionem
adíe&íuí
(fecundarum)non
inueniri
in
Boetíana
translatione,
necj
eríam
in
exemplaribus
greecanicis
.
Deinde
veró
cum
fecundis
fubftantíjs
accídentía
ínefle
cradang
Puch,
Arift.
&
Porph.
cur
ambígere
debemus;an
ípíís
adíint
partes
integrales.
Certe
fibomínem
2
vt
homo
cft,dubítem
habere
caput,ventrem,cor,aut
pectus,rídear,
X
meríto
pectus
habere
neger.
Hoc
propríetas,fubftantías
ab
accídentibus
feparat,qua
an
eríam
conueníat
acci^
dentí;a
fubiecto
fuo
per.
díuínam
omnípotentíam
feparato
(vt
quum
ín
facerrímo
Eucharí^
ftize
facramento,
corrupta
fubftantía
panis,
permanent
color
€
quantías
atq;
figura
cum
no
!
nullísalíjs)non
multum
mouet
Aríftorelem,
quí
fuper
naturales
vires
nullam
fortaffis
ag
nouít
potentíam.Praeter
eíus
ígítur
mentemloquendo,contínebuntur
huíuímodi
accídencía
ín
ífta
propríetate
,fi
non
effe
in
fubiecto
fit,
iam
nulli
fubíe&o
inhzrere.Sí
verofít,non
effe
Otictio
cs
2Ptum
fubíecto
ínherere,
tum
ne
ilís
quide
accidentibus
adaptabitur,.
Vtrum
autem
lí»
tra
fecunda
Det,
per
nos
lícerample&aris
.
Hanc
autem
propríeratem
oftendit
Ariftor.índu&ione
bi^
literz
ratio
membri,
fed
círca
fecunda
partís
ecundam
probationem,quas
ad
formam
[yllogiftícam
pro.
nem.
^
xíméaccedic,nonnihil
íncídit
difficultatís,
INam
ín
prímis
maíor
propofitio
ralis
Íyllogifmá
Obictio,
(A13
vídetur,(fcilícer
nihil
eorum
quz
funt
in
fubíe&o,
S.
Ex
ea
ením
confequeretur
fcientá
amQquía
eft
ín
fubíecto,non
dícídelubíecto,
cuius
oppofitum
determinatum
eft
in
fecunda
dà
uifíoneín
antepraedicamentis.A
d
quod
refpondent
plurímí,
fubie&ü
híc
paulo
d
íllíc
ftrí&i^
us
accipí,nempe
pro
príma
fubítantía,quomodo
conftat
veríffimum
effe;níhil
eorum
quae
íi
fubie&oluntjhoc
eft;príma
fubftantia;
praedícarí
nomine
&
ratione
de
príma
fubftantía.
Sed
tamen
cauíllabítur
quípíam,no
concludi
vniuerfalíter,
fecundas
fubftantías
nullis
fubíectis
..
omníno
ínefle,fed
tantutü
quod
non
infunt
primis,
Cuí
dicendum,
càm
príma
fubftantia
fín
;cxH
vniuerforum
accidentíum
vltimum
fubíe&tum
ac
fundamentum,ex
eo
quód
oftenduntura^
-.—...
liquanon
íneffe
primis
fubftantijs,ranquam
fubiectís
fatis
probatum
effe,illa
nullis
omnino
^.
fubic&is
ineffe.
Horum
refponlioni,
quantum
ad
pofteríorem
partem
attínet
,omníno
affen
timur.
fed
priorem
partem,qua
dicebatur
dí&ío
(fubíecto)
ín
vtrácg
praemiffarum
fumí
pro
príma
fubftantía;refellere
videtur
ea
pars
textus
quae
habetGreflibile
namcg
&
bipes
de
ho
mine
vt
de
fubiecto
dícuntur.
INam
homo
non
eft
príma
fubftantía,fed
fecunda.
R
e&íus
igi^
tur
&
conformíus
dícemus,dí&ionem(fubie&to)
vtrobig;
generalíter
pro
qualibet
fubftantia
capi,
aut
certé
ín
maíore
extremítate
pro
quouis
fubie&o
inhaefionís,
ratione
partículae
(effe
ín)
In
medio
veró
fyllogifmi
pro
quauis
fubftantía,
quemadmodi
ratío
lei
poftulare
vidc^
Seciida
fub-
tur.
Verüm
cur
hzec
zequíuocatío
nihíl
obftet
íntegrítatí
ipfius
fyllogifmi,
ftudiofis
inquíren^
fantic
pro-
dum
relinquo.
.—
Secunda
fübftantíe
proprietas
eft,
vniuocé
predicari
addüt
feré
de
primis
pr2?-
—
(obftantíjs,ne
fciliceraccidentibus
poflit
applicari,quibusnon
folum
vníuoca,
fed
&
denomí
natíua
praedícarío
conuenit
.
Quae
ha&enus
fubftantio
propríeras
effe
dicitur,
quía
fecundae
uomodo
;
;
;
:
.
;
ntelligédd
fubítantíz
propría.
eft
fecundo
modo,
vt
ex
textus
declaratione
liquido
conftar.
Vera
le&io
fita
pricipa
príncípij
huíus
proprietatis,fic
haber
apud
Ariííto.Ineft
autem
fubftantífs
&
differentíjs,
om
li
nàty
fub-
nía
vníuoce
ab
ipfis.
praedícaríOmnía
ením
quaeab
hís
praedícata
fumuntur,aut
de
índíuidu^
Uu
s
ís
praedicantur;aut
de
fpecíebus,&c
,
vt
in
graeco
codíce
lícec
afpícere,
Hunc
fenfum
fequun^
tonem,
—
tur
vetufti
interpretes,
Illud
autem(A
principali
nancj
fubftantia
nulla
eft
prgsicarion
licet
!
;
Alberto,
COMMENTARIA.
|
T
Alberto,
Fabrdtp
probet
dí&am
propríetatem
non
omni
fubítantie
conuenire,
nobis
tamé
cum
plerífc
alíjs,videtur
ad
eíus
quod
ftatim
praeceffit
declaratíonem
propiusfacere.Síeni^
icat
autem,a
nulla
príma
fubftantía,tanquam
a
praedícato
(quod
digniorem
in
propofitío^
ne
locum
obtinet)proueníre
praedícatíonem
propríam
feu
ordínatam,
fcilicet
qualis
fit
fupe
riorís
de
inferiorí;autaccidentis
de
fubíe&o
fuo.INam
ímpropríam
predícationem
quandam,
Boetius,
vuleo
identicam
appellatam(de
qua
Boetíus
ait,nullam
effe
veríorem
praedícatíonem,ea
ín
quaídem
de
feipfo
predicatur)cffici
poffe
per
prímas
fubftantías,velex
indiuíduíPorphyría^
—
7
na
definitione
lícet
arguere
.
Si
cui
noftra
hec
plaae
fimplícitas
mínus
fatís
facíat,inueníet
a^
Te
pud
Caíeranum
duplicem
hocloco
diftin&am
pradícatíonem,
videlicet,
ex
fe
&
ex
íntelle^
T.
cu.
&u,X
apud
Albertum,artífícíalem
&
naturalem.
—
Tertíam
propríetatem
fi
affignare
pla
ftantiz
pro-
o
ceat,víderi
fignificare
hoc
aliquíd,
erít
propría
fecundo
modo
refpe&u
fubftantíe
termínis
prictas
attributa
Omne
ením
vocabulum
pradícamenti
fubftantize,hoc
alíquíd
apparet
fignifíca^
N
re
fed
non
folum,eo
quod
íftud
etíam
competat
differentifs
fubftantíalíbus,
vel
Alberto
te^
e
fte,
€
fecundum
quoídam,accídentíum
etíam
concretís.
Caeterum
íjs
quibus
id
non
placet,
|
propría
eft
quarto
modo.
V
erbum(víderi)hoc
locoomneanímiíudicíumdefíenat,fiueíd
ve
-
.
ES
rum
fuerít,
fiue
falfum.INam
príme
fubftantie
veré
videntur
hoc
aliquid
fignificare,
fecundae
nme
vero
falíé,vt
textus
declarat,vbi
probatio
ílla(Indíuíduum
ením,SC.)ne
cauíllationem
pati
E:
arisjíntelligenda
eft
fecundum
materíam
prefentem
&
fubie&am,de
indíuiduo
fcilícer
fub
Ep.
»
tantíalí.
Alioqui
enim
confimili
argumento
probarentur
fingularia
accídentíum,
vt
hec
al^
:
^
bedo,hec
linea
;fignificare
hoc
aliquid.
Sí
veró
aflignetur
fignificare
hoc
aliquid,
erít
propr
Quidhoc
9
d
um
quarto
modo
refpe&u
primae
fubftantize,
ficut
fignificare
qualequid
reífpeétu
fecundae.
aliquid.
^^
—..
Per
hoc
alíquíd,íntelligenda
eft
fubftantia
fingularís.Nihil
enim
proprie
&
per
fe
alíquid
eft
es
fiue
ens,quod
non
eít
fubítantía.
Pronomen
autem
(
hoc)
fingularíratem
manifefté
infinuat,
Caietanus.
———
quum
nihil
comune
demonítrarí
poffit,tefte
Caietano,adnotat
Albertus
fubftantiam
fingu^
Albertus.
—
4
larem
a
fuís
indíuídualibus
príncipíjs
habere,quód
fit
hoc.
Quod
autemaliquid
firjaforma
Potius
fue
fpecieí,que
ín
ipfa
eft,
quac
iplius
effe
totum
íncludír.
Nam(fi
Boetio
credítur)omnís
res
2
abalio
habet
quod
fit,&
ab
alio
quod
fit
hec.
Quale
autem
quid,
fiue
quale
aliquid;a
dí^
uerfis
diuerfé
accipitur.
Auícenna,&
poft
hunc
Albertus,
tradunt
quale
quíd
appellarí
híc
compofítum
ex
praedicato
,
quod
ín
quíd
predícatur,
ex
altero
quod
dicitur
ín
quale,hoc
eít,compofit&
ex
predícato
quod
ín
quíd
praedicatur,
&
ex
altero
quod
dicitur
ín
quale,hoc
eft
compofitum
ex
genere
&
differentia.
Itaq;
homo
dicítur
fignificare,
qualé
quid,
quia
huma
nam
naturamfignifícar,
quae
ex
anímalítate
&
ratíonalítate
conflatur,
&
íta
ín
alijs,
Verüm
Obieaióes,
haec
ínterpretatio
mulrís
impetítur
obíe&ioníbus,
Prímo;accidentia
etiam,vt
albedo,
figní
Prima.
fícant
compofitum
quíddam
ex
genere
&
differentía,
quorum
illud
ín
quid
predícatur,
haec
ín
quale,non
ergo
erít
fecundis
fubftantíjs
propríum
fignificare
quale
quíd,quod
tamen
fub
Secunda.
indicare
vídetur
Aríft,
Secundo,hec
bominis
defínítío,animal
ratíonale,quze
non
eft
fecun
da
fubftantia,
fignificat
quale
quíd,
nimirum
genus
cum
differentia.
Tertíó,genus
genera^
Tertia.
liffimum,tantum
quíd
fignificat,non
etíam
quale,cum
ex
nullà
componatur
differentía,qua
:
xe
fienificare
qualequid
non
omnibus
fecundis
fubftantifs
competít,
Quartó,príma
fubfta
Quartz.
tía;
vt
Socrates,ad
hunc
modum
etia
videbitur
quale
quid
fignificare.
Res
ením
que
eft
So
«rates
componitur
ex
genere
&
differentía.
Ad
prímam
facile
refpornidetur
,
quod
quamuis
iode
albedo,aut
alíud
accidens
quale
quíd
fignificer,
non
tamen
quale
quid
ípfarum
primarum
:
fubftantíarum,
ad
quas
referenda
funt
ea,qua
de
fecundis
fubftantijs
dicuntur.
Aliter
re
fpondendum
eft.dí&tíonem
quíd,feu
aliquid,hoc
loco
pro
folis
fubftantijs
accipi,
quomodo
non
fienífícat
albedo
alíquíd,fed
tantum
accídens,
quod
cum
in
predícando
modum
fubfta
s:
the
imitetur
,
aliquo
etíam
modo
alibí
admíttitur
ín
quid
praedícarí.
Adfecundam
refpo
ecunda,
endum
videtur,
quód
ralís
definitio
non
tam
compofitum
ex
quo-&
quali
fjenifícat,vt
fe^
-
cundae
fubftantia
quàm
íllius
compofiti
partes.
V
el
dicatur
hic
Ariftoteles
loqui
folum
de
,....
confufa
&
non
expreífa
diftínétacgg
in
partes
fignificatíone
qualis
alicuius,
Ad
tertíam
di^
Tertis
cunt.fecundas
(ubftantías
omnes,preter
vnum
generalíffimum,fignificare
a&u
quale
quid,
Generaliffimum
veró,tantum
poteftate
quale
quíd
importare;
vt
ex
Porphyrio
manifeftum
efle
poteft,
Quare
potíus
volunt,
generalilfimum
figni
icarealíquid
qualificabilejhoc
eft,
per
duftus
e
qualitatem
effentialem
contrahibile,quod
tamen
híc
aiunt
fufficere,
Ad
quartam
refponz
9
u
dendum,quód
lícet
príma
fubftantía
quodammodo
quale
quid
figníficet
,
non
tamen
puré
ac
fimpliciter
,
quod
fecunda
fubftantig
eft
proprium.
INam
quale
quíd
per
prímam
fub^
Ariorá
fene
ftantíamfignificatum;ad
effe
materiale
atqj
índiuiduale
contra&um
eft,
Ali
putant,
quale
tenti
—
quíd
figni"
$8
IN
PR£&DICAMENTA
ARIST.
quid
fienifícare;nihil
aliud
effejquám
fignificare
fubftantíam
communé;Sícut
fignificare
hoc
aliquid,eft
fignifícarefubftantíam
fingularem,Quíbusfi
obífcias.Communitas
ipfa
accidens
quoddam
eft;feu
potíus
relatio
ín
fola
ratíone
confiftens,
fed
hze
voces,
homo;equus;anímal,
nullamrelatíonem
fienifícanr,
ígítur
non
fienificant
fubftantíam
commune,
Ref,
pondét,g»
quemadmodum
vox
Socrates
dícítur
fignificare
fubftantiam
fíngularem,non
gp
fingularíta
tem
fimul
c6
ipfa
fubftaría
defienet,(ed
quía
fubftantía
fígnificar,cuí
fic
fígnificatze
rede
tri
j
buítur
fíngularítatísratío.
lta
vox
homo
dicitur
fignificare
fubftantia
communem,
non
cg
|
communitatem
ipfam
fimul
cum
ípfa
fubftantia;fua
fignificatione
comprehendat,
fed
quía
fecti
E119
quodam
modo
fubftantíam
fieníficat,cui
fic
[ignifícatae
per
íntelle&tum
accommodarí
i
i
uz
poteft
ipfa
communítatísratío,
Sed
cur
fecüdze
fubftantíg
que
re
vera
qualequíd
fignificat,
détur
figni-
€tíá
hoc
alíquíd
fionificare
videntur.
Refpondeo,;huíus
duplex
allignatur
ratío
íuxca
duplicem
fiarehoc
interpretationem
íllius
claufulae
pofita
ín
textu(fub
appeilatíonis
figura)
A
Ibertus'putat
no:
aliquid.
—
smína
fecundarum
fubftantíar&
videri
fignificare
hoc
alíquid;fub
appellationis
figura,
pro»
(
"
pter
fímílem
formam
quam
habent
cum
nominibus
prímarít
fubftantiarum,quae
compofi^
ta
funt
exnomínibus
fecundarumfubftantiarum,&
pronomíne
demonfiratíuo
híc
hzc
hoc,
ipsc
vt
híc
homo,hoc
anímal,
hec
fubftátía
.
Iuxta
quem
modum
neq
differentía:
nec;
concreta
accidentíum
videbuntur
hoc
alíquíd
fignificare.
Alij
vero;
quibus
magís
accedímus,
tra
dunt
fecundas
fubftantías
víderi
fignificare
boc
alíquíd
fub
appellatíonis
figura
quia
príme:
|
fubítantíae
nonfolum
propríjs,fed
etíam
communibus
fecundaríi
fubftantíarü
nomínibus
fre
quenter
áppellantur,cum
quís(ínquít
textus)quendam
homínem
aut
homínem
aut
anímal
7
o.
appellat,
Vídetur
ením
res
qualibeteo
nomíne
fignificari,quo
appellatur.Iuxta
hunc
modü
fatendum
erít,nontantum
fecundas
fubfanías
fed
&
ditferenrías,&
concreta
accídentíi,&
breuiter,
quecung;de
prímis
fubftantífs
veré
&
affirmátíué
predícantur,
videri
fignificarehoc
aliquid,
^
Quía
(vt
docet
Aríft.prímo
Topícorum)non
folumappellamus
prímas
fubfiatías
nominibus
fecundarum
fubftantíarum
fed
etiam
nominibus
accidentíum
,
Sepe
enim
preci
pientes(ínquít)nomíne
vocare
alíque
fedentíünon
intelligente
eo
forté,cuí
preceptum
faci»
mus,tranfmuramus
ab
accídente;íubentesfedentem
vel
difputantem
vocaríad
nos,
Quar
ta
proprietas
eft.INon
efle
cuíi
contrarium,quae
eft
propría
fecundo
modo;omni
quide
fub
fiantíc,
fed
non
folícompetens,vt
ín
rextuoftendítur.
Agítur
ením
hic
de
contraríjs
propríà
&
perfe
dí&tís,
quae
ín
folo
predicamento
qualitatís
reperíuntur,
Caeterüm
quae
dícantur
propríc
&
per
fe
dícta
contraría,que
vero
per
accídens,&
alía
quead
hanc
rem
pertínent,
ex
T
vltimo
huius
libri
tra&atu
petenda
funt,'
Oftendens
autem
Arífthanccommunítatem
non
fimplícíter
propríam
effe
refpe&u
fubftantíze
declarat
eandem
quantitatibus
etíam
omniíbiis
conuehíre.
Occurrentí
autem
fcrupulo
de
magno
&
paruo,
multo
&
pauco
,
quz
inter
fe
contraria
vídentur,X
effe
quantitates,
Refponder,
tametfi
hoc
lícet
ambiguum
(vt
fequenti
capíteoftendítur)quís
admittat,reftare
ramen,vt
nulla
determinata
defínitacg
quanrítas
co^
-traríum
habear,quod
fatís
eft
ad
probandum,
di&a
communítatem
non
folis
competere
fub
Determina-
ftantíjs,
Determínata
quantitas
eft,
quae
certa
numeri
ratione
defignatur;vt
bícubítum,trí^
ta
quátitas.
cubitum,milíare,
Irem
hora,dies,menfisannus,Xc.
determínate
quantítates
funr,
Lícet
e^
nim
prímoafpectu
nullam
pre
fe
ferant
numeri
certitudinem,
cam
ramen
latenter
íncludáür,
quum
fecundum
cerram
portíonem
motus
corporum
cceleftium
fumantur,vt
menfis
tantze
«duratíonís
tepus
defínítur,
quáta
fol
ín
zodíací
circuli
vno
figno
percurrendo
ef
Occupatus,
Dies
vero
tempus
eft
,
quo
fol
íntegram
vnam
reuolutíonem
ad
motum
prími
mobilís,
ab
oríente
ín
otcídentem
abfoluit,«
Annus
autem;trecentís
X
fexaginta
quíncg
huiufmodi
re^
uolutíonibus
propemodum
refpondet
,
&
íta
ín
alijs
,
vt
latíus
in
aftronomícis
introductio»
Quitita5
i-
nibusfolemusdocere.
Indetermínata
vero
incerta;
quantítas
eft,quae
nulla
fpecie
numeri
determina-
defínítur
ve
linea,tempus,numerus,magnítudo,paruíras,multítudo,&
paucítas,fi
hec
quatu
Quinta
(ub
or
pofteríora
vere
quantítates
funt,id
quod
fequentí
capite
diíícutíetur.
^
Quíntafubfan
.
fiantiz
pro
tíze
proprietas(quam
ad
praecedentem
tand
effectum
fefe
habere
vult
Albertus)eft,n
on
fuf»
-pritas,
—
cipere
magís
&
mínus,
Quod
bifariim
poteft
accipi.
Sufcipere
enim
magis
&
minus
non^
nund
eft
predícarí
cum
comparatíuis
ilIís
aduerbifs,magis
€
minus.
Aliquando
verà
eft
fuf
cipere
intenfionem
&
remiflionem
,
Atquehoc
quàm
illud
multo
eft
ftrí&ius
&
mínus
com
E
mune,
Pluríma
ením
cum
illís
aduerbífs
predicantur,quae
nec
intenfionem
nec
remiífionem
fuícipere
poffunt.
Proinde
quid
exígatur,vt
quíci
cum
talibus
praedicetur
aduerbifs,fuo
lo
co
dicetur
pofteríus.
—
Quíd
autem
finr
inteníio
&
remiffio,
quomodo
líant,quíbus
conuená
antjan
ipfis
formís,an
potíus
harum
fubie&is
attríbuantur
intendi
&
remítciinon
pracfentís,
p
|
!
|
fed
Phyfice
*
m
nie
pro-
prictas,
COMMENTARIA.
|
T,
fed
Phyficee
eft
contemplationis.
Hic
ígitur
aduertendum
eft;nullam
omnino
rem
predícaz
mentí
fubftantíz
ínteniíonem
recipere
vel
remíffionem
ín
fua
natura
atqp
fubfiatia,licet
Aud
cenna
&
Commentaror;elementorum
formas
ob
fuam
ímperfectíonem
putauerunt
íntenfi^
biles
effe
&
remiffibiles.
Idemqy
afferít
Scotus
cii
fuísde
omnibus
in
vníuerfum
fubftantíali
bus
formis,prafertim
ín
matería
fubíe&a
extenfis,fed
ínefficacíbus
argumentis
fuam
hàcfen
tentíam
confirmant;vr
alibi
eft
oftendendum.
Deínde
etíam
nullum
fubftantizlem
termí^
num
prazedicarí
pofle
veré
cum
praedí&is
aduerbífs,vt
Socrates
non
magís
eft
homo
d
Plato,
nec
vir
à
puer,licet
fit
maíor
homo
vel
magís
do&us
homo.
Ita
quoq;
homo
non
magis
ani
mal
eft
cj
elephas.nec
terra
magis
corpus;ij
aer,
atq;
íra
ín
ceterís.
Quod
fi
alicubi
oppofítü
huíus
apudautorcs
dícatur,
dicta
aduerbia
imperfe&tionís
perfe&ioniq;
modü
alíquem,aut
operationum
pluralítatem
,efficacíamcg
maiorem
&
minorem
índícare
credenda
funt
,
Non
«ft
autem
hac
conditío
non
fufcipiendi-magís
&
mínus,ita
fubftantijs
propría
,
vt
non
alífs
comunícetur,
Quadrat
ením
veríflime
etíam
ín
quantitates,vt
pofteríus
explicabítur,S&
a^
lias
quaídam
formas
accídentíarías;Erít
ergo
propría
fecundo:
modo.
In
huius
proprieta
tís
declaratione,
pro
eo
quod
nonnullícodices
habent
(
nec
fubftantíam
dícímus
a
fubftado
non
fuícipere
magis
&
minus,cum
dixerimus
príus
hoc
ita
effe,
fed
diximus
quód
vnaquaqg
fubftantía,
hoc
ipfum
quod
eft,
non
dícítur
magis
&
mínus
fubftantia)
fíchabet
vera
lectío,
qe
refert
Boctius.Dícímus
autem
non
quód
fubftantía
a
fubftantía
nó
fit
magis
&
minus
ubftantía,
hoc
enímdí&um
e(t
quod
fit;(ed
quód
vnaquacy
fubftantía
hoc
ipfum
quod
eft;
non
dicitur
magís
&
minus,
Príorlectíoadmittit,fubftantíama
fubftando
dedu&am,
pra
dícaride
aduerbijs
magis&
minus,
(ed
ex
eo
negat
confequi,alíquem
fubftantíalem
termi»
num
cum
aduerbíjs
illis
praedicarí,aut
vllam
fubftantíatmn
fecundum
naturam
fuam
magis
aut
mínusfufcípere,quadoquídem
nomen
fuübftantíz
fic
acceptzenon
naturamfeu
effentíam
fubftantíarum
defignat,fed
relationem
quandattib(eu
habitudinem
ipfarum
ad
accídentía
&
fuperíora,vt
ante
dí&umeft.
Quare
non
fubftantíalís-termínus
erit
fed
accidentaríus
potíz
us
relatiuuíq;
cenfebítur,
Eodem
recidit
&
pofteríor'le&ío,
cuíus
hac
eftfentétia.
Dícimusau
té,non
quód
vna
fubftantia
no
fit
magís
fubftàntía;(íntelligédo
quomodo
ante
locutí
fumus
de
fubftantía,non
vt
generaliffimum
fit,fed
vt
relationem
quand
fienificer)d
altera.
INam
fuperíus
díffufé
hoc
declarauimus
ita
fe
habere.Sed
dícimus,
quód
vnaquaq;
res
quz
dícítur
fubftantía,etíam
a
fubftando,fecundum
íd
quod
cft,hoc
eft;
fecundum
fe
fuamg;
naturam
&
eflentíalia
attríbuta,
non
dicitur
magís
vel
minus.
Addunt
hic
quídam
fubftantiam,ad
mo^
nétcpíd
accipiendü
effe,
de
fubftantía
a
fubfiftendo
deríuata,quomodo
eft
prímí
praedícamen
ti
zeneralillimü,non
autem
vt
a
fubftando
deríuetur.
V
erüm
íftud
fortaffe
non
eft
neceffaríti,
Quemadmodi
ením
Socrates)homo,
animal;&
quaeuís
alía
fubftantía
(fecundumfe
fuamgs.
ellentíam
confyderata,
nó
eft
alba
neq;
magna,
neqg
aliquid
aliorum
accidentium
in
feclau^
dit;íta
Socrates
fécundum
fe
fuamcp
fubftantíam,non
magís
eft
fubftantía
a
fubftando
quàm
homo,necghomo
animal.
Quod
enim
hxc
formalíter
fubftenr,
na
feípfis
fed
ab
ipfa
fub
ftandi
habitudíneaccipiunt.
Res
Ígítur
praedicamenti
Subftantíz
fecundum
fe
fumptzejnon
pradicabuntur
cum
aduerbífs
magís
&
mínus
quamuis
quibufdam
accidentibus
iun&te
hoc
patrantur,
vt
cyenus
magis
eft
albumanímal,
quàm
homo
,
&
Cícero
eft
magís
homo
do^
éus,quim
Varro,
Indicat
autem
Ariftot.exemplis
fuís
;
duplící
ratíone
alíquíd
cum
iam
fae
pe
díctis
aduerbífs
praedícari,
Vno
modo
de
feípfo
pro
díuerfístemporíbus,vt
fontes
afta^
te
hyeme
funt
magis
frigidi,
Altero
modo
de
díuerfis
etíam
fimul
&
fecundum
eandem
temporis
menfuram,vtaurum
plumbo
erauius
eft,Plato
Ariíftotele
fuit
minus
doctus,
z
Sextam
fubftantíae
propríetatem
hunc
in
modum
affignat
Phílofophus,
Maxímé
propríti
Ss
o,
V
€xta
fub-
,
fübítantís
effe
videtur,quum
fit
vnum
&
idem
numero,effefufceptíbile
contrariorum,
CX
Q'
üatiz
pro-
pro
fexta
propríetatefumenda
eft
claufula
(fufcepribile
contraríorum)quae
dicitur
maximé
prietas.
propría
fubftantíz,quía
eft
quarto
modo
propría,omni
foli,&
femper
conueníens,
Caete^
rum
an
fufcepribilepotentía,
an
veram
aptitudínem
fignificet
alijs
difcutíendum
relínquo.
ud
Ínterím
conftat;cp
quemadmodum
fubie&tum
cuiufuís
formze
fubftantialís
eft
mate
ría
príma.fic
omníum
formarum
accidentium
fubíe&um
eft
fubftantía,
Sedobíjcies
ex
di^
&a
fimilítudine,
Omnís
materia
príma:eft
omníum
formarum
fubftantíalíum
fufceptibi^
lis,
ergo
etiam
omniís
fubftantía
erícomnium
contrariorum
fufceptibilis;id
quod
vídeturab
furdilfimum.
Nam
fubftantiz
incorporeze
non
funt
fufceptíuze
formarum
corporalium,
nec;
cceleftía
corpora
organum
impreffionum,vt
dicítur
fecundo
Metheororum,
Refpó
dent
quídam
concedendo
latum,
fatenturcy
fubftantías
incorporeas
atg;
corporà
ME.
o3
eo
IN
PREDICAMENTA
ARIS3T.
effefufceptibilia
calorís,
frigoris
,
&
quorumuis
aliorum
contrariorum,
non
quidem
ratione
propri
naturzej&
quatenus
talía
funt;fed
inquantum
funt
fubftantize,
Verüm
meo
iudicio
nonrecte
,
Dícímus
enám,omne
corpus
naturale
aptum.
effe
moueríalíquo
motu,non
tamen
fatemur
ípfum
quouís
motu
effe
mobile,
Quiís
enim
dícar.coelum
&
ígnem
quatenus
corpo.
raíunt,efle
deoríum
mobilíae
Er
rurfus
lapídem,quatenus
eft
corpus
,
effe
furlum
rnobilem?
Id
quod
ramen
ex
dí&a
refponfione
manifefté
fequebatur.:
Refpondebímus
igítur
ad
argu»
&.
anentum,quód
quemadmodunfomne
corpus
naturale
eft
aptum
moueri
aliquo
motu
cone
|
Kufe,non
autem
determínaté
motu
furfum,aut
motu
deorfum,fic
omnis
fubftanría
eft
fuícez.
pribilis
contraríorum
confufe
loquendo,non
autem
determínaté
horumaut
íllorum,
&
mul
to
mínus
omníum.
Et
ín
hoc
differt
a
matería
príma,
quae
e(t
fufceptibílis
cuiufuis
formae
fubftantíalis
faltem
corruptibilis,
Quod
firoges;an
ne
(ubftantía
fit
fufceptibilis
caloris
Gt
frigoris
€
Refpóndeo,
quod
fit
quídem
horum
fufceptiua
,
non
tamen:gratía
fuí
&
primo,
|
fed
gratía
fui
inferioris,quod
prímo
eft
horum
fufcepribile,quemadmodum
animal
rifibile
i
—.
dícítur,
X
corpusaptít
moueri
deorfum,
non
prímó
&
per
fe;
fed
ratione
fuí
inferíorís,cui
pri
3
mo
competit
huíufmodí
propría
paffio
.
Sic
enim
exíftímandum
eft;quód
quemadmodum:
B
fubftantia
ín
eenere
cft
fufceptibilis
contrariorum
etíam
ín
genere
&
confufe,
fíc
&
fubftan^
t
T
tix
fpecies
etíam
certorum
contrariorum
funt
ex
propria
natura
fufceptíue.
|
Porro
con^
—
Qu
|
Jaco
dicitur
fTaríahíc
appellantur
queuís
accidentaríe
forme;ram
refpectiuae
d
abfolutaetam
fenfibiles
q
^.
«ontara,
infenfibilesjnon
potentes
eidem
fubíecto
íneffe
límul.Dícímus
accídentaríx.
INam
fubftanté
E.
alíumformarum
contraríarum,non
funt
fubftantig
recepríuzefed
fola
matería
príma,
|
Di
j
em...
cimus
etíam
tam
refpectíuze,
&c,
ad
índícandum,quod
coelum
etíam
contraría
ratione
fuaxüi
partíum
accípíar,eo
quod
eadem
ccelí
pars
vícifIim
fit
ante
&
retro,
dextra
atqy
finiftra
quae
quídem
pofitionum
differentia
funt
quodammodo
contraríz.Ita
quoq;
íncorporales
fubfta:
-—
tíze,
quas
íntellígentías
vocant
philofophí;eiufdem
reí
fufcípiunt
viciflim
fcíentíam
&
ignora:
Obieai;
tiam,
volitionem
&
nolítionem
,
quz
funt
contraría
,
etíam
logíca,
licet
infenfibilia,
Sed
X
opponetaliquís,quantítatem
corpoream
cuiuslibet
fubftantize,
effe
ímmediatum
fubie&um
corporalíum
qualítatum,vt
caloris;frígorís,alboris,
fígurae,&
ceterarum.
Item
animam
ho^
minis
vel
eíus
íntellígendi
vím,proximumfubie&um
effe
íntelle&ionis,hoc
eftja&us
inrelli^
cendí,&
voluntatem
virtutísac
vícíj,
Haec
tamen
non
funt
fubftátiz,
ergo
non
viderur
foli
RE
conuenire
fubftantize,contraríorum
effefufceptiuum
,.
Ad
hocdicendum
eft,nobísfermona
Ji
GXÉfponfo,
hic
efledevlrimo
fufceptíuo
fcu
fubíccto
contraríorum,qualenon
eft
quantítas;aut
materia,
-
aut
forma
fubftantíalis,auc
intellectus
humanus,
vel
voluntas,
INam
haec
cum
infint
tana
^
accidentía,aut
partes
effentiales
phyficae,re
ipfa
fcilicet
a
totis
díftinctae,non
funr
vltíma
per^
€füopa&o
fe&aqitalium
formarumfubiecta,
—
Reliquum
eft,
vc
partículam
omííTam,
fcílicer,
Cur
intligéóa
yp
&
ídé
numerofit,SC,
pertra&emus,
Hanc
plerig;
putant
ab
Aríft,
adíe&a,
vt
declares
pearls
quíbufna
couenit
dí&te
aptitudinis
a&us,
Quand
enim
ipfa
aptítudines
,immedíat?
dicatur
vnü&ide
Copetere
comunibus,
actus
tamen
eorü
femper
propínquius
in
fíngularía
quadrare
vídétur.
numcro
fit.
Haecauté
vnum
&
ídé
funt
numero,vt
homíní,príufd
Socrarí,couenít
rífibilitas
,
At
rífus
edi
uerfo
príus
Socratí
íneffe
vídet.
Sed
huiufmodi
expolitío,licet
vera
fortaffis
fit,no
ramé
facís
eft
verbis
literae
confona,ín
qua
non
fít
mentío
fufceptíonis
contraríortz,
fed
folíus
fuíceptíbá
.
litatís.
.
Alíter
ergo
dicamus,particulam
íllam
hunchaberefenfum,
maxime
proprium
eft
Pofierior.
(ubftantiz
fic
efTe
fufceptibíle
contrariorum
vicilIim,vt
ínterím
ipfum
idem
permaneat
ac
ínuaríatum
fecundum
eflentíam
vel
fubftantíam.
Id
quod
fatís
declarant
exempla,
vt
v^
nusídemdghomo,&€.
—Círca
qux
occurrít
dubítatiuncula,
INum
ex
a&u
alícubi
fubíecta
ínexiftente,líceat
inferre
aptitudínem
ad
ipfum?
Síc
ením
videtur
colligere
Phílofophus,
:
Quídam
homo
alíquando
fit
albus,alíquando
níger,ergo
quídam
homo
fufceptibilís
eft
ay
bedínis
atqs
nígredinís
,
Quae
colle&iones
fané
non
videntur
firmae
efTe
&
neceflariz,
|
Liceg
naimcj
lapis
aliquando
moueatur
furfum
,
negant
tamen
eum
Phyfici
furfum
effe
mobilem,
hoc
eft,
aptum
ex
natura
fua
vtfurfum
feratur.
Huíusautem
dillolutio
partím
cx
premiíf^
fis,partím
ex
alíbi
dícendis
eft
collígenda,
Cum
fequítur
ín
líitera(neque
eadem
a&ío)accí».
píunt
quídam
nomine
actionis
actionem
clícítam
a
voluntate,
quam
dicunt
e(fe
impollibi^
:
ledebonitate
ín
malitíam,velecontra
tranfmutari,
Díuus
Thomas
intellíeit
etíam
ea
acti
«c
ES
onem
quae
exterior
eft;ac
a
voluntate
dumtaxat
ímperata,que
eadem
numero
ín
generemo
idum
A:
ris,nequít
fuccefIu
temporís
bona
fierí
&&
mala.
Sed
hocad
Ethícen
magis
pertinet,
-
Dug
foteicari
lOlutiones
ad
ínftantíam
ab
Aríftorele
propofitam
per
eundem
adduág,non
repugnant
auc
confenfus,
difident
inter
fe,
Príma
namcp
fupponít
propofitíonern
vocalem
&
opinionem
mentale
efle
con,
IS
$
COMMENTARIA;
|
ua
tio
cíIe
,
quàm
res
eft,
vt
fatis
índícat
illud
Ariftotelís,
INarn
ín
eo
quod
res
eft
velnoneft,
—
.
|
Quanti
?
tímus,
quaread
reliqua
xe&o
curfuproperamus..
00000.
5075:
tatis,ali
erooceun
son
fecundicapitis
priorem
partem;düas
quantitátis'diuiz:
-
:
:
^f.
r
ioags
Pxplicataeief:
rd
Pede
Eu
à
.ud
coti2
INter
nouem
accidentium
praedícamenta,proxime
Sübftantia
fequítur
Quantitas;idqg
no
nui,
ali
J-
iníuría
profe&o.INam
omne
abfolutum,príus
eft
relatíuo,càm
hocín
illofundarioporte
gd
di(z^
at.
Cartera
vero
praedicamenta;
dempta
qualítate;
relatiua
funt
omnía.
Iam
vero
qualíta^
^^
^^
ts
plurima,
vt
fere
fünt,
quae
funt
tertíze
ac
quarte
fpecierum,
ín
quantitate
recipiunrur,&
CFCtUTm
per
hanc
iáfunt
fub(tantix
;
vt
pluríbus-ín
locís
indicat
Ariftoteles.
Itacg
fi
a
Subftancía
Cur
fubfti-
quantíratem
fuftuleris,qualítatem
etíam
feré
omnem
,&
proinde
quog;
actionem
&
paffio^
AE
TON
nem,
cum
caterís
relationibus-abftuliftí.
«Aequum
ergo
erat;vt
íd.quod.
caeterorum
accí7
tias,
——
—
dentíum
prímum
eft
fundamentum
&
caput;primum
quog;
ínter
ea
fibi
vendícarer
determi
nationis
locum.
Accedit
ad
hoc
quoq;,
quod
quantitas
ín
proprietatibus
feu
condítioni^
.
bus
fuis,
maximé
cum
fubftantía
communícar,
cum.nec
contrarium
habeat
,
nec
magis
mí^
nufue
poflit
fufcipere,
fed
&
contrariorum
quodammodo
fir
receptíua
,
vt
fuperius
eft
o^
:
-
fienfum.Aliam
quandam
addít
ratíonem
eodem
facientem
Boetius,qux
apud
fuum
requí
Boetius;
ratur
autorc.
INon
exorfus
eft
Phílofophus
tra&atü
de
quantitate
ab
eíus
definitione,eo
for
OE
taflis
quód
propríé
dí&a
definítione
careant
omnía
generaliffima,
cum
non
habeant
genus
&
differentiam,ex
quíbus
íllà
conftare
neceffe:
eft,
Quod
(i
cuí
hec
ratio
non
farísfaciat,pro
pterea
quód
eadem
ratione
nec
qualítas
defínídone
explicanda
fuiffet,
eiín
omnibus
huíuf
modi
leuiculís,
&
quae
arbítrío
autorís
poríus
quàm
certo
confilío
facra
videntur
facile
re^
fponderimus
quarentí
caufam,
fit
pro
ratione
voluntas.
—Lícebít
ramen
ípfamfimilimo^
——
do,quo
ab
Aríftotele
eft
definita
qualitas,
hoc
pacto
defcríbere;
^
Quantítas
eft,
fecunz
Q
uátitatis
dum
quam
alíquid
dícítur
quantum,
vel
alíqua
dicuntur
aliquot.
A
diecta
c(t
illa
partícula
ctii
(vel
aliqua,
S.)
propter.
numeríia
quo
nó
folemus
vulgo
dicere
res
quátas;fed
aliquot
poti
e
us.
Nam
cü,qui
mínimum
digitorü
hodíe
amifit
caeceris
faluis,fatemur
tantos
digitosrefer^
uaffe
quantos
perdídit)hoc
eft,
tam
magnos,
nímirü
referentes
fignificationem
adiectiui(qua
tus)
folum
ad
contínuam
quantítatem.
Ex
quo
confequens
eft.,
quantitatem
ac
quantum
-
fola
voce
effe
denominatíua..
V
erüm
bác
difpurarionem
grámaticís
potíusrelinquamus;ne
falcem
in
alienam
melfem
arguamur
ímmiíttere
,
Prater
hanc
quantítatis
definitionem,
Seems
reítant
X
alie
nonnullae
cíudem,per
fuas
proprietates
affienande
defcriptiones,
|
Vina
eft,
"€^
quantítas
eft
(ub(tantig
menfura,
hoc
eft,quancítas
eft
forma
accidencaría,cuí
per
fe
comperit.
meníurare
fub(tantiam
fecundü
extenfionem,duratíonem,id
eft;
(ucceffionem;aut
díícrerio^
LS
nemyhoc
eft,multitudínem.
Etenim
ipfe
Ariftoteles
probans
orationem
quantítat
effeme^
—
mínit
menfurz.
Secunda
que
precedentis
quodámodo
videri
poteft
caufa,eft
hec...
Quan
-
títas
eftres
pcr
fe
díuifibilis,
ín
partes
fcilícet
excenfas,aut
duratione
fuccedentes,aur
difcre^
Tera.
tas
fiue
multas,
Extenfas
quídem,vt
linés
pri
ticion
oper
HARÉ
enim
folarü
gera
is
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
per
fe
conuenit
extenfas
effejac
vnam
confiftere
feorfum
extra
alters,
id
quod
numerus
fane
non
expoftulat
per
Íe
fuág;
natura.INam
fi
duos
lapides
deus
fimul
in
eodem:
pofuerít
loco
nihil
omníno
de
bínaríf.numerí
ratione
fuerit
dímínutun;-
Tam
ením
duo
erunt
,
quàm
Guccedztes.
multís
diftíncti
forent
millíaríjs,
Succedentes
vero,
vt
cempus,
Huius
namo
folíus
partes
per
fe
atque
proprie
quandam
duratíonis.fibí
fucceffionem
wendicant,
quam
ésxtera
omnía
ab
ipfo
per
accidens
mutuantur;vt
motus;atcp
fonus.
Id
quod
fimili
modo;quo
numeri
pas
V
Difretz,
—
ges
per
accídens
extra
fe
inuícem
collocarí:declarauímus
;
fuaderí
potoft.
Difcretas,vt
nu^
|
merus.
.Alía
ígítur
a
quantírateaur
omníno
indiuifibilía
fint,
vr
fubftantize
fricorporeg;qus
ín
nullas
partes
re
ípfa
funt
feles.
Aucfidíuifibiliafunt,id
ipfis
tantüm
per
accidens
com^
eter,
Quod
fi
fortéín
quafdam
partes
etíam
per
fe
díuidi-poffinc,
vt
homo
ín
zimímam
&
corpus;albedo
quatuor
graduum
in
fuos
gradus,hoc
eft;partes
íntenfionis,
ex
partes
profe»
&ó
nóerunt
perfe
excehiae
fuccedétes,aut
dilcrete,quodfolís
quantíratum
partículís
propríé
dixímus
conueníre.
Sunr-alig
dug
quantítatís
propríetates,fcilicer
per
feelfe
aequale
velin
dp
o9
aequale;
fínítum
vel
ínfínitum.;
a
quibus
eriam
facile
fimiles
formantur
ipfius
defcriptio^
Pe
orqu&i
nes.
Prior
diuifio
quantítatís
apud
Ariftorelem
fic
habet
Quantiítarisaliud
continuum
ali
—
dis
diuifio
ud
difcretum,quae
eft
generís
ín
fuas
differentías
diuifíuas
per
fe;períndeatcg
cum
fubftanitía
I
$4
ín
corpoream
&
íncorpoream
diftribuitur,
Cóntínuü
name
X
difereri
non
accipiuntur
híé
E
prorequanrítatem
continuam
vel
difcretam
ín
fe
accidentaliter
habétequomodo
lapis
cotí»
f
..
.--
muus
dícitur,&
duo
homines
difcreti/fed^vt
principaliter
differentías
quafdam
conftitutiuag
(O47
quantitatís
cóntínuee
&
numeri
fignificent.accipíanrur
vero
rantum
pro
í/s
quibus
tales
di^
[0
os
251
ferenti
períe&
effentíalíiter
competunt,atcy
ita
facile
fietjvt
excludantur
a
membris
díuí^
-
*
-
woe
n
Snond
dentibus
fubítantig
corporales;aliacg
qux
per
accídens
contínua
difcrecacg
nuncupantur.
s
Merító
autem
ín
díuífione
praepofuit
continuum
diícrero;nam
difcretum
non
nifi
per
conti
55.5
gui
diuifionem
prouenire
folet.
Quantitatis
conrínug
definitio
ex
textu
elicitur
haec,
Qiüidcsti-.
..Contínua
quantitas
eft
quantítas,cuíus
partes
copulantur-ad
alíquem
termínum
commi
VAT:
nem.-
Per
genus
defíniti
exclufus
erit
motus,
Quantumuiís
ením
partes
ipfius
ad
terminürali»
|
ua
PARE.
quem
communem
(quem
ín
phyficis
mutarum
elle
appellan
t,
Eraím.Ror.
ímpet
vocat;
Chi
-
-
expofitione
líadís
fecunde
primo
adagio.)
coniungantur,
non
tamen
probarí
poterit
vnd
elle
quantitas
,
^
contínua,
nili
ante
fimpliciter
quantitas
elfe
oftendatur.Di&io
partes;pro
partibus
intecrald
3
...;
bus
fumenda
eft
.his
enim
lolis
conuenít
per
termínum
aliquem
communem
ad
ínuicemcoz
pulari.Oportet
aurem
hunc
termínum
indíuifibilem
effe;
ea
diuifione
que
fuse
competít
qua
sítatí,
Sienim
terminus
ipfe
diuifionem
reciperet;íam
non
termínus
eflet
&
vltírum,cum
hà
beret
aliud
quíddam
fe
pofterius
a
quo
termínaretur
,
nempe
partem
extremam,hoc
eft;
ma
Terminorüi
gisa
mediodemerim::
Dixirus;ca
diuifione,
&&,
INam
termínorum
huiulmodi
,
alius
eft
communiü
fimpliciter
&
prorfus
índiuifibilis,
vt
línea
terminus
,
quem
punctum
dicimus
.
Huíus
enim
Yaéi*
^
nulla
omníno
eft
pars,quemadmodum
defíniunt
mathematici
,
Alius
vero
eft
quodámodo
GODS
eate
n.
BUE
fuperficiei,X
proinde
fecüidum
latitudinem
infe&tilis,
ei
tamen
fecundi
longítudínem
díuídua,
quoe
iplius
eft
propría
dimenfio,
Ita
fuperficies
quodg
in
longum
&
latum
divifibilis
fecundum
profundítatem
tamen
fiue
craífitiem,qua
corporís
ropria
eft
dímenfio,
relinquirur
indíuidua.
Inftans
veró
(
quod
ab
Eraf.
ín
mox
dí&o
paf^
3
(atis
accommodé
momentum
appellatur)indiuifibile
eft
quoddam
fecundum
duratione,
3s
oria
artes
temporís
ad
ínuícem
contínuans.Ab
Ariftotele
ín
quarto
de
aufcultatíone
phyfica
niches
E.
appellatum
eftnunc,eó
fortaffis
quód
de
temporenihil
íntegré
habemus
profens,
prae^
51
seríam
di&tumnunc;quod
tamen
ne
partícula
quidem
temporís
cíle
poteft.Omne
ením
tem
pus
quamliberexiguum,
durationem
tamen
fucceflionemcp
probatur
includere.
It
nec
pun
étum
pars.eft
líneze,necy
línea
fuperficíei,necítem
corporis
fuperfícies,fed
principium
mate»
ríale
dumtaxat,
ci
oporteatomnem
íntegralem
partem
eiufdem
efle
cum
íntegro
naturae
&
elfentize.Harum
rerü
vt
fpecímen
alíquod
exhibeamus,fínge
anímo
rem
atomam
longe
illis
|.
puluiículís,quos
ín
folaribus
radijs
volítare
cernímus,fubtilíoré,
in
longitudinem
ex
alto
ín
"^
declíue
rendí,vel
contrarío,&
quod
relinquítur,erit
línea;fola
fcilicet
loneítudine
partibilis,
lam
vero
hanc
linca,quanta
quanta
eft
finge
totam
fimiliter
a
dextro
in
(iniftrum
produci,
&:
E.
rei
pertranfitum
erit
fpacij;euader
ín
fuperficiem(quam
plerumq
planum
vocant
philo2
fophi)longitudíne
pariter
atq
latitudine
díuíduam,Quam
(i
totam
fimul
ab
anteríori
farce
ín
pofteriorem,vel
contra
profendi
imagineris;habebitur
tandé
corpulétía
fiue
craffities
cor
pori
propria,atq;
tres
omní
dímenfiones
extenfionefcy,
longítudinem
fcilícer,
lacítudine,
&
profunditatem,
vel
fi
mglís,
altitudinern
íncludens,
qug
«&
non
habeat
quo
vlterius
E
1
posite
"COMMENTARIA...
5^
|
e$
d
—
OCTMESR
poffit,
ve
noua:
excrefcat
dimenfio,
(INimírum
deficientibus
pluribus
dí£erentijs
pofitionii,
b
isioitg
Áecundum
quas
hae
dímenfiones
confyderantux)reftatvt
abfoluta
perfeGag;
magnírudofit,
corporea
quátítas;íd
quod
pulcherrímé
apud-Ariftot.in
ínitío
prími
libriide
colo
a€
mundo
ánuenícs
declaratum,
Haec
eft
Mathematícorum
de
du&u
fiue
cranfitu
horum
indiuifibilít,
vndé
magniírudínes
proueníunt;ímaginatío;obíter.a
nobís
declarata,
quanoninfucunda
fpe
rauímus
fore
le&orí
non
omníno
faftídíofo.:
An
vcro.
huiufmodi
ipdiuifibilia;
reípfa
infint
quantitatibus
ab
íjfqy
díftinguant
,
an
ín
fola
anímí.confideratione
fint;
pofica;
hoc
eft,vtrü
Jj
in
corpulentía
lapídis
lateant
ínnumerze
quantítates;fola
logitudíne
latítudíneqy
partíbiles,
quas
fuperficies
vocamus,&
ín
hís,líneae;atqg.in
iftis
demum
omniquadrindiuifibiles
pun&i,
an
non,
fed
fola
lapidis
corpuléntía
,díuerfis
rationibus
diuerfas
fortíatur
noméclaturas
,
no
»
eft
huius
ínftítutí
definire,
fed
phyficís
vel
potíus
meraphyficís
relinquendum
eft
ficuc
&
illa
N.
frequentibus
dífputationibus
iam
olimexcuffa-velícatacg
qua-ftio;
an:
quantitas
a
fubftantia
diuerfa
fit
res,ín
quibus
quid
veri
falfiue
fit;phyfíci
cerzant;&cadbuc
fub
iudice
lis.eft.Liceat
«ním
ínterea
nobis
Horatiano
verfu
paululum
immaurtato
vti
.
Talíum
autem
índiuifibilium
Triplex
in-
*
trípartíto
ín
vno
quolibet
cotínuo,&
pracfertím
finiro'&
recto,ínuenítur
varíetas.
Alíud
eft
in
maie
»-.
choans
tantum,
d
videlícer,vndé
quafi
fluit
íncípitgs
magnitudo:fett.conrínuítas
quanrítaz
755
oon
ape
tís,
Alíud
finiens
feu
teymínans
tantü,in
quod
definit
ipía
quantítas.Et
tertium
interhaee
co
Conrinuss,
i7
fiiutum,
quid
fcilicet
&
finis
habet
rationem-ad-príorem
partem
quantítatís,
&
inítij
ad
fe^
"P
ubennes
y
;
quenter,
À
tq
hoc
termínus
communis;feu
índíuifibilecohtinuans
vocatur;propterenquod
^...
duabus
partíbus
ídem
communis
fit
fínisín
quo
conueníunt;fefeq;
proxímé
contíngüt.
Sunt...
S
haec
cum
alífs
nonullis
,
faniilíariter
graphícegs.
defcripta
apud
Def.
Eraímum,
in
praedí&o
z
nhaak.
t
prouerbío,feftína
Ienté;poffuntcg
facilé
ad
oculü
demonftrarí,vt
pateriniargínejfiquidem
^*^
4n
línea
a;b,c,pun&us
inchoans
cantum
eft
a
finíens
taritum
c,
rermiínusautem
communiísb.a
^b.
65
TNam
totíus
línez
partes,
2,
b,
c,
&
b,
c;
ad
inuícem
connectit
&
copular;Eftaz
huíus
quídem
:
:
ánítíum,
illius
vero
finis,
Similiter
totius
fuperficiei
a,
c,
d,
F,
línea
a;d;
ínítíum
eft
tantum;&
&—
P.
€
inea
c.f,
finis,
At
línea
b,e,
termínus
communis,
Eadem
erit
GC
ín
corpore;S
intépore;nio^
'
——
ucj
declarandi
ratio,
Díxímus
fuperius,
praefertim
finíto
&
re&o..
INam
ín
omniquacg
ín
am
Éinito
continuo
non
ínueníretur
índíuifibile
fíníens
aut
ínchoans.INec
ítem
ín
círculo
autfphg
$a
hac
reperies;ní(i
confideratíonetantum
diuerfa;
Hactenus
de
termíno
comimuní;perque
partes
continua
quantítatís
conneétuntur
&
cohaerent,
:-.
Quídam
hxc
altius
acutíuícgperz
Écrutantes,
inquirere
folent,
An
fíper
def
cunctipotentíam
a
línca-omnes
pun&i
ja.fuperfi^
cie
línezea
corpore
fuperficies
,feparari
ponantur;
(
INeq;
ením-hocimpollibile
purancqui
fint
hac
illorum
non
partes
fed
potíus
quacdam
veluti
accidentíà)
futurae
finr
huiufinodi
quantitates,
etíam
cunc
continuae
2.
Quibus
refponfum
fir,
fi
id:
quod
fupponíuir
cítra:effenz
Sotuig;..
7
-
tiarum
iniuriam
omníno
fíerí
poflic;necg
vIIammplicet
repugnanríam,adhuc
tamen
con^
tinuas
relínquí
huiufmodi
quantítates,
co
quód
effentíales
differentíoe
a
rebus
confüirutísnul
v.
la
prorfus
vírtute
feparabiles
func.
Continuum
autem
&
difcretum;veras
quantitatís
díffe^
rentías
pofuímus.
Sequítur
ergo,vt
ín
definítionibus
cotínuí
atqg
dífereci,
verbum
copidandí
o5;,10;
non
a&um
debeat
defignare,
fed
potíus
aptitudínem.
|
Síobíjcíás,
definitíoneficfumpradua
us
líneis
feparatís
abinuícem
conuenturam,quoe
tamen
non
funt
contí
mim.
Rcfpondebi
Difutio.
mus;eas
per
genus
defíníti
exc]ufas-effe;yquum
nonfint
vna
quanticas;fed
quantiratestantus«
Bed
aad
reliqua
pergamus
.
Quantíraris
continua
quatuor
omníno
funt
fpecics,Linza;
fuz.
Quarqor
*
TES
Corpus,
€
tempus.
INam
locum
a
fuperficie
non
effe
díftinguendum
oftehdemus.
dta
fed
ortaffe
autem
rec&íus
díuídacur quantítas
contínua
ftatím
ín
magnítudinem,
hoc
eft;qüanti
e$;
CERE
tatem
contínüà
permanenté;S&
tempus.
V
identur
ením
tres
prímae
illa
fpecics,genere
a
po.
re
differre.Plus
ením
cffentíaliter
conueniunt
ínterfe
haec;g
cum
ípfo
cémpore.Ec
A
ríftoceles
quoc
in
inítio
prímí
de
calo,
oftendens
folum
corpus
ínter
magnitudines
perfe&e(le;
vide
tur
magnitudine
vti
rand;
quoda
illarü
generé&jaon
complectensfub:ipfa
tempus;vríineolo:
varie
defcrà
co
claré
confpíci
poteft.
Harum
fpecierum
quantitatis
continuz;díuerize
funt
apud
philofo^
ptiones
li-
phos
Gefcriptiones,INa
in
prímís
in
príncípío
geomcrrizficab
Euclide
linea
definit;Lánea
eft
s
longitudo
fine
latítudíne,hoc
eftquantitas
longa,ín
fenon
habens
né
praefupponens
latitu^
dínem,X
proinde
neq;
profunditate
Eft
ením
ínzer
bas
talis
ordo,vt
pofteríor
príore
necefla.
[o
tío
requirat,&
prerfüpponar,
Secundo
a
Phyficís
defcribitur,
Línea
eft
quantítas
diui(ibilis
fe:
e«cunda,
cundü
vnícam
dímenfione
nempe
longitudinem,
Tertio
definitur
línea
racíté
inhioc
ipfo
te
Tertia,
xtu,
Línea
eft
quantítas
continua,cuius
partes
copulantur
ad
pun&um,tanquam
terminum.
communem
,
Simili
modo
fuperficics
definitur
longítudo
&
latitudo
fine
profunditate;
&
|
|
re
Gp
quantitas
Quafüo,
-
et
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
S&pficii
de
quantitas
fecunduti
duas
dímenfiones
partíbilis
longitudinem
fcilicet
atag
latírudinem
.
Av
us
tertío;quantítas;cüíus
partes
copulantur
ad
línea.Corpus
vero
eft
longitudo
cum
latítudine
orporis
.
:
nitiones.
J
tem.
Rurfum
fume
corpora
duo
abfoluté
pyramídalia
aq;
in
conis
ipfis
fiue
acuminibus
in^
T
uicem
coníunge
vt
colixreant,&
euadet
corpus,
cuíus
parres
duae
folo
copulabuntur
atomo
Sugee;
puncto.
Ita'quócy
fi
fuperficies
duas
tríquetras
extremis
angulis
funxerís,erít
tota
fuperficies
L.
mislongitu
ma
N
linis
atii
cisàpud
philofophos
vfurparí.
Primo,
vt
principaliter
fienífícent
quantítates
contínuas
per
7
Prima
-manentesfitcy
magnítudo
prorfus
ídem
quod
quantitas
contínua
permanens,quomodo
ip^
r
,
famgenuseflelinez,
fuperfícíei,
atcy
corporis
pofuimus.longítudo
quod
línea,&
íta
ín-ca^
v
-
teris.
In
hac
fignifícatione
funt
praedícamencti
quantítatis;
&
fic
accipiuntur
ab
Aríftotele'
"Thomas,
.
quínto:
metaphyfices
capite
de
quanto,
ín
quo:
praemí[Tis
defínitionibus
medijs
videtur
ad
Secuwida,
—
dere
fínítum;quemadmodum
eo
loco
exponit
Aquínas.
Secundo
accipiuntur,
vt
defienée
:
quzdam
accidentia
abfoluta;quahtitaribys
hifce
accidentaliter
conuyenjentía;hoc
eft
,
ipfag
dimenfiones,
fiue
extenfiones,
quas
norinullí
probabilíter
opinantur
a
quantitatibus
re
ipfa
usse.
differre,
diuinic
vi
ab
ipfis
efle
feparabilía;neque
alíter
4j
redu&ione
quadam
ad
fecundum
^.
—
predícamentum
pertínere;ficut
vnitatem
&
punctum,
Sed
liaec
res
alíumrequírít
locum.
Am
aut£,vt
qualitates
contínuas;permanentes
confequuntur
ifta
dimenfiories,
ita
quoq;
numero
^
fimile
tribuendü
fit
accídes
quodappelletur
multítudo,&
tempori
quod
vocetur
duratío,na
Tea.
^
eftadeocerti.
:
Tertía
acceptio
eft,lecundum
quam
príncipaliter
fignificant
hgcnomina
re
—
-Épe&us
quofda,vídelicet
termínaros
ad
paruti;breue;ftri&&
&
tenue,quemadmodi
multítu
1
do:&
paucítas
mutua
dícunt
relatíonem,efte
A
ríft.ín
altera
huíus
ca
pítís
parte,
Hís
duobus
|
modis
rurfum
accipiunrur
bífaríim,
vno
modo
abftrac&té
pro
ipfis
huíufmodi
relatíonibus,
55
Alteromodoconcreté,non
tamen
vtde
fübie&tis
vltímis
dicantur,fed
proxímís
&
ímmedía
|
|
tis,qufuntquantirares,
Falli
ením
cos;quibus
perfuafum
eft.
fola
adie&íua
effe
concreta,res
|
son
palam
arguit;
Arg
fumedi
funt
ita
ín
ijs.
de
quibus
nunc
agimus
definitionibus,
vt
facile
díli
ges
ocipgriolt
lector
perfpexerít,
Magnum
autem,longum,latum,atc
profundü,concre^
!
a,
duntram
de
vltímis
fubic&is,
quàm
proxímís
slícibilia
ficut
ex
ipfo
loquendi
víu
obfer»
|
locum
frac
uatum
eft,
Delocoautem,quonam
modo
loquatur
hic
A
ríft.varíant
erudítorum
fenten
E
[
^,
Sipiendum,
tíae
Certum
eft
ín
prímis
ex
quarto
Phyficorum,Locum
revera
nibil
effe
aliud,
quim
fuperfi
ciem
concauam
corporis
continentis,
verbí
eratía,
concaua
planícíes
vafis
continentis
vínir,
proprie
eft
locus
vini.Ipía
enim
eft,
quae
vínum
proxime
arnple&itur
&
cótínet.
Eft
autem
trj
plex
fuperficies
cerminans.fcilícer
plana;qualis
eft
fuperfícies
miae,
cocaua,íd
eft,introrfum
[
:
|
v
rem
termínas,&
conuexa;id
eft.fuperior;feuforís
ré
ipfam
finiens,vt
facile
oftenditur
in
f,
phe
-
rula
caua,
Superficies
ígitur
concaua;corpus
aliquod
comple&ens
contínenfcy
locus
dicitur,
..,,
quacontinentia
fi
fpolíetur;ià
vacua
erír;Sed
hocfíeri
non
poffe,monftrauit
ipe
Arift.ín
Phy
|
ficis,
Quum
igitur
ad
plenam
loci
ratíonern
duo
exigantur
;/fuperfícies,
&
contínentía
a&ti»
Ea.
ua
,
que
concauíratem
neceffaríg
praefupponít,
necg
ex.
eís
vna
quaedam
res
componi
queat,
;
(Impermixtoe
fiquidem
funt
predícamentorum
effentí
fiue
natura)
quanomen
locí
prín
^
cipaliter
lignificer.
relíquum
eft;
vt
alerm
íftorü
príncípalíter,
alterum
mínus
príncipaliter
&
conoratione
quad
dicatur
fienífícare,
A
príncipali
auté
fíenifícatu
fortitur
&
habet
vnti»
quoddq
ordíne
locumq
ín
predicamento;Itag;
quibus
placet;
díctam
contínentíam
prímario
:
:
pricipueg
^
————————————————————
MÀ
COMMENTARIA,
e$
precipuecy
nomine
loci
fienificaram
effe
fuperfícíem
vero
duntaxat
fecundum
connotatío^
nem,(quorá
nobis
videtur
effe
Iacobus
Faber)
íj
locum
ín
relatíuis
numerandu,&
ad
predíca
mentum
vbi,ín
quo
reponitur
ifta
contínentía
loco
fynonyma,relegandü
cenfent,
Alij
ve^
yo(quos
ín
hac
fchola
magis
fequífolemusytradunt,locum
príncípalíus
fignificare
fuperfici^
em
ipfam,
mínus
veró
principaliter
íllam
fzpercpetítam
continentíam.
Quamobrem
ftatu
endus
erít
locus,dire&é
ín
hoc
quantítatís
praedícamento,neq;quícd
a
fuperficie
differec;nifi
|
connoratíone
,
quz
cum
ad
príncipalem
fignificatíonem
non
pertingat
,
non
poterít
locus
j
diueríama
fuperticíe
fpeciem
efficere.
His
ítacg
;
quae
de
loco
expolita
funt
,
ita
fe
haben^
tibus,
reftat,
(vtí
dicebamus)
difficultas
,
quonam
pacto
Ariftoreles
hic
de
loco
fit
locutus.
Aquinas
in
logices
fumma
accipit
locum
pro
corpore
locante,
hoc
eft,contínente
alterum,
Thom
e
Quodaaníatishuíc
paffui
congruar;alíorum
efto
cenfura.
Exiftímant
pleríq;
eruditorum,
Ari
'
ftot.
híc,vt
X
ín
pluribus
alijs
Logtcorum
líbror&
paffibus
loquí,non
ex
fua,fed
vulgatarece
—
ptág;
fuz
tépeftatís
veterum
philofophorü
fententia
..
INecg
ením
forfítan
fatís
modeftum
ac
»
equum
fudícabat,ea
pro
falíis
adulcerinifq;
reijcere,quze
nondum
folídis
rationibus(id
quod
|
ín
Phyficis
atq;
Metaphyficísabundé
facere
curauit)
refuraffet.Opinabuntur
fgírur
vererum
:
philofophorum
fecta((icut
ex
quarto
phyficorutm
conftat)locum
efTefpacium
quoddam
lon
gum,latum,atd;
profundum,quod
corporum
locandorum
ita
capax
elTet
,
vt
illis
adueníen
tibusnon
cederet,fed
ab
eís
fefe
finerct
penetrarí
traíjcíq;.]dque
dum
aliud
fecum
recepiffet
admififfetg
corpus,plenti
vocabant.
vbi
ver
fecum
non
haberet
corpus
aliquod,tum
vacu
:
um
appellabant.
Et
neícío,an
índoctum
vulgus
hodie
íta
de
loco
&
fentíat,&
loquatur,Híc
igitur
ímaginarius
locus,cum
corpori
contento
(vt
illorum
fert
fententía
)
quctur,fíneu^
lafque
(quemadmodum
híc
dicit
A
ríftoreles)
corporis
partes
Oobtínear,
neccíle
eft
vt
trínam
omníno
poffideat
dimenfionem
,
non
fecus
quàm
ipíum
corpus
,
a
quo
non
alio
quàmfola
penetrabilítate
(quantum
ad
hunc
locum
fpectat)
difcrepat.
Recté
ereo
ad
eundem
termínti
ur
communé,partes
corporís
&
locifícacceptí,dícentur
copulata.
Adfüpulatur
huic
expofitío
ni
Albertus
Magnus.
"Temporísautéhac
collígítur
ex
prafenti
capite
defcriptio.
T
empus:
Teeinds
eft
quantitas
contínua,
cuius
partes
copulantur
ad
terminum
communem
,
quí
dícírur
in^
fcriptiones,
ftans.
Altera
affignatura
Philofopho
ín
quarto
de
aufcultatione
phyfica
volumine,
Tépus
|
eft
numerus
motus
fecundum
príus&
pofteríus;hoc
eft,
Tempus
eft
menfura
quaedà
motus
fe:
cundum
partem
priorem
&
pofteríorem
fiue
fuccedentem
,
Cuíus
latior
explicatio
illoloco
eft
requircda
ficut
&
huius
ambiguitatis
dilfolutio,
An
tempus
fit
Ípecíes
fpecialíf[ima;an
ee
nus
fubalternum.
Illud
fatís
cofitat,terminos
hofce;hora,dies;menfis,annus;olympías
feulu
firi
feculum,&
ceteros,certá
temporís
durationem
defignantes,
effe
inter
Ícíe,
S
cumtempo
ye,
quantum
ad
príncipalem
attinet
fignificatíonem
,Íynonymos,
&
non
nifi
connotatíore
quadam
differre,
Neq;
ením
efTentialjs
fpeciei
difcrimen
habent
hora
&
dies,
vt
nec
pedalis
linea,&
bípedalís,
quuim
ex
íllís
hec
componantur.fícut
ex
multis
guttís
integraaqua.
Reli^
quas
autem
quantítaris
contínuae
fpecíes;líneam
dicímus,
fuperficiem,atcg
corpus,certum
eft
fpecíaliffimas
effe,ac
ín
inferiora
diuerfarum
ratíonü
effentialium
indiuilibiles
,
Re&umením
curuum,concauum
&
conuexum,fphoerícum
&
cubicum;&
fimilia,
accídentía
funt
magni
tudínum,non
effentíales
differentío.
Sunt
enim
haec
omnía
ín
quartapecíe
qualitatís
ab
Ará
ftot.recénfíta.Deínde
etiam
certífIimum
effe
debet,&
índubitatum,non
polferem
quampiam
inalíam
tranfire
naturam
feufj
pecíem.
At
vero
quomodo
homo
vnus
idem
permanens(vt
ín
fexta
fub(tantie
proprietate
dícebatur)viciffim
modo
albus
eft,modG
níger,modoó
fanus;-
modo
zgcer;íta
eademlínea
quac
ante
reca
erat,ntic
poteít
fierí
curua.eadem
fuperficíes,
quae
-
nunc
eft
concaua,potcft
conuexa
fierí,vt
patebit,fi
vefica
aut
crumenam
ínuerteris
.
Corpus:
s
at
quoq
ex
fpherico
fiet
cubícum.
Quare
vt
illa
lrominís
accidentia
arguimusnimirum
quod
x
adefle
€
abeíIe
valeant
citra
fubíe&i
corruptione
.
Ita
S
haec
dictarum
Quantítarum
mera
s
2ccidentía
effe
confentaneum
erít
,
Sed
de
hoc
fatis
fupercg.
Quü
dicitur
in
litera,
Pricfens
2
fedi
tempus
ad
praeteritum
&
futurum
copulari;purant
nonnulli,
verbum
paffiuum
efle
proa&i
pu;
ad
prz-
uo
pofitum,íntellígentes
pentempus
prefens
ipfum
ínftans;vel
(i
mauismomentum
prefens,
teritü
eri
quod
cum
indíuilibile
fit
fecundum
durationem,
vere
pracfens
eft,quum
totum
fimul
exiftat,
as
cop
quod
nulliomníno
rempori
qualibet
exiguo
poteft
competere.
Hocipítur
indiuifibile
prae^
^^"
fens
tempus,preterítum
cum
fucuro
connectit,copula
tq.
V
erüm
huíiulmodi
coactis
alienifcg
:
expofitionibus,neminem
torqueri
necefle
eft.
Rectifíime
ením
prefens
ttpus
dicetur
vno
mo^
mento
ad
praeterítum
contínuarí,vel
(i
mauís
cotinuatum
effe,&
alio
ad
futurum
copularí,
velcerie
copulandü.
Vt
de
hodierno
díc
refpe&u
hefterniatqg
d
ERE
eft
A
i
n
lij
,
—
D
22
IN
PREDICAMENTA
ARIZ*T.
itaq
fubindicat
nobis
A
riftoteles
triplex
tempus,prafens
fcilicet,
przeterítum,;ataqy
futuruia.
Omne
autem
illud
tempus,praefens
exíftímandum
eft,non
quod
totum
fímul
nunc
eft,
(talc
ením
nullum
ínuenítur)fed
cuíus
aliquod
momentum
contínuatum
feu
terminus
commu»
nis
nunc
exiíftít.
Quare
&
hec
hora,S
híc
quí
nuncagíturannus,tempora
praefentía
cenfebun
tur,non
autem
díes
hefternus.
INegg
abfurdum
erit,
plura
effe
fimul
tempora
praefentía,quo
tum
vnum
in
altero
claudítur,tandg
pars
íntegralís
.
Huíc
omníno
confentit
communis
lo^
.
quendi
modus.Q
ux
aute
contra
hac
(unt
obie&iones,quía
omnes
feré
fophiftícae
funr,
haud.
x
difficulter
euítantur
X
repelluntur
.
Hactenus
quantítatís
contínug
fpecíes,quantum
huíc
lo
co
faris
effe
putamus,
explicare
funt,
quarum
tres
prímze,linea,fuperficíes;X
corpus;perma^
nentes
dícunturjob
íd
quod
omnes
fui
partes
fímul
poffunt
habere.quarta
vero
ícilicectem»
pus,ob
contraríam
caulam
fuccefliua;tranfitoría,fluxaq;
vocatur;ficut
&
motus,
cuius
&
il^
lud
meníuram
effe
ftatuebamus,X
feré
omnium
phílotophorum
fententía
etíamfonus.
^.
Quis
—
Quantitas
díícreca
,
racíté
defcribitur
ab
Ari(t.effe
quantítas,cuíus
partes
non
copulantue
diirete
de-
ad
alíquem
termínum
communem.
Que
quídem
definítio
fatís
ex
precedenríbus
relinquitur
|
EPPH9.—
"mmanifefta.Accipienda
eft
autem
díctio
(partes)
vníuerfalíter,vt
virtute
negationis
fequentíg
T3
diítríbuatur,
Quam
ob
caufam,coníectet
le&or.
|
Quantítatís
autem
diíícrete
duas
víderur
Mp
Arift.aílignauille
fpecies,numerum,&
orationem
fecutus
(vc
nobís
apparet)
receptam
fuí
fg
«ulí
philofophorum
opínionem
.
INumerí
autem
,
gemína
tradí
coniueuít
defcriptio,
V.na.
$
INumerus
eft
multítudo
per
vnum
menfurata
.
Altera
,
Numerus
eft
multítudo
ex
vnítati^
bus
aggregata.
Cuí
quinto
Metaphy.
capíte
de
quanto
adíungir
Ariftot.fíníta.
quemadmo
dum
&
aliarum
quantitatum
definitionibus
,
Definitum
(numerus)
non
fumítur
híc
pro
nu^
zero
numerante,
quí
eft
íntelle&us,
vel
aníma
rationalís,nec
prorebus
nümeratis,velutí
du
obus
tríbufue
hominibus,aut
equís
[ed
pro
numero
formalíjhoc
eft;accídéte
quopíam,
a
quo
L
éntrinfecus
denomínantur
homines,duo
vel
tres
,
In
definitione
autem
multitudo
accípien
da
e(t
conformíter
illis
nomínibus,longitudo,latitudo
&
profundítas,ín
definitione
línec,
fu^
perficíei
XC.
pofitís.Sunt
autem
vnítates,
ipfius.numerí
materíales
quaficg
partes
íntegrales,
dicet
non
propríe
dictze
(ralibus
ením
numerus
carere
vídetur)quum
non
fint
eiufdem
cum
numero
ipfo
eflentíae.
Quare
€
príncipía
numerorum
rectíus
appellarí
videntur
a
Phílofa
;pho
ínalíjs
locis,
atcy
hoc
voluifle
crediderimus
;quinumerum
non
nííi
prefuppofitíue
(fie
enim
loquuntur)
díuilibilem
tradíderunt.Quod
fi
quís
ín
numero
formales
partes
ínueftíga^
'te
conetur;is.
nobís
profecto
nodum
ín
fcirpo
víderur
quaerere.
INullae
fiquídem
res,
przetee
hyficas,hoc
eft
corpora
fubftantíalía,materíam
obtinent
ac
formam
tand
partes
effentíales
zc
ipía
di(tínctas,fed
tantüm
cogítatione,fi
D.
Thomam
imitemur,ex
partibus
metaphyficís;
cum
mactería
X
forma
proportionem
habentíbus,genere
ind
X
differentía
componuntur,ní
"fiomnino
fimplicía
fuerint.
vtí
generaliffimà
&
fpecies
predicabiles
tantü.
INon
icitur
func
-audíendi,qui
vltimam
vnítatem,
numeri
formam
effe
pofuerunt,
Híc
notandum
eft,
dupli
«em
effe
vnítatem,Quandam
tranfcendentalem
quz
fit
entís
propría
paífio,a
qua
vnaquedqg
Thomas,
"t$
vna
dicitur.Ifta
ab
Alberto,
Thoma,Eegídio
Romano,ceterícg
horum
placíta
turantibus,
dicítur
eadem
efle
realíter
cum
ente,tantumcj
ratione
differre,&
negationem
quandam
ei
(o
lum
attribuerejnempe
multitudinis
feu
diftín&ionis.
A
Scoto
veró
&
Scotíci
nomínis
ftudio
fis,ponítur
efTe
quíd
pofitíuum,ab
ente
diftín&um
ex
natura
rei
&
formaliter,
quomodo
etí^
am
proprías
pallionesa
fuis
fubíie&is
volunt
differre.
Ex
hac
vnitate
multíplicata
nafcitur
&
confurgit
numerus
qui
dicitur
tranfcendentalís,eo
quód
omnía
praedicamenta,
fua
com^
Kreis
qui.
!tiitate
tranícendat
amplectatur,a
qua
albedines,per
fe
due
aut
tres
dícuntur,&
íta
de
dámodo
prz
CXterís
quibufcg
entíbus.De
tali
numero
non
eft
nobis
híc
fermo.
Altera
eft
vnítas
proprie
ácamétalis
Gícta;que
ad
quantitatís
reducitur
predícamentum,&
qu
príncipium
eft
eíus
numerí,
quí
(ie
!
ciicreta
quantitas,
Huiufmodí
autem
vnitasineft
€
fequitur
tantàm
quantíratem
contínus
Índiuifam
potiffimüpermanentem,quam
&
fola
íntrínfecus
denomínat
.
Ex
hifce
vnítatíbus
Bp
conflatur
numerus
huius
praedicamétí,
a
quo
formaliter
quantítates,aut
quant
continua
di
cuntur
numerata
duo
fcilícet;tría,
ve]
quatuor,&
íta
deinceps
.
Quod
fi
res
aliquas
vel
ali^
quam
ita
formaliter
reddere
aliquot
aut
vnam,vocemus
menfurare,feclufa
intelle&us
ope^
ratione,conueníer
menfurare
íntrínfecus
&
effentíaliter
numero
ac
vnítatí.Sin
autem
men
—-—
furare
idem
fit
quod
facere
intelle&um
certuin,quot
fint
alíqua
rés,in
quántum
quifpíà
per
snum
alíquoties
replícatum
certior
redditur
numeri
illorum
quae
numerabat,conueniet
mé
furare
accidentaliter
ipfinumero
atcp
vnitatí.Relíqua
qus
ad
numerum
pertínent
eiufqg
am
pliorem
cognitionem,
&
quomodo
ipfe
fit
vnus,
non
eft
híc
declarandi
locus,
Sunt
autem
cius
fpecies,
Minen
di
nm
eR
MEE
t
COMMENTARIA.
e?
eius
fpecies,binaríus,ternaríus,quaternaríus,centuria,chilias,S
íta
deinceps
ín
infinitum
vfq
augendo,qua
omnes
fpecíaliffime
funt,non
fubalternz,lícet
iftud
a
nonnullis
in
dubíü
ver^
tatur.
Quum
probat
Ariftoreles
ín
lítera,numerum
effe
dífcretam
quantítatem,
admonenr
Qno
pacto
quidam,in
exemplo
cíus
per
quíngi&
tría,&
feptem
intellígendas
efle
totídem
vnitates,non
dici
Dum
autem
numeros
ipíos,quinaríum,ternaríum;X
feptenaríum,
propterea
quód
in
communíta
&
quini.
tíbus
vníuerfaliumdixit
Porphyrius,fpecíem
fpecící
non
ímponí
atq;
coniungi,vt
gignat
alí
am
alíquam
fpeciem
.
V
nitates
autem,quge
omnes
cíídem
funt
fpeciei,haud
difficulter
vnam
f"
alíquam
progígnere
fpeciem
admittunt.
Verüm
íítís
ex
díuerfo
obíjcí
poteft
Aríftoreli^
cum
iftud
,
Ex
duobus
entíbus
ín
a&u
non
fit
quíd
per
fe
€
fimplícíter
vnum.
Siíngulae
autem
vnitates
vídentur
effe
entía
actu,
Quod
lí
hoc
Ariftotelis
di&um
(quemadmodum
:
debet,reftríngendum
ínterprerandumqy
dixerínt;cur
non
parí
modo
íntellígendum
cenfent
A
illud
Porphyríanum;quód
ex
duabus
tand
partíbus
effentíalíbus
atcp
formalibus
non
fít
a»
:
lía
fpecies,cuius
definitionem
effentíalem
íngredíantur
.Id
quod
fane
non
accídit
ín
numeris,
^
fi
maíores
ex
mínoribus
rand
materíalibus
quibufdam
partibus
feu
príncípijs
dícamus
con
—
^
:
ftare...
Habettamen
Boetíana
translatío
condítionem
appofitam
hoc
modo,vt
quing;fifínt
3
partesdenarij,&c,
Indícat
autem
Philofophus
híc
obiter,
duplices
effe
numerorum(&
idem:
io
ín
contínuís
habendum
eft
íudícium)
partes
,
quaídam
quí
vocantur
menfurantes
feu
dímetá
c»
entes;alías
non
numerantes.Ea
pars
dicítur
menfurans,quze
aliquotíes
fumpta
atqy
replícata
v
totum
reddit
adaequaté,hoc
eft;neq;
minus,neg;
amplíus;qualís
eft
quínaríus
refpe&u
dena^
T
rij.
bis
enim
quíngg
funt
decem.
Eíuf
modi
func
f.íf.iíj.refpectu
v.Ila
pars
eftnon
menfurans,
que
íd
non
poteft,
vt
íi.
víf.refpe&u
x.
Item
ííif.&
v.refpectu
vf.Ita
quóg;
ín
contínuis;par
zes
menfurantces
trípedalis
funt
pedale&
femípedale.
INon
menfuransautem
fiue
non
dímeti
ens,bipedale.
De
oratíone
vero,cuius
ín
textu
fit
mentio,tancg
cuiufdam
fpeciei
quantita
D
tís
dí(cretze,
non
fatis
conftat
ínter
expofitores.
INonnullí
prodigiofo
quodam
&
ínufitato
gencre
fermonis
per
oratíonem
intelligunt
numerum
fyllabari
ipfius
orationis.verüm
pri»
us
dicum
eft,
numerum
huius
praedícamentí
non
reperírinifi
ín
magnitudinibus
diícretis,
quare
etíamtalís
numerus
alienus
eft
abhoc
predícamento.
|
Alíj
vero
(inter
quos
eft
Fa
ber)
per
numerum
accípíunt
quantítatem
quandam
difcretam
conflatam
ex
quibufdam
te^
noríbus
feu
morulis,
productione
vídelícet
€
corruptione
fyllabarum
ad
feinuicem
non
co^
£ínuatis,qua
quid
aliud
fít,quàm
multze
partes
temporis
,
quíbus
menfurantur
oratíonís
fyl
lIabzac
ípía
tota
oratío,non
fatís
íntelligo.
-Rectíus
igirur
Boeríus
&
Ammoníus
per
orati
onem
id
intelligunt,
quod
Latíni
confueuerunt,nempe
vocem
fignifícaríu,cuíus
aliquíd
par
tium
eft
fignificatíuum
feparatum.
INam
Graecis
20€"
(quonomine
vtitur
hic
Ariftoteles)
nunc
orationem
mentís,nunc
fermonem
oratíonéq;
vocis
fignifícat;,
Verümne
quís
Ari»
ftotelem(inquit
Boetíus)cum
dícerec
Ayo,
id
eft,
orationem
effe
quantitatem
difcretam,de
€o
putaret
dicere,
quem
quif.
Ao*y^p,
íd
eft,rationem
ín
propría
cogítatíone
diíponeret
,
hoc
addídit.Dícoautem
íllà
quefítcü
voce
orationem,
|
Verüm
hísadijciendü
videtur,
Ariftoz
t1elem
hoc
loco
deoratíone
non
loquí
ex
propría
fententia,(ed
recítareduntaxat
eorum
opínd
onéqui
exiftimauerunt
oratíoné
efIe
quantitate
difcreram,quia
menfuratur
fyllaba
longa
&&
reui
ficut
numerus
a
fuis
vnítatibus,vt
quarto
Phyficorum
docetur;fed
falío.Quía
numez
sus
per
fe
meníuratur
a
fuis
vnítatibus.
Oratío
verà
per
accidens
duntaxat
menfurarur
a
fu
is
(yllabis
ratíonetemporís,quo
ipfa
fyllabe
menfurantur,&
ídeo
non
oportet
oratíone
effe
quenniase
ficut
numerus.Hinc
iple
Ariftoteles
quínto
Metaphyficor.
capit.de
quanto,
recen
ens
quantitatis
fpecies,oratíonis
ne
memínít
quide,
INec
huic
expofitíoni
fraudi
effe
debet
vulgata
edítio,qua
probatíone
illam,qua
oftendítur
oratío
effe
quantíras;fic
refert
.
menu
ratur
enim
fyllaba
longa
&
breuis.
quía
alíale&ionem
habet
graecus
codex,
Ammonius,
Bo
etius,Arevropilus,&
relíquí,
nepe
hanc,
menfuratur
ením
fyllaba
longa
&
breuí
,
vt
verbi
(méfuraturjad
orationem
referatur,tand
ad
fuppofitum,non
ad
fyllabà
Grecis
enim
zai
non
nomínatírus
eft.
fed
dacíuus,ob
idque
erit
Latinis
ablatíuus.Eft
ergo
huius
probationís
fenfus
.
Oratio
quantitas
eft,quia
menfuratur
fyllaba
longa
&
breui.
Sed
obijcitur.Quan^
titaus
eie
ss
eft
meníurare
dj
menfurari,
ergo
oratio
malé
ex
eo
probatur
effe
quanti
zas,quia
menfuratur
fyllaba
longa
&
breui
.
Reípondeo;probationem
quídem
ínualidam
e(Ic(vt
di&um
eft)non
ramen
ob
caufam
ín
argumento
illata,
Quia
liceromní
quantitati
co
perat
alía
meníurare;tamen
peculíare
eft
quantitati
difcretae;etiam
a
fuo
príncípio
meníura
tía
quo
fzpius
replicato
fluit
&
nafcitur.
Et
quía
iftud
orarioni
competere
videbatur;híne
SET
G
iij
«xiftímafTe
Í
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
exiftimaffe
videntur,ea
effe
quantitatem
difcreta,fed
falfo,
vt
dí&um
eft,
cum
potius
fit
qualí
Secuhda
n
tas
tertie
fpecíeí,
Secunda
diuífio
quantítatis
apud
Arift.eft
haec.
—
Quantiítatís
alíud
cà
titatis
diui-
ftarex
partibus
ad
feínuicem
pofitíonem
habentíbus;aliud
ex
non
habentibus
pofitioné,quae
£o.
dícítur
effe
fubíe&í
ín
accidens
&
huius
negationem
díuilio.
Eft
ením
pofítío
accidens
qui
títatís
ac
cíusparríum,
díuína
vírtute
ín
venerabili
ac
facrofancta
Euchariftía
ab
eís
feparata.
:
Pofitío
autem(autore
T'homa)duplíciter
capitur.
Vno
modo,
vt
fit
ordo
partium
ín
toto,co^
i
Pod
en.
paratíone
facta
ad
locum,ín
qua
lignificatíone
dicit,
pofitionem
effe
vnum
e
decem
praedi"
maduplid-
camentís,quod
alío
vocabulo
fitus
eft
appellatum.
Secundó
pofitío
eft
ordo
partíum
ín
to
teracipit.
go
abfolute,
nulla
ad
locum
facta
comparationequí
rei
conueníret,etíam
fi
extra
omnem
lo.
cum
ftatueretur
,
Hanc
pofitíonem
dicic
non
effe
praedicamenti
fitus,
&
de
ea
híc
loqui
A
rí^
ftorelem,
lícer
nonnulli
reclament,
Ad
hanc
partíum
ín
toto
pofitíonem
tría
folentaíTignari
E
requifítaac
necefTaría;ex
rextus
declaratione
collecta.
Prímum
eft
partíum
permanentia,vt
*
fcilicet
nonrepugner
eis
fímul
exíftere,
Quomodo
ením
ad
inuícem
pofita
dicerentur
,
quae
'
.
monpermanentíimul,
Secundum
eft
partíüfitus
quídam,tecundum
quem
poffit
demolirari
(^
Augufinus
corporaliter(vt
aít
Auguftinus)vbí
fit
vna
pars,X
vbíaltera.Dícímus
autem
vbí,non
quo
in
2d
loco;fed
qua
differentíam
pofitíonís
habeat
ín
fuo
toto
contínuo.Hic
ergo
fitus
fumendus
eft
fecundü
differentias
pofitionum,quoe
numerantur
furfum
&
deorfum,
ante
€
poft,dextrum
Augufinus
&
liníftrum
,
quibus.
adíungir
diuus
Auguftínus
longe
€
íuxta.
Hocfecundum
requifítum
videtur
nobís
vnum
fufficere,
ímo
toti
dequo
agítur
infe
complecti.
|.
Tertíum
eft
continu
e
atío
atcg
vnío
partíum
ad
ínuícem,facta
per
aliquem
rermínum
communem.
Príma
conditi
one
excluduntur
partes
temporis
atq;
oratíonis,
Secunda
vero
partes
horum
&
etíam
nume
:
rí.Eft
enim
vnítas,qua
pars
numeri
dícítur,índíuifibile
quodda,exiftens
ín
toto
fic,
vt
ín
nul
i
1a
cíus
parte
fit,
nullà
habens
per
feín
continuo
pofitíone,
quod
tamen
pun&o
omnes
foleng
tribuere,
Quodlibet
nang;
punctum
aut
ínchoans
eft,
aut
contínuans
,
aut
termínans,
ita
vt
deipío
affignarí
valeat,nüi
furfum
fit
an
deorfum,antean
poft,dextrum
an
finiftrum,longé
quog
an
iuxta.
Tertía
numerí
partes
excludit,
&
earum
magnítudínem,
que
non
funr
ínui^
«e
contínuatz
.
Ordo
partíum(cuíus
in
líterafít
mentío)accípíendus
eft
potiíTimüm
fecundG
«aufalitatem
,
Príus
ením
oftendímus,
non
modO
ex
vnítatibus,fed
ex
mínoríbus
etíam
nu^
merís
tand
quibufdam
íntegralibus
partibus
&
menfuris
fuís
,
maíores
numeros
conftare,ide
óq;
mínores
numeri
maioribus
fun
príores,quínto
modo
príorís
.
Sunt
etíam
fecundo
moA
do
príores,eo
quod
ab
illis
non
conuertítur
effendi
confequentía
ficut
ibí
e&
declarandum,
reed
Porro
orationís
partes
ordínem
prolationis,
que
eís
tribuitur,non
habenc
ex
le
fed
rantü
qua
zenus
fignificatíonem
fuam
volunt
tueri
X
retinere,tefte
Boetio.Eadem
ením
cft
oratio
ín
re
dicamenro
quantitatis,
fiue
dixeris
Cicero,
fiue
Roceci
,
INeqs
ad
hanc
multum
pertinet,
fiue
fyllabam
quamlibet
ín
medío,
fiue
príncipio,fin&ve
collocauerís
.
Sí
tarnen
feruanda
erít
ea
des
vocis
fignifícatío,non
lícebit
temere
partíum
confundere
ordinem
ac
ínuertere,
Nonbiis;
,
uumdeinde
ín
litera
fequitur
(Atggboec
fola,St.)
more
fophiftarum
non
eft
Ímmoran^
itera
poii
dum
in
his
dictionibus
quantum
&
quantitás.NNam
&
quantum
adíe&ione
íllíus
claufule
per
explicatio.
fe,
vel
propric,
pro
quantitate
vfurpatur,
&
quantitas
acceflione
partículae
per
accidens
pro
quarito
ponítur.Fere
ením(tefteetíam
Fabro)concretís
denominatíuífcg
huius
pradícamenti
nomínibus;príncipalium
feu
abftra&torum
loco
vtimur,vt
lineam
quantam
dícimus,
quum
tíus
dícenda
videtur
línea
quanríras
effe
.
A
ccipiturcg
hic
proprie
feu
per
fe,
prímo
modo
ab
Aríftotele
ín
Pofteríorum
analytícorum
libro
affignatoiQucd
autem
dicít,fola
ea
quae
fu
períus
fünt
enumerata,per
fe
quantítates
effe,nihíl
officít,quo
mínus
bicubíturn,trícubítum,
pedaneum,bipedaneum,
Ina,
&
caetera
huiufmodi
quantitates
propriz
fint
;
Significant
e^
nim
illz
voces
(
aliorum
omifTis
opinionibus)
ídem
principaliter
;
quod
quantítas
contínua
pee
feu
magnitudo,
tametfi
cerrarum
menfurarum
inter
fe
difcrepent
connotationi»
:
us.
Quarenon
efficient
diueríam
ab
ílla
fpeciem,ficut
nec
hora;díes,annus,
Sc.
a
tempóre,
'"
—
Quo
modo
autem
accipiendum
fit,
quod
ín
quínto
Meraphy.
Ariftoreles
tempus
ípfimn
in^
ter
peraccidens
quanta
recenfet,
ratione
vídelícet
contínui,in
quo
recipitur
vna
cum
motu;
non
eft
huíus
loci
declarare.
INeq;
enim
fufcepimus
prouíncíam,in
fpecíem
diffidentes
pat^
-.
fus
in
Metaphyficis
€
Logicis
Ariftorelis;
ad
cocordíam
reuocandi.
De
eo
quod
per
accídés
-
quantum
eft
quantítatedifcreta
nihil
prorfus
babet
Philofophi
declaratío,fed
tantum
memi^
-—
E
Sent
Ree
peraccídens
quantítate
contínua;tam
fuccefliua
4
permanente,
Huius
igitur
per
mumodj
?CCeensquanti,
notandi
funtalícuor
modifeu
diftin&tiones,
ad
multa
alía
intelligenda
non
vag,
mediocriter
vciles,
In
primisigitur
illud
per
accidens
quantum
dícitur,cuíinbaeret
ipfa
quan
—-
DS
VE
|
títag
[
EI
Ec
wo
COMMENTARIA,
"
T
titas,vt
lapis,cui
infunt
quantitas
corporea
fuperficíes,S&
linea.
Item
motus,;cui
ineft
tempus,
vt
per
hüc
coelo.
Secundo
modo
per
accídens
dícítur
nomen.
quantírde
concreto
quopía;
Secundus,
de
cuíus
abftra&o
non
prdícatur
quantum
nec
quantitas,
Sic
muficum
per
accidens
quan
tum
dícítur
ín
Metaphyfica.
INon
enim
eft
mufica
quanta
jnecj
quantítas.
-
Tertio
illud
di^
citur
per
accidens
quantum,cui
competit
extenfio,
aut
quía
íneft
ipfi
quantitati
exten£e,aut
cíus
fubíc&o
,
habetq:
partem
vnam
extra
alteram,
ratione
quantítatís
huiufmodicui
íneft;
-
vel
cum
qua
eídem
fubíecto
coinheret,
Hoc
modo
qualitates
corporales
per
actídensquan
tz
dicuntur
Item
fubftantíales
formae,
dempta
anima
ratíonalí.
Sic
albedo
per
accidens
qua
ta
dicitur
ín
lítera,nimirum
ratíone
fuperficiei,
V
trum
autem
albedo
cater;
qualitates
cor
porales,ímmedíaté
ín
fuperficíe
tanquam
fubic&o
inhxreant,an
potíus
corporeae
quantíta^
tí,
vel
huíus
partibus
extremis,non
eft
hícdifcutiendí
locus.Secunda
quftionís
pars
videtur
nobís
probabilior,
|
Quartó
aliquid
per
accidens
quantum
dícítur,
quod
a
quantítate
deno
minatur,quze
necp
ípfi
íheft,negy
ipfum
quantítatí,néque
ambo
eídem
fubie&o.Itaq;
habet
fe
quantítas
ad
íllud
,
per
modum
menfurz
prorfus
extraneze
,
Sic
motus
&
a&io
ín
his
infe»
sioríbus;per
accídens
quanta
dícuntur
a
tempore,
|
"Tertius,
Sequitur
tabula
Pradicamenti
Quantitatis,
Continua,
Corpus.
n
om
LHoc,
iliud,
Difcreta.
Ternaríus,
Numerus,
JQuaternaríus,
Quinaríus,&c,
Quantiítas
(
Hic
ille,
Lineatum,
|
;
x.
)euperficíarum
1
Continuum.
Golpáiamm.
Hocjillud,
i
Temporeum.
Quantum
EXE
|
Efs
|
|
xh
|
mese
Difcretum,
)Tria,
:
ni
Nutfneratü.
)Quatuor.
-
Quíndj,
C,
In
fecundam
partem
capitis
de
quantitate,
tres
quantitatis.
-
—
tí
nihil
—
;
proprietates
continentem;jannotatio,
;
po
Pus:
quantitatís
propríetas
vtítur
contraríetate,quemadmodumaccepta
eft
in
quarta
eft
con?
-
Ppropríetate
fubftantiz,eftqg
propría
fecundo
modo,cum
omni
€
non
foli
quantítati
có
ttATTU,
ueniatziNece
obftat
quod
dicitur
ín
Phyfícisjomnem
motum
effe
ínter
contraría.
Id
enímde
quauis
contraríetate,tam
logíca
à
phyfica
eft
accipiendum,
vtalibi
declarabítur.Maíor
au^
tem
X
minor
quantítas,
ínter
quas
ane
augmentatio
&
dímínutio,
contraría
quaedam
phyfi
5
ieu2co8
C3
funt
,
Dícet
fortaffe
quifpíam,no&em
&
díem,quae
quantitates
funt,cum
fint
quaeditem
az
ege
ap
Pora,effe
ínter
fe
contraría.
Cui
reípondens
nega
affumptionem.INonením
contraría
cen»
mutuo
cort»
eri
debent,
au»
ídem
principaliter
fignificanr,&
fola
differunt
connotatíone
,
vtrum;
aute
traria.
illorumjidem
quod
rempusignifícat;fed
alterum
pracfentíam
folis
fupra
noftrum
hemifphe
riuntalterum
eifdem
connotat
abfentíam.
Quare
príuatiue
oppofita
potius
d
contraría
exitimanda
crunt;fed
non
nifiímperfe&té
&
ratione
connoratí,
A
liquoties
ramen
autores
díe
pro
lumíne
folis
vtuntur
noa
protenebrís,vt
apud
Poetam,
Admifita;
diem,id
eft,
lumen
folare
apertis
feneftrís,
A
líter
capitur
díes
pro
tempore
xxiiit/horarum;quam
díem
naturale
vocare
olent.Príorem
veró,qua:
noctí
quodammodo
oppofita
dícebartrartificíalem.ob
id
Fortaffe,quód
haec
varíabilís
fit
fecundum
durationemyilla
vero
femper
eundem
duratíonis
obferue
t
tenarem
ficut
naturalía
certá
lege
fiunt
&femper
eodem
modo;non
autemartifící
9ía,
Ante
exemplorum
enumceracioncm,
ftatím
poft
hanc
propríctatem,
ai
o6
rra
to,
B
ud
Línea.
:
/
-
Superficies,
[3
illa.
E
1
|
Bínaríus.
cuve
ys
Quátita
v6
IN
PR£DICAMENTA
ARIST.
eranslatío,
In
defínitís
autem
manifeftum
eft,
quód
níhil
eft
contrarít,vt
bicubito,Sc.Quod
"e
perbellé
conuenít
illijquod
ínquartafub(tantíz
propríetatedícebatur,
Derermínarorü
verà
nullum,&c,
Quía
autem
híc
Ariftoteles
defínitis
quantitatibus
adnumerare
videtur
fuperfí^
.
cíem,ideo
Boetius
etíám
aliam
quandam,quam
illo
loco
expofuimus,affignat
determínate;
índetermínataeq;
quantítatís
acceptionem,fecundum
quam
etíam
fuperfícies
&
linea,
caete^
-
aq;
huiufmodi,funt
definítze
quantítates,
magnum
veró
&
paruum,multüm
&
paucum
ín
Y
-
definítz
,
&
cuius
explícatione,
quum
non
multum
neceffaría
pracfenti
loco
vídeatur;ab(ii
*
E
Es
Ta
us
expenderit,ínueníet
erraffe
Boctíum,
quí
hac
ín
re
difIentít
a
magiftro
fi
nendum
duximus
.
.
Ex
fecunda
foluríonís
ad
príorem
obiectionem
probatíone
colligen^
da
efthxc
regula.
INullíad
álíquíd
feu
relationí
alíquíd
eft
contrarium,íntellíge
logicé
&
pen
|
fe.
In
fecunda
obie&ione
líterae;per
locum
deorfum
accípíendus
eft
locus
terrae,
quí
(vt
eti
Quid
midi
teftatur
Commentator,
partim
eít
fuperfícies
concaua
aquae;
partím
aerís...
Medium
auté
sedium.
eft
centrum
mundi,
Per
mundiautem
termínos;intelligunt
quídam
duos
cclí
polos,arctí^
LIE
cum
&
antarctícum,
Alij
fuperfíciem
concauam
orbís
lunarís,continentem
omnia
hzc
ínferi
'
oragenerabilía
&
corruptibilia
,
quam
fortaffis
pluratíuo
numero
terminos
mundíappella
uít
Philofophus,
vt
infinuaret
non
tnodo
ín
noftro
hoc
hemifphaerío
furfum
effe
&
deorfum;
Ícd
&
ín
altero
fub
nobís
pofíto;quod
afpíciunt
Antípodes.
Diftantía
autem
medií;
feu
centri
a
termínis
mundi,
dícítur
effe
maxíma,;non
quidem
fimplícíter,fed
quae
motu
naturalí
cor^
cuntíccundum
femidíametrum
fphaerze
mundí
inferioris,
continentis
quatuor
elementa
cum
reliquis
corporíbus
generationí
corruptíonicg
fubiectís,
V
erüm
de
hiííce
rebus
latíusin
Phyfi^
cis
eít
difputandum
.
Hanc
fecundam
obíectionem
opínatur
Boetius
ab
Arift.
non
effefolu
zam,quód
verum
concludat
fítcj
re
vera
vni
loco
contraríus
alter.
Sed
fi
quís
hec
diligenti
Díuo
Augufti^
no,
e
cuíus
categorifs
bonam
fuarum
enarratíonum
partem
etíam
ad
verbum
frequenter
defumpfit.
Locus
ením(vt
ante-declarauímus)fecundum
antiquos
defignat
fpacíum
quod^
dam
feparatum,cuinihil
per
fe
contrarium
ínuenírí,eft
manifeftum,Quod
fi
locum
accípere
placeat,vti
vere
fe
habetnomen
locí;primó
fignificabit
fuperfícíem
ipfam,cuí
níbil
eft
con^
traríum
per
fe.Deínde
connotabít
actíuam
contínentíam,&
fortaffe
etíam
concauitate,qua^
gum
ílla
cumfit
relatío,non
poterít
habere
contrarium,
Haec
vero
contraría
eft
conuexíta
td,
fed
non
obid
locus
per
fe,&
vt
quantítas.
eft,
contraríetatem
admittet,
Quod
filoco
adiíü^
xeris
furfum
&
deorfum,hac
ad
alíquíd
funt,&
proínde
nequaquam
contraría
,
Hzc
folue
tio
ad
amuffim
quadrat
cum
fententía
díuí
Auguftini,
Quod
fi
tertíó
locüifumpferis,qua^
tenus
ipfi,
vel
potíus
corporí
continenti
ínfunt
díuerf2e
qualitates,
vírtutes
&
influentíze,
quae
ex
cífe&ibus
fuís
arguuntur
effe
contraríz,hihil
alíud
obtínebís,
quàm
locum
vnum
per
acci
dens
contrarium
efíe
alterí.Dicemus
ergo,
Aríftotelem
huíc
inftantío
propterea
non
fubíe^
ciffe
folutíonem,aut
quía
naturam
locílecundum
verítatem
non
declarauerar
alíos
fecutus,
aut
quia
haec
obíe&ío
fimili
modo
videbatur
foluenda,quo
X
proecedens,
Surfum
nang;
&
|
deorfum
relatíua
funt,
quemadmodum
multum
&
paucum
,
magnum
&
paruum.
$edida
quà
^
Secunda
quantitatis
propríctas,ex
quínta
fubftantíze,cui
eadem
eft,omníno
effe
debet
ma
o
NE
nifefta,
Conuenit
autem
non
foli,fed
omni
quantitati.
INulla
enim
quantítasíntenfionem
re^
E
-
—
-—
éipítaut
remíflionem,neg;
vnquam
cum
aduerbíjs
comparandi
praedícatur,etiam
fi
concre
to
nomíne
expreífa
fic,
Has
ramen
voces
longum,latum,;profundum,durans;atq;
multum,
cum
relationes
quafdam
fieníficant
,
nihil
prohiber
cum
dí&is
praedicari
aduerbíjs,
———
Temaqui.
,
lertía
propríctas
eft,oequale
vel
ínaequale
effe
.
Quazob
SaL
US
dícítur
qux
itatispro-
títatí,
quod
fit
quarto
modo
propría,omni,folí,&
femper
conueniens,
INeautem
ci
alíquid
grietas,
—
ad
perfectam
proprij
&
vníuerfalis
rationem
pertinens
defit,accipiunt
nonnulli
aequale
vel
inzequale
círcumlocutiué,vt
vnam
quandam
deíigner
aptítudínem
ad
effe
quale
aut
ínae^
quale,
quemadmodum
ín
numero
aptítudínem
ponunt
ad
parítatem
vel
imparítatem,mo
uentes
ínfuper
dubitationem
,
Án
prater
illam
vnicam
generalem
aptítudínem
pariter
aequalítatem
vel
ínzequalitatem
refpicientem,ponendze
fint
alíoe
dus,
quarum
vna
dasula
r
porís
grauís
vel
leuis
poffit
pertranfiri,
Idem
volunt
quí
hanc
dí(tantíam
fumendam
effe
dí
(nflianja.
riter
ad
acqualítatem,altera
ad
inzqualítatem
referatur
,
Contra
hanc
proprietatem
occur
rit
ftatim
huiufmodi
inftantía
,
Etiam
fubftantía
&
plerzeqg
qualítates
corporalesfibi
mutuo
^.
funtzquales,vel
ínzcquales,ereo
non
eft
íam
dicta
proprietas,quantitatí
propría
quarto
mo
Refponfio,
do.
Ad
quam
refpondendo,
licer
fortaffis
díci
poffet,
illa
tametfi
ínter
fe
aliquo
modo
x^
qualía
fint
atqj
íneequalía;non
habere
tamen
aptítudínem
ad
eos
actus
,
Alírerramena
ple
rique
refpondetur,hanc
propríetatem
de
his
quae
immediate
X
proxime?
eam
aptítudinem
:
|
|
obtinent,
1
:
COMMENTARIA.
-
ebtinent
jintellig&dam
effe,
Alij
addunt
loco
illius
límitatíonis
particulam;
per
fc.
INon
ením
abíurdum
exiftimarí
debet;
fi
id
quod
cuit
propríum
eft
;
alterí
per
ipfum
feu
ratíone
ipfius
probetur
aliquo
modo
conuenire,
vt
plurimís
oftendí
poteft
exemplis.Ec
hzc
alludere
víde
tur
ad
illam
díueríam
ab
ea
quam
fecutí
fumus
huíus
proprietatis
aflignationem
.
Propri
eft
quantítatí,fecundum
eam
quíppíam
aequale
vel
íncquale
dící,
fed
bis
quae
leuicula
fteríli
à
ad
fortaffis
videri
poflint,
non
eftímmorandum,
'"Vtautemad
explicationem
actuum
pre
fentís
propríetatís
feu
aptitudínís
veníamus,
anímaduertere
oportet;zequalítatem
ínaequalá
tatemaq;hoc
loco
nonimpropríé
&
large
fumí,quomodo
eís
mezaphyfici
fepe
vtuntur,
vt
ví
delicet
quantitati
improprie
di&to(qua
vírtutís
quantítatem
appellant)attribuanturfed
pro
|.
.
;
ríé,vt
tantumpríus
numeratis
quantíratibus
accommodentur.
Eftígitur
aequalitas
relatío,
Quid
rq
i
cundum
quam
formaliter
aequalealíquid
dícítur.Inaequalítas
vero,a
qua
ínequale
quippi
syglitas.
e
d
am
eft.
Quantítates
autem
illae
eqtíales
tunt;quae
cum
fint
eiufdem
fpeciei;
neutra
ta
men
a
re
A
líqua
fuperatur,vt
duz
líneg
pedanese;duae
tríades,
&Cíta
ín
ceterís,
INam
ín
difcrerís
quanti
tatíbus,
quecunqs
eiufdem
funt
fpecíei
fpecialifIrme
aequales
ínter
fe
neceffe
eft
effe;non
au^
tem
ín
continuís;cuius
ratío
eft;jquód
nulle
difcretze
quantitates
feu
numerí
eíufdem
fpecíei,
fefe
fuperant
multítudíne.
In
contínuís
autein
frequenter
euenít,vt
vna
excedat
alíam
eíuf^
:
dem
fpeciei
,
vc
línea
bípedalís,
lineam
pedalemjannus
diem.
Quantítates
vero
ínzcqua^
les
funt
quantítates
contínuz
eiufdém
1pecíci.quarum
vna
alteram
excedít,vel
quantitates
díícrerae
díuerfarum
fpecíerum.Díco
quantitates
contínue
eiufdem
fpeciei
quia
quantítates
|
continu
díuerfarum
fpecíerum
non
funt
inter
fe
equales,neqg
inaequales,
vt
tempusnon
eft
|
szequale
vel
ínequale
línez,
necy
línea
fuperficiei
Cuius
ratío
effe
videtur,
quod
cqualitas
&
íngqualítas
íjsduntaxat
competanr,que
omní
ex
partead
fe
comparari
queunt.
Quantítates
-
ug
autem
contínue
díuerfarum
fpecíerum
aut
nullam
admittunt
comparationem,
vt
línea
&
t&
pus,aut
non
omníex
parte,vt
línea
&
fuperficíes.INam
latí
ad
non
latum
nulla
eft
propor^
tíojlicut
nec
punc&í
ad
líneam.INumerí
vero
díuerfarum
fpecierum,quanq
aequales
non
fint,
femper
tamen
aliquam
ínter
fe
proportionem
habenr;&
ideo
dícuntur
inaequales,
vt
bina
Ad
ali4
gius
&
ternaríus,
^
^
;
a
Sar
In
quarti
capitis
quod
eft
de
pradicamento
Adaliquid,primam
partem,
qd
vero
-
à
20's
0
€«omple&tentem
Adaliquiddefinitionem,annotatiq,
.
tali
4
dí
2
Er
naturze
ordíne
ad
alíquíd
fequitur
quantítarem
&
qualitatem;
eo
quod
in
hís
meli^
|
"*or
relatígnum
pars
fundata
eft,
coriueníenter
came
ad
doctrínze
ordínem
fubiecít
A
ríft,
cuntur,
quantítati
ftatim
determinationem
ipforum
ad
alíquid,
feu
relatíuorum,
propterea
quod
ín
vltima
przcedentís
capitís
parte
de
ad
aliquid
nonnulla
habíta
eft
mentio
dilputatiog.
An
tequám
ad
explicationem
definitionis
ín
initio
literae
pofitze
veníamus,
paucís
quedam
funt
Es
proemíttenda,
V
nur
eft
quód
bec
tría
vocabula;relátio,relatíuum,&
ad
alíquíd,
autore
Boe
Quo
modo
.
tio
feré
eadem
efTe
folent;precíipue
cum
de
terminis
agitur,
Quod
fi
hec
rebus
tribuàtur,erit
cótentiat
re
felatío
nomen
abftra&um,
caetera
veró
duo;concrera
magis
,
Porro
vocabuli
769
7!,
quod
mpi
latíné
ad
verbum
redditur
ad
aliquid,
prímus
atitor
(teftibus
Porphyrio
&
Alexandro)fu
aliquid.
iffe
traditur
diuinus
ílle
Placo,quo
clariffime
relationis
exprímeret
naturam,íd
quod
certe
af
Porphyrius
fequutus
eft,
Quum
ením
rclatío
nihil
fit
aliud
,
quàm
duorum
inter
fe
mutua
habitudo,
^lexander.
quoram
alterum
fundamentum
,alterum
dícítur
termínus,atcqgíra
non
ideo
tantum,
quía
ín
s
alio
effe
habeat,fed
&
quía
ad
aliud
habet
efle;exiftat.conuenientiffime
e
oportet
vocabu
lo
ad
aliquid
fi&nificarí,
'
Deinde
praemittenda
eft
varía
huius
nomínís
ad
alíquid
apud
phi
xe
lofophos
acceptio
feu
vfurpatio.
In
primís
enim
(vtex
ante
díctis
licet
colligere)alíquando
meri
terminís
feu
fienis,
frequentius
vero
ipfis
rebus
tribuitur.
Ad
aliquíd
terminis
attributum
ni
Qua
funt.
1
eft
aliud
G:
vocabulum
relatíonem
quampíam
fignificans.Quod
fi
hanc
príncipalíter
fig
ad
aligd
fe-
nificauerit
dicitur
ad
aliquid
fecundum
effe,
vt
pateryfilius,
dominus
magnus
fimilis,caleface
m
e
-
rex
Ic
dealiis,
Sín
autem
mínus
príncipaliter
relationem
connotauerit
,
tum
ad
aliquid
fe
e
ü
cundum
dici
(ofer
appellari.
Vt
funt
haec
nomína,
caput,
manus,
locus
fcientía,vírtus,
&
in
vniuerfum
omnes
compararíui.
Hacc
enim
omnía,pratter
principale
fíenificarum,quandam
connotant
relarioriem.id
quod
partím
quídem
fatis
eft
manifeftum,partím
vero
ex
fequen
-
tíbus
declarabítur
,
Ex
his
parer,ad
alíquíd
fecundum
effe
&
fecundum
dici,
proprie
ín
termi
nos
ipfos,
relatíonem
aliquam
príncipaliter
vel
minus
príncipaliter
defignantes,competere.
.
-
2
^.
Cuiusfententíz
etíam
eft
Caieranus.INihilomínus
non
abfurdé
hzec
eadem,rebus
feu
relatío
CHEHNGS
nibus
ipfis
,ín
quantum
fic
vel
(ic
nominibus
relatíuis
fignificantur,poffent
accommodarí,
Quomodo
crit
cadem
relatio
diuerfis
rationibus
ad
aliquid
fécidum
effe,
fccundum
dici,
|
vt
relatio
Adaliquid
-—
.
IN
PREDICAMENTÀ
ARI$T.
vt
relatio
partis,
ad
aliquid
(ecundum
effe
eft
quatenus
fignificatur
hoc
omine
pars.E(t
ve
rà
adaliquíd
fecundum
díci,
quatenus
fignífícatur
hís
nomíníbus
caput
&
manus,
ídem
eft
iudicium
de
continentía;quatenus
hís
vocabulís,contínens,&
locus
fignificatur.
Quare
dilur
cidum
relínquiturjhoc
non
ín
res
ípías,nifi
vt
nomíníbus
relatíuis
defignantur,
quadrare;
Adaliqddi-
^
Porró
ad
alíquid
rebus
actributum,nunc
abftractím
fumítur(lícet
raríus)pro
relatione
ali.
vaMeríeac-.
cua.
feu
mutua
alíquorum:ad
inuícem
habitudine,
quae
alio
nomíne
etíam
yeípcctus
dicí
ca
PENES
"ERR
autem
concrerím,pro
re
huíufmodi
relanonem
ín
fe
habente;ab
eacs
denomina
Prima
adali
£2»:
Ad
alíquíd
abftradté
(umprum
fiue
relacio(€
idera
habendum
eft
íudicium
fi.
concretím:
|
quid
fiue
re
accipiatur)
dupliciter
diuiditur,
Vno
modo,relationum
quedam
eft
realís
,
cuíus
fcilícer
exi»
|
lationis
di-
(tentía
aut
conferuatío
non
dependet
ab
íntellectus
operatíone.
Vt
funt,paternitas;fímilitue
TA
Lue
».4;.
do,calefactio
fefIio.Hzec
non
competit
nifi
entibus
realíbus,actug;
exiftentíbus,
|
Alteracft
|
NR
rationis,
cuíus
exiftentía
conferuatiocj
abíntelle&us
operatione
neceffaríó
dependet,vtíung
7
relationes
generis,(peciei;zequiuoci,nominís,
verbi,
oppofitio
príuatíua
ínter
czcitatem
&
vi
EC
fum,
ídentítas
naturalís
qua
Ioannes
dícitur
fibi
idem,&
íta
de
alíjs.Non
eft
ením
realís
rela
NEN
..
tio,nifiínter
res
diftínctas.
Secundo,relationü
quedam
eft
intrínfccus
aduenies,
alía
vero
ex:
-—
trínfecus.Relatío
intrínfecus
aduenire
dicitur,qug
neceffarío
eft;pofítis
fundamento
&
termi
no,hoc
eftpolirís
íjs
rebus,quae
nate
funt
effe
primum
fundamentum
&
terminus,
vr
pater»
j
nítas
&
filiatío(vt
íta
loqui
liceat)
Exiftentibus
ením
duobus
homínibus,quorum
alter
genu
:
ir,
&
alter
ab
eo
cft
genitus,non
poffunt
uo
ín
illis
confurgere
íam
dice
relatíones.Ita
quó
exiítentibus
duabus
albedinibus;necceflarió
nafcitur
ínter
eas
fimílítudo,quare
&
fímilítudo
E
erít
relatio
intrínfecus
adueníens.
Dixímus
primum
fundamentum,S&
.
Nam
ipfa
fubíe&a.
——pu
duarum
albedínum,alíquo
modo
dícuntur
fundamétum
&
termínis
fimilítudinis,
fed
rema
E
t2.quare
nihil
obftat,fi
hec
fine
mutuafimílítudíne
poffit.cofiftere.
Extrínfecus
adueniensre
latío
eft,
qua
non
neceffarío
exeat
pofítís
fundamento
atc
termino,vt
actio,paffio,contíné&^
tía
localis
tunicatío,
Poffunt
nang;
ez
resjquarum
vna
ín
alteram
agít,fine
tali
effe
actione,
fi
videlícet
ab
inuicem
long?
feparentur,&
íta
de
alíjs
fimilibus
eft
declarandum,
Fundamen
tum
relationísdicítur,quod
fecundum
eam
ad
aliud
comparatur;atq;
hoc
relationem
ipfam
infe
habet,ab
eag;
denomínatur
íntrínfecus,vt
fundamentum
paternítatis
eft
s
homo
quí
ee
N
*
muit,
hunc
enim
patrem
appellamus.
Termínus
vero
relationis
eft
eares,ad
quam
ficalterius
-
comparatio,vt
homo
genítus
ab
altero
,
cft
terminus
paternítatis
,
eíus
namq
refpe&tu
alteri
:
dirímus
patrem.Hanc
pofteríorem
díuilionem
eó
tradidímus;quód
fecundum
ipíam
fuma
Vndé
fecun
tur
huíus
praedicamenti
a
fex
vltimis
differentia,
atque
dí(tín&io.
Nam
quum
illud
cofter.
dum
quorá
tríatantüm
efle
praedicamenta
rerum
abfolutarum,nempe
fubftantíam,quantitatem,&
qua
dà
irum
litatem,cetera
vero
feptem
relationes
tantummodo
contínere.
inuenire
conatí
func
alí
uá
iseno-ii
díuerfitatis
notam,
qua
hoc
pradícamentum
ad
alíquid,
a
relíquis
diffepararent,
Haec
au»
ius
predica
temno
videbaturaliter
poffe
accommodatíus,quám
per
íntrínfecus
&
extrínfecus
adueníre,
miti
ab
ali-
affienarí.
Quare
adalíquid,vt
eft
huíus
ordínis
generaliffimum,definiérunt
relationem
ín
trín
isrefpesi-
fecus
aduenienrem,
qua
fané
finitione,
extranea
omnía
fefe
arbitrati
funt
exclufilIe,
omni»
regem
de
bus
tamen
qua
huc
pertínere
debent
admiffis
&
comprehenfis
,
Verüm
alí
emerferunt,
uí
eadé
refen-
hanc
tale
prafentis
leríei
ab
alijs
relatíonir
ordínibus
diftín&tionem
Íegregationéq;
multis
rai
t2
.
tíonibusconuulfam,labefa&atá,claudícantem,&
ínfufficíentem
exiftimantes,cum
meliorem
ínueníre
&
affequí
non
polfent;qua
pofitiua,
affirmatíuag;
quapíam
proprietate
hzc
ipfa
ín»
ter
fe
díftíneuerent,
duxeruntad
aliquid,
vt
effet
(peciale
predícamentum,nanaliter
d
per
ali
órum
relatiuorum
preedicamentoríi
abnegatíonem
defíníendum
cfTe,
vr
fit
relatio
quze
ne
exem
reo-
cua
uinedppaffio,neq;vbi
nediquando,nedfirus
req
habitus,
Fuerunt
&rerti
qui
ad
al
pino
—
Quidaczterís
relatiuis
praedicamentis
,
non
rani
difparatum
quoddam
&
rep
ugnans
puti^
^
——
—
üt
differre,(ed
vt
veri
uperíus,&
proindefecundum
reí
veritatem,tantür
quatuor
conftítuem
da
effe
przdícamenta,
fubftantiam,
quantitatem,
qualitatem
,
€
adaliquíd
feu
relationem.
Quod
veró
alía
fex
adie
erínt
philofophi,hoc
fac&tü
effe
docendi
caufa.INam
cum
pene
ínfini^
ramultírudofit
relationum
maluerunt
(vt
dicunt
ifti)
plures
claffes
facere,
ne
(j
omnía
talía
nomína
ín
vnam
alí
pam
Induderenr,
multítudíne
Fetoparennur
addiícentes
,
Cacterám
*-
lu
ueri
potíus
fit
ample&endi,no
eft
precfentis
locí
prolixiusdifoutare,
Ter
Partitio
ad
tio
praemittitur
ipfius
adalíquid
fecundum
quod
huíus
claffis
eeneraliffimi
pon
cu
tenus
eft
ge
115
diuilio
vfipad
nonnulla
ipfius
fpecialiffima.INNam
omnía
enumerar
c,longum
foret
in
tàta
ucraliftimi,
relarionü
multitudine
varíetatecy,
Secatur
ergo
prímü
ad
aliquid
in
duofubalterna
penera
quaa
plericy
adaliquid
zequiparantis.
St
ad
aliquid
difquiparantix,
ab
alijs
verà
adalíquid
*
;
equaliter
.
Tertia
de
X
j
)
e|
E.
[59
Lj
5
R
ien
La]
-
o
i
E
-
m
TUE
uÓ
Eee
mm
tat
Im
ERN
COMMENTAKIA.
79
videmus
íuftam
rationem
,
quamobrem
relationes
rationis
ab
hac
definitione
reíecerit
Di^
uus
Thomas,
Non
arbítramur
híc
effe
necefTaríum
,vt
admoneamus,fub
fíngularí
numero
Thomas,
.
pluralem
effe
intelligendum.
INam
huiufmodi
facilía
leuíag;,
non
opus
habent,
vt
vbíc;
ín
culcentur.
Roget
hic
nos
fortaffe
quifpíam,cur
Aríft.non
fic
fuam
aptauerít
definitionem,
Quaio,
vt
folís
ijs
conueníret
adalíquíd,qua
ad
hanc
pertinent
claffem
praedícamentalem,
praefer^
tím
cum
hoclibro
exactam
díuerlitatem
coordínatíonum
predicamentalium
molíatur
tra
dere;Facere
profe&ó
multum
vídetur
haec
ratio
ad
eorum
fententiz
probabilitatem,quí
ad
alíquíd
vnum
commune
genus
omníum
relatíonum
effe
afírmant,(ubfequentefcy
relaríuorü
:
claífes
ad
hanc;velutí
particulares
ad
communem
quandam
vníuerfalemag
pertínere.INihilo
Solutio.
mínus
alij
haud
abfurdé
refpondere
poflunt,
íd
factum
efTe
ob
impendio
difficilem
talium
)
relatíonum
ab
alíjs,quz
fequentíum
funt
ordínum,diftin&íonem,
de
qua
fortaffe
Aríftote^
lis
tempore,nondum
quic
a
veteríbus
certi
tradítumfuerat,Cuíusfignum
eft.quódín
me^
—
:
taphyficis
nihil
prorfus
memínerit
Arift.
víquam,
de
huíufmodií
diuerfítatis
caufa,
vel
mo^
2
—
do.
Et
fane
difficillimum
eft,tales
míníme
entítaris
fcu
effentíze
reculas;qualesfunt
relationes,
:
exactís
certífcg
ab
ínuícem
difcríminibus
difpeffere.
Quod
moxa
definítione
fubdit
textus,
»
Prior
vero
definítiofequiítur,&c.)(ignifícat
illam
Platonícam
defínítíone,lícer
omnibus
quae
.
;
veré
relatíua
funt
conueníat,non
tamen
eorum
naturam
quidítatemq;
ín
quantum
relatíua
funt
indicare,
vt
facít
pofteríor,fed
folum
conditionem
quandam
feu
proprietatem
ipforum,
nempe
referrí;feu
díci
ad
aliud,quae
(vt
ante
eft
a
nobís
di&um)
non
conuenit
adaliquíd
nifi
quatenus
fignifícatíuís
dí&íonibus,
cognítíonibufq;
fubíacent.
Corollaríum
autem
ex
fe
cunda
hacdefinitíone
íllatum(quod
a
nonnullis
tertía
propríetas
adaliquíd
vocarur)intel
——
.
ligunt
Auerroís,
Albertus,&
Thomas,de
notítía
definitiua;hoc
eft
qua.quíd
res
fít
cognofcí
Auerrois.
,turexacté.
INam
cum
effentía
relatíui
ín
hoc
confiftir,vt
alíquíd
reipicíac,impoflibile
eft
(vt
Albertus,
—.
dicunt)relatíonem
defíníri
fíne
correlatíuo
ad
quod
eft.
Alíoquí
ením
definítío
non
foret
con
Thomiie5)
formis
naturae
defíniti
,
neg;
eam
explícaret
fecundum
propríam
effendi
rationem,
Quare
.
—
|j
necefle
erít,
fí
vnum
relatiuorumfit
definíté
norum,
reliquum
quoq;
fímilimodo
ínnotuíffe,
Boetíus
veró,quem
hodie
ín
hoc
plerícqgfequuntur,
refert
ídem
corollaríum
ad
cognitionem
certam
exactam
actualis
exíftentize,(iue
quod
quippiam
fir,&
re&é
quidem
.
INam
nemo
certus
eft
effe
patrem,uifi
ín
genere
fcíat
certó
filium
effe.
Nemo
quoq;
firmiter
cognofcít
hüc
patrem
exiftere;nifi
&
hunc
filium
exiftere
habeat
compertum.
A
tq;
huc
omnino
fpe&are
íp
-
ius
litere
declaratio
videtur
ínferens
tandem
apertam
ín
príncipio
motze
dubitationis
folu^
tionem,vt
patet
ínfpícientí.Conuenít
autem
praedíctum
corollarium
ijs
tantum,quae
per
fere
.
latíua
(unt.
Cum
ergo
ea
quz
fecundumdici
adaliquíd
vocantur,
vt
caput,
manus,
&c.
non
per
fe
fint
relatíua,níhíl
mirandum,fi
dehis
nequacg
contíneat
veritatem,Sententía
autem
íl
la
celeberrima
in
calce
praefentis
capitís
pofita,Dubitare
de
fingulis
non
eft
ínutile,
potilli^
-
mum
habet
locum,ín
íjs
quae
per
fenota
funt
mínímé,&
multum
ínuoluunt
perplexz
obfcu
vitatís;jin
quibus
ad
vtramq;
partem
argumentarí
potentes;facilé
verum
affequuntur,
vti
díci-
tur
in
prímo
Topícorum
Non
ínutileeft
ergo
ín
talibus
vtríng;
ambiguis
dubitare
,
neutri
parti
omnino
firmiter
adhxerendo.Nam
(vt
vulgari
íac&atum
eft
prouerbío)qui
nihil
fcic,ni
hil
dubírat.Huiufmodi
autem
ambígua,occurrunt
pluríma
círca
accuratam
relatiuorum
co
fyderationem,vc
annon
fit
fatís
ad
perfectam
relatíuí
vníus
notítíam
,
cognitum
effe
cermí^
num
eíus,hoc
eft.rem
ipfam
ad
quam
dicítur:an
ad
perfe&am
cognítionem
actualem
relari
ui
(atís
fit
correlatíuum,
habítu
non
autem
actunorum
effe...
An
melíug&
peíus,
vera
fint
Qualita
correlatíua
fecundum
effe
;
vt
textus
fupponit.
An
relatíoomnisa
fuo
fundamento
diftine
7
5
7
Euatur
realiter
,
&
íra
de
alijsínnumeris,quorum
folutiones
aliunde
fungpetende,
—
...
tf
aütdt
opis
icd
ime
T
gituip
10
110
AXTIUAL
AERE
Yo?
eei
VTETEE
i1»b
i12
eee
..-
i
fequiturcaputde
qualitàte,
Cuiusprimapar$dequali-
|...
;
co
fecíiz
PRUCUS
,
tatisfpeciebus
pertractat,
—
AS
E
m
dü
quá
atío,
cur
fcilicct
qualítas,
quarto
locó'explícetur,
quanti
quidem
ad
pracedé
quales
Boetius,
H
-
41391212624
d
21
0ITI
ZG
.....
Hatríz
attinet
predicamenta,
patüít
fuperíus
:
quantum
vero
ad
fequentía:attíner,
;
figuarí
confueuít,
ead
ioilits
actionem
&
paffionem
natura
Wien
ic
enim
erít
ca
quidam
Iefaétío&
frisefa&io
vifi
fitcalor
atcp
frígus;&
fic
de
alífs.
Nobís
tameniín
huiufmodique
dicütur
j^
adeo
magnifunr
momenti
pro
ratione
voluntas
erít
aucoris,Deíndequamobcaufamhu
Ordo
deter
—
^
c
capíti
titulum
prafixerir
A
yiftoreles
dé
quali
qualitate,(cuíus
reí
meminerunt
Alexanz
minationis
dei
).
Auguft.
Getíus,&
pofteríores)non
decreuímus
híc
difcatere.Illud
palam
eft;
Ari(to.
s
S
Vii
li
€
qualítate
tang
primo
díuerfís;
«
príus
cxi
qualítatem
per
quale;pofteríus
dicamenta.
iif
c
vero
£L
24i
B
"d
i$
2
7
€
CEspifentio
LWRW
-.INEEGMT
Q
uátitatis
deícriptio,
erm.
D
A
"^
uillatíonibus.
—Qualítas
eftfecundum
quam
alíquíd
dicítur
quale,vt
albedo,nigredo,fcien
uomodo
Quo
tdefni
tii
qualitas.
go
IN
PR£DICAMENTA
ARIST.
veró
qualeper
qualitatem.Defínítío
qualítatís,
quà
ídeo
putamus
ab
Aríft.affignatam,vt
per
eam
tand
regulam
certíffimam,agnofcere
poffemus
pluríma
ad
hoc
praedícamentum
attíne
tía,X
quia
ca
in
progreffu
huíus.
capítís
erat
vfurus,eft
haec.
^.
—
Qualíras
eft,
fecundum
qui;
quales
quídam
dícuntur(
Addit
Boetius
effc)
fed
id
facílé
fubauditur.
Thomas
cum
plerifag
legit
dicimur.
Werüm
fiue
dícímur
legas;fíue
quídam
dicuntur;adnotat
Albertus;íd
d
ho-
mines
proprie
referendum
efIejnon
quod
nulla
alía
praeter
homínem
fint
qualia;fed
quía
folá
homínes
fecundum
omne
genus
qualítatís
quales
funt.Subftantíz
fíquídé
incorporez,
qualá.
tates
tantum
fufcipiunt
fpírítuales,non
corporales
,
Reliquae
vero
fubftantíze,homine
exce
pto,
edíuerfo
corporales
dumtaxat,
non
autem
fpírítuales;Homo
vtraícy
recipit,
fpírítuales
quídem
fecundum
eam
fui
partem
quae
fpiritualis
eft,anímam
vídelícet
ratíonalem
,
Corpo.
rales
vero,fecundum
corpus.
Ob
hanc
quoq;
caufam
reducenda
eric
data
defcriptio,
auc
fi
magis
libuerít,quaedam
notifícatio;ad
huiufmodi
defcríptíonem
paucíoribusobnoxíam
ca^
tía
ignorantía,vílusaudírus
rectitudo,
curuítas,
&c
.
Definitum
qualitas,fumendum
eft
pro
omníatcq;fola
forma
accídentaría
huíus
predicamentí,a
qua
quídpíam
quale
dícitur
fimpli^
citer
acabfolute.A
differentía
ením
fubftantíali,alíquid
quale
dícitur
(vt
tradidit
Porph.)
nó
fimplícíter
€
nudé;fed
quale
quid.Díuerfas
ergo
atq;
varías
qualítatis
acceptiones
ínpracfenri
Duplex
quà
^ei
enumerare
noopus
eft.
Huic
locofitfatís,qualitatem
fumi(vt
díxímus)
pro
omní
forma
Jitatis
acce-
,ptio.
"Via.
Altera,
defcriptio-
accídentalí
huius
quartz
feríeí,
INomen
qualitatis
fic
acceptum
bifariam
fumitur,
Vno
mo.
dogeneratím
pro
omní
forma
accídentaría
huius
proedicamenti;fiue
facile
a
fubiec&o
mobi
lís
fic,
fiue
difficile.
Altero
modo
tantum
pro
huíufmodi
formajorníno;aut
certé
díficilà
a
fubie&o
feparabíli
.-In
hac
fecunda
acceptione
atq;
fienificatíone
fumitur
qualítas
ín
tercía
fpecíe,dum
difcrímen
atq;
díuerfitas
redditur
,
ínter.
paffibíles
qualitates
&
paffiones.Arbi^
trantur
nonnulli,
concreta
qualítates
defígnantia,praefertím
quíbus
competere
poffit
díucur
nis
qualita.
num
effe,atq;
permanens,folum
praedicari
de
íjs
ubiectís,que
huiufmodi
qualitates
in
fe
re^
tis.
t
m-—
"»
-—
—«lo»we3»
bert
-
pha
to
s
tínent
permanenter;quiíbus
fatís
fauer
locus
íam
ab
Aríftoteleallatus.obíd
quocg
hí
conten
dunt,defínítum
qualítas
accipiendum
effe
fecundo
modo
.
V
erüm
noftro
íudicicio
parui
rez
ferc,vtro
modo
ín
data
defcríptíone
accípíamus
qualítatem
,
Si
ením
fecundo
modofuma^
tur
qualitas;abea
aliquid
erit
quale
fímplicíter
abíoluté;atcp
permanenter,
Si
veró
príorí
ma
doaccipíatur,
per
quale
íntelligemus
id
quod
fimplicírer
eft
qualejhoc
eft,intenf?
atcp
fixe,
Se
íd'eríam
quod
qualeeft
fecundum
quid;id
eft.
fecundum
partem
aur
tranfítorí?
,
Antecedés
relatíui
quam,;forma
eft
accídenralís,qua
quidem
partícula
excludere
poterís,quaecuncgnon
funt
accidentaríz
formae,
vtpote
fubftantiales
differentias
atq:
partes,
faciem,
dentes,caput;
&
id
genusalía.Confueuímus
ením
dícere;bunc
rubeum
effe,illum
veró
pallidü
fecund(i
fa^
cíem,
A
ethíopem
effe
album
fecundum
dentes,animal
fecundum
cor
calídum,
&
homínem
fccundiüi
cerebrum
omniítanimalium
maxíme
humídü.quae
omnia
fubftantix
funt,hó
autem
formae
accídenraríz,quare
necp
qualitates
erunt.
Praepofitio(fecundü)caufze
formalís
indi»
cans
habítudínéjinfinuat
eà
tantum
formá
accídentaleim
qualítaté
efleja
qua
and
caufa
for^
L
Li
E
n
n.
M
1
B
2.
E
2
-
E
B
"O
a
H
[s
ES
"
*
i
e
2]
f
[4]
L
o
8
2
£2
B
t£
-
4
:
quale
eft
EE
—
di
Posset
T]
COMMENTARIA.
T
quale
eft
hocloco,
quod
aliqua
qualítate
affectum
eft
ac
informatum.
|
Sunt
&
alícípfius
qualís
acceptíones,ac
varic;a
quibus
enumerandis
ímprefentíarum
abfti
mendum
eft.
Erít
igitur
qualitas
forma
accídentaría,a
qua
tand|
caufa
formalíaliqud
denomí
natur
effe
quale;aut
fimplícirer
ac
abfolute;aur
certe
fecundum
quid.
Quod
fí
cuí
placuerit
maegiís,priorí
modo
de
qualitate
dí&am
íntellígere
defcriptionem,ex
iam
díctis
colliger
facíl
limé,quibus
fuam
tueatur
ínterpretatíonem.
|
Quid
autem
fítobferuandum,vt
forma
fubíe
Z
é&o
aduentitía,ipfam
abíoluté
denomínet
ac
fimplíciter,peculíariter
requírendum
eft
ín
íní^
tio
fecundi
libri
Topicorum.
Porro
hzc
qualitatis
explicatío,necy
veré
eft
definítío,quam.
neceffe
eft
genere
&
differentía
conftare,
quibus
caret
quícquid
eft
generaliffimum.
neque
proprie
defcríiptioquum
non
confletur
ex
genere
&
proprío
alíquo,aut
accidente
huíus
vi^
cém
fupplente
.
fed
potíus
defínitio
quídem
caufalis,natura
qualítatís
abftra&ím
defignare,
tand
rci
cuiufdam
fimplicís,que
caufa
fir,
explícans
per
quale,quod
quídam
qualitatis
eft
£27
—
—
usd
fe&us,
&
ea
magis
compofitum,
Solent
autem
nobis
notiora
efle,quae
compofitíora
funr
,
&
effectuum
ratíonem
fubeunt,fuís
caufis
&
fimplicioribus,tand;
ea
quae
príus
fub
fenfum
&
ín
telle&um
nata
funt
cadere,
Quod
fi
ediuerfo
concretum
per
fuumabftra&tum
definias,
de^
fcriptio
quídem
erít,non
fecundura
nos,fed
fecundum
naturam,
cui
notiora
funt
ea
que
funt
fímplicía
accaufx.
Verüm
de
hoc
defíníendí
modo,poftca
fortaffe
latíusa
nobís
tractabi^
v
tir.
Id
vnumex
hoc
Aríftotelis
loce
incelligemus,concretum
&
abftra&tum
refpondentía;
*
.
,
,
-—
H
LO
,
;
4
"
,
-,
recte
defcribinonnund
per
fe
ínuícem,pracfertím
vbínobis
aut
non
licet
alíam
aflienare
de^
iníti
aurtalís
non
occurrit.
Díuidi
La
Phí
ítas
í
Quilitatis
finitionem,auttalís
non
occurrit.
Díuiditur
autem
re&éa
Philofopho
qualítas
ín
quatuor
ge
hore
nera
fubalterna
immediate
fub
fe
contenta,
INéque
ením
neceffaríum
effe
putamus
,
m^
tuor
fpecies
nem
generis
díuifionem
ín
fuas
fpecíes
per
differentías
prímas
&
immediatas
oportere
dum
fubalternas.
raxat
cffe
bímembrem,vt
eft
nonnullis
perfuafum.
dequa
re
alibi
latíus.:
Qu
rco
in
íní
e
tío
habet
textus
(
qualítatem
dící
multipliciter)
de
multiplicitate
feu
diuerfitate
fuppofito^
Quo
paáo
/
sum,hoc
eftinferiorum,non
autem
fignificationum
eft
accipíendum.
Alioqui
ením
qualíras,
pem
non
verum
genus
foret
harum
quatuor
fpecierum,fed
potius
aequíuocum,Huiufmodiautem
err.
"
generibus
feu
fpeciebus,
non
funt
nomína
ímpofíita,(ed
quibufdam
complexis
ea
círcumlo
quimur.-
Vnaatq;
príma
fpecies
qualitatis
eft
habitus
&
difpofitío,
complexo
hoc
circum
Prima
quati
loquutíue
fumpto,vt
fub
fe
compleétatur
quoecung;
veréatqs
per
fe
ad
banc
prímam
pertiz
tatis
fpecies
nentfpecictu.Huíius
nihilomínus
partes
feparata
in
textus
dedu&ione
fignificatíué
tenentur,
s
i.
id
quod
&
ín
alíjs
orationibus
acceptis
circülocutíué
vfu
veníre
folet.
Habitus
autem
atq
"
difpofitío
feorfum
fumpta,iuxta
communem
atq;
receptam
opiníonem,fpecie
effentíali
non
differunt
fed
rantum
accidental,
hoc
eft,
quadam
perfe&íone
&
imperfe&ione,
eádem
per^
snanente
ínterím
fubfiantíaatqs
elTentía,S&C
ob
hanc
rem
dicuntur
illa,vna
qualítatís
fpecíes,
atcp
ab
Ariíft.íuncta
effe
copulatíua
coníunctíone;non
autem
diliun&iua;cuíus
alíquotíes
eft
officium,efIentíalem
eorum
quae
coníungit
indicare
differentíam,quod
fierí
afferunt
ín
fecun
dz
fpeciei
affignatione,quze
eft
naturalis
potentía
vel
ímpotentía,
|
INomína
habítus&
dif^
pofitío
dupliciter
dícuntur
accipi.Prímo;
vtídem
príncipaliter
defignent,
&
níhil
peculiari^
tcr
connorent.In
qua
acceptione
(qux
ràríus
competit
habítuí)
hc
prorfus
fynonyma
funr.
Neq:
enim
ín
hoc
loco
ftatuímus
Iequi
Aquínatem,opínantem,habírum
atcp
difpofitionem
effentíalitera
feínuícem
feparataefle.
Altero
módo
fumuntur
,
vt
cantum
conuocato
fint
'
diuerfa
dícarurcs
habitus,
rarum
qualíras
firmiter
ín
fubíeco
radicata,
a
quo
admodü
diffici
Y
feparari
poffit
,
Edíuerfo
difpofitio
fít
ea
qualítas,
quae
in
fubiecto
debilíter
éft
radícata,
quaecp
a
fubicéto
facile
poffit
dimouci
Neg
magnt
restare
vocabula
fecunda
de
ignent
hanc
a
fubic&ofeparationem
facilem
&
difficilem
,
an
non.
príus
enim
oftendímus,
xc
eademaliunde
atcj
ob
alíam
connorationem
dícta
effe
adalíquid
ecundum
díci.
Cate
(opp
brttermiflis
ob
fuí
difficultate
ijs
defcriptionibusquas
quinto
M
eraphyfices
tradir
Philo
Ophtis
de
liabitu
&
difjsofitione;alias
aflignabimus
huícloco
commodiores
&
íntelle&u
fa^
ciliores
Qui
enim
ab
A
Iberro;A
quínate,
ac
Caieranoi
!
c
|
Ores
Quae
epj
;Aquínate,
ac
Caierano
narrantur
de
natura
atcg
díftín&tione
Albertus,
—
barum
fpecierum
qualitatis
adcó
ín
vmbra
(quod
dici
folet)dífputata
vidé
víxcom
^quinas,
prehédi
poflint;ve]
ab
hísaui
probé
funt
ín
philofophicis
írifituti;
Eftergohabitus
hoc
moz
^2
do
defini
I5;
defínitíone
nc
ex
diuerfis
apud
Aríft.locis,
prafertím
fecundo
lodibie
Büconumr
Quid
habi-
collecta.Habitus
eft
qualita
aními
vel
corporis,confuetudine
agendi
parca.
Aut
habitus
qua
tus,
&eius
lítas
eft
infenfibilis
ex
a&u ve]
a
ibus
acquifira,non
facilé
mobilis
a
fubie&o.Pofira
eftparcí^
definitionis
cula
infenfibilis,ad
differentiam
qualitatum
tertie
&
quartz
fpeciei,
quae
funt
fenfibiles,
hoc
*XPlicatioe
eftaliquo
exterorum
fenfuum
perceptibiles
,
Quales
funt
calor
,
frigus,
—
!
*
tríangulus
d
i
2
?
-.
dentia
&
-
IN
PREDICAMENTA
ARIST.
hihabitusfecundaríj
dícuntur
effe;eo
quod
alíj
quibus
correfpondent
tan
precipuís,in
ani"
mafíint,vel
animze
potentía.Preter.enim
habíiü
citharizandi,quí
eft
in
digitis
cítharcedí,eft
8
alius
citharizadí
habitus
ín
anima,quorum
vtercy
fine
altero
poteft
permanere,
&
ira
ín
alijs
Sapientia.
**9
mum
prín.
glemus
AC.
]
"n
-
eftma
€iusfpecics,
Det;
grammaticam
etica
|
etícam,t
uficar
geometria,
aftronomiía,
-
fcientíamnaturalem,medícinam;atcp
alías
difciplinas,quo
ad
has
aliquo
modo
reducuntur,
Grammatica
eft
Ícientía
recte
loquendi;Diale&íca,detiniendi;díuídendi
atc;
colligendi.Rhe
"AER
íca;
dicendi
(eu
loquendi.
Arithmetica;numerandi,Mufíca;cantandí,Geometría
meníu^
randi,
Aftronomía;fcictía
eft
confiderans
cczleftíum
corporum
magnítudínes
arcj.
motus,
,
:
;
|
Phyfica
[Document text truncated for crawler view.]