Vota, et motiua a processu in Curia Domini Iustitiae Aragonum, et scriuania Ioannis Laurentij Villanueua ... habito & actitato, intitulato Processus Procuratoris Fiscalis ... Regis, in presenti Aragonum Regno & Iuratorum, Concilij & Vniuersitatis villaa

W&£* <p$3* v&&%^ fcg"3* *&&* *£&* *&%** *&3* *£&$» *$3* *&3* <•£ ■ 3* *£•$* *g&* *&£* <«g^ <*£&*> *&&* <•&$* <&» '*%£** V#&&* *t5*£f> )•§?&* *&$* *&&» y&$p> '«M*» Sit* *§3* JSS^ £®S* *£$*> *|S* $$* tm» ££ ■ 5 * sgg* 2t|* jglt» |i 11$ lii VOTA, ET MOTI VA A PROCESSV IN CVRIA DOMINI IVSTITIjE AR AGONVM .ETSCRIVANIA IOANNIS LAVRENTII ViIlanueua,Scriu<j principalis eiufdetn Curis,& Secretarij Domini noftri Regis,habito,& acti rato,incitulato Proceflus Procuratoris FifcalisMaieftatis Domini no-" ftri Regis,in prefenti Aragonum Regno,& lutatorum, Concilij, & Vniuerfitatis ville de Eftopanan aduerfus Illuflrcm Marchionem de Offera,fup.ciuili. ff Tromntiatiim die i6< Iarmarij > Anno 1637* f C^faraugufla?, apud Chriftophorum de la Torre. >»» mmm &$09l 't&m <*&&#» «te®* <«££* «*&&*• <#$$* C- J itttp * Fol.i N proceffu & caufa inCuriaDni IuftitiaeAragonu,habito,actitato, 5c exif* tetc.Intitulato ProceffusProcuratorisFifcalis Maicftatis Domini noftri Regis ift prsefenti AragonumRcgno,8c Iuratorum, Concilij,& Vniuerfi tatis villa: de Eftopa- Jian.fupcr ciuili. Interuenicntibus in Camera Confilij ,eiufdem Curia:,Illuftrifsimo Domino Don Auguftino de Vi-' llanueua & Diez , Militi, Maieftatis Domini noftri Regis Confiliario, ac luftitia Aragonum, & llluftribus Dominis Hieronymo GarciadeBenauarre&Prad,Hieronymo Tor* rero & Embun , Didaco Canales, Ioanne Chrifoftomo de Exea,& Hieronymo dei Caluo.eius Locutcnentibus:Exiftentequedidto, & prahntitulato Proccffuin deliberatione fuper fentetia difinitiua in eodem fcreda. Tam diftus domi jius Hieronymus Torrero & Embun,pradntitulati Procef* fus & caufse Relator, quam cseteri Domini Locumtenentes.cocordes fuerunt voti& opinionis,quod tenetur & de¬ bet pronuntiare. ET RESERVATO iure.fi quodhabet,5c competitDfio noftro Regi,in vim inftrumenti confedti per Rodeticum Garcia de Villalpando, in fauorem Domini Regis Ioannis Nauarrae, Infantifquc Aragonise, in Ciuitate Illerdae, fub die quinto menfis Martij, anni millefimi quatuorcentefimi trigcfimi primi,& per Antoniu Noguelas Notarium publicum receptum, & teftificatum, & fine pranuditio didta: referuationis, in omnibus alijscontentis in petitione ciuili,oblata pro parte domini noftri Regis - , &: Iuratorum , Concilij, & Vniuerfitatis villa: de Eftopanan princip.D.A. Antin, & P.Hy. Guindeo proc.contraIlluftrem Don Ioannem de Funes Villalpando & Arifio , Marchionem de Oficra princip.PJof.de IosBayos,& F. Berbe- A gal 2 gnl proc.conuentuminprxfenti proceftu.Abfoluimuseun dem Marchionem.filentiu perpetuum partibus refpedtiue imponendo, neutram partium in expenfis condemnando, extera fupplicatalocum non habere.EX EO,& alias abfoluiturprxdidfus Marchio,quoniam ex dcdu<5tis,& probatis jn Proceffu conftat, quod exiftente praefato Rege loanne Nauarrx Domino vtili, Scfxudatario Commitatus Ripacurtix, per infaeudationem fadam ipfi ab Alfonfo Rege Aragonum, el quinto nuncupato, eius fratre,donauit, fcu dedit in frudum, & iurefxudi praefatam villam deEftopafian,fitam in dicto Commitatu Ripacurtix, prxfato Rodct ico eius Confiliario,propter plurima obfequia,atque ido¬ nea feruitia per didtum Rodericum impenfa , 6 ccxiuita> •quam fub infoeudatione dictusRodericus acceptauit, cum omnibus conditionibus in didto inftrumento fub infoeuda xionis,contentis: eamque laudatam fuifle apparet per Re¬ gem Alfonfum eius fratrem , rcfer.uatione adhibita verbis fequentibns: Abfquetamen ncjlroprAuditio , auftoritatem pojim in omnibus femper C o n f tat praeterea.in Curijs generalibus celebratis, apud villam de Valderobres per di- .dftum Alfonfum Regem , dic quarta , menfis Decembris, Anno miiUefimo quatuorcetefimo yigefimonono,faculta¬ tem prxfti.t 3 m f uil.Te dictoRegi loanni,vendendi,pignoran pi.obligaqdique.quglibetCaftella, Villas,loca, iurifdiftiojv.es, & alias prxheminentias di< 5 ti Commitatus Ripacurtix f crfonis bene vifis, 6 c pro quantitate &prxtio quo libue¬ rit, verbisTequcntibusadicdtis.Afip contrafiant quale [quiere svittculos,^ conditiones,con Us quales elditoRey de NauarrU pcfsicle Adito Condado. Rurfusconftat,prxfatum Regem ioano.cm,prxdidta vtendo facultate,per adtum Curix, fibi prxflit.a, vcndidifleprxfatoRoderico.fibi.&cuiipfe volue iit in perpetuum quintam partem decimae, quam habebac dictus Rex loannes in locis de Eftopanan, & de la Efpluga -deSane Q_uile^,alias yulgari.ter apellato el Mas dc Enrofla predidi Commitatus Ripacurtise , pro praetio mille florenorum auri de Aragonia , quod recepitfe confcflus fuit didus Rex Ioannes,vt ex inftrumentis venditionis, apocrtq. refultat.Itemconftat,eadem vtendo facultate , didum Re¬ gem Ioannem vcndidiflc, etiam dido Roderico, fuccdloribufq.eius, & cui ipfe voluerit in perpetuum,ius quiHias, quod per fingulos annos exhigebatur, & foluere teneban¬ tur,Baiuli.Iurati.&V niucrfitas,& lingulares pcrfonte didi loci de Eftopanan, inftrumento gratia: libi referuato , pro praitio mille ducentorum florenorum auri de Aragonia, quod recepitTcconfeflus fuit didus Rex Ioannes, vt ex apo C£e,& venditionis inftrumentis liquide apparet. Vlterius conflat, quod exiftenteiam dido Roderico domino vtili didorum locoru.diredoq.iurium decim^ & quiftiae, vendidifle,etiam in vim didte facultatis, per Curiam genera¬ lem conce(fte,& cum infertionc praedidte facultatis,pricdidum locum deEftopafian,& locum,fiucmafum vocatum la Efpluga de San Quilez.aliasel mas de Enrofla, praedido Roderico,& fuccelforibus fuis, & quibus voluerit in per¬ petuum, cum iure etiam , quod ipfi Regi quomodolibet pertinebat in foeudo didi loci de Eftopanan , & cum terminis ipfius, aiijfque ininftrumcnto venditionis con¬ tentis, franca,libera,&quita,ab omni cenfu, violario,aniuer farioggj alta quartis obligatione,onere aliquo feruitutis,tribu- to,vinculo tejlarnenti,contradi3ione,&mala voz>enojira . g ff alterius cuiufcumqueper[ona,qua dia , vel nominari pofsit, vel alio modo ex cogitari:? vo prretio quatuor mille floreno¬ rum auri Aragonum,& cum obligatione,fiuc pado, quod vitra fupra memoratum pretium,& loco ipfius, teneatur praedidus Rodericus feruire ipfi Regi Ioanni, cum decem Hominibus armorum squaeftribus per fex menfes fuis proprijs fumptibus.abfque aliquo ftipendio per didum Ioannem Regem daturo. Quod prretinm quatuor millefloreno rum recepi fle confeflus fuit Rex Ioannes,vt apparet ex inf¬ trumento apocat: & etiam liberauit, atq. abfoluic eiufdem ab 4 ... . sb obligatione, & feruitio di&orum decem nominum, per viam compenfationis, pro quantitate correfpedtiua, quam debebat praefatus Rex Ioannes di<5to Roderico,vt videre li¬ cet ex abfolutionis,& apocae inftrumento.Denique conflat pr&fatum Rodericum , eadem die venditionis profata: loci de Eftopanan , & aliorum, promififfe reftituere di&o Regi Ioanni,tradere,deliberare,ac tornare didta loca, femper, & quotiefeumque ipfe Rex Ioannes, cum iuflis, Sc fuficientibus titulis dederit ipfo Roderico , aut fuis alia locum , feu loca in Regno Caflellae ^quiuallcntia didlo loco de Eftopainan,&Manfo de Enrofla,fiue loco de la Efpluga,vt puta in numero vaflallorum , atq. redditibus, & iuribus, quotief¬ eumque fuerit requifitus per di&um Regem Ioannem di¬ ctam recompenfationem, vt ex inftrumento ad prscdidta co feclo deducitur, quod fadtum fuit Illerdae quinto Martij» anno millefimo quatuorcentefimo trigefimo primo, & per diftumAntoniumNogueras praefatu Notarium receptum, atq. tcftificatum. QVIBVS omnibus fic in facto fuppofitis,e'x eis elici,& inferri exiftimamus,venditionem fadtani per Regem Ioannem di£lo Roderico eius confiliario, non iurefoeudi, fcufoeudalem effe, fed imo potius allodialem, per eamque dominium diredum tranflatum fui(fe,quod ex fequentihus conuincitur. Primo, cx facultate concefla per aitumGufise pr#didtum,dc cuius poteftate ambigi non po tefl , nec de voluntate , vt ex illius verbis deducitur in ea, etenim conceditur facultas vendendi,&: ficlibere-.Nam ven ditionis nomen, fui natura, libertatem rei vendita: praefupponit,in qua confidit proprietas,& natura ipfiufmet verbi, vendere: N c c n e c e f Te eft quod adijeiatur,verbum libere , c u m ex natura cotra&us venditionis hoc venire dicatur ex menteiurium, & Do&orum. Et fic, cum in facultate praedica reftridlio vlla non reperiatur, in omni comprehcnfione , & proprietate verbi ptxfmvender , debet intelligi,quia ven¬ ditionis nomen omnem alienationem comprehendit.ln fuper cx alijs, ibi: No contrafvant qualefcjuiere vinctilos, nam , ' '" ~ ~ pet per verbum illud 1 ^ 4/fy^«/Vre..omniagrauamina,&: vincu¬ la remifla cenfentur,quibus Rex Ioannes pofsidebat.vfq.in tempus prxfatx venditionis, & cum fint verba vniuerfalia <iiftribuciua.no indigent fpccifica exprefsione,propter eius capacitatem,&fummam comprchcfibilitatem:& quia poft modum adiedum eft verbum coditiones, quod proprifsime referri debet ad pada, & ad omne id quod obftare poterat, Vt Rex Ioannis pofsit libere vendere. Accedit,quod vinculi appellatione fceudum continetur. Igitur eu dicatur in ven¬ ditione quod, no contrajlant quale [quiere vinculos , Domi¬ nus Rex Ioannes dido Rodcrico loca vendiderat,fateri co¬ gimur , vt fcclufo foeudo, fada venditio intelligatur, & fic libere.Praeterea,ad transferendum vtile dominium, confen fus curia: non erat necdlarius.fed ad diredi tranflationem, quod,nequaquam,fine ipfius Curix confcnfu alienari pote rat,& fic,Procerum Regni interuentio adhibita ccnfetur in cafu ncceflario interuenicndijquia fic femper in cafu neceffario prouiffum prxfumitur , nam in alio cafu fruftratoria erat authoritas Proccrum:igitur,in prxfentiarum , ad do¬ mini) diredi, non vero vtilis alienationem. Rurfus, quia prxfatus curix confenfus illuforius redderetur, advtilis tantum dominij tranflationem, nam fine co Rex Alfonfus prxfatus,fuum confcnfum adhibere poterat fratri fuo Re¬ gi loanni.vt poftit alijs fubinfoeudarc dida loca Commitatus Ripacurtix, ex quo erant bona folita fub infoeudarij Vt videre eft,in fub infxudatione facta perRegem Ioannem dido Roderico,& alijs,& fic non eft crcdcndum.pr^fatum Regem Alfolfum.ad id quod ex propria perfona facere po¬ tuerat , Curix, adque Procerum confenfum ex poftulaftc, cum, cis inuitis,facere poterat. Confirmatur difcurfus.nam Curix facultas Regi loanni fuit cocefla ad vendendum di¬ da loca,pretio, aut pretijsipfi bene viffis, &ex hac libera facultate', vt faceret quidquid fibi placeret tributa, libertas intclligitur concefla.vt vendere.no in foeudum, fed in alodium poifit-.quia fempcr,& quotiefcumq.prqtium eft con- B dignum 6 dignum rei,quas venditur,non poteft foeudalis, fedalodialis iudicari.cx dodtorum cenfura, alias enim non eflet correfpcdtiuum pretium rei vendit^, quod non eft pr^fumendum.Rurfus iuperiorafalciuntur.nam prqfata facultas R e¬ gis Alfonfi,& Curis a Principe in Principem fuit concefla, quas latifsime venit interpretanda, 6cficcomprehendere debet omnes cafus , qui intra cancellos prqfati contradtus ampledti poflunt. Denique fuperiora roborantur vendi¬ tione pofteafubfecuta.fadfa per didtum Regem didto Roderico.ex qua, & ex daufulis in ea infertis,3pparet,veditio nem profatam iure pleni dominij,& in alodium fadta fuiffe.non vero infoeudum.vtex fcqucntibusliquido dignofcitur: nam Rex loannes aflerit fe vendere didta loca ,fran - cajibera,Equita ab omni cenfu,violario,aniuerfario,^ ali a quauis obligatione , onere aliquo feruttutis, tributo , vinculo tejlamentitfc contraditione, mala voce noflra, & alterius cuiufcumq,perfona,qua dici,vel nominaripofsit,vel modo ali quo ex cogitari. Si franca & libera ab omni ccnfu, onere ali¬ quo feruitutis, tributo: igitur fine obligatione iure foeudi recognofcendi alium in dominum: Quam recognitionem quis dubitauit feruitutem, atq; onus apellari? ergo in alo¬ dium,non infoeudum. Item fi libera ab onere aliquo ferui¬ tutis. tributo, noftro,&alterius cuiufcumqucpcrfons, ergo libera,& finefoeudo,& obligatione recognofcendi didtum .Regem Alfonfum; quia fub illis verbis, alterius cuiufcumfr perfona , etiam perfona Regis Alfonfi comprehenditur$ & multo magis ex verbis fequentibus.w/ modo aliquo ex cogi¬ tari. Similiter ex alijs, ibi: ExtrahimuspradiSlaomnia , Sc rurlus p leno iure.abfy nojlro,noftrorumq,retentu j qus ver¬ ba fecundum mentem Dodtorum,in alodium fonant 5 qui¬ bus confcnant, & qus fecutur, ibi ; Pro pretio autem quod quando eft condignum rei qus venditur , ex cenfura Doctorum (ficutfuitin prsfcnti venditione^ prsfumptio c | a ta, atq. liquidifsima confurgit,venditionem in dominiu. diredtum.potiusquam in vcile,celcbratamfuiflc. Deinceps, nam nam pretium in hac venditione contentum,& folututri.no poterat effe pto dominio vtili reddituum praedidtae vili* de Eftopahan.quod iam Rodericus habebat, fine pretio , vir¬ tute fub infoeudationis fadta; a fuo fratre Rege Alfonfo * neq; pro iuribus decima:,& quiftix prctiocondigno vendi tis.in vim facultatis AdtusCurix: ergo a fufficienti partium enumeratione , pretium quatuormillc florenorum auri, cu obligatione feruiendi cum decem hominibus armatis,& cu fua perfona didtusRodericus,contentum in dicta venditio¬ ne prxdictorum locorum , non poterat e(Te nifi pro domi¬ nio diredto,& alodiali, non vero foeudalimam iflud fecun¬ dum conftitutiones Cathalonix(fecundum quas fuit infoeu datus Rodericus) fine domini directi licetia alienari poteftj vnde fateri cogimur, prxfatam venditionem ad proprieta¬ tem, & dominium diredtumrefpedtum habuiffe.Conducut deinde & aliae eiufdem venditionis claufulx, ibi: Quatenus de extero •vos ditium Rodericum CarciadeVidalpando , £5* quos volueritis,habeant, gff teneant pro domino diretio,&na¬ turali ditiorum loci,&Manft, quod verbum de catero, duo denotat: Primum,quod poflefsio, quam huc vlq. habuerat Rodericus,erat tanquam dominus vtilis: Secundum, quod ab hinc in pofterum incipiebat pofsidcre, 8 c habere domi¬ nium diredtii, & allodiale, & fic, ab eo tcmporc.ius foeudale extindtu remanfifle.Prxterca idem fuadent alterius claufula: verba: Et mandamus vobis, 55 * quibus volueritis,omni A tura,qua nobis competunt, & competerepojfunt , Qj debent in omnibus,^ fmgulis qua vobisvendmus , f§V.E x quibus col¬ ligitur , quod cafu quo per inftrumentum venditionis non fuiflet venditum,& translatum dominium diredtum; quod exiftente poft modum didto RegeloanneRegeAragonfi, 8 c foeudum per reuerfionem extindtum,& dominium diredtu penes ipfum Regem Ioanncm , quod virtute prxdidtorum "verborum,dominium diredtunl, & alodiale ipfi Roderico ac q u i f itum fuiffe.Sc ad ipfum fpedtare. Denique,vitra fupra didtas claufulas, cx alijs etiam idem deprehenditur: Afferic namqutf H _ _ ._ fenfionis , fuper quibus teftes cura omnibus qualitati¬ bus , Sc requifitis a iure neceflarijs ad concludendam immentorialem afleucrant, omnes podeflbrcs rcfpeCtiuc di¬ ctorum loci,& manfi.a diCto Roderico.vfquead Marchio nem extitiffe dominos, & veros podeflores montium heruagiorum eorundem loci, Sc manfi, cum aCtibus fpecificis dominium eorum denotantes, ex quibus omni¬ bus pro comperto habemus, & pro certo cxidimamuSi dominium prodictorum montium loci deEdopanan.heruagia, 5 c paicuaipforumad Marchionc pertinere. NEC fu perioribus obdarc videntur,quae exaduerfo perpenduntur, iilicet,titulum vniuerfitatis loci de Eftopanan cfficaciorem effie.ad obtinendum dominium montium praefati loci, pcc eumpr^tenfum,cxafiflentia, 8 e profumptioneiuris, quam habent vniuerfitates per afignationem terminorum , per Reges faCtam in eorum populationc.quando eos adquircbant,& a pofle Maurorum eripiebant,qui montis vniucrfitatis efficiebantur, tamquam proprium patrimonium, S c dotes ipfius,& fic dicendum videtur Regem Ioannem, per venditionem Roderico faCtam, nequaquam dominium niontiu transferre potuifle praefati loci dcEdopanan.quod non habebat, & ipfi vniuerfitati competebat, ex praediCta iuris praefumptaafignatione,quam,praefumendumcft, per Regem, fcu Principem , qui dictum locum dc Edopanan acquifiuitfaCtam fuifle eifficut & alij Principes.Reges, fcu domini in alijs locis per eos refpeCtiue acquifitis fecerunt, cui fufragatur immemorialis poflefsio per dictam vniuerfitatem allegata,& probata, atq;tribus aCtibus arrendationum per eam exhibitis roborata. NAM refpondetur.praefumptam terminorum afignationem , aiure introduCtam, non fufficcre.nec fufragari intentioni pnefati loci dc Eftopanan,non condito de tittulo , vel indrumentoafignatio* nis terminorum.exDoCtorumcenfura.cum haec fit faCti.N: non praefumatur.nifi probctunmaxime concurrentibus ti¬ tulis defuper perpenfis , Sc pro parte Marchioniscxhib 1 - I? tis.cumquibus eliditur,&conuincitur pra*didaiurispra- fumptio.Tum & etiam,immemorialis poflefsiodeftruicur per confefsionemerntniflamperdidum Arbitrum in fententia arbitrali (quod idem cenfemusac fi per didam vniucrfitatem fadam fuilTet,cum Arbitrorum fadum partium fadum cxiftimentur Jia qua Arbiter in hac prorrupit ver¬ ba, ibi: Porquces cierto,y notorio , (JjY. & in vim prxdidac fentcntia arbitralis , & in eius exccutioncm , & immediate poft ipfam, dominus , & poffeflor prxdidi loci arrendauit pafcua didorum montium,nulla fubfecuta contradidionc pradida vniuerfitatis,& hominum ipfius, imo potius con fentientibus.&aprobatibus, vt probatur per Marchionem a temporc.prafata fententix arbitralis, 6 c antea , vfqtic ad pr^fcns.continubDominos.qui fuerunt prxdidxvillx.extitilTe veros & indubitatos pradidorum montium,6e heruagiorum eorundem pofteflbrcs,cum adibus fuficientibus ad inducendum dominiumiquid quod Teftibus Marchionis magis credendum eft, quia deponunt pro inftrumentis pereum exhibitis, & quia Teftes villae de Eftopanannon declarant,ipfai#po{Tedi(re,& arrendafic iur<S proprio,6c po tuit accidere quod fuiflet permitente domino, tk tanquam arrendatores ipfius,vnde inferri decernimus,pradidamim memorialem nequaquam fuffragari pofie pr^did? vill<j dc Eftopafian. Nec denique inftrumcnta arrcndationum.quia dederunt caufam litti,& funt turbida,& ex eis nulla potuit didx vniuerfitati acquirere poffefsio.vt ex ferie, & tenore proceffus rcquifitoria,in Proceffu exhibito apparet, prout pra-fens Curiacenfuit, &iudicauit. VLTIMO referuatut domino noftro Regi, i u s . f i quod habet,& competit in vim inftrumcnti de quo in fententia.quia illud continent quid, pro parte domini noftri R egis implendum,& cum non-alls getur,neq;dicatur e(Te promptum , & paratum ad illud fa¬ ciendum merito, tamquam in oportunc, & in tempeftiue a g e n s , n o n p o f seeovti, fed ad exercitium, & vfum illius remitti debere, iudicandumccnfcmus. Etexhijs & alijs Attent.Content. SIG* i6 SIGfyNVM mei Io Annis Murtini de MeZqtiitA.Ciuis C afaraugu fani >Nctarij publici >S crine efprintip&lis. , gf Secretary Camera Confily Curi a Dni Iujtitu Aragonum,qui huiujmodi vota* & motiuA , a libro motiuorum diSH confdij* de anno Domini mille fimo fexcentefirno trigefmofeptimo/ubi continuat a , g f de(cripta exi fiunt fideliter fumpta^ collatio* tiata.extraxt^ (ignaui , cum interlineato int er diciones , /?* eundum,qnod } g§* lupra pofto vbi legitur, prafata, gfjV. JV : >1 ' ■ ' A ' : • - ; - r • ;; , U