Assertio iudicii Ludouici Septalii medici mediolanensis : De margaritis nuper ex India allatis : ad praestantissimos collegas Collegii mediolanensis medicos

47 ASSERTIO I V D I C I I L Y D O V I C I SEPTALII MEDICI MEDIOLANENSIS. Dc Margaiitis ftupcr cx India allatis. AD PR^Stantis¬ simos COLLEGAS COLLEGII MEDIOLANENSIS MEDICOS. Dodorc llcfonfo Nuncz Llercnenfi, Medico Hifpalcnli authorciWScryi.r i. --/'V • ■ - - • ^^ f-\l: ■ '\' r.rf • ,» ■ ;. V- -• . A--. ''' T' - j--i. '---i*. •, ' H ^ J v.,:t ': :•;; r / <;!j> j;'i.- . V'^ . .• .' - :.. . ^ ■ •/ V,- 'i ^> ! i »il -:1 \ 4 - .ly-: 'A 5 t:(.:: ’> Vi:.- 1 ••ifi» Pol. I. V DICIV M dc Margaritis doftifsimi Ludovid Scptalij delatum cft ad me,qu6in propofita dubitatione. meum patefacerem. Onus plane grave mihi, fufeipere r.P ^ .\o ^ (V. r'C‘/ verebar. Primum quod tanti autoris per crudita opera legerim: prefertim in librum magni Hyppocratis accuratifsima c6 mentacia. Deinde quia in hoc iudicio margaritico res, dc qua fuborta eft contentio, vera &: ad perfectionem iilqiic propofita rema¬ neat. Pulgctprofcdoinledionis varietate Margaritarum fplcndor (perfiflat comparatio in quibus verfatur fermo) magnitu¬ do in eloquentia , pondus in argumentis, in rebus bene commenfuratis, lrjvor,atqj orbicularisil!a figura Margaritarum , qu<e ubiq; perfedionem denotat, in affertionibus, cft perfedio ^ abfo iutildma undequaq^ veritas. Quis no| vidit Septalium (quod ipfc de natura predicat) in concharum Margaritiferarum arcanis pa¬ tefaciendis luxuriari, cum arte &: natura colludcre,conccitationcs inire, vidoriamque ambire,& tandem mare Margaritarum uberti mum in quo adlibitum licet prcciofifsimos bonarum litterarum ' uniones legere. Eft per quam venerandi Collegij Mcdiolancnfis dccrctLim,qLiod tranfgrcdi nefas eft. Viros fiquidem enutrivit,cnu trit qiioqj per orbem celeberrimos, ex quibus ille Cardanus cft in omni plane Icicntiarum genere altilocus. Micant doclifsimus Sil- K vaticus,hoc noftro xvo,yk cminetildmus Septalius,ut&: reliquos fiicam {nam Mediolano multa deftmty ad jhumjedingenijsf£licifjimajUll‘l^^^[y ait Cardanus) qui miris fuis operibus univerfam medicinam aiixcnint 3c exornarunt. Cum his ergo quomodo piifilla mea confera? i; an ut cft in proverbio, rantt -pitrum , quanti Marganturh ? proferam 1 f in medium illud philofophi Scncce ne dum maximis,minima ane ’ c^o,quis confenfum meum increpet; Stndiornw , inquit, faluTarium etiam citra ejjeHum laudanda traclatio , quidmiritnon afccndunt mul f.y tum ardua aggreji^ fed virosfufpice etiamfi decidant magna con tntei igene j' i f^Jarescjl^tcfpiitentem,nc>jadfuaSy fedad iiatur£ju£ vires cenari aJts ■ : i tentare, ^ mente maiora concipere quamque etiam ingenti animo adornatis ^fpf^ipojf^nr. Igitur aiuicam voto eorum, qui Icntcntiam meam o nixe dc n-a:cabantiir latisfaccrc eorum, in quam, q u i b u s in Ita- Germaniam, Galliam , ac propemodum univcrfim Euronimms inftat deportandi, allatas ex occidentali India Marga- A z ritas titas, fc enim multomm indigere tcftimonijs affirmarunt in tcftificationem veritatis. Confiftit totius dubitationis ratio in qu^fito duplici, ut cx adu- U inuef- ^is i Septalio, & cx his, qu^ a celeberrimo Collegio ftatuta funt, colligere poffum. Primum an Margarit^ occidentales, qu^ annis * ab hinc duobus, aut tribus cx India allat^ funt,fint vera: ac natura¬ les,an adulterin^, aut faditi^ velut dubitarunt Mediolani quidam ’ medici ac fcplahari,& alij rerum naturalium invehigatores. Seciidiim fi naturales funt an Orientalibus cquiparand^, non folum in a:ftimatione &: precio, fed etiam quatenus ad ufus medicos difpenlantur. Aperiam commodius quid de pr^didis qujefitis fentiam, ubi k rntmfun Margaritarum eledionc,per indicia propria exordiar; fiquidem eu nctum^ iurqiie rei natura per accidentia, five dimanantes ab ea qualitates dignocitur: nec opus cft ingendre, generationis modum, caufas, & loca in quibus Margarita; generantur proponere, Icd qujE ad pre fens negotium conferre videantur folum in examen tradere : StC quanquam explicatio illorum fiimmoperc mihi impenderet, ce¬ derem profedo infigni Septalio,qui adperfedionem ufquc ea om nia exeeutus eft. Imo qui ha;c&: reliqua ad Margaritarum dodri. nam attinentia, fumma cum diligentia propofita defiderat, adeat 5 Aldrovandiim, qui non modo generationis modum,cau Wf.42. fas, loca, verum a minutilsimis orfus, a;quivocis fcilicct nomini¬ bus &: fynonymis,pcr diverfa capita,quid fint, diifercntias,pifcandi rationem, eledionem, precium, modum quopoliantur quo¬ modo adulterentur, vfum in medicina,vfum in varijs luxibus hicroglyphica, quoque fymbolica, moralia, leges, epigrammata epitheta, &c proverbia, fufa fatis, ac methodica narratione pertradavit. fw */ein(jicia quibus vera; Margarite proferuntur proponit Plini^ Dos 9, f.35,. omnis ^ inquit, in candore^ magnitudine Uuore^ pondere haud promp¬ tis (idefthaud inventu facilibus, ut Dalcchampus exponit) AEiiapaucioribus contentus ait, qui -vendunt, aut emunt Margaritas^eal rumpulchritudinem praedum ex candore ^magnitudine ajlimant. BudeusPiiniu fecumsed. Praefert FrancifcusRucus,candidifsimas, luci- ^ r' lucidirsiraas, rotiindifsinaas, &: Icvirsimas, in quibus Pliniu quoqj | imitatus cftnifi impondercdiflcntiret, addcrctquc quod natura firit perforat^ quod plane adverfatur experimento cumvfque adhuc natura perforat^ vifa: fint null^ nifi arte ita paretur.Qupd hac in civitate Hifpalcnfi in minutifsimis Margaritis quotidie experi- ; mnr; imo quoties aliqua perforanda cft magnitudine cxcellcns,ar- ^ tifices queruntur pcritifsimi (quos perforatores vocant) ne, quod i f^pius accidit,frangi contingat terebro difrupta.De eledionis differentia ex loco,Plinius fic; In candore ipfo magna differentia clarior itt cander,]!»'* rnhro mari repertus (loquitur de unione) indiem fpecuUriam lapidum ^^^^****'- fjuamas ttfsimilat ^alias magnitudine pr<eexcellens:quihus verbis id quod AElianus in Margaritis profert infinuare vifus eft, nempe clarita^ \ tem, magnitudinem, nam inter reliqua h^c indicia funt quibus pra^ftantifsimg annotantur Margaritse: Summa laus coloris ejl, inquit Plinius, exaluminatos -vocari^^procerihus/uagratia efl Elenchos appeU lant ifafiigiatalongitudinej alabaprorumfgura in pleniorem orbem defwen /fj; exaluminati uniones (ut exponit Malfarius) appellantur illi, qui colore maxime prodant, &: perlucidi funt, ij namque fumnio habentur precio: nili exaluminatos ad aluminis colorem acccdcn tes dicamus, cum tefte Diofeoride optimum alumen, candidifsimum cenfeatur. Margaritas Elenchos dici, putat Perottus. Qiiod quomodo librorum indices,varietate colorum, magnitudine lit¬ terarum, &: pulchritudine libros exornat: ita & Margarita; liabitu geftantiiim colluftrant, ut quafi indices eorum videantur iuxta il- ' J lud Iu venalis: Turpe putat nil, Quum i^jj^s^emmas collo circundedit cJt* quum utyra u auribm extenfis magnos commi[sit Elenchos Deduci vero poteft exeo quod Elenchon aliqui indicem interv pretentur velut cft apud Plinium libri primi inferiptio j quin & A- J^iftoteles libros Elenchorum fcripfit. Verum Elenchos^ traddit Pli- i ^insjajiigiatalongitudinealabaflrorumfgura in pleniorem orbem de(t, I *^fnfes, ubi Maflarius ait,/«//f Elenchi uniones facie turbinata,ut cxamplo ^ ^^^^icetintenuedeficientesjcqmspyra modo roMwf , a labaftrum vero vas rlformis.^' erat fnare dica :i(r Union ci \jl)ofar* Trocil* tfar parita Cito Oultd.Li», htfi.ind»c,Z ftndtts» Tli,ItS>,c> 3 s ^iarttUb.Z, decaiUi, •ciMt unguentarium forma turbinatajfinc anfulis quod cx lapide ala .baftritc-, fiue onyche alic^ui o»yihew nlabifjirhem fiebat,in -quo ut idem tefiatur Plinius unguenta incorrupta fcrvabantur.Ta :lcs ergo op.portet clTe unioncSjfivc Margarit^ in candere &c perluciditatcM-indc Theppliraftus dixit; intc/ ilU , tjn^nummur ellproje6}o Margurita nuturapdkcid^i, ecjfupreciofa tKoniliafuiHryqmn 3c Albcrt^, Margaritae funt coloris ac jiparita lux pcaetrdret in multum album ideo Abhis magnitudofequirur,mirum enim cfi: quanti ^ftime tur Margarito; magna;,qua; uniones appellantur,quoniam vix dii^ inveniuntur magnitudine figura, 6 c nitore a;quales: unde ab una ibla ita reperta,unio,appellataefi,qua; vero minutula; fiint ac vclu .tiquilquilia;, aljojiat ,communi vocabulo dicuntur. Vari^ funt hiftor ia; magnam ni.precium &: a;fi:imationcm referentes. A Icxan- .der Severus, ut tefiatur AEIius Lampridius gemmas fibi oblatas vedidit &c cum quidam legatus uniones duos uxori eius per ipfiLm obtuliflct magni ponderis & inufitate menfLir^,vcdi cos iufit, qui cu precium no inveniret, ne exemplum malu a regina nafccrctur, ii co uteretur, quod eminopollet, in auribus veneris eos .dicavit. AEftimationis ac tcnipcrantk notandum exemplat. Cui accc- -dit illud CcElaris (ut fetibit Suetonius, apud Budcuni) qui adeo dilexit Marci Bruti matrem Serviliam , ut ci primo fuo confulata iexagies fefiertium Margaritam mercatus fuerit. didrur^ait Bui^S,c/e Margarita jexagics feliertiit empta^pdemfacit dido Pliniano de Margarita Chopair^ ccKties fejieriiuut aijlimata^ idefl , aureis ducemts quinquaginta millibus , aut ut computat Fragoius ad fiiam monetam Lufitanicam, ducenta quinquaginta millia diicatoru. Vifi funt pro ximis his temporibus uniones inufitate magn«ydinis;na inter cos quos G.'il*pari Morales Rex inliile occidentalis ^bagne donavit, un^ fuit nucis magnitudine vedirufip in i^<»r/c,au(fiionc habita,cal telianis mille &:duccntis,pepcndi/rcqiieaitGoiicalus Ovicdus fi li quas trigenta &: una. Eligitur quoq-> ^ pondus, ut cx his patet atqj tefiatur Pliniiisj pondus^ad hoc atui femiumia,pauiifwgidts fcrupulis cS' cfjfere. Qu,od S>c Petrus Martyr confirmat, .nani,wi?finquib cum apud Methynde Sidoni* Ducem pranderem inuitatus JFJifpalif ynam (unum diccre debuit fi unionem intclligit, fcd dc uno incrC' dii dibilc hoc pondus cft, forte una legendum,nam pluralis numerus * mox fequitur:ita inrciligcndum proponuntGcrnems Se Aldro van f dus) fttpr^i centum ^<ntias ycnum ad eum tuUerunt. Su(tprnfe6io puhhmu* i dine ac nitore me dele flarunt."Ex quibus patet manifcflc error Francif ; ciRuci,qui.u.r diximus,minimi ponderis Margaritas approbavit. Qimad pondus Sc rplcndorcm attinet dignumanimadverfione iu- ^ ^'*^**; dico: Vctuftatc ac temporis procciTu mutari, imo Se Plinius, Offu isiar^am atteri colvrcmcjue r/iutari non dubium ej]e ait. Se paulo infra, ^lexan der Poljhifl^ur tf^fudines fenejcere eos putant^ coloremcjue expirare. PonfiiUttiore^ dus artificio nullo reftituitur,claritas tamen & nitor denuo adqiiiavihtunt ritur nam in oryza induntur nonihil contufa. Se cum fale fricatur aiiquandiu. Averroes fcripfit fi dentur comedend^ colubis dario- * res & puriores reddi, fcd occidendas effe ftatimiibi degluticrint, ! diutius enim in ventriculo detentas pondere minui; plufque accituatur! * pere damni quam lucri. His addere opportet notas reliquas quib^ dedx Margarita: funt aprobande: eliguntur enim duriores magis i ctque bene compadam fblidamque continent mixtionem iuxta ^«ritier. , Plini) fentendam, qui ait, eorum corpusfolidnm rffe mamfeiluefl ijuod ^ nullo Upfu A xiditur a quibufdam maturitas. Vnde ait.Gcf , nerus, pn maturiores fuerim eo albhres magis fplendidjefunt ^ tranf ^taturit^i lucida mtnufiuehahcm de cobrs concha,(jui aliquando ftom in -veris puto ' Mar^ar-iti feris conchis^fcd ali] 5 quibufdam) arrumfere coelefia referuty VA rian ibus pro diuevfoad (ucempofiru coloribus, rutiU,ceru\eo,fuhiiiridtXA lis in vnione color,aut in maturitate aut fflitium effe arguit ni fallor,nam cjT» e conchyrumtefltstio^unrur vr dicemus. Hadcnns Gefnerus, quodiS^ Aldrovandus tradit Rondoletium requutus, qui omnes Ameticu Vcfpuciiimimitati funt in fecunda fua navigatione (in qua liburcis omnem fcrcauftralcni Oceanum cxploraiiit) ad Regemfiium fle fcdbentcmj nouenc maieflas vcHraquod uifipcr mtturifnt c^acon ehis 10 quibus gignamur per fefe excidant,omnino per fefli non funt , qut nimoinhreui,Ht fapias expertusfumemarce fcuT,t,te 9 ^in nihil r edaclijunt. Cii ■ vero maturi fuerint in ofirca ipfa inter cir>ies,pr<eter id quod carnibus ipfis htereanrfe feparant Jjatu frnodi opt imi funt . Ab Ilis crgo aufpic.ltus funi varietatem ,fcii differentiam unionum,aut Margaritarum cxcadc 'ptura cum a l iailucidifsimc findalixturbid^nccira translucide:. e uniti fu 'f ^.ievi imo quxdam molles,;nccita afolidatg^ quin digitis comminuantur,qucd maiori cxparre contingere arbitror quia immatura; funt, cum alioquin coeua; fint nitore translucido fuffufa; ^ alia;que bene afolidate quanquam diffitendum non fit ad id plurimum confer¬ re concharum Margaritiferarum naturam propriam. Piofccundo rurfus fundamento inquiram’. An arte fadse fint Margarit2c,ac naturales ita a;mulentur,ut pro veris haberi pofsint; deinde qu^ fint nota: veras Margaritas, a falfis diftinguentes. Sunt ergo non contemnendi authores, non folum chymicam arte profitentes, fcd &: naturales ac vere philofophi, qui materia diverfa vario confingedi modo. Margaritas eformari affirmarunt,nempe cx concharam tefiisearumque fiicco expreflb, cancrorum oculis, ^ aliorum pifeium, cx vitro,atquc qu£edam herbarum quarumda femina funt. Ex liicco,artificio quodam colledo. Margaritas con¬ formari longa verborum ferie traddit Philofiratus, poftqua; fubdit: Ofirea ferreoJliloperforata, qttafi faniem emittant, hanc yenator fer^ ; ^pgii, .reo Utere excipit, qui in 'variasmttltiplicefque formas concauatus efl^, en ye I ropoji modum finies Upidefeit, atque in m^dum naturalis Margarita albus j»tco co illefanguisobdurefcit. lumcnH fides adhibendaefi: AndreajLibavio pro foUdandis ac maturandis Margaritis, qua; molles & inmatu. ra; fuiit,fuccum concharum prodeffe traddit fic, ex cochijt paruisglo bof 5 in mortario contufis fuccus exprimitur, feruaturquecUufo yafe : detn» 'oVumU. de primis Maij diebus ros colligitur ,fmiturque per medium menfem fidere, ap. 14 . ut clarefcar & cuticula in[uperficie.natet, hac detradla.0* faecibus abie6lis, purus liquor decapulatur, additurque pari quantitate fucco .cochlearu: in mix tnacerantur.perU ^ aprico exponunt ur^ diebus decem , aut duodecim, and i ex concharum teftis, &: exxxulis cancrorum adulterinas fieri Mar r^aritas g^ritas vciis pulchriorcs rcfcrt Cardanus, dexeftis traddit libro. 7. variet, cap. 37. Non Unisefi lucrifeplafia, cum ex concha Mar » t ejlts, garitarum puUherrmx fugantur uniones adeo amem rede hac fraus fucce* (iit, quod nec a gemmariis dtgnofcatur , color filendor ,fiuhflantia, pondus refpondent.Sunt qui etiam cx duohusfruflris cb concha tenuitate uniones con fidunt. Dum haeferiberem lis agebatur de Margarita fexaginta a6lo aureis empta a gemmario, qute ex concha fada erat, precium teftirnationis aurei du^ fw/. 3 <:lib.io.ciu/dcm operis cap. 51.de cancrorum oculis ficaitj nuper per iHuentm efl qmi vidi ] vt Mirgaviufunt adeo veris f miles fplendore ji forma, ijtt^Jolum dimidium orbem impleret, non ohjiayet a fperitaf- i^uequtd^m , omnino pro veris atque optimis etiam ex eis afsimilarentur, Quoniam fohm iuxta littus maris ej-fct tUas pojje affrmahat ,jolumque ve* Ye(ir hemicycli (vt dixi) forma : coniedlura ajfequorexlaptdtbus afiaco* tumt^pagurorum, vel eius generis illas ejpd, coquebat antem illos cum 4 qua, liquorem circumponens illum ,a quo tam fplendidae euaderent. Certefi rotundaprodimidijs fieripoffent, etiam tpfos gemmarios fallerent quando, nunc in egregia opera inferuntur. Modum effingendi Margaritas cx la %tuU oculis pifcium docet Mizaldus per h^c verba ; accipe candidos lapilos ex capitibus O'oculispifCium quos mundaficca, paluera , dn agitatis def. 5 ^ ^ ^ ^ • pnmatifque ouorum albuminibus excipe, mifce, ae tandiu muue, donec fiat etut, 1 . veluti mafia ^ fpijfamentum ex quovnionumcorpufcula dum recens , tradabilts efl materia, effinge , ^ fetafuilla, vt fiat foramen trasfigentur demum reficcata, coque in Ucle vaccino, 0^fecreto loco pr^^cul d fole ^ptd nere iterum ficca ,donrc perfedlam duritiem induerint. Interdum &C hcrbarum quadam femina veras Margaritas ^mulari quotidie cxperi- * mento confirmamus in iirhos permo, autor quoque efl Plinius, qui ait 5 inter umnes herbas lirhojfsermQ , nil efl mirabilius , aliqui stgoni '' conconuocam , alii diofpyron^ alii heracleos^ herba quinccilialisferefolijs du* t pio maioribus, quam rufseramtth» Jurculofis , crafdtudine iuntt ,g{ rit iuxtct folia fingulas velutt herbulas, 0- rarum in cacuminibus lapillos candore, ^ rotunditate Margaritarum , magnitudine ciceris duritia vero lapidea , ipfi qua pediculis adhaereant cauernuiu habent, ^ intus femen, nafcitvr in Ita* lia,fed laudarifsimum in Creta nec quidquam i uter herbas miiori miraculo ajpexi. Tantus efl decor velut aurificum arte, aUcris inter jolia candican* tibus Margaritis.Tam exquifita dtj ficu taslapidi.' ck herbanaceniis.Vtiio yitrlim nes aduitcraffe ex vitro Mijriancnfcs vitrcarios Maflarius refert: primum uniones vitreos vacuos , fed translucidos feciife, dein¬ de implcvifle materia,qua fplendidi & vnioniim coloris redderen¬ tur, in tantum ut vix a veris vnionibus 'difccrni pofsint, qua prop¬ ter fiiiflc decem virorum decretis vetitos. Ex his ergo Margaritas . ' effingi, ac adulterari fatis oftcnd;tur. " Verum quenam fitprobatTp/&: verus dignofccndi modus, ycraytfaU, quo a veris falfa; diftinguantur,ncc facilis eft inventu: nam ut ait B Carda^ icit cit4t, ju ftus li,t. ujltrid it •tftantta . w occidi- u-it tirU rKt,c»\* ^em precij fcu cftimationis pertinet: recunda ufai rcfpondct m? dico. Indecens ergo, ac inutile fore videbitur, Margaritarum orie talium maiorem eledionem in dubium revocare cum tam feriptores prifei; quam qui poa novi orbis inventionem de Margaritis feriprerunt, femptr orientales reliquis prsEtuIerint; velut Plini^, AEUanus, Albertus, AtJieneus:&poilRondoIetius,Mathiolu^ Gernerus, Aldrovandus Quilus exOrta atque ex f ipra citatis auto nbus tere omnes. Dubitatio in furgit ab experimento variis hi(r tonjs roborato, cui & ratio quoque accedit. Primum in occidem tali India non lengc aci vitate Panama appellata, unionem inventum fuiife fulgenti nitore, figura ovali, magnitudinis tante, ut ex eo ^^nubq entis extremum (Hifpani pomum appellant) in ornatum Gnrittiamtsimi ac invidifsimi Philipij Tcrtij, ludiarum, Hifpaniarumque Regis potentifsimi, per pulchre fculptum accepi^ mus. Item Gon^aliis Oviedus Panamg unionem magnitudine pi- 4 arcus rotundilsimum, pondei-cque fi liquarum vigintifex vem ditum feribit. Petrus Martyr ocean? Decadis tcrri^lib, i.traddit Vateho Nunnez, qui magnam, remotifsiniaque regionum illaru partem CafteiI? regis nomine occnpavit,Tuma cum regulum preter aurum &: munera alia, ducentos quadraginta a:'yre<»-ios unio¬ nes attiiliiire quos Hifpani admirabantur. Multa quoque refert ex quibus facile colligere licet unionum pr^grandium praiftantiam ^magnitudinem in occidentali India nalcentium. Veru ad quid varias Icriptorum hiftorias involuimus, ubi inllila illa per celebris eft a Margaritarum multitudinc,&: pretlantia Margarita appellata qu9 per tot annorum curricula, margaritarum teledarum , nobis &difiantioribus , uberrimam ac fere copiam incredibilem ma'T, mfice fupcditavit dequaobfervantilsimus Cardaniis ficait: Dett de cum Indiu occident 4 ii xdeo cur ex uha infM , auxm tarum ■ pocatir {eaefl Cukigiiapromntix Piru) nouem taurum M.P.ambtes:, intra triginta annorum fpacium bis decies centa miUU aureorum precii mar^ gantarum detraaum cfi: refermtijuc quodam anni tempore mare circa litus er uf jue ad continentem rubere concharum copia , ea qua: lutfi menfes tunc cdonttantnmpotefl loci proprietas. His &rado quoe^fic aftipulatur:cil non iiCwat colligere orientis loca fertiliora ciie, eo quod vim folis magis ' 0 magis participent: ut conflat ex Ariftotclc, qui ventos orienta¬ les calidiores occidentalibus clle refert. Propterea quod fol in illis 2. Wf. locis diutius iinmorcturj adorientem quidem^ inc^^dit^pt rrnifmes ocet duis Calidiores quod diutius fuh fole commoremur. ,<ed ccciduic^ (itius fu* lem dejiciunt & tardius adlocumymle lUe emergit ad ventant: Hccc enim pofitiomultisdecaufisinvalida videtur prima. Sol ad partes oin- ^ nes quas illuminat, &: calefacit ^qualiter movetur quomodo ergo orientales folcm diutius participant quam occidentales? conflat il ludmanifefte quoniam fol orizontem ^grediens, &c noflrum inci- 2, piens hemispherium illuminare eque orientalibus, &: occidentali¬ bus fuos radios impartitur. Deinde exortu (lio non magis videtur calfacere orieris qua occidentis partes nec item citius occidentales defererej fiquidem qui nobis oriens eft alijs neceffario cfl occides, ac rurfiis, qui nobis occidens, oriens alijs; atque quot in longitudi j ne fuerint habitationes, tot orientes ac occidentes habentur. Cum ergo quantum attinet ad naturam lociparfit ratio in oriente &: oc cidenre, ^qualiter operante folc, a cuius adione depedet vera Mar garitarum generatio, ut poft dicemus, conflat utroque in loco pof fe eledas,acpreciofas generari Margaritas. Militat pro altera parte Magni Hippocratis autoritas, qui unus nobis inftar eft mille, in libro de aere, aquis, & locis; quo loco om , nia qu^ funt, quaque in oriente nafeuntur dc falubriora Sc fertiliotis [untfara efie affirmat, id que colligit ex moderata temperie frigoris, ac iMora caloris aquarum bonittitQylimpidifsmiC enim funt,odorata,molles amenee nam fol emergens jjerluslrans eas reprimit j hominum habitus coloratiores, ^ vimdiores,claraque itocepr/cditi t adem (uteaqu^ propo fito conducunt, referam)fubditj fiquidem et reliqua illic najcentta praf tantiora funt. Ex quibus patet felediora, ac preflaatiora effe omnia, qua: ia oriente nafcuntur,& ex confequenti Margarita;.Ne tamen ^ res ingencre foluni proponatur, liceat (& fi aliquantulu immora¬ ri videamur) altius rem preferutari per particulari principia. Primum ergo a Cardano accipiamus tanqua quid probabile con c^irdan pu tinens in commentario ad pr^didum Hippoe.locu ; inconjlitutione omniy fm,inquit, confiderat Hippocrates a quibusprejentanea dignctio dc pendet p y i mnm afcenfumfoUs fcu tempus illuji r ationis, meram deinde Uo yentorumqualitatev}-^ faccrepoliunth^c quatenus ad loci natura C attinet attinctjlivc regionem, ut non tolii Margaritae fintpr^ftantiores in oricntc/cd de reliqua omnia mcliora:Kfr/^<»rftw argo eji dogma , rimia fotis mora nimis calcfaar.rr pauca nimis rejrigcrar, urruijt/e ririofurtt eJl e Ifedns imprimit nimij caloris^ aut frigoris: asilus ergohumidi confumptio,pu\uis^(ter turbulentus O* yaporofus , refolutio caloris,putredojfitis, yigili.t,generatio animal culorum,mala codlio efl totus flatus niorbh fens. Frigiditatis^ d ejuarum cruditas (^frigiditas, flcrilitas, niues, tojfrS, dijlillationes, yaforumrupturt ^ confiriflio.Irgo ubi mora f,lis efl rempe rata nihil horum cf-n. Alterum quod conflderandvm obijciturifolis af cenfi /3 fett temput illuflratinnis arcanum inje habet, id autem cJl quod info” lefttnr duo genera caloris, ynum perfe primo, ^ illud eflc^leite, diuinum, t?}ite,ftiaueJ(ecnftdumhrfmidtim,cau/itgeneratioms, quod attenuat O* por¬ gat, CT* hoc cflfelis ytprouenit a calo ex radijs non reflexis: alius efi elemett taris, quift ex reflexione fohs,feu radiorum eius, quiejlflccus,aridus, cor^* rumpens, afper ^ omnino malus. Cum ergo fol oritur in quauis parte fit ,feti in hyemeffeu in yere,feu in efiate,feu atumno,proijcitprimos radios non re flexos tdp ideo efficit opera filurisabfque ylla cxuflione: at yerofi regio refpiciat Boream non calefacit omnino eam , nec repurgatur nec attenuatur: i» duabus autem altjs partibus, idefi, in meridie ^ occidente, felis radi) iam re flexi fuerunt, opera caloris ignei S* caleftis. Ergo radii fol is corrumpant ae. rcw, ciT* fatA ^plantas omnes et aquas et animalia et homines. Ex his duar bus tertium dimanat nempe; isenton-mteperies optimayemperata enim funz yenti orientales, aquales, fecudi er mites. Hac cfl caufa quo.i ortem tot bona penerer, aurum, argentum,arornata,gernmas, herbas falutares ,pabula multa et f eget es etfruclos bonos, animalia pulchra equos m-gtios , 0^ fapientes h o mines. Ergoexhis fatis conftat fecundum Cardani Placitu dc vcncbolo afpeclu orientis optimaq; teperie ad id quod omnia quas in co nafaintar dc fecundiora fint & meliora. Efl: dc alter modus cxplicadi orientis falabriore temperie,que ex varijs auitorib^ refert Septali’ in lib.Hippoc.de acre, aquis, S e locis nepe ex Averoe, Aphrodifeo, 0 1 impiodoro,&: Vico McrcatoEftq; pricipijs vere pliilofophia: magis co(bnans,quo pariter et tueri potefl; Arillotclis politio : continetur vero in caulis divcrlis hic tn ex illis probabiliora & quee frimiori conflat fundamento, referamus. Eh prima Avcrois,&: inter alias ab co propolitas h^c cll poiifsima. ^1 enim orictalibus per fepte, aut o<^o horas adclh lex ab ortu nn. tcquam ^ rcqua ad meridie pertingat, una aut duabus ante exortu eu adhuc fiib terra cftrat occidentalibus fex (blu a meridie ufq-, ad occafum, quod fi ctia una aut duabus horis didet ab occidete quemadmodu ab oriente,tn eu recedit fol ab occidente,nec calfacerc, nec calore fadu confervarc poted,refidctis noftis fequetis frigore: unde vera cd Aridotelis pofitio: quod fciiicct fol in Oriente diutius inmorctur,&; tardius deferat. Secunda ed Vico Marcati, 6 £ ea videtur ve rior, qui in montium impedimentum caufam reiccit nam ait: oriens p -fitus fit ita yr oceamm ‘tdfui ortum hsbeat^fol vKortens tuU lointerpollta impedimentotlUnmn<st accaUrefuo fouet, Occidentales auti-m pa^-tes d m ntihus impediux mnjlitim exortumfdem excipiunt. His tande tertia addit Septalius, inquit,«9« eafdum frigiditati^ maiMs occide talium partium caufa efijed merus foiis magnam ad hanc rem h<hct momen tum,'juum enim ah Oriente fol ex occano cfuafi emergens ^<juod calidius ejl^cd Udos (juotjue halitus et aerem fecum rapit ^ijuihus terras propinifuiores colefa cit et yentoscalidioresf inducit, et ft enim adocridenreocceanus (ju^ejue efi, quoniam tamen ad illum non ex illo fol mouetur nihil fere orientis comparatio ne caloris in occiduas terras exocceano defertur finrque om^na in orientefuatiiora et melior a,generantur folis calore illuc magis yigenre , atque etiam ex terris halitibus' oceanipinguioribus failis. Sed hqc quomodo Margaritam generationi cohairent cu cocha: caru matres aquatilia viventia fint ct quanto predantiores tato in imo maris loco degentes, quis ergo ufus ex acris bona teperic illis conciliabitur, fi abacre maxime didantes vivunt? fi tn experimeto quotidiano fides adhibenda cd,id nos docent maris ac fiumiuii ani malia dnia,fi vc tcdacea aut fine crudis ob frigoris, aut caloris vim intima confugere,ct in latibulis dcgcrc,quo argumeto mademur, luroq; cxcedli et caloris ct frigoris oifbndi:na quod ad illa loca in¬ fluxus,ct folis et luna: pertingar^tam rnanifcdi,quam occulti fiqui iunt(dc quibus pauca fiibijceiin^)in cooperto cd.Id quod fciccdo quoda loco docuit Aridot. qui dubio omni ex parte (atisfacitr/r^^c-- rantenim teflacea omniaperfrig»s 0 * icjlii^atqiie exipcriutux temporisp.eti nequeunt ^argumento efi qnod echinis eucnit. Ergo cochc iVInrgaritarfi ac iinionu matres,cu ncc edus vigcat,nec frigus exuberet, degut faliibrius. Cuq.^ in cricte moderata fit tcpcrics,<Sc in eo meli'' ]:.Vec;: hr. V criiedc(dusquos conch9,&:aquatiliaedanrimcriin ciimi in- C z Dubium Centhit^l icntoptnl dc i tib-anini f- 7 * J. f ai. Ja.ij t. . n. <citni»m nddtn, d cJt* lund ■ fomodo do tntntur •nthis» ],i[-dt par h,animdl. \h.4Jegt tr,aHtmal 10. Margarita mgtntra hjoh prt-^ '»«> tribui ‘i deinde \na. e /olis »n. 'Ssmiis lege 'lutar* Itb, ■ idcdiprin 'p,7U4croh \Sjtur‘ c. [.r.jqite ad }• 2.dc ple c.S-C' '."MeiljcJr- Yuervcs 2, ; c^/ Ctw. :^*irdd fluxLi cailefti iubantur, tribuantur ne foli, an lunf Jubium plane vi detur. Siquidem Ariftoteles lunam vocat minorem rolem,qu^ ficuti cft inferiori mundo vicinior, ita maiori magifque afsiduaefFc ctorum varietate vim fuam prodit, eius quipe impulfu teltus ma* ris ultrocitroque reciprocantur, oftrea concliilia & conche om¬ nes cum ea pariter incrementa /& decrementa accipiunt. Q^od alio in loco tradit 5 habent enim id iam inde ab trtu nat une, ^ plenilanijs uberius. Non quia jter id tempus co^iojuspufcuantur^iit quidaputant^ [ed quod noCles tepidioresfint. Propter lucem plcniorem^calorem enim de fiderat quoniam frigori patent yUt pote qu<e [anguine carent, piiiguefciint ergo aC implentur conch? quoniam aqu^ &: limus quibus vcfcuntur, atte¬ nuantur coquntur, ideo melius nutriunt ealor quoq-, qui in cun dis animantibus augetur in his ob propriam imbecillitate eviden¬ ter augetur, quo fit ut duplici caufa pinguefeant. Ergo luna non fe cus ac fol conchis ita dominatur, ut ab illius infiuxuMargaritarum dependeat precipua generationis caufa. Dubio fatisfacit Ariftotel. cum ait ad omnes generationes perfedionefq-, lunam principium effe tamen id illi evenire propter folis focietatem receptumq-, lu¬ cis. Fit enim quafi alter minor fol, tamen primum dignitatis locu foli deferendum tamquam planetaru nobilifsimo, quo nil iu hoc alpedabili mundo, vel ad fpccicm pulchrius, vel ad rerum gignen darum comoditatem facundius, qui vitalem vim acfalutem ftirpi bus & animalibus communicat, qui hoc cft in ^there, quod in ani¬ male cor, qui vices temporum,annumq^ novofemper fluore, re¬ deuntem,cx ufu natur? tcmpcrat,qLii longe larcq^ diffufb fplcndore,fupcraomnia atq; infera &: ipfos ftcllarum ignes colluftrat.Et ta dem (nec dum folis tncomijsatcndo a propofito dimovear) cius influxus in abditifsimosufquc receffus penetrat,terre manique vif cera irorat , aimim, argentum, & prcciolas Margaritas progignit, five per qualitates confpiquas, &: manifcftas interventu motus, 6 c lucis, calore produdo,flcut &: reliqua corpora ca:lcftia in hxc infe ricra influere a f irmarunt fummi philofbphi cum Ariftot. &c Averoc, fatifquc cotra Aftrologos tuetur Picus Mirondula: fivc per infiiiciitias, aut quos occultos influxos vocat Aftrologi cum Damafceno ci Albcrto, alijfqiic non vulgaris fapientia: viris. Inter quos Ciirdauii3,haRC occultam fidetum negantes; inquit, (mnia w.r t.\lia II talid re^ntUY^ impYohos^mlitiofos, ^ Unge magh Ero^rdto tw^ios yocat hunccjuiit Epf?eftS DUn^ templum exufit: illos quia seritatem naturaperpe eifoiat,n^^^ tuam Deoquefarratam generi humano 'viillifsimam euerterefola ambitio j ne inani conantur. Ex his ergo colligamus quaten^ ad locinatur am attinet inOricdecaUraii te prajftantiorcs progigni Margaritas, loci ialubriori temperie, Sc ■ < amenitate influxus folis &c lunce: tamen particularibus quibufdam C 6 clufl< caufis ad generationem concurrentibus fieri pofle,ut occidentales arqualcs fint: imo 3 c interdum orientales fuperent: nam quis effi- ” catia: caufarum parti culariu m attendens,dubitabit, materiam quaj ex htmore illo cralFo concharum ad generationem [concurrit, piirifsimam clFc polTc in occidente,calorem quoque concharum,qui ^ efficiens cfl, efficatiorem, ut minori caufarum univerfalium conciirfu(cauraj particulares cum fint a quibus inmediate dimanant cf fediis) perfediotes ac prcflantiorcs efficiant Margaritas prout relataj hiftorijc teftantur, & experimentu fa^pius nos edocuitruthinc pro comperto habeamus fccurius multo eflcMargaritas dijudicare non tam regionis ut locoru ratione, quam propria ac genuina nar tura per qualitates quibus eligendas fore ftatutumcft. Vltima per quirenda eft alterius quxfiti pars(quai medicos ufus perferibit) quicnam ergo ratio eft, qua* cogat a Margaritarum ajftir,t* qu». „ matione, feu precio eam feparare? clcdx enim Margaritaj, &: quee in maiori habentur precio quid ni medico fatisfacient ufui? cu pra: yt fertim lucidx ac optime fplendcntes cor hilari modo roborare, ac deledare valeant. Sane quemadmodum externa: tenebraj omnib^ ^ fere timidis pavorem inducunt (quod in mclancolico aftcdu ofte u.^deioci dit Galenus) fic lux &: corpora lucida contrarios proculdiibio effi cicntcffcdus,gaudijfcilicct,<S^ conftantig. Qjiodinomnicordis \[ atfcdii maximi habendum eft. Accedit proportio ilia, feu fimili- ! tudolucis cum fpiritufiquidem veriori, ac communi preftantilsi- ^ morum medicorum opinioni adha:rcns, rclida Argctcrij argutic, fpirituslucid^cft Dcanimali varijs in locis tradditGalenus,&: pro j. bat Aduariiis dc vitali refert Avicena: ergo ab fpcndcnre Margari & nitore pra:ftantiiubari ac augeri iucoperto eft; Utc.s l tarum qualitate nitore pra:ftantiiubari.- ^ . uiideait Avicena: (^exir/de animagaud:t ex intuitu Uri< Cy* tr}jl<tur :n tenebfif,quoniam illud cl} conforme n itura: vel principio ipfius C?* h.c eft in j M w cof^mrhtji. !Frgo quod Margarita: fplendentcs fint magna?, rotun da: aut pyrifoimcs, qua: ad a'ftimarionem precij conducere viden¬ tur: ad uius quoq^-nicdicos conterre negavit ncnio.Hoc in primis prajfari libuit,quoniam fere omnes, qui pro ufu medicinali Marga xiras ciegeru-nt, ncc didarum qualitatum mentionem feccrut. Sic 1; Aibertusj A'2(ttiir£ fplemictir iranslui ad.oynatum e'igendic: mi || c cftcut in fijjs maturas / * ; medicinaprafenint. Itcm Zoograph^ traddit phar ilirTo *j*! niacopolas compolitionibus quibiifdani medicis addere Margari- ■ t m mts. ras minutas phrygionib^inutiies.&fajminatum defiderijsineptas. Silvaticus claras eligit &: a l bas,Colleus in MciTiicnv.Qnibus ornamen ti gratia expetantur cjuttruntur magnitudine , caldore crbe lanore ac pande* re excellentes: in wedh ina fiitisfaciiwt candidifsima^^grauifiimde,^ tademex antiquioribus Serapio maiufculas, claras, la:ve5, non angii lofas,ncc enim magnitudinem tanti fecit, li folum maiufculas ap¬ probat, ncc item figuram fi Ibias nngulofas cxcludit.Coniungam* 4iis communem utendi modum facisjnveteratumpharmacopolisj numqua enim uniones ac gradiores Margaritas fuis in copofitioni reponere cofucverunt/cd minutula:,que velnti quilquili^ lunt. Rem ergo paulo artaitiiis pcrpcndciuibus,naturnm Margarita- :__J_:_ _lA.- A ru ia operationis modo perquiramus^ an vcluti antidota, aut Ale* \exiphat' xipliarmaca medicamenta,ut nonnullis vifum eft, ufurpenmr. Eft autem autotc Galeno, Aicxipharmacorum duplex natura: fiquide quxdam alterant, quxdam vero evacuant ex corpore patiente feu venenum corrumpens, feu deletcrum medicamentum. Alterant ^ igitur aut unaqualitate, autduarium coniugatione,aut deniq^ tota ■ ; fubftaiitia. Evacuat totius fiibftantia: fimiiitudine <3«: caliditarc fub ] rilium partium. Cum Margarita: nullomodo evacuunticollat manifcllc tamquam alterantia pharmacauriitpaiuia fote. Sed difidiu I cfi num rota fubfiaiitia an manifefiis qualitatibus operetur,de quo ; a Gr^cis antiquioribus fadam mentionem ullam acccpimusantcc f Arabes cotroverfum apparet. Na Rafius frigidas 5c ficcas efie tra¬ dit gradu leciindo cum pauca fubtilrtatc. Ildac Ebcn in primis qiia- ■ iitatibus feribit elfe temperatas, tamen dcficcarc corporis humidi- i tares A vicena dc medicinis cordialibus, ait dc Margaritis : Similes . i!e tned.piUcKarahe in naturaei luminofirare, veru foniot e<funt valde(judKarahe. Ex his itaqj aatmatc debemus iuxta optimorum mcdicoiu pla¬ cita cita Margaritas inter Alexipharmaca propria,qn^ a tota fubftatia, five occulta pioprictatc operantur, minime clTe reponedas/ed in ter ea,qux minus propria funt, &cqux manifeftis qualitatibus rclil' tunt: tn quia cor roborant cordialia vocatur, veiut funt quoq^ muf chus,ambra,&: coralum, &: ciufmodi alia quibus in pcftilenti cofti tutionc,aut veneni metu libenter utimur: tam.cn revera Alexiphar maca non runt:nifi peraccidens quia cor firvnant idq* firmatu me¬ lius obfiftit minus Ixditur i venenofe vaporibus* Ita traddit Hif panoru decus &: medicine lumenVailcfius nofter,qni in re phyfica & medica Galeno abfq^ dubio cquiparadus eft. Quem infignes alij Icquuntur neoterici, afTerentes frigiditate, ac ficcitate putridis re*- fiftci;^ tcbribus,atqi in his Sc in peftilentibus ac malignis, putredi¬ ne ficcitate a moliri, atq; adeo (prout aiunt Arabes) vitales fpirit^ illuftrare,cum puriores remaneant vaporibus putridis, rcfccatis reficatis,ita Coiteus,Ferneiius,Muflatias,&: Silvaticus in fuis controvetfijs, cie ufu gemmarum in peftilentibus: & tandem Avicen^ Placitum eft dc medicinis divcrfi modis cor confortatibus,ubi aitj Medicitiit lettpcanrcs lerijicanr (jitidcm i^el (juia mtrtendo rcjliturdtit fpiritum ficut -vinum,(tut ^^Ktbent ei jpdendQrem 0* lumen fit ut Marg<trit4 0 Je ricum,per id(juodin cis de e\trc.itione -vel exuccatione. Hinc fatis patet aliter Margaritas eligendas efte ad ornatu &: ^fti mationem,aliter vero quatenus in medicina utiles llint. Ornatus enim poftulat, omni ex parte electas, nitentes,rcn fpledciites,mag nas, orbiculari figura, aut faltim pyriformi: undequaq; leves. Ha: enim funt qua: maxime viliim deica:ar,&: prxfcrtim nitor illc fplc dens, qui corporum ccclcftiiim (n 5 elementorum concinnam mix tionem folum) naturam prxfcfert. Q^odde Ipiritu quia lucidus eft refert Avicena: Spintui {juidem ejl res^cnit.t excommixrione elemen tcrum yergens iniimilinidiiem cicleflium carporum. Atin nicdicina qua quam hcc qualitates abijeienda: non fint: tn fufficcre videtur quod alb^ fint graves:qua: qualitates ficcitacis, Sc frigoris indicia funt manitefta, quib^ in ulu medico omni exparte mun’ fuCi adimplet albedo liquide cfFcdus eft caloris operaris in ficco terreo, grauitas cafdc qualitates ciiifde elementi dcnotat.Scd quorfum haeerno ali¬ ter per me propofita funt nifi ut qua:litis dc quib^ inftitucb.atiir fermo firmius c 5 f tct folutio. Na cu ha:c Margarirc dc quibus praefens no funt /I frrie fharma^ (}uo m#<i Jfint mtiil mtnta. ct d$dltd. •yallef. hhtjtjim ca{>. iS. TtrntUl j-meth. dic.cap.\ Cosieus ellttn, gemmis, Mty?. j. fcbrib.C- Siluat.ct tio * 4 7 « i^uicen, d e 732 td. d, Cdp-i I. de mt cordtCMp cogimur facere iudiciu,albjc fint &:-graves quanqna minuta: & no ita {plendetes,con{lat utiles eflc in medicina, ac convenientes iufta communem pharmacopolarum ufum, polTequc varijs medici!^ mentis compofitis rede permifeeri, &: per fe folu ad medicos ufiis ullirpari, cum ver^ ^ naturales fint habeantque omnem vim cf ficaciam, qux ncccflaria eft pro medicina; ufu,ad corporis humani redam, &:perfedam medellam, fi ve orientales fint, five occiden¬ tales. Ha;c mihi celeberrimo, &:per quam venerado Collegio Me diolanenfi proponenda occurrerunt in afiertionem iudicij cxccllc tifsimi Septalij in veritatis ampliorem cofirmationem prout vi¬ ri Margaritarum mercaturam facientes poftularunt. Et utinam ita feliciter, ut in quibus corredione digna fint, prajftantifsim^ cenfura corrigar, gratiam equidem tam dodifsimis viris, referendam non difitear: imo habebo maximam,fi me errantem,ad meliorem a4(difcendi formam per duxerint. ^ LAVSDEO. ^