Vota, et motiva in processu Francisci Alcañiz, super apprehensione, in art. Iuris firmarum

roia. VOTA.ET, MOTIVA IN PROCESSV FRANCISCI ALCANIZ, SVPER APPREHENSIONE, In art. luris firmarum. SI DEI NOMINE A ME N. Nouerint vniuerfi quod anno a Nati uitate Domini noftri IefuChrifti mit lefimofexcentefsimo trigefimo ofta uo,die vero qux computabatur vige fimo fecundo menfis Iunij,apud Ciui tatem Carfarauguftae Regni Aragonum,&in Camara Regi; ConfilijCi ullis eiufdem Regnidnteruenettant , & fuerunt prarfentes Magnifici domini Vincentius Ortigas,Ordinarius Afleffor,Michael Thoma Secanilla, D.Hyacinthus Balonga, Don Michael Marta,& Don Didacus Amigo,Regi; Cor* filiarij,cora quibus fuit pofitus proceffus intitulatus Fra cifci Alcaniz,fuper apprehenfione in articulo Juris firma rumfinquo omnes di£li quinque Magnifici ddmini, de di &o Regio Confilio concordes fuerunt,voti, & opinionis quod attent. content. in di&o proceffu tenetur, & debet pronuntiare,&recipere propofitionem luris firm^, Ad¬ modum Reuerendi Domini Ioannis de Guzman ArchiepifcopiCxfarauguftani,principalis Petri Murillo Procu ratoris,in cuius locum fuit,& eft repofitus: Admodum Re ueredus Don Petrus Apaolaza Archiepifcopus Csfarau guftanus,principalis Petri Iofephilos Baios, Procurato¬ ris, proflita prius capione idonea, alijs propofitionibus A repul- repulfis neutram partium in cxpenfis Condemnando, ex¬ tera fupplicata locum non habere. I DEO pronuntiandu .eft^xovx in fententia,quia de legitima poilefsione exce¬ denti quadraginta annos,&fupra ad fauorem dignitatis Archiepifcopalis, <3iadmodum Reuerendorum Archicpifeoporura ad obtinendum in hoc luris firmarum articu¬ lo externo,fatis txmftar.in iudicijs autem poffeflforiis qua le hoc de quo agitur regulariter is obtinet,qui melius poffefsionem,feuquafiprobat.Plane indubium eft Archiepif copumin probatione illius p refer re: nanv/t diximus, per quadraginta anno^&fuprapercipiendi quartum vndenxpolfefsionemjfeuquafi,docet vique ad poftremam il- Jam,&:vnicam tantum quarteationdm,qux ad fauore De¬ cani fex diebus ante oblatam appellitas Apprehenfionis fadtafuit,die vndecimamcnfis Maij anno millefimo fexce tefimo trigefimo fecundo,in vim luris firmx,cui Quarta¬ rius paruit cum proteftatione,quod nullum ex ea Archiepifeopis Sedi,eo tunc vacanti ,&alijs quorum intereffe poterat, pneiudicium irrogaretur; vnde nifkllim.ur,nemo negate tentauit^ agnofcent omnes meliorem in hoc plena rio polfefforio elfe Archiepifcopi*quam Decani probatio nem;nonobftat,quod ex aduerfo contenditur fructuum yndenam prxeipuam ad fauorem Decani extrahendam effe pro eXpenfis in eorum colle6tionefa6tis; &. ideo non potuiffe pervium induci,quod fructus ferat Archiepifcopusj&in expenfis non contribuat^quod nonobfcure indi cat confHtutioSynodalis,.fub titulo de Officio Quar.tdrtj^m fic feihabet: Ad tollenda gfauamwa,qu& per Quartarios nojlrosQbue Baiulos jnpraiudtcium illorum quorum deci ma ejlperceptio plerumque attentantur fiatuimus^antiquam c&nftitutionem renouantes > quod vndena Colle fforis , tamvini.quam tritici , gfj 1 rei alterius cuiufcumquc nullo modo quartentur Jed integre,per totam nojlra Dice - cefim apud cos qui decimarum Coli efforem ponere con - [venerunt,fine aliqua diminutione ,pr ater quam in locis jn * qui- quibus efi confactum ditiamportionem dare CUuigeri? pro laboribus ditia CoUetta remaneant , £5* quod dtfii Quarxarij Archidiaconorum > $ Archipresbyterorum mniftri,aliqua [alma diebus Dominicis,Fefiiuis co¬ lendis } a u t alijs recipere^ leuare nonpa[smt,mfi[olunt, £5 *dumtaxat illis 3 quibus in menfurationibushorreorum vacauerinl, eo tunc , nififex alntuta annona aquis parti¬ bus per eos 7 quorum granaria fuerint menfurata perfol - uenda,pro cuiuslibet eorum euetiione leuare nonpofsintt gg *[i contrapramifa , *vel eorum aliquid,quemquamgra - uare prafumpferint , excommunicationis cenfaram in¬ currant ipfofatfo .) contraria quamcunque confaetudine non obfiante d qua antefatisfaffionem illis ^quorum inii - fafi fafiamcumefaetiumequeant liberari,^ cenfar & fi* qua occafione pramiforum fer ditios Quartar ios fue - rint fulminat aquiliusfmtmometi. Na refpondetur primO) hac conftitutione non comprehendi Archiepifeopu, quippe excommunicationis cenfura, quam cqntrafacietibus imponitynon poteft Archiepifcopum proferentem comprehendere,cumidemin feipfum , nec excommuni cationis,nec alterum imperij, feu iuf ifdiftionis aftu exer cere pofsit: non enim quifquam fibiipfi fuperior efty pras terea totus eonftitutionis thenor ad grauamina termina¬ tur,quae per Quartarios tentabantur proprium fibi queftum curantesyvnde licet ab eoru grauaminibus integra vndenam extrahi,&fine diminutione aliqua apud eos,qui decimarum Colle&orem ponere confueuemntyinanerc yoluerit ! p r o di^.Colleaxlaboribus:non tameerit tra¬ henda ad Archiepifcopum,de quo non loquitur. Refpon detur fecuqdojtotam hanc decimarum materiam,quo ad quotam magis ex vfu,quam alio iure regularifblitam r n 5 tanturn inter foluentcs.,& eos. quibus foluuntur : verum etiam inter,qvios diftribuifQlent:vnde:{icut exvfu induci poteft,vtnon decima>fcd quinta decima amplior,aut mi nor lior fummafruftuum pro decima foluatur; fic diftriblitio frudiuum inter eos,quibus competunt poteft per vfum in duci, quod hoc, vel illo modo fiat,licet alioquin primo af peftuconfuetus modus durus videatur , fi igitur habita de iure procedunt* non ab re opinamur induci potuiife, quod ficut quota decimarum, & modus diftribiitionis ea¬ rum ex vfu legem accipit,idem etiam in vndenaColiedlo ris procedat,fiue diminuta a principio taxatione, fine ita fa£ia,vt Illuftrifsimus Archiepifcopus concurreret, fiiie quia traftu temporis in valefcente vfu litigantium praede celforibus vita,fuerit vndena,fic diftributa fufficiens ad colle£tionisfu£tuumexpenfas,ex quibus infertur per huc vndenam diuidendi modum in nihilo detrahi iuri naturali,diuino,&humano,cum etiam detratla vndenam quarta, laboris iuftas expenfas Colleftorferat. Refpondeturtertio,in quarta decimarum Archiepifcopum habere de iu¬ re fundatam intentionem,& tamen in tribus Decani parti bus nullus concurrit.Ex quarta vero Archiepifcopali Ar chidiaconus Darocenfis,feu menfa Capitularis quartani partem capit^& ex quartae reliquo vndecima afignatur ArchipresbyteroCxfarauguftano:fieut igitur quarta hec Archiepifcopalis ex aliorum concurfu diminuitur fic, & vndena Colle&oris diminui potuit,& forte hoc Archiepifcopis profuit,& in caufa fuit,vt quod ex concurfu Archidiaconi,feu menfae Capitularis,& A rchipresbyteri adimebatur.Id aliquantulum refunderetur illis ex concur fu cum Decano ad vndenam Colleftoris. Quarto refpondetur,notifsimum effe operarum decimas olim proflari folitas,quas tamen fere communiter vfus abftulitforfam, etia ex hoc capite vndenae particeps fit Archiepifcopus, vt fic Parochus aliquid ex portione pro operis collcftio nis deputata folueret:reda£la quantitate ad quartam vndena* in vim vfus, qui alioquin omne pro operis decima¬ rum praeftationem aboleuit. Refpondetur quinto,fic confiderandum elfe Parrochum refpeftu Archiepifcopi ficut Parochianos refpeclu Parochi: IG ITVR ficut hi cultu rx expenfas non detrahunt a frudibus,fed omnium omni remota deduftione decimam prxftant,fic nec ille expen¬ fas detrahet a quarta decimarum iam collegarum , quam Archiepifcopus capit. Adde his portionem infcriptam M^r/ante^coileflionisexpefas ^&abhis libera extrahi, & tamen non men{ori,ied mefx Capitulari aissgnatur igi tur quartum vndenx Colledoris potuit non Coiledori, fed Archiepifcopotribui : vtfic non ex portionis no¬ mine,fed ex rei quae geriturveritate negotium dirimatur, quapropter verifsimum putamus commune illud placitu, quo docemur; quoad decimas,&mbdum earum in foiutione,diftributione,&expen{is validifsiraum elfe vfum, & qui maxime fit attedendus,fi vere quxftiones in hac ma teria occurrentes iuite iudicare vellimus, ommilfa fcrupuloffa indagatione. Vnde origenemfumpferitrnamqux nunc forte non occurrit ratio in principio nota fuit, & fa ne nec Archiepifcoporum quemquam tam cupidum, neo Decanorum tam fupinum, aut proprij qneftus oblitu cen femus,vt inueteratam fic rem adrmferint, nifi ab origine id ita de iure procedere,& crederent,8dcirent,in hac igi tur materia prx canteris longo vfui ftandum eritrhxc cum itafe habeant penitus eueliunt vnicum in coftitutioneS-y nodali firmifsimum, vt Decanus opinabatur prxfidium; exterum fine prxmiforum,qux vera funt prxiudicio agnofcamus conftitutionis valorem, Scfaltem vi dirediua Archiepifcopum comprehendi: adhuc nec illi nocebit, nec Decano proderif.Nam inter exteros modos quibus lex Ecclefiaftica (olet abrogari, neminem latet computari vfum Superioris contrariumlegf.Itaque fi Pontifex poft legem promulgatam^contrarium huic vfum ampledatur indubie abrogata lexdicetur,&fivfusillenon fit legitime prxfcriptus: Ratio eft,quia tota vis legis ex vo¬ lutate Legislatoris pendet,qux fatis cellare probatur ex contrario illi vfu:fic res,proportione feruata,fe habet in prxfenti: Archiepifcopus Superior eft Synodo,in Synoda libus conftitutionibus difpenfare poteft,pendentque exii B lius lias authoritate,& voluntate:quamobremcum ijdem Ar chiepifcopi contrarium conftitutioni Synodalivfum fre¬ quentibus,& continuis aftibus amplexi fuerint confeque ter dicendum eft illam quo ad hanc partem abrogatam effe in locis,quibus contrarius illi vfus viget , vt in vi da de Carihena,de cuius decimis contenditur: nec eftnouu, nec inconueniens,quod licet Synodalis hxc conftitutio pro tota Dioscefiinduda fuerit : Inquibufdam territori) locis vires habeat,in alijs vero contrario illi vfu deroge¬ tur : quod ficus in legibus pro tota Ecclefia promulgatis, receptifsimum eft , & pradicatur : idem in Synodali dicendum eft, maxime accedente fuperioris voluntate, quo cafu derogatio,ieu abrogatio procedit, etiam fi vfus non fit pradcriptus, & careret ratione: Dummodo nihil turpe contineret. Quorum neutrum in praefente proce¬ dit , tam ex longa temporis duratione, quam alijs fupra confideratis.Vnde iufie vnden^quartamArchiepifcopo competere poffe diximus. Non obftante altera dictos Sy¬ nodalis ponderatio,quod nempe r & praeteritam, & futu¬ ram illi contrariam confuetudinem , vt irrationabilem improbet, quod indicare videntur ilia verba : Ad tollenda grauambu plerumq * attentantur : Quemquagrauare^ pra/ump/erin'. Et ideo irritans illam, vt irrationabilem: in nihilo profit Archiepifcopo: Nam refpondetur,quod fi coftitutio, nec Archiepifcopum comprehendit, 6cvbi comprehenderet fubiata eft: nihil vitro agendum eft de illa, perinde ac fi edita notveffet, nam quoad iuris effedum nihil intereft, quod vel non fiat lex: fada pereat,vel manens, non com¬ prehendat illum de quo obligando tradatur. Refpondetur fecundo,fuppofitu non eiie fatis tutum, nam grauami na talia elle potuerunt,rion quia mala,fed quia prohibita: ficiit euenit in ijs qui certam laboris mercedem,& taxani excedunt: qui re vera grauamen inducunt, n5 quia malu potuit enim maior eis deberi; fed quia prohibitu,& hoc nifallimur refpicit Synodalis in verfi.^wod diBiguamnjy & melius explicat antiqua altera Synodalis conftitutio, 1 l : I ' . ' ' fub > fiib titulo de Decimis Incipiens. Verum ad quam haec refertur.dum itaftatuimus antiquam Conftitutionem renouantes: antiquavero fic difponit: Verum i quia, de toto acerbo yndena ColleBoris videlicet JmdVndena de acerbo panis, & duas Vndenas de Colle&a vini,ante quartationem extrahuntur, & in nonnullis Ecclefijs noftrae DioecefisQuartarij,Cufto des, feu Clauigerij , per nos temporibus colle&ionis fru £iau ibidem, vique ad tempora quartationum finita, de¬ putantur quibus non eft certataxata prouifio di6li Cufto des,vel GLanigeri, Remoribus, & illis ad quos Decimarii fpeftat perceptio,<5c eorumEcclefijsonerofiexiftant, fta ruimus, & volumus, quod tribus partibus diftarumvnde¬ narum a Reftoribus, & illis quorum intereft pro expenfis, & labore Collefhe retentis praedi&i Cuftodes,velClauigeri quartam partem di&arum vndenarum Colleftoris temporibus quartationis recipiant*, de qua quarta parte fibiipfis teneantur in fuis necefsitatibus pro-uidere, nec aliam prouifionem, vel penfionem ampliorem difti perci pientes Decimas tribuere teneantur cifdern: In locis ve¬ ro^ Ecclefijs,vbi praedictis Clanigeris , S c Cuftodibus ab antiquo eft folita dari. Certa prouifio illam non intendi¬ mus immutare, eo cafu totavndenacedat parti Ecdefiae,’ & Re6toribus;exquarumconftitutionum Collcftione pa lam deprehenditur grauamina,de quibus in pofteriorifit mentio,inferri folita a Quartarijs, Cuftodibus, & Clauigeris qui ante quartationem,& illius finitx tempora depu labantur , & portione illis defignata non contenti Re- &oribus,&his,ad quosDecim^ expe&abant molefti erat: igitur grauamina erant,quia prohibita: caeterum dato* quod fuppofitum fit verum, Sc confuetudo fubfequens,vt irrationabilis damnaretur,haec tantum procederet in his, qui folita mercede non cotenti ampliorem moleftijs ad¬ hibitis erufearent: Quorum cupiditatem reprimereVoluic conftitutio: Et vbiin Archiepifcopo admitteretur* Ad¬ huc illi non obftaret: nam prxualuit opinio exiftimantiu leges etiam irritantes^t improbam confuetudinem per hanc legi : 8 legitime prxfcriptam tolli pofle: nam lex irritans poteft eflqabrogabilis, aliqua ratione honefla, & f$pc abroga¬ tur: igitur eadem ratione confuetudo contra legem irri¬ tantem illam poterit efie rationabilis,&: efficax,cum hu¬ ius non minor quam legis fit authoritas: Prxterea confue tudo vim habet in duGendi legem irritantem; ergo pote¬ rit eam abrogare cum eadem fit ratio, Sc per vtramque fuperioris indicetur volunt as,cum igitur in prxfenti tot propofuerimus caiifas vnde i ufte quartam vndenx Colleftoris Archiepifcopi capiat, fitque tam expreffus eorum confenfus,dubitandum non eft de conftitutionis abroga tione quo ad hanc partem: Ommittimus an vfu fit recepta,vel non,& pleraque alia qux de vi confuetudinis reuo catx,prohibitx,reprobatx,aut cuiius refiftit fparfim in iure docentur,& occurrebant,placuit tamen non deferre 8c manum reprimere : Non obftat alterum Decani funda¬ mentum,quod ex fententia lata in proceifu litis pendetis cuius praeiens efl; externus nafeitur: Nam refpodetur pro .politionum offerendarum tempore Sedem Archiepifcopalem vacafre,&quaimiis de iure in nihilo fententiafic la ta noceret tamen iuxta ferales difpofitiones prxiudicium attulit, quoad illum articulu,quod in minoribus quatuor decim annis ,& abfentibus legitime admiffum etiam fuit, propter magnam apprehefionis authoritate * extern Prx latus poft affumptus minor, & abfens reuerfus in articulo firmarum litigare,& obtinere poterunt, fi de tempore ap prehenfionis melius eorum poflefsio,feu quafi, probetur, quodinconcuflapraxisitaapprobauit, vt. nullatenus fit ab ea recedendum: Adde quod vulgo tra£latur differentiaproceffus externi a cifterno,tam refpe£lu fruiluu priuilegij exeeutionis,quam competentixiudicis,qui decre tum apprehenfionis interpofuit, & tamen hxquxftioncs inutiles forent,fi omnino in litispendentis iudicio non c 6 parens obtinere,non pollet in articulo firmarum externo, quod fane abfurdum etfet;ne igitur hoc fequatur, dicen¬ dum efl non comparentem in iudicio Jitisp.endcntis refto S> agere poffc, & obtinere in articulo externo firmam, nec fatisfaciet qui dixerit eum,qui non comparuit,nec cedulam referux obtulit, & fi agere pofsit in articulo firmaru non tamen vincere: Nam refpondetur hoc valde a iure alienum dfe,vt quid enim permitteretur litigare,qui obtinere non poffet? vere hoc fraudulentum effet, & irrifione dignum,quod de iure non eft admittendum. Praeterea decretum apprehenfionis concipitur, faluo iure panium fuper poffefs ione,& proprietate,iudexqj in vim illius,n5 tantum in litis pendentis, fed & firmarum articulo fit copetens,fiue fit cifternus,fiue externus*, vt f$pe Senatus ce fuit igitur tantum abeft alicui,quidquam adimi,quod imo omnium comparcntium,& non comparentium, & maxi¬ me eorum qui comparere non potuerunt,qualis erat Se¬ dis Archiepifcopalis vacans,faluurri fit,ius nontantum in iudicio litis pendentis,de quo nemo dubitat: verum, &in articulis firmarum externo,& cifterno decretum enim in diuilibilc eft in hac parte; «Sc ad omnes articulos compe¬ tens fit iudex: ergo in omnibus confulit partibus ne alioquin,qux fub vnico indiuiduo decreto continetur diuerfo iure cenfeantur.Non obdat,quod fi in vtroq*, articulo faluum effet ius: aequaliter id procederet,quod tamen fal fum ed ex differentia cifterni, ab externo procetfu cuius fupra meminimus: Nam refpondetur iura vigilantibus pingius fubuenirc, atq; ita iuxta foros, & praxim eorum maiori fauore dignus eft,qui ad iudicium venit, quam qui illud neglexit, quapropter indu&um eft,& merito vt Comiffarius Gurix quoad non colitigantes fru£ius irreuocabiliter percipiat,quos comparentibus,fi in altero arti-> culoillumiuperauerint reftituere cogitur ) vnde etiam euenit,quodprxfcriptioCommiffarijs Curias quoad co¬ litigantes prohibita,quoad exteros permiffaed:Non ob¬ dat quod cum Decanus ludicis, decreto inpoffefsionem irbmifus fit,e.o ipfo alijs prohibita cenfeatur cum duo ea¬ dem rem pofiiderenon pofsint: Nam prxter fupra tradicre- ' . IX n: ' ..r. \ 2 ,~' 'ii‘i ji r-‘ ' . ^ i; '.7- ;} ’7 *; {iirsvl-* •' •i'31 iho* jrr ;i iasaffi -7 A ZBj ' ’ AiO rii ■ ■ : ; . ' ~ O 7 ; i t;iq ' ' ’r!;/; }n*rbU:;. viti: :-v,;k •..ir-3'vV:- ■ .;,n3r-.v?Krr.-- m:.-: r:;co JjK -X.trr 'r , jlii mbiroij ;'-"] ;riJ -’ v u ; i ,{ “ -•(• ■ jd ;T. i ' •• . . .. 2i > : " \ . n • • 'T > ■ T *J, , ':^Vr :;;jr v , j'"’ : '* / ■ •: ’:::: :t .i:- ' -• --nur --a ' /