Sphaerae vtriusq. tabella ad Sphaerae huius mundi faciliorem enucleationem

f VTRIVSQ< tabella, ad Sphjerse IiuiusmunJi faciliorem enucleationem. tAutore A/ DREAly^vBLLAR Oiyfiponenfj ,Artiuni, ac PhiinfophiiB Magiftroj&publico in Gonimbncen(i Acudemia Mathcmacum pcofeiicie^ MLICENTIA. - ^ndatojerem^imiprincipis JU bftu jirchiducu AuHrid S, ^ E‘ QirdiMlu^ i*; inquifitoris gentrdu haiui regni^ Vidt Sphdram hanc Jndred Audiar^publici in^onimbricejiAcade* miaMathematumprcfej^oris ^\bt nihil 'vmni^ quod Vd bonos meres ,Vf/ thristianam pietatem offendat. Fr, 'Bartholomieus Ferreint. ^Viftaainforma9aopcclerei'mpriniic eilc livro: &depois de impredo corna* fi acftamcfa co»ooriginaljpera Ce c6 fcric conidic,& fcJhedar Jjcen^a pera correr. txnLisboax.dcAbnl dci59i. Diogo dc Soufa, Antonio dc Mendosa. OBifpoConde. IILLVSTRISSTMO D: D. RERDINANDOj M.irtiiiz Mazcarenhas, Philippi Maximi Hifpan. Regis Coa» hlir»rio,ac ConimbticcnGs Academia Re6loi i. tAriireai d.'AHelUr St^P.F, Vemadmtidum oculo» nimfenfusdiuerfisfpa ff Itiatiir obieftisiillis.pr* 1Icipuc, quorum iucunkJ' ditatem,(natura didan te) maiori appetit defi* dctio :fic varia nofter ”” inueftigat intclleAus, qui dum componit, Scdiuidit ea, qux apprehenditj vnum ejc alio deducendo, gaudet, &oblcftatur. Perindcplanc fit.vtqui diiicrfaexcogitarint, ea diuerfo edant fine, ac fcribendi,librorumq; nullum finem dicat Sapiens; humanae ignorantia fugandae miro in mortalibus orto defiderio .Vndc inopiam nofirs fragilitatis ,fcriptoruniji. ftutoruraq; fupcrabundanti diligentia fublc Batami^noflris lam tlporibus,laudo, 8c merito: inficiarienirnncmopotcft, cxtioc honefld animi afticlOjSc rerum notitiam crc tiilTc,& ftietiarum peritiam, ficslicri aditu, indies augeri,rodioribus difficultatem, pro ucdis laborem minui manifefle.Quaproptcr,5c fi non elTero anxius, Tabellam hanc ederem ncmcj (illius etenim breuitate faftidium ,huniiliue ftylo moleftiam nequaquam oriundam confido :)verebar tamen, liceret ne tanto viro exigui poderis munufculu offerri rtali immorabar dubioj quadb, ic illuftrHsimc, ac digniffime, Almae huiusVniuerfitatis moderator,cleuatis (fic loquar) oculis afpiciebara jnunc vero mmcillosconuertenSjfufficcrc quidem illud nicsquidditati mihi perfuafi. Quamobrcra,vta]iqt'id habeat fplendoris,a te vir tutum, 6cliterarum omnibus numeris abfo luto,generis nobilitate perfpicuo,largo bo narum artium Mecoenate; atc (inquam,) quem debitis nominibus non fufpcxi;(nec enim tantam molem gerere vbiqj licet )vt illud benighc fiifcipias, (ncc nouum peto,fi id,quod de more habes) contendere non defiftam. « CUrifimU^ &nohititate^ &Virfutr " Mathematum auditorihtts [.V. ^ndrcM d'Auelkr nlo S. D. ^ Icct coitimuniccr intct^ honiincs,nihiI{vc^ex]jcrictia dbcecjpriufc^Ciim' bcncficiu jnuctcrafcar, &ingr_ad animi (piajmultitndine )innumeros vix capiat orbis, illu.d tamen apud bonos conditione virosobotulosiem per {iabitumeft,vt& febene^ciotu mcmorcsoftcndercnc,& alios ilbi dc his gratos redderent: quid ?Qillud liomi*. nibus fatisfaciat, quod inter bruta non raro probatu legimus, &videmus.-dum crgo,& veHr um in me affe^um coteinp!or,8t innumera beneficia,liberalitef, &fine intermirsione collaca fpcciatim cecolo: de 7iribus,&de officio meadef f3p=- pejr^^contrcmirco: vosetenim.cuod vefti um etac, dum facitis(i; rTtian ti 1si- inieniTn efiani.ni abdhehciji nut^uam cciTace) quod meum efl illud, (quan uis deberetvefrtte autocitatj ,vel faliciii opinioni refpondere )voluntas Igjjplcatjf^ TabelUm hancmunc fuf !cr ^ite^,& eo animo, quo raea afpexiftiSj afpiciic,& valete. ,, ,AD LECTOREM EPIGRAMMA. 'i •i•i/. Sijle^du leSloriCurns !patUampla mofaoff, Audiy nam)ferumfabulafalja decet. Ermbatquodam tetrbper deuiafancery Qtnctr ah Oceani forte repuljus aquis, fidebat materdeceptum errore locorumi S'v* <^cius abiM^Onquit) nate^age^reBm ahu 2fdn tenmt rifuiilt^(^matri hac redMdttUrrb: iprarebiu}parensiteclus es'ipfJequar. modc i^qinnodiali.cap.xiij. 55. Tab. c6ucrt.gr. ^quat. ca.xiiij. 35. Dc Zodiaco, cap.xv. 55. Tabula ingrefliis Solis in ii.figna.' 351. Tabula declinationis Solis, '43. De duobus Coluris, cap. xv. 44. DeMerid.&Horizore.cap.xvj, 4^. De quatuor circulis min.c.xvij. ,51, De quinque zonis, cap. xviii. 55. Tabula SphiErs naturalis. 54. Tars lll Jc ortUy O" occafu ftgno*unr. de di* uer/itate dierurn^i^mciium: de'?4* ralldotum^iS' (limatum dtutjione. De ortu,&: occalu Poetico, cap. I. 55. Dc ortu,&oCcafu AUron. cap. IL 55». Dc ortu,3c oc. lig. in fph.red.c. III. 6z. "Tabula gr.5cmi.v£quin. fign. zodiaci in Iplixra reda. 64.. . “Dc cort.&oc.fign.m fph.obL Tab.gr.&mi. ^quin.rcfp. cuilibet • figno zod. in fpb. obliqua. Tabula II.dc ortu &occafu lign. 67, Dediebus nat.&: eorum diucrf.c.v. 67, De dicb.& noc.art.&eoru diuer.c.vi.^p Tab.III.dieru^ii nat.& arcificialiu. 77. Tabula IIII. Horarum. 77. Dc his,qui fub ^quin.degunt.vii. 78. De illis ,qui lunc inter ..^quiiiod. &: trop. Cancri. cap.viii 7?. De illis, qui hab.fab trop.Cacr.ca.ix.8i. De illis, qui lunt interTrop. Cancri, circulum Ard:. cap.x. 82. De illis,qui hab.fub circ.Ard.ca.xi. 83. De illis,qui funt inter circ. Ard. & polum mundi Ard.cap.xii.- 84, De illis,quorum zcnich eft in polo Ard. cap. xiii. 8^". Dc Parallel.^i: clim.diuiCGap.xiiij. 87^^ 1abula Parallel. &climatum. 54. Tabula maximorum dierum. 514. Tabula temporis femidiurni., 5)4, ^an 11 IL dechculU^ (srmotlhw flanetaiH^ K^decaufisedipjtum, De Solis fphaira. cap.I. 54. Dcrphjcra Lunae. cap.ij. ^6, De /ph. reliquoru quino; Plan.c.iij.ioo. De ilationejdired.&rctrogr.c.iiij. loi. De eclipfi Lunx. cap. v. 102. DeecclipH Solis, cap.vj 103. In fine libri. Vfus tabuix declinationum. Vfustabulx couertedi grad. ./Aquator. Vfus tabulx temporis femidiurni. Tabulxfiniium rectorum. Vfus prxccdentiumtabularum. ARS PRIMA^ ?DE SPHi€R AMATERIALI &circuU‘s,ex quibus componitur. Defcriptid Spharx materialii Capit. L PH^RAmaterialis ell inftfuine* tum quodciani rotu dum, compofitum ex variis circulis, quibus coelorum motus, totiufque mundi jfitus, coftlmodiisime expli cantur, in cuius medio piindum eft ,aqUo omnes linese redx ad circunfercntiSs circulorum dudae funt aequales: &illud pudum dicitur ccntrufphserae, linea vero recta tranfiensper centrum,applicansex tremitatesfuasexvtraque parte ad Acir- P^RS circufcrentiam.circa quam fpliaifa voluioir, dicitur axis rphxr£: duo vero puncta axem terminantia,di# cuntur poli fph^rx. 'De circulis Sphdrte. materialis SCap. II. Phsraautcni materialis copo» nitut ex decem circulis, quoru h^Ecrunt nomina .f. isquinoftiaiis _ 2odiaciis,coiuriisfo!iftitiorum,cc» lunis ^quincdioru, Meridianus, Horizon, tropicus Cancri, tropicus Capricorni,circulus Ardicus, circulus Aiitardicus. Horum vero circulcrum,cuidam fant maiores, quida 111 inores; priores fex maiores dicunturdme maximi; pofferiores quatuor minores appellantur, fiue iion maximi .Maior circulus in iphsra is dicitur,qui idem cetruni Culpiitera obtinet: ipfiimq, in duo hemifpbsria diuidit: minor vero circulus efl ille, qui diuerfam cen- Aij truiTL tARS 41 tru 'a fphxrx cetro polsidetJpfamq* induo fegmeta inrequalia partitur Quilibet itaq, circulus in rphacra^ liiie maior,liueniinor,duos dicitur habere polos,circa quos,fi moucrc» tur,vni^rrniter &: regulariter fer» recur, imo ex ipfis polis omnes cir» .culi in fuperficie Ipbaerx delcribiltur: eft en: mpolus cuiuslibet circU ii fphxnr,puRdum illud in conexa fuperlicie,a quo omnes lines redse ad circriFerentia circuli duds funt jeqliaies.-Nam cum ex polis circuli circiinferetia defcribatur, vt polus, ©squaliter ab onlnibus pundis illius circun* 'ferentis recedat, ne» celse eif. De LVJtlM A. I %cmulis maxmU primo ds JE^uinociiali Cap. IIL St igitur y£quinodiali.s circu* ius quidd maior iii fphsra, qui ex polis eiufdem fphxrx defcrip - I' \tus xqualiterab —yvtroque {ecun • Iydum omnes fui ^,0^ partes remonet. VeZodiaco Cap.lllL Zodiacus eft circulus in fplixra maiorjquidefcripDisex polis diftantibus apolis {'ph^rse gra.^i. j . icrc,lecatsquincttialem,fecatarq, -ricilsim ab eodem in duas medietates,obliq, tanien: ita vt Zodiacus iit ad tcquincdialem inclinatus, & Aiij vna VuiK S vna cius medietas ex parte poli fphatr^^qui coeleftem polarri reprs fcntat, fepteirionalem dicfaiUj^alia vero medietas ex parte alteriiispoli Iphxrce, Qui etiam coelefem poiuni cftendito auilralem ncminatmii, exiUat. Punctam autem .in medio cuiufuis inedietarisjtamm ab xc|ui * noctiali recedat,quantu poli zodiaci apolis rph^r^e difi-at,qiiae qiiide diftantia (vt diximus)cotinet gr-J* mi. fere jo. Appellamus autc gradu vnam ex j^o. partibus xqualibuspn tot. n. quilibet circulus,fiue maior, liue minor, diuiditurab Allronomisrdiuiditur itaq.bic circulus fecu dulono-itudme in duodecim partes e> p/• a:quales,qus figna vocantur: cundu latituaine in ^2. gradus: niedir.m ^^VRlMA, 4 ia veroh.inc latitudine linea jfecat cIiptica,vtfuoloco dicemus. C6* :/pricipa- 7l!a,quo- \' i\y'rttniduo -dicumr puHifia JEquinodioriim, duo verd fdliftitiomm puncta appellantur. >£qumoctialia pacta fdntduo illa, in quibus zodiacus a^qiiinotfttiaie fecat .Soliftitialia vero duo ille, in quibus zodiacinn diximus itiaxijne absquinoctiali remoneri. Rtir fas puctoriim xquinoctialiu illud, Aiii] quod PuiRS ^ ^ C|ui ex parte poli ardici^xquinodl- ; ali iequiciiftat,& tralit per illud pudum 2odiaci maximeab squinodiali remotum ,quod principium Cancri fupra diximus appellari. ^^PRIMA. t fktrcpuo Capricorni Qip. X. TRopiciis vero Capricorni cH ille minor circulus infphsera, qui ex parte poli antardici sequino diabisequidiftatjtranritque per illud punctum ,quod fupra diximus principium Capricorni nominari. PtA RS i)ecirculo JrBko Cap. ' ARcticus circulus cft ille minof in fphcera ,qui prope polum f Arcticum defcriptus, tranlit per ^ polum zodiaci jparallelus exiftcnS aequinoctialis ^VKIMM. i)eckculo ^nUtWcd Capi X//. ANtara:ic,iis vdfQ drcuius’€ft il. *^kxninorin fpHjcra ,qui: iu^ra polu ancardiicu incedit pcralteru zodiacipoiil, ae quid^fiansccc^uino» diali. Qmliba borujquatuor circulorum, m.moru, ex polis ij>h(Ers dcfcrrbi inteiligitar. ihculorumSfh^ra materialff', • ’/-M-^(^uJnodiafe j jMcbi| zodiacus. { ;Maio» Ics' &:‘GoIurus squi* Sphs» resfut ;iiitrin^ nodiorum. ramaifcci^.^Colurusfolfti- Itiorum. poni -‘biles&fMeridianus, turcx/ cxtrin ^Horizon, lo.cir fccii, [ culis, [ (]uo“jMino rum. res mo Tropicus Cancri, biles ,iTropic^ Capricorni. &in-' Circulus Ardicus.. rrinie Circulus Antarte^ ci.4.: rAR; SARevA DE sRH^RA‘"M v’N DI; ‘ 'fcii namrari,5f eius partibus. Pejcri^tio Sphdrdmturaljs ’ ;• ap.L Phxra autenin|ut{i,’ feii naturalis ift ip*. Sfum hoc vniuerfiim. ^acentro terras vfquc ad fuperficicm conucxam vltimi coeli mobilis, in qua folum confldeirancur c«3:o circuli intrileci Iphceriemiateriaiis: fcilicet requinoiflialis ,zodiacus, coiurus ^quinodioru ,coiurus iblilirioru, tropicus Cacri, tropicus Capricor* ni, circiilusardticus,circulus antarcticus; nammeridianus &Horizo,^ Bij tan- ^nqaainextriii{cci,coiifiderari^r ' imnjobiks, in fiiperficie cocaua vl W tirhi coeli immobilis^ ^uod Empy- . reum vocant. Sed ccntruni huius U {phaer2e,mudi^ aut vniucrii cctrum aicitur:& eft pund:.uni in medio iU liusgIobi,qui ex terra &aqua coa» IcfciuEius axis dicitur mundi axis, ^eillinca illa reda, quic tranfiens permundi centrum,applicat extre mitatesfiias ex ytraque parte ad fu* perficiem couexam primimobilis, circa quam vniuerla mundi machina rotacur.Dc hoc axe Manilius his verlibus. ^erapergelidum tenuis deducitur 4Xtf, Libratumq.gerit diuerfocardine tmdunu Sydereus-^mediu circa qucj Voluitur orbis^ JEternosqrmtturjus immotus. Duo It Duo vcro-^tinda axem tciMiiia tia, dieuiiturp6liTrluncli,qii5ram, nobisftfflhpet apparet,hic iii’ Eu' ropa, dicfe#polus'i^tentribnaliSj ar^iGUSj&borealkSsptentfibriallS dicitur ^l^ptentriGne^ hoc eft *l^rfa rri inore,feti afeptem^St trioh,cpfGd cft bos^quia fcpteririisiy,qii2eCiinfe' in Vrfa minore /tarde mouefttuf, admodu bouis, cu-lrnt propiriquW poIo;vel-dicuntur ilii feptem ftellae feptetriones, quafifepterh teriohes,- quia lento pafsu terunt partes circa polum. ArdicuS verodicitur ab at do: quod, ell: Vrla:eft enim iuxta vtraiique Vrammaiorem .£ &: fiii' norem. Vnde Lucanus Iib. 8. Jxis tnouiiinsg m:ttaelartl^tmMJrSio Boreaiisdeniq, app; 1atur, quia ab ’Biij illa i^XB :^ ) Jlk|>^yeni£|?^ea<s. :-;vc; n .Poljjsyero oppp{Itus|il3ic>qiii no* bis ifl Europa nunqua¥n,.app,ar€C,(ii citl}t.Ant4t^icu5jf)4^crii(ibnaIis,^ \ Auftralis, Appellatur, quaE^ntra aifiipum pofetlv^iuxLa <^u^lin qiiatupr ft.€lfa§-|y;qlgo G^^zeiro didas/qiiia, iioUile EgnuikjQrupis iiiirti fice 2f pripauntj no^fifn.autjs -4>ftriianu qu^.jaG Vrfe circa: ppluiiiikcufos fijos confidemes/perpetuo notaturV MendiGnaiis diGicur ,quia!ex -i-lia; parte Sol nobis meridiem efficit; aullralis deniq, ab auftro, qui ex eo loco flat. Super h^ec duopuncta in coclp fixaylc ftabiliav vniLierfa jnundi macbina circulariter ince-. dit,. de quibus Virg. i» Georg. fHicWtexnobisjem^rJublimis: at iUh I_... -*••..^t.. Biiij l ^c^hhoterr^j O* ^ccntfo, Cap. y. ^^Vodaute ex terra, &aqua vnus fiat globus, &amborum luper iicies conuexa idem ccntru babcat, fic probari poreli. Primo namque. ^SEtVNJ^A. ficut Sol, &reliquae ITtella: in terri fuperficib iii illo loco, qui alterO orientalior per 15. ^adusexiftit.ci^ tius oriuntur liipra horizontein, ad meridianum pcrueniuntjOccidiitq, fub fihiete,pervnius horae Ipatiumj &in loco,qui orietalior eft alio per trigintagr. duarum horarum Ihatio citius oriuntur,ad meridianum perueniunt,5e in occafom tendunt: in quocunque terrs tradii ab orien te in occidentem,pra!did;i loci exi* ftant: dummodo fub eodem finc pa rallclo. Sic etiam inmariexperien* da idem euenire docet.-qui enim ex Hifpania nauigant occidente verfas ,&fub eodem par.i llelo,polt: 15, gradus trans ados;manifertifimis ruRS ^^I fignis expcriutup (praecipue in eclf* pfi lunari )lolem. &reliquasfteilas ^atiovniuskorae citius oriri,ad mc ridianum peruenire, &ip pcGaium tendere,jn iocq crientaIiori,ex qup profedi fuerant* 30. vci dgradibus clapfis, lj?atio;duaru horarum ide euenire quotidie obferuant: hoc au ^“ ^roponu N. y/^ anum ab oriente in occidentem noftrinauts affirmat; quod quidem nullatenus fieri pofict^ nifi fuperficies conuexa terree: cum &amboMib %>^rficieS:-^Qiltii©?{^^ fiiperficie;^r{e^,f|rfJOheu3i,f^uftriig\ pe-ijgentQ^iqijibmlibeit Y^^agr-a^» miam qi^tbu4ip«iivssw^-5‘ternis tisi tfUnclc polum ducbiis gradibus dcpreiliorcm inficnlut (iummodo Jioc fub eodem fiac meridiano )ita etiam in mari idem omnino jquo* ^idiana cxperictia compertum cft: Nauigantes''Cnim ex Hilpania in partes auftrales ,17.-leucis cum jtoifsc 6^as aciis rnofiim borcaleni' tnogfadu deprefsiorcm inucniut; leucis vero 3pnetefitis ,eundem p6kim'da§bus gradibus' dcprcfiio# refiVobferuajit, &fid deincepsproportionabiiiter dccrefcSsidcm polus (diimmodo boc fubeodem mc« ridiaho fiat )deprehenditar. 5ignu igitutert inaHifefti(simum,aguam ciihi terra eandem fetare aleptentrionc inf ailftiiaq.2ieum:iPtetan) ab driv \^SEtykifA, tnt«-j* bccitid^hii, triofi^^ih auftHttft,ttulkt(^iu^fncc± fedifFcratfupet£des coacxa terrae, afuperfide connexa aqiis^imd fer* uentad iuniccm detcrnnirrafam, 8i certam propofficmein :fignOm eft c^rijfsimtim; ex his duobusclemen tisYfMm ficti globum 'cofpfifijUc rotundiun ,S^perconfequens, idc cfse amborum centrum. ; Deinde lecmiiiam fi* gura buiufuis vrnbnif.figuram c6r- poris opaici^jDall^^brai^^^fiietis imitatur, /ed vmbra aggregati cx tertiiSc a<^a:in5qaalibet'cci^ Ilii naripcrfedi^nne rotuudar apparec (ymdcreeftin: pattibiisebrnas tioii ecliplatis)'igitiir necclsaii©;corpus tale vml^ram^cicSjeritpei&jixiJf. f' Cij fime tjudc«iigtteorDispaGn£epcr caaiaem omnmo^ristIiiKam;tErra '& a^a nott ^ied ii^te, dcmifsx delceiidW;PpaeJ3fagi£Hridl^ cetruin *^SE'^Pl^D% ,9 ^ tiusvniucrfi? •'\*'^ ^’>'> po^ndef-a H*’ ntrf \.ap» r, *,«- j;;^y^j; j-r E&iH *‘-.1 .• ipcr%^;^ras &aqua; ,fub quouis mcrifii^^, esedcm ftella: apparent ciu{He|q^q^atitatis, cum ad mcdiu -:/rVf;!i . cx3clfpcp^;qniunt (ferncKs omnibus i|npc^iiu|tis,tempo^||reno) Igi. tUEsqyi^erbbc/S^^egacs^^^at moucrci^ tunideoq, fenfibiliter cxdem »• WcJc ftcttjc mij rd€;pArdfe|sI;ap^3 matoris,,veiminoris qutll^^is apj^ parcrctix|u64 igitiir^C? Item,/i aqua^ propius apceile^tad in vnaparte^quain in.^ia5fequere-? tur, quodcxiftts ii^illarp^e;firma? mento coeli; mediecaeim, f?d epte^ PfoIem^-untiSepnxncsPfedofopho? dicentcs.qu^dx&ifcUii^^lfiftafiiQf ^mo,vide« tur.ilis non potcft c6e5 Rifli fuapji natura tenditad Gcntrain motu reextra illad inueiiiatur.Viol^ tiis multo minus ^quia Tuppofe quod coelumliiouctur (vt uio locc? 6ftendcmus)cisctadmotum cdelfc, &tuefemperfupra caput noftrum cadcmcfsctcatli pars,cx quo fcque» Ictur Solemi&rciiquas ftcllas nobis liunquaoriri,occidere vijqiiod qut de«ftfelfumiigimr aggregatum ex terra &aqua incentro vmuerfi iiQ mobileprorfiisquicfcit. 'iV' ; «0 ^Ttatiihituglohi terrd Cr aqtkc, . -Xap. IX. Otiusmtem globiterra:,&a»; qux aUnbicus (vrexperientiai &recfntiorum Aflronomoru au^i ISExVNirA. s4 toritatcconftat) cotihcrc (Jefiniciif ^300. leucas Hifpanicas ,Ynicuiqi cx3^o.partibuUcirculi imaxiini iu firmamentoeiefcripti^i 7. leucas ca /emilsedcpatado: quod fic oftedid Notentur fub codemtneridianojfie cadc csii medietate duas ciuitatts,» quarum altera^fiicptccriooaliorjaife t;cudinbm poli Habeat maiorem*^ alia vero .f.meridtonaliof.miuoEc habeat eiuldcm poit eicuationcin^ &ex maioKcleuationc,inim:>rat» feraturrnam reliquu ericdiftatia ia ter duasprsdidas ciuitates^quam^ fiirata.iniieaiemus rcfpondete yow cuia, gradai eicUatioms polaris,icit diftatiac ciaiti^t7.Ioacat eu^inif fe ,qu3C fi maltipliccnttif graads;» elHp^^toiia^ambimsi -i- ; huiug ^i huius^gfobiaifepkr^cabne in atifeu inueni(eftiUs.contiir^re leucas 6^00^ ii fNotetufideindefiib:reiqain vnms &€ecliplis ignaris priri cipiaihi ffiiclHiib:iislbrisi,nketo coru o^icntsliot»cx ifteDtjei &differttii ^enipotfjs^iflirlj eiufdemrccliplts in iliisd^rbte^^Bcis^iDifendet icin^^ intemaiijirt nuter iila duo loca act ^tum(tntcnicjue iioi^e 15.gradus ;ribii€ndo)-& quibustbet quatuot Ktinutis kotarirm vnaoi coputado ^adum)qaod li meriaturdnueaicl HiuS'Giiihbergraduir7i. icucas eum femiisetielponderei 11 iteru iped fiSOvgrddus^multipJitcntur>hoc eil totam*anlbituEapnuenicraiai totitis gfcbipracdibti^cinruitum^ aBt crientkiaoccidentetti <^^OQ.iebcat }iViLJ, conti snCPNJiA continere. Cum igitur taJis fit iniienta pro» portio: &afeptetrione in auflrum fub eodemmeridiano,&ab ortu in bccafum fub ^qiiinodtiali circulo, terra marique ,manifeftum relinquitur, ambitii &circuitum huius cotinere cliametcr huius ambitus ad- Ddif- V difcatur, iiixta cir gulam ,laiufipi-f ‘^ cemrcifciinfercn*lQ • tia,pd 7. &:prc* X, dudubiper iiidatur: Namnii •» merus quoties ii ilicet 2004, leuc£e,erit totius' pr^ liciigb bi diameter, feu fpifsitiido, cjux eft.-!i.praporti{42'imd (jj ea fere eftcirccifereiitMbiS’' ambitus cuiafiiis circulf. ad" fliam diametrum. "i Q^udd fidata dfain2tro:,r:-ir* cunferenriam, ieu ambitum imieftigareyrelis^multipIaGetiir diameterper zi. &.pmdu dum per 7. iuidaturtaiam i‘quo- SECp^^'lf^A: ^as quotiens niimttiuS ambitu, ^^'?Gircunferentia oflfehilctVynck vci^fus: Circuitus circiperfempic^mjkuttipllcftur, (perdteoVtgmtipr^dUclk^SkdeJe^m: ;^incnumert0quGtkm^ qkP dkit»hi 'efi: 'diametrHS, ^/ufji '? <Berduo kigintift multiplices didmsmm, ^erJeptem^fecesnumiu^quipmhjtmS arcmtii cira.quotkmmmts tibmddit» .,.Iw!!-; (:>V :,i 1 -r* *©e ^therea': feuHdeJlir regldfis OoOO^IjOprimi GGGi^^vf0ju.4f^ue srltimr-ggara fth^pica^lucicfefaboi Vatiu$-iou€ illa immutabili efieOtiUi iecundum Puos^imnitinis exiferiS') •Dij motu r^Rs motu continuo circularitcr ince* <iit, &ab cis quinta nuncupatur cfscntia. Diuiditur (fecundu Alphonfum) in dccc fphzras mobiles, feu orbes vniformesrfcilicet decimam ,quas primumobiic dicitur; nonam, qus aquea, feu fecundum mobile appcl latur; odauam, firmamentum nu» cupatamjSeu fpbscram ftcllarum fi* xaruni: &in feptem fphxrasfeptcm planetarum,quarum quidem femperiuperior inferiore fphserice cir* cundat. Etinter illas,quxdam fu nt maiores,quadam vero minores,fc* cundumquod plus accedunt^veire cedunt afirmamento ,inter quas fpbxra lunsdninima, Saturniverd maxima. Hi SECyNDA. Hidecem crbcs tres ni utiis habet: primus cft coeli vitimi fuper duas axisextremitatesXpolu Ardicum, &antardicum.ab oriente per occi ocntem^ iterum rediens in oriente, quem motum asquinodialis circa* Ius per medium diuidit. Secundusjnotus efl nonx fphaers,' - oppofitusliuic per obliquum/iiper polos fuoSjdiftantes aprimis per 25. gr. &feniifsem fere ,ab occidente per orientem itefum rediens in oeci dentem,biinc antem motum fecudum, per mediu diuidit zodiacus. Sed primum mobile, feu decima fplixra fecum impetu fuo, omnes ph;Eras inferiores, intra diem &nod-em,circa terriE Scaqiix globum, femei fpatio 24.horarum rapit; iil^ tamen corra nitdes, anonalpbxra deIate(qu;E obid fecundun dicitur . mobilejquibuslibet 200 annis gr.i. min.io.fec.^.ter. 47. quart.45.conlicictes,totum circuitum in 45!000. annorum fpatio peragunt. Prte- Praeter duosianiHidc^motasiTer»^ tius cft.firmamentiproprius, yocant accelsas &;,rece{sus,ffeu tre-^ pidationis, fitqueipatio, ycjQof.-an-^ norumj acced^udo. reced«ndp,,> nucabvno^nuac,aS,u|terQ.potp,|ui^ per fuos proprios.polosin pripcipiis Arietis &Librx nppx collocatos: circa- <^iios,j,p|:mQipiA Arie?, tis &Librs odaui coeli, Ilio motu, paruQrum: cireulQru-uiii rentias defcribuilt, (|Uc^riim lemidi amstri (uuc 5- foe graduufriAH-cSi etiam mota orbes liptem-plaasla- riim monentur. Perpodi verd?rpr>'‘ tuum eorum in Tuis diftere-ntrbus (:Vt mproprijs theoricis videbitU’ ) diuerfis temporum fpatij^fiib^zodiaco.c.ctra motum pria:,i ambilisi Diiij per- ?UKS non ^qited.l propiRt[tiio’ri?s aj^^Fijrent, qli6de0: golifpaexperi- ^tt-ajh: igitiii" c^ium-fpfecsnGani fetw nefej^- ^ liLt: S^ttVWDA- 'CHS ds^ \'‘acaus;&£or^tis.H|>eii;i;>C{5i ^UciuaiiVCrHiiaue eft felfuilM rfjui ''Sed ficulam efsst-figHrcetSjai^ Icrienki^csiftaspi^elcpliijdrki^ &CSC. fcquerentiirqaatUQrWpv^' libiliarCu emfh omnes feriores monemur moiii oppofitp 'jnotiii, primi mobilis ^fuper driaes-' fos polos*nem.poisent has , ferri,<]uinfieret corporum pc«etra» tio ,vei c^riim liicifieji^oriim tVtrunque cft impofiibilc ;igitur. c£c ium iphxricum efie necefie eft. Sejquerentur pr^terea eadem abfiirda jfiiperius didardaretur enimvacuil, ^corpus fine loco. •Omnia tandeminftrumeta Allro» mcmica concordant cum motibus •corporum Cceleflium, ac fiipla cor» pora clkiatlphjerica; idem denique ^often- SECy^DA oftendiint omnes alis apparentia:, horologia prsEcipuc folaria, qux fa bricantiir polito goelo rotanao, & fphxrico: igitur tali figura prxJitu' cfse,nemo eft qui dubitet. f)e cinullsfphdfd natumliSy^primum dettijumortialt Qap. ?CilL VEteres lUi rerum cxleftiu fi:u-> diofi ,qiid cdmodius ftcllaru fitum, puniia ortus atque occafiis, dierum item &no(9:ium incremc* * ta, vicifiitudines, atq, id genus alia expIicarcnt,ingeiiiolclane ex folis (qui dux &autor exterorum luminumcll) curfu, circulos incxlodef criplerunt. Temporeetenim xquiiiodij,diurnum folis motum confio derateSjin primo mobili circidum - ^Exqui» acquinodiaiem/ecundu omnesfiii partes ab vtroqj polo sequaliter remotum;6^fpha;ram naturalem bi- £riamdiuidienteni inuenerunt^qiii ob id cingulum primi motus lurc meruit appellari. Huic nomen deditticdium,&: dierum vbique terrarumiEdHalitaSjlble huccirculum ebtinetCjnam cum ex omnibuscir eulis parallelisj qui diurno fblisiho tu defcribiinmr, foliis >^quator ab ,Omnium gentium finitoribusfcum quibus iLecatur)in duas^quas partes diuidatur, conleqiiens eft,non aiias diem nodivbiq; terrarum parem efje_, qukti lifiib hoc circulo Solde currat, decurrit autem quotannis /emel fftb 2i>*Martij, quo tempore Soi, occupato Arietis initio^ vernu *COII- SECrNDA H coftituitaj(iuinoaiiim,it€mfab 23, die Seprepris,cium primam Libr^ partem ingreditur ,&aequinos^iiu defcribtt autumnale,vnde Manili*. LihrayJ.nef^^Yemy^ddmt mBem^, diemq-. :Dicituc etiam &Gr^ci vCquidialevocanteadem de cau/a, &ab Aftroncmis paralieiorum m.a jximusfbletappellari. * Eftaiitemlnc circulus primi mc*> jjiJiSjfeu primi motus mciuraiac re gularNam cirbic moD 24.boris coli-ctatur,quo tepore totus squincifti aiis peroritiir,c5fequens’ert lingulis horis,gr. 15. feu partes huius circuli ‘oriri.Metituretia tepora, 5c irregu*» faritate motus 2odiaci,qucm habet sb ortu in occafum, ad squalitate Eij fUKS reducit. Diftinguitxquinoiftia, fi* gniferum fecans^ &: artificialis diei &no(3:is longitudinem ,Icu quantitatem, in quacimq, orbis tcrraru habitatione, prsfinir. Item ,qua: caeli pars fcptentrionalis, borcc^s ve, '& qux aufiralis/eu meridionalis dicatur, prxcile de« monllrat. Eli item principium ftei larum &pundcrum cxli declinationum, perillum denique Idcorii longitudines, &ab eo ciuitatum la -titudines inueflisantur. QTabula CONVERSIO gcaduum,msnutocum,& fecudorutn /£quatoris in hotas, minuta, fecunda,& tertia. 1 G. HM\ G. H,W.} G. («. |W. i 0fil 4]7°; 414°' 20832 2ji 80! 520 ?0t23312 12' 9016° 40i634 i2I6i Iool 60 502039’2 20' II.1 j720 60z^5<3 Ji";•! Ia®i^L0 7028 57 2128: I?0 ;8'40 i352 5^415 2' 1.1° 9! 20 P039 2!j6, I50 10 0 to 040 40 2140 160 r 0 4O 1 1 0+4;4'^2 i44 170 '1 1 20 «i 04«4^il '481 180 11 2 0 I } 09^43 2i52; i9o‘^ii 4® »4 05<5 44'2 120 0jl 520 15 X049 !0210,14 0 I6144<5 422o|i4 40 '7 I?i47 825oji5 20 li' 112 4» uI22404 60 *P 1.6 49 ij 16' 25o{i 640 20 120 90'j 20260 jl 720 21 I24 5*24* 270 1 8 0 22 128 52'i 28,28o|i8 40 i? I32 93 ;52 290 19 20 2- I5<5 94 !3i) j00,20 0 25 I40 99 0 N 0 0 r40 2 6 I44 9<S 44;520 21 20 »7 i48 97 48 j35o;2i 0 28 92 98 152' 540 22 40 99 ;556' 590 25 20 06» 40; ;6o 24 0 MX^1 7h1'”' *— —-_\_i 1 j\t. s.i r. ‘ inferentla^l, CONVERSIO horarum, minutorum, fecundorura,& tertiorum in gradus minuta, Srfecuda ^quacoris. H. G. jM-i GM. m: cr M —4 — 119! I019 51 749 230 2030 32 s0 349 3049 33 8I9 460 4I034 830 979 5II939 S49 690 6I30 36 90 7lOJ 71 49 37 919 8120 82038 930 9159 9^I939 949 lO 190 10 250 40 Io 0 ii 169 I249 4»10 29 180 12:5 042 I030 i5«9 9 133 l94310 49 14 210 14' 33°44 II0 19 225 29,345 49 rI19 I6240 I64 046 2 2 3° 17 299 I7'4 x547 2 1 49 18 270 184 48 12 0 19 289 194 4^49 1 2 29 20 500 20 9090 12 30 21329 2I|9 15 92 1 2 49 22 530 22'9 92 23 0 25 349 23 945 23 13 19 24 560 24 694 13 30 29 <S 15 99 23:49 266 30 96 »4 0 27 <5 45-97il 419 28,7 098 24 30 29 716 99 24 49 i“'i| 5o60 ^9 0 S.iM sS. M. r T.\S. J. r.i j. 7. 35-£ SECrNTiA. 3f T)i2^odia(0 Cap. ^1111, Signiferi, fcu zodiaci, adplane» ^caruhi motum ratio fere eadem (cll,quacv€quatoris.ad motu fphxr^c iuprem^E ;Na, vthic orbis fupremi ^xem ad angulos redos interfecat, i& ab vtrocj, eius pclo sequaliterdi» jftat^ ita inferiores fpbacrae axes, dc polos cu zodiaco habet comunes. ;Eft igitur fignifer, feu zodiacus, cir jculus, qiii inter mildi pblos oblique [locatus, y€quacorc in duobus aequi enodiorum pundis interiecat. Ab obliquo hoc fitu Arift. obliquum circiilu appellauit: Alij zodiacum azoe, quod motus planetarum ,& maxime fblis in hoc circulo omne in viuentibus vicilsitudinerri procuret: vndeiderii Philofophus 2. de Eiiii gene* lam inte]IigattfrcorpuSQuo<Jc!ani,' cuius baiis lltiignum, fecundum quod n.unc vltimd accepimus fignil# acumen vero eius ft fupcr axem 20» diac! 5tale igitur corpus in quarta fignificatione dici tur lignum: fecundum quam acceptionem totus mun dusdiuiditurindil odecim parces ce - quales ,quse dicun tur figna ,8cfic micquideft in mu locft naliquo fi- 1: gno. Ta- SEcVNTiA, 19 Tabella ingrefsus Solis in > duodecim fi^na. 1 •S(^* eMej^fes.Viei, ' YAries. Martii, ai. i Taurus. Aprilis. 21. . XGemini. Maii. 21. - Cancer. lunii 22. - '« ALeo. Iiilii. 24. > Virgo. Auguj(l.24. Libra. Scptcb:25« m. Scorpius. Cdob. 24. tSagittarius. Noucb.23. 30 Capricornus. Deceb. 22. ; sa A*qaarius," lanuar. 21. . K i 1• ! Pifces. Februar. 19* ' i PARS Cstcriim quemadmoGLirn viiiuer» fus zodiacusin 12. figtiadiuifus ita vnumqiicdq, fignum in 30. par* tes, feii gradus (yt vocant) ob id for iarse.diuiditur ,quia Solmotu pro* prio $o.fere diebus fingula figim per currit* gradus iterum finguli in 60. fcrupula prima, feu minuta, fcrupulum primum in i^o.fecunda, atq* itadeinceps (quoties acutatior caliculus requiritur) quoufque libet diiftribuuntur; sexagenariaenim hzp iliiiifio ihinotuum fubdutftioiie m| rifice praecuteris probata eft,quia £*a<9:ionum (vt vocant) moieilijs iminimecrfexpolita. -; |Cum auteml^q*aator,,ciel;eriq^ cir iculi latitudinis experteselseinteiligatiir,foli lignifero latitudo tributa eftj SEcfNViA, 4s eft-propterea quodplanetje (qapr-a 'aliqui Jongiiis vitra, citraqj ecliptica, qus: via folis dicitur ,excurrut) fub hoc circulo feruntur. Veteres la timdinem hanc arbitrati funt efse partium iz.Nonnulli veidex recen tiorihuseam i6, efficiunt, propter Veneris &Martis liberiore eiiagationem: Mediamverd latitudinena linea ecliptica lecat ex proprio folis motu, quoah occafu in ortum obii que dckbkLir,a vetcribus-excogita- ta. Diciturauteeclipticaab ccFipii, ideft, deficiendo.quia folis aclimz defectas alias accidere nonpoGup,' quam li vtrunque fydu& fub hac linea decurrat; Cum ;enim queadmodu <*xt2rx ftelLc ,lunicja prtecipuum (habet emmquoddam iniT- PyiRS infitum lumen ,feci fiibobfcurum) afole mutuemrj non peteft nonbbf curari, c^uotfes lumine Solis deflim itur: Deftituitur autem quoties luminaria in lineam eclipticam ex diametro oppcfita incidunt ,propter aggregati ex terra &aqua interpolitionerrf. At Sol, cum fibi au tor luminis bt, vere obfcurari nequit; Nonnunqua tamen,in ipfb vi delicet luminariu coitii^ &C interluiiio^ob interiedu lun^e corpus opa- . ciunobis deficere videtL\r. Hinc fa« -cile mtelligitur cur Solis defedus nenfit generalis, id eft, non vbique gentiu appareat, maxime cum Sol multis partibus terrajmultd magis lunam,mole fuperetfatqj excedat. Diciturprs^terea via Regia^feufemita SECVNDA 4*^ mita Solis, quia Sol ab illa nufqiia cicfledicrvt ex certis maximarum Solis declinationum limitibus^ & medijs,inter hos,lequinoftioru terminis, veteres obferiiarunt. Maximam vero Solis dcclinatioiiem vp camus loo-ilsimum eius ab yEqua- • O^--i . tore,Verilis feptentrionem, vel Au* ilrujrecefsum, quse partiu 23. min. fere z8. arecentionbus perhibetur. Qimd facile mtelliges,ii meridiana Solis altitudinem Ailrolabij,aut al terius inilrumcti pr^iidio,in vtroqj folifitio obierues,ac minorem ama iore deducas ,quod .n. relinquitur, totam tropicorum diilantiani', icu torridae zonx latitudinem oftedet, cuius parsdimidiatamaximaeSolis dcclinationi eft xouaiis. P^RS Linea itaqj ecliptica.per inde, ac ta tus zodiacus,fphiEram obliq, coplc d:itar,partimjvcileUx errates, quas diximus continenter iiib iignifero decurrere, facilius obliquo, quam contrario curlii aduerfumrapidiisi 'mumniudi motu nitatur :Partim, vt omnesmundi partes, quotannis pofiint vifere,&inhis ortus,interituiq, viciisitudines commodiuseffi cere: Neqj .n. fine bac zodiaci obliquitate dierum,nod:iumq, insequa litas,aiit temporum viciisitLido(ita vtiolet) conilanter recurreret. Eli autem zodiacus canon,&men iur^ motus fecundi, quemadmodu yEquator primi ,&c liciit y^quator eil maximus circulus deferiptus motu primo,fiue diurno, ellq, cin- ^StCVNTiA 4s gulu primi motus, fic zodiacus e|l maximus circulus motu feciido def qriptuSj&eflcingulu fecudi motus dirimes eunde bifana ac aequaliter dillans apolis eclipticae,iecundum omnes dii partes :Queadmodu .n. y^quator ruprem‘am diuidit Iphaeram in duo hemifpherii, fic ecliptica totum dirimit coeluinalia duo quoru illud,quod inter eclipticam, &poIucclipticu boreale interjici- ‘tur, lepteuuonale ,aliud vero inter ecliptica,&polii ecliptica auftrale podtum ,meridionale nominatur. Sicut deniqjineclipticaerratiu, &: in errantiu llellaru longitudines co putatur, ita ab ea earunde latitudines (dne quibus vera loca,Semotus iniieniri nequeut)inueil:igarilblet. Fij Ta- PURS TahuU decimationis Solis ^cumliktVt gmhs Bdiptic^ maxima dcclmatme 22^gmdmnh 28, mlnatonm , fupputata. Sagit. Gcniinir G, G.M. 2. G.Al. 2. G.M. 2. G. 0ooII 19 520 20 25 p '1 o25 5,’ II 50 6 20 22 17, 29 |2 O47 ^6 12 IO $6 10 $7I2;i 1II j9 12 ji J4 20 5^, .27 '4 I50,12 51 59;:o 58 20 j 26] 5I59 20j 1; 12 22121 921 25* |6 t2J^p' J212 21 *9 sg' 24 '7 240 54!i> 51 58;2I 50 19 2} 82IO 5714 21 j0 2I 40 5j 22 9?^4, i8|i4 jo 4821 ^6 19 21 *o I557 5^14 49 Si ii 58 29 20 11 821 28 if 840 22 76.19 12 444 I5 27 IJ 22 15 17;18 N| Libra. jScorpi». Br Aries. Taurus. SE CJ'N T>A. tahUdecLSolif» Nj Libra. Aries. G. i; 4 G.M. 2. \5 812 5 15 5 \6 6 17 6 iS 7 19 17 Sagit. Gemin. G.M.. 2. 22 2? \j. ri 7 pcorp. Taurus. G.M.2. [25 45 50 51 4116 552*2250 241 ^ 54 57 21 I7;22 57 19 18 616 ii 44j22 4f ...X I , 4I 916 55 55j22 49 42;ij 4617 12 22 55 -j? 12 26 57 17 28 25 25 O 20 749 4OI7 45 4025 5 21 [8 12 i6i! 1,9’25 8 22 '8 54 45I.> 17 li 2; |8 57 518 51 i7 24 9lA 16 18 47 58 25 941 19 I; 218 26 IO 5I2;i 718 57 27 jlO 24 56:19 jO 56 *9 44 14 !i9 57 :.0 |20 IO 25 Leo. 28 !lO 46 «jO 29. Ui 7 50 ii 29 : jVirgo. Pifces. . Aq|iuar. Oii 22;io 29 9 2?^ 8 55; 7 i2! II 25 16 ;2, 19 IO <S 25 22 19 5 4 5 2 I O 2|24 22 2i 25 57 522 5 :| 27 46 2; 28 o iancer. Caoric. 1 4$ P^RS Iiunc continenter mutariJicctmu^ tatiohsECj vix minore qukii 300. fbdiorum interuallo, fcnfu percipi poisit, maxime fub ajquinodiaii, vbi 120. ftadiorum fpatiu non amplius vno borx fcrupulo, ortumj oc caiiimue tardiorem facit. Dicitur auCem Meridianus ,quia vbicimqueexillatbomo,& in quocumque tem.pore annijquandb Sol fiipremcE fphxrx motu delatus peruenit adfaura meridianuin ,meridie illi efficit, atque ob id meridiei circulus dici folet. Ciuitates vero, quarum altera ad orientem magis extiterit, quam alia, diuerfbs habet meridianos ,&arcus aeqiiinodialis interprimam meridianum.qui per infulas fortiinatas(vulgbGanarias) du-r SECFNDa 4T ducitur, -Sc ciiiufvis loci meridianum interceptus, ciuitatum dicitur longitudo ,led arcus eiulHcm J£» <]iiatoris inter duos quos libetmeri* dianos acceptus, longitudinis differentia nuncupatur. Duse autem ciuitates eundem habentes meridianum ,aequaliter ab ortu, atque occafu diftabunt, arcus vero meridiani interceptus inter v£quatorem, &zenith alicuius loci, ciuitatis latitudo vocatur ,fed arcus meridiani inter duos quofuis ^ parallelos, per pund:a verticalia du orumlocoru trafeures, interceptus, latitudinis appellatur differentia. Caetenim meridianus circulus tempus femidiurnum ^6c femino* furnum diei, nodtis artificialis de*» P^RS determinat, folis,aliorumque fyde» rum altitudo meridiana,quanta fit indicatjofficium horizontis redi in qualibet fphxra obliqua pr^eflat, lo gitudines*& latitudines ciuitatum metiturdneoomiiiaaftra maxima quam habere pofsunt fupra horizo tem altitudinem,fortiuntur :Et ab co initiu diei naturalis Aftronomi funiunt. Inueta deniq, (meridiani circuli beneficio) altitudine folis meridianadn quacunque regione, poli eieuatio,]ph^r^ habitudo, 8c politio deprehenditur. Horizon autem efi: circulus,qui cd Ipicuam coeli partem ab ea,qux no bis occultatur,dirimit.Anonnullis terminus coeli,ac gyrus,leu circulus hemilph^rii dicitUr: Gr^cehorizo ab SEcVNDA, 4^ ab borizOjidell termino,feu diuido, alatinis vero finitor, leu finiensappellatur. Hunc Procus, &cum ieguentes, bi faria diuiferunt, ineum videlicet, qui in^fenfiim cadit, & eiim,quianimofblo concipitur. Verumrediiis,hunc terrenum,illu jethereumappellafknt, cum prceiertim vterqueienfu teque diffiniatur. Nam fi rationem ducem fequa mur,neuterhorumborizontis diffi nitionem fufcipiet, nifi fortafiis illum horizontem mente,ac animo intelligiaiserant,qui cum terrae me diumin ipfo mundi centro fecare intelligatur, tunc vere, ac proprie borizon dicitur ;Qui vero ab his borizontesdicunmr, tantum quadamex parte horizontes funt ,qua te- P^RS tenus videlicet alpedui noftro,tum in ccdo, tum in terra,fines ponunt, •nonetiam coelum in duas paptes Duplex autem eft horizon, redus &obliquus :horizon redus dicitur ille,quidiuidit squinodialem ,5c abeo ad angulos redos ipnaerales, per mundi polos tranfiens diuiditur „Obliquus vero horizon ille dicitur, qui vel efi: idem cum ^qua- SECrmj>,A' 49 eiitji-ad angiiios ira par^&obliquos intcrlecat^ nontra iiens psrcteundi vertices, iino alter ^eornm-fOipm' illum, magis akcro eleuatiir;.MnHe,qUihabenthori26- tem rectn^ in fpliterar-clegunt re^ta, ani vero obliquurT;; in obliqua viilunt. Zenith.autem -capitis nokri fempei' eft polosIiorizontis, ex quo rnanifefie patet ,quod quanta cfl: polimudi iupra fi nictem ekuatio, tanta eltzenithdiue punfti vertica lis ab^quinoaiali diftantia.Cum enim in qualibet die naturali vterq; colonis bis iugatur meridiano, vel ide fit, quod meridianug quicquid de vno probatuiu probatur &de reliquo: fumatur tgiriir quarta pars coluri diftioguc^is folfiitia, q i '902**« 1 at> ab ccqulnodiali vfq, ad pium mii di: fummatui* item quarta pars eiiifr dem coiuri,qu2e eftazenkb^capitis' per polum mundi vfqiic adborizo* tem, cum zenith dc polus horizontis,ifedusequarnSjCum iinteiufde circuli,inter ie erunt aequales :fed d ab aqualibus sequalia demas, vei ide comune,reiidua erunt aqualia. Dempto igitur communiarcu, qui eft inter zenith ,&mundi polum, arcus relidiii erunt 2quales,rcilicec eleuatio poli mundi flipra horizd- -i 1 tem ,&: diftantia zenith ab ^quinoiTnali. C;£teriim hoc loco prxtereuduin non eil, obliquum honzontem ,alium atq, alium elle,prout diuerfi regionum ab Aull;rc,5c Septentri- ’ /onc SECVNUA f9 one difrantia reqiiirir.ProcIasquin gentis fere ftadijsenndcm line perf picuo errore manere ailerit^quod nificomode intelligatiir.merito ia qusilionem vocari poteft. Nam li<* cet in primo climate^S: aliqua fecii di climatis parte(ybi 2i5o.ftadioru mutatio vix hovx quadrantem loa gifsimo diei adducit)a vero nonab norreat, certu tamen ell in reliquis longe aliter remfe habere. In Bore<* alibus liquidem Scotix ,partibus 3zo. ferelladiajin Islandia vero 4. eandem mutationem faciiit. Vera de his in geographia proprius difpa tandi locus. Horizon itaque coelum in duo hemifphteria diuidit ,redam atque obliquam fphsram caufatjmorani Gii omni- -^RS cmniumildlariim fuora horizon- Ism; ofLtndit.pundaortns atque oc cafiisomniunvfyclerum, &quantu eorum, ortusatque occafus diiftet a T6ro 6c^t|uinodiaIiortu &: occafu manifeftat: gradum eclipticae,cum quo llella quicuis oritur, &occidit, deinonftrat: ftellas lemper ap« parctes, lemperq^ occultas in quocunq, cJimate,5c qu^ deniq, oriri, atque occidere dicantur ,indicat: penes eum lumitur quantitas diei ac noctis artificialis :ad eiimtande poli eleuariones,-quas latitudinibus locorum aquales denioftrauimus, ScSoIis,atque reliquorum iyderum altitudines referuntur. Dc sEiCfn^a.^ n f^efuatttQtcire^lUmmQri^m ^Ca^, xm. DVos circulor squales squino diali parallelos c^e^crib it Sol, motu primi rhobilisi exiftes inprm cipijs Cancri &: Capricorni ,quos Gra:ci tropicos,a tropon,iciefl conucriione, nominarunt: Quia qiian db Sol eft in primo pundoCancri, motu diurno ,defcribit quendam circulum,qui vltimo defcriptus ell aSole exparte poliarclici maxime ab squatorejVerfus feptentrionem, recedens, &dicitur tropicus Cacri, hoc eftcouerliq Solis: Ab illo enim pundo incipit Sol ftatim ad squinocftiaIem[reuerti, aLatinis dicitur circulus lolftitii afliualis:Eadem de caufa, Sol iterum exiflens in primo Giij pundto TURS habitabiles,quia inter torriJamj &frigidas, exi/lunt ;terminantur cx parte polorum mundi circulis 'polaribus,ex parte vero Aquatoris tropicis difringuntur; Earum latitudo eilgr. circiter 43. De quinque zonis locutus efr Vir^.libn.Geor^» Tabula Spbsra; naturalis, inferenda fol. 54, T.*_ r* __ im '3Empircam beatorum domicilium. L£rh*mo-c .., j.fecud.niob.iniouctuc 45000. /^ Sub- Haci ale, i' h®c .nctio. in rcpoelos. gio-| Inem; ream qua: IcontiA g.firmatncnt. (patio an 7. Saturni. ^ fi.Iouis. jMo-/ j. Mattis. vbiles i4. Solis. j. Veneris. i.Mctcutij i.Lunx. 'Eleme tarern[lgncm qux Jconcinec ‘1; hor. 8. f. •Colcra,/Efta$, virilis. puerilis. S.T E' !«" ( imeta. iTerra.f X itngid. SMelae.Autumn.Gnilis. <€qainoc.fAties,Tauc.Y*>cp- 2odi,diui/Geai.Cacct,\t;tt. Jditur in jLeo, Vitgo.l coi. Solfti. Libta.Scotp.i Icol.^qui, Sagit. Capri. 'Mcj Metidian. Aqua.rifces.jndi. [Horizon. Jl^eftus. 'lObliq. f Tco.Cacr.fft ig.cori netur cire. AriJl. rro.Capr. iiTcp. ci r. Ar. &: Tt.Can. Circ.At-i. /Tort.duobusTtop. aa iCit,.Antat. jTep.cii.Ant.Tto.Capt, es 'diUingunt jFtig.citc.Ariuta. l). Zonas, iGvii /coponi «SjMeudi /tut cs 'io. cit' culis PA R STETI ' -DE oarv, ET .OCCASV-, SlGNORVMl A.::-, De diuerlirate dierum,&nodiunlj dedeparalleiorani cl:-' jmatain dmilione. ? IDe ijro:cafu Toetko Ca^, 1, ‘ T^noTumautem orf $(»:^tus&«cafi.sauplex efl; alius enim foIaris^Poeticusi di« Cius.alius vero horizontalis,Aftronomicus appeliatas: Ortus Seoccaiiis Poeticus, iiue folatis di^us, Quiareipc^ti! liibst ad Solem: Diuiditurh' nverum aoparentemrvenis ortus S-toccafLiseP:, <]uad6 inrci ver*ta:efcs oriutiir, vei VJLKS^ vel occidunt in horizote: Ethic or< tus &occafus eft duplex XMatuti* nuSj& Velpertinus. Verus ortus ma tutinus eft, c^uanGO oriente Sole, finiul etiam in horizote lignum ,yel ftella emergit ,occafus vero macuti nuseft^quancd onete Sole lignum, vcl ftella occumbit; &hic crtiis Sc occafus dicimr Colinicus, liuemu* danusjproprius principalis^ &quotidianus. Licet .n. in qualibet die artificialilex ligna oriantur,&occi dat Cofmi ce.i. de die eoru tame ortus &OC cafjimpro prius dicetur,cunon fit TERTIA. fit fimul cum fole orictc, vtdidum cIl.Exepiu ortus Cofmici habcmui apud Virg.i.lib. Geor. vbi docetur, latio fabaru,SoIe>di Taurccxidete. Qtndida^auratis aberit cu cormbm amm, J^aurus* ««•« -a ^ Seddeoccafu loquitur eode lib.vbi' docetur fatio frumeti in Autumno. Ante tiht Ee^e Atlantides ahfcondafituf,, Gnoftaf^ ardentis decedat Udla corcn^e, t T)ehita^uaniJulas cdmittasfemina hmt<tpraperes anni ^pem credere terfdi, Vefpercinas ortus efr, quando occidete Sole, frgnu, velfrclla oritur in horizonte,ex parte orientis. Occa-*' fus vero, quadd frmul cum Sole oc*» cidcte lignum, vel ftella oritur,oc-. cidit.Ethic ortus dcoccafus dicitur Cronicus, proprius &temporalis, tem- PUK S tempus enim Aicroncmcrum citiit cum felis b'cc^fii': licet nutem iri qcrilibet node’f£X ligna oriantur &occfdat Cronice, iaeft cie node eorum*tnmenbftiis, &occafusvimproprius dicetur^ cum non fit occioete-Sole: Deortu Cronico locutus ell Ouid. fb. i. de ponto, vbi conqueritur demoraexili]’ fui. Vtcareo i^ohKfcjthkas detrujm in cra^y }QmttuOTJutunmos ^lemorta fmt» Bxerriplum occafiis cronici habemus in eodem Ouidio lib. 2,. Fafi. modo edatumfiellu Delphina l»/» dehaSy hfugiet Vtfi^inocle fei^uente^tues, r^uia ante diem rertiiUTi Februarij, videbatur Delphin pcfc Solis bccafum^ fedaccedde Sole ad illum, occi» TBRTJU. n occidebat fimui cum Sole ,occafu CronicOjCrat .n. tunc Sol in Aquafioj vbidclpliin exiliebat. Ex didis patet, quodvnum &c ide fignum, in quo Sol mane exiftit, oritur Cofmice,Se occidit cronlce. Item fignuSoli oppofitum, oritur vefperi cronice ,&occidit mane Gofmice,vtinhis legitur verlibus. Cofmke defeendit fignumt cronice frrpt, ‘ Crontee defeendit fignumjquodCoJmice Appares autem ortus,fiue heliacus, eft prima figni,vel ftellx extra Solis radios apparitio ,occafus vero eft prima figni, vel ftcll^ intra Solis radiosoccultat.io ,propter accefsu, Vel reccfsum ftellarum adfolemjVt accidit inluna^ /enere, &Mercii- Hrio. TUR'S liojVel Solis adeaSjVt in ftellis lixis, &tribus fuperioribus, Saturno, loue,5c Marte, Venere item ,&Mer* curio retrogradis ,contingit .Hic ortus &Gccafus matutinus,etiam di cipoteft& vcipertinus. Heliacusortus apparens,&miatuti» nuseft,quando fteilx,quie ante non videbantur, radijs Solis immer&, recedente Sole ab illis, yta fixis, &: tribus fiiperioribus ,vel illis aSole recedentibus, ytaliquando veneri, &Mercurio euenit, incipiut mane exparte orientis, ante ortum Solis apparere. Occafiis vero matutinus cft,quando fi:ells,qu£ prius videba tur,incipiutmane,ante Solis ortu, radios fblis intrates, occultari, acce dentes ad Sole, vtfc .iperin luna. TERTIA, aliquando vero,in Venere, &Mercurio contingit. .. Heiiacus ortus appares^ &:vefpe.rti nus eft^quado ftellce, qux prius non videbatur Solis propinquitate,&in cipiut velperi, poH Solis occafu, ex parte occidetis,apparere,recedetesa Sole,vteuenit lemper inluna^quan doq, vero ifi Venere, 6c Mercurio. Occafusaute velpertiims apparens cft, quadb ftellx^qus poli Solis occa{iini>yidebantur,incipiuat in eodem occidete,rub radijs Solis occul tari,accedentes ad Solem, vtqiiandoq, Veneri, &Mercurio cotingirj vel Sole ad eas appropinquante, vt fixis, &tribus fiiperioribus accidit, exemplum ortus heliaci habetur in Ouid. lib. 2.. Fafiorum.Hij lam PURS oicca/u intcUigendum,' DeOriu isr octafuplerumwjphara reSla* Cap. IIL INfphsra autem reda^quarts 20« diaci inchoattc aquatuor puftis, duobus/, folflicialibus duobus 2equinodiaIibus,oriutur,&occiduc eodc tepore,quo oriutur,& occidut quartae^quino^/ialiSjCOterminales didisquartis eclipticx. Partes vero harum quartaru varikur^quia non oriutur, Sc occidut aequalibus teporu fpatijsjCU partibus quartaruasqiit nodialis libi correlpodetibus.Nam fl fumaturquarta 2odiaci,inchoata aprincipioArietiSjviq, infinem Ge minoru,i£mpermaior pars zodiaci orta efl‘, quamde aequinodiali fibi con- TERTIA, conterminali ,&: tamen iWx qnarts fimul peroriuntar.Idem in« tellige de quarta zodiaci inchoata aprincipio LbrSjvfq, in finem Sa* gittarij. Item,fi accipiatur quarta zodiaci, qu£ eil aprincipio Cancri, usqj in finem Virginis,femper maior pars orta PURS orti eil dc quarta aequinod:ia]is, quam de quarta zodiaci fibi contcr minali ,&tamen iilx dusquartsc fimulper oriuntur. Idem intellige de quarta zodiaci inchoata aprinci pio Capricorni,v/qj in fine Pifeiu. Sed quilibet duo arCUs, vel partes «quales ecliptic«,«qualiter diftan* tes ab aliquo quatuor pundorum, «quinodialium £Scfolftitiaiium, «qualeshabent afccnflones, &def^ cenfionesrortus vero cuiufuis figni, vel arcus cliptic« «qualis cft occafui,figni,vcl arcus eioppofiti.Vndc /equitur, qubdfigna oppofita'«qua les habent afcenfioncs, &de/cefiones in fph«ra redarEt hoc efl:,quod dicit Lucanusjib. ^.loquensdepro cefsu Catonis in Libyam, iuxta «- TERTIA, 6} quinodklem. J\on obliqua marita necTauro reSli&r exit Scorpiui^autJries donatfuateporaLibr^ ,Akt yiHrda iuhet letos defcedere ^tfces, ^arOemmiChymt^tS'idemjqmdCarcU nue ardens Humidm JEgloceroSi mc^lus Leo tolli* turvrna. Hic dicit LucanuSjquodexiftenti^ biis fub cequinoctiali,vbi iphaera eft , reda, figna oppobta squales habd alceniiones, &de/cenliones. Sequitur etia, quod ortus cuiufuis figni,feupuiidieclipticsj eftsqua lisoccafiiiciufdem. Ortus deniq; Scoccafiis fimul cuiufuis figni, feu arcus ecliptics,{iint squales ortui, 6c occafiii imiul fumptis alterius P^RS figni,vel arcus eclipticx oppofiti,& jeqiialis. '± Tahulagrddmm,^minutorum ncBialfs reSpondentium cuihktftgno :^dtattmf^h<erarecia. Si^na. G. M. 6ili. JrieS) Firgo, Libra. fifces. 27. 54- Obii. Tauf jLeo, Scorp. Aquar, 2^. 54. %eti. Gemini, tScer, Sagit. Copf., 12. Ortu (s* occafufigmruminfphtera ohiijua. Qa^. Ull ]N^hxravero obliquajdua: medi etates ecliptic^,incnoata: apudis SEquinodialibus^oriutur &occidut eodfmtempore,cummedietatibus sequa- 7EmiA, «4 arquatorisfibicQterminalibiis.quia ,medietas zodiaci, quseft aprincipio Arietis,viqj ad finem virginis, oritur cum medietate squinodiaiis, fibi conterminali.Similiter alia medietas zodiaci oritur cu reliqua medietate aequinodialis:Partes au< tem illarum medietatum variantur,fecundum fuasafcenfiones,quo niam in illa medietate zodiaci,quae efl aprincipioArietis^vsq* adfinem virginis,fempcrmaior pars orta efl de zodiaco,quam de sequinodiali, &tamen illx medietates finial pcroriuntur. Econuerfo contingit in reliqua medietate zodiaci,qu2 eft a principioLibriE,vrq; adfine Pifciu: femper .n. maior parsorraeftde^* q^uinodiali, quamde zodiaco,&: tn illx FURS illxmedietatesfimiil per oriuntur. Ortus tamen cuiufuisTigniji^u arcus zodiaci,scjualiseft occafui %- ni,feu arcus dxqaalis,&: oppofiti. Sed duae qusuispartes squales, aut %na 2odiaci,sqiiaiiterdillatia ab aliquo jam didorum pundorom squinodialiumjsqualesiiabentor TERTia. H cx didis /equitur,cjudd figna /eu ar cus zodiaci aquales,&oppo/iti,inchoati apundis acqiiiiiodialibus, nonhabetccqualcs ortus S^occafus. Ortus ite cuiufuis /igni, inaequalis cfteiufdc /igni occaiui.Ortusdeni» O qj atqjoccafus /iniul fumpti.euiu^ uis /igni,vel arcus 2odiaci,e/lxqua lis ortui &occafui /imul /umptis alterius /igni, vel arcus oppo/iti, 8i sequalis. - Sed /i ortus atc; occafushuius /phac rcE obliquae,ciim ortu atque occafu /phccrce redae, coparctur, tunc quilibet arcus zodiaci inchoati aprin* cipio Arietis, v/o; in fine Virginis, habent minores a/cenfiis in/phsera obliqua, quam in reda: econucr/b autem,quilibet arcus eclipticae in- Ichoati TAKS clioati aprincipio Librs, vfque in finem Pifcinm, maioreshabent afcefiones in iph^ra obIi(]iia,qtiam in reda.dc tanto maiores, quanto minores fiintafcenfiones alioru arcuu ab Ariete inchoantium: ita tamen, quod liat arcus i^qualiter adidis pu dis asLqiiinovdialibus inchoati, econ uerfo intelligendum cft de defcenfionibiis. Exdidis fequitur, quod quxiibet ckio ligna, feu arcus zodiaci aequales, &oppofiti ^habent afcenfiones fuas limul fumptas in fphxra obliaua,squales fuis alccfionibus limul liimptis infphxra reda,&; idem intellio-endum eft de defeenlionibus. O Ortus deniq; Scoccafus limul fum* pti cuiufiiis ligni, feu arcus zodiaci in Ohliqua. I ^ecla. JRRTIJL ^6t infphsra,’sobliqaa.;ruthi!kquj|!esortui &oocMmilimiaLfiimpiis .figai, feiJ aJGUsiriiplixra recta. ncl^itaiis t^m<knUum cutlibet/i^na s^dkct mfphiem Obliqua^dkU» r-:$udmmgfl3smm.42, -'- ; ,•..Oljfipone* . Si^na. fi- M. iJF/Jccs. ji8. '•f 25.' Jijnar» 22^ 5* ! Gemini :??n' V. ‘^tGpr- C^cer^ Sa^it» 55-19. LeOi Scorp. ^5- Virgoy 1Cibra. ^7-23. Iij Tabula