scieee Open visual document viewer

Lexicon manuale ad scriptores mediae et infimae latinitatis

Maigne d'Arnis, W. H.

Full text

LEXICON MANUALE AD SCRIPTORES MEDIAE ET INFIMAE LATINITATIS EX GLOSSARIIS. Biblioteca PixeLegis. Universidad de Sevilla. CAROL1 DUFRESNE D. DUCANG11, D. P. CARPENTARU, ADELUNGH, ET ALIORUM, IN COMPENDIUM ACCURATISSIME REDACTUM; oU RECUEIL DE MOTS DE LA BASSE LATINITÉ, DILESSÉ P OUR SERVIR A L'INTELLIGENCE DES AUTEURS, SOIT SACRÉS, SOIT PROFANES, DU MOYEN AGE, PAR w.um. maatnut wazinam. Chaque auteur avait des habitudes de vocabulaire et de style qui lui étaient propres; et ce serait renoncer á toute critique que d'accepter, comme une explication de la valeur des mots, la signification qu'un éerivain né dans un pays différent avait donnée á des formes sem- blables. (E. DU Mtnn..) PUBLIÉ PAR M. VABBÉ MIGNE, ÉD1TEUR DE LA BIBLIOTHÉQUE UNIVERSELLE PU CLERGÉ, 00 DES COCEO COMPLETO SUR CRAQUE BRANCHE DE LA SCIENCE RELICIEUSE. 0 p'. TOME L JNIQUE. 000 1 voLumE, PRIX : 12 FRANCS.  K:L-k4,445 S 'IMPRIME ET SE VEND CHEZ J -P. MIGNE, ÉDITEUB, &XIX ATELIERS CA .THOLIQUES, RUE D'AMBOISE, AU PETIT-MONTROUGE-, BARRIbRE D'ENFRR DE PARIS. 1858 < 1 t  w 's n ••• AVl-r^RTISSEMENT. I _— « Dans les villes fondáes, comme Rome, par nos aventuriers sortis de vingt patries tférentes, la langue ne peut avoir d'abord ni unité ni harmonie. Tant qu'elle n'a pas di été fixée par une longue habitado, elle reste ouverte b toutes les importations et subor- donnée á toutes les influences successives que développe 1'histoire. Les femmes étran- géres auxquelles s'unirent les premiers Romains et les populations des villes conquises qu'ils obligérent de s'agglomérer avec eux, amenérent done nécessairement de grands changements dans leur langage. Plus tard , leurs soeces militaires et l^. prépondéranco quien fut la suite attirérent é Rome tous les ambitieux et les mécontents de 'Talio, et chacun y apportait des formes particulibres de langage qui influaient insensiblement sur 1'idiome public. Cicéron, qui ne se rendait un compte exact que des chaligemenls qui s'étaient opérés sous ses yeux, disait, en parlant des contemporains do Lcnlius e.t do Publius Scipion : Recte loquebantur, sed hanc certe rern deteriorem vetustas fecit, et Ronce, et in Grcecia : confluxerunt enim et Athenas et in hanc urhem multi ingtcinate loquentes ex diversis locis. Tous les critiques reconnaissaient cette modi6eation du latin par les langue, étrangéres. Saint Isidore disait dans ses Origines : Unaguc8que gens beta Itornaneruarc cum suis opibus vitia quoque et verborum et morurn transrnisit, et l'exacl Quintilien s'exprimait en termes aussi positifs : Verba, aut Latina, aut peregrina sun.t; peregrina porro ex omnibus prope dixerirn gentibus , ul homines, instituta etiarn multa , vene- runt. 11 n'est pas memo resté dans ces généralités; il a indiqué des mots gaulois, pu- niques et espagnols, qui avaient pénélré dans la langue. « Toutes les classes n'acceptaient pos cependant ces corruptions avec la mc'rne facilité ; bient6t il s'en était formé une dont 1'habitude des grandes affaires avait rendu le gotlt plus di, q icile et la pensée plus active et plus exigeante. Elle avait insensiblement poli cel idioma grossier des premiers temps qui sentait l'ail; et effacé de son vocabulaire des archaismes qu'rnnius employáit encore dans ses vers. Alors, coi-time le dit Charisius, le latin regen dlcm se regulce iradidit et illam loquendi licentiam servituti rationis addixit. L'imítatioc passionnée du grec finit méme par lui donner une consistance et une ferrneté qui I préservaient du moins des plus brnsques et des p lus profondes altérations. Mais le peuple était resté étranger á ces doctes perfectionnements ; l'habitude élait la seule loi qu'il reconnit, et les incohérenees de sa langue la disposaient fi se grossir, sans examen, cíe taus les m otsnouveaux que les autres habitants de l'Italie inlroduisaient á Rome,etqueles vétérans y rapportaient eontinuellement des pays les plus éloignés. A vec le temps, il s'y établit done, corr,me partout, deux lanáues, l'une politique et littéraire, que des régles positives et des modeles uníversellement acceptés, retenaient dans une certaine fixité ; l'autre, beaucoul, plus donante, que les écrivains nomment scrmo ruslicus, plebeius, quolidianus, usualis el pedestris, oa puisait ce . jeune homme veterurn verborum cupidissimus, et plera.igne v oces nitnis priscos et ignotis.simas in quotidianis commeuaibusque sermonibus expro- mens, dont il est parlé dans Aulu Gelle. Des le temps de Cicóron, elle ne consistan vis s elüerrlent dans une mauvaise prononciation, que les lettrés eux-mames affectaient quel- qu efois, ;vais dans l'emploi de mots lombés en désuétude ou emprunlés á des langues étrangeres, et de formesplus réguliéres en ,^pparence, qui ne tenaienl ancun cornpte des exceptions consacrées par l'usage el 1'autorité des g r ammairiens. »—u Dans cene langue « mastique, attit un miembro del'ancienneAcadémie des i r. s criptions,»on n'atieclail nas (lo  LEXICON !IIED, ET INF11I, LAT.  1 1 t  AVEtiTiSSE11ElvT.  4 2 « metlre des inversions dans les phrases; ron ne s'astreignait point á décliner un nom sur « une déclinaison plutbt que sur une autre, et il en était de méme des verbes par rapport « aux conjugaisons; on employait toujours , les prépositions, non - seulement devant les noms « de lieu, comme nous le faisons en franois, mais on les joignait encore aux ablatifs, que « les grammairiens supposent Atre gouvernés par des verbes ou des prépositions sous- « entendues. » On disait, par exemple, impletus DE vino, libri referti DE nugís, ccetera DÉ genere hnc, caput DE apila, inler homirarsvs, etc., au lieu de impletus vino, libri referti nugis, ccetera hujus generis, caput aquiloe, inter homines, etc. On se servait des mote impotionare (ernpoisonner), cambiare (changer), menare (menor), battuere (baltre), etc., de préférence á ccux de la bonne latinité. Frien, esse et habere étaient employés comme nos auxiliaires @tre et avoir, el les pronoms ille, illa, illos, transformés en elle, ella, ellos, faisaient 1'oflice de nos articles le, la, les. « L' exislence d'un patois romain n'a besoin d'aucune preuve particuliére ; c'est une conséquence nécessaire de l'histoire de tous les idiomes. 11 suflit de comparer les pre- miers monuments litlóraires aux ouvrcges du siécle d'Auguste pour étre certain que des ditl'érences capitales séparaient la langue du peuple de celle des lettrés. On est alié jusqu'á les supposer assez profondémegt distinctes pour avoir cessó cl'étre intelligibles á qui n'en avait appris qu'une. La langue populaire semblail mema au Pogge plus vivace que l'autre; il affirmait en avoir retrouvé des mots qui n'étaient point entres dans l'italien ; mais la plupart des savants reconnaissaient que celte séparation d'un patois de la lan- gue littéraire avait été l'origine et lo commencement de la formation des idiornes vul- gaires.» 11. L'introcíuclion des soldats étrangers dans les arrnées romaines, á la faveur des guerres civiles, viril introduire une quantité prodigieuse dz mots nouveaux dans 1'idiome populaire, et y fjt adnnettre en mérne temps des tournures insolites, de grossiers barba- rismes, toutes choses qui ne tardérent pas á réagir violemment sur la langue des classes éclairées. La corruption devint méttre si prompte que, du Lemps de Quintilien, taus pene mutatus (erat) sermo. A défaut de l'arrivée des étrangers a Romo, la propagaban de Ia langue latine aurait d'ailleurs sutil pour l'altérer. Les Romains s'étant fait de leur langue' un moyen d'unité et de force, 1'imposc'rent aux nations vaincues; mais, comme on 1' a remarqué plus d'une fois, un peuple n'abandonne un idiome pour en adopter un autre, qu'en opérant en quel- que sorbe une espéce de compromis tacite entre les deux idiomes , qu'en conservant dans l'un, sous une 'orine plus ou mojas dénaturée, des mots, des tournures, dos flexions do 1'autre. C'est en effet ce qui arriva: le latin, une fois rópandu dans les provinces, y éprouva des corruptions considerables el d'autant plus profondes que l'élude journaliére des bons écrivains ne pouvait pas en arréter, ou du mofas en modérer les effets. Le mal était déjá grand du lernps de Cicéron, qui reconnait une physionomie tonto particuliére á la lángué latirte que l'on parlan en Espagne. 11 était á son comble la l'époque de saint Jérdme, qui déclare ne pouvoir répondre de i'ignorance de ses copistes. Ces altérations n'obéissaient é aucune regle ; chacun bariolait son langage comino il I'entendait, imagi- nan les formes les plus bizarres, les barbarismes les plus étranges. A fa langue de la ville éternellc avait succérló une !irrigue firmante, sans principes arrétós, donnant droil de cité á (oírte acquisitiou nouvelle, indépendante dans ses ailures, et faisant fi des entraves imposées par les grammairjens. « Selon les convenances du mornent, chacun empruntait it d'autres idiomes des mots dont il déguisait á peine l'origine étranaére par une ter- minaiso t l;.tine- Des différences de jour en jour plus profondes ne tardérent pas á carac- tériser la bague de cheque province. Elle s'éloignait davantage du lalin lá oá les barbares éta.ient plus rapprochés de la population romaine par leurs mceurs, leurs croyances et leur influence dans ]e.pays. Des circonstances purement locales, qui agissaier,t chacune cl'une tüani . óre ditTérente, moditjaient méme la naturu des corruptions. L'empire de I'lialritude est si ouissant sUr le langage que les altérialions dépendaient en grande partie LEYICON MEDÍtE ÉT I VFI 14tE Í.ATiN1TATTS.  4 á des sons dont 1'orerlle était le plus souvent frappée, et Pon prenait naturellement dans idiornes les plus voísins les néologismes dont on avait besoin pour rendre des idées les nouvelles suppléer á une connaissance imparfaite du latin. Des variantes do pronon- ciation et de vocabulaire s'introduisiren t dono h la longue dans les ves les plus voisines, m @me en Italie oá la langue dut se conserver plus pure que dans les provinces éloignées de toutes les traditions du bon langage. 7 Ces différences porlaient sur les mots et sur les formes grammalicales; elles constituérent, quand elles ourent se s,ystématiser, le germe des idiowes néo-latins. Ii ne faut pas ensuite oublier que, ainsi que nous 1'avons déjá dit, la formation d e s mots nouveaux et des r;'gles syntaxíques nouvelles était livrée aux mille caprices des écrivains qui puisaient de préférence dans tel ou tel idiome, grec, saxon, franc, arabe, etc., selon leur patrio ou leur inspiration da motnent. Le sens des vocablos n'était m @me pas arrété d'une maniére positivo; corlan» l'a fort bien dit M. E. Duméril, chaguo auteur avait des habitudes de vocabulaire et de style qui lui étaient propres, et ce serait renonce; á toute critique que d'accepter comme une explication de la valeur des mots, la signiti- cation qu'un ér_rivain né dans u n pays différent avait donnée á des formes semblables. L'époque otl vivait un écrivain n'influait pas moins sur sa langue, continuo le m@me critique. Avec l e temps, le dépérissement des études devint plus complet, les souvenirs classiques s'ef1'acérent davantage, et les mots s'écartérent plus capricieusement de leur valeur primitive. II n'est peut-étre pas un seul mol exprirnant une idée ou un usage technique qui n'ait regu quelque altération, et cette altéralion, tardive dans certains pays, a été, au contraire tres- hative dans d'autres. (.luelques exemples donneront une idee de ces changements de signitication. Teniplum, sous les mérovingiens, n'était gnére employé pour désigner un édifice saeré , ón se servait ordinairement des mots basilica, ecciesia. la m @me époque, rnonasterium et cca'nobiurn signif3aient une énlise, mt1me une église cathédrale; un monastére s'appelait casa Dei, et on donnai.t souvent, a partírdu vtr`siécl,;, le nom de capella á une église paroissiale. Le mot prioratus n'a paru qu'au xr` siécle ; on se servait auparavant des rnots celta, cellula, y nonasterium, ubbaliola. Sophista, qu'Aulu- Gelle regardait comme un titre d'honneur , prit une acception défavora p le aprés le rx` siécle. Barbarus signifia tour á tour étranger, non romain, paien, grossier et cruel. Romana lingua, qui voulait diro primitivement la pure latinicé, frn%t par ríe plus étre qu'uu latin corrornpu; honor servit á nommer un fief noble; caslrum, une ville fortifiée; pagus, une ville et sa bantieue ; exemptum, une terre défrichée ; patrocinia, des reliques de sait7ts; patria, une famille ; nutritus, un enfant naturel, etc. I1I. Tant que le latin fut une langue généralement connue, l'usage suffit toujours pour tenir au courant de ses varialions ; quand il perdit de sa popularité, on fut obligé de les expliquer par des notes placees dans les manuscrits , aux endroits les plus obscurs. Enfin, lorsque 1'ignorance fut á yeti prés complete, il devint titile de dresser des listes des formes insolites, des recueils des altérations les plus dil'Gciles comprendre ; alors se formérent des giossaires, se rlresserent des dictionnaires. Ru- sieurs de ces travaux sont parvenus jusqu'it nous ; quelques-uns merne ont été publiés; d'autres, en plus grand nombre, gisent encore dans la poussiére des bibliothe?ques. Au xvr • siécle, quand 1'Europe savante, n'ayant plus rien á demander a 1'antiquité paienne, se jeta sur I'histoire nationale, les érudits comprirent tout de suite que les progrr?s seraient impossibles dans les nouvelles études ; que les instruments des vieux áges s e - raient lettre morte, si des livres spéciaux ne venaient en expliquer le rnys'térieux idiome ; on se mit done á 1'oeuvre, mais ce ne fut qu'au siécle suivant que parurent les premier., résultats de la philologie des vieueages. Spelmann publia en 1626 la premiére psartie da son Glossaire, qui ne fut terminé qu'en 166'1. Quatorze ans aprés, en 1678, notre mortel du Cangc fit parattre en 3 volnmes in-fol. le livre qui a imanortalisé son p oni, le eé le b re Gtossarium ad seriptores medice et ínfimce Latinitatis. Mais ce livre n'était pos seulement u t , dictionnaire des mots latins corromhus, c'était une vérilal,le encyclnpéilit+ du rnoyen a á;e,dont les proportions, déjá considh,rabies, le devinrenl bien davanlago lur±- 15  AVE13TlSSEMENT.  {g que, par les soins des savants religieus D. Nicolas Toustain, D. Lepelletier, D. A1aur d'Antine et D. Carpentier, parul, de 1733 á 1766, la grande édition bénédictine en 10 vol, in-fol. Cette édítion a été reproduite, avec des améliorations, par un éditeur moderna ; niais la nouvelle édition, corome l'ancienne, doit a son prix elevé de n'@tre accessible qu'á quelques priviiégiés. Les travailleurs peu favorisés de la fortune attendent un die- tionnaire des termes des bas siécles, assez complot pour faciliter 1'intelligence des écrits de ces temps reculés, et en m @me temps, d'une valeur commerciale assez modesta pour n'étre inabordable á personne. Ce dictionnaire, nous l'offrons aujourd'hui ; reroplira–t-il réellement I'objet pour lequel nous l'avons composé 2 Ceu g a qui nous le destinons en jugeront. Pourra -t -il tenir lieu du grand Glossaire? évidemment non. Le colossal travait de du Cange sera toujours indispensable toutes les fois qu'on voudra faire des études approfondies sur le moyen áge. Quelques mots rnaintenant sur le plan que nous avons suivi. Nous n'avons admis que les mots certains ; tout vocable qui nous a paru venir d'une mauvaise lecture a été re– tranché. Nous avons également supprimé les formes ortbographiques de bous les mots faciles á reconna4tre malgré leur altération. Nous n'avons pas été plus indulgent pour les termes languedociens, espagnois, ita]iens, etc., dgnnés par les continuateurs de da Cange pour des mots latins, á mojos qu'ils ne se trouvent dans les Vies des saints, auquel cas nous avons cru devoir les maintenir. Enfin, nous avons élagué certains mots qua– lifiés noms communs et qui sont véritablement des noms propres de villages, de riviéres, de ruisseaux, etc. D'un autre c4té, nous avons introduit un grand nombre de mots pris dans les ouvrages des écrivains ecclésiastiques, et dans plusieurs glossaires inédits dont nous avons cid la communication á la bienveillance d'un anclen fonctionnaire du gouvernement. Ensuite, a chaque mot, nous avons, autant que possible, ajouté la signi- fication franyaise et le termo correspondant dans l'idiome dont il •est originaire. Sous ce dernier rapport, nous avons, pour la philologie du droit, de vifs rennerc%ments á adresser á M. J. de Vaud..., un des plus savants urisconsultes de l'ancien barrean de Bor- dea ux. 7", INDEX EXPLICATIN" DES ABREVIA'I:lU1NS. INDEX EXPLICATI F DES PRINCIPALES ABREVIATIONS. 18 It A. Anno. ABR. Abbas, abhatia. nnB. CO NCIí. Abbatia Conchensis in Rulhenis. ACn. sPIC. Acherii Spicilegium. ACT. Acta. ADAMN. AdanlnllS. /CG. AUR. VAL. 1Egidius Aura! Vallis monachus. AGNEL. Agnellus. AGUB. Agobardus. AIM. AunorllUS. ALR. AQ. Albertus Aquensís. ALC. Alcuinus. AMPL. COLL. Amplissima collectio. ANAST. Anastasius Bibliotbecarius. AND. Andegavensis. ANG. Angeriaceusis. ANGL. A ► lalia, An;licus. ANN. PR:EM. Anuales Pr ^ monstratenses. AP. Apud. ARAT. Aralor. mur. Arnior'lca. ARN. Arnobius. A. ss. Acta Sanctorum a Bollando edita. A. ss. BEN. Acta SanctorunJ ordinis S. Bene- dicti. AUREL. Aureliensis. AUREL1AN. Auretianensis. Aus. Ausonius. AV' EN. Avenio. BALD. DOL. Baldricus Dolensis. BAL. Mtsc. Baluzii Miscellanea. BAR. Baronius. E. DE BREVD. Bernardus de Breydenhach. BENEn. Beneharneusis. rusa. MON. Bernardus monachus. BESL. Beslius. B1BL. Biblia. BBIVAT. Brivatensis. BRUS. Brussel. BUS. Buschius. CAD. Cadurcensis. CiER. ROL. Ca;remooiale Romanum. cn,s. Cansarius. cAM. Cameracensis. CAM. COM. PAR. Cantera compulorum Parisiensis. CAL. PER. Camillus Pcregriuus. CAN. RIB. • Canones Hibernici. CAP. (,apituiarium. LAR. Carolus. cAn. c. Carolus Calvus. CAE. M. Carolus Magnus. CARTII. CarthaginietlslS. CENO. Cenclus. cu. Charra. CudRTUt. Chartttlarium. c1llt. MET. EPC. C hrodegandus Metensis episcopus. COL. Chronicotl. cL. mnu. Claudianus Mamertus. CLEM. Clemens. COD. CAN. Codex canonum. con. JusT. Codex Justiniani. can. TD. Codex Theodosii. Com. CunlitdLR S , comes. CON. Conradus. CON C. Concilium, concilia. CONC, R1SP• Conciliorum llispaniae corpus. com. Consut, cousules. CONST. t.011StitU110. CDNST• CARII. Constitutiones Carmelitarum. CONSUET. Consuetudo, consuetudines. coRN. IiEMP. Cornelius Kempius. D. CRRVS. D. Chry.sostomus. Dlc. Digestorum hbri. DIEM. Ditmarus. Du BOUL. Du Boulay. (Historia Universitutis Dar1- sieusis.) DUEL. Duellius. EBR. BET. Ebrardus Betbuniensis. ECCL. Ecclesia. ECCL. CONST. Ecclesia Constantiensis ELMB. Elmltan. (Hist. llenrici V.) ERIC. UPS. Ericus Upsalensis. EUCB. Eucherius. EUGEN. Eugenius. EXON. Exoniensis. FELIB. Felibiarius. F1DEIr. Fidemiensis. FISCAN. FiscAnensis. FLET. Fleta. FLOD. Flodoardu5. FLOR. Floriacensis. FORB. ANDEG. Formula Andegavenses. FOR. ARAG. Fora Aragonica. FOR!11. BAR. Formulan Baluzianx. FoRT. Yenantius Fortunatus. FORTES. Fortescatus.(De Laude legunl Anglire_) FRtD. Fridericus lI inlperator. (Lib. De renationé., G. Can. Gallia Christiaua. GAL. Gallice, Gallis, Gallos. GALF. n1oN. Galfridus ltlouetnuthensis. GEST. Gesta. GR. Glossarium. GoLD. Goldastus. GREG. M. S. Gregorius Magnus. GREG. TUR. Gregorius Turonensís. GUIB. Guibertus. BAR. Hariulphus. u. EPISC. AuTIS. Historia episcoporum Autisiodo- rensiunl. u. DE ENVG. Henricus de KnyDhton. IIILD. Hildebertus. BINCM. Hincmarus. B1YP. Hispanis. B. snsiD. Historia Sandionysii. HUNO. llunaaria. 1NN• InllOcentiUS. INSC. Inscriptio. 1NT. Interpres.  _ ]NV. Inventarium. IRM. lrmino abbas. ISID. Isidorus. ITAL. Italis, Italos. ITIN. Itinerarium. 'IAC. DE VITR. Jacobus de Vitriaco. J. DE J. Joannes de !anua. JOAN. Jo annes. JOAN. SAR. Joannes Sarisberiensis. L. Lex. LAME. . L ABD acta . L ntius an+bert . us Ardensis LACT. LAURISB. Laurishamcusis. L . B Aiw. Les Bavarioruln. LEG. Leges. L EVt. Leuiovicensis. L. n. 1 REG. ANGL.Leges llenríci I regis :11iglorum. LID. 1fIR. Líber nliraculorllm- LIB. NIG. senC. Liber lliaer Scaccarii. LING. LillgoilellSÍs. 1NDEY EXPLICATIF LES ABREVIATIO NS. 1? L. Loac„ Le:: Longobardorum. L110. Y. ERIT L0hi11f:111 Historia Britannia). L R;v. Leo RipuariOruDl. L. SAL. Lex Salica. t.ee. Limos. ..cc. cm.. Lucifer Calaritanus. Lun. Luihewig. Ludovicus. L. ►► -1s. Lex \Visigothorum. ml:1n. i\lablllollitis. NAD. illadox. (Forniula' A)ullica:.) »LAR. FOR. !Ilarculfi Formula. MART. AMPL. COL. Martenii Amplissima collectio. MAT. PAR. 11fatUlaeuó París. +.AUR. MallriliiaQensis. miEisT. Meisterlinus. »Un. SCOT. Michael Seotus. miss. GoT. Missale Gothicum. mloN. ANGL. Monaslicon Anglicum. »ION. VAL. SAR. Monachus Yallis Sarnai. miORIG. Morigniacensis. mIUR. Muratori. N c. UPT. 1Vicolaus Uptonus. uBIT. Obituariam. occ. Oceitallia. Illis. OCseilus. or.. Olí m. OL. ai: ► 1L. OliV@r1lIS Maillardus. oRD. REO. FR. Ordinantix rl:gum Francorum. ORD. ViT. Ordericus Vilalis. OTT. ROR, Otto Mor e na. PAP. Papias. PASC. FM). Paschasius Radbertus. PASS. Passirn. PET. DAU. Petrus Damianus. PET. DE CRESC. Petrus de Crescentiis. f4T. DE VIN. Petrus de Vineis. PET. VEN. Petrus Venerabilis. PEZ. Pezius Bernardus. (Anecdota, ele,) PiCT. Pictaviensis. PiBbl. ABB, Pirminius abbas. PUENIT. PCL'nitel)tiale. PRIOR. Prioratus. PRIOR. DE PÁR. Prioratus de Paredo. PRisC. Prisci2nus. PRUD. PrudentiUS. RAB. MAUI. Rabanus Maurus. nAD. DE UENG. R;Idulphus de Hengham. RAD. DIC. Radulphus (PI Diceto. WAD. GL. Radulphus Gtabertus. RAP. DE CAR. Raphanus de Caresinis. REO. Regesluin, Regosta. REG. lIí:1G. Regula Magistri. EEG. TESIPL. Regula 1'euiplariorum. EEG. VIS. OD. ltegeSlutn ► isitatio Odonis Rotho- magensis archiepiscopi. nto. Rigordus. noL. Rolandiuus. ROTn. Rothonensis. RUsT. Rusticus Helpidius. BTM. Rynter. sAL. Sanca. SALV. Salvianus. 20 3. AMOR. S. Ambrosius. s. AUG. S. Auguslinus. S. AVIT. S. Avitus. S. BERN. S. Bernardos. S. BERT. S. Bertinus. S. BON. S. Bonifacius. S. COL. S. C011ttnballus. s. CVPR. S. Cyprianus. s. EUL. S. Eulogius. S. FLOR. S. Florentius. S. nIEli. S. Ilieronymus. s. uIL. S. Hilarius. s. utEN. S. lrenxus. s. MART. S. Biartialis. s. PAULIN. S. Paulinus. S.. RE-Al. ¡LES. S. Remigius Remensis. S. SERG. S. Sergius. S. Tlt. S. Tbemas. S. VANO. S. vandregesilius. s. VED. ATR. S. Vedastus Atrebatensis. s. VICT. S. Victor. S. V1NC. CEN. S. Vincentius CenolnanensiS. slLV. GIR. Sivester Giraldus. ST. AREL. Statuta Arelatum. ST. AST. Statuta civilatls Aslellsis. ST. AVEL. Slatuta AVCII;e. ST. AVEN. Statula AVeniollis. sT: com. VEN. Statuta comítatus Venaissini. ST. DALPH. Statuta Dalphinaha. ST. GEN. Statuta Genuensia. ST. 71rED. Statuta Mediolanensia. SS. ORD. DE SEMP. Statuta ordinis de SempringbaLt ST. PLAC. Slatuta Placentix. ST. RIP. Statuta Riperiae. ST. SAL. Staluta Saluciarum. ST. SAON. Statuta Saonae. ST. SCOT. Statuta Seotica. sT. s. cL. Statuta S. Claudii. sr. SIN. Statuta synodalia. ST. VEN. Statuta Venetorum. STEPII. DE INV. Stephanus de Investura. TAB. TahUl3rlU[ll. TaD. TALEMUND. Tabularium Talemundt. TH. OTT. Th. Otterbourne. THWROC. TliwrocLltls. TRAD. FULD. Traditiones Fuldenses. TuD. Tudebodus. TUL. Tullensis. TUTEL. Tutelensis. UGU. Ugltellus. UGUT. Ugutio. UNIV. Ullrversitas. US. ORD. CiST. Usus ordinis Ciisterciensis. VEN. Venaissinus. vos. Vosiensis. ;w. Willelmus. w. BRIT. Willelmus Bríto. w. p uco. W. Dugdalus. ( Antiquilates -proaincicé {V arwicensis.) w. mata". Willelmus 141almesburiensis. sv. TrE. Willelmus Tyrius. WAL. sTBAB. Walafridus Strabo. LEXICON MANUALE AD SCRIPTORES MEDIE ET INFINI]F LATINITATIS, OU IJICTIONNAIRE ABRËGË Des termes usités dans les Monuments éerits ET PARTIGULILRE1VfEA "T DANS LES ÉCRIVAINS ECCLÉSIASTIQUES DU MOYEN AGE. Ghaque auteur avait des habitudes de vocabulaire et de style qui lui étaient propres, et ce serait renoncer b toute critique que d'accepter comme une esptication de la valeur des mots la signification qu'un ecrrvain né dans un pays différent, avait donnée á des formes sem-- blables. (E. LU â IÉ111L.) A. — Prima Hilera alphabeti. — Quibus- dam 500 designat. Sí recta linea superad- datur 5000 significat. --In superscriptione cantilenae, ut altius elevetur admonet; en- jus usus litterae Petrus Roinanus, Caroli 111agni tempore, auctor est. — A, prima ¡R- iera vocis Graecae üoeec)rq , cornminatio. Qua littera glossarum Scriptura sacrw scriptores lectorem praemonere solebant, prophetiam esse duntaxat comminatoriam. Sic i n plu- ri,bus codicibus , manuscriptis prioribus- que eorum editionibus ad c. xxxvnr lsaiae ante verba : Dispone domui luce, etc.; et Jonae, e. líl : Adhuc quadraginta dies, etc., litlera A pra 3 ponitur. — In veteribus instrumen- tis tlraesertim saeculi xrl, A. saepissime po- nitur pro E ante M tinalem : lalern, qua- lAm, realAm, quia tunc temporis sic pronun- tiare consueveraut. A et AB, — praepositiones, ut jam apud antiquiores aliquot ante adverbia occurrunt passim : A peregre, AB bitas, AB foras; sic i q rnedii et scriptoribus maxime abundara : A longe, pro longe; A diu, pro duduna ; A [oras et A foris, pro extrinsecus, fDrivLsecus; AB heri, pro heslernuS; A retro, re üqaum debitce pecuniu, unde et å retro esse r eliquari, Galileo élre religrsutaire, de- roar un reste de cornpte. AA. --Q u oclammpd0 ponitur a rOcellti0ris Latii scriptoribus, ul longum A significaretrx ad pronuntiandutn : AAIa, pro Ala. lusr:- quenti tempore, aspiralionem inseruerunt, ut aIIala, pro Ala. AAGIATUS. — Egressus an nos aliente tu- telm; majeza, qui a l'4ge; ol. aagié, aagé, aaigié, etc. AAISIi:NTIA. — Idem q. AISADITIA. AAISITUS. Vid. AISATUS. AALAGIA.—Agri villarum viciniores ; ter- res,chautps situés aux abords des lieux ltabités. AAi11UND. -- Idem q. Aair;Nn. AASAMENTUAI. — Ideal q. AISanIr;KTUU. ÁASANTIA. —Idean q. AISA\TIA. AASENTIA. — liad. notionc. AATIA. — Vid. ATIA. áAT1LUS.-1111esus, uil damni passus ; qui n'a pas sou/fert, non endonrnragé, sain et sau/'. ABA. — Idem quod Hora. ABA.—Latinis est, quod Graecis . 9Eee, cooi- pellatio scilicet, qua apud veteres honoris causa, junior seniorem fratreru affari con- sueverat. Sic junior seniorem aut paren- ten] voce «rTa aut únaa soror sororern vocm «r. T a, compellahat. Est auteru aba vox Syria- c:e orlgrnrs ab ft3rt, dilexit, undC rr n l, pacer, quorum utraque ab Hebrreorum iiZ %: , voluil, dtlexit,. et ^^t pater, repeluulur. AB ABT1SMtJM, A6A1'TISTLI I . — ( ' A p. el. V5  AI3:1  LEXICON  A13A  uI  ;?«s([m, mergo.) Inslrnn^e nlum chirurgi-  gnalis pro pecunia debita, vendilione aut ;rm  perfora ad nclau^ laesr capr lrs calvariam, pernrutatrone eavenda et firmanda ; garantie, erebella ; trépan. • ce qui garantit une chose, ce qui la rend súre. r AB ACINAB E • — Oculis privare, exe^- —Dar pracsertirv per ferrum candens, autn o u er, r donner en gage, mctlre ena e obligare; hr en- o- pelvinr ferream vel rerearn (quam Gallí yo- gager,  9 9,  gage, JP cant bassin, uude vocis etymol.) oculis ex-  tltéquer: cti;cand i s objeetam; aveugler; ol. abaciner.  ABANDONUM. — Ead. notione.  ABACINUS. — Italis sububscurr.rs, opa-  ABANDUM. — Ead. nolione.  c,us; obscur, ténébreux, noir. (De co dicitur  ABANDUNNARE.— Ut ABANDONNArIE. quod non clarus apparet.)  AUANIi:C. — Cingulum sacerdotale. «Alia- ABACISTA. -- Qui abaco operan] dat, ra- nec cingulum sacerdotale rotundurn, pole-  tiocinator, suppulator; calculateur, arith-  mita arte, ex coceo, purpura, jacintboque ntéticien; ol. abaciste.  contextura ; ita ut llores atque gen.rmae in eo  AIIACOT. — Pileus augustalis regar')  esse viderentur distinetae. » (Gloss. vet.) Anglurnm coronis rluabus insignitus; cha  ABANES. — Ead. nolione. peau roljal des rois d'Angleterre.  ABANGUA. — UL ARENGA.  ABACTOB. — Pro exactore sen publi-  ABANNATIO. — (Ab ab et annus.) An-  cano. — Fur junreutorun el pecoruur, abi-  nuum exsilium propter voluntariam );  caedem gens; ravisseur, voleur de bétail (il le vole  commissam; exil d'un an enticr qu'onra.i con-mis ni en  clrassant ol. abacteur, saít subir d celui qui avait con-mis un c ABACUS. — Prmter 'lotos significatus involontaire; ol. abannatian.  (eonrptoir, damier, bu /fet de service , table  ABANTE. — E conspectu ; de devant les carrée servant, dans les festins, d déposer les yeux.  po(s et les y erres, table de Pg(hagore; ol.  AI3AP'I'ISTUM. — Ut ABABT1s141GM. abacie, abace, abacon), sumitur• etram pro ' ABARCA. — Hispanis quoddam ealcea- uritl a netica ipsa, quia arithmetici in aboco, menti genus, ex caprina seu boaria pelle, vel incisa pulvere conspersa numerorurn saepissime ex funibus confectum, ad espera  notas delineabant. «Gerbertum (archiepisco-  et montosa loca peragranda babile et aptum,  pum) Re p iensen] a Saracenis Hispanis didi-  prohtereaque pastoribus ac rusticanis houri- cisseastrologiam, abacum, caeterasqueartes.» nibus in montanis ipsis valde cornmune ; (dVilelm. Malmesb.) Hinc libri signati per chaussure ou sandale de carde. Hisp. alpar- abacum sunt codices notis numericis per gatas, singulas paginas signati.  ABARCENU111. — Pro ABARTENUM. A3ADAGIU111. — Compotatio seu come- ^^ ABARNARE. — Rem clam el occulte ge-  stio. « Beuvragia, cou^estiones, pastus,  slarn l:rrobationibus judicialiter manifestare ; •l^olaliones seu abadagia, exiacre quasi ex  fa i ,.e preuve jur i d i que d'u^a fait secret et oc- dcbito non fornridans.» (Conc. Tarrae')  cufte. « Si horno furtivum aliquid in domo  ABADIA. — Vox Hispanicae oribinis qua  sua occu ll aver i t  ita luerit abarnatus, re-  non abbatia ¡nodo, sed et praedía etiam ho-  ctum est ut indo habeat quod quaesivit. u  noratiora signiticantur • eadern signiticatione  (Leg. Kan. reg. Angl.) qua honor sumitur. Vid. HONOR. ABADILIS. — Abbaliali dignitati con-  ABARRARE. — Pretio conducere ; louer, gruus, decens.  prendre d su solde, d loyer. « Annulo suo sub- ABADIR. — Lapis species ; espéce de arrhavit me dominus. » (S. Agn. Off.) pierre.  ABARTENUIÜ. -- Inhonestum; honteux, ABALIUD. — Quod ab alio pender, infe-  méprisable, déshonné'te, luid. rius; ce qui dépend de quelqu'un ou de quel-  ABARTIA. — Insatiabilitas ; insatiabilité,  que chose, qui est au-dessous. « Quanquarn  gloutonnerie. et alias confiternini istud, si guando 'filos  ABAS. — Bardus, hebes ; lourd, sot, béte,' (deos) supplieio Postro videmuri ulcisci ;  stupide. — Epilepsia ; mal caduc , épilepsie.  abaliud a majore defenditur; pudeat igilur  ABASA. — Intima domus , quasi sine deos ab homine defendi. »  base ; maison peu solide. (Isid.) Alibi, domas ABAMURUS. — Murus muro additus ; abusa, id est aliis aediticiis separata, quasi  mur bdti laléralenrent cl un autre pour le  lepu • osorum ; maison isolée, solitaire. soutenir et le Tora ftcr, contre -mur.  ABASCANTUS.— Infascinabilís, in quem AB ANDONNAMENTU>11. — Proclamado nihil valent quaevis fascina ; qui ne peut Etre seu licentia; proclamation ou perntission;  fasciné. Abascantos nurnerat Tertullianus  ol. abandonnement. « Nullus I'rutest neo ¿tu-  lnter eos, apud quos qumstionem habendarn, det ven ari••• nisi per curiam abandonna_ curn quis de hac vita egrederetur somnia- ancntum et licentia data. »(A.•1379.)  bar:t Valenliniani.  ABANDONNARE. — Publico banno edi-  ABASSARE. — Demitlere, minuere; cas- cer.e, permitiere aut vetare; proclamcr d son  ser, abattre, détruire.  de trompe, permetlre, défenclre. « PrtediCtum  ABASTARDARE. — Bastardum, seu no- nemas 7n defensum ponere ve: abandonnare thum aut illegitimum pronuntiare.; déclarer .nrihi non Hect. » (Cluirtul. Arten<ar.)  -bdlrrrd; ol. abastar.der. AB.ANDONNIUII.— Res arbítri ocujusque  ABASTHA. — Folia vitis ; feuilles de vi- exposita, prt.esertim de bonis mobilitius vol  gne. (Vet. Gl.) iurmobilibus in pignus seu cautioiicm assi-  ADATARE. — Prt;sternere, de- • jicere; faia•, A'i  A1313  MEDIA, ET INFIAIIE LATINITATIS.  A1.21  26 tonrber, détacher. « Si quis nominen de barco  plebis sibi commissae, ita lamen ut si rector abbattiderit.» (LexSal.)— Lign^ S uccidere; Intervestes eligat, si sunt purpuralrr, eas coupe,r du bois. « Si abquis aliquem inve- fueres defuncti d are nrinimo teneatur. Hi- nerrtrn nemoribus suisabatantem,»(A.1228.) spanis jus iltud interdum id est quod alrud Virl. ATTeONCARr4, — Pretio diminuere ; di-  Belgas jus melioris catalli, aut hcereoti apucl ^ninracr de valeur; ol. abattre. En style m oné-  Anglos , etc. lnterdun^ etiat5'^ abbadia , l^o- laire « Si tempere solutionis l^aec moneta  nilur pro crbbatia, q. vid. 'slel^ r oriensis fuerit abatuda seu deterio- ABBANUM. — Baculus abbani; bacu- rata ^ »{ A. 1209.)— Abatare se", bona de: ]us ad coronalionem reglan ltaliae ac!hiberi cOquer e, mensarras rationes mala fide cre- sotitus. Forte baculus pastoralis archipre- ditorihus renuntiare; frauder ses créanciers sbyteri íl^lodoetiensis qui in ~duro tridentis consnmcrnt son bien,.  elab,ratus exhibetur ín cuarta a. 1530. e n ABATERE. -- Ead. notione.  (Mur,) ABATIS.—^'el potiu g a Ualis; qui prmest . ABBARRAI`zF..—Viam obsepire, interclu- bato. Vid. BATUS• — Mensura frumentaria ; der e, el meta phorice, decipere, faUere; bar- mesure de capacité pour les gra ¡r  ins. .4brrlis rer , intercepter le chern^in , empécher l'ac- avence, avena neeessaria eiluo; rution d'a- lion d'z cne claosa commencée, tronaper; ol. voine pour un cheval,  abarrer. r, Si vero fuerit barrus, qui aliquern voi ABATRAN. — Do rei pretio detral rece; barraverit ín conaltrunitate Riperi^, ven- dépaécier. « Quod avera ctvium (Corraterii)  deudo dotose aes, pro curo, val genlrnas, non vitificabunt neo ubalran, ut praeferant  seu jocalia falsa, vel alío quovis modo ab- avera extr • aneorum.» (St. lV'1ass.) — Significat  barrando, » etc. (Sial. crim. Itiper.) etiarn abatare. Vid. lranc vocern.  ABRAS. — Vox Syriaca, qua; palrein so- ABATUA. --- 1V`fonetae mitiutioris species nat. Passimque ahsque s scriptum reperi- videtnr, eadem forte quacinfra ahenga. « Cum tur, tali modo abba. Abbates dicti sunl. controversia eral... super decem denariis  Latinis etGrcecis scriptoribus universi:n rim- el una abatua de censo, » etc.  nachi omnes, praesertim senio ac vitae san- ABAUCTOR.— Pro ABACTOR.  etitate venerandi, qua notione Patres iidenr ABAUC'IUS. — Pro ABACTUS.  nunc appellantur, «Cum tanta pluralitas ee- A.BAUDIRE. — Exaudire; écouter, enten- ruin sil, ita ut mille abbates sub u n o archi- dre. « Quidem el ego ingo episcopus vos, mandrita esse reperiantur.» (Regul. San. Co- rnil supra jugales abaudivi , el recte petitio- lumb.) — Prmfectus monasterr: ; qua notione nes vestras intellexi. » (A. 1033.)— Conterrl- vox nolissima. Hinc : Abbas cardinalis (abbé nere, non audire ; mépríser, dédaígner. « Re- cardinal), cui indultum est nomen e t trrrvr- spuo et hlasphemo opera manuum horoi- legium car • drnalis; abbas irr. capite ( abbé en num , fino abuudio qui ejus modi errorum chef, 'abbé en litre), ut habet charta Gurl- pestihus seipsos tradere contendunt.»(A. SS.)  lelrni episcopi .Treconensis (de Tréguier) ; Vid. OBAUDIO.  abbas comes (corte abbé), abbas irreligiosas, ABAUTOR1ZA8E. — Ab anetoritate rece- abbas laicas et abbas scecularis ( abbé sécac- rlere, jurisdictionem declinare ; ne pas re- lier), abbas miles (abbé chcvalier), abbas corn- connaitre, décliner une autorité, une juridic- mendatarius ( abbé commendataire), comes tion.  seu nobilis laicus cui data eral a regibus ABAZOLARE. — Fustihus seu glebas ja- abbatia et ecclesia jure beneficii. (Vid. An- clando fructus ex arboribus dejicere; ab ltal.  BACO_!(ES et Co3rnIENDATARrUS.) Abbates epi- zolla, gl e ba, sea a bazol,aar, vectis, seu ba- scopi, dicti olim in Sicilia, Calance el 11Iontis culus, cui transverso canistrum imponunt; Itegalis abbates, quia cum a reglas Siculis [aire tomber les fruits des arbres á coups de exslructa essent jis in locis monasteria, eo- btdon ou en langant des mottes de ter ,,, . « Itera rum abbates postmodum a Pontificibus epi- rtuae coeperit, vel excusser•it , abazolaverit,  scopi creati fuere, eorumque ec,clesi<e catbe- vel exportaverit de alienís possessionibus  drales f'acta). Abbates exempli, jur•iSdictionci vel arboribus nuces, castarteas, » etc. (A.  episcopi seu ordinarii et nudo a Romana )  Sede pendentes, ex speciali privilegio ; ab- ABRA. _ p ater, Vid. infra ABBAS.  bés indépendanls de l'ordinccire et rcleaa»t ABBAC 0IIITES, ARBICOMITES. — Co- directement du Saint-Siége. Abbutes naítrati mites ac nobites laici quibus datae erant a (abbés mitrés), quibus episcopalia orna- regibus abbatia et ecclesiae jure beneGcii, menta, id est. mitran), sandalia , cbirote- seu, ut aiunt, in commendaan; abbés corntes, cas ae annulum deferendi a pontificibus in- abbés séculiers ubbés chevaliers abbés cona- d  ru ide j ura indulta sunt. Abbas regalis. (Vide me ndataires, abbés era conrmende^ Par o r w- Monasterio regalía, verbo MONASTEIt(U:rr. ) sition h ce s abbfs lai ues on a> >elait l le s Abbas- secundarias (abbé en second), d ur ebbós rGguliers abbates ver i et leyitirni. —vices agit abbatis priu^ttrii. Dictus sw(rrssiulo Alrbates qui simul erant comites; abbés ré- prior (prieur). — Praefectus cUjU3 vis socir- fjnliers, qui, par leur naissance ou atare-  tatis, ad coleudam pietatew et divini nuu^i- rnent, élaient revétrrs de la dignité comtale,  nis cultual) erectae. Sic i q Capital. Caroli AI;R At)AL1S. —  ABAnrr(s,  ^Uagni et alibi oeeurrunt abbales cano nico- A ItRAllIA.  Jusd capiendi e  efuneti  ruin, nen^rl>e regulariuur, el abbates canor+ici, Parocl,iani bonis n^robilibu s id r uou nra^ • 'is  c uil.ius o¡rponuntur aGlirrles nronr:citorrr»,. t^tar;uerit.  C on - r t^el i t rrutern  ^^roc hiarñm  Áb bcrs c.o n (^ralri.r s. Y2 • o++is (abbé de la con- i ccturiLus at ud 1-Iist^anos et úlios in res  ¡) • érie de Saint-Yves), r u t abatur t riwus iu- lr : n 1 i7 ter praepositos fraternitalis seu soctetatis errcta? in capella s. Vvonis Parisüs, via Ja- r,obea.---Abbates interdum dieli uquos cura- . tos primarios (curés pr i milifs) appellant. Constat enim omnes ecclesias et civitatis et dio?cesis habuisse ministrum unum majo- rrm , alternm medium, tertirlm infimum. Prior dicebatur abbas, custos, et tandem dictus est rector; ministri n edii dicebantur presbyleri, et tandem copellani; int]mus appellabatur sacrista. Huc p,rlinent quoque : abbas palatii, qui alias archicapellanus; ab- bas castrensis, abbas in castris, archicapel- ]anus regius, sic dictus quod in castris, ora- torio palatino capellanisque regüs prmesset; abbas cu,ric p , qui erat archicapellanus curiae Delphini Viennensis.— Denique eliam primi set' praepositi quarumvis societatum saecula- rium'interdum abbates vocabantur. De- hoc genere erant : abbas clocherii (Gal. ol. abbat del clouchié), seu abbas campanilis, qui, in ezclesia Anniciensi, prmerat pulsalioni campanarum ; abbas clericulorum,qui In eli- dan ecelesia, primus erat inter decem chori pueros ; abbas cornardorum seu conardorutn ( Gal. ol. abbé des conards ou des cornards), qui apud Rothon:lagenses Ebroicensesque, cujusdam societatis joculatorum hon.rinuru praefectus eral ; abbas juvenum (abbé de la jeunesse) seu abbas lcetitice (abbé de la joie), qui princeps annuus erat alud Atrebales al- terius jocosa societatis; abbas esclaffardo- rum, qui praeibat in Delphinatu initarn so- cietatem ad inutuam defensionem, inter elencos ecclesia de Romanis civitate (Ro- mans, Dame). Non solum Genuensibus Pre- tor seu rector populi olim vocabatur abbas populi (abbé du peuple), sed etiaru Brixiae Decurionum primores et Mediolani collegio- rum et sodalitiorum, imo mercatorum et opi0cum praefecti abbatum collegii nomine veniunt ; quid quod in Mediolaneusium Sta- tutís crebra sit mentio abbatum collegii no- tarioruiti et arti ficum. Aquis Sextiis, nledii evi teutpore quotannis eligebatur abbas po- puli, qui cual potnpa intererat processioni per totarn provinciam celebri ; que fiebat die festo sancti corporis Chrisli. In epistolis Gcrbertinis, gymnasii primarius pra?fectus, gymnasiarchus , abbas scholaris dicitur. ABBASCIATUM. — ldem q. AnlBasclA- TURI. ABBASIA. —Pro ABBATISSA. (A. 1303.) ABBASO. — Infirmatorium , seu dornus in quam aegroti deporlantur; infirmerie, lcos- pice. ABBATATUS. — Dignitas et oflicium ab- batis, ut episcopatas episcopi et cardinala- tars cardinalis; dignilé d'abbé. ABBATIA .—nlonasterium cui praeest ab- has vel tbbatissa. Abbatia aposlolicalis ea eral que srdi Romance sine medio subjecta erra. Dicebatur canonialis abbatía cujus ab- has eral canonicus. — lpsum abbalis regi- rnen ac gubernatio, dignitas abbatialis. — kcclesia parochialis, maxime illa que cura- tum habebat primitivienr, qui non seriad vo- cabatur abbas. Hinc in antiquis foris Navarrae I,arochias vocantabadiados; pari ralione ecclestae parochiales etiam dietae erant monasteria, unde antigua vox Gallica Mou- stier, le moustier, que de qualibet ecclesia intelligebatur. — Reditus ecc]esiae paro- chialis ab abbatia dependentes; quod et de praedüs, aliisgne bonis, que saeculo decimo octavo prioratus appellabantur, intelligen- dum est, et que glrondam quoque abassia dicebantur. -- Dominium et possessiones ad abbatiam pertinentes. — Monachorum ex aliquo monasterio déleetus ad inslilutionem _ alterius nova abbatice. — Abbatia sempiter- na sumiturjuxta Lobinellum ut et monachia, pro feudo jure reorticinii donato ; fief amorti. « Hoel comes dedil sancto Catuodo vil- lam Dargotli in abbátia sempiterna. » (Hist. Brit.) ABBATIAL Ī S. — Ad abbatem pertinens; d'abbé, abbatial. ABBATIANI. — Abbatibus subdili, ad- dicli, ut episcopani episcopis; ceux qui sont soumis uux abbés. ABBATIARE. -- Abbatis ve] abbatissae nr u nus obire, abbatiae praeesse; remplir les fonctions d'abbé cu d'abbesse, élre á la téte d'une abbaye. « Fratres ejus ecclesia eiege- runt Stephanum qui cc>epit abbatiari auno Domini incarnationis 1203.» (Spicil. Acher.) ABBATIARI. — Ead. notione. ABBA'I'IARIl. — Apud Beneharnenses el Bigorritanos, iidem qui abbates milites seu abbates laiei. ABBATICIUM. — Munus abbatis ; dignité d'abbé. ABBATICIUS. — Ut ABBATIALIS. Jure abba- ticio , id est abbatis potestate et digni- tale. ABBA'1'1CULUS. — Diminuliv. abba tis. ABBATILIS. — UL ABBATIALIS. (Irm.) Ad abbatem pertinens.  - ABBATIt)LA. — Capella, sacellum, ec- clesiola, ecclesia minor, seu minus, ul vul- go audit, beneficium. u Missi inquirant de capellis et abbatiolis ex casis Dei in benefi- cium datís (Cap. Car. C. an.853); » chapelle, oratoire, petite église, etc. -- Parvula abba- tia, in qua scilicet pauci monachi, el res modica; pelíle abbaye, abbaye de peu d'im- portance. ABBATISARE. — UC ABBATIARE. ABBATISSA. — Prefecto monasterio vir- ginum seu sanctimonialium; vocabatur eliam moler monasterii, moler monacharum; ab- besse, supérieure d'un cóuvent de religieuses; ol. abbéesse , abbaesse. -=- Lena et meretri- cum magistra ; fernnre qui pré.side aux lieux de proslitir.tion. (A.1100.) ABBA'1'ISSALIS. — Ad abbatissom perti- nens ; d'abbesse. ABBATISSIATUS. — Munus et dignitas abbatissaa; dignité d'abbesse. ABBATITURA. — Argentariae r.iissolutio, inopie denuntiatio; banqueroute, faillite.-- J uridictio, ciominium; juridiction, ressort, autorité. (Vox orta a vaco abbas, quod in- lerdom dominari, prwesse, significa t.). ABB ATIUNCULA. — Parva abbalia ; rtG^ boye de peu d'imporlancr3, ABB LEXiC4N At31t 28 29  AB13  1VIED)tE ET 1 1M lf1E LATINLTA'fIS.  AL'B  Zr7 tn . — Ad abbaliani pertinens ;  per comunern viarn. p — Per vicinitates et ABBATIUS quí regarde, qui oppartient d une abtage, confinia creditori designare, oppignare ; abbali.al. Abbatia terra, dorninium et pos- désigner une terre par ses limites d un créan- rssi++nes ad alrbatiam pertinentes; tcrre  cier, l'engager. « Pro se et eorurn ha^retlibus s abhatiale ; l'ensemble des propriét • és d'une  abbotarunt et assigr,arunt diclatn ecele- ubóalle.  siam pro dictis custibus et expensis. » ABBATOR. — • Pro ALBATOR. Coriarius. (A. 1260.) (I'Ic t )  ABBOTUII. — Fundus creditori designa- BBATULITS. — Parvus abbas ; petit tus per suas vicinitates el cor,finia, ut A  iu bbé, abbé de pcu d'i,r+porlance.  hunc creditor speciale jus poslea acrauirat a  x AI3BAZlU^'T. — Ahbatis munus, vel ipsa terre désignée par ses limites et engagée a^ax alsba tia ; dignité abbatiale, l'abbage elle-  créunciers, assignationh^polhécaire,hfpothé- I^,éa,e. « Acta est autem haec precaria tradí-  qtae; ol. about. « De dieta domo tanquatf^ cíe tio publice Treveris in monasterio Sancti  abbouto et assrgnamento se pariler devestie- Dlaxirnirri, ads (A tante Eberhardo ipsum abba- runt. » (A.1270 —.) áurn tenente. ». 909.)  ABBOTUS.  Mulierarius; qui aime les ^ femm es: ABBECARE. — Rostro seu becco impe-  ABBREUVATORIUí11. — Idem q. AFEURA- tere, seu crebrius rostrum infigere, mor- TORIUUi. dicare ; atlaquer d coups de bec , mor-  ABBREVIATOR. — Officii nomen in can- diller.  cellaria aposlolica. Abbreviatores 72 nume- ABBERAGIUII. — Aquarium ; abreuvoir, rantur, e quíbus 12 sunt de parco majori, el lieu oit ion méne boire les besliaux ; 01.  praalatorum more vestibus utuntur víolace ► s. abeuragi.  His lihellos supplices distribuit cancellarim ABBERARE.—Adaquare ; abreuver.  praefectus, tumque per se aut substitutos bul- ABBEItGAGIUAI. — Datio ad censura , larum exscribunt minutas, seu primas per- concessio sub certis condilionibus el, stato scriptiones, quae ad libelli supplicis calcem pretio ; action de donner d cens, concession summatim collectae habentur; el inde vocis sous certaines conditions bien stipulées. « Fa-  etymon. 22 .Abreviatores dicuntur de parco clunl inter se pacta, abbergagium, prornis- minori, quorum est, instrumenta, quibus siones qua sequuntur. (A. 11+55.)  contrahi permittitur in gradu prohibilo, per- ABBERGARE. — Dare ad abbergagium ; scribere et in cornmentarios referre. Caeteri arrenter, donner a cens, d rente. « Accensat examinatores appellantur, quod eorum of- .et abberga.t et in emphyteosim perpetuam ficii sit bullas ad exemplar conferre et re- tradit, cedit et concedtt insulam supradi-  cognoscere. Et hi laici esse possunt et uxo- ctam. » (A. 1377.)  res ducere. ABBERGATA. — Idem q. ALBERGA.  ABBROCATIIENI'UDI. — Emplío quarum- ABI3ERRAGIUM. — Locatio praedii cu- vis mercium, antequarn in foro venales pro- jusdam ; accensement d'un fonds sous une ponantur et earumdem singularutn per par- cerlaine redevance.  tes venditio • ttchat de marchandises avant ABBETAMENTUM. — Instigatio , inci- le4tr mise en vente au marché et action de les tamentum ; instigation, excitation. (Rym.) vendre en détail. ABBETARE. — Excitare, instigare ; in-  ABBUTARE. — Ut ABBOTARE. citer, animer, exciter ; ol. abetter.  ABCIECATlO. — Eluseatio ; éborgnement, ABBETATOR. — Instigator, incitato r , aclion de rendre borgne. qui alium ad facinus alicluod perpetrandurn  ABCARIARE. —Vehere e loco ad locun,; exacuit; instigateur, celui qui conseille, qui trainer, porter, ?mitre d'un lieu dans un pousse, qui excite d.  autre; par extension, lransvaser. ABI3ETUiVI. — Ead. signif. q. ABBETA-  ABCAíIIS. — Pro ACARrs. ABCDARIUtt-I. — Alulrabetum ; alpha- bet. . ABCINDERE. — Pro ABSCrNDERE, et in specie aures abscindere, quae fururn t,cena eral ; couper les oreilles, essoriiler. ABCTURIUII. — Abecedc+riurn ; ut AB- CDARrUnI. ABl)ENTIO. — Denet;atio, detractio, rei coucessa3 repetitio ; action de nier vivemenl, dénégation, re fas, action de redemander, ré- pélilion. (A. 1319.) ABllEROLOGUS. — Nugator, qui frivola atque inepta blaterat ; farceur, diseur de riens.  — Negatio ; action de . niel-.  SS:) llICARE. — Abdicere ; abandonner, ni renoncer d, désapprouvcr, condaoaner. (Vox f+,ri ltom.) — Al,dero, abscondr;re ; vt t^ e t+ tt s¡ ra 11)1,1 ou ltors, c^loiq^lcr, ccurter, cacltcr, ¡ RIENTUbI. ABBICOMITES. — Ut ABBACOAIITES. ABBOCATIO. — Constitutio, definitio ; ab Ilalico a bbocamento, congressus, collo- guivar ; réglement , délibération. « Ainsi qu'ils abutaient leur écot. » AB BOCATORES. — Qui de re aliqua inter se COnveniunt, proxenelae ; ceux qui décident, arrétent une affaire, parties con- tractantes , courtiers. ABB OTAIIIENTU&I. — Idem quod , ABBO- TUlU. ABBOTARE. — 'terminare ; toucher un but , joindre, abatir; ol. ubouter. — Vox H rir uentoribus Gallicis fumiliaris, cura agri limites designara. Abbo(are enim dicunt P'O3diorum fines, qua scilicet parte angu- sl i ures sunt p raedin alteri; latera y ero nuu- quuru aiuut ab bulare, sed abro p roxi n r od jn- ce", « Quur +tuidew Veuellu ubóutub o! su- ds al ABE  LEtICON 31 ABE 32 ditione succederent. Ab Abele dictos negat Hoffman. Pulat antem sic appellatos fuisse ab Arabico verbo theabala, quod est ab uxore se conlinere. Tradunt quippe Judal3i doctores Adamum post Abelis necem ab uxore abstinuisse per 130 annos. A simili continentia Abelianoruni nomen. ABELI,IIENTUM.—Exornatio, ornamen- tum ; embellissement. ABELLARIUN'I.— Al vear; ruche d'abeilles. —Alveariuln; rucher, lieu destinéárecevo ir les ruches. (A. 1228.) ABELLUS.—Agnus recens natus; agneau de la.it. ABELOITIE.--Iidem q. ABELIANI. ABELONII.—Iidem q. ABELIANI. ABENCARE.—Eradicare; déraciner. ABENI:VISARE. — In emphyteusim lo- care ; louer en emphythéose; ol. abeneviser. Est auten] emphyteusis illa locatio quae fit, ut aiunt, ad tongos 'atines, id est a decem annis usque ad nonaginta et novem. Abene- visum non dicitur, ut credit Lauric?re in Glossario juris Gallici, de qualibet conces- sione facha a domino feudali sub cedo censu, sed de sola emphyteusi. ABENEVISATIO. — Concessio in omphy- teusin sub censa et servitio ; emphytéose, ol. abenevis. « Fratres de valpiliena abnevisant et titulo abenevisationis tradunt terram sub censu et servitio unius livrarii siliginis. » (A. 1393.) ABENEVISUM. — Idem sensus q. ABENE- ftart., Gl.i — Absterrer e , propulsare ; dé- tourner, repousser. (1'et. G1.) A13DICAT011101. — Locus aplum ad ab- dirnndurn, id est ad abdendum et abscon- denrinm; cachette. (J. de J.) ABDICIUJL — Secretum , occultum, abs- rondit um; ce qui est caché,reculé, éloigné, se- e ra. (ret. Gl.) ABD1CTA. — Abdicatio, renuntialio; re- nonciation, abandon. « Promitto Deo.... ab- dictanl proprietatis et custodian] c,astilatis permtuam et obedientiam. » (A. SS.) ABDICTATUS.—Ead. notione. ABDICTIO. — Ead. nolione. ABDICTUS. — (Adj.) Constitutus, declara- tus ; délo-miné, établi «Et episcopus: «Ego te « absolvo, » ínquit, . ab hoc reatu. » EL ille « Tu » inquit, <, non es meus abl,as abdi- « ctus, sed tantum tu p e civitatis episcopus. » (.f. SS.) — (Subs.) Oppositio, contradicho , itn u t inr,cepturn abdicara necesse sil ; oppo- sition, contradiction s'offrant de telle nlaniére K'on est obligé de renoncer á un projet. (A. 951.) ABDISCERE. — Oblivi.sei; oublier. ABD1'1'ORIU;I. — Arete species in qua quid abditur vel reconditur; meuble, coffre. « Itera unum cofTur et una pixis de ebore o p rima corrí argento deaurato... Item tria abditoria et tres pixides de ebore ornatae cum cupro deaurato.»(h'lon. Angl.) ABDI"I'US. — Vilis, minoris momenli; de pea d'importan.ce, de nulle valeur. ABDOMIRE. — Aleadose'pro OBDOR$iIRE• ABDUCERE. — Deducere de possessione per sententiam juris, vel vi deturbare; dé- pouiller judiciairement ou par force quel- qu'un de quelque chose. (A. 1285.) ABDUCTIUS. — Pro ABDUCTUS. ABDURARE. — Pro ABDUCERE. ABEAURARE. — Ut ABEUVARE. A BEBRABE. — Eadern notione. ABECEDARIUM. Alphabetum, prima lit- lerarum elemento ; abécédaire', alphabet. ABECEDARIUS. — Qui prima litterarum elemento docelur; celui qui apprend les pre- miers éléments de la lecture. — Abecedarius psalmus; Vid PSALa1US. A13ECETORIUM. Alphabetum , ut ABECE— LA111li.1I. rNBEG13RIA. — Jus hospitandi ín domí- bus vassallr,rum : droit d'alber , que, droit da seigneur d'étre hébergéetrepucheHson vassal. ABEILLA. — Apis; abeille. « Medietatem omniu n n tallarum, qua fiunt hominibus in proprietahibus eorumdem , videlicet in vi- neis, bladis, arboribus, venationibus, et in apihus et abellis.» (A. 1286.) Alvearia forte vel apum examina speciatiuz eo nomine indi- cantur. ABEL. —Liber apocryphus annumeratus i;nter eos qui monasterio Vallisbonae donan- tur. (A. 12!42. G. Chr.) ABELiANl. — Ha;retici, ab Abel , Adami filio, sic dícti, quod illum se imitad jactita- rent. Conjuges erant, nec ta p ien conjugan consuetudine utebantur, sed puerurn el puellam adoptabant, qui morturs eadem con- VISATIO. Vid. ABENEVISARE. ABENGA.—Minutioris monetm species in Gallia, mallia inferior ; pelite monnaie moin- dre que la maille; oh abenge, abenghe, aben- gue, abangue. ABENGHA.—Eadem notione. ABENGUA.—Eadern notione. ABEONA.—Dea quae rraeerat abeuntibus. (Tert.) ABEQUETORUM.— Alpllabetu m, ut ABE— CEDARiUM. ABERAGIUM.—Irrigatio, adaquatio, usus aquae ad irriganda prata, aut az i .aquanda po- cora ; action rl'arroser, d'abreuver , dedétour- ner, de prendre de l'eau pour arroser les prés ou [aire boire les besliaux. (A. 1397.) ABERE. — Abere ad probrio. Pro trahere in proprio ; avoir en propre. (A. 780.) ABEREIIZURDRUM. — Horriicidium, mur- drum definituru; meurtre avéré et constaté. ABERGARE.—.Dare ad censura stalutam- que praestationem; donner en rente, d cens. Vid. ABBERGARE. ABERGAT1UM.—Vid. ATTERRATUS. ABERGIARE.—Ut ABERGARE. ABERO.i1URDRUM. — Ut ABEREIMLURDRUM. A BESARE. — Dernittere, fossam aequare; récluire, combler un fossé. « Perdictum pas- sabium transierunt... cuna dictum fossakum eral abesatum el dessiccatum. » (A. 1344.) ABESSE.— Adsenlire ; approuver, donner son consentement. (Vet. Gl.) ABESTIARIUS. — Vestíarii praefectus ; chef de la garde-robe. ABESTON. -- Lapidis species ; pro ASBE- STOS. 53  ABI'  MEDIIE EA INFIAI ABESUS.--Vet. G1. De toutes parís men- gé. (Occurrit in Prud.) ABETTUM. --Incitamentum; _ excitalion, cncouragement; ol. abete. rABEURAGIUM. — Potus quivís, quidquid bibitione sutnitur; boisson.—Praestat io quae pro potu sumitur; droit percu sur le vin et les autres boissons exposés au marché.—Irri- calio, usus aquae ad prata irriganda ; droit d'arrosage, de prise d'eau pour arroser les prairies. ABEURARL+'.—Adaquare; abreuver. ABEURATORIUA' I. -- Aquarium ; abreu- voir. ABEVF.RARE.—Ut ABEURARE. ABEVERATORIiTM. — Ut ABEURATORIL;AI. ABEYANTIA.—Haereditas jacens seu va- cans, de qua adhuc sub judice lis est; suc- cession vacante, non encore déterminée. ABFESTUCARE. — Abdicare , per festu- cam dimittere ; renoncer d la possession d'une chose, se dépouiller par la tradilion du fétu. Vid. FESTUCA. ABFILIRE.—Polire; pulir, limer. ABGATORIA.—AheCedarium, elementum cujuscunque scientiae; premiéres notions, connaissances rudimentaires d'une science, d'un art guelconque. ABGECERE.—ProABJACERE, quod iterum pro adjacere non semel occurrit. ABGETORIUM. — Ead. signif. q. ABGA- TORTA. ABGISTINUM.—Grando minutissima; gréle tres-menue. (A. 418.) ABRIERES. — Videtur díci de iterata re- novataque haaredum successione sive gra- du ; eadern ratione qua avus , proavus , abavus dicuntur. (Ch. Alam. ap. Gold.) ABHORRICATIO.—Inlernus horror. (Reg. 111ag.) ABIATICUS. — Idem q AVIATICUS. ABICERE. — Pro OBJICERE aut ABJICERE. AB1lE7'ARIUS.—Carpentarius qui de abiete operatur; charpenlier. ABIGARE.—Abigere ; chasser, pousser de- vant soi. ABIGATOii. — Ead. signif. q. ABACTOR. ABIGEA'lOR. —pro ABIGATOR. ABI GEATUS.—Pecudum furtum; abigeat, vol d'un troupeau, lequel a lieu en poussant les ani.maux devant soi. ABIGELLUS.—Qui toilit rem aut peeulium alienan]. Saepe ead. signif. q. ABACTOR. AB IGERATOR.—Ead . signif. q. ABACTOR. ABIGERE.- Rapare; 'soustraire, voler; p ar ticuliéremenl chasser du bétail devant soi dans le but de se l'approprier. ABIGERUS.—Ead. signif. q. ABACTOR. ABIGES.—Ead. signif. ABIGEUS.—Ead. signif. AB IGL + 'VUS.-1' sad signif. ABILHAMEN 'lUM.—Indumentum, quid- quid vestiendo ornaudove corpori inser- vit ; halrillement, tout ce qui peut servir de v@cement ou de parure; quelquefois mf?me, entume dans I'exeinple qui suit, tout ce qui csl n ccessaire d l 'organisalion d'une maison. lE LATIi\ITATIS.  A13J  54 «Idem fuitpactum... quod diclus... induet... dictam Borguinam, elus sororem, de lacto, vestlbus et aliis abilhamenlis, » etc. (A. 1470.) ABILIS. — Pro HA$ILIS ; bon, apte d per ,.- que chose. « Unum taurum et 30 vaccas fir- rnabiles et atriles. » Id est foeturae habiles; bous pour la reproduction.  - ABILITARE. — Habilem judicare, ad ai i- quid habilen, reddere; reconnaitre, rendre bon d quelque chose, capablc de [aire quelque chose. Vide HABILITARE. Abilitare sese, exer- cere se, assuefacere ; s'exercer, s'habituer á f aire une chose. (A. 1489.) AB1I.ITAS. — Facultas utendi aliqua re; droit, permission de jouissance. ABINCEPS.—Pro DrINCEPS, ABINDE. — Inda, ab eodem tem f,ore ; de- puis ce temps. ABINITIO.—Discessio; éloignement, sépa- ration. Forte aliquoties pro ABITIO. ABINTESTATUS. — lntestatus , qui non condito testamento moritur ; qui meurt sans testament, intestat. ABINTIMAS.—Qui scit secreta nostra et intima cordis ; con ftdent. ABINTIMUS.—Ead. notione. ABINTUS. -Pro INTUS. AB1RO.—Rem us ; aviron. ABIS.—Pro HABES, et ALB[S. ABITIO. — Ahitus, discessio, mors ; éloi- gnement, séparation, départ, mort. (Amar. Onom.) ABIUS.—Idem q. AvIQs. ABJACENTIA.—Pro ADJACENTIA. ABJACERE.—Pro ADJACERE. ABJECTARE.—Increpa re, exprobrare ;;re - procher, bldmer, inaputer ci crime. (Pan.) ABJECTINUS. — Abie gnus; de sapin. (A. SS.) ABJECTIRE:-Vadimonium deserere, de- 'Icen in lite, jus suum ob . jicere, deserere, placitum non custodire; faire delata, se luís- ser condamner par défaul. — Adversarium deficientem in lite deprehendere, seu deserti vadimonii arguere. (A. 751.) — Adjectire (Vid. h. v.), id est ramo val festuca adjecta adversarium solamniter citare in judicium; assigner devant le juge en jetant un fétu dans le sein de l'adversaire. ABJEC'1'OR1A. — Ead. signif. q. ABGA- TORIA. ABJECI'US.—Qui vadirnnniuru deseruil, qui defeca ; celui qui fait défaut. —Festuca adjecta in jus voca tus ; celui qui est cité en justice par le syrnbole du fétu. ABJICERL+' (SE). —Alicu , lus reí possessio- nera dimittere, ceder°; céder la propriété d'une chose, y renoncer. (Chr. And.) ABJUDICARL + '. — Heni de qua controversia est per judicium auferre; étre mis judiciai- rement en possession d'une chose contesléc. « Quod dat juclicio judex, adjudical ; et quod aut'ert judicio judex,abjudicat illud. (Joa u u. deGarlandia.)— Sibi abjudicarc, sese exuere, devestire; se dépouiller , renoncer d u?1e chose. « Periude, Joanues de Serainviler recelara istud abjudicavit , co;;nosuens et ipse Lerdo sub testirnouiuui 11ouiwum suo- I ^  It 5á rnnt.., quod nihil jnris hatticret in eo. » (A. 1197.; —Judícin (lam p are; condamner. a Dicti malefrrc.tore sob j udieati fueruntel ban- nití, ex qua al>Judiratione seu banno bono- rI1r71 r;ornnliss in stabsequitur. » (ArreSt., a. 1972. ) — A bjudicare signif. aliquoties abju- gare, dividere, separare; éloigner, sépa- rer, etc. Ad3JUD1CATi0. -- Damnatio ; condamna- tion. Vid. ABJUniCAEE. ABJUDICATUM.—Quodjudicio decretum esl, judieatum ; ce gr.ai est arrété, prescrít, en- j oint par jugement. (A. 1227.) ABJUGASSERE. --Pro ABJUGARE ; débar- rasser du joug; et, fiar erte lis ion, découpler, éloiqner, séparer. ABJUGES 31OSTisE.—Jugum non exper- tre; bo?ufs ou caches qui n'ont point été sou- nzi.c au ,jOUg. ABJURAII.E.—Rem ('editarla perjurio ne- gare; nier un dépGt.-1'errar;a et provincianl ejurare, relinquere el in exsitium abire; abandonner son pays, partir pour la (erre étrangere. (D'aprés les lois anglaises, un malfaiteur refugié dans une église, pouvait sortir de son asile •en promettant par ser- ment dedisparaltre immédiatement du pays.) —Aliqnam renn relinquere ; renoncer á une chose. (Frod.) — Alieut nuntium reta:littero cum sacramento. (A. 1237.) ABJURATIO.—Juris sui cessio ; renon- ciation ci un droil , abandon d'une chose. Sic dicta quod exigí solebat sacramentum de non repetenda re concessa vel vendita.— Solernnis ejuralio et darnnatio erroris prae- teriti ; abjuration. —Quoddam juramentum apud Anglos. Quid sit docetlVillelmusStam- furdius : Abjuration est un serement que home ou fenae preignont, guant ils ont corn- rnise felony, et fué d l'Cglise ou c,imetoire, pour tuition de lour vies, eslisant plustot perpeluel ba.nis.senzent hors del realme, que iz esloiser á le ley, et d'estre trié del félonie. —Vid. ABJnRARE. A13JURATUS.—Qui bmresim ejuravit; hé- rétique qui a renoncé d t'erreur pour rentrer au giro?' de l'Eglise. ABKETORIA. -- Ead. signif. q. ABGATO- RIA. ABLAB4'NION — « Funis IEgyptius e cor- ticibus, puraationis causa, La bodie, ad pur- gandas Latinas.» (Amal.) ABLAC'1.'AR13.—A lacte extrahere, vel re- movere, segregare; éloigner des rnamelles, sevrer. ABLADARE.—Agrum serere; enseinencer, emblaver une terre, la senzer en blé ; ol. abla- der. ABLADiARE.  Ead. signif. ABLA DIUII.—B!adum seu frumentum ex agro denlessum ; blé récolté. A13LADUS.—h,adeul notione. ABLA'L'A.—Exaclio, i7npz$t, laxe. « Libe- ros deinceps esso constiluiunus ab otnni tal- lia , ablata el c:xactione et questa. » (A. 1173.) ABLATICUS.—Pro ABiATiCUS. ABLATIO.—Ead. signif. q. ABLATA. ABLATUII.—L;ad. signif. q. ABLADIUM. A130 ARLATIJS.—Pro Ai.LnTUS. (Ann. Den.) ABLECTARE. — Abjurare , vendere curo sacramento de non repetenda re vendita; renoncer c2 la propriété d'une ch,ose, la ven- dre, en s'engagea.n,t par serment d ne iras re- venir sur cette renonciat2On ora cetle yente. ABLT;GA'1'1O.— Pro ALLEGATro. ABLEGl1INA.—Partes extorum quaP pro- segrnina dicuntur ; fragments d'enlrail,les, rogntrre.s. ABLEGRIGO.—Voracitas, devoratio ; avi- dité, grand appétit, voracité, action de dé-. vorer. ABLEGURP.IRE.—Pro A BT.IGURIriE. ABLh,IA.—Alburnus, albula ; able, ablette. ABLINGUERE.—Lingna eiuere, lambere, abl inñere ; lécher. (A. 1280.) ABLITIGATUS. — Proscriplus; proscrit, mis au ban. (A. 1305.) ABLIU'CARE.—Pro ABLECTARE. (A. 1230.) ABLIVIO.—Pro ALLUVro. (A. 1377.) ABLUTsRE.— Inhumare , ttistillare, calci- nare; mettre en terre, distiller, calciner. (Vox chim.) ABLUNDA.—Patea; paille,paillasse. ABLU'I'A'I'ORIUJI. — Vas in quo sordidae vestes abluuntur ; cuvier á. faire la lessive, lavoir. ABLUTES. — Plurali numero sunt loca cnenosa et equis plena ; mares, lieux pleins d'eau el rle.vase. ABLU'.C10. - Inundatio, pro ABLUVIO ; dé- bordement, inondalion. (A. 1158.) ABL>J'TIU1I. — Eadem signif. q. AnLu- TE$, ABLUVIO. — Mundatio sordiurn, reclius, inundatio, ut ABLUTIO. ABLUVIUAI.—Dicilur quibusdam univer- satis inundatio. ABMATR1i7ONIUA'L---Ead. signif. q. Fo- ris rnaritagium. Vid. MARITAGIUM. ABNEGARE. — Inticiari , pernegare ; nier opiniCtrément, refuser obstinément d'avouer •ou de faire une chose. (Vet. Gl.) ABNEGADO. — Cessio alicujus juris vel praedii incurvatis digitis secundum inorem Saxonicum... deinde cum manu et festuca more Francorum ; cession d'une chose en retn- plissant les formalités symboliques en usage chez les Francs et les Saxons. ABNODARE.—Nodum solvere; dénouer. ABNOR:iIIS.—Enorruis, inurmis, qui non est rectus, extra normara ; extraordinaire en dehors de la régle, irrégulier. (Vet. Gl.) ABNORJIITAS. —Enormitas , irreguiari- tas. « Amor justitiee, qui tuam, pater, ani- mara ímbuit, abnornzitati fecit eam offen- sam et ab excessibus cautam. » (Epist. Fulb. Carnot., a. 1021.) ABNUTIVUiI. -- Recusatio, dedignatio; refr.as, négation. ABOBSITUS. ,- Tenebris involuturn ; enveloppé de térzébres. (Vet. Gl.) ABOCA'I'OR. — Pro ADVOCATOR ve] ADVO- cATUS; avocal, acorté. — Tutor, qui res pu- pilli administrat et defendit; tuteur. ABOI.A'1'URA. — Forte doiii apertura, ab Ital. bocea, os, ostium, quaevis apertura, (St. Ven.) A111.  I,EX.ICON 36 ABO  3$ r, 57  ABO  MEDIE ET 1NEIMm LATINITATIS. ABONARE. - Infamalum restituere ho- nre famae; réhabiliter. — Clientolaria jura vendere, redimere, aut etiam cornnrulare et alienare ; vendre, racheter, échanger, aliéner les droits de suzeraineté. — Serví tlurn mode- rari et de eo convenire ; alléger les rede- vances et accorder les allégements par un. acte. (A. 1298.) Clientefana protiteri; (aire aveu de vasselage. (A, 1313.) ABONA"1'IO. -- Clientelas professio; aveu de vasselage. (A. 1313.) ABONATUS. — Ille pro quo prcedes dati sunt; celut pour lequel on a fourni caution. — Vir probatus bonaeque famas ; homme considéré. — Domini feudalis subdi- tus, cujus praestationes ex condicto, pacto, vel privilegio moderatae, aut ad certam ac definitam pec,uniae, aut alterius rei solutio- nem sunt Iimitatae, ita ut talliis ac crnteris servitiis non sit obnoxius; vassal qui a ob- tersu de son suzerain, moyennant une rede- vance armuelle délerr2inée, la suppression ozs du anoin.s la climinution des prestations, tail- les et servitudes qui pésent sur ceux de sca classe. ; ol. abonné. ABONEiiENTU:M.'I. -- Ead. signif. q. ABO- NARIENTUAI. ABONNARE. — Limites seu bonnas prae- figere; borner, meltre des bornes; ol. abon- ner, abosner, abourner. — Ead. signif. q. ABONARE. ABOONAGIUM. — Ead. signif. q. ABO- MAGlUAi. ABOONATUM. — Ead. signif. q. ABORA- RIENTUM. ABORBITARE. — Decedere; s'éloigner, s'écarter. (Conc. Tol.) ABORDARE. — Vid. ABOBDATIO. ABORDATIO. -- Portas ostium ; entr^; d'un port. (A. 1480.) — Abordare dicitur de loco ubi aperitur portus. « Et interrogatus in cujus jurisdictione est situatus aortus et ejus abordatio... in brotellis illorum de Mo- lone, ubi ipse portus abordat, a parte Bres- siae. » (A.1480.) ABORLARE. — Ab or • ís seu extremis par- libas carnpi collectos spicarum manipulas in acervum congerere; apporter des extré mités d'un champ les épis de blé et les meltre en meules. (St. Aven.) ABORNA4IENTU:rt. — Pro ABONAnrr:rr- TuM. « Qui raliticavit abornamentum del Porcher, ouod nobis concesscrat. » (Obi- luar.) ABORNARE. — Ead. signif. g. ABONARE. ABORRIS. — Scandalosus, Í. abnormia. (Isid.) ABORRITIO. — Pro ABORTIO vel ABORTI- vus [I'cetu s]. (tsuib.) ABORTARE. — Quasi ABORrRr. « De gua- dal)] pechia terrae sicut se praEportat de tongo in lalum et aborlat a Letra haeredum Radulfr. » (A. 12fi4.) ABORT1C10SUS. - Ead. signif. q. Ar;ort- TIVUS. A BORT1RE. bas avant terme, ABOItT'IIT^II. ABORTIVOS. ABOCELLIS. — Caecus; aveugle. (Ch. S. Altd')Ibid. ABOCELLUS. —^Eadero r n ftio n e Á BOCE i - ABOCULIS. -; Ead. sig  g• r.IS. (:1. SS.) ABOGA DUS. — ldem g..ADVOCATUS. ABOLEFACERE.— Abolere; anéantir, dé- truire. (Script. eccles.) ABOLEIARE. — Retis species, a sagena non dissimili ; filet de peche peut-etre sem- blable au boulier. ABOLENTIA . — Progenies, familia, ge- nus; (amille, race, maison. (A. 1111.)  . ABOLERE. — Incendere, oblivisci, ne- gligere ; brüler, se brüler, oublier, négliger. (Yet. Gl.) ABOLESCERE — in significat. activa pro ABOLERE. Migue c,ontinentiam indi- cens, et compescens concubitum semina- rium generis abolescit. » (Tert.) AB OLIM. — Jampridem (R ym.) ABOLLA. - Pallium philosophorum , vestís militaris, vestis senatoria ; manteau des philosophes, vélement militaire, vetement sénatorial ABOLLAGI[TíYI. — Jus quod habet domi- nns feudi i:n apum examinibus ; droit qu'avait le seigneur de s'approprier les es- saims épars, et de prendre une certaine quantité de ctre ou de miel dans les ruches de ses vassaux ; ól. oboilage, abeillage. ABOMAGIUM. — Jus defigendi metas in terris vassallorum, simul et praestetio quae dominis pro eo persolvitur ; droit du seigneur de [aire planter des bornes, et re- devanees des vassaux pour les planter sous la direction du seigneur; o1. abornage ab- ournement. — Certa ac definita praestatio, gua p a subdilus domino suo ex condicto solvit , servitii moderatio ; redevance an- nuelle payée par les vassaux au seigneur, pour obtenir un adoucissement d leurs charges. (A. 1290.) ABONI1NAMENTUM. — Idolum ; idole. «See,undurn dictum Isaiae, abjecit horno abo- minamenta sua au'rea et argentea.» (Tertul.) ABOMINARIUM. — Liber ubi abomina- [iones scribebantur, id est anathema a Pon- tificibus, episcopis et fundatoribus lata contra invasores et depraedatores bonorum Ecclesiee; recueil des araathémes lancés par les Papes et les évéques, etc., contre ceux qui r.asurpaient ou ravageaient les biens de l'L*'- glise. A B OMINATIO. — Nausea, fastidian) cibi, actio vomiturientis ; nausée, dégoüt, envie de vomir, vo missement.-1dolum, idololatria; idole, culte des idoles. — Anathema; ana- théme. A BONAGIUII.—Jus figendi metas in tcrris vassallorum ; droit d'abornage. (A. 1244,) Vid. ABOnAGtU.m. — Feudaliuru juriurq ven- tütio, redernptio, abalienatio, aut commu- tatio; rente, aliénation, échange ou rachat de droits féodaux. (A. 1298.) A ► zON AMENTUM. — Ead. signif. q. AuO S"atun l • droit d'abornage. (A. 1233.) — l:u uventio , t ransactio, pactum ; convention uccur!t, pacte, t r ansact i on.. (A. 1267.) — Abortum avorier. — A1 ► nrttrs ; arortemPnt. — Pcrgarncnunt abortrvurn, ¡acere: nzellre 59  ABR  LEX lun^l vnl;o virgineuro vocant, es pelle vi- un i r l a y„1 cl Ira'+lina leviori prmparatum ; par- chemin vierg e , vé1in. 1 1BOS:1"t' O_ — Destr • uclio, eversio ; nes- ruction, renversement. (A verb. Gal. abouser, t { uod rustící Dumbenses usurpant pro abat- tre, riirucre, evertere.) ABOSCATUS. — De agro d' rcitur, hosco seu silva et dumetis obsito ; boisé. « Unum carnpum terrae ā boscalum seu aduemora- tum. » (A. 14.13.) ABOSO. — ínfima domus ; maison pea solide. Vid.  et ABASA. ABOSQUITIJS. — Ead. - signif. q. ABo- scATr:s. ABOTARE. -- Terminare ; aboutir. Di- cilur de agrorum linibus qua parte angu- stiores sunt. (A. 1297.) AP.OTINARt + ,. — Praedari ; butiner, s'em- parer. (A. 1509.) ABO"I'IOSARE. — Terminare; aboutir. (A. 9:330.) ABOTTA.1'IENTU=M. —• Au$ilium ; secours, aide. AROTTUII. — Ead. notione. ABOUTARE. —Ead. signif. q. ABOTARE. (A. 1297.) ABOUTI7.ARE. — Lad. signif. TARE. (A. 1314,.) ABPATRUUS. — Pater abavi; btsaieul. (Dig.) ABRA. — Ancilla , famula honoratior , cujus modi ditiores ad honesliora servitia, seu ministeria domi alunt; gouvernante, servante de confiance. — Concubina ; concu- bine. --- Prestatio quaeda:u ex vino persol- venda ; laxe sur le vin. ABIdACADAI3RA. •— Insc,riptio amuleti apud Serenurn Sammonicum pro hemitri- treo, seu febri semitertiana. Qlrc`O quidem inscriptio Sammoni.cum Basilidis hmretici, qui sut Hadriano vixit, sectatorem fuisse arguit, cui pro summo Deo fuit nescio quis Abracax, seu, ut legendurn, Abrasax, quem solem significasse censent nrniti; mol ma- gique en grande réputation au moyen (tge, el qui guérissait, disait-on, de la fiévre double- t ierce. ABRADiCARE. — Averlere , eradicare; arracher, déraciner. (A. SS.) ABRASSATA. — Armalura qua brachia teguntur el defendunlur; brassard. (A. 1335.) ABRATOR.—Opifex, qui ad artem texendi perlinet,sed incerturn utrum lonsoribus, seu carnrivatoribus annumerandus. « Liceat... quibuscuuque abraloribus trama el labo- rantibus ipsam tramam et tenere et ponere unum quarteronum seu (pactara partem unius libra pro cuntrai:esio. » (A. 1360.) ABRA'CURA. — Dicitur de clavís ferreis- que soleis equorum uso detritis. « llena pro ferratura el abratura ferrorum el cla- vorum u n ins equi. » ABRAVIS. — Vestis muliebris crocei co- [ lorís ; vélernent de fenzme de couleur de sa- can. (A m.) ABBI?CLP"1'ARE. — Ire incinere; c oni- mcncer de marcher. ¡CON ABRENUNTIARE. — A se renuntiando removere, renuere , pnstponere, despicere ; renoncer. « Abrenuntiare diabolo el pom- pis ejus. » (Tert.) ABRENUNTIATIO. — Renuntiatio jurrs. ABRENUN'1'LATOR. — Nuntiator, nun- tias ; celui qui annonce, qui rapporte, mes- sager, courrier. (A. 1385.) — Qui renun- tiat; celui qui renonce d. (Tert.) ABREPTARE. — Arritrere. (Pap.)—Inci- pere ire ; commerecer rl'aller. ABREPTITIUS. — UI ARREPTITiUS. ABREVARE. — Adaquare ; abreuver, (A. 1360.) ABREVIARE. — Notam sumere, per no- tare rtescríbere, in brevia redigere; écrire en abrégé, prendre note de. (A. 1155.) ABREVIATURA. — Nota, scriptura com- pendiosa ; signes tachygraphiques, écriture abrégée. ABRICA. — Straguium, lecti tegumen- tu-in ; couverture de lit. (A. 13r1.2.) ABRIGA. — Eadem notione. ABRIGEU1i. — Pro OnRYZUat. ABROGARE. — Perforare, tistulam dono apponere ; mettre un lonneau en perce, y meltre un robinet. Vid. ADDORiLLARE. ABROCATOR. -- Proxeneta; entremet- teur, courtier, brocanteur. ABROGANS. — Humilis; humble, mo- deste. (Isid.) — Detrabens, mali locus ; ané- disant, mauvaise langue. (I'et. Gl.) ABRO:IIA. - 5tola? muliebris genus; véle- ment de femme, robe. (Amal.) ABROSTURA. — Depastío animalinm in bruscis Sen drumetis; broutement, action de paitre, de broutiller, p(tture. — Jus du- cendi animaba ad pastionem hujusmodi ; droit de faire brouter les animaux dans les bois ; ol. abrosture. ABROTANUM. —Planta) medicinalis spe- cies; plante médicinale, l'aurone; ol. abrone. ABROUI'ARE. — Vehiculo brouetta dicto transvehere ; tra$ner avec une brouette , brouetter. (A. 1G50.) ABRUTIO. — Eversio, deshruelio, licen- tia destruendi domum; renversement, dérno- lition, permission de dérnolir une maison. ABRUTUS. — Avulsus, excussus; secoué, enlevé. (H. M. 5. D.) ABSA. — itlensurae species, in Occitania, ulna; eune. « Quod dicti consules babeara potostatem cognoscendi et ordinandi de mensur's bladorum, vini et olei, el aliis ponderihus, et de absis, seu cannis, cum quibus panal Ianei et caprini, et elite mer- ces meusurrrtur, e,annantur ac venduntur. (Ord. reg., a. 1350.) ABSACII'US. — lnvestito opponitur ; dé- possédé, qui a renoncé d la propriélé d'une cltose ou en a été dépouillé. ABSARE. — Alisara facere, id est sibi capero jure dominii, seu uti vocabant, in- dominicare ; s'emparer, se rnettre, en verla da droit de suzeraineté, en posscssion d'une chose, d'un ilnmeuble.— Cessare, vacare; ces- ser de marcher. « Est actuni... quo!a si dicta molendina accensata, diluvio agua), aut ve- Instale, aut alio quovis modo diruerent et q. ABo- pére da ABS  40 9i  AL1S  AIEDtfE L;T tNF1^A;^t! L.aTtN1T.^.TiS.  ABS  ^2  absarenl... (A. 1308.) -- Evellere , e g sti•r-  ner d quelqu'un. « Eximio ultimare facie,  pare ; arracher, vel ead signif. q. Cedere,  traditionem et vestituram, et me o g inde fo-  rem quampiam in alterum trausferre. «Au-  ris expuli, warpivi et absentern feci. » ( A  Asinus laYabat vineas S. Peleo ; et  1075.  preeterea, qui absabant vineas, reddehant  ABSI NTANDITS. — Ahsens , fugífivt^s ;  quartum de terra.'» --Agrurn in absuna re-  qui e:st ab.sen.t, e^n luite. (A. 1358. ) drgere ; /retire une terre en /'richc.  A BS ICNT AN I US. — Qui se semper abserl-  ABSARIUS. — Qui agros absos colit, no-  tat.  d. AEt`TASr.  mine scilicetdomini fundi, servus vicarias.  ABVi SI+.?I`CBS ARL. — Occultare , cbscondere ; j' Vid. ^'rCAratus cacher, dérober aux regarcls. — Ai^esse ; étre ABSBRIGARE . — A lita liberare; débar- absent,« Ecce hic dicit,: Clavis` deest, castos rasser d'un proas. — Praedium, casimir], absenta!. » — Absentare a-liquid ; ab co rece-  etc., domino capitali reddere et ab iis ita  dere, illudrelinquere ;s'éloignerd'unechose, e xcedere ut nihil juris penes cedentem re-  la quiller. « 11 0 e facto, metu rigoris justifico  maneat ; remettre un immeuble entre les mains  don1u 'TI suarn absentavit. » ( Litler. remass., du suzerain  [aire renonciation absolue  an. 138'1.) — Auferre, abscindere, separare; des droits rz lca possession dudit. .  en.lever, séparer, cou.per • : « Quamvis de ca–  BSCEDERh. — Codera rrenoquampiam,  pite nihil pr^  m ter rnentu haberetur, sicut A  autjus suurn inalterurn transferre; /'aire ces-  percussoris iliud a.bsentaverat gladius. »  sion ou transmission de quelque chose á quel-  (lilarten., Ampl. coll.) qu'un.  ABSENTATIO. — « lila  ci.rca corpus q ABSCERNERE. — Repeliere , rejicere ; quid est, nisi a Deo qumdam absentatio ? repousser, rejeter,  et absentatio quid , nisi peregrinatio :^ » r  ABSCESSIO. — Cessio ; cession , renon-  ( S. Bern.) — Recitatio facta absenta libro. ciation.  ABSENTATUS. -- lleperditus , amissus; ABSCIDICULA. — Statuaa vel imaáinis perdu. « Et dixerit quod munimen suunz  loculamentutu in fornicis modum ; niche.  absentaturra fuisset, » id est charla non repo- (Joan. Diac.)  riretur.  ABSCIDILIUJI. — Cultellus quo ungula 3  ABSENTER. — In absentia. - (A. SS.) equorum abscinduntur.  ABSENTERE. — Idenn q. ABSENTARE. MSCIND)JRE. — Idem q. ABCINDERE,  ABSENTIALIS. — Absentialis dies. Pies, ABSCiRE. — De. memoria e g ire; étre ou- qua quis absens est, ut cum canonicus a choro ()lié. (Am.)  abest ; jou-rd'absence. « Si etiarn aliquis ca-  ABSCISA.— Scripturae genus• Vid. Scnr •  nonicus... absens fuerit..., illorunr dier•urn PTL'RA.  absentialium angustia ad hoc ut forarneu ABSCISSURA. -Inter_vallum; intervalle, judiaetur non poterit coarctari. » (S1. ep. sulution de continuité.  '  Tornee., a. 1190.)  ABSCITAS. — Terra absa, ni ABSEITAS.  ABSIsNT1ALITiER. — Absentialiter prtn-  ABSCODERE. — Exculere, siliquis exu-  sens; id est corpore quideru absens, sed  ere ; batlre le grain et les légumes, les dé-  preesens mente; absent rmatériellernent, mais  pouiller.de leurs enveloppes, écosser.{A,1516.)  présent en esprit. ( N. G. Ch. ) ABSCONCIA. — Ut ArrsCOVSA.  ABSENTIELIS. — Absentielis cetas: rnajo- ABSCONDERE. — Purgare se; se justifier ritas, ut vulga-dicitur, curo quis suae tulel^ d'ttne accusation. (Cap. Lud. II imp.)  est, quasi quod abs se sit , id est sibi reli- ABSCONSA. — Caeca laterna qua mona- ctus ; majorité, état de celui qui est majeur.  chi ut plurimutn utuntur in obeundis dor-  ABSriVTIi1LNTUII. — Pro AriSENTrdrE1- mitoriis ; lanterne sourde ; ol. esconse.  Tu  o. TUM, eOnsensus; corasénlen^ren.l , ussenti^rrertt.  ABSCONSE. — Latenter, abscondite • se-  ABSENTUM. — Pro ABSrYTH[U_lt, herb^ crétement, en cachette, par- d essous rnain, ^  genus ; absinthe AB SCUL`I'ARE. — Pro AUSCULTARE.  ABSEP`'ICUS. — Furiosus; qui est en [u- ABSCU LTA`lOR. —Forte minister illequi reur. ( Vet. Gl.)  talliarn ad placituzn dictam, seu audien-  ABSESCU'i'ARE. — Devestire se de ro tia ma,xigebal. Vid. TALLIA, (A. 1287.)  aliqua, et juri, quod in eam quis batiere po-  ABSE. — Spontaneus ; spontané volon-  test, renuntiare atque in alium transferre; laire. (Isid.)  renoncer a la propriété d'une chose et la  A B SECTOS. — Lapidis pre.tinsi genus •  tran s ntettre d quelqu un ' (A. 1269.) p ierre précieuse, qui, sel on Isidore, était de  ABSESITUS. — absesíturn se facere; ead.  couleur naire et veinée de rango; ol. absicte.  siánii'. q. AasnNTESr SE rAr,ERE, id esl de- AB SEllIUA1. — Obsidio • sit ,  vostire se de re aiiqua. A B5E1'fAS. — Torra absa. V i d. ABSUS.  ABSICTUS.—Genrma nigra et ponderosa; ABSENS. — Ead. signif. q. ABSTENTUS, pierre précieuse de couleur noire et veinée de « Quod si admissa fuerit eliam haec lauae rouge, appelée en vieux /3 • angais « absicte,  earn receperit, habebitur absens (Cap. C:  absite. »  M. ),» id est abstinebit pariter ab iugressu  ABSIDA. — Fornix, arcos; oculte, arcade.  ec elasite, seu habebitur pro excommunicala.  —I'roprie, cujusvis a?diticii pars exrrerua et — ^ b s entena se facere, devestire se de re ah- interior super ;alarme] seulirotundurD erecta  qua, oxuere p osses s io ne el earn in alium  et concamerata. Convenit itaque cuilibet  Uausftrr¿; 8 C dé pou i llcr de quelque citase,  slructurtn inarcurn desinenti et concome- t'enoncer d 1, pro  priété d une claose et la don-  ralle, criare et dicitur de ecctcsiarurn sacel- Ll?Y1CQ N 41Lp. I6 T INBINi. LAT.  ^ 9. il ti 43  ABS  LE11(:0N lis semirotuiv3is, (j eque a!iis partibus eccle- si.m cual in circulum pariter terminantur; moxirr,e vero de parte interiore tedis sacrro i n qua altere collocari solet ; exlrérniléinté- rieure d'zan édifice quelconque, d'une église, d'un transept, d'une nef, etc., pourvu que cerio extréutilé soit demi-circulaire ou poly- go rr ale et voútée; particuliérement la partie de la nef ozi est l'autel. — h.piscopalis sedes, quod in medio absidx collocari apud vete- res soleret, ut in ecclesiis in quibus chorus adhuc retro aliare est; siége de l'évéqice. — Feretruni , in quo reliquia sanctorum con- tinentur ; co/fret or% sont renfermées les reliques des saints , ehásse, r.eliquaire. — Concha altaria ; coupole qui, dans les an- ciennes églises, s'élevail au-dessus de'l'aulel, ciboriu,n. --- Sacra" mensa seu aliare ; la sainte table, l'autel. — Latior plus a3dis; la partie la plus large de l'édifice. — Sacra urr,bella quae supra corpora sanctorum eri- gitur; baldaquin. — Orbita , circulus rot a? ; tour cl'une roue. ABSIDA'1'IJS. Concameratus, in absidis seu arcos forman) tectus ; voüté. ABSIDIA. — Sacra umbella quae supra sanclorum corpora eri;itur; baldaquin. ABSIDICULA. — Diminut. ab ABSIDA. ABSIDITAS. — Ead. signif. q. ABSEITAS, id est terna alisa. Vid. ABSUS. ABSIGNARE. — Resignare , desigi liare ; desceller, rompre le cachet, décacheter. (Vel. 6l. ) ABSINTHIUl @1. — Pro ABSYNTHIUí\f. ABSIS. — Ead. signif. q. ABSIDA. ABSI'I'AS. —  signif. q. ABSBITAS. ABSITITIUS. Absititiu;;i se facere. — Ea- den) signif. q. ABSENTEM SE FACEBE. Vid. ABSENS. ABSITUS. Absituna se [acere. — Eadem notionc. ABSJURARE.—Pro ABJURARE. ABSJl'RA'!'10. — Ut ABJCrtATiO. ABSLATATA. — Navis piratica; de pirate. ABSO. — U t AB73aso. ABStJLERE. — Ab uso recedere. ,Pap AIzSOLUTI:. -- Vox ollicii ecclesiastici quaa significat absque praevia salulatione, cantu , benedictione, invitatione. « Dicun- tur absoluto et sine oratione nec ante nec post , » etc. ('Cod. vil., Mar. Deaur. ) Abso- tute orrlinari dicitur de clericis qui ad sa- cros ordines promoventur absdue titulo seu ecclesia cuí mancipentur et de cujus redditibus vivant. ABSOLUTIO. — Indulgentia, remissio a peccatis; absolulion, rémission des péchés.- Absolutio ad cautelani dicitur de absolutione que majoris securitatis causa alicui judicis sentcntia excommunicato et appellanti con- cedilur; dummodo ferendo demum judicio se pariturunl promiltat praestito sacramento. Ilujus absolutionis ad caulelam p ulla men- tio ante Ccelestinum Papam qui, anno 1195, a11 episcop. Lineolnens. scribens, quosdain absolvi permitlit ad tnájorem cautelan;. — lsbsolulionis dies , le Jeudi_absolu; dios Ju) is ante Paseha , jeudi saint. — Absolu- AII3  b^t tiones relaxatoriae, vocantur r_oncessae ex_ communlCatls absolutioYles ad lernpus. Dispensalio, dimissio, líberlas, permissio; permission, congé, liberté. }Ene absolutio- nern facere, jubere , vel pvlius facultatenl.ac licentiam dare aliquid faciendi ; enjoindre, on mieux, donner l'autorisation de faire quelque chose Ahocha, aceeptilatio ; quit- lance, décliarge. —In ecclesiastici O(iicii ru- bricis, deprecado brevis quae dicitur finitis psalmis cujuslibet Nocturni, qua solebat olio) terminad OfflClum nocturnum unlus- cujusque vigilia, — Collecta seo oratio pro mortuis, illa pra?sertim que y ineipit : Absolve, Domine, etc. Itero qua=vis ante orationes pro dofunctis, ac etiam preces , thuriGcattones, aspersiones, qua circa corpora defuneto- rum Gunl. — Absolutio capituli, brevis le- ctio ex Scriptura sancta gaae quotidi.e post Primara dici solet, et qu;e primum in mona- steriis, finito capitulo, antequam fratres ex- irent ad opera et benedictionem a superiora acciperent, decantabatur. . ABSOLUTO (IN). — Voces agrimensori- bus propriae, apud quos agri in a b soluto re- manero ac tenere dieuntur, qui sine lege et finitione sunt, id est finibus ac limitibus non terminantur. ABSOLUTORIUM. —. Apocha ; rdcépissé, quittance, acte par lequel le créancier déclare que le débiteur a pa y é. ABSOLUTORIUS. — Absolutorio littercP: 1° Littera? quibus Ponlifex excornmunica- tum ab excommiinicatione a se abs0luturn esse denuntiabat ; lettres par lesquelles le Souverain Ponti fe faisait conna r itre qu'il avait relevé un excommunié des peines de l'excom- municalion. — 2° Litterae qua re confecta missis ac legatis dantur cual domum ren,it- tuntur ; let(res que les goaavernements donnent aux envoyés étrangers, quand ceux-ci, ayant rempli loar araission, veulent revenir dans leur navire pays; lettres « d'exequatur. » ABSOLUTUS. — Desperatus; désespéré. Dicitur de aearo cujus morbus deploralur.-- Persolutus ; payé : « absoluta pecunia , » puesens pecunia ; argent comptant. — So- lutos et liber, liber fidelis, vasallos uni ad- dictus; holline libre, vássat d'i u i seigneur. — Absolutas dies; feria quinta bebdomadis sancta? ; jeudi saint. ABSí3LVERE. - Liberum dimitiere; ld- cher, laisser alter en liberté. s Si quis aüe- num servum in fuga lapsum, ferro vinctum, aut quocunque ligamine constitutum absol- vcrit. » (;iex 1Visig. ) — Mittere , remitiere in paulan', douiuw : «Huno nos baplizan-. tes , ad propriam absolvimus dornum. » (Anast.)—Donare, dimitiere, contradere, possessronew mittere ; donner, renoncer á, livrer, mettre en possession. — Absolvere de functos, dicere collectam mortuorutn : a Sacerdotes, audito parochianorum suorum obitu, statiai absolvant eos cual psalinis pro defunctis et coltecta. » (OIL episc. Paris.) - Absolvcre cad cautelam. Vid. i:if. ABSO- LL'T10. ABSOLVI:IIENTulI. — Licentia, facultas lc '119rJ J l i rj t 'isat7on. (A. 1088.) ABSONIARE.  Sacramentum, fidelilatis Anglo-Saxonicum, taudatum a Somnero. « In illo (Deo) pro quo sanctum hoc sanctificatutu est, vol° esse nune idomino meo N... fidelis et credibilis, et amare qu^diam ctum etbsro- niare quod absoniat, per culi competen tiam. » ABSORBERE . -- Praetermiltere , nullann rei alicujus rationem babero ; passer sous silence, ne pos rendre comple d'une chose. (A. 140$.) ABSORSIT. --• Foras ejicere, exturbare ; meltre dehors, chasser, etc. ABSORTUS. — Pro ABSOSPrUS. ABSPES. — Sine spe; sans espérance. ABSPORTARE . — Pro ASeoItTARE vel ARIGERE, sí de pecorihus agitur : « Si quis a civitate fugertt et catalla cujuspiam bur- gensium asportaverit. » ( A. 1194.) ABSQUE EO QUOD. -- Quamvrs non ; quoique non. « Absque eo quod dictum ofliciurn juraverit. » (Forra. Mass.) ABSRADICARE. — Avellere, eradicare ; renverser, déraciner, arracher. (A. 1237.) ABSRADICATUS. — Avulsus, eradica tus ; enlevé, arraché. (A. 1237.) ABSTANTIA. — lntervallum , distantla ; intervalle, distance. dBSTERIIUS. — Non modo qui a vino, sed etiarrl qui a earnibus abstinet ; qui nc boit pos de vin, qui ne mange pos de viande ; so- bre, tempéré, qui est encore d jeun. (Ann. Ben.) ABSTF,N1S. — Ead. signif. q. ABSTEMIUS. ABSTENTUS. — Excommunicatus; cx- communié. -T Apud jurisperitos pupillus qui tutoris auctoritate ab adeunda haereditate revocatus est, ex eo nempe quod ninlis illa sit in aere alieno, ABSTENUS. — Ead. signif. q. ARSTE - ñii U S. ABSTERE. — Abjungere; dételer, sépa- t •l  rer, éloigner. ABSTERGERE. — Aspergere ; répandre, ' o  verser. (A. SS.) ^  ABS'1'ERNERC. — Abjicere, repeliere , 5   abdicare, respuere ; repousser, rejeter, re- noncer d, écarter. ABS'lERSORIUM • — Pannus lineus, quo ^'  utitur sacerdos dum Missam celebrat ad ex- tergendos sibi digitos post attrectatam ho- (!'  stiarn; inflo° differt abstersorium a manuter- ^¡r   gio, quod isto dunta g at utarttur, cum r es di- vinas nondum alligere. AB STINATIO.— Abstinatio legis; violatio edicti; désobéissance d une1°4ú un xcte tl` ,  de l'autorité tet publi qrio u e, délil. « ;Vec possunt 1  aliqui,, de  fructus reroovere.,. t',,  alioqui si eorum rito abstinatio [F. obstinatio] r  possit evidenter com probad... deberent ex , t 11 t  t1pc p ulliri, » (Claart ex eccles, Sanct. Ando- 1¡t t ,  marti.) ARSTI NENTES. — l m videntur qui conti>rena ea, vol r u i jejunia observantes ab °sr,i•s abs tinen t• (S. Cypr.) Abstinentes eliam vocati ll tr^r e tii qutdalnr I-].islaanin, I,alli^i. «sl+paraules persuasiunitrus cclnju g ia hotui- A1311  A ti num et escarian abstinentiam promítten- tes. » ABSTINI:NTiA. — Cessatio ab arnn is ; tréve, suspension d'armes. -- Renuntiatio, ceSSio ; renonciatinn, cession, non -acce,pta- tion. -- Excommunicatio ; excommunicalion, « Ab officio reinovendus est et tandiu absti- nentía casligandus est. (Fulb. Carnot. L'p.) ABSTINI+,RE. — Renunciare, cederte; re- noncer, céder, ne pas accepter. — Abster- rere, detinere ; éloigner, détourner, écarter. — Abstinere aliquem concrnunione, commu= nicatione, idem est ac .Fxcommunicare. A$STIPULA1113. — Dimittere • , werpire; se dcssaisiret dégucrpir d'un bien paree qu'or; en prenait possession avec un fétu de riaille, « stipula. » Vid. F ESTUCA. ABSTLATA. —Navis lliratica; vaisseau de pirate. ABSTOI.LERE. — Auferre ; enlever. ABSTIIACTUS. — A seriptoribus asceti- cis dicitur ille qui extra animi sensus ra- ptus es! ; ravi. ABSTRIGARE. — Ab omni mora et pedimento liberare; déb:irrasser de tout obs- tacle. ABSTRUERE. — Pro ABSTrIUuExE. ABSTUDERE. — «;Estou.per. » AI3STUERE, — Ead. notione. ABSTULA. — Prc ► AsTVt.a. ABSTULTUS. — Ead. signif. q. ABST°L- LLRE. ABSURATIO. — Pro ABSJUIiATIO, rei ces- sio cum pr • aestatio sacramenti. ABSURDESCERE. — Exsurdare, aures prae;ravare ; assourdir, rompre la téte. ABSUS.— Absus ager, incultus,qui inchar- tisopponiturvestito, id est culto ;terre inculte, friche. Interduni absus ager dicitur non modo vacaus, sed et prorsus incultus et pa- sturae idoneus. 11'lansi absi, mansi dominici, fiscales, qui colonis non sunt adsignati, et opponuntur vestitis, id est coionis lraditis. « Mansi absi sunt qui non babera cultores, sed dominus eos habet in su . a potestate, g,3i vulgariter appellantur Wroinde » (Reg. boas. eccl. Prum.) ABSYNTIíIOSUS. ---- Arnarus ; amer, ABSYNTH1UM. — Potio melli.ta, mona- chica. « His tribus diebus post pulsationem c , ym;Iali , qui vo.luerit bibet de absy=nthio melle confecto.. » (Consuet. Floriac.) ABTERiI;jNATUS. — Exsilió darnnattt.s condamné au bannisselnent. tiBTlj.S, — Pro APTOS. ARULA. — Albula ; able, ablette. AY:U , NCOI.US. — Pro AVUNCULUS, ABUNDA. — Panici et rneilei follicu .li gdteaux feuillelés.— Meta; borue ol bonn é. AI3UNDANTI (EX). — Praeterea, irrsupec; en outre. ABUNll11N'1'[A.-- Erogatio, largitio; dis- tribution, largesse, dons abondants. — Pos- sessionis genus. « C ampaniae, plantee, abun, dantia, curticanus et elau3elius deParrinia-t co, cum aliis VlnCG1.15, » (.A. 886.) A]3UNDAT• — Suflicit; il cst suffisant. Al3UNllIA. --• Quae a buni.lanti.trn lllll)tl'lí, lur, ut so inniabatlt • « I)U m iila :u abl,ndiat;i 15  ABS  11I)illLE ET INFI11lE LATINITATtS. ,iliquid faciendi; permis s i oiz, licence, atato- (1!'I;CF rl; f)F 6rv, I, a7  ACA  LEXICON  Ac A  as vncant) pro abunda n quam ea pr2estare  bella et vendente vino acabellalo.» (A. 1303.; (  ^licunt donoibusquas frequenlaverit.»(Guil.  — Vid. CABELLA. Paris.)  ACAD [A. • — « Tam in rnontibus quam in  ABUNDUS.— « Cum nano abundo et quin-  plano, et villis et hominihus, et acadiis, et que mensuris de cervisia. » Vid. ABUNDA.  stivls et rasca.is.» (A. 12146.)  ABUItGARI. — mira fines burgi aut vill,^e  ACALICULUS.^ — Pincerna; échanson; aliquam terram includere, cornprehendere;  boutcillier.  errglober dans les (erres dépcndanles d'urre  ACAIIPANARE.—Aragonensibus, ineam- ville, d'un bour • q, etc.  puna educere ; mener dans la campagne. ABUSIO. — Non abtlsus, abstinentia ;  ACA^IPASSA.—Congregatia qulevrs, con-  aLstenlion de faire une chose. (S. Paul.) --  venticulum quodvis; réunion , rassemble- Deceplio, error; déceplion,lromperie. (Gnsp.  ment. (A. 1328.)  Bart. ) — Abusus ; mauvais usage , abus.  ACANARE. — Acanna, provinciales di- v.)  currt pro virgo  de.cutet • e ;  abattre, faire (Sal ABUSOR. — Qui molentitur; celan qui lamber ácoupscleverg es. licanatio, odio dcon-  fait un naauvais usage, gaai abuse. (St. ord.  liendí. « Neque pastores aliqui... non pos- Clan.)  sint... aliquas quercore^, necouves a;lande- ABUFL T S. — DefecUls: (Ba!d. Noviom.)  ratas acanare nec acanari facere... manua- ABUTARE. — ídem q. ABBOTARE et ABUT- liter col lrgereel sine acanatione quacunque E.  de dictis glandibus » (A. 1501.) TARE. ABUTABIL T S. —Pro ALLTARiUS. « Supra  ACANA''IO. ---Vid. AC:A^ARE.  quoalanr mnsagio sito iuxla platean) abata-  ACANNIG:IRE. —« Quicunque acanni- rioruira Rollcoanagcr i sivan. > (A. 1267.)  zaverit vaccarn elbovem, si bos vol vacca fe- ABUTI;RO. -- Ab.utor (Sunplem. Antiq.)  ceritclarnnunr casu fortuito, dure acan•rzizalaar,  ABUTI. — Igne consuruere; consurner,  culus esCatniltatipsumbovernvel voceare, uisi brúler.  acan.n.izélur causa nupliaruru (i % ori Ose. .1a- ABUTTARE.— Terminare; aboutir. Dici-  cob.I,r • eg. Arag.); » lagaciner • , irriter, sncltre en lur apud agrimensores de a;;rorut» tinibus  fureaar. -- Picardi etianonum rlicunt acanner, qua parte sunlangusl.iores.Namqueea parte  cuan aliqueul conviciis ir:cessunt. llalis qua sunt lon;iores adjacere clic•antur.  accannare sonal slimulis agitare, acutis can- ABUVRAGIUM. — Jus guod una curn ca- nis excitare.  ponibus exiÜilur el persolvitur, forte quod  ACANONICU.°.q. -- Non canonicum, ex-  praeler jus coponum corollarii vice in con-  tra canonein el regulam; gati n'est pas cano-  ven lionibus conc.eclalur. (A. 1327.) Vid. Br-  nigue, qui est en dehors de la regle.  BERAGIUAI. — Id quod bibitionis nomine ab  ACANG.NIS1•US. — Qrui contra cationes  co solvitur gui in societntem aliquam reci-  aliyuid iacit, vel qui canones ignoral ; qui pitur; ce qu'on paye pour le clroit de bienve-  agit con.trairerrrent aux canons, ore qui n'a nue ou deréceptcon dan.s une sociélé, et qui se pus connaissance des prescriptions carioni-  dépense ordinairenaertt en repas; ol. abavre-  ques. ment, aboivrement. .  ACANZi. ^ Gemrs militiae Turcica ; nom ABVELARE. - Detegere; découvrir.  d'rrncorps del'ar • naée turque. ABVICINARE. — Disjungere; séparer,  ACAhI:RE. — Ad acapita ;ium dare; ven- disjoindre.  dre sous une redebince d'un cens. « Con- ABbb'ARPIRE. — Ead. signif. q. bb r ÁR- corcJaturn fuil c.luod quicuoque sil áominus  PIRE ; possessionem rei alicujus dimitiere ;  de Cbandenoy praedictarn villarn de Bordis déguerpir.  non potest alienare a tnanu sua nec in feu- ABYRTACA. — Condimentum apud Per- duro dore vel acapere vel conferre al icui. »  sas el bledos ex albo, porro, cardamo, grauis  (A. ;1271..) Vid. ACAPITAGIUM cl ACCAPI-  mali hunici, sinapi, aliisque acerbis, aut  TARE. etiam ex herbaruni virentium succo coofe-  ACAPITAG1UlI. — lielevium seu quod etum. (Alhen., lib. III, cap. 35.)  nomine rele vii exscllvilur domino capitali : R"['ACE. — Eadem notíune.  Droit de relief ou redevonce en tenant ABY ABYItTACUS. — Eadern noti.one.  lieu. « Curo vero rnonasterii abbas et con- ABYSSALIS. — Fundum non habens; qui ventus , qui tinas partes unius falconis n'a pus de fond, pro fond comme un ubiane,  in rnutatioue cujuslibet domini seu vassa)li,  ABYSSARE. — Mergere iu profuudnm.  pro acapitagio ralione feudi seu affarii aut Totus in Deum abyssutccs eral. » (A. SS.)  tenementi de Castilhonnesio... solvere no-  ABYSSUS. — lnternurn ; l'abinaN , l'enfer.  bis tenentur.» (A. 1335.) Vid. ACCAPTARE,  —De abysso usque in ecelum, formula qua  ACAPIITARE. — Incipere; cornrnenccr : in cessione nihil sibi reservatum esse sigui-  « Et acapitat ille campus ad neulus dicto- ticabant. _  rum religiusorum. » (Chartul. S. Wandre.) ABYSUS. — Pro ABYSSUS.  Quasi diceretur, et habet Caput suuur ille ACA. — Amoeuitas; agrémments, citarme, campus. — Alia notione pro accapila.re.• Vid. beauté• (Vet. Gl.)  AcCAPTARE. ACABIs'LLATUS. — Vinum acaóellalum,  ACAPITIS. --- Idem q. ACCAPITUM. q,uod nomine cabellu' seu banui venditur.  ACAPITURA. -- liad. signif. q. ACAPITA-  -a . Liceal ipsis horninibus dicti eastri eorum  GIUM.  winum vendere en gros, quibuscunque per-  ACAPTA. —_ Ead. signif. q. .I1C98ITA- seinis voluerint, lencnle et durante losa c.a- GIUM• ACA1''1'AG1L':1 I . — Lad. sirnif. q. ACCAPI- TUM. ad rem 1 qulau^piam. Yid Jus A ^ r APT A n E^.V ^ - TUM. ACAPTARE. —Nule p'roEM ERE ; acheter ; ol. achapter, acapter. -- Alia notione pro Ac- CAPTARE. ACAPTATIO.— Ead. signif.  ACCAPI- TU:1i. ACAPTATOR. — Qrai ad accapitum seU ad censum accipit ; celti qui acltéte sotts la conrlilion de payer une redevance d'un cens (St. Mas.) ACAPTIS. — Concessio vei acquisitio ad accapitum seu emphyteosim ; concession, dormitan, ou achat sous condition empltyté- otique. « El omnes acoples gnns e go fecl in suprarlictis honoribus srtlt sirniliter ejus- derri Rotgerii. (.Test., A. 1118.) — Atia no- 11011e, ut ACAPITAGIURi. (A. 1.123.) ACAP'lU\i. —rrnptio; achat. —Relevium set' qumvis ejusdem generis przestalio ; draft de relief ou atare payé par les hé- riliers d'un tenancier soumss á rente, cens ou nutre charge , ut ACAPITAGIU1iI. ACARALHA. - ;rmissarium aquari"um vel quid simile ( forte ab I-Iíspi. acarrear, importare, quia per illud agua et sordes ;ú . imporlanlur); canal, égoul. « Quod dicti cousules... habeant potestatem cognoscen- di de viis publicis et itínerihus reparandis, l U'' de clertis, doblis , acarnlhis senoralibus (1. femoralibus], a 3 diticiis et tabulariis, bes- calinis, » efe, (A. 1351.) ACARALI3UiI. — Eodem siánif cat.u. ACAitN1;13ARE. — Apud Aragonenses, pecora aliena in agro darnnum facientia capere atque etiam occidere et comedere ; surpreridre cfes bestiaux élrangers pendant qu'rls j`onl du dégtlt dans sa pro priété, les cel'  ^^isir el les fuer : « Oves Saneti Joannis et ¡,r,r,  omnia perora illius coenobii.... mando ut oIu°''  in loto regno meo, ui.ri lle.rbas invenerint, pascana . et nullus sil ausus pignorare vel acarnPrare » (Ch. Remir. rey. tlrcrgon.) 'Vid. CATO ALE. ACATAPANUS. — Praefectus civitalis veI p roviuci ^ ; idea] q. CAPITANEUS. Vid. ^ ATA2ANUS. Q3   ^ ACATARE.— Emere • acheter ; ol. acater. I^+.levium ex , olvere ; payer le droit de relief. Vid. ACC APTArtE. ACATHALA NTIS.—Genus avis ; chardon- nrret. ACATFIAPANUS. — Idem q. ACATAParUS. ACATH1A, — Ornaruentvtm muliebre. « Bona nrobilia, lam in auro quam in ar- g ento.., jocalibus, percoratibus seo acalhiis, zonis, ele, » (A. 1386.) Forte legendum est ,tf C., ttr I +! + I i? It9!', rG+r' It °` el r', ^ttE tt P rttr' ^^^ i/+^ n e cloralrbus seu alachiis. AC ATURA. — Pro AQUATCRA,  ' ACA'1'GS, —Navis actuaria • bktirnent lé- ^; i , ( ,6  ger, a Quamobrcm politice ^ noticie ro, si lt ,  nnnqur,nr 1'urt i va s merc es vel illicilas in ac alu s tuas r ece pisti, z etc. tTert.l .-- Men- doso pro A4 aiATUS.  - dR  ACA  ET I1FI1IlÉ I.A7'1NITATIS.  ACC  50 ACAU. -- Vox Gallica vulgaris, caute, se- creto ; en cachelte. ACAUNU\1. —Vide. AGAUNUM. ACCABUSSARE. — lmmergere, in more denli Itere ; plonqcr dan.c l'eau, précpiter, noyer; quelquefois, « irr fliger fe suppl i ce de la cale. » ACCALVASTrR. — Al> anteriori parte ealvus, sicul recalt;astrr, a Posteriori ; celui dunt le deuant de la téte est dégat • ni de clte- veu.x. ACCAMPATUS. — Qui babel castra ; cam- pe', en parlant d'un corps de troupes. U Pro- día in !tostes accampatos... in terra jugta Padunl. » (A. 14.04.) ACCAMPARE. — Castra metari, ponere; cantper, asseoir un comp. ACC \?IIPIA. —« Itero quod irtem camera- rius del el dore tenenlur cuilibet mona- cho... quasdam estanlinas.., et tria paria solularium... et quod dicta mstivalia te- neantur semel [acere (reficere) de aecarn.pits et sotularibus, si el guando super hoc fue- ril  si tus. » (A. 1322.) ACCANTATOii. — Vectig,alium condu- ctor, (luí vulgo 1lrrna;'lus ; receveur et fcrmier des imitóts. ACCAPITAIIENTU fI. Idem q. ACCAPTé- 1tIENTUlI. ACCAPITARE. — Ut. A CcAPTARE. ACCAPITIIDATIO. — Charla qum condi- tiones accapili continet, vel ihsa ad accapi- tuni concessio. « Recognoseent... eliden] domino et sois sub serviliis in dictis aeca- pitídaliottibrrs canten lis e.ldeclaratis.m(Trans- act. 1501.) — Vid. A CC APITUM. ACC,lPIES. —ídem q. AccAP:TUm. ACCAP1TU11. — AgUitio in dominum, quod vulgo relevium ; droit de relief. Vid. RELEViUAZ, ACAPTUAI el ACAFITAGIUIII. « 11eR1 contilemur nos recepisse a vobis pro acca- pilo, 1400 marcas boni et legalis argenlí.n (A. 1211a.) « I)einde dono et ?<rudo... toturn honore;<t mento, civilates videlicet, atque burgos. castra, villas atgtle dominio, feu- dos, alodios, accapita, pignoras et acquisi- tiones, » etc. (A. - 1150.) — Ad accapiturn ciare, idem est ac in emphyteusirt dare. « Da- ?mis in accapit?cm sea emph . yleusirl alche- riam nnstr,tm,» etc. (A. 1310.) ACCAP'I'Ak1EVTU1i. — IdenZ q. AacAPI- TURi. « Accaptatnenlum vero nobis & bel persolvi nostrisque successoribus ad utrius- que partis mutaliones. » (A 1240.) —Stips, eleemosyna qua? corrogando colligítur, ea- dem notione ac QUlESTA; quéte. (A. 1412.) Vid. A CCATTATOII. ACCAPTAItE. — ACCAPTAnE AD ALiQUEnI ; caput el dominium agnoscere, capero. «Et propter hoc jaro ultra tul illum non debeat consilium accaptare. » (Cap. C. Cal.) — Ca- pero adaccapiturn,llocestcapere ve possidere feuda aut qutevis alia bona subaccal>ilorurn conditione ac onere ; prendre ou uossédrr un fief, sous la condition, de payer annuclts- rnent atn cens, une redevance, « Et ego... dono uxori mece.., omnia qum accaptavi in Balagario. » (Ch. Raint,  Barcino.) I otee- duro etianl simpliciter pro ewcro obstine ullo onere. Hinc vox Galilea acaler, ucap- teT, achater, ochapter. acheler, ad quarn- líbet emptionem translata. « Curn omnibus rebus quas accaptabit vel recuperabit. » (A. 1(160.)Accapilarealieui, releviumfacere, vel essolvere, vel aliquem pro domino, et velut tiro crrpitoli domino agnoscere; payer le clroil de relief ou reconnaitre la suzeraineté d'un nutre. ACCARATIO.—Testium cure reo compo- si tio ; con frontalion des lémoins avec l'accu- sé; ol. acaration, acarement. a Confron- taliones y ero fiunt extlibilis ipsl•reo testibus, et in ejus conspectu positis, unde et acca- rationes a cara barbaro nomine, quod fa- cien] significat nomínanlur. » (Bleyuianus , Institul. ¡licor. et pract.) ACCARO. — Inslrurr:entum ruslicurn. « Et superducta iterurn dicta lerra cuni vangis et acca ronibus,» etc. (Petrus Crescent.) ACCASAMENTUM. —Casa, dor n us, aedi^- ciom ;niaison, bQtirnenl.— « Cam quodam ac- c o sanicnto prisito ultraprmdictumfossatum. » (A. 1232.)—Interdum hac voce significantnr redificia domui prtkcipum adjuncta. Vid. CAS.1:1rENTG\r. ACCASAIIE. — Domibus il;struere ; construire des bdtiments, approprier irn édi- [i ce. « Postquam dictum castrum accasatum fuerit intra muros, » etc. (Ch. Idenr. V bu- per.) ACCATO.—Genus navigii aetuarii, espéce de b(itinient léger. ACCATTATOR.'— Qui ex officio stipern corrogat aliis dispensandam; qui fait des quétes, quétcur. (St. FI.) ACCATTUS.---3us quod nomine relevii exsolvitur. Vid. ACCAPrTLnr. ACCATU:41. — Acgnisitum, comparatum ; ce qui est acquis, achelé. (A. 1233.) ACCAI'RA. —Pugnce genes, qua scilicet funda lapides jactautur; combat á coups de p i erres. ACCAYRARE.—Pugnare jactando lapi- des; jeter des pierres, se batlre a coups de pierres ; ol. acarer. a Quod nul la persona audeat se accayrare seu facere accayras. » (A. 1353.) ACCEDENTES (AD). — Responsorium quod in ecclesia cantabatur, dum ad S. Sy- naxim fideles accedebant , juxta Ofl'icium 14lozarabicum. ACCEIA. — Ead. signif. q. ACcrA. ACCELA.=Eadem notione. ACCELERANTIA. — Celeritas ; prompli- tude, rapidité. (Petr. Diac.) ACCENDERE. — Lignatio, lignum accen- dendo foco necessarium; bois d brtaler né- cessaire pour la consommation. « Blancha••• nobis concessit, quod possimus ire in rie- rnoribus supradictis, quandiu el placuerit, per (pro) nostro accendere.» (A.1210.)— Ac- cendi, de luna dicitur, cura a solo in novilu- niis incipít illuminari : « Luna Januarii me- dia nocte accenditur. » (E.aler,d. x saecul. e:irc.) Vid. INCENSiO LEN/E. ACCENDONES.—Lanistae seu gladialorum znañistri, sic dicti quod g l adiatores ad pu-• guau' accenderenl; lanisle, celui qui ¡or-. nmait les gladiateurs. ACCENGIA.--111odusagri. « Sírnondedil..: na , edielatem decirme ejusderu vine, et unsm accingiam prati, unum arpentum terrre. n (Ch. Adam. vicecom. IYleld.) Vid. ANDI,;CIHGA. ACCENSA. — Census, datio ad censum ; cens, aclion de donner d cens, d'affermer; ol. acen.serunt.— « Mejor in villa et advoca- tus a Prumiensi abbate domino villae villam tenebat ad accensam. » (Joan. Hocsem.) ACCENSA101ENTUOi. —Mere notione. ACCENSARE. — Dare ad censum ; affer_ •mer, donner á cens ; ol. accenser. « Accensavit et nomine accensationis in perpetuum con- cessit et tradidit. »(Tabul. Cast. 1 ► 1e1. —Cen- sum exigere loco alterius praestationis , servitium cum censu commutare; se faire paycr le cens en échange d'une autre serví- lude, opérer cet échange. « Cum homines villarum obligati fuissent ad solvendum et ad liberandum dharragium domino regi, pro suisoperationibus... supplicavissent domino regi, quod ip^e'^ vellet accensare dicta char- r?gia et loco eorum recipere cerlos redditus annualim.» (A. 1299.) Accensare se alicu.i; c • .erlis conclitionibus ac statuto pretio quid- piam conficere. « Item quod aliquis scriptor non audeat se accensare vicario, hajulo, vel alicui ofiiciali. » (A. 1299.) ACCENSATIO. —liad. signif. q. ACCENSÁ. ACC ENSATOR. — Firmad us; cclui qui prend d louage, fermier; ol. accenseur. ACCENSIO. — Morbus comitialis ; ¿pi- lepsie. ACCENSIUNCULA. — Ut AccENSro. ACCENSIVA. — Ead. signif. q. ACCEtvs4. ACCENSIVATIO. — Eacl. signif. ACCENSIVIO. — Ead. signif. ACCENSQR. — Delator ; dénonciateur, dé- lateur. (Vel. Gl.) — Acolythus, cui in- cumbir. cura ar.cendendi lumína in ecclesia; clerc chargé d'aliunrer les lampes de l'église. (Hon. Aug.) ` ACCENSUATUS.— Homo domino propter terras ad censure acceptas ad certa onera et pr¿>rstationes adstrictus ; celrci gui a pris une ¡erre á cens el qui est, en vertu des condítions • du control, sournis d cerlaines c.harges. « Ex- eeptis illis qui mihi ad serviendurn bis in antro cum bobus suis sur y t acconsuati.» (Lib. Ciil mm.) A(:CENSUS. Eadem notione. ACCENTIIURARIA.—•Vas in quo tbus ac- cenditur; encensoir. ACCENTIARE. — Ead. signif. q. ACCEN- SARE. ACCENTUARE. — Acrentus observare; accentuer, observer les régles de la quantité dans lecture. « Ignorantes discant plane legare, puncluare vel accentuare, » etc. (Regid. FontisTbraldi, cap. 38.) ACCENTUATIO. — Species cantus qui tit elevando aut deprimendo s , yllabam • , juxta accentuum posítionem ut cum in ecclesia Iectiones aut orationes cantantur; cui op- ponitur directus, qui frt ábsque vocis in- fíexione. A(.0 LEXICON ACC 54 i • 53  ACC  IIIF:DIrE ET INFI111E L ATINITATIS.  AM::  SI ACCENTU S. — Sonus vocis, modus pro- nationem quam fecit.., de nrolendino pro- r i uniiandi ; accent• fA. 1t123.)  pe strt,tam, cum accessione sive actuario.n ACCEPTA. — Genus navis, idem q. AcA- (A. 823.)  T^'rrar,3m accretio vi flumirunr h. :   facta ; alluvion , ut AcCESSA. TUS; alii lexunt grnus avis. (Isid.) ACCEPTABILIS. -- Acceptus, gratus; ac-  ACCESSiVUS. — Forte pro 'AssASSINU.=. erptable, digne d'dtre ogréé, agréable. (Salv.)  « Hic ctiarrr (1 reclericus irnperat,) cíucem I3rr- ACCEPTABILITA S. --- Theologi schola-  varia, , virum cathrplicum, Gdelei ^'eclesi .sliei dicunt : obedienlim el passionis Christi  et devotum, fecerat occidi per acc uessivos.t^ A. 1244. acceptabilitas, pro merito et gratia.  (  ) ACCI PTABULU,^1. —Q+tarta pars emintt?;  ACCESSOR. —Fidejussor, sponsor . gnc,^i . le quarl d'tcne hémine. — Scutella acetaria ;  secundus a debitore accedat, ut creditori [iat l sar.tcrere. Vid. ACCTAIIUIUnI.  sa tis, sic diclus : répondant , garantie, cau- ACCEPT.E• — Agri porliones viri tim as-  (ion. « De accessorihus et fide jussoribus el signata?, aul qua? sortitr obtige runt ; lots de  qualiter cr^nveniantur, » etc. (31n.scecrtl.) -- ¿erre.  ^  Adjutor, ludi soeius; associé d'un joueur, ACCEPTA:bIENTU;11.—Ead. signif. q. Ac- son second. (A. 124.3.) —. Minister sEcunda- rius, qui praelaturr, cór.ritatur, eique in sauis CAPTAr<IENTUIi ACCEPTATOR. — Qui sine causa perso- deservit; assístant. — In plurib. instrum. narum liabet rationem ; vox et plrrasis ortal pro ASSESSOR. Vid. hoc verb. ab Ele Act. apost, quia non est « acceptor »  ACCESSORIE. — Per accessionena; acces- personarum Deus. (Act. x, 34.) soiremenl. ACCEPTIO. --- Agri portio. V i d. AccE-  ACCESSORIUII, — Quidquid causa ad- ^ .  PT^.  ventilium et extraneum est; parlies accessoi- r)d  ACCEPTOR. —Aecipiter ; épervier. —Ve- res d'une cause. (A. 1341.) tutor curo accipitro ; cltasseur d l'éperviPr.  ACCESSORIUS. — Vos fori Anglici, in- llei '  ACCPPTORiA ARS. — Venatio cum acci- quitSpelmc.nus, in quo appellatur is qui sce- q °'  pitrio ; ch.asse d l'épervier et au faucon.  leris conscius, facinoroso subvenit , sive tr l'  ACCEPTORICIUS CANIS. — Canis avía- ope, sive consilio. — Sponsor, idem q. Ac- Uc  rius, seu curo accipitre venatur aves ; chien  crssorZ.  , de chasse, chien spécialenrent destiné d la  ACCESSUS. — Per accessuna Sunimus u:;  chasse aux oiseaux, mais pouvant servir aussi Pontifex eligi dicitur cum cardinales munes d chasser d'autres espéces de gibier.  unanimi consensu ad eum accedunt et Pa- ACCEPTOR1U13, — Salinum; saliere. (Vel. pam salutant. 61.)— Locus ubi nutriuntur accipitres ; vo-  ACCETTA. — Bipennís, ascia; hachette. liére des oiseaux dressés pour la chasse. --  ACCETTARE. — Acessere; devenir aigre, « Libe'lum quemdam babes, qui non est se gdter. Majos acceptorio duarum semanarum, quem  ACCIA. — Avis a rostri magnitudine síc ts "  ego legere cupio. u (Epist. S. I>:onif. bTog.) Ubi  dicta ; bécasse ; o1; acce', accée. videtur intelligi tot foliis constitisse lrunc  ACCIACCUS. — Debilis, contusus, fractus librum, quot officium ecclesiasticuml dua- membris , unde adhuc in lingua Etrusca , '  rum septimanarum continebat. At cur in ac- usurpatur, acciaccare, eontundere, franbe- 1  ceptoriunt appelletur, non plano assequor,  re ; tnoulu, brisé, rompa. j ,;i ^ ' ,  nisi legendtim sil. exceptorio aut excerpto-  ACCIAIVOLI. — Mercatores Ilalici pro- i;e   rio.  pler fceneralionem, ut el Caorsini seu Corsini ACCEPTURARIA. — Cyrnbium quo in ohm celebres.Hoc videturfamilimFlorentitite ecclesiis asservantur mict> 3 thureae; navet(e á  nomen. CI'f;  mettre l'encens.  4CCIARIUI7. — Ead  signif. q. AcIA- 0'  ACCERES.— Genus securis, ut ACIERES. nIUnI. 's 1 ° ';  ACCESSA. -- Accessio, aecessus; accessa  ACCIATUM. — Potus vílis servorum; ilir11  maris, recessa maris ; flux et reflux. — Ter-  boisson des domestiques. (A. 11.77.) ,r  rarum aceretiones faene vi fluminum ; cc-  ACCIATUS. — Cultellus magnas et acu- b i;•  crue de lerre, altuvion•  ^us; co2ttcart grand el pajilla.( óreviloq.) l [:  ACCESSAMEN" — Ead. signif " g. Ac-  ACCIDENTIA. — Quod casu accidit, ob- cENSa•  venit ; idem q. ESCAETA. « QuEO vidolicet ACCE SSAMENTUM. — Idem q. ACCE;vsA- pr:edicta masura- ad me descendit ex acci- 1aENTUIFt•  dentüs uxoris uDeae. (A. 1219.)— iliorbus, in- ^'  ACCESSARIUS. — Minister secundarius lortunium ; rnalirdie accidenlelle. — Ab acGi- ^ s  ecclesiae, cui nomen Gall. assistant.—_Vid,  dentibus, ille dicebatur aiud reges Persa- yt  ACCESSOIq•  rum, qui res scribebat {Iuotidie accidentes; ACC ESSATiO.— Ead. signif. q. ACCENSA, historrographe. f o l ; ;  ACCESSIBILIS. — Accessu facilis ; a t  cces-  ACCIDENTALITER. — Casu , fortuito ; t ^p ,  tibie. ('1'ert.)  accidenlellcuaertl, par cas forlrcia. !., .  e^ (" ► ' F. ACC LSSlf3ILITAS. — Accedendi seu ac-  ACCIDENTIVUS. -- Accidens; accidente!. 1  s^•u t.s) facilitas ; libre ricas, accessibilité.  « Nervorc:rn diutiva el accídenlivct cougluti- ACCF,  'mijo. » (A. SS.)  nccé9 de 5Sl0. — Accessia febris ; nttaque,  ACCIDL+'N'1'U141.—Ead. signif. q. ACCIDE9r- á¡,if' /  jfévre.— Acquisitio ; aclr.at. — Cana-  TIA. (A. 1281.) ,^,  ! s, rivus, quia ad opus molendini uecessa-  ACCIDlA. --. }« I „ ^ ror:c. i c n ^  rio accecii; ounat, r éserooir, a Similiter do-  ACClD1:11i1 — I'ia a ^:;nasn. t r t n 4( : C .  LEXICON  hCC  56 IUTAI't S. Vid. AcEUTATUS.  la reslilution de son bien, dora  auh • e s'eSi ACC (.^:IDIO^CS. •— Vid. ACEDIOSUS.  ea,paré. A 4Cl INA.— Glandes quernea aut ilignea;ACCLAPARE.—'.l'egere. operire; couvrir,  gland du chéne, et, dans certains cas, Una  cnsevclir. cr Fuit tanta nix... quocl occupavit  ñroi uil tci ressemble au oland (chdtaigne, dalte,  el acclapavit fere duo millia ovium. » ( A.  .x.,^'Jr.t.  1268.)  ACCINCI'A. — An,bitus, circuitus; en  ACI;LAVENSIS.— Forte a ī ijacens, incur-  ccinte. « Dic;ebant se incurrisse in accin-  rens in aliud ; enclavé. , In alío loco accla-  da castelli Luparea, et appendiciorum ejus  vense curtilis et terra.» (Gall. Chr.) ct in accincla castelli parvi pontis, » etc.  ACCLAUSUM. — Clausnm, septum, ambi- (A. 1222.)  tus; clos, clólure. (A. 1308.)  ACCINCTOR.— Famulus g.ui latus ciugít;  ACCLIBANUS. — Obliquus. (Isid.) Alii serviteur. — « Habet quoquo in Longo-Al- legua Accuvus ata ACCLiVATUS. teno versuram oinnibus diebus cum uno mi-  ACCLINATORIUAI.— Locos in quo accli-  Pite et sois accinctoribus. » (Reg. Casi. Lict.  nare aut requiescere possun,us; lieu de a re )-  Andtbr.cs.  pos, charnbre coucher, etc. in ACCINGA. — Eadem signif. q. ACCENGIA.  ACCLINIS. — Dependens, obnoxios ; su- ACCINGF,RT'. — Ambire, circunrdare ; en- jet, sou n ris, dépendcrnt. tourer. « I go dedi... monachis de... ha-ACCLUDEiIE. — Pro OCCLUDERE. jam mute rrccingit garennam. » (A 1227.)  ACCLUSARE. — Clusam facere, sexi a;- ACCiNGIA.— Pro ACCExGIA.  gerern construere, quo concluduntur agua); ACCIONARIUS. — Pro ACTiONARIUS.  construire une écluse, une chaussée pour con- ACC1PEl)AIIIUS. — Ead. signif. q. ACUPE- tenir les caux. (St. D7ut.) DrUSr.  ACCOGNI''ARE. — Eadem signif. q. AD- ACCIPERE.—Emere ; achetcr. (Gasp. B,art.) CoG:VrTARE.  — Muleta pecuniaria aliquem Pnnire eam-  ACCOLA. — Colonos, qui terram colit;  que exigere;condananer quelgu'unál'arnende,  colon, cultivateur d'une terre. « Viso etiarn  et poursuivre l'exécution dre jugement. (A.  quod liberte conditionis thorique legilimi ac  1208.) Accipere se ad invicena ; nranihus sese  ex honestis parentibns, ficet accolis, pro--  apprehendere , ad invicem adhterere. ( A.  creati existant. » (A. 11150.) — Colonus, seu 1376. )  •  adscriptitius, qui simul cam prtedio venie- ACCIPES. — Idem q. ACUpEDIUnr.  bar; élranger, cultivateur d'une terre. Vi!. ACCIPiENSER. — Pro ACiPENSEri.  ASCEiPTtTIUS. « Accola, eo quod adveniens ACCIPITARES. — Fact. signif. q. AUCEL- terram cniat. » (Isid.) — « Accola, cultor LATOREÇ.  boj in quo non est natus.» (Willem.(Britto.) ACCIPII'RARIUS. — Accipitrur.n curator «Accola non propriam, propriam colit in- et dornitor; celui qui dresse et soigne les oi- cola terram. » (Anon.) loesensu a multis seaux de proie.  usurpatur. — Accola, mansi, qui accolarum ACCIP'1'US. — F. pro ACCEPTUS, acceptio. - erant, etab iís colebantnr : «De uno quoque «Quo,d dicti supra positi in casu prtedicto, manso ingenuili exiguntur sex denarii, et sine acciptu quocunque debeant et tenean- de servili tres, el de accola unus, et duo de  tr,r Lamen mortuum facere sepeliri. » ( A.  hospitibus. » (Annal. S. Bertin., an. 866.)  11102.) Nisi idem sit quod supra ACCAPTA-  A000LABEItTA.- Accola habitatio cum MENTUM.  prmdio; habilation d'un accola, et métairie A CCISA. — Ead. signif. q. ASSrsr A.  qu'il fait valoir. (Charl. S. Sulp. Bit.) ACCISIA. — Pro AsslsrA Seo AssESSiO ;  ACCOLANA. -- « Tam in tenis, rnansis, tribul.i in;positi taxatio et permquatió.  ... accoiabus, rneritc accolanaruna, vineis, » ACCISTARE. — Vocare; appeler.  etc. (Formul. 62, inter Lindenbrog.) Ubi ACCI'1'ACULUIII. — « Quasi accitum ferro meriluna accolanaracrnest red ibis domus ru- sonabulum.» Forte legendum accinctnnr j'er- sticm, nisi legenduun sit accolavorurn. ro ata acuturn ferro. Vid. ACiTAi3ULU11I.  ACCOLANUS. — « Ipsa y ero loca una cum  ACCITARE. — Pro ACTUARE ; stepe agere;  colonis, accolanis, servis, libertis, » etc. [aire so2l2ent,répéter.  (Ch.art. C. 111.) ACC11'UNl. — Ead. signif. q. ACCIATUM.  ACCOLARED. — Forte pendens, alteri ACCLA\:IARE. — Vendicare, asserere; lit subjeetum ; qui dépend d'un cutre. « Ber- clamare: :c Ei cum ipsa ;Ellleda esset comi- nardos de Zaborda habebat unam ecclesiam- tissa... acclarnavit ipsa juro haereditario has accolared de Sancto Johanne, et mutavit eam supradictas torras.» (Sim. Dun.)—Vocare, ae- ad Orgassam per consilium archiepiscopi. »  cire; appeler • , ¡'aire venir. « Azelinus.., queni-  (Chart. eccles. Auxit.) dam Ebulonern... acc,lanravil et ut rex con-  ACCOLAVUS. — Colonos adscriptitius,  cederets uisadulationibusimpetravit.>: (Chro-  u AccoLA. (Marc. Form.)  cric. Carnerac. Balder.) — lo jus vocare, ac-  ACCOLl131LIS, — Colendus , amabilis . cusare ; appeler en justice, metlre en accu- « Qunniam Deus mullus est accolibilis. »  sation, a Si quis ante justitiarn de latrocinio  (A. SS.) accla[natus frierit. »( Chronic. cornil. Fland.)  ACCOLLECTiO. — Vid. ACCOLLIGERE. AC(:LAiiATiO. — Actio quarn quis inten-  ACCOLLIGh;RE. — Associare, in partem  dit ad recuperandam pr • oprretatem vel pos-  doruinii gnempiam adsciscere; associer quel-  sessiopPm rol sure quam alius ei abstulil ;  qu'un á ses a jjiires, l'adnrettre au partage de  aclion de poursuivre en justice pour obtentr  son aulor2le cl de ses pro jits « Rex autem 57  ACa%  RiED11E ET 1NIl1l.E J,ATINlTAT15.  ACC  58 arcollegít abbaietn etecctesiemnl3onnevallen- seln, in ornnibus (luce habebat et in omni- bns aecollectionibrts quae sibi facta? erunt. » (Ch. Lud. Jun.) ACCOLONUS. --Colonos adscriptitius, ut AccoLA. ACCOMANDISIA. — Concessio facto lege fiduciaria possessionis et non definitivae seu absoluta;; r;u^7? plurimum [it ut alicujus graliam quis sibi conciliet. Italis.accoman- digia, tutela, prolectio, rinde vocis origo. Vid. CnR1ME11DISIA. ACCOAIANDITIA. — Eadem notione. ACCOMENDA -- Accomenda dicitur de pecuniis mittendis pro emptione mercium, et de mercibus mittendis ad hoc ut vendan- tur; expression du commerce génois, qui ser- vait d désigner les fonds et les marchandises qn'unarégociant envoi/aitcl. ses correspondrtnts, les uns pour [aíre des acltats en son nom, les nutres pour en opérer le placernent. ACCOIIENDATARIUS. — Is qui de acco- mendis seo implicitis exsequendis curan habet. ; comrnissionnaire, agent d'a[f aires. ACCOMENDA'1'O11.— Qui ordinat et (poi- aunque part.iceps est in accomendis seo implicitis. Vid. ACCOME\nA. ACCOMIiIODARE. — Pro COMz1oDARE; donner. K Blancha... domui Dci... 1lerber- tum tIe Horrido monte accommodavit libertino et quietum ab omni tallia et exactione. » (A. 1207.) ACCOM\TODATIO.—Commoclatio ; accom- modation, accord fait d. l'a.miable. ACCOM410I)irICARE SE.— Pro ACCOMArO- DARE SE. '« Christus ita se noslrm contempe- ravit accommodavitque intirmitati. » (I$enz. Aut.) ACCOMiG10DU8. -- Aptos, utilis. ACCOM11UNICARE. — Corporis Dornini sacramenlutri alicui dore; administrar le sa- crentent de l',G'ucharistie d quelga'un. — Ac- communicari, saeramenturn 'recipere; rece- • voir la rconrmunion, communier; ol. accome- nier. accovruschier, etc. . ACCONC1A11ENTUII.— Reparatio, refe- clio. ab Ilal. acconciamenlo. (St. Ast.) ACCONCIATOIt. — Qui pacen] irlter cives tnetur, ab Ital. acconciare, pacificare, recon- ciliare; riacifzcate,rr. (St.l6iont,, ACCONCIUU DOTIS, — Suppellex qure in au ;mentum dotis nOm nuhtae a parenti- bus datur; supplénrent de dot donné á une mari.ée par ses parcnts. AC CORDABILIS. — Qurdquid redrli et solvi Oebet ex aliqua pactione seu acuerda- mento ; ensemble des obligations arcmplir en. vertaz c!'arrangements pris. ACCO1tDALIS. -- E x . accordo, ex con- senso et pacllorle. Vid. CENSUS ACCORDALiS. ACü ORDAMENT[J1I. — Pactio, conven- tum, transactio, lilis com l aositio; Conven- tion, accord; ol. accordenzent, accordance, ac cordison. — Laudimia, praestalio qua irr zy ultationibus domino cerisuali debctur, sie rilcta quod inter dominum etempterelr^ de ea sr'ic't c - t ^nveniri • droit de mutatton paé a-;/, ssigneur par t 'lréritier d'zzn e • ol. fleco ' Inelrt. -- Co nsensos; consen i ñ ent, boa von- loir. « Praepositus noster... badellos suo-, per accordamentum praedictorum hominurr,, in dietario tenebitur ponere libertatem. u (A. 1235.) ACCORDARE.— Pacisci, coucordare, con- tentionem inter ali¡luos componere; accor- der, mettre d'accor . ACCORDATIO. — Pactio , convFntum ; accord. ACCO RDELLATUS. — Dicitur de p^nno raso, cojos textura facile apparet; drap dont le poil est coupé si ras que la conde se 2^oit fac(lenzent. (A. 1491.) , ACCORDERE. — Forte pro accidere, con- tingere. « Recognovit dicto vicecomite... cum tertia parte justitiarum, quae debent ibi accordere. » -(A. 1252.) ACCORDiA. — ldem q. A000RDIUM. ACCORDIUM. — Pactco, conventum ; ac- cord, convenlion. (A. 12111.) ACCORDUII. — Eodem sensu. (A. 134.5.) ACCOItPOI ? ;ARE. — Incorporare; incor- porer, réunir 4, joindre. « Inflabant itidem has malorum civrlrum buccinas, potentes in regia ea re ut damnatorum petita bona sois accorporarznt. » (Am.) ACCORTIRE. — Assentire , concedere; accorder, consentir ; u1. escourder. ACCOSTARE.— Jungere, applicare ; met- tre á ate', joindre. « Quad... unum cros vel genu cual olio non poterat accostare aliquo modo. » (A. SS.) Vid. ACOSTARE. ACCOTUMARE. — Mores corrigere, ad officium et melioram vitam revocare ; r arne- ner ate devoir, amender les nzrnurs. « Pote- slatem habeat accotuaa2andi contrafacientes vel non observantes. »A. 1292.) ACCRAANTARE. — ' Fide el sacramento interpositis proniittere, ca y ere. Ut CnEArr- TARE. ACCREANTATIO.  Cautio de re qua- piam faCienda, ut CREANTIIi11. ACCREDI;RT.—Mutuo dore ; préler quel- que chose, donner c2 eréctil; ol. aceroire. st Ut de redditibus Piclaviün pecunia quarn ei ac- credidera.m., mihí sine diminutione solvere- tur. » (Suger. Epist.) — Mutuo sumere; re- cevoir d'un nutre , emprunter; OI. accroire: «Ut nihil _omnino contravoluntalern negOtia- torum ab ipsis accredañt; neque proprium auferant.» (Ch. Ph. Auq.) ACCRki.DULA. — Galerita seo alauda; aloueEte. ACCRESCENTIA. — Accrelio, increman- tnrn • ciccro2ssement, aug]nentation. ACCRESTIO. — Forte p ro ACCRETIO, ag- ces-lo; angmerztation, accroisscrnent,annexa- Cioaz. « Cede]tteS o!trnia jura et ornnes accrestioncs reales et personales qual et quas fleten)... babero poterant adversus qunscunr.lue debitores. (A.1308.) Nisi leaen- dum fintes actiones. ACCItIDERE. — Eodem sensu q. ACERE- nrrzE. A(:CRIPENNUS.—J ugerum ; arpcnt, jonr- nnl de (erre. ACCRUS. - Pro AcnA ; modus agri ; acre. ACC RAItE. — a ] Sr toto cur l ,orc ilr- cutnliero UBA cub i lo. »(:t.) a 59  AC G  LEXICOIY  A C E  60 ACCUI?ATUS. — Alorbus caducus; haut- vicariae jurisdictionis in accusatíonibus que- mal,  epsie, mal cadrtc.  relisve audíendis ac dirimendis forte situm. épil . — Acus, acicula ; aiguille.  (A. 1245.) ACCUBIA Ar;CURITA. — ti ' . ACCURITUS.  ACCUSATIO. — Accusatio simplex, lri- ACCUBII'A RE SE.— Cubito inniti ; s'ac-pler. Vid. LADA, ORDALIÜlyI. coudcr, s'app uyer du eoude.  ACCUS10. — Accusatio, reprehensio, ca- ACCUBITATUS.—Quí ad mensam accum- l umnia ; reproche, poursuite, tracasserie. « Si bit; qui est assis d table. (Sug.)  quis vias emendare voluerit, liceat ei sine ACCUBITOR. — Prmfectus sacri eul,iculi, accusione. » (A. 1181.) ídem gni alias camerarius; grand chambrier.  ACEA. — Corrupto pro ascia, securis; ACCUBI'lUS. — Cubitum ; coude. « Super hache. lnc,um in accubitu.rn Juda;ae, Segur... osten-  ACEDIA. -- Melaneholiaa species mona.  dílur (E;;esip., De distant. locor. Terrce San-  ehorum propria, taedium ; ennui, tristesse.  ctce) ; id est qua parte Judt+ea situ suo  mélancolie. cubitum eflingit (fait uncoude).» Hinc accu-  ACEDIARI. —Lldignari , slomachari; se  bitare se. Vid. ACCUBITAn>i. --- Cubitus; ac-  dépiter, s'irriter, futre du tnauvais sang.  tion de se coucher sur la dure; ita videtur  ACEDIATUS. —  a(rectus; en proíe usurpare Guibertus (Hist. Hierosolym.) :  a l'ennui. Ciborum, accubituum, excubíarum, frigo-  ACEDIOSUS. — Moleslus, tristis, anxius; rum pluviarumque sustinuere miserias. »— inquiet, chagrin, triste.  Mensa vol sedes ad mensam,ad quam accum-  ACEDULA. — Herbae genus ; ebulum, ut  bit ur; table sur laquelle on tnange,siéges qui  ait Borellus; oxalis,ut putal Carpentarius;  l'entourent.— Triclinium in quo ad mensarn  l'hyéble ott l'oseille. acicumbilur; salle á manger, réfectoire. Hinc  ACEGUNUS. — Pro ACTiGUUS.  accubitus et accubita appellata olim triclinio  ACEGUUS. — Pro ACTIGUUS. majoribus aedibus sacris adjuncta, in quibus  ACEIR. — Chal , ybs; acier. Pontitices e clero el laicis praecipuos convi-  ACELEXIA. — Panni aut ornamente ec-  vio excipiebant post sacra peracta. — IpsaP  ciesiastici species. «Ad ornamentis ecclesia3  aecubitori<e restes, qua accub'itis insterni  damus ocio vestimenta et tres mantos, et  solent; couvcrtures et tupís dont les anciens  sex stolas.... quatuor sine serico et tres  couvraient les lits sur lesquels ils prenaient  acelexias et duas stacatas et una copa se-  leurs repas. — Prandia seo convivia ipsa;  rica. » (A. 781.)  les repas eux-mémes.—Accubitus vastatorii;  ACELJA• — Pro AxELLA.  jus pr'andll, pastus. Vid. PASTUS, PRANDIUM,  ACEIIETI. — Ut ACOEAI6Tt. PROCUnATro.  ACENCENARE. — Computare; conipter. ACCUCULA — Ead signif. q. AGaGULA.  ACENCENATIO. — Computatio; action  ACCULARE. --- In angustias , vel in ar-  de c,ornliler. rtune relligere; acculer.  ACENGIA. — Modus agri qui in leg. ACCULEARE. — Eadem notione.  Bawar. est decem pert:carum. Vid. AxDB- ACCULIA. — Ead. signif. g.¡ AGAGULA. CIPiGA. ACCUIIULASCERE. — Accumulari , ac-  ACENIA. — Eadem notione. crescere ; s'acczttnuler. (A. SS.)  ACEOLUIi — x Missarum autem celebra- ACCURRIBIENTUII. .- Ar,curitnentum tionibus expletis.... ad hospitiolum paupe-  temporis; idem quod practicis relractus.  rum pervenit, et xil pauperum pedes lavit,  Gallis alias acourement, nunc course, l'action  et unicuique eorum de aceolo pretiui'n nidos d'accourir.  denarii donavit. » (Act. SS. ordin. Sanee. ACCURSA. — Exsilium ; expatriation,  Ren.ed.) « Allatis vestibus novis, xle paupe- cxil.  res vestivit el acervulum aceoli aliís dispen- ACCURSARE. Cursum dare ; donner savit.» (Ibid.) Diclum conjicit Mabillon. pro cours en parlant de la monnaie. « hlonetarn sacculo aut marsupio. Verum repugnat grossam vel ;ninutarn areursatarn, sea qua exemplum ultimum mendose scriptum cre-  accursabiturin futurum in,,ivitate Veronis, »  di Cangius pro linteolo, seu littceolo, tela etc. (Stal. Veron.), id est cni dabitur cur-  linea, unde GaII., linceul. sus, qua 3 in uso communierit.  AUEPIIALA. -- Regio nulli episcopo sub- ACCURSA'I'US. — Cuí cursus datus est, jecta ; pays qui n'est soumis á l'autorité qui in uso est. Vid. ACCURSARE.  d'aucun ér,éque. (Corred. Avenion., a. 1209.)  ACCURSIANI. — Accursius in libros ju-  ACEPHALITIE. — Haa,retici quidam sic di-  ridicos glossemata conscripsit, indo qui ejus  cli, quod nerninem sum lea; resis auclorem  methodum secuti textual glossematis one-  agnoscerent ; iidem videnturcum acephalis. rarunt, accursiani dicti sunt.  ACEPHALUS. — Sine capite; sans této. ACCURTATIO. — Vox ehimica cujus igno- — Acephali dicti sunt : 1° ii qui in synodo la significatio. •  Ephesina nec S. Cyrillo,necJo. Antiocheno  A CC URTATUS.---Curtus, bre vis ; court.  adhaererevoluerunt;2°haereliciquisaeculo r Qui... in veslibus ac curtatis.... equitant. »  Petrum 11lc;ngum seu Moggum prirnum se-  (Decret. de rrfornr. in concil. Constant.)  culi, ab ipso desciverunt., ubi Henoticon et  ACt;US. —Pedís vitulina praeparata,charla  synodurn f:halcedonensem suscepisset; 3' ptr;;amena; parcheneire• (A. 1335.)  sub Justino imperalore, Severi Antiocheni ACCUSA. — Pro ACCUSATiO. (A. 1304.) sectatores atque ii orines qui Cbalr,edo-  AI;CUSAGí1ilL — Quodcl:anr exercitium  nense con?.ilium nolu eran t rec+ pero ; li° mo t G1  A(f11  b1LUi.E ET INEI!liX LATINITATIS.  ACI•  G2 michi quoruin ahbas vel prior defunclus est ; 5° omnes ii qui nec regem, néc Eccle- siam, nec barones, aut dominos feudales agnoscunt, cum pauperes, et nullum tene- mentum possideant, ratione cujus eos ut capita sua recognoscant. ACER. - Chalybs ; acier, fer lrernpé. - Agri modus. Idem q. AcRA. ACER ; erable. - Offula furfuraceo pane; boulette, petil n2orceau de pdte. ACERA. - Avis ; oiseau. ACERAAIF.N. --Livítas, nigredo ; couleur noire, couleur livide, le noir. ACERARE. - Paleis miscere. (Vet. Gl.) Lutuna aceratum, paleis subactum apud Fe- stnm. ACERBA. -IIvaacerha, unde omphacium (Gatl. verjas) elicitur. Lugdunenses etiam- nunc aigrat vocant. ACERBOSUS. - Pro ACERBUS. ACERi3Un1. '- \lors inchoata (Vet. Gl.) ACERE. - Acescere ; devenir aigre, tour- ner. ACERIES. - Genus securis; hache. ACERES. -Pro ACERBA. Cymbium quo in ecclesia asservantuF micffl thureae; navette. - Palea mileatia. (Vet. Gl.) ACERIUM. --- Chalybs ; acíer. Instru- mentumquo utuntur ad exacuendos cultel- _os et gladios; pierre ou meule d aiguiser. ACERNA. - Pro ACERBA. ACERBA - Pro ACRA, modus agri."-- Vas iu quo contínetur oleum, vel Ihuribulum; vase á huile ou encensoir. ACERRUI'I ^ Chalybs ; acier. ACERUM. - Forte.ut acieres, genus se- curis. (St. Ast.) ACESSAMF.NTUM. -Traditioadcensum; accensementl, action de donner á cens. ACESSARE.-Eaderrl signif. q ACCENSARE. ACETABULUM. Scutella acetaria; sala- dier. - Mensurae species, quae erat apud vcteres sesquicyalhus. - Quoddam vas in oflicüs ecclesiastícis ; quid sit non omnino constat. Vid ACITeBULUU. ACETAFORUM. - Vas acetarium.1 Ead. Signif. q. A CETABULUiVI. ACETALLUM. - Vas in quo aceta pro- bantur, vel vas aceto plenurn, vel vas ad acetum recioiendum, vel vas in quo liquida omnia prohántur. ACETARE. -- Ead. signif. 'g. ACERE. ACETARIUM. - Ead. signif. q. ACETA- BOLU?VI el ACETAFOIIUAI. ACETOSI'1 AS. - Acerbitas, acor'; dcreté, aigreur, amertume. ACETRUM. - Urna' anea, srtula anea ; vase de cuivre. ACETUI:1. - Acetutn philosophoruna ; lac virgiuis, vel anua virginalis ¿qua metalla solvuntur. ACULA. - Securis ; hache. ACHACHIA. - Succus siliquae. (Yel. Gl.) ACHACHIARE. -' Pro ATACIIIARE. (A. 1155.) ACt-[AP TAI<1ENTUM. -- Idem q. RELrc vluH. AeI;A P'i'Ai!!  Ut AccaPTaRIT. AGIiAeT A'101t. -- Emtitor; achetec-. ACHAPTIS. - el Ac.carrrU;n. ACHAPTU141. --- Ead. signif. q. ACCAPITUM. • ACHAPTUS. -- Quiquíd sub aor,apitoruru conditione et onere possidetur. Vid. AccA-. PTA.RE*. ACHATEON. - Velum mazimum in me- dio navis; la grande voile d'un navire. ACHATUM. Relevium, emptio ; droit de relief ct achat. - ACHELANDIUM. - Na vigilspecies. Idem q. CAELANDIUM. ACHELETUS. - Adminicuium vinea; pedamentum ; piéce ele bois dont on étaye les vignes, échalas. ACHE11EN1A. -- Ira , excandescentia ; IR olc ACHEROPJE re.  TA. - Ut AcnOPICTOS. c ACHEROPOSITA. - Ut ANTEROPSITA. ACHERURE. - Ferrum in chalybem ver- tere ; tremper le fer, le convertir en acier. ACHESO - Occasio, exactio , tributan . ) , pensitatio indebita, vexalio, lis contra jus intentata ,_ • occasion, cause, vexation, aceu- sation , d roit injustentent exige', etc. Víd. OCCASiO. ACHESONATUS. -- Vexatus, mullalus; vexé, poursuivi, inquiété; r,l, achaisonné. (A. 1205.) ACHETA.- Diminut. ab ascia, securicula; hachette. ACHETUM. -- Emptio ; achat. ACHEVELATUS. - « Homines in: bracis et camisiis, el mulleres in tunicis ache- velatis, nudis pedibus, » etc. (A. 1330.) Tu- nica ex cannabe, vel tela grossiore, ut vi- detur. ACHIA. - Poena giia 3 vis aut multa. Vid. HACUrA. — Ser,nris. Vid. AMA. ACHILO. - Pro AQUrLo. r ACHIMITENSES. - Ead. signif. q. Aco^- AIETI. ACHINUS. -Hortolanus in villis residens, non habens mansos (Brevil.) ACHIOLI. - Societatis mercatorum Ita- licorum nomen; compagnie de anarchands italiens. ACHIROPICTOS. - Vox Hybrida pro iuECporolnzos. Ita appellabant quasdam Sandra Virginis imagines, quas divinitus , nec arte humana pictas putabant. Vid. ANTHEROPSITA. ACHOISONARE. - Occasionibus gravare, vexare, molestare, mulctare ; vexer, in juíé= ter, acenso . ; ol. achaisonner, etc. ACHONUS. - Securicula ; petite hache ; ol. achon. ACHILAAIIRE. -° Idem q. A DRA1rIRE. ACHRANMIRE. - Eadem notione. ACHRA'I'OÍ'ORUS.-,Vas vinari u rn,f. idem q. ACETAFORIUII. ACEITA. - Ager, pralum, etc., ubi quid- piara agere, quod jis noceat, non licet ; [erra qulie sub banno est; terre mise en dé- Tense, oii i6 n'est pas permis de toucher. (A. 9231.) — Hostilis cOnsectaatio puhlic u nyue odiuni omniuni per sari ten ti a ni decretuul el sancitum :« Proscrí l ,tiones eas, quas a Persequendo achtas vulbariter vocarnus. » (Gas.) ACIA. •- Ala ; aile. - Azilla, ai y ,cclle. - 65 ACL  'LEXICON ACO 61 1 Filnm ad cnnsuenriuru; fil d coudre. — bial ili ;, invidia; méchanceté, envie. — Bola- Lra; doloire. ACIALiS. — Angularis, in angulo positus; angulaire, placé dans un angle. AClARB. — Chalybs ; acier. AClARlU11. — Accuum theca; étui d aiguillns. — Chalybs, acier. ACICULUS. — Securís; hachelte, doloire, co,gnée. ACIDiA. — Ut ACEDIA. ACIDONICUS.— Acidus ; aigre, acide. ACIERERIUS. — Faber qui aciarium sea chal . Fbem operatur; ouvrier qui lravaille l'ac,ier. (A. 1.!196.) ACIF,itES. — Genus securis ; sorte de ha- che.— Ut AcrcUr.us. ACIERi4. —Securis, ut Ac.cr3ES. ACií'sS.—Lanx trutinao; bassin ou plateau de balance. — Serviiirrm militare quod do- mino dehent vassalli; sereice militaire dú par le vassal au seigneur.—Angul us, cornu ; angle, coin.—Acies terminal-m-22, apud agri- mensores , qua invicem concurrunt. « Si terrninns in tres acies constitutus fuerit, tres lineas anctoris ostendit : si in qualuor ocies, qundritinium facil. » ACiLIUiI — Axis; essieu. ACALLARE. — Movere; remuer. ACINACIUM. —Chalybs; acier. ACINAIai. — Tricari, in parvo moran, in G!ossar. Isidori, quod faciunt qui in acinis ilvaro m eruelldis, tempus teruüt, vel qui de acinis disputant. Casaubonus opinan resti- tuit. A.C11^ 'ARIU11. — Gall. marc ou vendange. (YO. Gl.) ACINATIUM. — Congregalio racemorum ; amas de panapres de vignes o2c tiennent les grrrppes ; ol. nloissiaie. ACIi`JUS.---Pel,inus uva;; pépin de raisin. (Vet. Gl.) ACIRALIS. — « Concedimus p.hialas ar- genlcas  vaso viteta, concas acirali 2 ,» ele. (A. 930.) Ubi aciratis fnrsan pro acico- lis, politus , ab Hispan. acicalar, expolire. Qua ratione legenilum esset concas ac2rales. ACIRE. — 1laris Iluctus. ACISCOLUII. — Malleus structorius ; marseline de taillcur de pierre. AClSCULARIUS. — Lopicída ; tailleur de prerre. ACISCULUII. — Ut Acrscor,uu. ACISSINII. — L+'adem signif. q. AssrsRrNlt. ACISTERIUM. — Ead. sigui:. q. ASCLTE- ntu ;r.  - ACIi' Ai,ULU1I. — Crepi.taculum , quod fult ex istius musicro speae, quam Ó:;v;ao, • P .,vQr,riv vocant Graeci. « ricitabula, inquit /3reviloq., sutil musica instrumenta mnea vel araeutea, quae percussa sonurn faciunt grandiorem. » ACITARA. — Stragulum; couverture. ACLA. — Modus agri ; pars praedii ru- stiei. F. idem q. AcnA, partie d'unemétairie. ACLAIiATIO.  Ead. siguif. q. Anvo• CATIO ,. clientelaris pro fessio, AGNITIO IN nO.UINC3r. ACLASSIS. --- Fimbria , li1)]bUS, quod fume vesti assulum est ; boraure du L as du vétement. =- Tunica) species ab humeris non consut¿e; sorte de //migue. ACLEA. -- Campus vel Iocus quereeus , quercetum ; lieu planté de ché'nes; bois `de chénes. ACLEPSAUDIA. — xVinum quod venda- lur aclepsaudia inferius eontentum in dolo [ f. dolio] est nobis incursum. » (A. 1273.) Videtur leget;d. a clepsaudia, id est clan, furti ve. ACLHESIA. - - Ardesia; ardoise. ACLONIA.— Excusatio quze affertur cum aliquis ad conrlictuur diem , juri stare non potest. (Chart. Burg.) Ubi videtur legendutu ESONiA, q. Vide. ACLOSSERIUS.— Arboris species; alisier. ACLUS. — Turcorum lingua tnensis Ju- nius. ÁCNONITUS. — Qui nulli comrnunicat. (Vet. Gl.) ACOEMETENSES.—Ead. notione q. AcoE- Ai ETI. ACOEIIETI. --- Monachi quidam primi- iivm Ecclesim sic vocabantur a Gra?co üxoe- p71TOe , quo(' diu noctuque psallerent in ec- clesia , nullaque hora vacaren! a laudibus divinis , quas ex eo laladis perennis nomine agnoscunt scriptores. Divisa erat in huno finem in tres coetus monac.horuan sodalitas, ita utperacto a priori in ecclesia Officio, se- cundus et mox tertíus succederet , siegue nulla hora ecclesia a laudibus et canlicis vacaret. ACOENONITUS. --- Qui nulli comniunicat. (Vol. G.l.) • ACOLIA. — T. appendix , appensum do- mui tectum : « ltem domus disrupta  vi- delieet in quarta parte versus solis ortum et in una acoha. » (A. 1353.) ACOLABUS. — 13rucchus; terelle sans ailes. ACOLCTUS. —Panni species. «Quarndam pravarn vesterv de acoleto... cepit. » (A. 135'4.) ACOLUTHA. — Pro ACOLYTHUS, nisí de moniali, (Luce acolythi officio fungitur in- tefligas : « In die Epiphaniw, dum legitur novissinra leclio, induitur diaconus dalma- tica el acol , ytlia alba et 'amictu. » ( Ordin. Mss. S. Crucis Pictaviens.) ACOLUTHUS. —Idern q. ACOLYTHUS. ACOLYTA'I'US. -- 011i;,ium acolythi ; of- fice, charge d'acolyte. ACOLYTHUS. — Proxirnus hypodiacona- tui gradus, ut patet ex synod. Roman. Syl- vestri, can. 7, ubi cl-riscopo parere jr:betur presbyter, diaconus presbytero , diacono hypotliaconus, huicacolythus, acolytho exor- cist^l, cui lector. I)icti antera acolythi, quasi lix6),o„ y oi; sunt enim veluti faruuli ecclesia- stici, utpote qui vilioribus EcClesice mi- nisteriis depulantur, ut cereis deferendis. — « Acoluthi Sedis crpostolicce octoordirrarii, qui cual Pontifex apud lectum paramenti, et similiter id in ecclesia cele,braturus, .et in- dilata sacris vestibus , circurnstant ge- nuflexi, et ornamenta subministrant diaco- nis, cardinalibus, » etc. (Ccerenion., lib. In.) espete de sau- '3, 65  ACQ MEDRE ET INFIM ^E LATINITATIS. ACR CF ACOLYTI. — Mansio seu exedra acoly- thorum justa ecclesiam aut secretarium ecclesiae; aut potius aediftcium juxta in- troito ecelesiwwdificatum.  dé^ót. (St. AC011IANDA. — Depositum ;  1  ( Pl.) ACOMARE. — Equorum comas portero , equos comere ; peigner les chevaux. (Hist. Delp.) ACONITARIUS.  Vene6cus, gni aconi- tum sexi venenum propinat. (Vet. Gl.) ACONOMINTU S. — Qui nulli communi- cal. (Vet. Gl.) ACONTRACTIO.—Solutio a contractione. (A. SS.) • ACOPHILUS.—Pincerna ; échanson. (Bre- viloq.) ACOPIAGIUM. — Releviurl7 et quod jure relevii e g solvitur. Mete q. ACCAPITUAI. ( A. 1357.) AGORA. — Pro Ex hac hora, sublata h, ut swpe solel ACOIIARIUS. — Pro ACURAIIIUS. ACORDA111EN1'UM.—Liber accordamenti; qui el milítiae slatuta el militanlium condi- iiores , atque nomina continet. (Ch. reg. Aragon., a. 9365.) ACORDATUS. — Qui stipulatione facta , conscriptos, adscriptos est; enrólé, engagé. (A. 1355.) ACORDIA. — Pactio, conventum, trans- arijo; arran.gement, accord, pacte, ACOSTARE. • Lateri adhaerere; allein- dre, toucher, « Quarum una ( pechia terne ) acostat una parte ad terrarn Rir,ardi l'Au- glois. » ( Clzartul. S. Vand.) ACOT. — Flat;ellúrn; potius flagellorum ictus ; fouet, ou mieua, coups de fouel. (A. 1289.) ACOTARE. — Flagellare; !mitre de ver- ges. ACOUPLARE. — Copulare ; accolcplcr , joindre, náeltre ensemble. (A. 1325.) ACOXA. — Coxa claudus ; déhanché. ACOYS.—Anteris, t'ulcrum; arc-boutant, contre-fort, pr:lier, appui. (A. 1363.) ACGIUERE1IlsNTUM. — Ademptio, co m- Páratio, emptio; acquisilion; ol, acquérement. ACQUESTA. — Acquisitum; ce qui est arlceté, acqu2 s,'ga.tlt ti ACQUESTUS. — Eadem notione. AC Q UE VERSIUM.—Aquarum diverg•ium, diverticulun+. (A. 1308.) A CQUIC'IARr. — Quielurn reddere; ac- qail'te)'. yld. ACQUITARE. ACQUICTUJI. — Ideal q. ACQUITUM. AC QU1E'1'AN'I'IA. — Apocha ; quittance. ACQUIRTARL. —Solvere; p ayer. —Quie- luro et securunl reJdere , absolvere ( vox iorensis) ; acquitter. ACQUINEIA. — Equus gradarius; haque- ttée. (A. 1397.) ACt , 1 UIRAAtI'sNTUM. - Etoptio, compa- ratio , arquisition ; ol. ac,quest , aquére,nelli. AC Q U Itt t '• I U?..  Quieturu redclere ; f. pro ACQUITAkv ACQUIR1N 1tN'lUll. — idem g, A h11iN 'r U 41, ACQUISTANTUM. — Idem , Lit videtur, quorl• pertinentiae el dependentite nomine slgniGcatur, nisi mavis ideal esse quod At;- QU ISIArrNTU M. ACQUIS'fU;4I. — Adeptio , comparatio , emptio : acguisition ; ol. acquest. ACQUITAGIUM. — Vectigal , lributum , puesta cujirs scheduia solulio asseritur. ACQuITUrI. ACQUI'I'AZII:NTUir1. — Eadem notione. ACQUITARE. — Quietuslt rer'.de.re , im- rnunem facere, dimittere; quitter, donnel• qui.ltance, T 'exelnpter; ol. quttier. — Debita solvera ; • pa?/er ses deltes. ACQUITA'1'IO. — Solutio , detluctio ; ccc- tion de pa?/er. ACQUITTUS. — Solutus, liberatus; gui a pa?/é, qui est débarrassé de scs charges. (A. 124.1.) ACQUITUM. — Ead. sii;nif, q. AcQUITA- G1UDI. ACRA. — Term portio mensurala , varia lamen quantitati,s pro divcrsis regiouurn et provinciarum moribus.-- Mensurae agri mo- dus; acre. — Extrema ; les extrénaités, ACRA?IIENTUM. —Augtuenlum ; accrois- sement, atupr,Ientation, ACREDO. — Acerbilas. « Gravi febrium a(lÍciebatur acrectilce. » ACREDUI,A. — Alauda; alouette ACREISSUTA.— Accretio, increutentutu ; ut ACRABIENTUII. A.CRI?M1.NTUM.  Eadern nolione. ACRIBIA. — Diligentia. « Voto curn acri- bia vital]] tuam cognoscere. » (A. SS.) ACRIFORi1;<Á. — Asperitas ; dicitur • de re aspera et rudi, qum non est adrequata ; aspérité, rudesse. ACRIMONIA.— Poena qua sacrifeg•ii prro- cipue inflii;ilur, sicul est incarcerario, vol exsilii rel eba[io. — A CrimOniCe, vexatiunes;. im.póts. (A. 1056.) ACRIMONI U1I. — Ead. sibnir. q. ACREDO. ACRIAl0iV1OSU5. — Fortis, constans, as- per ; ()ra y e, vade, plcin de constance. ACRINUS. — Forte idem q, AcERUrU, ge- p us securis, -vel uva acerba ; serle de hache ou raisin dpre au go2:ct. ACRI['EDIUS. — Ead. signiP. _g. Aticen- Diem. ACRIPENNUS. — Idem q. AGRIPENNUS. ACR I POlIU11.— 111aium aureum; oranqe. ACRIS. — Pro Ac1tA. ACRISIA. — Idenr q. AcaOrslA. ACRIS111US. — Idem q. Ac:ROzralUs. ACRITUDO. — Acerhilas ; aigreur, amer- turne, apreté. ACRIVIOSE.—Accurate; avec soin, rxac- lement. ACRIZ131US. — Idem q. AcROZ1110s. ACROCHA11E. — Unco appr • elrendere , irtuncare; saisir avec un croe , accroclrer. ACROCHERIA. — Ligatura arliculoruul. (pa p. ) ACROISIA. _ « Inter medios trostes , ("ni ei insidias telenderant , duasi acrorsia pereulsns • ad instar  ransierulrt. u (tllorc.  aorccsio, a Grato 61 ACT LEX ICOv A(:T sa ¢ooaaí«, erecilas; areugtcmenl. Qu i.latu ta- uren dienta aorisia, gnu dan l aur'is ia. , :^(:1t01I:',• — Cap u t, summitas; le huut, la parlle src j rérieur e. (Utf. 'non.) A[:I{OPIIAGI A • — Ideal q. 1EcrrrrOPrrA- Gt:r. ACROSTICUII. — Ead siguif. q. CRU- STICA• ACROTOJIUS, — Lapis dedolatus; pierre taillr.'e. ACROZIIIUS. — Panis leviter fermenta- tus ; pairr, pea fermenté. (Isid.) — Pro Acna. (Vi hoc verb.) — Vol pro acre, neut. ab acer, _acerbum ; aigre. AGRUMEN.—Acredo, acrimonia; aigreur, amer-turne. ACRES. — Pro ACRA, mensuran modus, ivei pro ACER ; érable. A(: SI. — Formula frequens in subscri- iptiouibus, quasi, tanquam : u Landobertus ac si 1>eccator subscripsi. » ACSIUb1. —Vera, id est spitum ; broche. ACTA. — Ab actis ; actuarii, exceptores, kictorum scriplores. — Acta ; idern g. A.caT:r. ACTACNIARE. — Pro A'rTACniARE, clavo 1i7ere ; cloucr. (A. 14.811-1 AC'T'JE. — Acta, chárta?, instrumenta ; litres, charles, instruments. (A. 1357.) AC'1'ARE, — Sententia lata statuere. (A. 12fi-'r. ) ACl'ARIUS. — Cornmentariensís, pro Ac- TL'ARIUS. ACTE. — Coacte; de forcé, par vio- lence. ACTEMPTATA. — Aggressio, usurpatio ; lrcl ion d'attaquer, entrepr • ise colare quelq'u'un ou quelque clrose. (A. 1405.) ACTEMPTATUM. — L'ad. signif. q. Ac- TLnrPTATa. ACTENUS. — Pro HACTE\r.'s. ACTERGUM. — Forte RETRO. (C. Ludov. Ultrurn.) Vid. ATERGUS. ACTF.RMINARE. — Diem solvendt>u pe- eunia? statuere; fixer le jour du payenient ; ol. atter•mer, ACTIGUUS. — Pro ATTIGUUS ; adjacens, proximus. ACTILE. — Hoc verb. videtur signiCic. utensilio militaría; oritilleorent. ACTINENTIA.---Consauguiuit:rs, coguatio, affinitaS, 1)1'0 ATTINEVTIA. <1CT'INOSUS. — Resplendens, radiusus, br illant, resplendissant. lioc sensu ab Am- brosio Ecclesia actinosa vocatur, id est fide operibusque splendidtt. ACT1O. — Ofliciuma, r^^inisteriuln, in u- nus ; emploi, charge. -- Acciones, acta, in- strumenta actiunum; papiers d'aJf2,ir'es. — Arijo. ead.sigui[. g. ACT1OSaRIUS ; agent. — Canon :Ilisste dictus actio, quia, inquit ec- 'ilesiastic. scriptor, in eo sacramenta confi- ciuntur Don iuica. — Actiones. Scet,a: spe- ctacula; Cali. r e présentations Medir-ales. -- Acliones synodorum. Aiiud est synodi sessio, aliud aclio, cual in uno interdum consessu plures causa vel actiones explicari soleani. Iusy nodo Chalcedoaensisex prime sessio:.cs s  omriino anes  tiuent, sina ? s e a A l SCSSiO ctio s e pt i m con a tre s  gul ones am- plectitur, seplimau), octavam et nonam. — Actio fidei, ultimas etsolemnis lnqujsltlouis actas adversas krzereticos variis pceni's aut suppliciis afficienrlis; auto-da-fe' AC'T'IONABIf:IS. — 1;flTcax ; qui fait de l'effet, efficace. AC'T'IONALIS. — dctionalis mofe' , qui Miguearit; r l ui se conduit mal: (A. SS.) ACTIONARE. —In jus vocare; actionner, intenter en justice une action contre quel- qu'url. (TV. 1'horra.) ACTIONARIA. — Munas publicum ; em- ploi public. — PraPdium villicum, seu pos- sessio qua'vis guíe ad ecclesiam aliquam pertinet ; fonds de terre, el généralenrerrt joule propriété de l'Eglise. ACTIONAR(CUAT. — 111unus publicum, ut AcTIONARI A. ACTIONARIUS. — Agens ; agent, qui agit au rront de quelqu'un et le représente. — Eflicax, rrl A,(:TrONABILIS• ACTIONATOR. — Populo pra:fectus, pr^e- positus ; chef clu peuple,t celui gui gou- verne. ACTITATA. — Acliones seu agendi for- mulae, Iota litis series; papiers relalifs d une affaire, dossier d'un procés. ACTIVITAS. — Philosophis scliolasticis vis abendi. ACTOR.—Defensor, patronos, causidicus, advocatus , cursor; déferrseur, protecleur, avocat, messager, representara. — V illicus, qui res domini curat, qui praediorum illius curam agit ; intendant, gérant, régisseur, adrninistrateur des bicns d'un allaitre. -- Actores donainici ; qui res domini agunt et eorum possessionibus et ulilitatibus invigi- lant. Actor regis, actor publicas, actor cur- tis regicc,actor patrimonii regii, actor fisei re- gii, qui res a rega sibi mandatas agit ; inlen- dant des dornain.es dre prinee, agent du gouver- rtemenl.Actororiginalis; qui prim)us litem in- fert seu actionem intendit adversus eu et sponsorum sponsores babel; cujusmodi actores a practicis Cali. deman- deurs or'igina.ires etiam mune vocantur. Ac- tores Ecclesica proprie al. -rpellali qui bona, possessioncs et Iacultates Ecclesiarum ad- minislrabant, veluti earumilr.m mconomi, sea, ut nonrrulli censent, advocati et de- fensores ecclesiarum ; agents de l'Eglise. Actores provirlciarurn ; exactores el rece- ptores publici debiti; reccveursd'inrpDts, col- lecleurs. ACTOREA PARS. — Actor, actoris pars, eui opl.)onitur reus; demandeur , accusa- teur. ACTORiA. — Ipsa actoris constitutio, no- n,inalio. (A. 1292.) ACTORNATUS. — Procurator, syndicus communitatis ; procureur-syndic d'urce corn- ulunaulé. (Lob., Ilist. Paris.) AC'1'Rll PARS. —.Que parti rem adver- setur; cternandeur. (Ry'm.) AC'1'UALIS. -- Reipsa esistens ; actuel.— ltem ad aclum spectans ; unde Papias ms. 8i- tur: ca Actualia uoll)iva abactu dicta, utdux, ACT  AtEDLE ET INFIaiIE LATINII'ATIS. ACTUS. =- 14lunus, oflicium, ^linisteri um; emploi, charge, office. — Pagas,ac [ o rls , i l- milis seu vicarii districtus; ressorl, juridic- lion, pays sur lequel s'étend l'aulorilé d'une personne. — Agri spalium, 120 ped. (Agri- mensorunl vox.) Actus quadratus; undique finitur 120 pedibus. Aclus cluplic,atus juge- rum facit. Act um intervicinale ; quatuor pe- des latum , qua jumenta agi possunt. Actas est, iuquit Papias, jus alúendivel mentum, vel vehicululn. — Actas aposlolo- runi ; tibor ecclesiaslicus, qui vulgo Acta apostoloruni. ACTUUII.—« Sedente pontilice, sint pre- sentes ín actua {f. atrio} ecciesiaa, qui ro- conciliandi sunt peeniteutes. » (Qrdirt unliq. Eccl. Bisuntionens.) ACUA. — Forte pro ARcUS, (A. 1177.) ACUANITIE. —Hmretici quorum primus Acuas quidem Manetis discipulus. ACUARIUM. — Theca acuurn ; étui a ai- guilles. ACUARIUS.—Theca acunm, ut,AcaaRlulvt. — 147tedicus equarius ; vétérinaire. ACUBICULA. — Pro ACUPICTILFL. ACUBUS. — Idem q. AcULUS. ACUCLA. — Scaplum. (Vet. Gl.) ACUCULA. — Diminutiv. ab acus quasi mirl c ,r acus; sic autem discerniculum dicitur; aiguille de téte donl on se servait pour par- tager les cheveux. — Acutus, solers; rasé, adroit. ACUCULLA. — ídem q. ACUCULA. • ACUDA. — Rota haurítoría ; roue pour puiser l'eau, chapelet. ACUDAIIENTUII — Belli declaratie action de cléclarer la guerre, défi. ACUIDA141ENTU1^1. ^ Eadem notione. ACUIDARE.—Bellum declarare ; défier au combat. ACUITAS. — Acumen, ut styli, ingenii, etc.; pointe de stgle ou d'e.sprit, sublilité. ACULEA.—Cuspiscampanaria, uva mis, obeliseus ; aigaille de clocher, fleche. ACULERIUM. — Acuur>.i lheca; étui d'ai- guilles. ACULEUS. — Genus tormenti ad moduin acus acuti. Vid. EQUULEUS. ACULIU141. — Pertica ferro pra;acuto mil nita ; ill IiECCUSFREDUS. ACULES. — Legendum a caliculis, miní- sterialis domus regle; idem q. pincsrna, échanson.. ACUIIBA. —• Accubitum ; lit de table. ACUMBISMA. — Fulcrum; pied de lit, support. ACUA1ENTUME. — Quou pro acueni'o in- strumento ferreo sol ' II un ; corit du repassage d'un outit sur la meule d aiguiser. ACUMINARE. — Acuere ; aiguiser. Ase- laphoric. excolere, perpolire. a Adeo na,n- clue solers ejus quotidio acuminalur inrio- li iu m.» uib.) — Acunati crrli; souliers d p ointe. (G Vid. ROSTItA el mi POULIINce IA. ACUNDARE. — Ead. sibuif • , q. Ac:usT- BANR. 11:UNIa, -- Viclíti(r. (I'c!. G l.) ACU  7(1 cursor, res. »— « Actualis est qui facit acta, actuarios diversis actibus occupatur. » (J. de J.) « Aelualis conversatio, actualis vila ; piis actibus occupata, vita perfecta. Actualis justilia : que in actu est. Actualis scientía dicitur qua3 res propositas operationibus suis explicat; cujus partes sunt tres, mora- lis, díspensattva et civilis. » (Gl. Vet.) ACTUALITER. —11e ipsa, nono ipsuln ; actuellement. (Mad.) — Per se ipsum átgendo; par lui-mé',né. «Ipse reus praemissa orunra et sin o -uta fecerat et perpetraverat actualiter et manualiter, seu ea freri fecerat. » (A. 1413.) ACTUARE.—Perfice re , finire, terminare, exercero se, seu, ut aiunt philosophi, ad actum redigere. ACTUARIUS. — Est acta qui f,ac.it. (Gloss. ms.) S,criptor publicus qui facit acta. (Pan.) Actuarius curtce , scrilJa; greffter. — Actor; adtninistrateitr, intendant. ,c Quamdam par- tem villae.., ob incuriam priorurn praelato- rum ejusdem Ecclesiac et actuariorurn furtis sulvlatarn.» (Ch. Lud. III.) Actuarías cctusce, actor qui causan] prosequitur ; qui intente et poursuit un procc:s, sort pour lui-mé'nre, soit colme ntandataire d'aulrui, demandeur. — Actuarii, abbreviatores, majoris et minor•is parci, quorurn primi diplomaia signant, alii pecumam pro sl=nandis accipiunt (St cri- snin. Saonce) ; tabellions, «cribes, de deux degrés: les uns chargés de la signature des ac!es, les autres de faire payer les droits dus pour cette signature. — Qui babeare exigit, id est qui mercerlem a lavanlibus exigir. Legunt nonnulli CAPTARIUS ; employé des bains publics qui pergoit les re y ertas de l'e'- tablisselnent. — Actuarii proprie dicl.i, qui anuonarn a susceptoribus accipiebant dato pittacio, in quo continebatur quan- tum accepissent, eamque postmodum mi- ]itibus erogabant, ut colligero est ex cod. Theodos. — Actuarius agilis, velox ; no- tarius acta cito scribens. —•Actuarius limes ; apud agrimensores dictas ab actos latitudine, qui agrurn per jugera diserirninabat. Nam duo actus quadraai jugerum faciebant; cu- jus cadera erat latiludo cum unius actas 1on- gitudine.—AcH.tarü pali; qui defigebantur ¡raer centenos vicenos pedes, sic dicti, ab actus longitudine, qui per 120 pedes por- rigebatur. » ACTUATIO. —EfT'icacitas ; efficacité. Ac- tu u tio medici'naruin. ACI'UBERNALIS. Pro ADTUBERNAr.IS. ACTIILA. — Littus, ora ; bord, rir;age. ,ACTUM. — Quod in line diplomaturn sre- pissime legitur, non semper hiero est ac da.• tum. Datum tempus coni'ecti diplomalis, ac- tunl rem transactam significat; vel actual tempus confecti instrumenti denotat, datum co ncessi, cl]1Tl scit. inslrumerltllrn in manas iii il , etraüli S araditur.—Modus meusurae. Vid. AC'ruy. A(,T Ui17ARE. — Pro AoTOmaíiE. A C ' 1'Up$Uc^ .— Pro ACTINOSUS. 1CI"GI 'I:Y?X. — C;^rlu¡:l4  ; dul n lCx, dUIUSUS.  llo AnTIFrx ve ANGULUS. 71  ACY  LEX1 ACUNIDAMENTUM. — Belli declaratio, difTidatio ; déclaratio rz de guerre, action de défier au combat. ACUNYDARis. Diflidare, 'tosten] se declarare, ad bellum provocare ; défier au combar. ACUPEDIUDI. — Vox Grmco-Latina qua, hominem tanta velocitate currentein sonat, ut vix tangat bumurn summis pedibus. ACt;'PICTILIS. — Acupictus; brodé, fait en tapisserie. ACUPIC'1'URA. — Ars acupíngendi ; tu- pisserie, broderie. ACUPICTUS.  Ead. signif. q. AcUPI- CTrLIS. ACUITA. — Pro ACUPICTA. ACUPODIUM. — ídem q. ACUPEDIUaI. ACURARIA. — Ars acurarii; surto erie. (A. 1288.) ACURARIUS. — Faber ferrarius ; serru- rier. (A. 1288.) ACURSUS. — Accretio, accessio ; accrois- sém.ent. (A. 1167.) ACUf,T 1RE. — Breviare , contrahere ; écourtcr, abréger. ACUS. — Acicula, spinula, qua palllum ar- chiepiscopale constrrngitur seu conGgi- tur; aiguillc, broche, ardillond'une boucle. (A. 1301.) — Calamistratorium ; épingle ou ai- guille de téte. (lsid.) ACUS"l'U.11AItI'. — Tribulum ex custr.anra seta consuetudine exiger = e; réclamer, se faire payer les rea'eaances d'usage. Vid. C.OSTUAIA. — A tributo quod costuma dicitur liberare, vcl liberum declarare ; excmpter des laxes coutttmiéres. (A. 1452.) ACUTA. — jViolens ; violent, aigu. « Fe- bris acula, acuta? passiones, aculi ruorbi.» — Aculo in musica. Vid. SUPZUa,CUTA. ACUTARE. — Acuere; aiguiser. ACUTARII CANES, — Vid. CANIS. ACU'lE,LA. — Acumen; pointe, ()out, ex- trérnilé. (Isid.) ACUTIA. — Versutía; i'ourberie, ruse. — Sotularittm acidia, id est cuspides; pointes des souliers. (A. SS.) ACUT1ANGULUS. ._ Angulus acutus; an- gze aigu. ACUTIATOR. — Qui acuit, saniarius ; fourbisseur, aigatisettr. (Isid.) ACUTII:S. — Acumen, cuspis. (A. SS. ACUTIII. — Acule; d'une maniére uigu^, subtilernent. (J. de J.) ACUTIO. — Actio qua quis aliquid acuit, vel subtilitas ; action d'aiguiser ou subtilité, finesse, sagacilé; ol. aguisement.; At:UTOR. — Ead. signif. q. ACUTIATOR. ACUTULE. — Diminutiv. ab ACUTI. ACUTUM• — 1Editicii species Hispanis, quae VOX non sernel occurrit lo foris Arago- Ilensibus. ACUTUS. — Clavus aut gompbus ; clou, chcville. — Panis triaugulus; coin de pain.— ídem q. Acuno. ACUYNDAItE.—Ead.signif.q. ACUNYDARE. ACYNIDAMENTU11. — Ead. signif. q. ACUNIDA:IIF.NTIIII• CON  ADA ACYRA LIS. — ldem q. ACIRÁLIS. ACYSTE1t1UA'I. — ldem q. ASCE'L'IRIUBI. ACYTURA. — Pro ADJ'UTURA, lributi species ; aide. Vid. AUxILrUM. ACZADA. — lnstrumeututn agricultura3, ligo ; houe. ACZADUS. — Capreol!is, bidens, ligonis species ; holle cl deux denls, bine! te. ACZARIUII. — Chalybs; acier. (A. 1333.) ACZIMA. — Pannorum tonsura; tondage, laille des éloffes. ACZIMARE. — Tondere; tondre, tailler. ACZIMATURA. -- Ead. si t ;uif. q. ACZ1bIA. ACZiMIATURA. — Eodc:m sensu. AD. — Prceponilur smpe locorum non,i- nibus ex 'fanniliari ac vulgari loquendi for- mula, qua ire ac pergere dicunt ad qucedarn loca. « In quodam monte qui dicitur ad Sanclum Leonem.» (A. 062.) Occurrit;et.ir+nl aoud scriptores Gallos et Germanos , cura dé officiis ministeriisque agitur: servientes ad equos, servientes ad pedem; sergcnts a diera!, sergenls á pied. (A. 1202.) ADA. — Pro ACLA. ADACCUBi'1'ARE.—Ead. signif. q. Acco- BITARr. ADACTICUS. — Quodam morbo afilictus ; atteint d'une nialadie. ADíEQUAN'i'IA. — Justa wstirnatio, ad- mquatum curn re aliqua prelium ; action d'é- galiser, d'adapter, d'estimer. (SI. Verc.) ADIEQUARE. — tEstimari diligenter , discuti, inspici ; élre estimé, examiné prornp- lement. (Ron, imp.) ADIEQUATIO. --- ;Equa bonntrum parti- lio inter limredes ; action de partager un ltd- ritage par portions ¿yates. ADILQUE. — Pariter, periodo. (Diurn. Id o m.) ADIER.ARE.=-- Pretium addicere, mre es- timare, ad mris pretium redigere, vulgo ad- pretiare ; apprécier, estimer, déterminer en espéces la valeur d'un objet. — Are nlu nerare, stipendia decernere ; solder, payer un su- laba-e, des gages. A])ñMATIO. — Actio almrandi; estima- tion, fixation de la valeur d' u ne cliose. ALAGAGIUJI. — Pro ADAQUAGIUM. lrri- gatio, usus aquae ad prata irriganda; droit d'irrigation, action d'arroser les prés. ADAGONISTA. — lncitator, censator ; encherclteur, querelleur, qui cherche dispute. ADALGF.RE. — Pro ADAI:GERE, addere. ADALIDES. — Mauris Hispanis, audi- tores , itineris duclores. ADALINGUS. — Vox originis Saxonicm qua) nobilem el natalium splendore illu- strem quernpiam si j ^i(icat. ADALLEVANTIA. -- Armorum quibus offendi potest genus; sorde d'arme. (A. 1101.) ADALDÍA'lICA. — Pro DALnLATICA. ADALUS. — Piscis genus; sorle de pois- son. (A. 9112.) ADAMA. — Humanum genus, Adami pro- genies; le genrehuanuin,-l'hurnanité. (Missat. vet.) ADAMANTES. — Species tignorum ad apparatum navis accorutnodorum ; piéccs (15 73  ADA  MEDLE ET  LATINITATIS. t - bois d ;l'usa , ge des navires, Yergues? (St. Ala s&.) ADAMASCHUS. — Damasceni operis pati- nas hourb , ycinus; étoff'e de Damas, damas. ADADiATICA. — Arbor paradisi terre- stris cujus fructum manducavere primi pa- ren tes. ADA1tATOR. — Amans, qui amat; ai- mant. (Tert.) ADAIIATRIX, - ~amar; amante. (Vet. Gl. ) ADAMiANI. — Dicti quidam hrerelici , qui Adíe imitantur nuditatern, unde et nudi orant, eE nudantes se mares el femittm con- veniunl. ADAIIICARI. -- Maman. (Mur.) ADAiIIITfE. — Idem q. ADAi41iANI. AD AMITTERk:. = Pro ADDi1CTERE. ADAMPLARE. — Ut ADARIPLIARE ; am- plifier, aqrandir. (Rol., Pap.) ADAMi'LA'l'URA. — Idem q. ExARTÚS ; id est ager receus exaratus, proscissus. (A. 1220.) ADAlIPL1ARE. — Pro AnirL1ARE. ADANIARE. —Ostendere probare; prou- ver, établir. (A.196.) ADAPTARE. -- Aptare, accommodare ; correspondre, appliquer. (St. Saon.) Adaptare se, indulgere, de jure cedere. (A. 13a9.)  • ADAPTATIO - Accomnrodt,tio, appli- catío. « Quod si sirnilitudo ad habitual refe- ratur vera est adaptalio.» ADAPTUS. — Pro A p APTATUs; aptatus, fabricaras ; préparé, a.pproprié. ADAQUAGIUi1I. —Aquarium; abreuvoir, bassin. — Irrigalio, usas aqua=, ad irriganda P rata ; action d'arroser les pra(ries, droit d'irrryation. ADAQUALE. — Rivas, canalis; ruisseau, fossé. ADAQUARE. — Irrigare; arroser. — Mi- scere agua, aqua diluere; détremper, délcrger. — Aguan) proebere; fournir, donner l'eau. ADAQUARIUYI. — Aqualis; aiguiére. iA 1 r AQUA'I'ORIUII.  Aquarium. Vid. ADAQDAGiUAi. ADAQUATUS. Aqua aspersus, madidus. ADAQUER1U.11. — Aquarium ; réservoir. (A. 1270.) ADARCA. - Hispanis , clypeus; targe, bozulier. ADARDIRE. — Adardire c um aliquo, pu- gna•iu curn ¡digno ex ; se buitre at;ec quelga'un. (Mur.) ADAR ESCHILD.— Vox Longob. Aggressio facto in aligar) vico. ADASIATUS. — Ga1. á l'aise; ludicrurn coguornr,u. (Ap. Lobir., Ilist. Brit.)  ^ ADAS SAMENTUS. — Reddilus , proven- tus; nisi sit pro ad censamentuna. « Jubeo ut L arnbertus brrjulus n,eus ten cal quatu or a unos ornues adassa,nentos de Alonlepessu- l auu, » e tc. (Test. a. 1121 ) AU ATICTUS. -- Pro AUTACTUS ; laclus nlur ' b, ) ; atteint d'une maladie. (A. 1159.) ADA IJGMA . — A ugruenlurn, ad ī li la nren- tutt i ; ndrlition, o . ugmentalion. (Isid.) A11LA SSARI? . ._ p on i Itere.. Vid. ARAS- Shctlr. LUX {CON ME» LT SS113r. 1.AT. ADBENEVISARE. — SARE. ADBOUTAIIENTUM. — Fundus cum suis limitibus creclilori assignatus, ut pastea ir1 illum speciale jus acquirat. Hoc sensu acci- pitur in Consuetud. Pontivicns. At in 11e- tensi, fundas est assi g natus et specialiter ereditori oppi;neratus. ADBREVIA RE. —idem q . BREViARE. ADBUTARE. -- 'Terminare; aboutir. A DCAP1TA.—Ut ACCAPITUM, arnpli yteusís. ADCATHI;NARE. — Carena ligare , cou- stri nnere ; enchainer. ADCAUSARE. — In jus vacare ; citer en justice. ADCENSA. — Idem q. AccEivsA. ADCENSARE. Ad censura dare; inter- dum el recipere ad censum ; donner á cens et prendre c2 cens. Vid. ACCENSA, ACCENSARE. ADCENSATARIUS. — Usurpatur pro eo qui dat ad censurn, et eliam pro ea qui ad censuro recipit ; celui qui donar a cens el aussi celui qui prend ca cens, propriétaire et ferinier. (A. 1147.) ADCENSATIO. -- Locatis ad censum an- nuum ; action de donner d cens, location, acensement. ADCENSATOR.—I:lem q. ADCEnsATARIUS. ADCENSI . IIENTUM. — Ad cer?surn datio; action de Elonn.er dcens. (A. 1179.) ADCENSIRARE. — E,rd. signif. q. ADCEVa SiRE. ADCENSIRE. -- Dare ad censum ; donner ú cens, louer. (A. 1163.) ADCENSUATiO. — Ut ADCENSIirIENTIilI. ADCESCARE. — « Hlec erit tortita trae dendi ballivias ei prwi;osituras (loar ini ro- mitis, et terram ipsius adcescandi.» (A. 1254). Forte legendurn adcensandi. ADCHRAMIRE. — Ul ADRAAIIRE. ADCLAMARE. — Vendicare, repetere; practicis Gallicis, clamen. ADCLEPIATUS. — Intirin - us , dei;ilis; malade, éelopé. ADCUNE. — Leviler írccli vis ; léyjrcrnent p n pente. (;1. SS.) ADCLINUS. — Pro ACCLING'S. ADCOGNITARE. — Nolurrl Vel connitam fuere; [aire savoir, faire connaitre. (Jet. Gl.) ADCOGNOSCERE. — Aguoscere. ( Vet. Gl.) ADCON7UIRERE. — Adquirere; acqué- rir. (ltynr.) ADCONSILIARE.—Consíl i um ciare, cou- sulere ; conseiller, donner un conseil. ADCO1'1OSUS. — -Ahondaos, locuples; riche, abondant, bien pourcu. (Vet. Gl.) A DCORDAI3ILIS. —Adcordabiles denarii, denariiqui áautur domino vicelaudimiorurn, cuw l ossessiunes censuales distrahuntur, out permutanlur; quia eo casu dominas et vassal- lus,si indistractione autvenditioue nulla pe- cur:iae so!utio iDtervener'it, invice i n :;ouve- niunt ; urdo ejusmodi laudirnia uccordemerra dicurrtur ir quibusdam Consuetndioíbus. Vid. AccoKDAaIExrUa>I. A DCORí 'OR aRi;, -1,l0rn r 1 . ACCr6PORGtlrb A DCRATA'1'OR. — Quis sit acfcr'atrrtct 3 ADC Idem q• AiIENEtr- :Ipri^ .1UFii'i •^'r,^ ,  u_¡ 7 gADD  LtiXiGON  ADE  75 non facile est dicere. Forte assaritls, vol pozo.  Jus, quod juris est fa- scult^tnr aut sarcinalo r ; r6tisseur, sculpteur eero, damna reparare; j ai re justice, réharer ou tailleur. lar., Senon.)  les torts, redresser; ol, a dressier, adreler. ADCREDITA^'US. — Cui fides habetur,  ADDRETIARE. — Idem q, ADllRESSARE, eni creditur; accrédité.  ADDUCI tiIiNTU\i, — Pr aestatio quae pro A DCREDUL1TARE.— Purgare se, 'sacra- exemptione eundi in exercilurn a vassatlis mento omnem criminis suspicioncm amo- penditur; ce que le vassal puye aze seigneur vere; se justifer d'un crime dont en est ac- pou se [aire exempter dtt servíce militaire, cusé.  (C. Sic.) ADCRESCENTES. — Dicti pnlissimum  ADDUCTIO.— Servilium in aciducendis milites c / oÁú;o^TE„ qui non militabant, sed seu avehendis messibus, lignis, ele.; ilem in militaribus nurneris adscripti, in locum le- deducendis pecoribus de loco in locura ; gítimorum mílitum amissorum subrogaban- corvée pour le transpon des produits du sol, tur, ita ut numerus, si guando esset irnmi- bois, moissons, etc., et la conduite des bes- nutus, repararetur; soldats surnuméraires tiaux du seigneur d'un licu á un ,autre. destines á remplir les vides qui, pouvaient se (C. Sic.) pire dans les mires. ADEBITATUS. — Oneribus pnblicis ob- ADDAi1INARr.— Damnum inferre; faire noxius; soumis aux charges publiques. (C. du dommage, causer du préjudíce. (A. 1.165.) Sic.) ADDECI^IARE, — Declinan)accipere;  ADECERDITI^E.—IImrilici qui dicebant recevoir la dime.  Christo desePndenti ad inferos, omnem ani- ADDECIIIARI. — Decirnae subjici, obli- marum multitudinom occurrisse ei, et cre- gari ; &re soumis d payer la dime.  didisse ei, el liberataro fuisse. ADDEI<1NAR1.. — Januam, fenestram ita  ADECIMARE. — .Decimam aesttmare, sta- oliserare vel firmare ut aperiri non possit ;  tuero; régler ce qui concerne la dime, déter- conamner une porte, une fené7re. (Guilr.)  miner qui doit la pager, sur quoi elfe doit d ADDEIIPNARE. —Idem q. ADDAMí1'ARE,  porten, etc. (St. Cad.) ADf)EIVSATOR.—Fuilo ; ouvrierqui Tolde  ADEGA. — Forte supeliex; meubles. (A.' le drap, foulon.  1286.) ADDEXTRARE.—Tegere latus dextrum, ADELANTADUS. —Hispanis pra;fectus, ad dextram cujuspiam stare, iricedere;'se senescallus ; officier de y'ustice, correspon- tenir, marchen d la droite, de quelqu'un ; ol, danl au granel bailli de France. adexlrer. « Imperatricem in processionem  ADELINGA. — Ordo nobilium apud Lon- domnus episcopus addextravit. »  gobardos ; l'ordre des nobles, la noblesse. ADDEXTRATOR. --- Papalis milrae dela-  ADELINGUS. — Nok.rilis; qui est d'une fa- tor, quia ad Palee dextram incedebat, millo illustre, noble. guando equitabat ad visitandam quamdam  ADELPIII. — Monachi, fratres ; les moi- eccicsiam ; of/icicr de la cola- pontificale, nes , les fréres. chargé de porter la liare du Pape quand ce-  ADELPHORUS. — Collega. « Quia a san- lui-ci allait visiter quelque église.  dos canones prohibetur tau consanguinitas, ADDICIALIS MENSA. — Regale c,onvi= ne jungalur a me et a meisque adelphoris, viunn ; festin de roi, banquel de premier or- tali absolutio invenitur. » (Ch. Ecc. Auxil.) dre. (Pro ADJICIALIS ; est autem Latinis ad- Hic agitur de matrimonio inter consangui- jic,ialis ccena, (.jure lauta est el. afiluens.)  neos contracto, quod archiepiscopus Gar- ADDICIO. — Receptio in quadam socio- ciae dicit riegue a se, neque a suis adelpho- tale ; admission dans une société, une corpo- ris posse approbari. ration. (A. 1.102.) A verbo addiscere.  ADeLSCALC. — Minister principis, ser- ADDICTAR[:. — ídem q. INDICTARE.  vus principis; serviteur, officier du roi. ABDISCERE. — In sucietatem quamdam  ADEMPRAMENTUM. — Idem q. ADE/I- recipere, admiltere; recevoir, admeltre dans PRUDI. une corporation, une société. (A. 1323.)  ADEMPRARE. — « Item quod homines ADDISRA'1'US. — Idem q. ADIRATUS.  aictorum locorum se possint ademprare in ADDITIONARE. -- Amplificare, auger • e; locis circumvicinis, sicut consueverant. » augmenter, enrichir d'augmentations. ( A. (A.. 1312.) « Milites et inf5nciones possunt 1337.)  montes regales juxta forum adernprarc el ADDOARl:. — Servilium militare, prout pascere.» Vid. ADEnIPRUSt, feuclatarii solent, praJstare, armis instruere;  ADEMPREMENTUM. — Idem q. ADEM- faire le service militaire prescrit par la loi PRON. féodale. (A. 1269)  ADEMPRiVIUM. — Idem q. ADENPRUN. i ADDONARE. — Clientem se profiteri, ADEi3PI1:UM. — Praestatio qutrvis; pres. alicui addicere se; se reconnaitre vassal de tation seigneuriale quelconque. — Jus quod- quelqu'un, se consacrer au service d'un autre. dam a comitibus provincia' subditis suis ADDONA'I'IO. — lpsa clientelaris profes- impositum ad expensas faciendas pro mari- sio. Vid. ADDONARE'.  tandis seu nuptuí collocandis filiabus, pro ADDORMIRE. — Obdormire, sonlno so- expeditionibus Hierosolymitanis subemn- pire ; s'endorrnir, se livrcr áu s ornaneil.  dis, et pro terris acquirendis : quo z;asu ADDOZILLARL + '. — Perforare, duciculum  eadern esset vis vocabuli ac AUxiLIt ; aidcs. dolio apponere; meltre en perce ;en lonneau l — Usagium, id est jus ulendi aliqua re, J adapter une cannule. (A. 1219.)  pascuis netnpe et fureslis; droit d'usage p. á• 77 ADF  MEDITE ET 1NFI31tE LATINITATIS.  ADII  78 r.. du seignetrr dans les bois et les prairies. (A. 1319.) ADEIIIPTARE. — Pro ATTEMTARE, ten- tare, ad malum inducere ; tenter, pousser au mal. ADEMPT IARE.— /Estimare, ad aeris pre- tium redigere. Vid. ADIERARE. ADEAIPTIO. — Ead. signif. q. ADCII- PRUAI. ADENIPTUitI. — Ead. PRUM. ADDIRIVUi4I. — Ead. PRUBr. ADENS. — A verbo adesse , prwsens, as- sistens, qui est présent, qui est témoin. ADENTIA. — Prrnscntla; présence, état d'étre présent cr, une chose. ADEPSIT. — Pro Adeptas est ADEPTICUS.— «Qui de facili acquiritur. » (J.7de J.) ADEPTUS. — « Qui gratis accipit. » (Vet. Gt.) ADERARF.. — Idem q. AbuERARE. ADESCARE. — Buccella in os inserta pa- scere, in os vel roslrum escam indere. (Vet. Gl.) ADES1'1'ARE. — Astringere, cogere; as- treindre, obliger ci. (Vel. Gl.) ADESTARE. — Attestari ; attester, prou- ver. (A. 716.) ADESTRARE. — Ut ADEXTRARE. ADEVANTAGIA. — Quod ultra partem recipitur; avantage, ce qu'on repoit en sus de son droit. ADFABER. — Arte peritas. (Vet. Gl.) ADFA'ItMIRE. — Idem q. AFNATrMIRE. ADr A'I-IAIIJ9. — Adfatimce epistolce ; titres de dor.ation. ADF^^ITI Ō . - ` Allocutio; colloquium. (Vet. Gl:) ` ADEADOM:lRE. — Donare per adfato- anüznl, id est festucain in sinum ejus, cui douatio Gt projiciendo. Vid. AFFATIiiIIRE. (A. 1119.) ADFATOMiA. _ Idem q. AFFATOniIA. ADFECTA'I'ORES. — Petitores. (Vet. Gl.) ADFECTATUS. — Affectus, dispositus ; affecté, disposé. (A. SS) ADFERiAL. — Quasi ad feralia,• aguce quae super mortuorurn sepulcra litabantur; cau que Con répanda.it sur le tombeau d'un mart. ADFEUDATUS. - Qui nomine feudi pos- sidet ; qui posarle d litre de fie f, gens á. fief ; ol. ftedu.é. (A. 1211.) ADFIDARE. — Idem q. AFFiDARE. ADFIDIARE. — Fide data prornittere, obligare se ; s'engager, promettre sous la foi d_u scrment. (A. 1138.) ADFIDUCIARE. — Ead. signi° .. q. AFFI— DARE. ADFIGATIO. — Aclio afligendi. (Vet. G1.) ADFIGERE. — Vox proprio in legibus, ente se. capitulara aliquod iis addilur, adfi• tfilur. ADF i (',URARE. -- Ideal q. FIGURARE. ADt^ i t.tARE. — la ftliuiu adoptare ; adop- tsr voto' fits. ADFILIA'1'10. — Adoptio in filium ; adop- tion, action d'adopter . pour f2ls. ADFORARE — . l Estimare , pretium irn- ponere, constituere; taxer, mettre á prix; ol. affo•rer. ADFORATIO. —• 7Cslimatio; action de mettre prix, laxe ; ol. a fforement. ADFRONTARE. — Terminari a parte, quae agri frotis dicitur. ADFRU"I'ABULUM. — V aseulum. Porto ideen I:i. Ar,IsTABULUM. (Isid.) ADFULARE. — Pro ADFOLARE. Idem q. AFFOLARE. ADGAUDERE. — Gratulari, gallina so- ciare curn aligar); témoigner sa joie a quel- qu'un, le complimenter, partager sa joie. (A. SS..) ADGENICULARI. -- Genua flectere ; se meltre ca gen.oux. (Tert.) ADGISTAR.I{;. — Idem q. AGiSTARE. ADGLIGATUS. — Obliquus, curvus; de travers, courbe. ADGNASCI. — Idem q. NASC[. A DGNATIO. — I.iberorurn procreatio. (Form. liTarc.) ADGRAVARE. — Molestiam vel damnum aferre ; causer du chagrin oia du préjudice. ADGRETUS. — Pro AGGRESSUS. ADGRETI'US. — Id. ADHABIERE. — Passim pro baben, te- nere, possidere; avoir, posséder. ADHABITARE.—Juxta seu prope habi- tare ; habiter. demeurer prés de. (Vct. Gl.) ADHIEREDARE. — Miltere in possessio- nena ; mettre en possession , investir; ol. adhériser. ADHIERENTIA. — Societas, adhwsio; action d'adhérer d un parti, a une opinion, adhésion. (A. 1352.) — Appendix, id quod adha3ret; ce qui dépend d'une chose, appen- dice, supplément. (A. SS.) ADHIERERE. — Adjungere, admovere, applicare; fillcire ; joindre, appliquer, ap- puyer.—Adhcerere saxos ; f. conveliere vel auferre silices. (Agnel.) ADHAUSSARE. — Pensifationem pro Inercihus exportandis statutam persolvere ; payer les droits d'exportation des marchtTn- dises. ADHECARE. — Adeequare , partir' in Leguas partes ; diviser en parties égales. (A. 1352.) ADHENAYZiA. — Ideal q. ARENAYZIA. ADHERBARE — Agrum in pr • atum seu herbam redigere; convertir un chawp en prairie. (A. 1459.) ADHEREDITARE. — Mittere in posses- sionem. Ut ADIIrEREDARE• (A. SS.) ADHERMALiS — Adhermales terrns ; praedia fere deserta et inculta gime ad terras hernias prope acced unt ; ¿erres incultes, qui ne sont point cultivées. (A. 131+.) ADHOA. — J us relevii aut racheti ; alil>i jus relevii atque subsidü ; alias etiam ser- , vit'ia u n militare. Vid. RELEVIUM, SURSIDrU1t, ' 7I:RVITI UM MiLITARE. ) : xDHOAMEN'1'U,1I. — Fact. norioue. AD110GAMLNTUM. --- Ead. iialione• signif. q. ADEnI— signif. q. ADEM- n ! ADJ LEX [CON  ADJ 80 A[IdO1tTATUS . — In significatione pas-  adjacentla, armendices: dépendances, appen- siva. invitarns.  dices. (A. SS. Ren.) ADHOSPITA ItTs. — In lococollocare.  ADJACENTIARI. — lEquiparari , com- « Martem et cnncnrdiam rnullis ímmolatio-  poni, . j nxlannnl, Comparari. (A. 100la.}_ nibus silri adlio.cpilavere (Diet. Cree.); » id  ADJAC'1'1\'US. — Qui vadi mnniurn de- est, ut ín eodem quasi hospitio habitarent,  sernit., pro ARJECTIVUS. Vid. ABJECTIRE. ctrrcere.  ADJANCIADIENTU1í. — Increlnenturn ADHUMAT10. — IIumatio , sepultura.  dntis qund mortuo marito uxori superstiti (A.1059.)  reildi!ur supra doten] rropler nupcias ; ADHURIU1l. -- Caeruleum ; bleu , azur. donaire d'une fernme d la mort de son mari ; ( A. 1308 )  ol. agPne,ernent. ADHYCERE. — tdem q. ADJIC E Ri' s.  ADJECTIRE. — In jus vocare ; assigner, ADiLILIS. — Accessu facilis ; facile a citer en juslice. border.  ADJECTUS. — Altillo , additamentum ; a ADICI:Rr. —ProAnJICERE,  addition., cltoce ajoutée. AD1G{,1 1^,. — Cn;iiare ; penser.  ADJF,NCrIE. — Pro ADJACENTi^. :1D1LLA13E. — Per alluvionem acere-  ADJENCiU.1I. — Qund adjacet, quod vi- re ;!nrte lrarnd. adluviare.  cinum est, appendix; cequidépend, est placé sce A DIMBREVIARE. — ídem q. IRIBRE- a cotd. dépendancP,. ARE.  . ADJOCARI. —  ?r liri ; caresser, dire VI ADIJIPFRARE. — Edicto excitare, • evo- desmols /latteurs. (A. SS.) caro ad aliquid exsequendum ; pousser, in.  ADJOCATIO. — Cnllndium, Jor,ns cuto á. faire unec/tose.  alio ; jeu, ébats entre plusieurs. (A. SS.! viler AD11]PLEBILIS.—Completus; accontpdi,  ADJORNALIE.— Otlsuniusdiei, corvatre (Rad Gl.)  spnr,ies quam a subditis suis domini exige-  ADIi1IPLERE. — Concedere, permitiere;  barlt. permPttre, «cordel  ADJORNAIIENTU^I. —Vocatio in jus, ci- ADINEPISCI. — Pro ADIPISCI.  talio ad diem dictan ; assignation, citation ADiNQiIIRERE. —Pro ACQUiRERE.  en justice, ajournernent. (A. 1296.)  ADINVENTiO. — Acgnisitio; acquisition,  ADJORNARE. — Diem (licero alicui, in aclion d'acquérir. — Adinventiones; sa2pe jus vocare; fxet • le jour, assigner; ol. olor- in antiquis documentis sic not^^inautur in-  ?ter. (A. 14!16.) -- Apud Anglos signi(icat  ventinnes ad fallenrlarn fidem, excelltiones  comperendittare, vadari, in niteriorem diem pro infirmandis pactis et contractibusexco- ponere; renvoyer, remeltre le jugenicnt á un gitatte.  (nitre jour. ADINVENTIONUM AUXILiA. — Ead.  ADJO'I'U11. — Ager genitis obsitus ; terre siguif, q. ADINVENTIONES.  couverte d'ajoncs. ADIP.ALIS. — Pro ADEPS. (S. Arllb.)  ADJOUDUNI. — ldem q. ADdOTUiMí.  ADIPATA. — r lulia adipe contüta, cibi  ADJOURNAIIENTUM —Ideen q. ADJOR- pingues ; mets préparés avec de l'axonge, NANENTUM. mels gras,  ADJOURNARE. — Idem q. ADJORNARE ADIRARE. — Dicitur de re non tara ADJOUSTARE. — Juxtaponere, ram ad deperdita guara que non est ad manum; alteram adaptare, comparare; mettre une Egarer. Adiratus, perditus ; égaré, perdu. chose ú ate' d'une entre, comparer, conver- « Si quis bovem vol asinum ,vel altquam tir, réduire (en parlan( de mesures). rem suam adiraverít , qua ab aliquo vania  ADJUDA. — Pro AJUDA. fuerit inventa. » (Leg. Normann.)  ADJUDICARE, — hiena q. JUDICARE. AD1RE. —«];xpedire, suslinere, insti-  ADJUMENTA. — «Qund vtlla Caliadins lucre, informare, vel inchoare, provocare, u . u una curo alrpendit iis sois, vel omnes arl- subire, explicare, pericm f^tr,ere, elide- jumentas suas, mancipia, » etc. (A. 780.) — re, excutere , exuberare , insidiare , inda- Forte le;;end. Adjacentia. cere, irretire, illicere, implicare, infestare,  insectari, persuadere, pati, perferre. »(G'et.  ADJUNCTIONF.S.—Adjnncta.(Conc.Hisp.) Gl.)  — Ordinationes. «Poterunt quoque.... ma- ADIRECTARE. — Adtinaere. (Vet. Gl.) numittere,.... liberare, Simul etiam per ad- ADiS. — Frumenhlm; blé. (Vet. Gl.)  junctiones secundutn Ilatrim consuetudinem ADITA. —Pro ADITUS. (A. SS. Ben.)  injungere el aggregare, et super Itoc curo ADITOR. —Qui adit; celui qui va trouver. eisdem bominibus componere. » (St. monas:. ADITUS. -- Aditus intrandi et exeundi  S. Claudii.) tributum ab introeunlibus et exeantibus ex-  ADJUNCI'ORIU11. — loen] q. ADVINCTo- aclum ; dro ils d'entrée et de sortic.  RIUaI. ADIUS. — Testis qui rem ab aliquo a(iir-  ADJUNCTUS. — Socias, eoliega; compa- matam sacramento jurabat se vernal creciere ;  gnon, collégue, adjoint. (A., 1.363.)  térnoin qui afftrrrait et jurait en présence chi  ADJUNGARE. — Gall. décerrer. (Vet. Gl.)  fuge. ,Dicitur apud veteres SACRA\IENTALIS  ADJUNGERE. — 1Equare. (Vet. Gl. Cl SACRAAIENTARIUS, q. Vid.  ADJURARE. — Ad sacratYtentum adtgere ; ADJACENTIiE. — Loca vicina eidern do- jurer, faire serment ; ol. adjurer. « Post mino, aut dominio parentia vel subjecla,.  ltrec adjurent accu:atores vel testes eorutg II  ADM  MEDitE ET INFibIlE L^\TINITA7'iS.  ADM  lia in illorirni baptisma. »(Flodoard.) est — lié Ad-  rit, per veram et certissimam clericoruur jnr   s, juramento obslrictns; qaci  par  probationem, ve! virorum admanuensium... itu serment, ol. adjuré. — Adjurantcs, exort;i-  omnia arnutissime perquirantur. » (Conc,il. stN'; ceux qrci font les adjuratiens, exorcisles.  Oscense.) Ubi adinannenses viri videntur esso In DJURNA11t,. — Ide bien]q. AntoRNAnE.  qui anú juran', sen manibus S. Evangelia \ SitiNTU,N1. — Ju.s adjustandi et tangentes ; nam jurare super sacra , in ADJUSTA adaequ.rndi mensuras el exigendt g3od pro  Evang,elia, vetantur clerici, quorum asser- eo jure exsolvi debet ; droit de vérlfcatton  lio pro sacramento erat; unde fide digni des poids et mesures c4 droits tt pagPr pour clr h l D t íl9ARTA.'RIZAI:E. — A'Zartyribus adsi- cclte ap¿ration'  stere, ilesos -ad constautiam hortari ; assister ADJUSTITIARE. — Ada;quare, coaegnare, les martyrs, les encozcrager dans les tour- mensuram suo archetypo adaer¡uai • e ; vérifier menls. les mesures, les comparer et les ramener á ADNIASAIbIF.,NTUiOÍ. — Vid. ADirfASARE. leur ¿talan.  ADMASARE, = Jus etloeum habitatiorr,is ADJUTORES. — Dicuntur qui magistra- sub censu annuo in villa concedere, in libus seu potras oflicialibus quibusvis acl  ynansurn dare; accorclertlunétrangerleclroil jungebantur, ut in muniis obeundis essr nt,  d'habiler dans une seigneurie sous la rede- qui ees adjuvarent ; aides, adjoints, etc.  vance du cens appelé entragium , droit ADJUTORIUM. —Prmslalioquaeasubclitis d'entrage; ol. amasen. — Locus amasatus principi frl pro eo adjuvarrdo.in ejus neces-  ille est qui a domino feudi foil ad habi- sitatibus, vel sane co prretextu ; aides. --  tandum concessus. Ar.lmasarnenta sunt loca. Adjutoriunanalalis, paschoe ;. pralstatio quae  ,mdiGcata sub iisdem legibris et oneribus. lit ad nativitatenr, ad pascharu. (N1ur.) —  Unde in consuetudlnibUs passirn occurrunt .9 . djutoriunt generaie, atlj tctoriura coguíxtre ;  horti, prata, aliaque praedia, quae dicuntur. prmstatio, qua facilius generale monachis  adrnasiata, non quod sunt aerlificata, sed quod exhrbeatur et ex coquina abundantius sub concessa sunt sub hac forma el lege. ministretur. Nec. abb. S. Pet. de Cas.) )  ADD'IAS1ARlJ'. — Ead, notione. ADJUVAMENTUM. — Auxiliurn ; aide.  ADMASIATA. — Vid. ADidASARE. _(A. SS.!  ADMASURUS.—Adrnasurus i,annus. «Pan- r.  ADJUVARE. —Ejurare palriam et in exsi-  num altaris diarodynurit byzant. 16; tapr:tia II  lium abire ut ABJURARE. (A.1265.) — Profi-  optima 16, pro byzaut. 67 ; í.rarrriunt adrntasu-- 1  cere , propagad. ( A. SS.) — Sermo adju- rum pro byzantiis 8, » etc. `Leo Ostiens.) N  vans, id est exceptio in jure. (A. 1377.)  ADMENSURARE.— tEst:rñare, lrra;finiro, ADJUXTARE. Accommodare. « Pauperi- statuere; régler, fxer, déterminer. (A. 1223.) 'r'  bis sernper se ac parvulis adjuxlabat. p  -- « Feodus y ero, qui adeo rnodicus fuerit (Vita S. Gauch. ep. Casnerac.)-  quod ad 12 denarios esse non debeat, ad- ADLAPSUS. — Sensim, cauto veniens. men.surabitur. » ;A. 1285.) loest sua ci Y  (1'et. Gl.)  mensura dabitur. In alia ch. ejusdem prin- ADLASSARE. — Cervum, aprum, persG- cipis (Philip Aug.) , admensurare idem querido lassare, fatigare; forcer un cerf, un  est, ul videtur, ac imponere tantum•tributi, j sanglier á la chasse. (Lex Sal.)  quantum cujusque facultates patiuntur, i ADLATERALIS. — Socius, qui ad latus  ADMENSURATIO. —Statuturn; rénlemeni, nE  est, vel incedit; compagnon. (Rad. de Dic.)  fixation ; ol. admesurement. r•  ADLATERA RE. — Latus teaere, a d Ia tu s  AD:N7ENSU!1ATUS. — Ordinatus; réglé, incedere ; se tenir, marcher d até d'un au(re.  f xé. ADLECTI. — Sic senatores di c e bantur  ADMENTATIO. — Eadem signif. q. AD- qlli a Senatoriis o.neribus singulari privile-  TIENTUl4. gro inmunes erant.  ADMENTUM. — Lorum quo jacula con- ADLEGARE. — idemq-ALLEGARE.  torquebantur ; metal.rborice , validius argu- „  ADLEGIARE. -- Lego seu sacramento in- menlum ; courroie pout lancer les trails; terposito, se p urgare,culpa s.e exirnere, fa-  argument plus virulent. JTcrt,) c:nus diluere; se purger t l'une accusation  A .  Dl\ILRCIAIiG. — Pro ÁAIERCIAnE. ri  par sermenl p:'Í  ADLEVIARE,  ADMERGARI SE. -- Seso imm.iscere,'int-.  -- Pro A LLEVARE.  1^lrCirre. (A. 1338.) ,'°  ADLICULA• — Genus vestis. (Isid.)  ADML+'S''A. —Oblivio.; aubh. ADLITIGARE. — Pro LITIG^RE.  ADM ESTI A. — JJad. significatione. AD LIT • 1'ARL +'. — Acl littus appel,ere, q t  ADM1C''EItE. — Pro A n rITTfi:RE. AnrriPARE.  A,DIVIIGRARE. —!n aedern seu rilIam ati- A DLONGIUS. — Ad suD]mdlnl. (A. 1196.)  cujus, etiam invito domino trossidr,ndi a^^i- { ,   ADLUDA'1 UL;A. — Vid. ALLUDAaIUS,  roo ingredi ; pénétr•er de vive force, pour s e AD LURlCU11. -- Res a^ us um apta.. (Vet. l'approprier, dans l'habitation ou la pro- ol ' ) priété d'autrui. (Lex Sal.) rp '  ADLU^'IR — Loca cmnosa. ( Isid.  . ADJIILLUS. — Pro An:rrIRALiUS. ADIi ALLARE. --!den] q. MALLARE.  ADMINA1tE.— « Et non debe! sdrninare AiI ^ A NNtlil% • — Idenr q. MANNIRF.  nutlus hominem contra noslr.umreguum. » AD MANSAttI; — ldem y. AD}IASArer . .  (A. 117t4,) Le aendunr videlur, adjtaeare. ADM ANUL'NgI S — «Quod si quidqnam  AD!411NICULATIO. — Ausiliunr; aide, se. rpalunr de qu oquarn (cicrico) lama enclave-  cours. (A. SS.) .^t I^ 111 AD}i  LEXICON  AD1I  g,t ADi1(Ii^ICULATl1'E. — Peraccessionem.  ADJIIRA'f Olt.--Rnrf.signiP,q.ADMiRaLt.us. (A. SS.)  AD^I1RATUS. —Ofllcium ndmir • alli, pra^- (A ADJIINiCUL ATOR. — Ab adjuvandn di= fectura maris, praefectns c1ass'rum , impera- chis est et adminiculando. Híc septimus lar Turcarum; rcmiralat, amiral, empereacr o21 erat ex afiicialibus Roman,m Ecclesiae ; pro émir des Tares. viduis, pupillis et egenis procurabat; quod  ADA1IRAVISUS. Ut ADnIIRALLUS. munus iradie pauperum adzlocatus facit  ADM1SSALIA.. — Ead, signif. q. ADMrs- ADMINICULUM. — Modus, ratio, argu- sano. mentnm. (Lud.) ADMISSARE. — Mulierem post nuptias ADMINICULUS. — Min.ister ; serviteur. vel partum admittere in ecclesiam, puna- (A. SS.)  cationis gratia. (A. 12k9.) ADMINISTRALIS. — Qui ministrat ne- ADMISSARIUSEQUUS..-«rortesetbonos cessaría ad victum et vestitum. x Consti- equos admissarios vocamus , quia admit- tuimus.... quod quaecunque de caetero con- tuntur inlet armenla ad coitum, vel ad tingal vacare in ecclesia nostra officia, quae arandum, vel ad trahendum (Ugutius) ; » che- vistor, et administralis, et dormitarius, et val viqoureux destiné pour é'tre ¿talan. botellarius, et portarais habent,'» etc.-(Stat.  ADMISSATIO. —C,m•remonia admissionis. Ecél. Barcinon., a. 1281.) , mulierum, cuna primum post nuptias vel ADMINISTRATIO. — Donatio; forte ne- partan] ad ecclesiam veniebant, benedictio- eDssariorum ad victum , vestimentnmque n.ern a sacerdote suscepturae, el ipsa subvenn suppeditatio; action de fournir les aliments  tio qum ab ipsis offerebat.ur. Sic dieta vel. et les vé'lements. (Ann. Ben.)  quod inter Missarum solemnia fiebat, vel ADiIINISTRATOIJ.—Ad7ninislrator apn . ri quod mulieres admiltebantur in ecclesiam, Anglos dicitur ille cui defuncti bona admini- puriticationis causa ;- relevail . les et droit payé stranda ab.ordinario cornmittuntur, cum nulli au prétrc gtti préside d la cérémonie. exstantexsecutores testamenlarii, quorum  AD111SS1BILIS.— Admittendus, non re-. quidem bo.nortim usque ad eorum valorem jiciend.u.s ; admissible. tenetur, et non ultra, nisi ea dissipasse  ADAJISSIRILITER.—Probabiliter, ita ut corzviclus fuerit  admitti possit ; d'une maniere probable, qui, ADMINUNDARE. — Putare, intercidere ; peul étre admise. émonder, tailler. (A. 1325.)  ADMISSIO. —Proestatio quae jure adm is-. ADMIRABILIS. —Idem q. Ama vel EMIR •sionis seu intragii solvilur ; drott d'entrée, Arabum. « Rex Africte, qui (licitar vulgariter  Vid. INTRAGiUM. .11dmi.rallilisr y rrundi (1llatth.Paris.)—Titulas ADMISSIONALES. —Qui introducendis concessus comitibus apud Leonern Magnum. ad imperatorenl hominihus pr,mfecti erant, (Epist. 8.) — Modestus, honestas, bene mo- seu quibus in palalio admittendi, vel salu- r ► geratus, egregius, taciturnus , etc. (Vel.  landi ofticia cred untur ; officiers introduc- F l.)  teurs ADM.IRACIA.—OfTicium admiralli, praefe-  ADMISSUiI. — Delictum, crimen; délit,. clara maris; dignité, off2r,c d'amiral, con- crime. rl2andement des choses de mer.  ADMITA. —Pro AmITA, (ante. AD111RAGIUS.—I-1em q. AnRIIRALLUS.  AD:l11TTERE. — Pro AMITTERE. (A. 1402.). ADMIRALLATUS. --Ead. signif. q. Amor-   AD\;OAGIUM; — Id. q. AD 3IoDIATIO. (A. 1267. $ AC IA.  ) AD111IRALDUS. -- ldem q. ADMIRALLUS.  AD:4IODARE.—Accommodare, allevare.. ADMIRALEA. —Navis praetoria; vaisseau (L. in A mal.). (mira/  ADAÍODIARE. — Modum ponere, dimi- ADMIRALEUS. —Ut AndIIRALLITS.  nuere; modérer, restreindre, borner.— P'un-. • ADA1IRALIIJS. — Idem q. ADMiRALLUJ.  dum dare ad Iirmam, vol iu cmphyteusirn,. ADMIRALLITAS. —Ead. signif. q. ADMI- vel etiam alienare sub certa preestatione lot mo ī liorum frumenti, de quibus convenilur; R:ALLATUS.  donner un bien á ferme, á boíl emphythéoli- ADA'IIRALLUS. — Ex Arab. amir, domi- que, ou l'aliéner sons condition d'une rede- nus,. irnperator, prtefectus provinci<m, classi vanee en blé; al. admodicr, admoisonner, vel urbi apud Arabes.— Eadem vox usurpata amoder, amodier, amoyer, etc.— Admo.cliata apud Christianos,qui cuna viderent Sarace-  taillia ; illa quae cum ad placitum, ut aiunt, nos ita suos classturn prmfectos appellare,  exigi soleret, ad cenan] redigitur vel pecu- llos nomen suis itid.ern classium prñrfectis  rtim surnrnam, val frugum pra stalionetn an- indiderunt  nuani. (A. 1392.) ADMIRANTIA. —Ul AD}IIRALEA.  ADASODIATIO.— Dalio. tul rumana ; action ADMIRAN-.Ut AD.ICIiRALLUS_  de donner á fernae. (A. 1227.) — Admodiatio monetce ; proportio, mqualitas.. (A. 1282.) ADMODIATOR. —Cui pr,mdium admodía-. tam est, seu datum ad firr.ram ; J'ermier. Vid. ADMODiARE. ADMODIIM. — ( Salv.) A D;1IOi5SONN ARE. — Cond ucere seo ad vilam accipere sub cena praestatione. a Dicti ADMIRARIUS. — Pro praefecto provinciaa occurrit ano(' Leon. Ostiac. et Paul Diac. ADMIRATiA.—Idem q. ADMIRACIA,. ADMIRA'I'I0. — Consensos , laudamen- turn. (A. SS.) — . F. examen, inspectio. « Et pro ejus livoris vel vulneris admiration.e in Gopventu. » (Canon. Hibern. Omn ► .no ; entiérernerr.t. g,  ADAI  !ItEDItE ET 1NFI1111E LATIN,TAT:S.  ADt)  ā tí  conjuges dicebant se locasse seu admnis-  acquisitio lacia  monastcriis et collegiis  sounasse ad vitam ipsorutn et eorurndem  reiigiosis vel etiain laicís ; qurE ser^el ac-  srtperviventis... unumdomüm. » (A. 13'13.)  quisita, in CO[Illl>ei'C10, tnulatronibos, Vid. AD91onIARE.  que proediorurn oneribus obnoxia esse Vid.   c^t;• e  ADMOND. ^— Liber, sui juris ; gtti cst li-  sinunt, nec advntitia feudururn conrrnoda bre, quine dépend de personne. (Leg. Long.) producunt, v. g. Laudirnii, >•Yardcc, Mari- ADMONíTIO. — Debitoris admonilio, tagii, Rciccii, etc.  appellatio, interpellalio; sontmalion, aver'-  ADMORTIZATUS. —Reliruilis. a Reci-- lissement d'un créancier d  son débileur. (Lex  piet fabrica singulis annis 5 libras nlonela2 Sal.) — Castigatio seu correctio quae non currentis super 20 libris perpetui redditus lrraecipiendo sed monendo lit. (A.. 74!r.)  admortizali, licet redirnilts. » (OGiI. Eccl. ADMONITOR. — Portitor; celu i q u i porte, Morin.) — Vid. RrDDITUS.  agent chargé de notifier les arré'ls judictaires  AllJ7UG1TARE. — Admubire, valida et  et les ordres du prince. — In ordinatinnibus  rudi voe@ appeilare. (A. SS.)  cFrncilioruni sic non raro dicilur qui recen-  ADMUNITIO. — illunitio ; action de for• tioribus 111agisler cccrentoniarum, quod de ti fer, forti fcation.. o mnibus (jure agenda essent arluruneret;  A D.NARE. — Navigare ; nager vers, appro-• ',mitre des cérémonics.  cher en navigant.  ADMONITORIA. — Epístola qua jndex  ADNATIO. — Quod super aut ad aliquid absentem ín jus citat; vanadefcrt ad ab- nascilur,utviscus super quercus.aut malos, ser}lem Ad+nonitor.  ut etiam foliola et surculi, qute a^i pluriuul. ADMONITUNI.. — x Olim dicebatur, curu plantarum caules juxta ;enlcula oriuntur. harena alba molissima pila moleque lere- ADNEG,TUS. — Submersus;, noyé. (A. batur; dehinc miscebatur tribus partibus SS.) n itri pondere vel mensura adliqumta in duas  ADNENIOP.ATUS: — Nemore , silva et fornaces transfundebatur; qure massa y o- dumetis ob;iluS ; boisé. c abatur, ut diximus, adrnoniturn , atque  ADNICHILARE. Pro AUNIi11LARE; réduire. ha?c recoda fiebat vitrum purum et candi- d rien, anní.hiler; ol. adnichiler, dura. » (Gl. vet.)  ADNIC'1'ARI;. — Invitare, arridere. Pro- ADMONTARE. — Concedere in manum prie est smpe et leniter oculo adnuere. (Yet. mortuam; amortir ou donner aux gens de Gl.) mainrnorte. (A. 1269.)  ADNIGRATI.  - Prostrali vel abdicti,  ADMORANDUS. —Idem q. ADn11nALLUS.  subacti, copti aut compulsi, necati, occisi,,  ADMORTARE. — Acervare; amonceler,  admissi, adhibiti,_ assunrl>(i. (Pap:) mettre l'un sur l'aulre. (Gl. vet.)  ADNIHILARI+:. — Idom q. ADNICIIILARIi.  ADMORTIFICARE. Ead. sibniCicatione.  ADNILLARE. —Eadenl nolione. (A. 1276.)  ADNOTANIENTUNI. — Adnota [ro ; anna-• !<i'  ADNIORTIFtCAT10. — Concessio in ma- tallan,' remarque. n um rnorluam ; action d'amortir, de donner  ADNOVARE. --- Renovare ; renauveler,  aux gens de +nainrnorte. (A. 1216.) — Cen-  reparer, rétablir. (A. 1315.)  sus annuus qui a manid morlua exsolve-  ADNUBA. — Hispanis et Lusitanis, a vas- batur; cens payé annuellement par les main- sallis debita opera et praestatio pro reticien- 9. mortables. (A. 1275.) dis eastrorunl dominicorum fossis, m.uris G;•ADMOR`1'1RC. — Eaa.. sianif. q. ADn1oR- aliisque n • runitionibus ; corvée el redezance TARE. (A. 1290.)  chíes par le vassat pour la construction ou la ^..  ADMORTISANIENTUN.I. Ead. signif. g• réparalion des travaux de défense da chdleau ADmoR'rizATto. (A. 1311.)  se2gneurial.  ADMORTI'TUS, — Liber et immunis a  ADNUERE. — ;< Adjungi. Adnuit faved..  tributo, quod a manu mortua exigi L>oterat;  vel promillit ; adnuitc : I>ralsentos facile• »_ celui qui n'est pes astreint d payer les rede- (Vet. Gl.)  varices irnposées aux gens de mainrrlorte.  ADNULLARE. — Eud. signif. q. AD:yI (A. 1292.) )  CHILARE.  ADMORT IZANIENTUNI. .--- In chart. ann.  ADNUi ♦ I1STA. — Is erat qui in ex-ercitibus-, 1467, a dmortixamenlum ab adm.ortizatione irnperator•um Constantinopolitarror um , rnili-  ita dislinóuitur ut haac significet ipsam prw-  tes : ecensebat ; e x ad et  quod ad no- diorual in manual ruortuam translatiouem, men resporrderent lirones in detecta; o cier f^ ! ¡y  illud vero charlar qua id perlicitur; amor- chargé de faire te rccensenaent des troupes.  tissement (ce mot signifta d'abord lcc pro-  ADNU.1i1U:rI. —Hecensio luililum; recen- Q ,  priété d'un bien qui ne aevait plus sortir des sement des Iroupes, appel. mains du clergé. Mais les princes ayant exigé  ADNUNCIARE.—Pconlulgare, publicare; des droits pour laisser sortir ces biens dac rendre public. (Cap. C. 1W.) c om+nerce, ces droits prirent le nom d'arnor-  ADNUNCIATIO. — Prouiulbatio, r^roplte- - n . ¡;  ti^ssements•  action de rendre  ubltcatton )  tia ;  public, p ADM ORTIZARE. — Ead. sianif. q. AD- (Cap. C. M.), prophétie.(Chr. Idac.) 5 ; , ,,  ASOrtT^gR. (A.1277.)-- Exstinauere;éteindre.  ADNUTU. — /Jeficilc. (Gl. Yet.) Arlu^lurtizare calcen, éteinclre la chaux. (A, AD  ADOBA9IENTUII'I. — Conventiú, ;>aCtutn, 1435. ) ^ 1 01,'!'17.  , r  ídem y. Allo lVAllEnTUSr. (A. 2233.) '  A'1'10. -- 1 ^ a dtaruur hans_  AD011ALtL.. — Arrr:is tusirucre, ntilitarc: ^^. l atín in manual mermara,seu urmdiort ► ur  ciuqulumatietli cuut'erre; armo- cltevalcer ^ i^, Ano  LEXICON  ADP  es ul, adorcber.— Exornare, reficere; réparer, ac-  ejusmodi. — Adoralio'; h oraruan , eerlus ge- conrmoder,liouchcr, radouber, ajtasler, orner,  nuflexinnutu numerus sin^ulis horis peeui- parer, habiller; ol. adoube1'.— Adobare cor-  tentibus ¡mpositns. (Can. Ifibern.) clnanlcm; corinln inficere pulvere (mellico;ADORA'1'ORES.— « D¡limi enirn (teditirnil vIe [tre le cairart laa, farner. (A. 1253.)  et sacr-^rdntes et rninistri, et aruspices, el ad_ A  E D06:1"1'UR:1. — Pr.rlraratin; crclion de  oratores et d¡vinioptimi t.abundaat. p(A1)- p. préparer, d creer. t'id. ADOBARE..  Ant.) ADORAxOR1U1f. — Locos snbterrane-. ADORATUS. II efectos, exnrnatns. Vid.  l i s in quo diis sois defalnctisve parentibus. ADOBARE. — Adobatus miles ; celui grci  lll,l¡'sacrifieant. (Conc. flisp.) est « adoubé, » checalier; ol. adoubé, adoué.  ADORDINARE. — Ordinare, disponere ; At)OBVIAII. — Obviara, adversum. (A. mellre en ordre, disposer. (G. Chr.) 1336.)  A DOR Et;TARE. — Ad ti ngere. (Vet. Gl.). ADOH:1. --Omne serv¡lium pecuniarium  ADORNARE. —Ornare; orner, parer. qund I ^r:restatur per feu,latarins; item , jus  ADORNA'1'Olt. — Adornator (inri et ar-, rclevii; droit dc relief, et en général loule  genti; f aurifex. (Cltartul. S. Vine. Cen.) ? »estaliota péctcniaire clac au seigneur par le  ADOR'1AItE. —in llortum seo curtile re- l.  di^rr^re' ^nettre une  en jardin vassa ÁDORTARI. — Clamare qu:r,ritare, pro- ADOHAJIENTUII. — Servítium militare ;  clamare,lestificari, protes,tiri. (Vet. Gl.) le service rnilitaire.  ADOItTI. — « Subito nati, surrect;, adgres- ADOL.A73ILIS. -- Sine dolo; qui n • est pas  s' , u (Id.) rnsé, franc.  ADOSILHAR&. — Perforare. Vid. ADno- ADOLi:NS. — Adolescens. (A. SS.)  ZILLARE. A110LE,tE. — « llluolinare; adolet, ex-  A DOSTRATA. — Ideal q. AFPOSTRATA: sur;;it. » (Ved. Gl.)  ADO'1'ARE. — Dotare, (lotear assiánare ; A DOLESCLN'1'IL.IS. --Adolescenlilis celas,  doler, donner une dot. pro ADOLESCENTLi. (.1. SS. Ben.)  ADPI%CTORARE. — Applicare ad peci.us.. A DOLIAGIUM. — Vinuln quod ad ex- (lsid.) plcnda dolia reservatur; vin d'oullage (A,  AI)PENDITI.zE. — Pro APPENDITIlE. 1111.)  ADPENNIS. •— Pro APENN,s. ADOLUS. — Ead. si;nif. q. ADOLABILIS.  ADPENSA. — Pro APPI:NSA. ADONEGARE. — Partiri, adacquare, divi-  ADPI.R'I'INENS. — Pro PERTINENS. dere ; pnrtager, diviser. (St. Plac.)  ADPE1iTINET. — Pro PERTINET. ADONEGATIO. — Partil.io, divisio; ac-  ADPE"1'ULANTIA. — Procacitas. (Isirj.) tion de diviser, partage. (St.'Plac.)  ADPLANARE.  — Adaequare, , hostire, ADOPERARI.—Pro OPERAR!.  aequare. (lsiel.) a.DOPRARE. — Pro OPERARE.  ADPLENE. Cumulate, abundanter : piei- ADOP"1'ARE. — Ornni voto adoptare; netrcent, ctbondamment. (A. SS.) rrdopler á l'ecnaninzité. (Gasp. Bart.) —Adop-  ADPLICARE. — Pro APPLICARE. tare in militern ; vassallunl sibi facere. Vid.  A DPODIA RE. -- In niti ; s'appuyer. « Ad-. AlIl.ES. (A. 1072,).— Adoptare sibi in, mari-  podians se super unirla baculutn. » (Vit. S. $rtnt ; idem q. nubere (RuEC. de Huv.)  Ludov.) ADOPTARE— Adoptad per baptisatrtctn  ADPONERE. — Adhibere, occupare, de- dicebatur ís qui ad balrtisrnum ab aliquo  tinere; vel etiam cogere, adstringere. «Cum alll'erebatnr, pro quo ille spondebat apud  certissirnum sil quod nec i¡-lsi , nee homines. sacerdotem haptizantcrn • unde non modo eoruln adponi rlebeant, ad faciendam quarn- tliri baptizabatur, flii adoptivi, vil salten]  1¡laet muuitionern ejusdetn civitatis. » (A. ft.lioli, patrinus vero patris spiritualis et  1193.1 adoptivi apellatinnem exinrle retinebant.  ADPORTIO. — Ead. signif. q. APRISIO. Sed idern patrinus, in signnm veluti ad-.  ADPRILSENTARE. — Adesse, compai'ere; oplionis legitima, rnunus aliquod eido;n filio-  se présenter, cornpara$tre. (A. 1075.)  . lo, tanduaua successionis sum portiuncu-  -ADPRATAIIIENTUII.— ldem q. APPRATA- lam con ferebal, t¡uOd filiolalunl vocabant.  ruENTUn. ADOPTARIUS. — Puer ex adolrtblo nalus  AI)PRATARE, — Idem q. APPRATAR$. ilsid.)  ADPREHENDERL+' +'. — Discere , memoria ADOPTIANI. — I3 ae reti.ci qui di.cebant  ct:rnlllerli ; apprendre. Christuul secundum humanam naturain, non  ADPRETIARE. — Pretium rei imponere; n¡si ado.ptione et gratia esse Filium Dei.  appréc,iez une citase, en déterminer la valeur, ADORARE. — In sacris Lilteris et. apud la taxer scriplures ecclesiasticns sape pro honorare  ADPRIIII'TUS. — • Pro PRISIITUS, PRI- el venerari sumitur. Gal. ol. aourer, heno-  hiUai. rcr.— Haec vox n sitatissinta eral apud Albi-  ADPRISL'RINT. — In conc. His41,, pro genses pro salutare 1 1 rtCSerlitll doctores et  acquisierint seo adprisiavet'int. dnctrinte antesignanns•  ADPRISIARE. — Possessionem apprehen- ADORATIO. — Adoratio barbara. In legi- dere ; prendre possession. (A. 1035,) bus Cantil" regis, sic appellatur adoralro  A D.PRISIO. — Ideal q. APRISIO. quu; pagacoruru more lit , qui idola ad-  ADPROPIARE. -- Sintiere, curare. Vid, praut, vel solem, lUi:ü11I, Ianem el aria  APPROrRIARE, 89  ADR  hIEDIIE ET INrIi 1./E LATINITATIS.  tILS  L() ti, t¡^ ^ 11' A DPROPINGUARE. — Pro APPROPIN- QuARE. ADPROPRIARL'. — Pro APPROPRIARE. ADPUNCTAMENTA. — Salaria, sen etiam ad viciuni cnitumrlue data a princiue annua pr,rsid i a; solde et salaire. ADPUNCTARE. - Nlilitem stlpendto me- liorí dona re,item alicui sala.riurn constituere; assigner des appointements, auginenter la paye d'un soldat, appointer. — Alia notione, Vid. A PPUNcTABE. ADQUE. — Pro Atque seu Absque. ADt)UIESCER E. -- Admitiere , recipere; admelt.re, accepter, recevoir. (A. SS.) ADQUIETANCIA LIS. — Adquielancialis l,ittera epocha , qua quis a debito quietus seu ahsnlut.ns rleclaratur ; quillance. ADQUIETARE. --- Fungi , obire, persol- vere ; s'acquitter. ADQUIRAIVIENTUM. — Acquisitio; acqui- sitian, acquet. AllQU1R1MENTUAI. -- End. sensu. ADRAGARE. — Adaquare ; abreuver. (A. 9321.) A.DRAMIRL+'. — Ca y ere, promittere, obli- gare coram judice, rem quampiam se fa- cturum, v. g.juraturum, testes adducturum, aut duello jus suum probatururu; s'obliger en juslice d quelque devoir, camine d fournir Tes témoins, d pré'ter son serment, d se purger par le duel. — Adrarnire suas scripturas; s'obliger d prouver la véríté d'une écriture et qu'elle n'est pas contrefaite. — Adrarnitatia, promesse qui s'en faisait en la cour. ADRARE. — Ead. notione. ADRATERIA. — Semita , via transversa et devia , atque adeo compendiosa ; chemin de traverse, chemin abrégé, sentier; ol. odre- ces. ADRATUS. — Res adrata, res pro In corani judic•e. Vid. ADRARE. ADRECHURARE. — Adrechurare mensu- ras , rectum eas revocare, emendare archet , ypo sno eas adaaquando ; redresser et confronter les mesures avec leur élalan. AbRECIARE. -- Idern q. ADDRETIARE, ADRECURARE. — Ad rectam linearn re- ducere. (A. 1308.) Vid. ADDRETIARE. ADREDIit:RE. — Pro REDIJERE. (A. 175.) ADREDE. — IVIaurorutn casale. (Vet. Gl.) AD REGNIARE. — Equum freno tenere el adducere ; tenir, conduire un cheval par les renes; ol. adrener. AD RENDATIO. — Annuus redditus, an- nua doni attributio; assignation d'un revenu annuel. Vid. ARRENDARE. A DRESCIAIiE. — Drictum facere, quod 3uris est prar,stare, reparare. Idern q. ADnRE- TIARE. AD R E SPONSUIVI. —5. Apoc,risiarius , qui negotia alterius curat et de iis dat responsa. Yid. RESPONSE». A DRHSTARE. — Pro ADDFgTRARE. ADt cIPAGIUbI.  Idero q . A RRIVAGiU1i. AllRiPAI{ E, --Ad ripam appellere ; arri- ver. . AD RIZARE . , Eri;dre. tiid. D RI^ARr. AD RODEIqI? . — RDdt ;rc ^ ;rogncr.,— :I1one- tan/ rodere; rogner la rrtonnaie. ADRUIIARE, — Rumoreen adferre, ru- mores facere ; faire , causer du bruit.. (Vet. Gl.) ADRUi4IATIO. — « Post obitus mel adru- malionern (a. 10'59), » id est slatim alq.ue ob- i tus mei rumor el fama ¡,ervenerit. r A DRUNCARE. — Evertere ; renverser, dé- F. A re DSALIR . .—Aggredi, invaclere; assaitliro Erui ADSALI"l'URA. — Actio adsaliendi, a; gressns, imnFttis ; attaque, assaul. ADSAPORARE. — Sahorern infundere donner du goüt, goüler, éprouver, etc.; al. assavourer. Vid. SAPORARP;. ADSATIS. — Satiate , abunde; plus qu'it ne f tut, jusqu'd satiété. (A. SS.) A DSCRIPTI I'lA'1'US. — Coloni adscriptitii COnd i ti!). Vid. AseR1P"r1TIUS. ADSCRIPTITIUS.—Llem q. ASCRIPTITiUS. ADSEDIUII. -- Obsidío; siége. ADSEN'1'ATIO. — Assensus , cnnsensus; consenlement, ad]tésion, approbation. ADSERTOR. — Procurator, actor nomine alteríus ; mnndalair•e. ADSERVIARE. — Servitio ohnoxium fa-. cere ; astreindre d un szrc>ice, assujeltir. ADSERVIATUS. — Servitio alicui ob- noxius ; soumis d quelque assujettissentent. ADSESSIO. — Munus et oíliciuo) adsesso- ruin. Vid. ADSESSORES. ADSESSORES. -- lidemq. ADJUTORES; vi rectoribus provinciarum adsidebant ut in rebus adrrrinistrandis eos consiliis ad ADSESSORIA. — Libri in quibus res, de quibus actuurluerat, dum adsessores adsi-. deban I, scribebant jurisconsuiti. ADSESSURA. — Ead. signif. q. ADSESSIO. ADSIDERE. — Adsessorum otiicio f'ungi. ADSIDUS. — Pro ASSIVUUS vel ADSIDUUS• ADS1GNARE. — Cbarlam sigillo munire ; sceller un acle. ADSIGNATIO. — Subscriptio ; souscrip-- tion, signalure. ADSII9ILARE. — Effingere, similem fa- cere ; faire une citase semblable éc une autre, représenter, copier, iutitcr. ADSIMULATIO. — Díssimulatio - , actio ipsa adsimulandi; dissimulation, action de f eindre, de dissimuler. ADSITA — Arbor cui incolumi aliud quod sustineat adjungitur. (Pap.) ADSITUS. -- Quí •tdest, proprng:.rus; qui est présent, proche. (A. SS.) ADSOLAúRARE. — Solarium seu tabula- tum cunstruere, contignare, talrulis toaere. P td. Su..Aizlunl. ADSOLARE. —Ad suiuin et terram depri- mere ; uptanír, détruire, abaisser¡ jusqu'r3 (erre, ravaler, humilier. — Ad Ju lturarn a;rum redioere secundum usum ahricul- turae ; ( moler, c,ulliver une (erre pour l.a pre- aniére fo is. All50LATUS. — Ad solilru deductus, d^ solio depositus , ad solitudinem reductos. — Aclsolatunt pratum , h oc est aci culto ram redactuDl secundum agricultura) consuetu- dinern; pré convcrti arl tr.•rre arable. Vid. A oso l.ARE, 91  All7  L[? IICON  ADU  9Z ADSPI:ItG iLLUU. — Iastrumentum quo  ADTRACTUS. — Acquisitus, comparan i,; agua luscralrs aspergitur a sacerdotit;us;  acgra., acheté. aspersoir, goeipillon.  ADTRAHERE. — Acquirere ; acquérir. ADSP10EIi E. — Pertinere; concerner, re-  ADTRECTARE. — Malo co ntinaere. (Vcl. garder.  al.) ADSPICIALIS. — Visibilis; qui se volt,  ADTROPARE. —Tropice, per tropolo;ium visible.  loqui, scribere; parler, écrire au figuré, par ADSPICIENTIA;.—Adjuncta, appendices; 2nélaphores. dépendances, accessoires.  ADTUNC. — Statint, continuo; aussitOt. ADSTA. — « Interioris templorum loca. »  ADTUNDUS. — Supellex; mcubles, usten- (Vet. Gl.) ADSTANTIA. — Audientia, pra?sentia; p,résence, état d'élre présent. (Can. Iliber.) ADSTATIM.—Pro STATIM. ADSTINENS. — Viciuus, contiguos ; voi- sin, contiqu. ADSTIPULARE. — Astipulari, scriplo vel cuarta rem dimissam profiteri et asserere. (A. 1196.) ADS1'IPULATOR. —Qui tutori ofiicio fun- gitnr; qui fait office de tutear. (Mur.) ADSTIPULATUS — Conseusus, script.o seu charla assertus , laudamentum. (A. SS.) ADSTREPLRE. -- Omnibus murmurare. (Tet. Gl.) ADSUI:TUDO. — Pro CONSUETUDO, tribu- tum, pensitatio. (Ord. Vit.) ADSULTUS. — Actio adsaliendi, aggres- sus, impetus; acti.on d'attaquer, assaul, attaque. ADSUílIPTIO. — Vox ecclesiastica qua obi- 1us SS. desián;rtur. ADSUIIPTUS. — Adsum.pli agri seu occu- patorii; agri, collalrso imperio Romano, con- cessi iis qui occupare el colore suscil-,ere vellent ; terres abandonn.ées que l'an donna 4 la chute de l'enapire romain t% eeux qui vou- lurent les cultiver. ADSUTABULUM. — Pro A UrRUTAnULUM. AD'1'AIIANIRE. — Pro ATTA.IIrNARP.. ADTEGER. — '1'actus, diminulus ; qui n'est pas cntier, entamé. AD'1EMPEItIES. —Temperamentum ;Pule mesure, sage conabinaison. AD'1'EIIPORARE. — Contemperare ; étre du méme temps, étre conlemparain. (J. de J.) ADTE:IIP'fAItE. —Sollicitare, illicere. (Cod. Th.) AD'1'EiIPTATIO. — Sollicilatto ; sollicita- tion, instigation. (Cod. Th.) ADTENDARE. — Tendain seu tentorium tigere ; établir une tenle. ADTERMINARE. — Terminum ponere, diem causae diiudicandae L-iraefigere; fixer le jour ori une affaire sera terminée; ol. ater- miner. A DTHOLARL'. — Thoro suspendere, de- dicare, consecrare; consacrer. A D TITULARE. — Ad titulum Ecclesia promovere; mettre, nommer quelqu'un d la léte d'une paroisse, d'une Eglise. (A. SS.) — Indicare , ostendere ; désigner, montrer, [aire voir. (A. 999.) ADTITULATUS. — Desirnatus, nomina- tus ; (mi a été nommé, qui a regu un titre. tA. SS.) ADTOXICA'I'US. — Toxico, vel veneno _nfectus, impotionatus; cmpoisorné, siles. ADUBUM. — Refectio, reparatio; potius rerum prreparatio quibus ars blancariae per- aaitur. « Slatuimus ut eliganlur tres discreti viri boni in ministerio blancariae, qui de- beant curare et inquirere, ut adubuna blan- cariae bene et Gdeliter peragatur. » (A. 1253.) ADUCERIA. — « Item triginta medios vini de aduceria, quos nobis solvere con- suaverunt, » (A. 1296.) Legendum forte ad- 'voeria, tutela, protectio ADULARIUS. — Bestiarum custos ; gar- dien d'animaux. ADULATIO. — Gloria forensis, vel popu- laritas, sive affabilitas. (Vet. Gl.) ADULCERARE. — Pro ULCERARIS. ADULESCENTULARE. — Adolescentiari ; [aire le jeune homme, se conduire á la maniére. d'un jeune homme. ADULTER. — Adulteres vocant scripto- res ecclesiastici, qui civitatis episcopo ad- huc superstite , ejusdem episcopatum inva- dunt , aut qui quempiam ad episcopalum promoved patiuntur, episcopo adune vi- vente. Episcopus enim promotione sua spi- rituales nuptias cum Ecclesia sua contrabit. Adulter solidorum, qui monetanr adulterat, idem qui falsam monetam conticit ;faux mart- nageur. ADULTERARE. — Adulterad , stuprare ; adultérer, commettre un adultere. (A. 1381.) ADULTERIUM. — Stuprum et duaevisfor- nicatio, ['cena vel multa qua 3 adulteris irla- gatur , vel jus vindicandi adullerii ; com- merce avec une femme adultere; peine infligée d l'adullére; droit de connaitrc des faíts d'a- datare ADULTIUIII. — Pro ADiJLTERIU$Y ; seu multa pro commisso adulterio. Vid. ADUL- TERiUnz. (A. 1216.) ADULTULUS. — Adolescentulus ; /out jeune homme. ADUNANTIA. — Congregatio, collado ; réunion, assernblce. (A. 1352.) ADUNARE.—Colli;ere, in unum cogere; rassembler, réurtir en un tout. — Adunari quondam dicebantur Lcclesiae, cum a Barba- ris pervasm erant, ut eas recuperandi spes Bulla essel : tum enim, quod reliquum eral,, aiteri Ecclesiae adunabatur. ADUNA'I'III. — In simul ; assemblément. ( f'ct. Gl. ) ADUNATIO. — .In unum collectio, Eccle- sia ; réunion, assemlalage, Eglise. ADUNATOR. — Out in unum colligit, g,ui adunat. Vid. ADUNARE. ADUNCARE. —Unco illigare, suspeurlere, curvare; attaclter, srtstrendre au croe, cotar- bcr, plier. 93  ADV  i11EDIlE ET IiNFD A DUNDATORIUYI. — .Glepsydra hostula- norunl ; ar•ros0ir. ADUNITAS. — Ead. signif., q. ADUNATIO. ADURACI.A. — Species vitis ; variété de vign. e, ADURARE. — Adurare in terram , apud Ralos scriptores , terram legere , ad terral" aphellere, forte etiam in terram impingere. ADURATIO . — « Nec novas aduratrones recipere, vol nova quidagia concedere; re- tro y ero recepta revocad debent. » (A.1306.) Ubi legendurn ut Advoationes. ADURERE. — Alaculare, notare; tachen , naarquer. ADURíNU,S COLOR. — Pro AZURINUS, cae- Fideos, pisi IDavis Coloreen adurinum, ab aduro dictum, idem esse quod Livio color ,zdustior , fuscus , subniger. ADURPAT10. — «Super crimen adulteri in quo plerisque (plerumque) curo per adurpa- tionem aut maliham nostrarum V;eutium ex- cessum fuerit.» (A. 1318.) Emendandum forte est adurration . em, id est duritiam, acerbi- tatem. ADVACANT1A.-- Forte pro advocatia, seu jus quod propter tutelam seu protectio- nem exigí potest. (A. 1145.) ADVALE1A. — Captio piscium ín pisca- rüs, nassisve, effluentem e vivariis et flumi- nibus aguara excipientibus , ad aggerum molendinorurnque aguarías fores ; Gal I. Ava- taison, avalasse, avalée; action, droit de pd- eher, avec une nacelle el des filets, les poissons áai s'échappent d'un étang ou réservoir dans une crue d'eau, pour se jeter dans quelque ri- viére. ADVALUARE. — Rci preliunl imponere ; taxer, évaluer. ADVALUATIO. — iEslimatio; évalualion, Ectimation; oi. advaluement. ADVANTAGIUM. — Jus quo domino feu- dali liberum est redi mere pretium a feuda- tario seu vassal]o djstractum ; droit de prcr- lalion , ou relui du seigneur , de relirer et racheter de son vabsal le fief qui avait été dislrait de la seigneurie. — Projeclura, emi- nentia ; saillie, avance. (A. 1,3S6.) ADVEDIIIEN'1'U11I. — Adinonitio ; aver- tissernent, avis. ADVL+'LARE. — Coronare. (V F et. Gl.) ADVENA. — Pro AVENA. ADVENAQLATUS.— llici videtur de syl- vis exeelsis vel de sylvis anuoruur 40 aut 60; f;ois de haute-fataie. Secundunr pturi- inos, ideal sonat quod plenus, id est inte- gre densos. ADVENIE. — Alienigence, extranei, qui vulgo A(bani; étrangers. AD VI.NAMEN'1'Ull. — Advenamenturn feo- di ; feodi corta portio est et sufl'iciens, ut per Mato sibi. reteutaur vassaltus clehominio envere possit domino prineipali atque eua- l a torern securum i'acere ; portio vero insnf- t . i ciens, ut debita reddere possil servili di- cilur dc r sav,rnant de fief. Quapropter p1(.01-si- Iietllr no ultra tertiairl partem feodi sui va- snllus ven dere possit aut distrahere. ADV1'sNANp ICA'1'10. --• Ead. sinuif• q. Ar,vr:NANT1A. Irt L:tTI?i1TATiS.  A DV  ^.F ADVENANS. -- Advena; qui vient cla de- hor's, étranger. ADVENANTARE. — Assignare, addicere alicui bona , aeslimatione eorumdern prius facta, debitique , jurisve habita ratione com- petenti ; déterrniner•, régler et ligrcider ce qui revient d chacun, suivant l'esti.rnalion appe- lée avénantement, « aduenantatio ; » avenan- tares y ero ipsi mstirr)atores nuneupabantur. ADVENAN'FAT10. — Vide ADVe:vaNTARa. ADVENANTIA.— Quidquid de pra 3 statio- nibus etj servitíis reddencíum' competit ei, qui feodi partero acquir'it ; ol, advenant. ADVENANTUIYI. — Ead. siguif. q. ADVE-. NAtVTIA. ADVENATIO FEODI. — Idem q. ADVENA- 141ENTIIDí FEODI. ADVENEANTICIUiVI. — Ead: notlone. ADVENiENS. — Ead. notione. ADVENIMENTU.IT Quidquid bmrécli- tate aut alio quovis modo mulieri venit post. sua sponsalia ; biens adventi fs. (A. 1389.) -- Conventual, pactio ; accord, convention, ar- rangement. (A. 119Q.) ADVENTAGIUM. — Quidquid . prreter par- tem quae alicui juxta leges oblinaere potest, conceditur; avantage. (A. 1347.) —Praemium quo] ultra pretium conventual operatio, datur; pourboire. (A. 1225.)— Adveniagi.um guerree, quod ex praedationibus et expilatio- nibus belli tempore fieri solitis obvenit; part de bulin. (Rym.) ADVENTALIA. — Conveniens apparatus; tout ce qui est utile , vivres , vdteanents, ap- provisionnements de loule espece; ol. garnes- trire , garnitures. ADVENTIO. -- Acquisitio; acquisition.— Translalio reliquiarum alicujus sancti. ADVENTIRATIO.— Ead. signif. q. ADVE- NA0IENTUII. ADVENTITIUS. — Advena, albanus ; qui viera da dehors, étranger, aubain; ol. adoenli f. ADVI:N'1'UARIA- —Conciones in singulos dios Adventus. (Raim. Duel.) ADVENTURA. — Quod quasi fortuito ob- venit; casualité ; ol. les adventures. ADVENTURARE: — Audere , fortunam tentare ; s'aventurer, tenter la fortlrne. ADVEN'I'URAIaUS. — Navis dicebatur adventuraria quw in aliaruru gentiurn erra- bat maril.rus praedandi aul etiam rne.r•caudi causa; eailem foro g Uc^ píralica. ADVENTURERIUS. —Merca tor ex trancos; rnarcftand étrcargcr ou - forain. ADVENTUS, — CaSUS adversos, infortu- ni um; accident, rmrllieur•,adventav•e.—'lern- pus quod natale Dorniui pr<ecedit; riverlt.— Trilluti,species. « Gaufredus... coepit quterere aliaw occasioneru, quaaa adventus vircant, pro quo iretebat quotauno sibi reddi ununr sextarium frunenti et riuos avena3 el unwn Iuodiuv vini. » (Tab_ul. 13ur • g.) Advenías jo- cundas, tributum quod domino ezsolvilur•, curn priruurn ad aliquam dibnilalcnl pervc- nit, verbi gratia, CUni 1'eges tid reprrUnl e(fU- cirntur ; joyeux avénenaent. — Pro AvvEN- TUS, u lr] braculunl ligueuui pr • ojeclum quod i'cnestrie vel üllicirrtr; appeuditur; aavent. A D VERARE --Real veratu esse probare; 93  ADV arérer prouver qu'une atase esl vraie. — Facta inquisilione ct recogni.tione aeslima- re. (A. 1391.) ADVERRI ALIA. — Rationes, senlentia', artirnli íRaihr r. t'eron.) ADVt?RGP:RIA. — Modus agri grrí - aptid C .mpann; auvergier dicitur. VJ:t;(;nERrA. ADVERSARIA. —Animadversiones (Bre- nem.) ADVERSATIOVES.—Tribula, exactiones, malaetnitm; imp8ls, laxes, principalerncnt celles qui ne sont pos ¡listes ADVERSATUS.—Qui sui compos non est, insanos; qui a perdiz t'usage de la raison ; el. advertir. AnVERSIO. — Praúvaricatio ; prévarica- tion. (A. SS.) ADVERSIPEDES. —'Avzí><oáas ; les anti- podes.. ADVERSUS. -- Jnata, vel potius in con- spec,tu, e regione. (Lact.) — e Contra, vel si- nnliuldinis imitatio. n (Vel. Gl.) ADVERSUS ESSE. — Pro ADVERTEAE ; observare; aliso-ver. (A. SS.) ADVERTENTIA. —Observatio, nota, ani- madversio ; observation, remarque, réflexionó (Gocl. Lex.) ADVEItT1ERE. — In usura et proprieta- terrr assignare, convertere : « Itera appro- priarnus et appltcamns et advertimus hosni-. tali pr.rodicto. » (A. 1336.) A DVERTIRILIS — Visibilis ; visible. ADVERT[SSA,UENTU1í. — Monitum ; averlissemenl. (A. 1482.) ADVI,RUNCARE. — Alultwn verum fa-. cero. (I'et. Gl.) ADVESTIRE. -- Possessionem confer re ; investir. ADVESTI'fURA. — 11lissio in possessin-. nem ; investiture. — Census annuus in si- gnum acceptae vestiturae seu possessionis, Vid. VESTITURA. ADVL'STITUS. — In familiam admissus ; qui enim vestes ab alivio accihiebat , de ejus familia censebatur ; domestique ou membre d'une rommunauté ori /'nrnille d la- quelle on était adnais en prenant l'habit. ADVENTUM. — Clientalis vassalli pro- fessio: quae scilicet feudalium prmdiorum cum suis limitibus ac terminis, atque aleo juribus ac oneribus descriptionem domino capilali ex debito af9'ert, idern q. DENUyIrRA- BsEivTU4I ; «te par lequel un vassal énunaérail les terres et les droits qu'il tenait de son sci- gneur, ainsi que les devoirs qu'il clevait rein- plir d son égard; ol. aveu. ADV EXATICIUS. — A daemone vexatus; qui est loza-menté par le dérrion. ADVICIOSI'cAS. — Indulgentia vitio fa- vorabilis; indulgence gtt'i favorise le vice. (A. 1159.' ADVICTORIUbI. — Advinctoriuni , adju- torium, advintorium , adjunlorium, arito- ?' iLM. Qua larn incerta scriptio oritur ex ambiguitatehujus notacuiguae ulrumui vel ir debeat explicari inecrturu est. Cionaccius singula loca udnumerat et in dubio notal, T1C0;`I videri ,egendum adv inctoriurn vol adjun- ctorium, uI signiflceluroblatio goaedam cerea pinrirnorurn cereolorum in fascem ccilliga- torum, vol fax ex pluribus funalibus com- posita. ADVIDER E. — CommonerP ; avi^er. ADVIGIf_tU1I. — Laudes ejuae nratutinum, seu v . igiliarum OlTieiurn per tría nocturna di- viso in cl,rutinnl; l'officede Laudes, q, l i suit l'office de ll'7atines ou des Vigiles de la nuit. (A. SS ) ADVINARE. — Viles in agro serere, plan- tare ; mettre une (erre en vignes, planter des ceps de vigne; oi. avingnier. ADVINt:TA. —Fax, laetla ; lorche flambeau. ADVINC'fORIU1'i. — Vid. ADvlcTonioal. ADVINEARE. —Dad signif. q. ADVrnAea. ADVINIATUS. — Dicitur de agro vineis consito. Vid. ADVINARE. ADVINTORIUII. — iclem q. ADVICTOR!>Jai. ADVISAMENTUM. — Cunsilium , serrteu- t i a ; avis. (Ilion. Angl.) ADVISARU. — C:onsulere , deliberare , moncre , consulter , délibérer, r aire savoir, avenir. ADVISATE. — Cogitate, consulto; c2 des- scin. ADVISATUS. — Cautos , prudens ; avisé. ADVISOII. — Qui dat consiliurn ; celui qui donne conseil. ADVISUAI. — Consilium, sententia ; avis: ADVI'I' ALIT AS. — Concessio ad vitam, ad usumfructum , jure advilalitialí, id est usu- fructuario et precario jure ; par donation d litre viager ADV1'1'ORIUií. — Idem q. ADVICTOnruai. ADV1vERE. — Pro VIVERE. ADVOA111ENTUII. — Advocati tutela, pa- trociniurn , ejusdem districtus; protection accordée par un, avoué, ressort da patronage d'un avoué; ol. advouerie, avouerie. — Ap- probatio , recognitio; vox forensis. ( A. 1376.) AD1'OARE. -- Rem faclam agnoscere, rem in se suscipere ; reconnaitre qu'une chose a été faite, existe, avouer. (A. 1315.) Agnosce- re, jus patronatus alicui comf.retere; se dé- clarer vassal. (A. 145. ) — Rabio batiere, comprobare, suflicienti auctoritai,e rnurzire; approuver, con ftrmer ; ol. advouer. —Aguo- scere; reconnaitre. «Promisit... quod... altura dominum quarn capitulum non advoabit. » (A. 1283.) ADVOATIO. — Agni lio rei fact,m.-- Agni- tic pro domino. — Proteclio, tutela. -- Pro- fessio clientalaris. Vid. ADVOARE. ADVOA'I'US. Praefectus urbis, qui bu- jus regimini pranst, alque adeo jura iflius tutalur, linde nominis origo; premier nta- gistrat d'une ville, éciievin; ol. advoué. ADVOCACIA. — Idern q. ADVOCATIA. ADVOCAMENTUM. — Tutela , hrotectio ; protection, tutelle. — Advocati j urisdictio ; advouerie, ressort da patronage d'un mvoué,_ ADVOCARE. — Advoc,aluur agere , can- sam alicujus defendere. (A. SS.) — Rem fa- ctam agnoscere,remin sesuseipere.(A.1271r•.) — Advocaturta postulare , vol sub evocan patrocinio se ponere. ( A. P250, ) Tenero. (A. LE Forte idetn q. ADV 96 il r r^ Iti,l dij^ ,., T7  ADV  AíLDIA?. ET I;ri'i11A: LATINITATIS.  ADV  JK 1?3G. )— Rvocare, causam transferre. ( A.  ADVOCA''ISSA.  111ulier seu nobilis 1366.) — In faruilinm admittere, inler fanri- femina cui jure feudiadvocatiarn alicujusmo- liares 'Tripero, ut suum agnoscere; quo jure nasterii competebat; [mune á qui apparte- potiebanturq u reilam ecclesrtequo sibi ad- nait, en vertu des loas [Codales, 1'avouerie optal.rant homines, qui ea raliono nonuullis  d'un monastdre. privilegiis p;audeh:rut. (:i. i`271. ) Plaidcr,  ADVOCA'I'1'1 7IJS. Su b  advocati patrocinio défendre les intéréts d'autrui; reconnaitre  et tutela positus : advocati jurisdictioni ob- l'existence d'une chose; soll^i.ciler la prolec-  noxius ; p l (l eé sorts la hroteclio , n d'un avoué, han d'autruí, se rrrellre sous la pro teclion d'uri  sot.tmis á sa juridiction. ( A. 1231. ) — jus avor.cé; tenir une lerre d'aulra,ca; ájourner une  advocatitiurn, ead. siguif. g ADVO C AI'IO. affaire, la rentettre d une cutre époque; rece-  ADi'OCATOR. — 'den] g. A DVOCA.os, tu- votr qr_telqrt'un danssa faniille, lereconnaitre,  tor ; avoué. — Patt'onus ; padron. (Orrl. Rorn•) le c)raisir colme sien.  Caurpio; qui proalio trtonachianl a judi- ADVOCARI. —Pro advocato haberi, pen- ce decretan] sabit : champ^ion, celui qui soit- sitationibns qua advocctis exsolvunlur do: tenaít en cltam.p dos la querelle d'un autre. nari. (A. 11/8.)  .  ÁDVOCATORIUS. — Advocatoria exactio ADVOCARIA. -- Pensitatio qure praests- pensalio pro jure advocationis, trihulum ad- lur domino, pro ea quam impendit civibus  vocato exsolutum ; P,idem q.;AnvocATIO. proteclione; chis salvamen.turn dicitur ; pro-  ADVOCATRIX. — Quae jura, bona et fa- tulio ipsa; redevance pagée par le vassal au  cultates Ecclesice tuetur et prote;it; celle seigneur pour la protection qu il en repoit;  ui rolé e el dé end les droits et les bien,a cette protection elle-mérne. — Argumentum,  ^'uraé église. (A. 1x87.) probatio , ducta, ut videtur, ex testis con- 1'cssinnc ( Vid. Ai1VOV^IENTUII ), nisi sit  ADVOCATURA. -- durisdictio media vei diffidatio, qu qua : :scheda provocaloria tit. (Citar-  rn quod praestatur sub specie advocalurae , seu tul. prior, de Gttilc.)  tutaenti, vel salvamenti. Ut ADVOCATIO et t ADVOCATA. —Patrona cui competít jus ADVOCATIA . pra3sentandi ordinario ad benefciur:r vacans.  ADVOCATiJS .  - Advocati ecclesrarrerra ( l eminas etiari^ usas fuisse lrnjusmodi pa-  dicebantur qui jura , bona et facultates ec- tronalus jure ex artritisscriptnr. constat.)—  clesiarram tuebantur; quibus id muneriscorr^^ Qu^ causan] alicujus eonsilio cut quovis  ferebatur ut in publicis judiciis emito] cau- a.lio molo lefendit. (A. 1377.)  sas defenderent et actoris vel rei partes ADVOCATALIS. — Ad advocatum seu agerent; personnes choisies par les églises ct protectorem et defensorem l.ertiuens; d'a-  les rnonastéres pour soutenir leurs droils daos voué. ( A. 1285.)  les cours et les défendre au besoin ci. main ar- A11'VOCATIA. — Protectto, tundo; pro- ntée. (On les appeluit aussi testores, actores, tection. ( A. 1160.) — Doniininm sunerius , pastores laici, scholastici. ) Multa erant ad- superior domirratio cum juribus anne_ voc:atorurn n i'mina : advoccrli granarii , (pi xis; domaineelsuzerainetéd'ordresupérieur.  rebras annonariis ecclesiarurn inv{;ilabanl, et ( A. 1279, 1280, 1304. ) — Jus et potestas  qundaromodo priori orrlinis erant advocati ; •j udicandi, jurisdiclio swcularis, et (piden) advocati matriculares, ecclesim wat riel cathe- prfficipue superior, rinde etiam dicitur dralis advocati, etc.— Patrrrnus, cuijuscom- dominiurn et dominatío; droit de justíce,  p e t it prmsentandi ordinario ad beneiiciurrt justice séculiére, surtout haute justice. —  vacans ; patron d'rtne église, d'un établisse- Jurisdictio tantum civilis media et interior;  rnent religier.tx, á qui appartient le droit de pt-é- dr • oil de justice , seulement au civil , el de senter Cl 1 ordinaire le srcccesseur'd'unbénéficiai- justice bosse el moyenne. ( A. 123!•. ) — Ofli- re décédé.—Prmfectus regionis, u rhi.s vel castr•i; cism, monos, jus advoeati ; o ffice, enrploi, gouvernettr de vtlle ou de chdlcau. — lErarii droit d'avoué. (A. 1314.)_Prm.tatio quaz fit  vel fisci curalor; préposé d la garde el d l'ad- advoeatis ; redevances payées aux avoués. ministration du trésor public. — Tutor, bail- (A. 1231.) -- Advocati ir:feudati districtus;  livus, qui nomine tutorto res pupilli admi- ressortdu qratronaged'un' noué.—Dalio aam -  nistrat el lulatur; tuteur,curateur. — Canr- pionis, qui advocalus ; aclion de présenter  pio, qui pro alio tnouact.iarn subit ; ckampiorr, un charnpion dares l es courbatsrtdiciraires.  celtti qui se bat en chan,p clos poto- un mi- (A. 12121 3  (re. — Yerba faciens pro aliquo in judicio ; ADV"t!CATIO. — Vassallorurn professio; celrci qui en justice prend la parole pour un déclaration, reconnaissance de vasselage; ol.  cutre, défenseur, avocat. — Advocati camerce a'lveu• ( A. 1315.) .<lvcu, — Districtus advo-  el iarperu , qui I rublicte pecunia?. functio- cati; ressort du palronage d'un avouC, (A.  nem et procuralion u rn iruperatoris vicent 1215.) — ideal q. VlArilA, jurisrlictío me-  gerebant, qui et advocatí fisct et tandern d e- di(' ; moyenne justice, — I'ensilatio seu  Dique fiscales dicti ; grands ti • ésoriers de lcgis  l  cati  'ern- t l r'cestatio pro jure advoe.atinuis, vel pro  Pire,  dvo, apucl Italos, qui ie- trcta rYtento; tributrr u r quod advocato exsol-  gis pr'^^rti tl sunt. —  — Advocati de usu, qui res vitur; redevance dcte tl Cavoué par celui qui  crvilatrs vulgo administrant. en esI protégé, ut ADVOCATrA. — los praesfin-  ADVOCF.RIA. — Jurisdiclio media. Idem g, landi nrdin ,,rioalir t uem ad beneticium va-  `rARrA. (A. 1320.) caos; clroit de p résenter le successettr d - un  ADVOLRIA• —_ Pr • olectío, tutela, propler bcrrréffeiuirerlc ^ cérier •— ' lute la , pr ot e C lio;pro•  gc^ on^c tribu turneYsolvitr;r : protection, dé- tedian.  fense ; el. advoisón, aroncrie. (A. 1206.) rl ī h -0n( 1 1,1: ¡; LEIICUN  /ELE  100 pralum redi;;endi; cul(z i ré de la (erre, ac_ (ion de la transformer en prairie. IEDIFICATIVUS. - Ideru q. IEDI)!iCA- ntLS. fEDIFICATOR. - Qui caeteris verbo pro- (test et exemplo ; gzri donne le bon ea•emple par ses paroles et ses aclions.-.jCdificalores dicti milites qui e machinis bellicis tioneis, giras mdifticia generativo vocabaut ve? , sa- gittas, etc., in hostes vibraban?, vel qui has machinas muris hostium admo•rebant. 1EDIFICATÓRIUS. - Utilis ad pietatem. (St. eq. Theut.) tEDIFICA'.CURA.-1EdiGcatio, exstructio ; conslruction. (A. 1396.) IEDIFICIUM. - Nomen cnmmune quo signi6calur machina p ellica linea in mo- dum excelsioris turris exstructa, unde in hostes tela, lapides , trabes , dolia incensa et alia id genns erYiittchant. IEDILETII'II. - Idea: qui atinente, ex- tranei, qui dimisso proprio domicilio alibi sedes fixerunt ; é(rangers, qui abandonn.aient lerrr domicile et s'établissa-ient uilleurs. (lts devenaient les sujets du dernier seignerr.) tEDILIS. - Ostiarius , costos ecclesim , aedi mus ; portier, concierge, gardien d'une église: (A. SS.) (II était chargé de veiller aux clótures.) 1EDiLITAS. - Custodis ecclesiae munus ac dignitas in colieg is canonicornm ; office et dignité de gardien d'église. (A. 1066.) IEDIT1T1US. - Ostiarius, gradus eccle- siasticus ; col eedis sacra custodiaincumbit, llt Monas. 1ED1'1'UARE. - lEdituum agere; remplir les fonction.s d'aedituus. Vid. I1:DITUUS. IE DITUUS. - Ut lEDITITiIIS. 1EDUS.- Orientales iux, sol malutinus; soleil levant. - Pro Ha;DUS. 1LES. - Asser, axis; planche, ais. 1EGIATIO.  111ajoritas , curn quis surta tutelre est ; niajorilé, dge peut dispo- ser de sa personne et de son bien; el. aage- ment. 1EGIATUS. - Egressus [dinos tutela; sorti de l'dge des anineurs , qui est mcrjeur. 1EGONES. - Sacerdotes rustici. Vid. EGONES. 1EGRIMON1A. - ./Egritudo; naalaise mo- ral, douleur, chagr in. 1EGR111ON1S. - Eadem significatione. 1EGRIPAIITUS. - Qui aegre partus est. Pa) p•, 1EGR1PO:11IUM..- Aulumnus; l'automne. (Vel. Gl.) 1EGROTA'1'IVUS. -- Proxime inGrmus , valetudinarius ; convalescent. 1EGR0'1'ATUS. - 1Egrotus , morbo cOr- reptus ; malade. • IEGYPTLACI. - Vagi Nomines, qui ltalís zingari, Hispanis , gitani, Gallis, 73oheni , 1Eg^ptii, Saraceni appellanlur; gitanos, bo- hémiens. !EGYPTIUM. - Fuscum , subnigruni ; noircita.e, de couleur sombre. • IELEC'1'1O. - Electio, congregatto sele- cta. (A. 900.) Oa  JEFA A nVOHARE. - Idem c 1 . A DvoARE: AI)VOHA1'IO . - I.Icni q. ADVOATIO. A DVOLI. - (^ 7uI .^liunde venerunt, adve- nae; éarangers ; ol. advolcs. ADVOTIA . - Advocati oflscium, praesla- tio qua advocato exsoivilur. ldem q. ADYO- CATL ^. ADVOTUM. - Retentio feudi per advo- turn ; retenue du ftc f par aveu. (A. 1136.) ADVOVAMENTU.11 . - Argumentum , probatio forte duela ex testium vel etiÜm auiversariorum confessir , ne; aveu. (A. 1481.) Vid. A DVOAr:E. ADVOVARE. - ídem q. ADVO:,RF' ..  • ADVOVATIO. - idem q. ADVOATIO. ADVOYAil1ENTUH. - Idern q. ADVOA- IIIENTUIf. ADVOYARE. - Ic1em a. ADVOARE. Fate- ri; avouer. ADWARPIRE. - Possessionem alicujus rei dimitiere ; se désaisir et abandonner la possession d'un bien. Idem. q. GUEIrPrRE. (A. 1014.) ADYANTUIII . - Herba perpetuo vire- scens. ADYTUM. -- Secretior redis aut ecelesiae pars,'solis 6acerdotibuS;pervia; vóuTOV ; GraEC1S recen tioribus B ī ,va; sanctuaire. (Leo Ost.) ADZACARE. - Achiguare, irrigare; abren- ver, arroser. !A. 1379.) lE. - Pro e nonnunquam legitur in ve- teribus monumentis, ut e saepissime pro (e. lECENT1A . - Pro AICENTIA, id est adja- centia. - Senticetum ; lieu buissonneux. tECHERIU,11. - Idem q. 1ECUEnIUS. JECHERIUS. - Ager, campus, item segcs u CUm pratis, paScuis, nemoribus, sauZelis, viveriis, cecheriis, aquis, garenis. » (A. 1362.) hlendum esse videtur , pro aguo-jis. Vid. AQU AritIIli. 1ECI1ROPIIAGItE. - Edulium ex sum- milatibus olerum, geoomis tumentibus arbo- rum, etc., maximo in usu apud Hatos. /EDES. - Templa paganorum i;ude ap- pellant leges variae Cod. Theodosiani. 1EDF.SIOLA. - Sacellum, parva ecclesia ; peale éqlise, chapelle, oratoire. IEDIFEI.- Architectus, redificator ; archi- teete, conslrucicur. 1EDIFICABILIS. -- Qui ad virtutem exci- tat ; qui est édi fant, qui porte (-3, la vertu par sa conduite. (luzit. Chr.) 1EDIFICAIIEN • i'UM. - Jus capieaidi in silvis ligna sd [edificandum necessarla; droit de couper dans les bois le bois de constr'uc- tion dont on a besoin. (A. SS. ]i'en.) - Tur- ris excelsa ad urbes eppugnandas in usu ; tour élevée en. bois, en usage darrs les siéges. /EDIFICARE.- Exemplurn praebere ; édi- f er, porter á la verla par le bon exemple. - 1'roticere , serv i re ; étre titile. - 'Edificare se ; domicilium ponere, detigere ; fixer sa ré- sidence. ( A. 11/1-5.) -. /Edificare terrana; agrum colere, serere ; cultiver la terre, Ceu- semencer. (Chartul. IEDIFiCARIUS.-Ad virtutem et pietatem excitans ; édiftuint. (Joan. Blak.) 1EDIFICA'CIO. - E xemlJluuí bonum ; le Lon excmplc. - Cultura . actio terram tu '111;5 i .1, {. '139 101  A:QU  níEtN.E ET INrI^ .TMATTIITi^.S. - Lapis lividus et ferru- gineus ; sanguíne lENIIDUS. - Tumidus, inflatus; enflé, gen/Té. .LNIPRA. - Ea d. signif. q. AUSILIUM. IF.NiULAMEN. - IEmulalio_, exempium; mo^ycn d'cnnitlati^on, stirnulant. (A. SS.) .1Ei41ULAMENTU:II. -- Eadem notioue. ( ''e ► t) /EMULARE. - Ad zelotypiam excitare ; pousser d la jalousie, ponerd la jalousie. (Pací. matr.) 1ENEIA. - Idem q. AiNESCrA. 1ENEATO RES. - Tubicines ; trompeltes. /ENESCiA . - Idem q. AINESCIA,. 1ENI^UM. - Lebes aeneus ; bassin de cui- vre, casserole. - Caldaria salinaria , in qua sal coquitnr et conficitur ; bassine znétallique mi ron raf fine le sel. (A. 1034.) ^ t ENEUS. - Primogenitus; azné. /ENIGMA. - Figura, typus mrl;etre; type, figures représentées sur les nionnaies. (Prud.) IENIGMATICE. - Per sitnilitudinem ;- par ressemblance. A:NIGD'IATISTA.- Qui teniñmata prono- nit autsolvit; qui propose oudevine les énig- mes, qui parle par énigmes. IENIOLUS.- Lebes teneus. Vid. 1ENEUAI. 1ENITORES. - T^Ibicines ; trompettes. tENULUl y 7. .- Ca,ldariurn ; chaudron, chaudiére. .ENUM. - Idem q. IENEUnI. /EON. - A Graece aiWV , ^^vum, saeculum; siécle, ternps, époque. (A. 972.) lEPHONOTROPFIIUM.-Pro EJpwvorpó^pmv. Locos in quo aluntur cantores ; l^ieu ou t'on éléve les chantres. IPQUALARE. - /Equare , perequero; égaler. (A. 1404.) 1EQUALENI'IA.- Divísio ñmreditalis vel bonorum per aequales partes; partage de succession en lots égaux. tEQUANTIA. --- Ead. signif. q. /EQUA- LENTIA. IEQUANTIARE. - Dividere per a^quales partes; diriscr en parties ¿goles. .iEQUARICIA. - Equorum grex; haras, lro^.cpeau de chevaux. (A. 926.) IEQUARIUI4I.-- Equorurn armenlum; ha- ras. (A. 1080.) 1EQUARIUS, - Pro AQUArIUS, minisler sive servus qui portat aquan ► ; portear d'eau. 1EQUATIO. -- « Clericos si qui obliga ti sunt, vol pro a;guatione, vel pro genere Mi- cujus domos, non ordinandos nisi probat.^ vitae fuerint. » (Cozzcil. Tolet.) 1Equatio ibí videtur esse tributum quod domino prac- stabatur. Vid. PIe.TQUATIO. A:QUATOR.- Qui describebat census in ]ihris censualibus ; rédacteur des registres de l'impdt. (Cod. Th,) - llena qui tributa civibus ex requo imponebal ; répartileur de t 'impdt. (Cod. Th.) A %QUIDIUNI. - 1Egnidiale ; équinoxe. ^QUIGI?LV1. - Gen;ini ; gémeaux. (Isid.) n=QU1L,A NCIU1i.-Idem q. ,EQUALENTIA. ^'^h^UiLANX . •_. Qui leguas lances babel: gui u !cs nta teaux; égaux. r 1. l E LATiNtTATIS.  fE(1I5  102 1EQUILATIUNI. -- Idem q. IEQUILANC r;x, 1EQUILATUS.-IEquilateralis; équilaléral. (A. SS.) If;QUILA VIUl11. - Idem q. 1EQUILAN- CiUAI. lEQU1LII3RATOR REGIS. - Idem q. Ma- gister regis seu p aedagogus ; sic autern ap- pellatus quo(' berilem inlerurn in aquilíLrí- tate, ut loquitur Tullius, conli- nel ; précepleur, gouverneur. (A. 1067.)- /EQUILIRE. - 1Equare, parem lacere égaliser, rendre égal. (A. 1160.) 1EQUUILOCUS.- 1Equali in loco positus. (Phil. Prlonnc.) /1CQUIMANUS.-Amliidex ter ; ambidexlre, (Vet. Gl.) 1EQUINOMIUS. - Ejusclem norninis; ho- znonyme. /EQUIPAR. --- /Equus ; égal, pareil. ( Ans.) 1EQUIPARABILIS. - Cornparandus ; corn- parable, égal. (A. 789.) IEQUIPARANTIA.- .Equiparatio; cozn- paraison, égalité, con formité. (Tert.) IEQUIPARARE. - Navem rebus ornnibus necessariis instruere, munire; équiper, ar- nzer un navire. /EQUIPEDIUS. - Ead. signif. q. Acl;r;i- DIUAi. ,tEQUIPERARE. - Sanare; guérir. fEQUIPOLENS. - 7'antumderl ► valens quantum aliquid aliurl; équivalent, égal. .EQUIPONDERARE. - lEquiparare,juste estimare, aliquid cum aliqua re conferre; compare,r, metlre en perralléle. .EQUITARE. - Pro EQUITARE, id est per- calcare, quod solemnis , erat modus inve- stiturae, seu aliquem mittendi in possessio- nem rei alicujus ; prendre posscssion d'une terre en la parcourant d ch.eval. (A. 1248.) .EQUITERNUS. -11•;que a?ternus; égaler nzent éternel, coéternel, (Isid.) lEQUIVALENTIA. - Qui cequivalet; Ud- quivalent. (A. 1266 ) Tributan] quod teni- pore Caroli VI ad sumptus bcllicos cloro est ; quodque ex reilus ntobiiibus per- cipiebatur, loco duodecim denariornm pro libra aliis in locis exactorum; ulule appelP lationis origo. 1EQUIVALENTUNI. - Ead. signif. q. 1EQUIVALENTIA. 1EQUIVOCARI. -Eodem nomine vocari ; porter le znéme norn. ./EQUiVOCE. - Una vel tegua voce. tEQU1VOCUS. - IIomonymus qui eodenl nomine appellalur • ; homonyme, quz porte le znérne nonr. « Si quis... ad... propbetas aut anñelos, vel aliquos sanctorurn, giros (equi- vocas falso vocant, atJierit, eorurnque pravis doetrinis inhaaserit, anathema sil.» (Alioli., L'pist.) ^ Ai:QUIVOLUS. - iEquivolus juslitice, jn- dex in emires aequus ; yuge pour qui toas les, plaideurs sont égaux. (A. SS.) JEQUOR ABI L IT EiI,_-Navi g io, navigando; par rner. « Et vix cum paucis quorabiliter• aufuDiens evasil. » (A. 690.) JE< ` )UORARI^;. - Naviaare ; z'ogager llar »:er. 'IN ,..^; ^,. . 105  /E SD  LEXI 1ERA ..`Is'pocha, vox chronologica quae certum et insigne destgnat terrporis pun- cturn a quo antn nun erantur; v. g. IEraNa- nnasarrs, lEra Christiana, etc. ; ere. - bn Supputatio, numerus, computus ; compte, caleul, nombre, comput, « Morena secutus calculorum qui ingentes summas ceris bre- vioritrus E:.xprimunt, res gestas signabo, non eloquar. »(Rub. Fest.) 1Erce dierum, pro nac- rrrerc dierum.-Quivis anuus; année. (Luitp.) - 1Era Jonuarii, primos Januarii dies; le premier jnnvier, -- Pro ÁREA, nidos ; aire. AERA ANi1IALLA. - Aves coeli in aere volantes ; habilants de l • air, oiseaux. (Vel. Gl.) IIiRALE.-Area, seo locus ¿edificio aptos; emplacement, aplani, surface plane, lieu pro- pre d recevoir une maison.  . 1ERAIiEN.- Quodvis utensile, ut in hoc ex.: « Aururn, argenturn, codices, ceramen, ornamenta ecclesiarum.» - Alias pro ¿ere sutnitul : R Deintus awarnen erat et cu= prunt. » lERAA9ENTUII. -Interdum ha?c vox sumi videtur pro quovis utensili agricolarum. (G. N.) 1ERARIUS. - Pretio taxatus, ada?ratus; laxé: « lEraria? annonae. » (Cod. Th.) IERATUS. - 1Eratus orbis , scutum ; bouclier. tEREA. - Nidos accipitris ; aire. 1EREMANTIA. - ¡Pro 1E11011ANT1A. 1ER[iNERVUS. - Nervus a;reus instru- met,ti rnusici, cui vice nervorum insunt ¿trece chorduke; fil de cuivre tenant lieu dans les instrun:es»tsdcord p s des nerfs ordinaires. (Jul. Finto.) AEREUS. - Caeruleus; blelc', de couleur bleue. - Altus ; élevé. « Acrece quercus. » lE[t1A. - Nidus accipitris; aire. - Ager aul tucos qui nec aralur nec culitur ; friche, terrain non cultivé. 1ERIALE. - Idem q. AnEA1.E. AERIANI. - H¿eretici ab Aedo quouam dicli. 1ERINUS. - Ut AEnEUS. lEROr19ANT1A. - Divinatio ex acre ; aéromantie. 1EItUGINASCrRE. - lEruginem contra- Itere ; se rouiller. (A. SS.) lEftUSCANS. - "Es mirlulum. (Vet. G1.) dES. - lEramenturn, nurnmus, fortitudo, Grntitrts. (Vet. Gl.) 1ESANCIA. - Facultas utendi rebus non sois in alienis neuloribus, pascuis, etc., vel ex conccssione, vel ex jure muuicipali ; !troit d'user dans les bois et péilurages dont G12 n'a pos la propriété. 1ESAN'1'lA. - Idea) q. 1EsANC1A. 1LSCA ETA.  Pro ESCAETA. 1E5CAUIIUS - Idem q. EscAnlus. l3:SCEDUII. - lEsculetum, fraxinetum; bois de chénes ou de fr•énes. 1ESCULATOR. - Ead. signifrcatione q. NUMIIULAIiIUS. 1ESDUIIA. -- Pro COSTUfiíA vel Cos11UMA; t?elrsitatio ntojure ttascendi anirualia.(G. Ch.) CON  "UPE  104 1ESENTIA. - Commoditas, commodum, usos ; aise. (A. 1 213,) lESiA. - Idem q• 1ESevT1 ► . (A. 1266.) tESIUAI. - Yde11. q. f^SENTI A , (A. 1069.) IESNECIA. - Prrmogeniti d ignitas, eela- tis praerogativa inter fratres, prima et praecipua pars batreditatis paternre; alnesse; ol. aesnie. . r ESSANCiA, - Pro IESANC14. IESSELLA. - Asses, tabula sectilis; idem q. 1EES ; unde diminutivum cessella, sa?pius scandul g , tabula tegendis tcctis apta ; planche mince et étroile, latte ol. ais- saul,e. (A. 1381.) IESTAEUS. --- IEstivus; d'été. (A. SS.) 1EST111ARIA. - "Estimado quae lit a ju- dice. (Car. Mac.) 1ESTIJIA"I'IO. - Opinio, sententia ; es- time. IESTIllIUM. - IEsti matio : « Possessio- nes pro cestimio ubertalis angustiores sunt assignalre. » (Hyg ) JEST1AIU111. - hiena q. 1F.sTtm1ua1. - Cen- sus, irnpositio, conecta; imposition, irnp8t. 1ES1'IVA. - Loca umbrosa in quibus per aestatem pecora vitant solis cabrero ; lieux champétres oic le bétail se retire d l'ombre. 'ESTIVALES. - Ocrer, calceorum spe- cies, quibus atstate utebantur; boltes légéres, chaussures d'élé ; ol. estiviaux, laouses. ESTI VAL1A. - Eodem sensu: 1ESTIVARE. - Dicuntur pecora quce ira cestivis seta pascuis aestate pascunt ; ol. es!i- ver. - Decurrere, calorem pati, sudare. (Vet. Gl.) IES'I'IVATUS. - IEstivatus panis, panis mucidus ; pain moisi, gcité. 1ESTOR. - Procella. ( Vet. Gl. ) 1ESTUARIUII. _- Hypocaustum; calori^ f ére, hypocexuste. JETAS. - Nude, quce vulgo majoritalis; cura] quis sua; tutela est..Unde qui nondum llano aetatem attigit infra cetatern rsse dicitur. (Lex. Long.) Alas perfecta; cetas 25 anno- rum. fEtas imperfecta; mas pupillaris. Alas plena ; majorltas, aetas 21 annorum. "lilas baronice; aetas qua quis a tutela liber, baro- niam seu terraru suam terrero potest, aatas scilicet 21 annorum. fEtas tenendi terram, cetas loquendi; ead, sigtrif. cetas legitima (apud Longobardos) , Mas 19 annoruut. fEtas sa'cularis (apud Symmachum), aetas 30 an- norum. ../Etas sceculi; senectus artnosa; la vieillesse. (A. 1496.) Atas penultima. (Vit. S. Theofredi) ; plena adulescentia. (A. SS.) Intelliqibilis cetas; l'r2ge de raison. - Atas penultima, plena adolescentia (A. SS.) 1ETATULA. - 1Etatis seu t.emporis sub- üvisio. (Chr. S. Manían. Autis ) 1ETATUNCULA. - Ead. notione. 1E'1'ERNA13iL1S. - lEternus. - Xterna- bilis dornus; palatium principis. (Cod. Th.)-- 1Eternabilis urbs ; Roma. (Ibrd.) 1ETERNALITER. - 1Eternum ; éler•nelle- ment. AE'I'ERNARE. - Posteritati commendare, aet emú rn vi.vere; éterniser,passer d la poalé- rrté. vrvre éter'rletlem.enL AFF  MEDItE ET INFIMfE LATINITATIS.  AFF  1)6 It IETERNATU:II. — In aeternum; ut IETER n (iALITF.R. A:"1'HER. — Neutro genere a pluribus script.oribus usurpatum. (Fortunat. , Mar. Masstltens., etc.) IETHERI'1'ANGUS. — Idem q. Athera tanq.ens. (Gest. Tanered.) IE:CHERIUS. — Ceelestis ; clic ciel, célesle. (A. 632•) IE'1'HESIS. — Hectica ; fiévre liectigue, fié- vre lente. (A. SS.) A;THtCUS. — Febri hectica laborans. Vid. ./ETHESIS. AETIANI. — Haeretici , sectatores Aetii Antioclleni, dicli etiam Anómiuni et Euno- miani ab Eunomio Cappadoce, Aetii succes- sore. AEU. — Veluti, sicuti, quemadmodum. (Vet. Gl.) ./EVA. — Tempora : « Post pauca ceva;» peu de (emps aprés. (A. SS.) IE1 1TANEUS. — Qui in mvo aurat. (Isid.) "EVITAS. — IEtas perpetua, cajas ini- tium vel finis ignoratur; élernité. IEVJ'l'FRNUM. — IEvum aiternum; ead. notione. /EVOSUS.— Senílis; vieux, chargé d'ans. (A. SS.) IEVUM. — Mundus ( Commod. ), aetas (Greg. Tur.); le monde, le temps. IEVUS. — Longaevus, aelernus; gtii dure toujours, ¿terne!. AEYDA. — Subsidiaria praestatio ; aide. Vid. AU%ILIUM. lEYLiALIS. — IEneus; d'airain. AF. — Vid. cum AFF, voces c.luae non in- veniuntur infra. AFA. — Ex Graeco árí, pulvis, pro HA- PH E. AFEITARE. — Adornare, apparare; or- ner, décorer, préparer; o!. afazter. AFENUS. — Apertura; ouverture. (Script. rer. Fr.) AFERESO. — Ab úy g uípese;, ademptio, de- tractio ; iride aferesatus et apreso, aferesus, divido. (Vet. Gl.) AFESTUCALtE. — Festuca ► rI abjicere, rem abdicare'; se dessaisir d'une chose, renoncer ta la posséder. Vid. FESTUCA. (A. 1036.) AFFABER. — Auct¡;r, inventor, indu- strius ; in.venteur, industrieux. (A. 1131.) AF FACHALtIA. — Concessio rei alicujus a dmeilietatetn frucluurn; action de clonner une chose d Ixoítié récolte. Vid. FACRERIA, Id1EDIETARIU S . (A. 1356 ) A FFACHATOR. — Qui corla subigil et praeparat; tanneur, cordonnier. AFFACINATUS. — Impudens, Italis affa- chiato. (A. 1231.) AFF ACTA • rOR, •— Ut AFFACIIATOR. AF FACLOIt. — Ead. notione. AFF ACl'ULtA'rOli. — Idem q. FASCI- NATOR. AF FACTURATRIX. — Idea) q. FASCILVA- TRIx. AFFAI TAMENTU9I. — Tributum, pensi- tatio, in comitatu Sabaudiae ; taxe, imposi- tion. nc(auu(j 46.)  1'utv is quercinus et id q  a^ subigenda corta aptum est, L Ealcos HIED. ET I1VFIl1f LAT. simul et sordes quvú irle eflluunt; tan, et gé- néralement tout ce qui sert á tanner le cuir, ainsi que les résidus de l'opération. (St. aurin AFFAITARE .) . -- Coria subigere (St. Taurin. Sab.) ; ornare, excolere (Barl.); tanner ecuir, orn.er, parer; ol, a.faitcr, afailier, le afeitier, offaicter, affeceler, etc. AFFAITARI A. — , OlTicina coriaria ; tan- nene. • AFFAITATOR. -- Corlados; lanneur. AFFAMARE. — Famem inferre ; a ffamer. AFFAMEN. — Aflatus; discours adressé d quelqu'an, langage. (Anast.) AFFANAGIUAI. — Merces operariis de- bita ; salaire de journalier ; ol. afanour. AFFANARE. —  operari ; travail- ler de ses mains, [aire un travail manue.l. AFFANATOR. — Operarius ; mcrncYuvre, qui travaille de ses naains; ol, afanour, afain.eur. AFFANNERE. —• ídem q. AFFAVARE. t AF FARE. — Praedium rusticum, Occita- nis et provincialibus bona, vel facultales quaevis; bien de campergne, généralement tout ce que ron posséde. (A. 1212.! — Negolium ; affaire. (A. 1235.) AFFARI. — Sentire, cognoscere. (Vet. Gl.) AFFARIUM.—Idem q. AFFARE. AFFASIO. — Ut FArsio. AFFATILIS. — Corrupte pro ASPUALTIS ve! ASPHALTiTES, Affatilis lacus. AFFATOMIA. -- Donado g oce fiebat festuca in sinum ejus cui donabatur pro^. jecta ; donation don( le cérémonial consistait á jeter un f'étu de paille dans le sein du do- nataire. AFFATURARIUs. — Veneficus ; empoi- sonneur. AFFAY"I'AMENTA. — Ornatus, mundus mulic.bris; parure, toilette de [emule. (Barl.) AFFEi:TARE. — Affectare aliquem, eum sibi beneficiis devincir • e; s'attcrcher quel- qu'un par la reconnaissunce de bien fails ren- . dus. (Gasp. Barth.) AFFECTATOR. — Coriarius. Ut AFFA- CTOR. (A. 1158.) AFFECTATUS. — Destinatus, consecra- tus; destiné, ofreció. (A. 8611 •— Deviuctus, devotos; affectionné, dévoué. (A. 1398.) AFFECTtO. — Alelaron] positio; appasi- tion de bornes (a. 1312) ; sed legeudurn prorsus affixio seu af/ictlo. — Aojan de- cretum, voluntas , desrderiurn, cut;iditas. (Vet. Gl.) AFFECI'IOSUS. —Benevolus, amoris pie- nus ; a ffectueux , plein de senliments ten- dres. (Tert.) AFFEC"I'UOSITAS. — Affectus; affeclion. AFFECTUOSU S . — Idem (:1. AFFECTIOSUS. AFFECTU R A . — Fibula; boucle, agrafe, 01. affiche, aff2chuil. AFFF.C'l'US. -- (Subsl.) Fr1ii, consanaul- nei, uxor, nepotes, etc. ; les affeetions 158 plus tendres, c'est-à-dire les remates, les en- fants, etc. — (Adj.) Destinatus, devinclus. Ut AFFECrATUS. i z7  AFF  LEXICüy  AFF  les  AFFF.NAItE. — Versare feuum furcillis;  gere, fidem dare, fide data p ronrilterc, obl¡_ reinen gare se, tutum reddere; pr ometlre, donner AFFEND1i1tE. — Defendere , proteSere,  sa foi , garantir ; 01. affier. ___ Probare, tueri ; protrg^^r, défendre. (A. 1286.)  errUtm facere ; pr'orlver, rendre é vident. — AFfTNliItARE.— Ut AFFENARE.  Desponsare , virginent sibi desp oudPre ; AFFERAItE• — Multan) taxare, tempe- f%an.cer, épousvr et donner la foi du mariage.  rar•e; bine a fferatores, apud Anglos, gni in  AFFIDA'1'IO. — Oblibalio, promissirt,  curia, I)uncupala Leta, multas recognoseunt  sponsalia, locatio; engngement , promesse, et m ode rar - II«. fan^ailles, action de fiancer , louage. AFFERENTIA. — Proportio, ratio; affé-  AFFIDATURA. —Ead. notione.  rente (parí), part qui reviera á cheque héri-  AFFIDA'1'US. — Qui se domini alicujus tier. — Cnnvenientra; convenance.  patrocinio ac tutela , fide data ac sacramento AFFERIU\I,— Nenotium ; affaire.  interposito, addicebant et commendabant ;  AFFF.RSAIIENTUII. -- Pro AFFERAMEN-  linde et conrmendati et recomrnendcrti riice- TUM vel AFFENDAMENTUnI.  bantur ; étrangers qui s'attacfraient c1 un  A FFERTOR. — Qui affert, labor; celui  seigneur par serment el se rnellaient sous sa qui npporte. (Ityrn.l  proteclion; al. affiés.  AFFEUDAMENTUM. -- Traditio ad em-  AFFIDIARE.—Idern q. AFFIllARE. phyteusim, locatio ad censuro; coneession  AFFIDUCIARE. Eod. sensu y, AFFIDARE, emplrytéolíque, action de louer d tres- long  AFFtLA'fOItIA. — Cos, qua rasoria acu- . tenme.  tunlur; pierre d aiguiser. AFFEUDARE. — Beneficiario jure tea-  AFFILATURIA. Lacinia, fimbria; franges, dere, ad censen] perpetunm ser.I emphyleu-  bords d'un vétement. «ltc , m guatuor foderas  sien concedere ; (f onner rl loyer aux condi-  pro canuciis de a ffilaturiis. b (A. 1291.) tions du bail empht/théotigrre  AFFILIATIO.— Adoptio in !ilion), acqui-  AFFI:UDATARIUS. — Qui per precariam  sitinnis species; aclion- d'adopter pour fiis, seu jure ert,phytensis Tossidet; possesscur  rnode d'achat en Palie. d'un bien emphytéotique.  AFFINAMENTU3I. — A ffinanaenta corn- AFFEUDA' p OR, —Qui per precariam sea indormia, computa fini!a, ratlunes confectae;  jure empltyteusis tradil; cclui qui donne  recldilion el apurernenl de campus, une terne .aux condilions  bail enrphyléo-  AFFINARE.--111etal!a ; m  rur^are, excoquere ; afiner lesétaux. (A. 1290.1— Aj finare com. ligue. AFTIRLA. —Frbula ; boucle, agrete, épin- putum, ratioues decidere, • seso r•ationibus  gl e ; ol. affable. Hi p e affabulare et affiblare, ti-  ex ped ¡re épurer un con,pte; ol. effaner. (A. bula constringere ; boucler, agrafer.  1355.) A fhnare se, cure aliquo atlinitale se  AFFICAVAGIUl1. -- Census, pra?statio;  devincire ; se lier élroilenrent avec quel- cens et redevarrces.  -  qu'un. AFF1C1'ABILIS. — Qui ad afficturn seca  AFFINIS.—Finis, terminus, limes; borne, censuln tenet ; celui qui est tena au payement  limite. (A. 1019.) — Vicinus, proxiurus, qui du cens.  prope adesl ; voisin, qui est prés. (A. SS.) AFFICTALIC1US. — Ad censum per?i-  AFFINUS. — Siurilis; semblable, pareil. nens, censualis , de cens, qui -est relatif ea  (St. Tour.) reos.  AFFIRLRE.—Attinere,pertinere; agrparte- • .AFFICTAMENTU\i. — Conductio, loca- n y -, rey arder d; al. a fferer, aferi•r. tio, traditio ad a0ietum; bail á cens, loua.ge,  AFFIR;IAMhINT'UAI. —Allirmalio, judi- fermage; nl. crffi.cteurcnt.  cine:). (A. 1075.) — Dallo, vol receptio ad AFFICTARE. — Conducere, locare, dare firmarra, seu ad censum annuum ; donation vol capere ad afliclurn ; donner d cens, loucr  ou prise d ferme. et prendre á cens.  AFFIRItiIARI:. — Dore ad firmare, locare  AFFICTARIUS. — Qui ad aflict.um tenet,  ad tempus (a. 1299), accipere lad tirmam (a.  .conductor, locator; nl AFYICTARILiS. (A. 1107)  1378); donner á ferme, prendre ú reme. — AFFICTAT'i0.— Ideas q. AFFICTAMENTUhI, Claudere ; fermer. ( Mal. Par. ) Animare ( A. 1322.)  cantum, psalmos, etc., id quod canendum AFFICTATOR. — Ut AFFICTARIUS.  8St in ecclesia pra?videre el prius in eo se- AFF1C'1' Ū ARIUS.- D. A FFICTARIUS.  se exercere.;( Yrd. FIRMARE )—Asserere, con- AFFíC'1'UXI. — Census, reditus ; cens, re-  firmare; affirmer, soutenir, maintenir. devanee.  AFF1ItJ1A1'IVUS. — ItI loro inquisidora AFFIDAG1UM.— Assecuramentum ; assu-  Rurmal,a3 tlicitllr is, qui errorem circo Gderp rance, confiance, süreté; ol.affiage.  pertinaciler tfefendit et fateri etiam co- AFFIDAMENTUM. —Locatio, conduclio,  rail inquisítore non dubilat. louage, donation a cens, u! AFFIC'rAnrENTUSI.  AFFI'1" 1'AIROLUS, — Conductor, locator, —Rectius, aedo qua quis ¡ideal suarn corola  qui ad afftetum lenet (St. Fl.) Vid. AFFI- judice alicui obsiriuáit; quatn qui fallebat,  ETUhi. - znulta puniebatur ; engagement, pronaesse so-  AFF1T1'ARE. — Idern q. AFFICTAR$. lennell.e conlractée devant lejuge.--Tributum,  AFFITUS.— Ideni q. AFFICTUm. vectigal ; impót, laxe, redevance. (A. 1337.)  A FFIXARE, — lufi;ere; enfoncer, fair8 —Pax, seEUrttas; paix, súreté. (Cler. in  entren dans. (A. 1137.) ,Lamb.Qelic. erud.)  AFF1X10.— Modus publicandm senten- AFFIDARF.--I'idern suam alicui obstrin-  tice in aliquem labi3, eam ad xalvas ec- L: í~ ( 109  AF [ e  MEDRE ET INFI ► i.E LATINtTATiS.  AFF  110  clesiarum a(Tiñenrlo ; p:tblicatton d'un jrtge-  AFFOItATOR. — Idem q. AFFORAGIA_ ment en l'affichant d la porte de l'église. (A. TOR. 1  mq  (A  472.) — Alligalio, idqquo('aliqu i d firma-  a, AFFORATUS. — Tribulum quod domino m fixnue lenet.  . 1392.)  solvitur pro foro seu stimatioue rerurn ve- tu AFFI laxe 1tE. — Figere, infigere, ut AFFi- d es na i a r cyland iscsy é  au seigncur pour la laxe aARE.  .^FFORCI:IRE.  AFFLAGiTAR E. — Flagitare , exorare;  -- Fortiorem reddere , vim inferre; renforcer, orcer; ol. afforcer, prier, supplier, solliciter.  f  ^ AFFLARE. —Illilrninare. (Pet. Gl.)  affoer. AFFLECTAR;^.-1d^'m q. AFFECTARE.  AFFOR CIATUS. rci  — A fforciata libra, cujus  AFFLICTIO. — Psalmi poenitentialis re-  materia purior est, rninusque adulterala;  citado,quae ab humi prostratis (iebat, ma ci-  lirre monétaire dont le titre est plus élevé. me per Quadragesimarn et Adventum; réci- r.ia t FFOR e ar ent órt e c s s l t b t^ sóer de meil- tation des psaumes de la pénitence, g  g  /  ,  ffazs nit dans une posture génanle et corrrbée.—  leur aloi.  lllu]tae monasticae species, quae (la;ellatione  AFFORESTARE.— Apud Anglos, silvam  iu[ligitur ; peine disciplinaire en usage dans  in forestem convertere, forestcc adscribere. les rnaisons religieuses, discipline.  — Lignum in foresta exscin lendum et ven- AFFLICTUS. Idem q. AFFiCTUS.  denduln assignar0 , ut AFFOGARE ; marqucr AFFOAGIUII. -- Jus lignum exscindendi le bois qui doit étre coupé; ol. a/fouaiger.  ad focum, annona lignaria; droit de cou-  AFFORTUí1'I. — Assultus, aggressio, vel per du bois daiis une forél pour son usage, injuria; (ataque, insulte. (A. 1391.) affouage, affouagement.  AFFORUS. — Piscis adeo exiguus ut ca- AFFOARE. —Focunl fuere, faire du feu; pi non possit. ol. a/roer.  AFFOSSARE. — Castruin , urbem, etc., AFFOCARE.— Idem q. AFFOARE.  fossis claudere, fossam excavare; entourer AFFOCAI'US. — Aragonensibus, qui jure une ville, un chdteau de fossés; creuser un foci, seu dormís, vel resseandisice, domino fossé. est obnoxius. (A. 1283.)  AFFOUAGIUM. — Idem q. AFFOAGiUM. AFFOGARE. — Lignum ad focnrn ne- AFFRACTIO. — Afanumissio, libertas, ,7,essarium aut alios usus ín foresta assi- immunitas ; affranchisscrnent, liberté, fran- gnare : marquer le bois qui doil élre coupé ; chise. ol. affouaiger.  AFFRAIAMENTUM. — Idem q. AFFROIa- AI' FOG[AKE. — Idem q. AFFOGARE.  MENTUM.  AFFOLAl11ENTUVi. — Culpa, delictum,  AFFRAIRIGARE. — Societatem facere; quia animum affolat , seu Iaedit. ( A. frayer.  1308.) — Mutilatio membrorum. (A. 1228.)  AFFRANC:AbIENTUII. — Libertas, im- AFFOLARE. — Laedere et quidern ita, ut munihas; liberté, franchise. (A. 1188 )  alicujus membra debilitentur, inertia sint  AFFRANCARE. — Francos, id est 'iberos aut mutila; estropier, blesser de maniére á ne et immunes reddere; affranchir. (A..1309.)— pouvoir jarnais parfaitement guérir; ol. ar Redimere. repignerare ; racheler, dégager. foler. (A. 1231.)  (Jlennch.j  AFFOLATOR.— Qui affolat. Vid. AFFO-  AFFRANCATiO. — Idem q. AFFRACTIO. LARE,,  AFFRANCHIiVIENTUII. -- Fiero q. AF• AFFONDARE. — In profundum demergi ; FRANCAMENTUM.  plon , ger, enfoncer dans d'eau, couler d fond;  AFFR.1NCF3IRE. — Idem q. AFFRAN - ol. af fonder.  CARE.  AFFORAGIATOR. —Qui vino venali pre-  A FFRANI'.HISAi9ENTUJI. — Idem g. AF-  huna constitriit el illud vertde idi lic.entiam  FRANCAMENTUM. It  dat; celui qrii fixe le prix du vin et autorise  AFPRANCHtSARG. — Idern q. AFFRAN- d le vendre. Vid. A FFORAGIUAI.  CARE.  AFF ORAGIUi1. — Jus pretium imponen-  AFFRANCISAMENTUJI.—Idem g.AFFRAN- ;^  di rebus venalibus, praesertim vino, quod  CAMENTUNI. ,i  singulatim venditur; droit de fixer le prix  AFFRANCTUS. — Pro ANFRACTUS. ^  p  A1 f   desdenrées, surtout celai da vin; ol. affor,  AFFRANGIAIIENTUJi. — Ideal q. AF- affeurage, a(foir, affora e, ele. AFFO1tAMENTUM. g Judiciuur juxla re- FRACTIO. ceptas leges et consuetudi.nein; lugement  AFFRANQU[11GNTUYI. ^ Instrumentan' ,  renduconformément au.x lois e t cout.rcrnes. Yid. affranquimenti, sive liberationis ; titre d'af- I %  AFO RARE el FORUS. — Preliurn vino venali francirissemenl. (A. 1442.) ¡"  positurn ; prix fi pour le vin, laxe du vin ;  AFFRANQU[RE. — Idem q. A FFRAK - OI. afforement.  CIARE, AFr'ORANEUS. — Foraneus, extraneus ;  AFFRANQUISCHERE. — iuem q. AF- u (Jbruin, étranger.  FRANCA RE.  A FFORARE. — /Estimare, pretium reí ve-  AFF RANTITIUS. — Libertate donatus ; nuli aut alteri imponere, constituere; l axer affranchi. le vin : ot, a lrorer, a ff eurer.  A FFRAY RAVIENTUI7. — Societas • so - AFFO RATIO. ' 1I^Stimatio, pretium; laxe cí:été.  ; 4  da vin. r AFFI? ESINUS. —A1lrifrigium: orfroi. f I t  AFR  LEXI AFFROIAJIi.NTU JI. — Terror; lerreur, effi •oi, époarrarrte; al. affre, affraiemen(. A F FRONTA itE. — Term i nari ; se dit d'une lerreqnien termine une au(re,ou qui présente son [ron!. — Appellere ; choquer, heurler; ol. affronerr. AFFRONTATiO. — Termimis, limes qui in fronte I raedii vel agri est ; borne, limite d un champ en d;un bien de campagne. AFFRONTITIUS.—Idem fl. AFFRANTiT1US. AFFRUTABULUII. — Vascu:i species; serle de rase. AFFUAGIUM. — iraem q. AFFOAGIUU. AFFUGARE. — Pro FUGARE. AFFUGi;RE. — Pro EFFUGERE. AFFUTAGIUII. — hielo q. AFFOAGiU1I. AFFULARE. — Idem q. AFFOLARE. AFFUJIARE. — Fumo implore, fumo ex- siecare ; en fumer, fumer. AFFURABULUJI. --Vasculi species; sorte de vase. AFFUTIRE. -- Lenu-e, mitigare, ut vide- tur. « Affutit clernenter eorum animos mi- sericordiarum DominUS, qui post tempesta- tern tranquillum facit mundum perpetua retiene guberuans, » etc. (Bul. Clement. V PP.) AFINATA. — Afinata pigmento , potio ex melle et vino confecta monachis statis die- bus dari solita, quarn pigmentum vocabant. (St. luan. S. Claud.) AFITARE. — Idem q. AFFiCTARE• AFIXIO. = 147elarum positio; apposition de bornes. (A. 1321.) AFLIGII31L11'AS. — Gravitas. (Johan. de Cardalh.) AFOCIS. — « In monasterio B. Martini fecit cauistra ex afoci duo ex argento puris- sima pensantes. lib. 4.» (Anast.) Sed le;en- dum exofoli; intetli;;itenim canistra, é1119vTa, que sex lucernis constabant. AFORARE.—Juxta foros, sen leges accon- suetudines receptas, facel e, judicare; agir, juger selon les lois et couturnes ; d'oú Desa- f orare, prononcer contrairement a ces lois. AFOlt1?STERANITU\I. — Venditio, cae- sura cmduae silva, vol silvte ca?dcndae assi- gnatio ; aclion devendre oude faire unecoupe dans un bois, ou encone de marquer les ar- brés ci couper. AFORESTUM. — Prtes!atio quavvis, quo sensu forestagiurn saepe occurrit; redevance quelconque. AFORIS.—De locoin loco; de lieu en lieu. AFRANCARE. — ídem q. AFFRANCARE. AFRANCHIRE. — Annuae pensionis obli- galione sese exsolvere ; se débarrasser de Cobligation oie ron était de servir annuelle- rxent une certaine sornme. AFRANCIARE. -- F. pro affiduciare, h. e. discordantes tide data constrinDere ad pacem servandam. AFRICANUS. — Moneta Saracenorum, sic die t a qnod ah Africa veniebat. AFRICARIUM. —F. pro piscarium in ch. saeculi g : «Deo... atlribuo... quídquid ha- bere videtur, h. e. mansos 12 vestita cu,n appenditiis suis... Curo silvis, pratis. africa- 3'iis, aquis, » etc. CO N  AGÁ  .11/ AFRONES. —Stulti, ex Greco áy,pove; ; fbus, tdiots. AFROR. — Gravis odor, fuetor; puan- teur. AFROSELINU;4T. — Talcus ; tale. AFULHiA. — Injuria, contumelia, und1 AFULIIIARE. — Injuriad ; injurier, ou- trcrger. (A. 1.291.) AFUNDARI. - Idem q. AFFONDARE. AGA. — Pro AGUA. AGACENCI.X. —'Pro AJACFNTr1E. AG. t EUS. — « Haec ísdem Henricus, qui in se expertos est, mihi retulit, crijus nivea barba, vel agceum caput ah ojos ore menda einm exiliare e,oml?ellit. » (Vit. S. Watt. abb.) Ubi editores suspicantur legendum esse cygneum, id est canum ; nisi forte, addunt iidem, scribendurn sit rcgeurn caput, et sic auctor alludat ad senem lEgeum, de quo poetae varia fabulantur. AGAITUM. — Insidiae; embuches; ol. agait, agua, etc. AGAL. — Canalis; agal, concluit. AGALMA. — Simulacrurn, scrinium; se- nage, sceau, coffret.—Laetitia, gaudium; joie; ab kylcaÁoptue ; hineogalmata vocat spleudidos letosque martyrum triumphos, ut observant docti hagio;;ra t ,hi, auctor Actorum S. Mar- garethae. (A. SS.) AGAPE. — Sic Christiani vocabant com- munes cmnas, seo epulas, que ut mutile charilatis indices ac illices primis saeculis in praecipuis solemnitatibus celebrabant , in ipsis etiam ecclesiis.—Eleemosyna, refectio pauperurn, quia communibus istis conviviis pauperes adhiberent. — Charitas, que vis est vocis Graecae, titutus l.lonorarius : « Ube- rem strenuitatis vestrae agapen erga nos. » (IVtarculf.) AGAPETA.— Lenncinat.oret qui cr.rm fe- minis illicite conversatur procacius clericus. Porro elericos istos cr,a7rt 7 TOr vocabant, quod curn mulieribus el viráinibus, quas domi sub agapetarum seu dilectarum appellatione detinebant, prava commercia habere dice- rentur. AGAPITUII. — Idem q. ACCAPITUAr. AGARENI. — Sarac n ni, quia scilicet se existirnanl ortos ex Ismaele, filio Agaris et Abrahami. AGARNUS. — Pro AGARENUS. AGASATUS. —Acer, acidus ; aigre, acide. Vinum agasalum, acetum; vín aigre, vi- naigre. AGASO. — Asinorum jurnentorumque custos; curalor equarius seu stabularfus; ucentinribus temporibus , idem q. Alare- scallus ; domestique chargé du soin des béles de selle et de sonarle ; plus Lord, bas officier c¡ui veilla.it aux besoins des chevaux dans les écuries. Daus les derniers temps, sa chango était la memo que celle du maréchal. AGASTALUS. — « Episcopus Castrensis (solvit) pro castro de Arsa concesso in feu- durn a dom. Innoceutio PP. duos agastalos ¡f. augustalesJ. » (Lib. cens. Eccl. Li:orn.): Vid. AUGUSTA LIS, mollete species. AGAZIA.— Picre species; pie; cül. agace, agacetle, etc., 1'.3  AGG  MEDI.1J ET 1NFIMtL LATiNITATiS.  AG1  114 tí I ¡' AGEA. — Yia vel Inca in navi per qute ad rnriges hortator accedit. (Ugut.) — Victitnce ove pro rebus agendis ofI'erebantu r (Vet, Gl.) AGEAR. — Hortator remigum ; convite. AGECENCIIE. — Pro ADJACENTIiE. AGi:LATiO. — Cela tio, gelu ; gelée. AGELLARIUS. — Qríi agrum colit, rusti- cus ; pa;/san, cultivateur.  »rvrts AGELLUS. — Nnntius, gandium, f ager. (Vet. Gl.) - Nonos; neveu. (A. 1043.) AGE.NCIf NCI11J. — ldent q. AGECENCix. AGENDA. — Negotia, res ; affaires. — Agenda pacis, pacis conilitiones; conditions de paix. — Ofiicrum divinum, Ofliciurn Mis- sce, sacra liturgia, quod veteres agere;Missas dicerent ; narn ll'lissa generatim primitus quodvis Oflicium erat ; le saint sacrifice de la 11lesse. — Agendi dies, in quibus agenda seu ecclesiastica Officia peraguntur; jour oú ont lieu les Offices religieux.—Agenda diei, Ofli- cium diei seu festi. -- Agenda mortuorum, quae etiam nude agenda, Ofl'rcium vel Missa pro llefunctis; Office des morls. — Agenda liude positum pro vespertinis precibus iis- que canonicis sumi videtur in schedis Nar- bonensibus ; Office du soir, Vépres.—Agenda capituli, totum id quod in capitulan loco, seu capitulo, vel legitur, vel tractatur ; affai- res traitées aux réunions du chapitre. — Agenda, « liber baptismatis vel benedictío- nrs, » in quo scilicet Ofli.cia ecclesiastica continentur. AGENDARII. — Qui agendam seu Ofl'i- ciurn mnrluorum celebrare seu cantare te- nentur. (Maan., flist. Eccl. T'uron.) AGENNETUS. — Ortus non habens. (Tert.) AGENS iN SERVITIiS. — Qui res domini agit, ejusque possessionibus ac utilitatibus invigilat (A, SS.) Vide AGENTES. AGENTES. — Sic dicuntur yni rebus agendis prasunt et a proceribus lis praeti- eiuntur ; intendants, procureurs , régis - scurs, etc. AGENTI. — Pro AGENTES. AGENTIA. — Facultas agenal; faculté, autorisation, pouvoír d'agir. AGENTIAMEN'1'UM. — instaurarnentunt ; agencement, dottaire d'une femme á la mort de son mart. AGER. — Tnrrco seuagri portio, certis ]imitibus et mensuris definita, quam alii acrarn vocant ; portion de terred'une étendue bien dét erminde, acre. —Dominiurn ~plum, principale ptaedium, a quo alía feuda etiam nobilia' pendent ; domaine seigneurial , la terre la plus importante du domaine, celle de laquelle relécent toutes les azares. (A. 950.) AGERA. — Pro ACRA. AGERE. — Agen.dam morlunrum fa cere , divina mysteria laer agere; cé lébrer l' Offce des morts , dire la sal nt e Jl7esse. — Agere in sceptris, repare ; régner. AG EItIEN'1'iA. — Pro AISaNT rA. AGE VOLARL+'. -- Leuire, mulcere, fact . » letn reddere. (St.Fl.) AGGAUDE ► tL.—Pro AocACDrzsE. AGC1t,NIC U LAILE..— POnere genua; -en flocter'e; n^ertouifle r . AGGE,SSiONES VIARUM — Pro aggres- sio . nes viarum, id est vis illata viatoribus; attaques sur les grands cliemins. AGGESTA. — 17acltinae genus apud Ro- a AGG nos. I;STUS. — Ambilus seu incinctus m silvae, aggere quodam munitus ; enceinte d'un bois qui est déterminée, protégée var un mur en terne. AGGINAR E. — Explicare. (Isid.) AGGLATA. — Qurvis agri modus; F. pro OCCLATA AGGLINATUII. — Pro AcCLINATUl1u. AGGRATIARE. — Parcere, condonare ; unde. AGGRATIATIO. — Sus veniam aut abo- litionem criminis concedendi ; droil de grdce. AGGRAVA1tI. — I:xtremum spirituna. ager • e ; rendre le dernier soupir. (Mur.) AGGRAVATIn. — Repetita et iterata ex- comruunicatio; excomnvunication réitérée et lccncée avec de plus graves imprécations, lorsqu'une preniiére sentence n'avait pas produil d'effet. AGGRAVATUS. — Is in quem propter conturnaciam gravior exsecratio seu excom-- municatio lata est. Vid. AGGRAVATiO. AGGREAMENTUM. — Consensus, al.pro- batio ; agrément. AGGREARE. — Gratum batiere; agréer, avoir pour agréable. AGGRESSATUS. — Incc p ptus, inchotrtus;: comrnencé, incomplet, ébauché. AGGREGATIO.— Pllultitudo; la rnultitude. (St. Cad.) AGGREGIARE. — Aggravare, vexare, molestare, vulnerare ; tourmen.ter, persécu- ter, blesser ; ol. agragier. (A. 1372.) AGGRESSURA. -- Aggressio ; al laque.. AGGRIPL+'NNdS. — Irlem q. ABAPENNIS. AGIA. — Pro HAGIA vel HAIA; haie. AGIA ANASTASIS. — Voces Grcecae qua3 sanctam resurrectionem significara, ; la ré- surrection, du Sauveur. AGIA'1'US. — Qui suco luteltr, est ; majeur, qui a sa majorité; 01. agié, aagié. (A. 1401) AGIRILIti. — Negotia ; affaires. (A. SS.) AGII3ILIS. — Qui Geri potest; faisable. AGIC1S. — Vid. AJACIS. AGILITER. — Facile; avec facilité, leste- ment. AGILLARI.US. — Bubulcus, seu bubulco- rum pra:feetus ;: bouvier ou chef des boicviers. AGILLIME. — Promptissime ; aves la plus grande promptitude. (A. SS.) AGILL1MfJS. — Al;ilis. (A. SS.) AGINA. — Uxor, a Graeco yÚVUt , seu a Saxonico agen ; femme mariée, épouse. ( Tab. S. Cyrzc. Nivern.) AGINARE. Negotiart ; faire le conrmerce. AG1NA'TORi3S. — « Auriga qui ludis cír- censibus se exercebant et qui parvo lucro movebantur. » (Laur. in Arn.) AGINNENSES. — lidem qui vulgo Wat- denses, ab Aóinno, Occitanim urbe. AGiOPELAGUS. — Corrupto pro AcEO- rELAGUS ex quo Arcbipela;;us postmodo foN tualum, nutre A;geum ; l':1rclaipel. 1ll!, 1 t1 .it' i , o s + if, • ¡ill 1 ,.. i,aiJ• ' lail^i Y  ^lt om`^ 115  ACy LE1lC0`l  AGO 116  AGIOSYr1IANllRU^ I. — G-raecis recentiori-  AGNELLAIt1A —Locus ubi adni e,lucautur;  bus aliisque Cirristian is sub Turcico impe-  bergerie. (Ibid.) riodegenubus, sic (Herrarinstruruenlnm li- AGNELLAItII.—QuibusagncrumnntriFn- gneuut, quod campanee loco in convocandis doruur cura lncumblt ; bergers, p4tres. (St. ceetibus adhihere coguntur, cum campana- ord. Cart.) rum usus a Turcis prohibitus sil..  AGNELLINUS. —Agnetlini panni ; peaux AGIHLLARIUM. — Pro AGILLARIU1r crc- ct'agnea7cx.  ditur; pra?dium in quo armenta boom alio-  ÁGNERF.. —Taedio a(Iici. (1'et. Gl.) rumve anirnaliurn nntriunlur,  AGNE'I'UM.—Pro AGAITUII. AGISCUS. --- «Caliees argenleos.. signum  AGNILE, — ldetn q. O41LE. Stabulurn ;  eum Agiscos dimos. (Yepez., Ch. ord.S. I3.),»  tierger2e, étable. ubi rrgisrus videtur poni pro ansa.  AGNIl1áA. — Vas me.nsarinm. « Agnima AGIS'1'AIIEN'I'UJI. — Apud Anglos, jus  deaurata axiotoma. » (An. 1101.) pascendí  anin,alia in silvis, et tributurn  AGNITIO. —Idem q. AGNATIO. propter lioc jus ; droit de ptlture el rede-  AGNO,111N1A. —Infamiaqule porta alicu- vancce pour en ;outr.  jus imeonit n r. (Yel. Gl,) AGISTARL. — Apud Anglos pecora in  AGNULUS. Monelae species ; agnelet. pascua  jaceant in^mitlere quo ibi pascant et aceant  AGNUS. — Pro castas ex Gr. 1 7 voc, oc- cenia anni terrl t restale in desiganalis locis ;  currit non semel in Ac;t. n r irlyrii SS. Didy- nrener le bélcril au pQturage dans les cantons  miet Tlieodori^e.--•Agnorurnconsu , etudo, ;^rae- désignés. Agistare boscum, certurn pc.coris  statio ex aguis. Agnus paschalis, qui juxta numerum, compaseendi jus habenlibus, Rail-mara auctoritatern in Pascua benedici- assignarr: in brisco ; dctermin,er la quantité  tul', non ad alture, sed ad communem inun- de bélail d conduire da.ns un bois. — Pensio- sam. —Agnus Dei, cantilena quaedam in  nern imponere ; frapper une contribution.  honorem Agni coelestis. Sic etiam vocalur AGISTATOR. — Apud Anglos, qui pa- cerca Agni coelestis imago quae a pontiti.ci- scuis silvaticis ¡rraeesl, et ne ultra nietas  bus ipsis consecralur Sal.tbalo sancto.-- irraescri,das animaba evagentur, aul ultra Agnus aureus, monetm species rebum Eran-  ', 1: ,sti tit in paseara, iuvigilal ; bas officier  citti et Hispaniae. clrargéde la suveillance despolurages.  AGOGABE.--Nulrire, nisi le;;endum sit AGI'I'ABlU.il.—Cunabulu m, quod ad infan- aggregare in charla pro monast, S. Stephani tes ad soulnum provncando3 agitatur; berceau. de Fontanedo. a . Et si aliquo tempore vacabas AGITATIO. —Cmr.emoniae, nempe in sa- aut ovilla, sav porcarias ibidem agogare fa-  c.ríficiis quibusdam Veteris Testamenti ge-  cerc•1... »  nus , fuit, quoruni oblatio fiebat agitatione  AGOLA.—Synagoga.—F. pro AGORA ; Gr. versus Orienten], Occidentem, Meridiem el IXys; a Locos in g-uem populus conbregatur. Sei^rtenlriorlem.  (13a1., Alise.) AGITA'1'ORES.—Auriga• qui agitandi mil-  AGOLIZARE. — Applaudore; applaudir. nus exereereut; cnchers, conducteursdechars.  AGOLUS. — 'Denlos liastoris; houlette. AGIUS. — A Gra?c. vyco 6 , sanctus.  AGON.—Desideriun.r clon quis molesta- AGLANDERATA (Quereos). — Glandi- tur. (A. 812.) — Agon moras, corporis et bus onesta (quercus); chéne cltargé de glands.  anirui extrema colluctatio ; derníére ltslte de AGLA'I'A. — Terrae portio nrabilis et se-  l'Clrne a da corps, agonie. (Lud.) pibus clausa ; idem q. OGLATA.  AGONES. — Victimae. (Isid.)  . AGLODIARE. — Cumulare, acervare ;  AGONISMUS. —Ultime rnorienlis angu- amonceler, nrettreen tus. (A. 1352.)  stim; nisi nrav'is esse loeum certaminis; AGl',O.iIA.. — Viclii na, hostia. (i'et. Gl.)  utrumque enim sensum patitur exeiuplum AGLUTINARE. — Absorbere, deglulíre ; seg. : « Vix verbum formare vales, et sola engloulir.  in agr_tnismo decerlaro contendis ?.» (A. SS.) AGh1ANILi;. — Idern q. AQUAnt:ANrLE.  AGONISTA. — Miles , certator, bellatrix, AGAIENT.ARE. — Augere; augmenter.  catnpi ū ; soldat ,celle qui combe , cleainpion. AGMINARI. -- Agtniriatinr decertare,  AGONISTICI. — Donatistarum sectae in pugnare ; combat!re par troupes, par masses.  Africa ramos, qui • pervagati ad castellü olrpi- AGMYNDALA. — Pro A!1]YGDALA.  daquellempore nundinarum, tingendoseju-sti- AGNACIA.— Minuta decitna qua ex lanis  Lile munislrl esse, varia scelera comtuiltzbant. rrgnorutn vervocunrvr-r persolvitur; dime de la  AGONIS'1'ICUS. — Agonistica corona (Cy- taine des agneaux et droil de la . percevoir. (A.  priori.), agonisticunimunus(Lud.), corona v irr- 1228.)  .  centibus dest inata ; couronne, récompense cles- AGNAC10.— Idem q. AGNACIA.  tinée aux vainqueurs. AGNAFUS. —Fullonem non expertus, ex  AGONITHE'I'A—Alhleta. (Act. S. Hamo.) Grrer. áy„ar c. AGONIZARE.—Laborare,operamcollocare, AGNA'1't0.—Nazi ; les elrfants. (Lex Wisig•) ponere adaliquidperagendum.;(Bar.)—Decer- Agnationis charra, qua dotniuus servi qui se  tare (Od. Clun.l--Exlretnumspirilu ui ducere, ingenuaejunxil,illis indulgel utqui ex eis uas-  cura vita scilicét cual morte luctatu.r; agoniser. cen'ur liben 1 ermaueant; concession du seí-  (Lep.)—Invadere, adoriri, impetere; attrtquer. gueur au pére pour que les enfanis légilimesnés  AGONIZATIO. -- Decertatio, luctus; com- t1'un serf el d'une /ernine libre naisserct libres.  bat, falte. AG\t:l.LA1tE,- Agtlusii f r rocrea rd ;r nellre AGONIZETA.—Agonisla. (A. SS.)_ b:rY, agneler.  AGONONETA. — Ead-. nol.ione. AGU  118 LATINI'I ATIS. i 11  keR  MEDITE ET INFIMA: AGONOI'HE'I'A. — Pro AGONISTA. AGOTALLUM.—Instrurnentum quo hauri- tar agua et ex nave projicitur; vaisseau d puiser de l'eau. (A. 1243.) AGOTARE. — Aquam emitiere , stagnurn exsiccare, exhaurire; faire coulerl'eau, dessé- cher, fc+ireégoutter; ol. agousler.. AGOTI. -- Idern. q. CAGOTI. AGO'I'U11. --- Canalis, emissarium, sta- gnunl; égout, canal, étang; ol. ayoust, agal. AGBA. — Pro AcRA. AGBAAN'1'AR E . -- Approbare, gradum babero; ogréer, donner son approbation á. AGRAIII:RIUM. — Ut AGRARIUM. Tributum quod ex al:ris Iienditur; redevance sur , les terres. AGRAIRALIS, — Cultus , qui opponitur cremo; gayi est cultivé. AGRAMIRE. — Pro ADRA191RE. AGRAMMATUS. — Illilteralus; gui nesait pas lire, gui est sans instruction. AGRANA. —A veteri Ga11. agrenet, Jus ca- 'piendi certam uvarum irnmaturarnm portio- netn in vit;eis subditorum ad conliciendutn ompl.aciutn; droit seigneurial en vertu du- que' le seigneur cueill,ail une certaine quan- ltté de verjus dans les vignes de ses vassaux. AGRAIVARE— In granum maturescere; grainer. AGRANCARE.— De digilisdicilur dum ex frigorq aut nervorutn convulsione contra huutu r. AGRANUS. -- Pro agro accipitur. (Ugut.) AGRAPHIUS.—Qui nomen expunDit suum ex tabulis vel instrumeulis publicis ne sol- vat debitum. AGRAPPA. — Fíbula, ham s ; ografe. AGRARABILIS.—Arabilis, culturae aptus. Labourabl p , propre d étre cultivé. AGRARE. — Ambulare , ire ; marcher, se promener. (Vial.) AGRARIIE. —Vigilia, excubirn ; postes d'observalion, corps de garde, gardes. AGRAliIS. — Rusticus ; paysan, habilant de la campa gne , cir.ltivatéur. AGRARIUM,—Trihututnseu veeligal, quod ex agris penditur; droit d'agrier, droit,de ter- rage, redevance fonciére, cltampart ; ol. agrier. AGRARIUS.— Rusticus, qui colil agrutn ; UI AGRARIS. AGItASCUM. — Omphaciutrt; verjus. ACiRATICU\4,—Pro AGRARIUM. AGItAVALLUS, — Fossa in arena ad ca- piendas anales disposila; a vallus, fossa, et graveria, arena. AGRAVARE. — Damnum inferre ; grever, fouler, causer du dommage, faire da tort (a. 1252); el. agreve r.—•Obstinari,pertinaci ani- mo dicere; s'opinidtrer, soutenir avec opinid- treté. (St. Cad.) AGRAYRALIS. — Idem q. AGRAIRALIS. Agrayrales proventus, fructus et reditus ex agris t,ercitnendi. (A. 1351.) AGREA MEN'1'U;41.--Consensus; agrénaent. A GREARIUJI. —IdHrli g. AGRARIUM. AG ItED1U1i, — Pro AGRARIUM. AGLtI IUAI. — Ut AGRAIIERIUM. AG1tt3 NARIUiVI. — b' .ad. notione. AG1t1 ^.NTIUNI. — Id eut videlur ac AGIU- 'miura aut A^IIESAGiUM. (A. 1 L 9 ti.) AGRER. — UT AGRARIUM. . AGREItIA. — Ut AGRARIUM. AGRf;RIUNI, — Ut AGRARIUM.-- AGRh ' .RIUS. — Ul AGRARIUM.- AGR ESCUM, — Omphaclum ; vinatgre. AGRESSAGIUM. — Pro AGRESTAGIUM. AGRESSUS. — Accessus, adi tus. (A. 1260.) AGRESTA. — Ut AGRASr.IM. AGRES"il'AGIUAZ.— Eodein scnsu q. AGRI- NA. (A. 1242.) -AGRESTES. — Rastellum; rdteccu, AGREVISAR>E. — Aggravare, molestare; (atiguer, tourrnenter, incornmoder. (A. 1115.) AGRIARE. -- Jus quod ratione o(Ticit griarii competa exercere. Vid. GRtARIUS. AGRICOLANUS. — Agricultor; travail- leur de terre. AGRICOLARE. — Colere aarum ; travail- ter la terre. AGRICOLATIO. — Jus messem in agro natam partienili ; droit de prendre la moi- l ié de la récolte. (Charlul. mon. Aq )— Terna arabilis ; terre labourable. (A. 1166.) A GRICOLATOR. — lit AGRICOLANUS. AGRICOLERE. — Ut AGRtcoLARE. AGRICUI.A'I'1O. -- Agricultura , aralio ; culture de la terre. AGRICULTURA. — Praedium rusticumiu quo aralur, plautatur, seritur ; métairie, fer- me. (A. 1279:) AGRICUL'I'UR:IRIUS. — Ad agriculturam perlinens ; agricole. (A. 1384.) AGRiD1UJ1. — « B. Virgo ita eum prose- quitur: Salas me, inquam, hactenus mínimo fuisse iuterpellatam, pro . hujusmodi re, ut isla est pro qua nostra so/licitas suffrania, currl ex diversis morbis valida contulertm agridia. » (Lib. niirac. S. Tid.) Quo loco vox agridia, nisi n-tendum substt, auxilia, aut cegrorum sanationes signitieat. AGRIFARE. — Ungues protendere ; élen- dre les , qriffes, égratigner; ol. agrifer. AGR1O'1'A. — Cerasi species; grtolte. AGRIPENNA. — Ut ARAPENNIS. AGRIPENNARIUS. — Ead. notione. AGRIPENNIS.—Agraria mensura; arpent. AGRIPENNIUS. — Agripennius ayer, qui non in Loto quadratur, sed in tongo est ; terre de forme rectanqulaire. (Pap.) AGRIPENNUS. — Ead. sit;ntf. Agripenno- rum consuetudo , prmstatio domino feudali pro quolibet arpeulo terra3 ex consuetudine solvenda ; redevance payée [ta seigneur poto- chaque arpent de terre. (A. 1192.) AGRIPENTUM. — Idem q. ARAPENNIS. AGRIPERIUS. — Uncinus, tibula; agrafe. AGRIPINNUS. — Ut ARAPENNIS. AGRISIO. — Cultura; action de mettre la terre en valeur, culture. AGRITOR. — Ut AGRICOLANUS. AGRUMEN. — Olerum genus, acriruoniam aliquarn habeus, ul. porri, atila, etc. (.4. SS.) AGUAITUM. — Idem g. AGA1TpDI. AGUALL. — Canalis; ut AQUALE. AGUASSERtUM. — Turricula editior in urbium castroruulque nturis , pude excu- hice seu aguaiturn fieri potosi; turu • el l e él e- rée d'ou un fait le graet; ni. ayude (A. 1353.) 119  AL1 AGUAYTUM. — 'den, r l . AGAITUM. AGU:CHIAROLU S. — Acuum tueca ; étui ^ aiguilles. AGUEGA. — vas aguarían]; vase á ntrt- tre de Ceart• AGL^^ERPIR E . — Possessionem rei alicu- jus dimitiere, ut GUERPIRE. (A. 1217.) AGUIJON. — Caml,anula arulioris soni; cl . chelle d son aigu. ( Cone,. Flisp.) AGUILETA. —Li;;ula; aiguillette. AGUIi.If E'I'A. — Ead. notione. AGUILLA. — P . yramis, obeliscus; p2/ra- 9nide, aigitihe, fléelte. — Piscis genas; serle de potsson de mer, aiguille. AGUlLLADA. — Aculeus; bdton pointu pour ?tiquet- les bxn fs, aiguillon. AGUI LLrR1UU. — j r asis genus in acn men desineus, qund pyrarnidis fornu+m exhibel. AGUINIA. — Pro INGENIA; engt:ns, u+arhi- nes de guerre. AGUITARE. — Insidias struere ; guetter, épier; el. agueler. (A. 105,1.) AGULF L A. — Apex turris ecclesitU; fleche, aiguille-- Lignum longurn et ab una parte acribo)); piéee de bois longue el pointue par un bota (A. 14.35.) AGULHETA. — Idem q. AGUILETA. AGULHI?TARIUS. — Liaan+inum arlifex, ant ille qui ligau,iva slylo instruit ; aiguil- letier. AGULHO. — Aculeus; aiguillon. AGULIA. — Obeliscus , ut AGUILLA. --- Vas ve] instrumentum praeparando sali utile. (Test. ap. Mart.) AGULLA. — Schiclia, assula ; copeau, ro- gnure de bois, (A. 123G.) AGULLIUM. — Acuum theca; étui á cigt<i Iles. AGU31rNA. — Rudeus quo navis ad an- cboranl ruli;;atur. AGUIÜRL.  Litigare, litem movere, a Gr. vyopu, forum; plaider. AGUS. — Ideal q. AGiUS. AGUSADURA. — In Provinciae comítatu, pensitatio qua3 praostabatur iis qui ad exa- cuenda instrumenta rustica a cOmite Tolo- sano prwfecti erant. (A. 1231.) AGUSARE. — Acucie ; aigutser. AGUSTALE. — Vid. AUGUsTAr.is. AGUS'i'A'J'1CUM. — Ut AUGUSTATICURI. AGUS'i'US. — Ut AUGUSTUS, At,U I'ARITUS. — Idem q. ARGUTARIUS. AGYALE. — Genus navigii, f. piscatoria navis. AGYNNII. — Halretici, qui circa ann. 694 a carne el, conjugio abstinebant, a yvvn rtlulier, et a privativo. AHANAGJUII. — Quidquid ex agris cul- lis colliriitur; récolte ; ol. ahan. A HANARr. — Agrurn colore, laborare ; cultiver la terre; 01. ahaner. AHORUS. — Qui hm-natura morte ralri- tur; Inort avant le temps. (Tert.) AHTA. — Idem q. ACOTA. AIA. — Sepes; hale. AIACI;NTiE. --- Pro ADJACENTI:E. AIACJS. — Vicaria, districtus vicaríi; vi- guerie, déparlement d'un viguier ott vicaire. ^- Praediuru, doarus cuna borlo, terris, vi- neis, ele.; ideal fero quod mansus; avec ses appartenances. AICHA"1'A. -- ldern q. AISSATA. AICIS. —Idem q. Aracrs. AIC1;;91. — End. notione. A IDA. — Subsidiaria tributa ; cides, sub- sides. AiD:1itE. -- Adjuvare; aider. Al DUS. —,Adjutor; airte. AIGNELINUS. — Lana sea des jeunes arneaux qu'on tient ai l ¡nelins, aingne. (A. 1288.) AIGRO. — Ardeola; héron. AIGUCIA. — Legendum est cugucias. (Ch. a. 1229.) AIGUERIUM. — Idem q. AQI ARIUM. AIGUILLIA. — Lignum Iongunl et ab una parle acidara. ut AGULIIA. AILLIARIUS. — Qui vendit allia et lega- mina ; ntarehand de légulnes. (A. 1209.) AINESCIA. — Pars haereditatis gime ad primogenituru privilegio a'tatis perlinet;droit d'a° rnesse; el. ainsneesse, aisneage, etc. AiOLA. — Avia ; azeule. ALONES. — F. prima litlerarum rudi- mento. (A. SS. Ben.) AMA. — I:fem q. ARFA. AIRALUS. — Area seu locus aelifici0 ap- tus ; emplacement, lieu propre á recevoir un édi ftce. AIRAO. — Pro ARAO. AIRARIUiI. — Pro IERARrUnI. AIRA'1'iA. — Quivis fructus ex aratione provenientes. (St. IVlontis lieg ) AIRO. —Ardea, ardeola; héron. AISAMENTUM. — Ea (minio quaa cuique, pro suo statu, usui sunt neces , aria aut con- grua , supellex ; instri w nents, ontils, gértéra- lernent tout ce dont on a besoin pour exer- cer son état; ol. aisements, aisance, etc. — Facultas, quam quis babel utendi in alie- no pi-millo, rebus non sois, vel ex jure mn- nicipali, vel proprietariorum concessione ; droit de jouissance sur le bien d'autrui, soit en vertu des réglernenls communaux, soit du consentemen.t dtt propriétaire. — Usas et possessio ii,sa ; l'usage et la possession elle- Inérne de ce droit. (A. 1146.) AISANTIA. — Ut AISAMCNTUar. — Perti- nentiae, ubi libere percipi possunt aisamen- la; lieux sournis au droit de jouissance. (A. 1261.) — Commoditas, ulilitas; utilité, con- venance. (A.1215.) AISATUS. — ls penes quern est potestas aul voluntas aliquid faciendi ; celui qui veut ou pcut pire quelque. chose. (A. 1209.) — Ae- comrnodatus, congruos ; celui qui est á- l'aise, d qui rien ne manque; al. aaisié. (A. 1377 ) A ISCA OIENTU;41. — ldem q. AISAIUENTUM. AISENTIA• — Idem q. AISANTIA. A1SLH. — Pertinentiae; ubi libere per- cii.li possllnt aisamenta. Ut AISANTIA. AISIENTtA — Idem q. AISANTIA. AISIMENTUM. — Idern q. AISADIENTC•M. AISINA. — Ul AISANTIA. A ISI'1'US. — Facilis, commodus ; aisé AISSADA. —Ligo; houe. AISSELLA. — Scandula, sabida tegendis tectis apta; falte; ol. aisselle, aissis, LEXICON MS 120 maison vellus; /trine de tondre; ol. 12 1 ALA  DIEUIIE ET  LATINITATIS.,  ,ALA  122 AISSI\IEN 1'U1T. — Idem q. AISArUENTUM. A1SSINUS. — Mensurae frun'•entarue spe- cies, simul et modus agri ; mesure agraire et mesure pour les grains; ol. aissin. AlZI S. — Idenl q. AIACTS. AIZlNlE. — Supellex , ut AISAMENTUM• (St. Mas.) AJACENTIIE. — Pro ADJACENTI/E. AJACIS. — Idem q. AsACIS. AJOI:NAMLNTUIEI. — Vocatio in jus, va- dimouii denuutiatio; assignalion, aJout•ne- rnen.t.' Vid. ADJORNARE. AJOLDIJ:VI. — Ut ADJOTU1i. AJUDA. — Idem q. ADJUDA. AJUS. — I(bnn q. AGIUS. AJUSTA>11ENTUI I. — Modulus, exemplar; modele. (A. 1283.) AJUSTARE. -- A7etiri, probare ad modu- lum; mesurer, comparer. (A. 1283.) AJUTARE. — Ideni q. AJUSTARE. AJUTUM: —Additamentum, adjectio. (A. 1221.) AKETON. — Sagum militare; gambeson. AKESONUM. — Id. ALA.— Telarum pannorumque mensura, eadem alque .BRA000IATA. Vid. h. v. — Fo- rum, macellum lectivo ; halle. -- TabeIla in qua juxta Graecorum rilum erat forma or- dinationurn scripta. — Cervisiae species; ale. —Cujusvis ae.liticii latus; aile.-Ala'; sic dicuntur aulaea quae lateribus altaris bine inde appendi solent. — Alce; sic dicti equi- tes quia more alarum pedites tegunt. ALABARCHES. — Vox Graeca quae Ruti- no ( in Hist. Euseb.) sonat salís prcE fectum qui Judar;is prmerat Alexandrinis. ALABARCHIA. -- Vectigal pro trave- clione pecorum ; droit que payait le berger au seigneur dont it traversilit les terres avec son troupeau, ALABARDA. — Hastae genus.; halle- ' .  barde, AL ABASTARIUS. — Idem q. ARCIJBALI- STARIUS. ALABASTRUM. — Signific. ignota ; f. breviculus, schedula, ata locus arUoribus conSllus. A LABASTRUS. — (Adjectiv.) Ex alaba- stro . ; d'albdtre. (A. 1352.) ALABAUS'I'RU61. -- . Pro AL ABASTRUM. Ge- nus ma!'niorls• albdtre. (A. 1218.) ALABAUSTUM. — Ead. notione. ALABODIRE. -- Declit etiam campuni ac vineam; pro quo quidem campo, si ali- qua orirelur c alumnia, eam alabodire [ f. allodii jure] ecclesiam babere decrevit.» (A. 1181.) A LABEARE. — Prelo uvas premere; pos- ser les raisins au pressoir. AL ABRUM. — Instrumentum circa quod ^ i '  voivuntur lila et cujus ope in orbe glome- rantur; dévidoir. — '1'orcular; pressoir. ALAC RIMON1A. — Laeiitia ALA CRISUM. — Pro ALOCrIR Y joie. (lsi.t.) ALAC RITUDO. — Laetitia ; joie. (A. SS.) , l 9  ALApU^1 — Pro ALeuuu M , isf est alodis. ALAIA.  Metalloruni perniistio ; al- tiuge. ALALAGMA . — Clamor  cri de joie. ALALAGNIA. — Idem q. ALAI.AGMA. ALALRARE.— Idern q. ALABRARE. ALAIIIARES. —Serici flosculi in vestibus. ( Conc. Hisp.) A LADIBICUS. — Angulus, locus secretus. (A. 1!41!4.) ALAl1IBINUM. — Pro ALI:MBrcuM, ( A. 1!482. ) Al ANETUM. — Pro ALrrETUnI. ALAPA. — Alupo.m dore et aurem lar- quere, in testianonium (Lex 1i'ip.) , quod ngi SnlittUn ut testes poSlrnodurn, cum In rel gestee testimonium advocarenlur, in memo- rianl revocarent se co in loco alapis caesos aut auribus vellicatos ; quand on produisait des témoins, on leur tirait l'oreille, on leur donnait un petit sou f/let, pour qu'ils garclas- sent le souvenir du lémoignage qu'ils avaient rendu.— Alapa nailitaris , icllis qui tyronis ad rnilitarem dignitatern promovendi corlo aut bumeris, ense vei gladio, quo miles he- bat, infli;;ebatur; l'accolée, coup d'épée sur les ¿paules dont on frappait le nouveau che- vatier. — Alapoe evangelror;am aurece!, orna- menta ad instar oalmae fabrica.la. (Agnel.) ALAPHA.— Pro ALAPA. ALA PHISARE. — iteratis alapis percu- tere ; souffleter plusieurs fois. (A. SS.) ALAPIS.— NiItae in libris emendatis ; forte sic dictaequod ar.linstar manus essentexaratae; signes de correction en usage cltez les co- pistes. ALAPIZARL'.—Alapas dare; sou¡fleter. ALARE. -¡- Alis aerern agitare; agiterl'air avec des oiles. — Pro HALARE , insufflare, aspirare. — Fx}landere; étendre. (A. 1352.) ALARGARE. -- Ampliare, dilatare; élccr- gir, agraaadir. (A. 1312.) = Remitiere , re- laxare ; renvoaler, Tneltr'e en liberté, élargir. (A. 1360.)— Purgare ; nettoyer. (St. Mas.) ALARICA. Pro PIIALARICA. A LARINII;. —= Pro ALYRUMN?E. ALARlO. — Aquila parvula rostro et un- guibus minuta ; aiglette sans bec ni serres, alérion. ALAS, ATIS. — Qui babel alas; qui a des ailes, ailé. ALASA. — Damas alosa [f. alala ), domus scilicet latera ; nisi idem sil quod aisenticE, pertinencia nirnirurii ubi libere percipi pos- sunt aisamenta. ALASTOR. — Animus niale conscius, Su- perbus. Usurpatur f'ere semper pro malo daemone. (Lex Phil.) ALATA: — (Substantiv.) Via lustrandi vi- giliis c,omparata ; claemin de ronde d'une place forte. (A. 1357.) ALATORIA. — Idern q. ALATA. — Ambu- lacrum, porlicus; portique; ol. allée. (A. 1391.) ALAUDARiI . — Idem q. ALODARIi. ALAUDIES. — Pro ALODES. ALAUDIUII. — Idem q. ALoDIs. ALAUDIIJS.— Idern q. ALODr.+Brus. ALA UDUII. — ldero g. A LODI3. ALAUSAGIU:YI. -- Quídgnid ex venalioni- bus subditWruw domiui compclebat; ce qui ^tt,t,rV 123  ALB  LE\I(;0;`!  ALB 3`id revenait au seigneur de la chasse faite par les  ALBARELLUS. — Calathtts; ptrniPr cor yassaux. ALAUSA R. — Shecies retis quo fortassis prmsrrtim ulebantur ad capiendum alausas; f ilet de péclre. ALBA.-- Gamma, margarita ; perle, pier- re précieuse blanche. — Vestis, seu tunicae sperlas a candnre sic nuncupatae; chernise7 Quin eliam alba pro veste muliebri aliquo- ties usurpari videtur. — Vestís sacerrlotalis; aube. Albas genere et esse in albis dicifur de cteriris duro albis inducti precedunt, vel Oflicia ecclesiastica peragunt. Alba frisada , alha fimbriis ornala. Alba oculala, alba in qua delineat,n seu acupictmsunt;tigura; instar ocu!orum. Alba narata, alba phr` ;in opere intexta; brodée; r a l paree. Albapaschali,s,alba fina in festis paschalibus utitnr, —Alba in- fantes, seu prrera in albis, pueri symplloniaei quorum veslis propria a l ba est ; enfanls de cho>ur, — Ves lis carutida quam induebant ret•ans baplizati in purilalis et innocentía3 guaro profitebantnr symboluro. lude ín al- bis positi el albali dic.ebantur recens bapti- zati dnuec albas deposuissent. — Aurora; aube du jour. — Porrulus alba, seu tremula ; saule, aubier, bois blanc. — Pars sella eque• slris. — Hebdomada qua? Pascha vel Pente- costero subsequilor. At.BAIaA. — Oflicina albaria, (A. 1153.) ALI3ADERUiI. — Exsequiae parvnlorum; forte quod fiunt curo paranientts albis; ol. aubaclal. A.LBALESTRIUS. — ídem q. ALABASTA- nitis, ALBA LISTA.—Ilem g.ALABASTERruS. ALI3ANAGIUM. — Jus regis vel tlomini alicajus loci in peregrinorurn decarlenlium l,onis; droil d'aubaine en verla daq(tel (es biens cl'un étrang g er non naturalisé appar'tien- nenl arc seigneur sur les ternes cluguel il est mort; ol. arcbainaye, aubanie 9 etc ALBANARE. — In albanorum ordinem cogere vel albanorum loco habere ; ita uI üsdem rnntz'slalior;ibus et ebsequiis obnoxii sint quibus cwteri albani ; réduire d la con- dition des aubains; oi. aubainer. ALBANELLAS. — Avis auguralis sper,ies. AL13ANEN'~ES. —Idem q. ALBIENSES. ALBANICUS. — Itlein q. AtatANOs , ad- vena. ALBANiU:±. — 1,lem q. ALBANUS, adverta: ALBANUNI. — Ebenus; ébére. A LBANUS. — Advena, aliertigena, qui ex cir,lr,ir.i sui rrardio vel dominio in alius do- mit i irrtx , diurn vel clominiurn venir, sedern ibi ti gens ; étranger, celtai (mi abandonne la terne oir il esl né pour passer tlans les do- mables d'un arare seigneur ; nl. aubain, albin, auban, ele. A lbta:.us aliquultes pro albiensis capitur. ALBARA. — Arboris genus; alune. ALBARANUS. - - Idem q. ALBANDS, ad- 'Vena. ALBARDA. — Clitella, stragulum ; au- barde. ALBARDACHA — Idem q. ALABAnUA. ALBARE. — i'allum, fossa; fossé. Pro DEALBARE, beille. (A. SS.) — Schedula breviculus•  e_ tit écrit, billet. (:\. 140'x.)  ' ALBARETA. — L p cos pppulis albis con- situs; in genere arhereslnm, locos arbnrilrus consitus; lieu planté d'aubiers, lieu planté d'arbres. ALBARiA Hh.BDO:11:1DA. — Heb n lomada quse pasaba val Penlacostem snbsequitur, ALBARIUNI. — Idern q. Ar.BARETA. ALBARRANEUS.—idem q. ALBANES; ALBARUM. — ldem q. ALBARE. ALI3ABUS. —Populus alba seu tremola; aubier, saule. ALBATA. — Alba vel chrisrnale haptiza- forurn vel conGrmatorum, seu ob!atie grraa pro benedictione albarurn sive chrismalium fiebat. ( Brrl, Alex. 111, a. 1279.) ALBATOR. — A lbalor coreorum seu ro- riornn,; qui coria dealbant, iidem f. q. pelli- parii. (Fiel.) AL BATES. — Recensbaptizatns ; nouveau baptisé (H. Hmnl.) — Cleriaus ; clerc, ecclé- siastiryue; nl. aubé. (A. 1213.) ALBAVP,RIE GENiM1E,—T'id GEI1rytA, ALBEDO. — Quod album est ; blancheur. ALBEi.LUS, — Albas aut lrernu!a. ALBEN. — Vexillr.lm regale, ab artic. ara- bico al, el benda, fascia, limbus ; bcrnniérE royale. ALBENAGiUM. — !den) q. ALBANAG1G111. ALBENDA.— Idem q. Ai.BEN. ALBENES.— [lima albamoruml; biens des aubains. (A. 1306.) ALBEPINUS, — Alba spina; aubépin, au- bépin e. ALBERETA. — Idern q. ALBARETA. ALBERO. — Sagum, !orlen hzunis con- ferta ; hauberg.— Hospitrum, ut ALBERGA, ALBERGA. — Jus gisti ac procuralionis, seu divertendi in domum vassalii el in ea hospitardi ; vel prmstatio quae pro ejus- medi procnratinnibu.s domino exsolvitur; droit de gPtc et de procuration dü par le t.•assal á son seigneur. Redevance armuelle pour r'eprésenter l'obligalion de ce a. • assal d recevoir ou a- nourrir le seigneur. domus ;maison, famille. (A.1210.)—Ho- spitium ; gite, logernent, auberge ; ol. alberc, alberge, ele. ALBERGADA. —Diversorium, jus hoslri- praestatio nomine alLergae solula, ut AL- BERGA. ALBERGAGiUNi. —Jus lionis, ill. ALBERGA. ALBERGANIENTUNi. — qure pro alberga seu jure UL ALBERGA. ALBERGARE. — Hospitari, hospitio ex- ci here ; lorler, habiten, recevoir en sa rnaiso,rr, héberger; el élre layé, hébergé, recevoir pitalité. — Dare ad albergam, seu ad cen- sura et praestalionem,cujusrnodi est illa quw pro giste exsolvitur. (A. 1397.1 ALBERGAiiIA.—Apud quoséiamscriptores sumilur pro xenodochio. S i e, vocabantur apud milites Hospital. S.Joann. Hierosolym. domus in quibus fratres ordinis per natio- nes anaIcomedebant el congregabagtur.- gisti et procura- Prmstatio annua hospitii solvilur, IS^  ALB  AIED1fE ET INF1111E I.ATINII':1T1S.  ALD  12G A1,1?i itGATA. ídem q. ALBERGADA.  — ldem q. Ai.BUGIYARrUII. ALBERGATOR. —Qui hasprlio fscipit;  ALB.ULUAI. — idem q. ALBUGIIQARIUM. cclui qui donne l'hospitalilé, hdle.(A. 1!r75.)  ALBUM. — Álbumprrxtoris, tabula de- — Qui  s hoshilii e.xinit; ce.lrcige^i reclame,  albata seu albis litteris notata in qua praeto- íos m se fait fournir le Ole.  1233.)  res edicta sua, quo onibus innotescerent, s ALBERGCLLUII. — Lorica harnis con- actionesque et interdicta i,rnponebant ; la- rta ; hnubergeon.  ble sur laquelle les préteurs écriraient leurs se — Álbum  natu éd2ls ALBERGHr1GlUili. — Ide:^t q. ALBERGA-   .  Álbumsigrn, set-tecla incojos ima parte chirographtim solum scrililurn ut G}i U i1I . LBERGIA. — Idem q. AALBERGA. in superior; parte possit e^arari quidquid A ALBERGIO. — Idem q. A LBERGELLUdI.  voluerlt is cni hazc srheda (Todita est; blanc- Ai,BERGIUII.—l^ letn q. ALBERGA.  seing. — Álbum. Nade proileso rl,istolu^ AL1'il RGIUS. — Eructus ex alberña i^r ro -  contexto ; lacreou le corps de la letlre. veniens; produils da droit d'albergue.  ALBUNA.  Aurora; poirll du joLrr. AL[3ERGUAI;IA.— ldem q. ALBERGARLA.  — Sultalbus; un pcu blanc. ALBIiRGUATA. — Ideal q. ALBERGADA.  ALBUS. — Dloneta ar;eutea ; blanc,. — ALBERGUERIUS.—Fah er alberáellururn; Catalobus ; catalogue, r8le des contri-bita- fabri can d'iraecbergeons,  bles. — Panis albus; pain blanc. — Albas f ,tLB1iRGUM. — Ideui q. ALBERGA.  ordo , c onnre;atio nronacliorum alborum ; ALBERCUS — Jus hospitii, hospitium,  les nroines blancs. domus, vel ejus incola ; ut ALBERGA. —  ALCACARIA. — Aragnnensibus, y villa Qui alberbae obnoxius esI ; Zossal lenu á  unius vol pauraru rn dorriorum ; ferie, nr,é- páyer d son seigneur le droit de gite. Vid.  lairie; 2" (tornos for ► is, domas regalis; cha- ALBERGA. (A. 1103.)  teau fort, chdteau roya', alcagar. ALBHRtA. — luem q. ALBARETA•  ALCARRIA. — Idem q. ALCACARIA. AL1`ERIUS, — Ideui q. ALBABUS.  ALCAIIA,  Hispanis esl Synagoga Ju- ALBh;RJO — litem q. ALBEREGELLUAI.  dreorura. concilium, coi'io, etc. ALBERJONATUS.'— lllaculis contextos;  ALCARE. — Apad Hispanos, provocare, hauberg p onné. (A. 1313 )  al.inellare, in jus vocare ; appeler la partie ALBIsSCITAS COELI. -- Aurora; point du adverse devant le juge. jour, curare. (S. Aug.)  ALCAZAREL. — Ideal esse videtur quod ALBEYUS. — Albos, moneta argentea alcacar, vox Hispano -Arahica qua e domara minutior; blanc.  forleni, reñiam, seu castcllioneut sibnilical. ALBIANUS. — Qui albo et nitido corpore Vid. ALCACARIA. est. (Gl. Vet.)  ALCAZARIUM. — Domos, ara, palatium, • ALBiCATUS_ — Albicatus oculus, oculus ul ALCACARIA. albugine obsilus; co  n l qui a tate tale.  ALCHA. — Pars tiedis in qua sunt cup^, A1.BIDARi:. — Idem q. ALBARE.  penarium. (A 1253.) ALBIDATURA. — Idea q. alibi el sae-  ALCfiERIA. — l i tem q. ALCACARIA. UIIIS ADLUDATURA. (A. 1322.)  ALCIAIiE. -- Levare, erigére; élever, ALBIh'liRLiLUS. — Ex ferro cui stannum hausser. inductuni l'actus; ouvrage fail d'un alliage  ALCORANA. — Turriculae sunt fanorum de fer el d'étain.  apto' 14Tahumetanos o quibus a religionis ALBIFiCARE.. — Tectoriis seu incrusta-  su83 ministris statis horis, ad oratiot;etn ex- {innibus inducere; blancicir les murs. (A.  citanlur; minare!. 1209.)  ALCUS. — Apud Italos rjanni species . ALBINATL T S. — Idem q. ALB.a:vAGIUnI.  (A. 1398.) ALBININUI1. — Liber ecr:lesiastieus in  ALDEA.— Apud Hispanos, vicusp.a;;anus, tluo alborum benedictiones el orationes su-  pagos; village. per (natos continentur. ( 1Yec. B. 111. de  ALDGOLA. — Hispanis, exiguus pabus; Med.)  pelit village. ALBII\UM. — Idem q. ALBArrAGIUnI.  ALDIANA.- Femina ejusdem condilionis ALBtNUS. — Tector, yui parieres tecto-  qua aldius q. j'ide. riis sea i ncrustationibus inducit ; celui qui  ALDIARICIA. — Aldiorum habilaculurn, blanchit les murs, badigeonneur. — Extra- gnod cura ipsis possessionibus vr^uiebar.— neuG, advena, ut ALBASUS.  A1^liorum condijo ; habitation el condition ALMAS.— Pro ALBtD;TAS ; idem q. A L- des serfs appelés Aldii. Vid. ALDIOS. ALDLtRICIUS. —ldern q. ALDIUS. ALMO. — litem q. ALDiUS. ALDIONARICUS. — Ad dldium spectans. (A. 1107.) ALDIONARII. — Recensentur inter olTicia- les regios (Clcart. G • ar. Mag.), ubi viden- tur longe potioris fuisse conditiunis quatu Aldii. ALDITIO. — Pro ALOJO. ALDIUS. — Genes hominurn varii•.e con- ditionis, i nterliberlalem imperfectar n el mi- tioreui servituteui; p"ope iidow a p ui! Lea-, DEDO. ALBORATUS. — Arboribus consitus; planté d'arbres. ALBORII ECCLESI]E. — Forte qui albo seu catalogo ecclesiae inscripti eran!, vel al- ^,r  borii pro albani. (A. 780.) F,.   ALBOIt1UM. — Arcus de alborio. Vid. Ancas. A LL'ItOGAN'l . I — Pl'o ALBERGANTIA SC11 AI.BL•nGA. ALIiUGi1sIARIU111 AiALUM.— Albugo ocu- loro m; ; maladic des yen r, laie. ,;, . ;I I ,` Irll l .: 737  ALE  LEXICON  ALi  126  iE;' gobar^l.as, r l ui apud Francos Lili. Classe  ALEYA. — Amh ulacrutü; allée. — V ia d'in.dividus, qui, chez les Lo»ibards, tenaille  lustrandis vigiliis co mparata vel via terreo 7 nilie( entre tés derniers des hommes libres et aggcre tecla; chemin de ronde ou chemin les premiers des serfs. Vid. LITr,  couvert. AL • DUS. — PM ALODUS,  ALEYNA. — Subola; aléne.  A LEA. — Pu, ALM A (Tab. S. Cyric. Niv.)  ALFALSES. — Medica ; sainfoin. — Via luslrandis vigiliis comparan); chemin ALFARDA. —Apu,l Hispanos,tributara de ronde, galerie. (A. 1357.)  principi Christiano a Mauris et 7udaeis de- ALEANIF,NI'UAL—Lcgitima matcriae num- bilnm. mari,m conflatura , rnetalli probilas ; aloi.  ALFERENA. —Hispanis, vexillum alferi ; (A. 1250.)  banniére. A LEBASTRARIUS. — Idem q. ALABASTA-  A LFERI:ZIA.— Hisnanis, alferi dignitas ; RiCS.  dignité de porle-banniére, d'olferez. ALECIARIUS. — Piscienlnrum qui alecia  ALFERUS. — Hispanis, vexillifer; porte- nuncupanlur venditnr ; vendeur cle harcngs,  banniére , alferez. d'anchols el de sardines.  ALFETAR. — « Procedil quoque ex parte .  -  mime — Halex,quae vox tres pisci  cerebri, et descendit per os colii ir. mime ALECIUM  qui sale condiuntur, species con-  alfelar , qui sutil nodi spiu,x. » (Const. ldecli solrt, nempe harengos (harengs), sal-  Afric. ) dinas (sardincs), et lycostomns (anchois).  ALFE''UM, — Caldarium, calefactnrtum, ALEC'I'IUli. — Idem q. ALECIUM.  bVh.ocaustum, cujus usus eral in probatio- r.e LEC"I'UJI. — Idcm q . ALECIUBI.  nibus aqu calidai; ; bassin, cave, fourneau. A ALECUII. — l,lenl q. ALECIUV.  ALGARAVIA, — Lingua Saraceuica apud ALEFANI. — Loca, ut videlur, montuosa Arabes. et pr^m.rnpla ; l^iev.tx escarpés. (G. Naur.)  ALGARDUiI, — Pro HALGARDU4I. ALEGARE.— Pro ALLEGARE. (A.801.)  ALGARISDIUS. •— Arithmetica ; calcul, ALEGiU1í. — u Caetc ra vero, i. e, mor- arithrnétique. (Bern. de Br.)  tuam manum, licenliam malrinoniorllnr,  ALGARU. — Sic `ocabant 14íauri sitafne- dera el bollicas expeditiones adversus Chri-  et alegia inter nos t ' egnalia dividentur. »  slianos, qua in re Christianorum expedi- (A. 1102.) lderrl forte cum allevio. Vid. AL-  tiones sacras, quas Galli croisades vocabanl, LEVIUM el LEIálUSI.  Imitiabanhlr. A LEGAJA . —Remediunn ; reméde, médica-  ALG ARUM. — Eod. sensu. ment. (A. SS )  ALGEMA. -- Apud Mauros Hispanos , Ai.EtA. — Via lustrandis vigiliis compa-  oraloriurn, locus in quem conveniunt ora- rata. Vid. ALEA. — Idem q ALEARíENTU:II.  t i onis causa. (A. 14 . 82 )  ALGIA. — Modus vineae vel agri.F. idem ALEJEN'.— Idem q. ALEAaIESTUM.  ac PEI;TICA; mesure d'une certaine gturntité ALEMELLA. — Lamina, ferreum instru- de vigne, irtenlum, cum acie ; allatrnelte; ol. alemelle.  ALGICA. — Ead. nolione. ALENA. — iJ'na, telaruu, pantrorumque  ALGORISMUS. — Idem q. ALGARISMUS. mensura ; aune.  ALGORISTA. — Supputandi el calculandi ALENAiiARIUS.— Accipitrumspecies; la- peritus; eálculateur, arrt/tn,éticien. 412er.  ALGORITHDIUS. -- Ideal q. ALGARi- ALENIIARE. — Ad usum suum lignum s\ISS. Caedl,r^:, acr,ipere. (A.3308.)  ALGOTATUS .—Algolata;vestes, segmen- ALENTIA. — Alimentun ► . (A. SS.)  tis varii colorís díslinclae. ALES, ETiS. — Scrvitii genus quo subditi  ALGUS, os. -- Pro ALGOR. F i'yos. ire tenebanhlr quo 2os domini intuebant;  ALHIDADA. — Pro ALIDADA. obligation oit étaient les vassaux d'aller oic  ALIADA. — Ideal q. ALEIU4I. leurs seigneurs les enzoyaient. (A. 1313.)  ALIALARE. —Ad legen, revocare et emen- ALESES. — In concil. Narbonens. ann. dare. Dicitur de mensuris quae arclretyno 1054, pro nlesses; moissons.  suo adter.luantur ; réduire, réforrner les rnesu- ALhT01.—Servitii genus. F. idem q. ALES. res d l'étalon. (Ch. Bao ! . abb. Fisc.)  ALIANCIA. — Foedus, societas ; alliance. ALETUDO. --- Alimentum, nutrimenlum ;  ALIARIUS. — Arboris species, alnus ; aliquotics etiam corporis pinguedo. (Vet•  alizier; o!, aliier. Ul. )  ALIATOR. — Forte pro ALiALATOR, qui ALLETUS. — Ideen g. ALrI,IOtiI.  inensur<rs et pondera ad archetypum ad- ALI:Uí?I. — ProALLtUni.  ^mquat. (A. 1409.) AI.EVIIJII. — Idem q. ALECIOnI.  A[,IATUS. - Confcederatus; alijé. AI.EXICACUS. — Salutaris vel malorum  AI1B[t 13IEN1U^1. -- Compensatlo , remr,  ^ ALLXI-CAVALTRIUS. — Numeratúr in- el P ' "n'ata aesU   - arlitio. Víd. ALI malio et 1 ltrr ofliciarios Eccle s i aeAniciensis, sed in quo  BRARE• (A. 1357.) silulu fuit illius oflicium l !niel. ALiBRARE. —Compensare, ex aequo in- ALIJXITERIA. — Remedia grite leva-  ter bolsines talliam aut collectam parliri ; mestum qgulden.'afI'erunl, sed non sanalil.  répartir la taille p+-oporlionnellenaent á I'u- (A. SS.)  t^oir dcs laillables. , justa depulsor,  dium, ut ALAGniA it {9.9  ALi  IItEDIfE ET INFI Ai.IBRATOR. — Qui compensa r , etc. Vid. ALinRARC. ALIBUiI. — Irlem q. ALEBRA. AUCA. — Frumenti genus. (Alexand. iatro.) ALICES. —Atices facere, extensiones om- nimm nrrdmbroru,n, more eoruln qui a "&orino expergefiunt.. (Vel. Gl.) ALICHA. — ldern q. ALICA. ALICUS. — Pro ALrQL'IS• AL1DA. — « llecitnam bladí, vini , le- gurninuln, ceparuni, alidarum, cannabium, » de'. (A. 1276.)Forte pro olliunl; ail. ALIDADA. — Dioptra, regula quaedam mobilis pinnulis instructa, quae ad astrola- bii , graphouretri, aliorunlque geometriae instruroentorum centrum aptatur ; alidade. ALIELARE. — 1der,I q. ALIALARE. ALIENIGENARE. — Distrahere, vendere, alienare ; vendre, aliéner. ALIERIUS.— Idem q. ALIARIUS. ALIETAS. — Diversitas, dilierentia, illa praesertitn que) est inter alia, et alia indivi- dua; di/férence. (A.SS.) ALIETUS. — Accipiter ; épervier, érné- rill un. ALIFANI. — Canees poculorum. ( Vet. Gl.) ALIGALIS• — Pro ALIQUAL ► s• ALIGENA• — Pro ALIENIGENA , extra - neus. ALIGERARE. — Volare; voler. (A. SS.) ALIGNAMEN'1'U11 . 1. — L'guatio. (A. SS.) ALIGNEAMENTUM.— Frontis aedium de- scriptio; alignelnent. (A. 1401.) ALIGUERIUM. —Alisiaria; ali^ier. AI.IMANDA. — Arnvgdala ; amande. AL1;11ELLA. — idean q. ALEMELLA. ALIMENTARE. — Alero ; quae vox non adeo tanlum quae victui, sed aliis omnibus qua) usui necessaria sunt applicalur. ALiMEN'1'A'1'IO. —Alimentum, ipsorum- que alianentoruw usus ; alianent et alimenta- tion. (A. SS.) ALIMOTUM. — Curia dominica in qua judicantur lites vassallorunr. ALIMUTIA. — Pro ALAIUTIA. A LINEAMENTUM. — Idem q. ALIGNEA- MENTOp1. ALINL T S. — Idem q. ALlvvs. AL1CRUM$3. — pea)g, A LYRUp1NiE. ALIPTICUS. —Ali p ti cum opus, seulptllm vol pictum opus; travail de sculpture ort de peinture. (And. Flor.) At..1PTOR. — Sculptor vel plagarius, id est plagas carans. (Pap.) ALIQUALiS. — Quieunque, ullus , qui- dam. AL IQUALITER. — Ex parte, quodam uto- do. (Conc. Hisp.) AI ..1 TLQt'AN'1'• ALITER. —Ead. rtotione AAIL . QUANTER. C`^1;A  — Ea l. notione. AL1 S U AN'1'1. — p ro ALIQUOT, nora nulli. — Vid. I-IAnnlascnaA. ALISU1 t1U11. — Subula ; aléne. ALIiS'11tA1;E, — Humectare. (Isid.) 111fE LATINITATIS.  ALL  470 ALiTOR. —Decessor, vel lonñe superior. (A. SS.) — Medic.rs • médecin. ( ► 'ct. Gl.) ALITROPHAGI. — Pro ANTROPOPHAGI• ALI't'US. — Pro HALITUS. ALIUA'I. — Pro ALLIUII. ALtVUS. — Dicitur ageriuxta aguare ; di- gue. chaussée. ALIXONA. — Potio qu,;d,lm ignota. ALIZARIfE.—Forte loca eeltibus consila; cellis enitn Gallis diciUlr alisiEr ALLA. — Instrumenium rotundum quo acuuntur cultelli; • mente á aigttiser. ALLABARDERIUS. — Miles alabarda ar- matns; hcrllebardier. ALLA BARRA. —Voces seclitins quibus ad arma provocabatur ; cris de sédition. (A. 12á2.)  • ALLACARIUS.—Rerum minutarum mer- calor, nisi legendum sit allocarius, atque de iis intelligatur qni slalla locabant. ALLAIA.. — Ideal q. ALEIUM. ALLARE. — Ire, iter l'acere; aller. ALLARGARE. — Ampliare, aligere; élar- gir. ALLATERARE. — Idem q. AnLATERARE. ALLATO. — Aurichalcum ; laiton. ALLATURA. -- Apportatio; action d'ap- porler. (A. SS.) — Mendum pro MALLATURA, publicus coñveutus, in quo Ltajores causa) disceptaban tur. ALLAV1UM. — Pro CELLARIUM. ALLEC. — Herir] q. ALECIUM. ALLECIARIUS. — Idem q. ALECIARIUS. ALLECTA'1IO.—Illecebra; in Actis mar- t , yrum SS. -Tharaci et sociorum in callecla- tione videtur sumí pro suaviter, dulciter, ab allicere vel allectare. ALLECTIUM.— Ideal q. ALECIUnI. ALLECTIVAUS.—Illecebrosus; plcin d'al- traits, sédaaisan.t. AL.Lh;CTORIU\7. — Forte theca calama- ria ; étui d pllc¡nes, encrier ALLEGABILIS. — Qui in arnumentum allegan potest ; qui peut étre mis en cazant, allégué. Vid. ALLEGARE. ALLEGALARE.—Ad legeut seo archety- pum cunferre, nCALIALARE. ALLEGANTIA. — Conla)der • at lo; alliance. — Allegantia?, idem q. allegationes, s• a d a..t pravum sensum, ut vtdetur, detorla3e. ^`Alle- gantice civitalis et patrio, litterae quibus civitate aliquis donatrtr. (llart.) ALLEGARE. — Latinis scrlploribus est rnitterevel aliquenn legare ad aliurn.—:4lle- gare preces, suppticare per scriptum. --- Alle- gare testes, producere iu jure.—Aliquid apud acta allegare, pro in acta a • eferre. — In spe- cie, donuru, legatum in acta publica refer- re, et deinde, latiori sensu, Cotttrrriltere, tradere, donare. —Allegare contractas ideru esse videlur ac iisdern acceptis uti lanquani suis. — Ligare, sacramento sibi devincire, in suaut ligan) ti-altere. ALLEGATIO. — Relalio la acta publica. (Cod. T/a.)—Legaluw in acta publica relama:, donum. (Anast.) — Subscriplio, nora quae•, vi5 propria mano descr • ipla ; sottseriplioll, signe quelconque fait de la n u tin des parties. 4:31ALI,  LEXICON  ALL  132 (Forra. Lindeb.) — Allegaliones partium, ver. (Chr. Parm. ) Accipere, eapere; enlevcr,  raliones <pos reus et actor producunl ; les  (A. 1215.) moyens des parties. (Cod. Th.)  ALLEVATIO. — Allcuatio arence, forte A LL !?GATUS. — Cnnfrxdnralns ; allié,  mendum pro allevatio anchorre, ejus sublatio; Af_LI'sGIANTIA. — Fides gn.m a vassallo actían de ler;er l'ancre. (A. SS.) domino feudi praestatur, serment de fui et hom-  ALi,EVA"'I''IUS.-- Lxposltitius, quia col- rage. (A 1551.)  ]ígitur et allr^vatur ; nisi sit pro advena • ert rr A LLEGI:IRE. — idenl. q. AllLfiG1ARE,  fant trouvé, étranger; cl. ailevin. ALLEGlU1l. — Navigiunl, in quod alle-  ALLEVIA\IEN"I'U1^1. -- Levanten.; alié.  rir.rndcc navis gratia alerces transportantur;  gcment. ailége.  ALLEVIARE. — Leven] facere; alléger. ALLEiA.— A Gal. allée, andron, porticus.  ALLEVIA"I'!O. — ídem q. ALLEV1a1fEh_ (A, 1385.) • T U^i.  ALLL r .IARE.—Alleviare,exonerare; alléger.  ALLEV1U\I. — Alleviurrt interfectorum, A LLEIUM. — Lux, intrinseca bonitas auri jus levandi hominis iule:fecti cadaver e loco el ar rnti ; aatol . _ln quo repertunt est ; droit d'opérer la lev^e v ALLELUTA. — Vox Hebraica qu<x laudale des cadavres des assassinés. (A. 1206.)  Deuni, vel potius Dormnum signr p tcal. Alle-  ALLt,11Ai.ilUS. -  ídem q. ALLECI®—  luia clausurn ; guando in sacris liturgiis desi-  RIUs, nit cantari. Allelrria 1>ominicalia, (lucecantan-  ALLEYtU3i. — Ideal g. ALECIL'aI tur diebus Dominicis apud honor. Anguslod.  ALLEYART. — Ad INgem monelam con-  Alleluia duplex, quod repetitur ac bis dici-  fiare, legitima materia nunlmos efricere;  tur. Allaluia qu.m dieitur Boira, id est euro  monnayer au titreetaupoidsdéterminés par la  pneumale seu jubilo, ut aiunt, repelente  loi; ol. aloyer. scilicet A, A, cura corta modulatione.—Pul-  ALLIAMENTUiVI. — Forte pro ALLEVS- pi^us ubi Alleluia cantan solet ; Mitin. (A.  AIENTaaI, imt^ r ^silio tribu ti, pra stalio quae— 1343.)—Planta sic vocata quia floret quo dam. (A. 114 . 5 )  ternpure Alleluia in templis frequenttus  ALLIANCIA, — Fcedus; alliance. cani consuevit; sortede tréfle a feuilles poin-  ALLIARIUS.—Qui vendit allia; marchand tacs. (Gl. Vd.) d'ail. ALLELIiIARE. — Dicere vel cantare cum  ALLIGANTIA. — Feedus, armorum conso-  a,ljunclo Alleluia in plerisque veteribus Bre-  ciado, af p initas; alliance. (ltym.) viariis.  ALLIGARE.—Confaederare; fairea.11iance. ALLELUTARIUII. — Versus psalntorum  ALLiGA'lURX. — Species amuleti ad  qnibus A lleluia praeponitur.— Liber in quo  arcenrlos morbos. (Red,) Allelttia contirtentur.  ALLIGATUS. — Excommunicatus. Vid. ALLELUiA"1'ICA. — Vid. ALLELUTATICUS. OIILIGATus. Alligati testes sunt a quibus ALLIsLU1A'I'ICE.—Cum ALLELUTA. quTritur veritas in judicio, quos quisque  ALLIlLi11A"1'1CU'.11. — « Alleluialico cum  antejudicium sibi placitis alligat : necquibuta  capitello espletn.n (Grog. Tur.) « Bitios psal-  posteasit liberum aut dissiruulare, aut sub-  nros cum sois alleluiaticis di cant.» (Reg, S.  traltere se; unde alligati appellantur.» (Isid.)  Aurel.) « Psallebal (clerus)alleluiaticutn,quod  ALLIGATIO. — Allinitas ; alliance, (Rym.)  ipse domrtus lldefonsus fecerat. » (Rix. ep.  ALLiGOTATUS.—Alligotatre vestes, idem Tole1.) Vid. PSALntUS.  q. ALGOTaTtE. ALLELUTA'I1CUS.—(Adjectiv.)Alleluiatica  ALLISIO. — 111art . yrium; martyre.  antiphona, ve! nude alleluiatica; anliphona  ALLIVIS. — Pallii genas virgini, dum  ternporis pascllalis, quEe vel solo conslat  consecraretur, ab episcopo irnpositutn.  vocabulu allelnia, vel quae constar, eadeut  ALLOGABILIS.—Quiallccaripotest.(Ftet.1  voce, sed aliis verbis inserta vel addita,  Essoniurn allocabile, quod admtltl et recrpi  sive id fiat servid taulum, si ve pluries. (Ilit.  putest, r-xcusado, qua recipi potest. (St.  11, Al. Deaur.) Allelu2:aticev exsequicv, idem  1{ob. 1, reg. Scot.) q. Alleluia clartsurn. Vid. ALLELUIA. Alleluia-  ALLOCAGIUM. — Loeatio, datio ad cer:-  tica gaudia, , jubila el bxtitia coi laudantium  su nr ; action de r:ouer, de donner a.cens. (A.  ])euro. (A. SS.) Alleluiatici psalrni, qui pro  14,63.) titulo babera Alleluia.  ALLOCAb1ENTUbi. — Usus, possessio.  A1,LELUTA'I'US.— Cui additnr Alleluia.  (Lun.) (ítdicrolog.)  ALLOCARE. — Admittere rem ut veram ALLI'sNALIS. — Cultellus allenalis, pu- el probatam ; approuver et reconnaitre la vé- giunculus, sica ad instar subulae; pelit poi-  rité d'une chose; ol. alloue.r. — Collocare, guara, stylet affilé.  potrero in loco; placer, arranger ; ol. allouer, ALLETA. — Pro ATHLETA.  (Cap. Bta. a. 1350.) — Ud , impendere , ALLL'1'GS. — Ideo).  ALECtunr.  insurnere;enployer a, dépenser, user. Alto- ALLEUBA. — Denlicuiata rotula ; allu-  cari dicebanlur ltbertates Ecclesiarum , cum clton. r A. 14 . 35.)  juslitiarii itinerantes, aut alii a principe ad  AL L I ī VAJ11^ :NTU1I. - Impositic tribuli ;  id selecti, instrumenta et charlas, in quibus  étabtissement d'un impl3t; o!. levée. (A.1206.)—  continebantur evolvebant vel de iis luque-  Arburu m Lllanlariutu,seminarium; pe,'piniére.  stas faciebant. ALLEU:II. — Pro ALLtval.  ALLOCATIO.— Usus. (A. 138-6.)  ALLEVARE,—Vox ltal. Alere , colere ; ele-  ALLOCATUS. — Procurator qui pro alia ,., 1,s  ALi.  b1ED1tE ET ItiFIMfE LATINITATIS.  ALM  131 ;r' agit, spondet ; tnandntaire, représentant. (A. 1269.) Locatus, conduclus, tiro; mercenaire, salarié. (A. 1308.) ALLODAR1UlrI. — Fundus, praedium ; terre, bien de campagne. ALLODARIUS. -- Ut ALLODiALiS. ALLODI,RIUS. — Liber a ceU511. Oppo- nilur villano. Vid. ALLODiALI cilicet is  ni ALLODIALIS. — Nobilis, scilicet q allodiurn tenebat, id est prtedrurn ab omni rtslali0ne et servil.io re.ali et personali iberurn ; noble dont les biens sont exempts de toute prestntian ou service réel et per- sonad; ol. allodial. —Allodialia bona., bona ab ontni pra?statlorre, libera ; terre allodiale, terre exempte de torete redevance. — Allodia- lis oppouitur censuali, a tque ideo itrtel- li;itur, quod per elnplionem in alterius p ō ssessionem devenit, allodiurn quil+pe idern grrnd prnprium. ALLODIAL1TER. — Sine praestatione ; sans redevance. ALLODiANUS. — Idem q. ALLODERIUS. ALLODíARIUS. — Ab omni praestatione Ilberus; ul ALLODIALIS. ALLODIATUS.— Cad. notione. ALLODIU:II. Allodium sex mensorurn, fundos seu praedium continens sex familias ; terrehabitée par six tnénages. (Lud .)Allodium, ppraeslatio quedan); redevance, preslation.— Laudarnenturu seu laudim ni iu ; droit de SS reltef. (A.1157.) —Ideen q. ALovronl. ALLOGAMENTUM. — Jus gisti seu di- vertersdi in domrtm alicujus atg±e9 in ea hospitandi ; droit de gite ; ut ALBERGA. (A. 1120.) ALI.OGARIU:VI — Ead. notione q. ALI.O- GABIF.NTU41. A LLOGI_1E. — Pro AiJLOGI ā :. A1.LOGIAMI?NTUI'I. — Hospitium; lo- gement, glte. (itym.) ALLOGIARI;. — Castra facere, locare ; asseoir un carnp,camper. (A. 1373.) — Hospi- tari, divertere; séjourner, loger, élre logé. (A. 1363.) ALL OIARE.—Afloiare se, confeederare, fm- deris vinculo se ligare; se liguer, rairealliance. ALLOPHYLUS. —Alicnigena; étranger, d'une atare roce. (Tert.) — Qui allopitia, sea alopecia laborat ; ALLOPHYTIUS. qui est mulade de l'alo- pécie. (A. SS.) ALLOPITIA. — Defluvium cal.Jilloruen chute des cheveux. (Vet. Gl.) A L LOPITIUe11. — Ead. notione. AI.LOQUARE. — Pro AC LOCARE. ALLOt1UA1 US. — Pro ALLOrATUS. A LLOQUAX. — Loquall, eloquens. (Script. rer. Franc.) ALLOQUt. _-. Impugnare, impetere, eont radicere ; contredire, • n'étre pus du nléene av is, attaquer une opinion. (A. SS.) ALL OQUU'1'IO. — Coutradictio ; action Ue contredire. ALL O1t1UM. — Ambutacrum ; allée, pro- tnenade. ALLOT A. _ Sul>er; liége. .ALLOTUS.  I lnoensus ; a vet. Gall. alloué. ALLOVi,RIUiI.-= Marsupium ; espéce de bourse; ol. aloiér•e. (F'eat.) ALLUt1EN"t'ER. — Lubenter, libentt ánimo. ALLUBERE. — Annnere, rrllum facere; approuver. aqréer, ratifer. (A 888.) ALLUCIDAIiI,. — Il lustrare, explicare, dilucidare; éclaircir, débrouiller, explique? : , élucider-. ALLU DARIUS. Unus ex opificibns Clui pannos paran t, c!rjtls o11'icium vocatur adlu- dcrtura. (A. 1317.) ALLUETA. — Afuta; basane; ol. alude, aleude. ALLUETUII. — Allodiurn, a vet. Gal. al- luez pro alfeu. ALLUTARIUS.— Qui pelles et coria parat; tanneur. (A. 1362.) ALLUVIO.— Ruina riparum ex aquis ; uc- croissement des (erres par les enux qui ron- gent une rive • en s éloignaTrt de l'aulre. ALLUVIOSUS. — Alitivionibus frequens. Vid. ALLIJVIO. ALMA. — Pro Agnes, celeburrirna mar- tyr, alludendo ad vocern Graecam áwr>, qua/ alma redditur in quibusdam scril+toribus. ALAIANI)iNA.I leln q. ALAMANDINA. ALMANUS: — Pro ALEIFIANNUS. ALMARCHIA.—Iden, q. ALnsaaIA. AL1'iAR1A. — Pro ARaYARIA; arnroire; 01. ardnraire, arrnaire. ALMARiUM. — Ead. nnlione. ALMATRACIUM. — Culcila ianea • ma- letas ALMELINUS. —Bestia almelina ; atrme- lin,e ; quae ex iis est quas aurnaille.s vor•ant, id est bo y es, pOrci, caprae, ele., vulgo Gal. nuncupati animaux de basse-cour el de ferme. ALMIACU101.— Pro ALMUTIA. A L:11IF1(;IUS. — Idem q. ALAIIFICUS. AL1tIFICUS. — GlorioSi.IS, s:+nctitate ce- lebris ; renornrné pour sa sainteté. ALMIGER. —liad. notione. AL\IIRAGIUS.— Pro ADMIRALLUS. ALMISSEMUti. Pro alrnissinaus, superla- tivus fieros ab almas. ALMITAS. — Sanctilas. Est etiam ti- tulus compellatorius in quibusdam scri- ptoribus. — Paterna bonitas, ut videtur, be- urgnitas charitasve. ALMO MOR. ALMONARiA.— Ideen y . . ELEEMOSYNARIA.. ALMONARIUM. —Ead. notione. ALMONARIUS. — Eleemosynarius; arI- mónier. ALMONCRIA. —hiena q. 'ALnIovARIA. ALMONETA. — Auctio, Hlspar,is Almo- neda ; encan. ALMORIA. — ldem q. AL1rARIA. ALMUCIA.— Arniculurn,seu arnictus, quo carronici caput burnerosque tegebant ; aee- musse. ALMUCIUII. — Ead. notione. ALMUNIA. — Apud I-lispanos, pra2+lii opus, bnrtus; tnétairie, jardín. ALMUNICIUM. — liad. notione q. AL- AiUC1UAi. — Mensa synagogoe Judaictr'. [Document text truncated for crawler view.]