Tractatus in quo aduersus antiquorum et praecipue peripateticorum opinionem terram esse aqua maiorem multis efficacissimis rationibus & experientia demonstratur

7 f TRACTATVS IN clvo adversvs ANTI QV ORVM, ET PRiE- CIPVE PERIPATETICORVM opinionem terram eiTe aqua maiorem multis efficaciffimis rationibus &c experientia demon- Aratur. ^VCTOKE NOTSIJO MJRCELLO Sata aRoccagloriopi in Lucania £omtte ‘Talatino & Prothonatario apofiolico Catharinaque Medicea tfenrjci ^.Gallia &Polonia Chriflianijjimi Regis matris Mathematico. AD D IT AEST ETIAM QjyATVOR elementorum expolitio. ApudThomamPerier, via lacobea/ub infigne Bellerophonte. M. D. LXXXV. CVMP XIVILEGIO REGIS. 2VT/GFDA^T •2Y8il 3VaAOVjp Vi I iil TT3- .M V;i OVpjt;< a' MViroorr 3r/«I «3<i r ' ,• !:pi 'r.'» ,T -j, “n.\.; ;o •aociiii' ' OAAn" 0\y"0\« S^e)To‘^l> j -oilM: v...;.{0V'wAi3v'v -itui MRoiuI ‘Xil S.V. ti0.^iT<-v'iW ;.y) •o-.itj-.vtti.Vsaili. ^0 vrr.vp 2.'ArT3' xan axicpa •ouik cjX3 ftioioinsfflala* ,k--* * ',2 I!2IXAq angilniifu^iBsdoiRleiv (isiiD^rnsoicdT butjA .5j,todqat3!b3 •V-ZXX J.a .M .21 D3I03JI EXCELLENTI PHILIPPO ET NO’ BILI VIRO HVRALTO DOMINO DE CHEVEKNY ET Francice Cancellario.Nonius Marcellus Saya . S.P.D. \V>n 'vidijjemfuperiorihui hinc annii^-viril- ilnfirisjd opujculum ,quo ^lexanderVtc- 'colomineMjenmfis vir yndique dociiis,hc- )trujca, lingua, multis rationibus ajjfirmat Iterram aqua ejji maioremividijfem exinde Chrijltphorum Clauium ,ynumexpatribusJoaetatis Jeju, injuis dodlk commentari]sjuperjpheram loannts depicrohojco idem dicere,&conjpexijjempofleaFernelium Ambtanen^em virum eximium, in multis verjatumdifciplmis, injka Cojmotheoria eandem opinionem ampleSli,miraricafi,&merito quidem,cum adillam vjque diem,&prifci,& recentioresJapientes omnes contrarium ,concordi opinione, jemperajjeruerint. Atvt opiaioms huius veritatem pernojeercm,primo rationes,quas autadducebantipf, autadducipro ytraque opinionepoterant,feriopenjare capi ,atque deinde, cu certioriyiiapro^cdi decreuifem,addijciplinarurn omnm matrem &altricem experientiafcilicet me conuerti, ea vti- Aij ePISTOLA. que eft,qua eiiam nullisfofitis rMtemhus,dere quUiptensiritatem,jUh oculommmtuitUfhommihuspandit :Arreptis itaque 'variis mathematicis 'mfirumentis ,prajertim terre flris globiJf'hera,omni adhibito laboreipertinaciqise "tfus diligentia &PiccolomineumAs' Clauium,& Fernelium, 'viros apprime do^ios ,non illucinatosfuijfe' ^terramaqua maiorem ,experientia ipje comperi : cjr media ,quibus 'veritatem hancajjecutus eram, ne deperderentur, cumhisargumentiSf qua contrariam opinionem adjlruebant, cumquejuisconpttationibus,in 'vnum latinoJermoni congejji lihrum.qui clare, &adfenjum ,ita respro lieritatefe habet, autfallimur, aut aperte demonfrat. At cum illum inhominum conjjedlum dare cenjmjJem,iUtque nouam afferenti opinionem ,prote(lorem quarerem,tu‘vni(s,'virilluftris ,mihi occurriflt,cuius tutela illum committere &iurepoffem, elT merito deberem, tua &enim ingenijfacunditas, rerum agendarum deferitas, ^ fummaprudentia in id culmen euexere ,ex quo ,in hoc omnium amplifimum,& nobilifimum Regnum ,'vniuerfa iufitia,difcip/inis omnibus ,rei omnis literaria ,ejr W'vnico 'Verbo dicam ,Regni togepreces caput ,cufios ,&proteBor exiflis. Tibi itaque ipfe,ex togatis 'vnm,librum ipfum do, de. dko,ftcro ,teque oro atque ohfcro, 'vthiUrifronte,qua tua ef humanitas ,&illum, &au(loremfuum tibi enixe deditum,admittas,foueas,protegas. 3ene'valeas'virillufris, diu,Sffliciter. Io.Auratus Poeta &interpres Regius. NONIVS MARCELLVS SAYVS Solis Lunxomnia curfus. jSumtditvi^eculcrisjyderafati, ^orumprmdpilitijiepefrobatafides. Siuegradui numera Soltf Lumequelaborumf Temperia anni qualis dr indefuhit. Curnon tuieUus nindis, tellmevelvnde. Anfintmaiores menjus vtrumqueprobes f T^men-vt indefierOS "yerfisfatalefiguris , ^odLVNE SOLIS OMNIA CFRSFS agit. Terra maior riorem;,&fic aeremfub igne pofiium efle,& aquam fuh aere, &fiipra terram locum teherc: fi igitur aqua non eflet terra maior, ita vt maior pars terra; n5eilet ab aqua cooperta, non polTet nec probabili, necveriori ratione dici acrem llatim lequifupra aquam, quam fiipra terram,cum &fupra terram aquam detedtam aer fine aliquo medio tangat,& fupra ftet; Et quoniam denominationes amaiori parte accipi debent,ciim domineturluper aquam aer abfque terra; medio ,fequitur vt aqua maiori fpatio fpargatur quantitate quam terra fit detcdla. QVarta ratio: Aquamterra maiorem effe ex maiori aquatilium animalium abundantia, non modo in ipecie led in indiuiduis, quam terreilrium: in natura enim ordin^ conueniens eflrevidetur,res minus imperfeftas ob rerum nobilium &perfedtarum beneficium ordinatas cfleiEx quo lequi videtur loca feu corpora in quibus animalia fiiftinere fc debent,& vitam degere tanquam nimis debilia deter- 'minata &proportionataeiTe debent iuxta: capacitatem &quantitatem animalium qua: inipfis locis habitare &locari debent,ac viuerej quum igitur plura fint animaliaaquatiliay& in Ipecie &indiuiduis qua tcrreftria ,aqua maior effe debet quantitate quam dctetla terra. Qijod animalia aquatilia plura fint ipfis terrellribus, experientia latis claret,gcncrantur enim ex vno pileis leminefvt in ouis pifeium apparet^ tot pilees vt vix numerari poffint. QVinta ratio: Afenfuvifus quod diximus etiam probati poteft: Nauigantes enim altum mare per 15. aut pcr plures dies cum littus verfus nauigant EST AQVA. S iftatim cumprimum in littore turrim ,aut aliquod promontorium detegere^ac videre contingerit, primumturris promontorium verticem, &fiimmitate vident quam bafirn ,cum totum ex proipediiuis regulis contrarium efle deberet: Si terra cflet magis eleuataquamipCi aqua, vel xqualitcr:Proipe£tiui & opticificarguuntdatotriagulo,A. B.C.& B.C.eflet turris, B. bafis. C. vertex. A.vero oculus videntis a quo dua: exirent linete quarum altera extendetur ab A.adB.baflm,alteraveroadC- q verticem certum effet quod ratione vicinitatis prius &apertius videretur B. quam C. ratione vicinitatis inquam,quoniam A. B. breuior cfl: linea: quam A.C. ait enim cuclides i8. propofltione fui primi libri Elem.Omnis trianguli longius latus ampliorem angulum fubtendit,cuius ptopoiitionis fen tentiaeft, quodlatus alicuius trianguli eft longius illius etiam angulum quem fibtendit breuioris lubtedentis angulo ampliorem efl« Et vt hoc melius cognolcaturantepofita figuram dep ingere voluimus: In qua figura A.B .faciunt angulum redtum &idcirco maiorem aliis duobus lingulis, exquofequitur Sc fenfu percipitur lineam. A.C. elfe maiorem fingulis aliis duabus &A.B.minoremrQuum igitur illud videri debeat quod vicinius eft: quam quod longius, deberet prius bafis turris ftu promontorii videri, quam apex leu vertex, Qjiodquidem ciim nonaccidat in nauigante imo potius contrarium, nec efle eft dicere tumorem 6c aquae altitudinemin huiiilmodi Blij Terra maior cauram effe ,alioquin prius bafis quamvertex videretur: Quum igituraquaiemperinfiguram fphsricam reducatur^in quantum poteft, necelTeeftvt fua circumferentia maioris fit circuitus quam terra, qus omnium inferior ex confequenti terra quantitate minor exiftimari debet quam aqua. SVnt etiam quam plurimi qui ex elementorum proportione aquamterra efle maiorem probari contendunt: Volunt enim ex Arift.opinione in Metheor.libris ,elementa in decupla efle proportione, ita vt fuperius in decupla fit proportione ad inferius veluti fi diceretur ignem eife decuplum aere ,aerem aqua decuplum ,&aquam in decupla efle ad terram proportione: Qutequidemphilofbphi opinio vult vt exvna parte terne decem aqua: generentur, &fic de caiterisvt fupraiam exprefltim extititin fecunda ratione &nos quoquein IpliMS- nollra ,&in libro deperfedanauigationedeclarauimus. ACcedut adhate Strabonis &Melite opiniones, aiunt enim totam terram mari eflecircuncinfta &iplam veluti infulaei in maris medio exiftere, ipfiimqueintres diuifiimcflc habitabiles partes, Afiam fcilicet, Aphricam, &Europam, quorum opinione clare videtur mare quantitate terra eflTe maius cum audores ipfi quartam globi partem terra; attribuant Se reliquum mari,qu£ tres partes e.xiftunt. ADdituretiamPlinij lententia qui multis Sediuerlis in locis in quibus de excellentia &aqute nobilitate Icribit jtenet aquam fuper alia elementa exaltari,& potentiam habere &hoc przcilein ^i. Ii. cap.i.fcribitdtavt terram fuapotetiadeuoret: quali ESTAQV A. 4 »velit dicere aqu$ elementum ita efle magnum &ca- ^pax vt terram ncmmodo ambiat totam, led quanti- |:ate fit maius. Mittuntur hic nonnullorum poetarum opiniones, qui in eorumfabulis de Oceano loquentibus cantant Oceanum coeli &Veftx filium efle & Prothei,Nerei, Acheloi &Inachi ac multorum aliorum fluLiiorum efle patrem: Quorum opiniones no tantii allegorice led etiam hyfloricc innuere volunt immeniam aqusmagnitudinem &capacitatem relpciluterrtEelle,vnde Oceanumvaftum, magnum, amplumjlpatioIum:,capax, &immenium appellare lolentrnecnonaCeris pifeibus currum circa terram vedumelTe. Et denique communis fere hominum opinio ,qua: in totu falla minime exiflimari poteft, huiufinodi elle lententis videtur, videlicet terram pro maioriparte aqua,elTe tedam,& mare capacitate, amplitudine &Ipatio mirum in modum terram luperare. Terramaquit ejje minorem duobus modts inte/ligi potejl. SVpIici quidem modo terram aqua elTe minorem,vel aquam,quod idem eft terra efle maiorem fulpicari poteft :primo fi confideretur aqua qus terram operit:Nam maiorem ipfius terrs parte tegit quam detetftam relinquit, fecundo modo fi cofideratiiraquainfuperficie &in profunditate, fi itaque poffibile foret totam aquam colligere feparata aterra diftindam in vno loco ponere ,&diftindant Biiij Terra maior terram in alio relinquere :Illam hac maiorem efle inucniretur ,quodquidem facere .efl: impoflibile: Quare falla videtur opiniojlicet rationum &auclo-j ritatum fiiperiiis addudiarum aliqus videantur Sc lint fautrices dictorum modorum alteri :alter vero alteri, vt ergo veritas appareat, &falfitas detegatur aquarum diuerlitas confideranda erit. Diuerjas eJJLj aquas temnu IEgitur enim terra in diuerfis locis non ab vna tantum aqua, leda diuerfis :pratter enim pluuiales ,qu:Eexaerc cadentes colliguntur, &conferuantur (de quibus nunc non eft dicere )funt fontes multi, flumina, ptludes, lacus, ftagna, nsii,& pnter has mare vaftum,cuius aquaiiixra multorum philofophorum opinionem pro proprio elemento accipi debet. FOntes funtvtplurimum aquarurd viuarum congregationes equibus quoniam flumina deriuant, fluuiorum matres non iniuria appellari pofTunt :& fimiliter quoniam vtplurimumin montium radicibus aut ipiorum lateribus Icaturiunt montiii partus &foetus nominantur. LAclis fune aquarum copi*,qua:ab occultis terrae meatibusin aliquibus profundislocis emergunt, &in lucem prodeunt, aquibus aliquando magna deglutiuntur flumina, &quandoque ab illis exeunt, diferunt tamen afontibus; Hi enim aquis pluuiaiibiis &alijs accidentibus quandoque incrementum &aliquando decrementum accipiunt ;lacus vero aquis EST AQ_V A. 5 •I aquis ipfis pluuialib’ nec maiores nec minores deueniutjin fluminum itaquc rcceptione& exitu nunqua Hantarum aquarum reccptaculilmcognofcipotcft. 'T^Lumina aqu* illa: dicuntur qux afontibus origil' ncmfufcipiuntdefluuntquoulqucadmare deueniant ,vel in alia flumina ingrediantur nomen amittunt, feu paulatim decurrentia ad loca paludofadeueniant vel lacunoiafin quibus aliquo reperto impedimento in eorum curfu fere demergunturitavt nullum habeant exitum. PAludes funt vtpluriraum aquarum adunation_es non nimis profund.e, equibus raro legitur flumina exire: Diximus Paludes aquas non nimis pro-' fundas habere .-Meotis enim palus qu$ inter paludes maior exillit, vixadicx pedes aquarum profunditatemhabet: Paludofeaqux, quxexfluuiorumfupcrabundantia aquarum fiunt non funt vt lacus imputrefadbbiles,putrefiunt enim aliquando, licet non fi:- pius vtftagna :Vnde cleuationes putrida, qure ex alationes appellantur, cleuantur, vnde aerpeftifer deuenit, quare prope didtas paludofas aquas plarun que colere &habitare pcflimuraeft. STagna funt aquarum coadunationes iiixta maris' litus vt plurimum exiflentes, licet aliquando alibi fed raro inueniantur, &in hoc apaludibus differunt: Qua fupra narrata differentia ad noftrutn propofitumfacientes, licet multa alia inueniantur, funt inter fontes,fluraina,lacus, &ftagna. Rlui feu riuuli funt aqua afontibus feu fluminibus diriuantcsjfed raro multas aquas ab illis dc- C Terra maior ducant, &non ablquc caufa Rocetclli &foflatelli dicuntur. MarisaquasTerraeJfe maioresfatfim ' ejje Jemonjlratura SRo huiuimodi rei cognitionej icicdum eft iuxta Arift. quod nihil eft in Intelleiiu quod prius non fuerit in fenfii: Ex quaquidcm propofitione elicitur Ariftotelem fenfus certitudinem magnifecifle, Stftnfatam experientiam rationi pr.xpofuifle :Voluifleque fenfus non quouis modo impediti notitiam in rebus ,in quibus fcnfata notitia haberi poteft, femperfuper omnes alias notitias certiflimam efle: fuper qua {eniata notitia, feu experientia Aftrologia &medicina ac omnes alite artesfundat^ &firmata funt, &inde exaltata :Ab experientijs enim quas diligentes obicruatores fecerunt ,rationes inucnire cteperunt :Volentes igitur nos demonftrare marinam aquam, &c*teras aquas vbique pofitas terranon efle maiores ,fenfitiua potius quamrationali notitia probare intendimus ,&eadem oftendere in qua &quanta parte terra ipia fit aquis opertarin cuius demonftrationepcregrinantium, &nauigantiumnotitia imprimis vtemur, feientes Geographia &omnem aliam fcientiam, &facultatem afenlata notitia (vtfupra diximus) potius quam ab aliqua alia pendere non vnius modo obferuatoris fcd multorum priftorum ,&iuniorum ,Non ignorantes Ptolomeum, Strabortcm,& Melam, Solinumquoquc, EST AQ_V A. <J ''l Scczceros prifccs Geographos tcrreftris globi vix ex quatuor partibus vnam tantum nouiflc. Qqod- Squidem patet in Climatumdefcriptione :defcripie- i /rantenim feptcm tantum climata jqusvixad lexa- 'gintatres gradus absequatore ieptcnitrioncm v^erfus dilataiitur,& inlongitudine vix centum graduum notitiam habuifle, refiduos vero vfque ad centum o- «ftuaginta orientem verfus fub nomine terrsincognitJE pofuifle. Quorum poft tempora non defuerunt qui maiori cura, diligentia, &nauigandi animo promptiori quam eorum prtcdeccfiorcs feptemtrionalempartemprJEcipiie liiftrarunt &Ptolomei &aliorum Climatibus tria addiderunt &fic decem climata efle tradiderunt itaque non tantum vfque ad circulum ar£licu ,fcd vitra aliqua notitia habita fuit: fuerunt quoque nonnulli poft pratdiiftos qui acutiori ingenio,validioribus viribus, &corde intrepido, his addita principum liberalitate,& dominandi defiderio, necnon fcientias &artes ad culmen experientia reducendi, &Gcographisperfecftionem addendi,ita peregrinando nauigarunt tam orientem quam occidentem verfus,quam vitra sequinodialcm meridiem verfus ,Terram non aquis opertam aliam inuenerunt,& mirandas regiones immanibus hominibus habitatas,& fere brutis fimilibus cultas repetierunt, ita Genuentium ,Lufiranorum ,Hifpanorum, Florentinorum j&Gallorum, ac Venetum nauiga. tionibus fatftumeftvt exquatuor partibus tcrreftris globi parum deeft quod non fciatur,& hominibus non fit notum, adfenfitiiiamque notitiarri non deue- Cij neritjde quibus omnibus fcripturse patent: Qi^as omnes vna cum maritimis nouorum locorum chat- . tis meiperfedtte nauigationis caufa operis,vidi,legi,# &bcne perrpcxi,ac tandem volens meipfura certio-\ rem facere, quibus ,quantifque partibus Terra aqua marina detefta remaneat confideratis prius Strabonis Mete, Solini,& Ptolomei feripturis,aliorumque antiquorum Geographorum quse diximus iuniorum feripta ,&maritimas chartas reuidimus ,relegimus, &quam optime ruminauimus, ftuduimufque homines alloqui, qui partes illas aiunioribus feriptas pedibus calcarunt ,oculifque propriis viderunt ,&per aliquod temporis Ipatium habitarut &denique procurauimus nonnullas habere Geographicas deferi- ,,ptiones& in plano &in globo pidlas nonmodo antiquas, fed quas iuniores deferibere curarunt, illas prxfertira quas fideles &Optimos audores deferipfifle &depinxifle intel!eximus,inter quas duas folidas fpharras habuimus magnas quidem ,quarum alteram trium pedum cum dimidio in diametro exiftetem Parifiorum lutetis quidam magifter Germanus Geographus, &diligens,& folertiffimus nauigator, qui ter nouu mundu(vt dicunt)luftrauerat nobis de-, monfl:rauit:Alteram vero duorum pedum cum dimidio Blefis quidam vtriufque iuris Do<5or ,&induftrius Cofmographus oftendit ;habuimus etiaquafdam maritimas deicriptiones in pergameno delineatas in Curia Regis Francia; nobis aquodam nobili. qui dominus aBuldofera appellatur ollenfas, iin quibus de nonnullis fingularibus rebus certiorati fui- ESTAC3_V A. 7 ^mus :fuit nobis quoque fadia copia quarundam maritimarum chartarum ,in quibus regiones nouiflimc •reperta:,erant, Qmchartje fuerant nobilis &ingc- /niofi viri prioris Capuf cStrozoru Florentinorum .J^amilia:In quibus omnibus defcriptionibus,& fphxris folidis (exceptis partibus illis nouiffirac inuentis) nulla ab antiquis differentia erat, Per prxdidas itaque delcriptioncs ,prtefertim per fphacras folidas oculatim vidimus terram aqua marina effe maiorem, led quonam modo hoc videri potuit, inferius clare oftendemus &declarabimus. ^jiofacio infphccrafolida Terram ejfe acfta mam'em cognojei &•viderifo^t. quis hoc experiri voluerit ,{pharram fblidam ^Skeapiat magnam, &fideli audore dclcriptam,!!- milem (ii poflibile fuerit) alterutri illarum de quibus fupra locuti fuimus, ipfamquc credam prte fuis oculis ponat, quam ita politam circulo *quinodiali& meridiano tranleunte per infulas fortunatas (quas Canarias ali) appellant) in quatuor tequales diuidat partes ,quarum dua; fuperiores fcilicet fint feptenttionales,reliqu.E vero mcridionaleSjSStfph^rafitita difpofita vr polorum alter,ardicus videlicet infuperiori parte rcmaneat,in inferiori vero antardicus,2- quator autem cum orizonte tequetur, quo perado totam didafphaera: fuperficicrasquinodialiscirculi auxilio in decem &odo diuidat partes atquales, auxilio sequinodialis inqua, quonia per ipfos Ungulos Ciij Terra Maior minumjkcuum, paludum ,&ftagnorum penitus fin perarer fuperficiem terrs partem tegentem inuc-' nitur enim mons ^qui licet bafi terr* fuperficiem ad' paffuura mille 6o.occupet, fua tame altitudine in Io-' gum &latum extcfa,& veluti aqiia expanft ad 12000S' pafluum terram occuparet &fic de Vallium concauitatibus confiderandum elle dicimus. Quibus omnibus concludimus, terrj maiorem partem aquis efle detedtam quam opertam, quod quidem erat no- bis probandum vt primus modus quo terram minorem efleaquiaconfiderabatur, euacuaretur. Rcftat nunc fecundum modumdifioluere,quo videlicet cofideratur terram quantitate aqus eife minorem &in fuperficie ,&profunditate ,qui quidemanodus primo verifimilior efle videtur. Aquam fuq>erficie &proj-tmiitate terra ejje minorem. ^^^Vntnonnulli quifecundum hunc modum veri- ^^gfimiliorem &probabiliorem efle contendunt: Aquam Icilicet fua fuperficie &profunditate confideratam terra effcminore,idcft.aquamfecundu eius quantitatem (minime altera ab altera )efle opertam cofiderando terra maiorem cffctCuius opinionis falfitate demonftrarc cupietes, videntefque huiufmodi rei certitudinem ienfitiua notitia nullo modo haberi poflc,cu &aquaru certa profunditas nullibi habeatur, hocin genere dicere audemus (quocLinfra probabimus) declarabimus. Si omnes aqus fuaqnofun- *EST ACtVA. II ditate ita inferius derccnderent, vt vfquc ad vniuerfi centrumXquod eft impolllbile )peruenirent ,tandem non 'poffent quantitate terra efle maiores. In /cuius rei refolutioncj &demonftrationej diucrfa cfr'fentconiiderandaj &vclutifupr3 Aquarum diuerfitatem pofuimusjfic &C hic ponere oportet:\ nae fciendum efle dicimus fontium ,fluminum, lacuum ,Sc paludum aquas earum profunditate non modo ad vniuerfi centrum non pofledefcendere ,fed nec ad tantam altitudinem poflTe deuenire, vtreipedluterrse Icmidiametros in aliqua fenfbili habeamus confideratione.- Nampofito quodin aliquo orbis loco lacus aliquis, vel palus inueniretur, cuius profunditas eflet (quod minime concedendum efle putamus) duorum vel trium millium paflruum,qy?:. proportio eflet a'd terra: Diametrum ,qua plufquam ad tria millia &quingenta miliaria arcendit?nulla. Ideo vix fenflbilisexiftimaridebft, &alicuius momenti harum aquarum profunditas :Qujd in aquis marinis dicendum? qute in ca;tcris aquis diximus ,experientia enim clarum eftin quamplurimis mari^ partibus fere nautas eportubus velificantes ,paulatimque ad altum nauigantes mare parum fub aqua terram •inuenire, &bolide inftrumento quo ad huiufmodi vtuntur profundum aqux tangere :Quod quidem licet in diucrlis maris partibus augeatur, tamen non tanto crefeit incremento, vt etiam inalto maridi- <So inftrumento profundum maris ,&terra lub aquis repenri polfit. Hoc idem ab Ariftotele confirmatur :Vult enim mariaqub magis fuBtfeptem- Dii; Terra maior trionalia eo minus profunda.efre videntur, &amari Euxino ab vrbc Bizantio incipiente ad Gadita-^ num vfque,vbi Herculiy columns pofita: (vt fer-^ tur) exiftunt fenfim mare altitudine crcfcit :Maior itaque matis altitudo ab Euxino in mari terreno fen-*' fata experientia efle videtur, &iterum inde au^zeri incipit ad Gaditanum pelagus vfque ,vbi omnibus alijs maris partibus iam didtis, &aiijs mediterranei noftra iam orbis habitate quart* profundiflimum elTe exiftimatur. Si igitur huiufinodi maris fpatiura ab Euxino ad Gaditanum vix quatuor millia pafflium milliariorum extenditur, &eiufdem ipatij fi profunditatis incrementum fenfim fadium dimenfum fuerit primi Ipatij proportione alittore ad altum mareySc fic Icuitcr ad alium maris locum ad Gaditanum vlque didtum incrementum nullam habere proportionem ad tenx diametrum, inucnietur ,proportionem inquam-fenfibilem. Si quis vero diceret,hocforfan accidere poffetin mari mediterraneo,in Oceano vero nequaquam ,cum &Oceani profundi*as nequeat commenfurari. Adhoefie re- Ipondebitur :licet Antiqui qui nullam habuerunt notitiam de alia terrse parte, nifi de nollra habitabili quarta leptentrionali Oceanum appellalfent mare quod terram amplecteretur &circundaret, hodie tamen (vt fenlata experientia patet) mediterraneum quoque appellari poteft ,ciini nullum mare fit quod inter terras nouiffime repertas non inucniatur,& mediterraneum efle non teneatur ,vcluti iuniores Geographi antiquis ftudiofiores ,ingenio &animo ’EST AQVA. 12 intrepidiores apartibus illis orientalibus. Occiden- ,talibus &meridionalibus redeuntes retulerutjquofum expcrientisE magis credendum eft, quamantiquis Gcographisj qui minime experti fcripierunt, & ))cne imaginati fuerunt 5vel tantum aliorum etiam minime expertorum opinionibus fiue rationibus ab illis adduflis fteterunt. SIquis vero voluerit antiquorum opinionem (O- ceanum fcilicet non effe meditcrreanum) tenere illis affcntiri volcnres dicimus: Dato quodnauigctur per po.gradus liber abfque alicuius terrreoccurfu cuius {parium e{ret5400. milliariain huius /patij {ijperficie maris profunditas proportionalircr, &{cnfim crcfcendo in pyramidem in maris fundum dc/cendcret &fic non ad talem deucniret quantitatum vc rcfpcdiu femidiametri terra: aliquid fcnfibilitatishaberet: Quodquidem quiuisparumiii Geometria & Arithmetica exercitatus facile cognofeere poterit. Quare profunditatem hanc maris fcilicet terram operientis ad modum pyramidis e fuperficie de{^ cendente vfque ad vniuerii centrum fuo conu delcedere minime dici poteft. SIquis autem obftinate contenderet dicerctque ad centrum peruenire poffe oporteret etiam c6- cederc non in pyramidem profunditatem dclccnderc j{cd litapte amplitudine ad terrre centrum :quodquidem non modo ridiculofiim effet alTererejfcd vniucrfi naturam, &ordinem, ac elementorum vim confundere ;cllet enim quafi dicere aquam tantum &non terram ad centrum delcendere, quod qui- Diiij Terra MAIOR dem falfum penitus ab omnibus putatur ,cum aqua j fub terra, &non terra fub aquis aphilofopbis collo^ cetur ,quod etiam fenfus confirmat :Videmus enirri nullam terra: partem efle, quse minime impedica fu4 per aquafefuftineat, &inferius haud defeendat,fateri igitur necelTc cft terram aquis non opertam,ita defecndere vt non impedita ad centrum deueniar. Nec his qure diximus contraucniunt concauitates fub terra repert;x,in quibus aqux generantur, ex quibus aliquando flumina procedunt venti etiam ibi generantur, equibus terrx motus eueniunt. Concauitates enim illre non nimis in terrx profundo exfftunt ,nec nimia funt capacitate rcipeitu prxfcrtim terrx diametri :Hxc omnia terrx motus primo indicant,deinde fontes equibus flumina defluunt: ter- IX motus enim fi in profundo terrx fierent, &generarentur tantanihaud haberent vim ,vt rerram commouerepoirent,& fi commouerent,non tamen tam breui fpatio temporis ipfam ,vt quatiunt, concuterent :fontes fimiliter iudicium faciunt illas nec nimis capaces,ncc in profundo terrx effe ;cum fontes illi vt plurimum vel in montium radicibus, vel tn eorum lateribus fcaturiant, quimontes-licetin altu valde eleuentur nihil tamen impediunt quin terra globi formam obtineat, &rotundafit, &appellari poirit.Q.uarc cirm terra ex his partibus ab aquis non opertis ita in profundum defeendere debeat,vt in vniuerfi centrum deueniar ,fcquitur mare,& fi ex omnibus partibus, quibus terra aquis tegitur itidem vfque ad centrum defeenderet (quodfieri nequaquam polle ’ESTAQJV A. Ii ’poflefenfata experientia probat nullo modo tamen probabitur aquam fcilicet quantitate terra cfle maiorem cum fupraiain probatu fit partes terra; aquis "tletedas non effe minores quantitate partibus illis =aquis opertis :Qu* omnia terr* rotunditate probari poirunt;Nec in huiufmodi obftat Platonis didlum in Thimeo vbi ponitin mundi centro maris fontem eife Tartarum appellatum ;In hoc enim Plato ab Arift.Inmetheo.lib.deridetur^&reprehenditunCu enim necelTario terra in fe tota coniideratafphsrica figuraeffe debeat ;quonam pado affirmari poteft aquam vlla in parte non folum ad vniucrfi centrum» fcd etiam aliquibus miliaribus in profundum poffe defcenderef Nam dato hoc ,terra: rotunditas penitus dcftrueretur ;&fic terram efle rotundam num-. quam exiftimari poifet cum terrs humiliora loca,& liiperficiales concauitates ita deucnirentvt plane aquis marinis ad cerrum vniuerlij feu ad minus muttis milliaribus in profundum defcenderentiNec his obfuntobieftiones, quibus fertur philofophos in probatione rotunditatis terrsrintelligere de terra &aqua, ita vt terra &aquafimuliuncfs globum efficiant illum, de quo philolbphi &Aftrologi locuti fuerunt: Rationes enim quas Aftrologi ad probandufnterr^E rotunditatem adducunt, ftellarum fcilicet eleuationes5& luminarium eclipfeproculdubio fphxricam formam illorum duorum elementorum aqu* &terr®demonftrant:Vndefitales obfeRiationes ftellarum cleuationcs ,&dierum Anticipationum continuitas proportionitas etiam in mari Terra maior ficrivideamusjprocedejquoniamaquarmarinjeter- 1^ I"» a/r‘nr^fT% 1j; r£ deprcfla loca,fed nonvaIdeprofunda(habita c6 fideratione ad terrf diametrum)implcntes5efficiunt* ^ vt arenatis fuis fuperficiebus terra; rotunditatem mi-^\ \ nimefcnfibilem impediant. Qupdquidem minime* accideret fi loca ipla humilia nimis profunda clTent: Aqua enim &Terra fiib vnamet lpha;rica figura in circumferentia conuenire uon polfunttEtterra dum qusreret fub centro fux magnitudinis habere centrum vniuerfi, aquam extra centrum expelleret :inclinatio enim quam terra in omnibus luis partibus natura habet magis quam omnia alia elementa ire ad centrum Stqu^firomet impulfu itavbiqueimpellitur^vtfiiatgrauedinis centrum (vt philofophi aderunt^ cum vniuerfi centro iungatur, &in orbem reducaturnon poteftfauere opinioni dicentium rotunditatem,quam habet terra, &quam ponunt philolophi elementum terrj habere de aqua &terra intelligi debere,fed de terra tatum philofophos intellexilTe opinor in fe redadla Quoniam licet aqua cu lui^artibus ita leiplam impellat,vt quantumfibi fit polhbile occupet locum centro mundi viciniorem, qui etiam in orbem in exteriori circumferentia reduci conatur, ciim tamen fit terra leuior,hoc efficere minime poteft, nifi prius iplamet terra cum fuis partibus lemetiplam impellendo adlph^ricam formam reducatur. Quum igitur rationibus quas adduximus probatum litmare, leu marinas aquas non lolum ad vniuerfi centrum llio pondere peruenire nonpolIe,fedne quidem ad magnamterrajprofun- ^'ISTA Q_V A. 14 'ditatcm, concludendum clTevideturterram aquis ^deteftam quantitate maiorem effeipfa aquis oper- 'ta^ &ex confequenti terram quantitate quouis modo confideratam efle aqua maiorem^Hancque o- -^inionemveriorem eile illa contrarium tenente: At- 4 quoniam in principio huius noftritradlatuli proadueria opinione multas adduximus rationes &audloritates preciumopcre videtur illis diftindie reipondere ,eafque ad poffe nollrum rationibus conttaijs (vt noftra opinio magis elucefcat )euacuetetur. Kationes prima aduerjarium ratio euMuatur, l^^fRimaaduerfariorum ratio erat de elemento • fi^*rumproportione: probabat enim quod ficut ignis in fua fphsra totam aeris regionem ambiebat, &maior aere erat ^veluti continens contentum ,fic aeraquam fuperarc debebat, &aqua terram ,Concludebat itaque aquammaiorem terr* partem opelirej& quantitate terra efle maiorem. rationi rejponjto. Ein refponfionibus contra adueriariorum rationes ambiofus videar ,&ambages potius fugiam quam profequat ad rem deuenire cupiens dico:Elemcnta duplici modo coniiderari poflTe primo vt principales partes huius mundiinferioris,fecundo vt habent qua litates^qui- Eij \ Terra maior businuicem generantur &corrumpuntur, &alia compofita producuntur ,quoad primum :elementorumproportio nulla alia in re confideratur nifi in conferentia ,ita vt pondere grauiflimum omnibus' alijs fupponatutj &leuiffimum fuper ctetera omni econtrario Jocetur, &in oppofito loco fuperiori fciliccc ponatur ita quod conferentia non erit nijiin pondcre,& leuitate, quo autem ad quantitatem & eorummagnitudinem, veluti non eft neceJTarium vt determinatam detineant figuram ,.nifi iuxta corporumfiguras,vt ignis quia contineturin luns concauoin JphMicafiguraexiftente orbicularis efle dicitur: Terra quia afuiCnet partibus in centrum impellitur Jplixrica eJl &ex conJequenti extera duo quia ab extremus continentur rotunda efle dicuntur.Et veluti de integris elementis diximusdta &de eorumpartibusdicendumerittficnon eft neceflariumvt eorum vnum ftiperet alium quantitate, & iuxta eorundemfitum,& hoc verumeflefole clarius ab aeris &ignis quantitate, &magnitudine probatur rSuprema enim pars tertia aeris regionis vitra centum quinquaginta milliatia terrx ftiperficia non afcendit,& fi bene plus ad ducentorum Jcu trecentorum millio pafluum terminum eleuareturf quod exiftimarefiilfum eflet )cum media aeris regio vbi nubes generantur("iuxta Vitellionis in fua profpeiftiuademonftrationes) quinquaginta &vno milliario altior non exiftat ,iemidiameter tamen ignis fphxrx comparata ad Jcmidiametrum lunaris Jphxrse quafi^j. vicibus terrx femidiametrum debet conti- EST ACS.V A, 15 tinere quse cft plufquam pafluutn milliaria ^500.mul- to plus fuperabit aeris femidiametrum excepta terra: -Icmidiametro, quam vnitas non luperatur anumero 'JP-QiJsre fi per numeros cubos totius C^hxrx ignee aerx iuxta Arithmeticas &Geometricas regulas magiiitiidinemconfidcrarevoluerimuSjinueniemus igneam fpharam luperare ('remotis trium aliorum elementorum fphxris )ita magnitudine aerea Ipha;- ram, vteomparata fphsr* aerete magnitudine ad illam,non folum zquXj fed totius compofiti aqux feilicet &terrxfimul magnitudinem videamus in multa minoriproportione fuperari quam illa aerea a fph*ra ignea fuperatur.Ex quibus omnibus fequitur (vt clare vidctur)non elfe neceflarium elementorum vnum, aliumfecundum eorundem locationis proportionem fuperarejVt fcilicet vnum fupra aliud poniturtin cuius rei confirmatione dicebat Arift. in lib. methco.fpatium illud totum ccelcftibusfphaeris contentum, &complexum igneo elemento impleri minime pofle, cxhocenim(fi eflet) ctetera elementa corrumperentur. Ex qua Peripathetica opinione elicitur quodfupra diximus non efle fcilicet nccelTarium vt continens squa proportione continentem lliperet;id ell vtaqua eadem quantitatiua proportione fuperet terram, qua ignis aerera,cum eis minime fit hsEC quantitatiua proportio necelfaria, fed fblummodo eam neceffario proportionem inuicero habere debent elementa quoad aiftiones qux ab ip- Cs procedere oportet fufficiat :Quantitas enim inter principia adiua ,fecundum qus in eorum adlio- Eiij Terra maior tnri,quod quidem raro interterrcftria animalia contingere folet ,ex tali aniraaliu aquatilium fcecunditate& fuperabundantia nullo modo fequi videtur vt elementum in quo viuunt augeri debeatj& quantitate maior exiftat,pr*fertim quia(vt experientia videtur)in paruulo flumine feii torrentis gurgite, &in anguftapifcina, feiiviuario ,innumerabiles pifccs paruos &magnos coraode &ftare &viuere videmus, Hocideminftagnis apparet, innumerabiles inquam quoniam fepe in talibus aquarum auguftis locis,talis repetitur pifeium numerus, qualis in quatriplicato terrscipatio perfec&orum tcrreftrium animaliu. Numerus inquouisclimate nunquam inucniretuf perfedlorutcrreftriuln animalium, Numerum noniniuria diximus,quoniamiidcanimalibusperfe(5lis terreftribus &imperfc(£tis ac diminutis loqui yelleraus,forfa qu^ fupra conceflimus non concederemus,imo cotrarium fentiremus ;Na comuneratis omnibus terreftribus animalibus imperfe(5tis& diminutis.ac perfedis fi conumerari poffint ad hoc nullo modo aqua tilia animalia numero comparari poflTenticum in terra ex animalibus imperfe(5t:is,& diminutis in ea viuetibus aliqua quaplura &pene innumerabilia ita paruula funt,vt vix oculis (vt videri valeant) fubijci pofi fint,Sedhis omnibus omiffis tanquamad rem no facientibus concludendo dicimus i&fi in quOuis elemento animalium maior numerus.inueniretur ,non fequitur tamen vt maiorem terra^partem aqua operiat quam aquis detediam videniius ,nec aquam terra eflTc maiorem,&de his fatis dicta fint, EST AQ_VA. 19 Eationes quibus quinta aduerjariomm ratio. adduBa diluitur. ^®Ducrfariorum quinta &vltima ratio in nauigafe^«rir>niim experientia fundabatur dicebant enim quod mare nauigantes cum primum in litore turrim aut promontorium viderent,non bafim,fed verticemdetegunt, cum contrarium ex opticorum regula accidere deberet, quod quidem triangularitatis exemplo ad fenfum deducut &vt in quinta ratione ab eis addufl:aapparet,confirmant. Huicrationi rejjioncio. ^^glAc aduerfariorum ratio innuere videturaquam l^lterrte eflealtiorem quouis altiori promontorio ,&monte ,&ex confequenti aquoe circuitum & circumferetiam ampliorem circuitus terrte conuef &. Qu^od quidem falfum elTe oftendemusj Quod enim promontorij aut turris vertex anauigantibus inalto mari (vtdiximusj exiftentibus prius videatur quam bafis, non procedit quod aqua in circumferentia fit terra amplior ,& altitudine eleuatior, fed quiaaquSE elementum circulare exiftit, quum igitur aqua(vt ait philofophus)fua natura fluida fit non potefl; aduritie,quam nonhabet,impcdiri,quum quandocumqueSi vbique non impedita in arcuatam fuperficiem Ce recolligat &vniat,in qua vnione femper eo fpatio quocontinetur, exteriorem fuperficiem ita in arcum reducit, vt ft circulus perfeuerarit in tota Fiii TERRAMAIOR ^ circumferentia accommodaretur,vt circularis eflets ^ Rcdatfta igitur maris fuperficie exteriore ad fp^rica circumferentiam, miru non eife debet nauigantibus fi ab alto mari detecto quodam medio litoreinquo turris vel promontorium exiftit. Nautxpriufquam bafim turris aut promontorij videant, verticem perfpiciant: fupcrficies enim exterior ad circumferentiam redaifta impeditnautarum oculos ne bafim promontorij aut turris videre poffint, Yndc minime c6- eludi poteft, aquam terra effe altionem :Imo licet promontorij vertex longiorfeti remotior fit ab vniuerfi centro, maris culmine &fuperfieiea qua promontorium ipfum leu turrim Natus conlpexeruntj poteft tamen elfe vt priiis ab ipfa maris fuperficie promontorij vertex quam bafis videatur, ad quod quidem bene eognofccndum ha;c qua: infra defignatur figura confideretur: In hac enim figura vniuerfi centrum A.efle fingimus circulum B.C. D. circumferentiam aqute elTc volumus B. pro loco maris in quonauis fit ima- •ginamurB.C.D.pro Iphsrics [circumferentiae cotinnationis locum effe dicimus /N. \lineam C. E. turrim /\\cffefufpicamur,C.vt 1A/in figura videtur ,re- \/motiorfitab A.munydi centro quamB. C. D•aqua circumferetia,non Icquitut ta- EST AQJV A. lO inen vtnauigantcs in pundo B.exiftentes non videant prius turris fuarnitatem perlineam B. E. quam C. turris balim per lineam B.C.quslinca(vt in figura confpici poreft) ab aqute fiiperficie in Iphxricam circumferentiam redudta abfeonditur &occultatur: linea vero B.E.clare patefcit,& nullo impeditur obftaculo.Quibus omnibus philofophicis &demonftratiuis rationibus denuo concludimus ex tali experientia ab aduerfariis addutSa nullo modo demonftrari aquam altiorem terraque maiorem eflcjled bene aquam efie orbicularem &in arcum reda^fam^in fphatricteque figurte conuexum, adcuiusrei huiufi modi dcmonftrationem ab omnibus phyficis 6t A- ftrologis ac Cofmographis illa nautarum experientia in eorum libris adduci &feribi debet ,&c non ad probationem ad quam aduerfarij adduxeruntiEt hgc quo ad aduerfariorum reprobationem rationum di- <aa fint fatis, ad audloritates autem,quibus aduerfarij in eorum fauore fufFragi nituntur accedamus. Ndftri aduerfarij fuam opinionem fulcire volentes Ariftotelis verbis &Strabonis &Meis & Plini; non bene intelledlis pro eorum fulcimento vti voluerunt: Aiebant enim Ariftotelem in Metheor. allercre ,elementa ita efie in decupla proportione vc (velutiipfi intelligebant) fuperius effet in decupla proportione ad inferius-, ac fi diceret ignem effe decuplum aere ,aerem decuplum aqua, &aquam terra decuplam ;Arift-opinio fi bene confidcreiur, nonvt autumant aduerlarij, intclligi deberet, non enim Arift.eo in loco (vt videre licet) de clementoru quantitate,qua vnum alterum fuperat ,fed de quan- Fiiij TEREA maior titatc qua vnum generari potelt cx alio, loquitur. In qua generatione vult Arift.locoiam citato decuplu fieri proportione ponendo numerum determinatum decuplum fcilicetpro interminato, Volens in hoc tantummodo exemplum ponere,veluti vbique facerefolet, canon determinare didtorum elementorum quantitatem,cum ibi non eflet locus determinandi elementorum quantitatempropius.Vt autem adrem veniamus, dicimus quod Arift. volens in loco iam citaro demoilrarc vnammet materiam in fua fubftantia fub forma elementi inferioris minorem quantitaccm,minoremque amplitudinem requirere, quam fub forma fu periosis elementi fub qua magis dilatatur. Se patet,dixit fub forma fuperioris elementi fub qua magisdilatatur, 8e patst, dixit fub forma fuperions clementi materiam in deauplo dilatari ,nec hoc in loco curauit philofophus propriam quantitatem cuiuflibet elementi exprimere ,cumibi hoc dicerefuanon intererat, fcdfolum elaborare d.eclarauit formam ruperiotis elementi (nulla aphilofopho determinata proportione )maiorem amplitudinem requirere,quam forma minoris elementi requirit: itaque tenendum cft certo Ariftotelem hoc in loco de elementorum quantitate ncutiquamdeterminaffe, imo circahoGcius efle intentionem (vt fupra diximus) &ex eius feriptis elici potefttclemcnta vcluti non habent propriam figuram, fic nec determinata mobtinent in mundo quantitatera,ita vt non pof- \fint in generatione qu^inuicemfitlccudunieorum parces variari eandem non femper icquedo proportionem EST AQ_V A. 27 tionem^qua: variatio itainuieem inter fe fit, vt femperelementa eadem remaneat terra fcilicet terta ,aqua,aqua,3eraer,&ignis ignis in fua qualitate perfeueret,quodquidem eis accidit eorum fimplicitate, &imperfediione corporum ab eis generatorum &produftorum reipeiftu. Nonigitur aliud ex Ariftotelisautftoritate lequitur,nifi quod qualibet pars terra aqua formam accipiens ,&terra relinquens, &inaquam(e conuertens maiorem requirit quantitatem, quam dum terra erat requirebat, &veluti de parte dicimus ,fic &de toto intelligi ,volumus, non tamen exhociequi dicimus terram vt terra eft aqua vt aqua efle minorem. QVod autem Ariltdecuplum numerum pro indeterminato numero acceperit,'ab eius intenioneprobari poteftiVultenim mediam aeris regioneminqua nubes 'generantur &pluuia (vtfupra narrauimus)non nimis afuperficie terra diftareivnde poteft elici ignea iphara in maiori qua decupla proportione quantitate aerem fuperare ,cum conuexitate ignea iphara altitudo circa jp.vicibus terra iemidiametrum contineat, qua plufquam tria millia &quingenta milliaria exiilunt :qua quantitas fi regulis Arithmeticis &Geometricis adfpha. ricum corpus reduceretur, certum eft ignem plus decupla quatitate aerem iuperare: infiiper cum diameter ignea fphare 53. vicibus terra femidiametrum contineat. St ex eonieqtienti eadem proportione ddametei fiiperantur ,fi'piadi6lbrum elementorumdiametri quadrarentur certum efletorbicu- Terra maior lam ignis fuperficicm.-terrx fupeificiem non mille vicibuSjfcd multo plus,Nam fidebitiscubationibus &proportionibus inter diametros &eorum fphsras exiftentibus corporum (plitericorum quantitatem iuxta Ptolomei regulas confiderare voluerimus,inueniemus igneam Iphsram terra fpharam plus quinquaginta millia vicibus fuperare. Qui numerus decuplam fuperat proportionem :Qjpafetia fi concedere voluerimus) Ariftotelera in loco iam citato elementorum quautitatem detei minate voluifle, quodfalfum mille tantum vicibus efle deberct,quibus ignea ipha;ra decupla proportione terram fuperare deberet,vt quilibet parum in Geometria exercitatus clare cognofeere poterit. Et vt lucidius auctoritas ipia qu^ vbique ab omnib us fere citatur inteiligipoffit, &eaadueriarij in eorum fauore minimevti polfint de proportionibus hic aliquid defcutcre operepretium vifum fuit. QMre notandum efle dicimus,quantitatum aliam efle continua, aliam vero difcrctam,& in his quantitatem,( large •loquendojefle proportionem,nec hic determinate voluimus quid fit vera proportio,cum in huiufinodineutiquam fit opus fed tantum de proportione ad Aiithmeticam &Geometricam artem attinentem loquiintendimus, PRimumigitur notandum erit ,fi fuerint plurcs quantitates continu<e,vel diicrets proportionales, &ordine pofitsfvt infra videbitur)tertia quan'* titas duplam femper habebit quantitatem ad primamtduplaminquam plus quam fecunda quanti- EST AQVA. .l8 tas ad eandemprimam :Habet &quarta quantitas triplam proportionem ad primam ,plus quam fecunda ad ipum primam, &uc de csteris fi qnxfuerint quantitates in ordlnx pofitx vt hic videtur. i.2.4.8.i5.5i.(S’4. laS.Vnitas illa licet pnncipium potius numeri fit &quantitatis ,quam numerus ,& quantitas ,femper tamen ad illam primam quantitatem reipeftus haberi debet:Vnde tertia quantitas in eiulmodi proportione habet duplam proportionem adprimam numerumjqui eft i. refpedlu fecundi numeri feu quantitatis quxeft a.ad vnumtQuarta vero quatitas, qux eft 8.in ordine pofita triplam habet proportionem ad vnum refpedlu.i. quantitatis. Hxcitaque proportio odlupla quamhabet 8.ad vnum eft tripla,id eft tribus vicibus maiorquam dupla fecundx quantitatis ad primum, id eft tribus vicibus maior quam dupla fecundx quantitatis adprimam,id eft 2.ad i. Si quis vero vellet primum numerum tanquam non numerum dimittere,& tantu fecundam quantitatem confiderareitunc 8. ad duo duplamhaberet proportionem maioremilla quam habet tertia quantitas quxeft4.ad fecundam qus eft duo.& intelligendum erit de exteris numeris. & quantitatibus fupra pofitis in exemplo ,quj omnes quantitates funt in,dupla proportione: Numerus enim fequens fecundum numerum femper multiplicaturper fecundum numerum aquo omnes proportiones fufeipiimt,vt in exemplo bis duo faciunt 4. bis4.cBlciunt8. &bis8. Id.bis &16. componunt 32. &bis32.64.& bis <^4. efficiunt 128. ficetiam Sc in .Gij ,Terra maior tripla proportione faciendum erit (vt in infra notatis numeris &quautatibus videre licet. 2. j. p. 27. 81. 243. Numeriprspofiti velutifupcriores confiderari debent, fuperiores enimin dupla proportione dupliciter confiderati fuerunt, &habito refpedfu ad primum numerum &dimillbhoc, &i habito refpeiSu ad fecundum: tanquam primum numerum &primam quantitatem. Si igitur in his numeris modopropofitisrefpebbum habere voluerimus ad primum numerum, tertius numerus qui eftp. habebit proportionem duabus vicibus maioremquam habet tertius ad primum nam bis tria farciunt fex &femel tria funt tria, quxiunftafcxto numero vel cum fex erunt nouem: Sic etiam 27. quarta quantitas in ordine pofita triplam habebit proportionem id eft tribus vicibus maiorem illa quam habet fccnnda quantitas in ordine pofita triplam habebit proportionem id eft tribus vicibus maiorem iila quamhabet fecunda quantitas qu* eft^.ad primam quseftr. proportio itaque viginti feptupla quam tenet 27. ad primam eft tripla id eft tribus vicibus maior tripla ^.ad i.fi vero dimillb primo numero rcfpicere voluerimus fecundum tamen quantitatem qux eft j. tanquam prima quantitas ,tunc 27. ad tria habebit duplam proportionem maiorem fcilicet illa quam fimiliter habet s>- tertius numerus ad &81, habebit proportionem triplam maiorem illa quam fimiliter «abetp. ad^. Seficaqj. ad tertiam habebit proporr tionem quadruplam maioremilla quam habet £>. ad EST ACL,VA. 2^ j.&ficfcntiendum critdecstcris, fi in ordine pofiti effent,& hxc quoad primum notandum fatis diila fint. SEcundum notandum critquod(iuxtaeucIidis regulas in la.Elem. )fi dantur duo circuli, quorum alter maior fit altero ,fuperficies circuli maioris habebit duplam proportionem ad minoris fupcrficic id eft quod proportio circuli maioris ad minorem crit veluti proportio diametri maioris circuli an diametrum minoris^qu* proportio erit dupla :Si vero fuerint dusefphsrte,quarum altera erit altera maior, quar maior fuerit triplam habebit proportionem ad minorem,maiorem fcilicet illa quam habet diameter maioris ad mdnoris diametrum &ha:cdc fecundo notando. TErtium notandum erit quod iuxta Aftrorogoru opinionem (vt fupra etiam teligimus) differenti a inter mundi centrum ,&lunarem orbem ,id eft femidiameter lunaris orbis eft maior terrte fe midiametro jp. vicibus &ex confequenti eademmet proportione vnius diametri fuperat alterius diametrum quodquidem mathematicis rationibus &figuris c6- firmat Ptolomeus in quinto fiitEm.agntEconftruftio nis libro, nec quorundam oftatobie<ftio,qui volunt Ptolomrei opinionem,in huiufmodi effe dc diftantia centri mundiad centru proprij Innrc corporis, quod quidem longius diftatquam fui corporis concauu; Nam confiderataquanta amplitudine fuperatterra ipfam lunam, facile habetur femidiametrum lunaris corporis non interefle tertiam femidiametri terrx j‘f .Giij Terta maior eunt ac affirmant &hi'c ad pratdidlas audoritates fatis didafufficient. AdPoetarum vero audoritates nihil dicendum effe 'arbitror, tum quia eadem refponfione, qua Strabonis ,Mc]x, &Plinij atidotitates euacuata; fuerunt, &Poetarum euacuari poflunt ,tum quia dux funt caufa: ,quibus Poeta fabulis &Epithetis Oceanum ornarunt, &carminibus immenfa magnitudine effe dixerunt, quarum altera cftqucd tempore excellentiffimorum illorum Grscorum poetarum (abeft enim hoc tempus anoftra attatcretroceden- ^dofere 500o.ann.}nullahabebaturnotitia(vt etiam fupra diximus)de tora terra imb vix vna quartain qua habitamus integra cognofccbatur,& vix homines in aquafc cymbis confidere ca:perant,& lacus ac flumina ne dicam mare vitra prsftrtimGaddestraijccre.- Exiftimabant enim Gaddibus terram aquis deteda terminare, &inde mare totum circundare terram, VndcOceanum appellarunt ,&de eo fabulas fingere ceperunt,vcluti de aere,de coelo ,deftellisdefole, &luna, de fontibus, fluminibus, fyluis, &ca:teris rebus naturalibus fecerunt :Aquibus etiam noftri Latini fidiones ipfas receperunt &in dies recipiunt quare nil mirum effe debet, illis fi temporibusPoetx non habentes notitiam de alijs terrte partibus nifi dc paucis climatibus huius noftra; habitabilis quarta, reliquam globi fuperficiem aqua: dederunt ,& alfignarunt ,fi enim terras i>ouiifime inuentas tunc cognouiflent ,nouam vidcHcetHyfpaniam., terrarn'- quamperu appellant ,Scillam quam Themeftitrm' ^EST AQJ/A. 27 nominant ;Gallicut ,&Galliam antharticam ,qu® vitra tropicum Capricorni ad decem gradus extenditur circulum anthardicumverfus, &nonnullas aliaSjnon quidem tantam globi partem aqute affignaffcnt ,ncc Oceanum, mare illud vitra Gaddes appellaffent imb nullum mare Oceanum fed Mediterraneum omne dixiflent,nullum enim mare datur quod Mediterraneum dici non poffit :Quodquidem multorum experientia vifum efl:,& in globo quilibet c5- fiderare poteft &h*c de prima ratione. ALteracft quod videntes Poeta; illi aquibus epith.cta Oceano data funt Oceanum mare vel etiam quodcunque paruum flue magnum fluitare, & hinc aptum vndiquefe extendere, Sciuisfluidispar. tibus qua:rere ad Ipherica: figura (vt fupra diximus) circum ferentiam fe reducere, maris planum, &fpatium,quia omnibus ampliffimum, &ad inftar ampliffimi &pcrfe£ti plani &fine montium &vallium impedimento omnibus videbatur ,epithetis ornarunt, illud £cquor,pIanum,profundum, &lum appel - ‘lantes ,non tamen ex hoc intelligi voluerunt. Maris magnitudinem,amplitHdinem Sequantitatem maiorem elle terrte amplitudine, magnitudine, &quantitate :Nomina enim &epitheta non femper funt rebusjquibus nomina imponuntur c6fequentia,fa;pius namque accidit vtparuo finui magnitudinis nomen quod magno terrj fpatio non demus 6c attribuamus finiiliter& amplitudines ac capacitates. Adcommunem autem nunc hominum opinionemlicct quiaexfacrieicripturf teftimonioha- Hiij Terra maior betnr,ftultorum effe infinitum numerum ,refpoderc minime oporteret; quoniam tamen aducrfarij facrte fcripturatteftimonio fidem non adhibent refpondcdum efle duximus: Dicimus itaque commune hominum opinione circa res morales^adiones, &mores hominuj qui maxime in fenfu communi coftituti fune non femper fed vt plurimum prsualere:in rebus aute &conclufionibusfpeculatiuis contrarium efle videtur fiepe enim de rebus &conclufionibus fpeculatiuis(imbj vero iemper) qure tenet communis opinio &vulgi, dodtrina per demonftrationes, &veras c5- clufioncs minime affirmat ,imb veritate demonftra do contrarium alleritvti exemplo patebit: Philofophi per veras demoftrationes tene t(& fic eftjfolem. liSo.vicibus terra efle maiorcm:communis autetKj& vulgi opinio,cum hoc impoffibile ei videatur no Colum contrarium tenet,fed philofophos penitus errare alTerit; Similiter de Antipodibus: Vulgi enim & communis opinio eft Antipodes pedum plantas furfum verfus tenereideft verfusnoftroru pedumpiatas ,quodquidem falfum efl"e demonftrans vera philofophia &Geographia contrarium aflerit. Infuper communis &vulgi opinio tenet in ipeculis imagines loco moueri, quod falfum cflTe per veras demonftrationes videntes philofophi& optici contrarium dicunt. Itaque fere femper in conclufionibus fpeculatiuis communis opinio tenens contrarii! ab eo quod veraSt demonftratiua obtinet do(9:rina, reijcienda eft:Ex hominibus enim plxrique in rebus fpeculatiuis,qubdadoftis veraciter Sedaris demonftrationi- IST AQVA. 'i8 bus effertur contrarium efleaut mant. Cum irntur qua:ftio noftra de rebus moralibus minime fit, licet a fcnfatacxpcrientiapendeat, vulgi iudicio,opinioni, &dcmonftrationi nequaquam committeda erit, fed dodisSt expertis viriSjCiim res de qua agitur adfpeculatiuos pertineat &expertos: Quare hxc comunis opinio aduerfariis nullum fauorem prxftare poteft, tum maxime quiahtec opinio aPoetis (vt nobis videtur) de huiufmodi re carmina cantantibus ortum habuit,quibus vt plurimum vulgus intentum efle ,& fidem non minimam adhibere folet. Et hzc circa vulgi &hominum opinionem fatis didia fufficiant. Quibus omnibus raanifeftaturaduerfarios tenentes aquam quouis modo acceptam terra efie maiorem in hac re nullam habere rationem,&hac aduerfariorum opinionem rationibus ab cis addudfis nullo modo fuftineri poffe, imb potius noftris rationibus refellendam penitus effe diximus, &adhuc dicimus & tenemus. At quoniam hucufque ad diluendas aduerfariorum rationes intenti fuimus deinceps aute noftram veram in huiufmodi fententiam ac veram opinionem aperiemus &vtad id 'ordinate procedere valeamus duabus conclufionibus quicquidinhacre animo /entimus ,manifeftabimus,aqua duobus riiodis vt fcilicet terram tegit, &vt elementum confidet raripoflc nulli certe dubium effe iudicamus. Quos duos confiderationis modos pro duabus noftris coclufionibus accipiemus.Q]jb ad prima conclufione, &modum quo aqua confidcraturvt terram operit, dicimus non vere Sc determinate confiderari polle Terra maior quanta llt terra qua aqua operit, &quanta itidem fit ilJa,qua: marinis aquis tegitur;Ratio qua ad id dicere raouemur talis eft:Licet enim multte fint fa£i:tenauigationcs,& maior notitia de terrae partibus nunc habeatur quam tempore Ptolom£ei& alioru antiquo - rumGeographorum habebatur,non tamen vere hucuique relatum cft, An fub potis terra fit vel aqua, cu nullis vel ex aquae concretionis cauia, aut ex regionumillarum afpredincfeu ex aeris indifpofitione, & inclementia ad loca illa deucnerit ,St aquea fint vel terrearetulerit, &pracfertim fub meridionalis poli confiftcntiaifub polo enim noftro feptentrionali relatum eft,& in chartis Geographicis,&Gothicis apparet Populos efle quofdamBiarmos appellatos, ex hoc itaque in ieptentrionali parte( vt iam fupra diximus)maiores terrae detedtx quam opcrtre gradus videntur.Dicimus nihilominus, &ratione praididla, qua hoc dicere moti fuimus,cognofci minime pofle quanta fit terra aquis operta ,&quanta fit illa aquis dcteci:a,non obftate &pofito quod per aliquos gradus prope polum Antarticura terram mare operiret, terr^ portionem illam maiorem effc quam illa, quam mare operit': Nec obftant huic noftrs opinioni gra- ,0^'* dus illi fi darentur prope polum Antharticum quibus mare terram operiens fignaretur. Paralleli enim effient ita breuiflimi,& meridianorum apcrtut* ita anguftiflimae ,vt fere nihil cffent ad Parallelorum & meridianorum extra circulum Antharcticu 'pofitorum comparationem veluti iam fupra in folidsfplie- XX diuifione demonftrauimus ,in fupcr ex Magaliani rcla- >ESTACLV a'. 2» fuerit Notum tamen cft terram ab illo angufto locO, qui il ftrido de Magaliane dicitur per Ibngunv pet 55. gradus &plus extendi :Poflet igitur dici terram pro maiori parte ab aquis efle detedlam id cft maiorem terrs portionem cflcab aquis detedam quam opertam. QVb vero ad fecundam conclufionem &modum quo confideratur aqua &terra vt elementa attirmatiuc dicere audemus (conGderatis his duobus elementis vt elementa funteum omni amborum profunditate aquam abfquc dubio nonmodb terra efle quantitate minorem, fed terram ipfam longe maiorem efleaqua: Multse enim effent rationes, quibus ad hxc dicenda mouemur,{ed breuitatis caufa duas hic adducere conabimur: Prima eft maris & terr^ profunditas,confiderata enim maris nauigabilisvbiquc maiori profunditate, nullibi profunditas ipfa talis inueniri poteft ,vt ad iemidiametrum tertse comparata aliquid habAt fcnfibilitatisfvtita dixerim) etiam (i cocederetur aliquod inueniri mare ipatio()0. gradibus longitudinis &lacitudinis quod eft impoffibilc(vtfupradc hac re abunde diximus) dari &inueniri.Sccunda ratio eft globoic terrrte deftru- <Sio:Diximus enim rationibus ac auctoritatibus pro bauimus terram ncceflario rotundam efle oportere; fi igitur daretur (vtaduerfarij forfan dari exiftimat) concauitates qu«e eflent aquarum receptacula ita profunda vt impedimento eflent quin terra: fphgrica effetCvt dici poiret)& fic terrte globofe cflTet penitus defttu(Slio,& fic terra non eflet nec fphactica dici I poflet,quodquide cum fit impoflibilc, /equitur terra quantitate maiore effe aqua: Nec contra hoc valeret auifloritas illa Arift.ab aduerlarijs addiuSta ,qua probare nitebantur terram no dici fphterica nec efle nifi addito aqute elemento, quoniam Arift.audtoritas fundatur fupcrterrte partium impulfu quat tanquam graucs &ponderofe inuicem inter fe commutantes terram ipfam ad fpharicam reducunt formam nec quouis aquarum impetu impediuntur partes ip/x quumfuum impleantofficium.-impetu enim aquarii aliquando &temporis perpetuitate terra qux aquis olim erat coopertanunc operitur &qux operiebatur detegitur :Sic nunquam fieri natura patitur vt quod prius fadlum eft conferuetur Hyftorijsetiam probari poteft maris profunditatem ad femidiametri terrx comparationem nullam elTe.Lcgant aduerfarij Herodotum &inuenient partem illam ^gypti i Mempho vique ad dithiopia: montes mare fuifle, nunc autem habitari &ficcSm terram efle nec ea in parte profunditas aliqua reperta fuit,qus nonmodo ad centrum terrx defeenderet, fcd nec talis qux in hominum admiratione fuiflet.Lcgant Moyiem mare Erithreum tranfeuntem &fimiliter inuenient nullam ibi fuifle maximam nec magnam profunditatem nec prxeipuura aliquod verfus centrum fuifle repertum, Sed bene miraculo aquas diuifas fuifle vtiter Moyfi &Hebrxo populo prxpararetur: Legant loiephum Se videbunt ac adiicent Magni Alcx.excrcitum mare Pamphilicumfquod Ariftotelica iententia inter maria mediterranea noftrz quanx valde pro> *ST AQJTA. 50 fundum exiftimatur) vndc traiecifle ,nec ex ipfis vllum profunditatis caufa periifle ibi inucnt* ,quod non miraculo fed natura fadrnn cxtitit: Legant Pindarum vbi Alpheum Pcloponcfi flumen videbunt llib aquis marinis in Ionicum mare occultis mcatib* defluere &inde Syracufiam Sicilise vrbem ,vbi didli fluminis aqus in Arcthufa videntur, quouam modo hoc efle poflit,{i tanta maris profunditas cflet? vt aduerfarij exiftimant. Quum igitur nulla detur talis maris profunditas ,qute ad terra femidiametru aqui paruri poffit quauis fenfibili proportione fcquitut terram, omni fua profunditate confiderata, longe maiorem habere quantiratem quam aqua maris habet. ETfiforte quis diceret concauitatesillas in ventre terrre exiftentes aquis plenas ibi generans pofle ita aqux elemento fuppleri vt quantitate terram fuperet. Rcfpoderi polfet hoc minime eorum opinio- ni fauerepolfetrAqux enim iuxtaPeripatheticorum fententiam exhumido vapore quemfolfuisradijsa terra attrahit, generantur, velutfvcnti,terrx motus, fulmina ,&fimilia ex exhalationibus ficcis quas ipfemet folattrahit,producuntur.Qunm igitur ita fitfequitur quod in ea terrs fuperficie poffunt aqus prxdidls, terrre motus, &fulmina producere in quam folarium radiorum vires penetrare poffunt: Qu*- quidem giim non valeant nimis profunde terram penetrare (vt experientia pater) nec aqure ex didlis humoribus &venti,terra: motus, &fulmina generata &produdain valde profundo terrae fpatio generari TeRra maior &produci poffunf.Nam licet videamus loca fubterranea non nimis profunda hyemis tempore calida cfre,& a:ftatis frigida, &loca in quibus metalla generantur in eife accidentia multa Expertum tamen cft,fiprofundiusdi£la loca cxcauarentur&piofundarentur frigidaintolerabili in qua frigiditate quolibet anni tempore inuenitenturcum illuc vfque folarium radiorum vires non per lineam rediara nec per obliquam nec per Antiperiftafim delcendere & penetrare poffint. Vndefit quodexiftens terra ipia natura frigidillima ,&pondere grauiffima ,&a fole minus alterata in fua conferuetur natura. 1 DE SINGVLIS QVATVOR ELEMENTIS. Atcfaftis igitur &oftefis cfRcacif fimis rationibus quibus probatum eft contra contrariu tenentes ,terram aquaefle maiorem reiedlifque opinionibus ,&falfis rationibus quibus cotra dicentes conabantur tcncrcj& afErroare nullo modoterra aqua tota terra circundante maiore efle. Quibus ctia noftris rationibus adduftis omnes alios rationes quscunquefint ad tale materia adduSg li hucufque addudia: non fint annullari poffunt vifum efl: nobis fcribcre,& pala facere fubbreuitate de fingulorum quatuor elementorum fitu qualitate, &comdinatione.Quibus Pythagorica dclcdlat dodlrina ,non dubium efle debet, quaternarium numerum radicem,&omnium numerorum exordium efle: Quem numerum tetradam Pythagorici appellarunt coaceruatis enim amonade vfquc ad quatuor denarium reddit. Vitra quem, tefte Arillotele in probi, i. nullas quamcunque calluerit linguam progrelTus extitit ,naturam imitans ducem, qure denaria lege in manus &pedes partita eft, vndc& omnia fundamenta quia numerus ipfe omnia numerandi genera parem, fcilicct, imparem, quadratum,quadrantalcm,longum,planum, cubale. de SINGVllS mentum in corporibus mixtis virtutem coquendi, digerendi,&nutriendi,inco<5taindigcfta,& immatura:& etiam humidum cum ficco mifccdi, Homogeniaque congregandi, &fua caliditate temperandi. Vnde hiefuperior ignis eft veriflimum elementum, cuius pars quslibet eft corpus fimplex. Noder aute &inferior,quem nos lignis,& alia materia fouemus, cum non purus nec fimplex fit,fed vifeofitateterreftri, quaalitur &fouctur compofitus ,elementum minime elTe dicimus, imb corruptionis Seconfumptionis caufa :ille vero fuperior conferuationis caufam efle contendimus Dyaphanura nop lucens nec comburrens, fimplex &non compofitus, ad quem ne motus inferioris ignis fit infinitus, tendere videtur. Hic inferior non fubftantia ,fed accidens eft ,& caliditas cum fumma ficcitate :&ideo in caliditate cum fubftatia alicui adha:rct, augeri &minui poteft, calidiorque effici natura,matcria,motu, magnitudinc,diuturnitate,& refpirationis impedimento. Nec tacendum effe arbitramur partibus in feptentrionalibiw infulas effe quafdam ,in quibus ignem efle fertur,mirum quidem in natura,quod aqua tatum foueri dicitur ,ctetera minime comburens :de quo multi pluta afferunt,&precife Cardanus in fecudo defub. tilitatede mirandis ignibus in diuerfis mundi partibus narrat,&h*c de ignis elemento,&obiter de infetiori fatis didla fufficiant. DeAeris elemento. OVATVOR elementis. 55 SER(quemlatini animam &Auram vocaucre, eft ^lemcntum, licet aliqui vfque ad coelum extcnfum, infra ignem pofitum, Ieuccalidum,&humidifliraumxtiialijs temperatum dicatur Omnem locum repletum alioquin corpore terreflri, vel aqueo complens: Cuius partes, etfi fua natura calid*& humidx fintj differunt tamen ex accidentibus in cis per extrinfeca effedlis agentia. Vnde, vt diximus, fupremaregio ex ignes fphsrs vicinitate intenfum habet colorem cum exfuinaturaremiflecalids, fit ex reuerberationis tamen radiorum folis catterorumque fiderum caufa calida efficitur: &ex humidorum receptione vaporum humida. Simili modo media regio cum fit natura calida, &humida per accidens ex fphsrsignis dillantia,& ex nullareucrberatione folarium radiorum, &etiam quia planete qualitate virtute frigidi in hanc magis influunt intenfe frigida fit.Qmbus varietatibus per accidens aeri cuenientibus non obftatibus,i!lius virtus vna cum igne in hsc inferiora coelorum Stellarum, &fiderum influentias defert. Mitifque raritatem, &fubtilitatem affert ne nimis craffa fint ,&vt penetrabilia &aperta refrigeratione,^ humoribus perfiftant:Agilitatem quoque corporibus preftaf. nec non fua humiditate cordis ardorem temperat. Aer itaque ob fubftantiz puritatem minime fentiri potefl:,nec in fe colore aliquem, nec odorem,nec fapore habet. Eit nihilominus omnis color, omnis odor, &omnis fapor, ita vt per ipfum videamus colores,fentiamus odores,& fapore^s guftemut. Quare ciim aer omnia fiat, &falubntate. BE SINGVLIS &morbu mortalibus prsEftare potcft. Ex aere enim diu rcclufoj &demum referato &emerfo peftis magna generatur. Ob idque quando terrcmotus fiunt peftis fcquitutjficuti poft clades, &inundationes, ac putridorum -animalium interitum etiam quoniam aer putredinibus illis inficitur ,peftis fubfequi (olet, non tantum illis in regionibus in quibus aer infedlus putredine fuit, fed in longinquis alijs. Vttemporc Mar. Antonij Imp.in fclcucia Babillonire ex arcula in Apollinis templo inuenta &aperta ,ciim diu claufa ftetiffet ,non tantum regio illa, fed tota etiam Grrecia& Romaaere illo ex arcula emifib ,&ventis in diuctfas partes delato peftilcntia ita infeiSa extitit,vc tertiam fere humane generis partem morte affumplerit. Vnu nec tacere poflum,quod licet fupra aere Icuem elfe dixerimus ,aflerimus tamen non omnino ieuem,ied fecundum quid grauemeffe ,&nullafui parte purum, &fimplicem, fed aliena qualitate affedtumefle, &: alienis corporibus immixtu aflerimus. Aer enim ex ignis fphzra defeendit in proprio naturalique loco fi impellatur pronius deorfum fertur, quam furfura.In aere quoque imprefliones ,vt fupra tetigimus, fiunt, de quibus etiam alibi abunde dicemus;Ha(5benus de aeris elemento. DeacjUts elemento. aOjtAeft elementum graue ciim aliquali (quia terrsefupraftat) leuitate frigidiflimum,&humidura circunquaque terram alluens ,totam tamen i<5_VATV0R HLEMENTIS. ^6 haud operiens. Cur autem hoc elementum veluti & extera naturalem fibi locum no habeat?ratio,vt quorundam controuerfia auferatur,affignanda nobis cft. fertur enim,&feripturis facris ita feriptum ellcrcpc. ritur,quod in creationis principio aquafuo libero curfu terram fupernabat, camquetotamf&fiphilofophi contrarium tcncat)obtcgebat. Dic vero creationis tertio Dei voluntate ordine peruertentis natur* congregatx funt aqu* quxfub coelo erant, in vnum locum ;&fic apparuit arida, quam Deus ipfe terram appellauit. &aquarum congregationem maria dici voluit, &ita terram habitabilem reddidit ,& animentium locum commodum viduique aptum effe conftituit, pofuitque ipfe aqu* terminum quem vitra non procederet ,refrigeretque fuos tumentes fludustterramque ambiret,&ipfam minime fuffocarct,nccfterililceret: fed aquis detedafrudifera elTct, &alimenta producere poifet. De quibus omnibus Iob.58.capite.ingenueteftatur. Ambit ergo aquaterraquafi vndique,& ea interluit ac interfluit cuius alueus; &fitus ei minimi naturalis cft, fed potius fatalis &admiratione dignus ,&folius autu Dei ?ui parent omnia ad vniuerfi confetuationem effedus j& lic difpofitus ,&vt efficacius miraculum videretur aquam loco altiorem terra pofuit,vt aliqui afferunt. Quibus onanibus fequitur.quod fi natura: ordo ipfius Dei voluntate (vt diximus) peruerfus non fuiflet,velhomo minime conftitiffet,velipfcvtpifcis inaquanatalfet. Eft ergo phifice loquendo ex aqua Stterrafimulvnum corpus conftitutum ilhs inuicem Kiiij DE SINGVLIS miftis cuius corporis &magnitudinis ,&grauitatis centrum traditur primum totius mundi medium. Alterumvero in Diametro terrx politum aliquan- to maius ipfius Iphsra:, &aqu«e &terrj limul conflateDiametro. Perfluit itaque terram iplam media aqua, &extremam vndique circum alluit. Qimd aqua Iphsrica fit &ratione &experientia patet, cuius motum circularem minime efle dicimus,led re- (Slum naturalem ,aut violentum: vel animalem habetque in mixtis talem in fevirtutem,vt fushumiditati corporaita emolliat, vt figuram naturale fiue accidentalem fiilcipere point,& fiia frigiditate corpora temperat,& ignis calore moderaturicuius quide aqu2B principiu cfimune &indeficies Amphitrite eft, id eft Oceanum, aquo flumina &fontts emanant amplifllmi terram apolo artico cingens ad meridiem per orientem tendit ,&iteran ad meridiein per occidentem ad articum tendens ambif Aquo Oceano ad omnes mundi partes exeunt omnia,licet quidem contrarium aflferant, maria parti cular^,fontes amplie ,&flumina magna nunquam execcantia,de quibus in praifcntiarum nobis minime efl: feribendum. Dabitur enim Deo volente aliquando commoditas &commodior locus de hac materia pertradtarc. Quod quidem principium & fi exphilolophis aliqui nequaquam admittant,cum lacris tamen feripturis fententia concordat: dicit enim flumina vnde exeunt reuertimtur, vt iterum fluant, &mare intrent, &illud noa rcdundat.Sed vt Q_VATVOR ELEMENTIS. ^7 libi inueniri pofle,(icut(vt diximus)ncque aerem pu rum:fcmper enimaqua ab aere efficitur, Sc magis a terra in orbem compafta: vnde exalationes etiam fiderum potentia aterra rifoluts aqus imifccntur pluuix quoque ventirorcSjpruina, &c*tera huiufmodi genera ,de quibus alibi dicemus qua: ab aere in mare decidentia aquam inficere non dubitamus, &hinc puram nullibi,vt diximus, inueniri poffe cefemus ,tum etiam cum &aquam omnem fapore quodam afFe£lu efle repetimus, qui fapor admiftionc quadamterreftrispartis cumhumido aqueo efficitur,vnde mare falfum fapore iudicatur,& lacus aliqui &fontes amaros efferunt fapores ,de quibus quidem omnibus fuo loco feribemus, &hrecdeaquse elemento fatis didia fint. Deterrae elemento quomodoJttin mundicentro. 5Erra dupliciter confiderari potcft,& vt cft elejgg^jJmentum,&vtell mundi centrum ac mortalibus habitabilistvt ergo eft elementum, ipfaeflfimpliciter pura habitualitet ¬i aflualiter grauis, /impliciter, inquam, non quia ea nihil eft grauius, nec quia eius grauitate nihil Icuitatis admifeetur, fedquia ip^vt elementum in quodcunque trium elementorum poneretur eflet f^petapta nata defcendcre,& non afcenderethabitualiter graucm efle 'diximus confideratafcilicetinfepre cire,3c innatualifuo loco pofita, extra queenim aaugrauisfieret :quod quidem Archimedis auitoritate confir- DE SING V LIS matur,dicit enim in fuo de ponderibus libro: nullum corpus in fcipfo eftgraue, aduale inteliigcndumcft grauitatereft igitur terra ipfa pura elementum grauiffimumjfrigidum,&ficciflimum:quani quidem nullibi reperiripofle (vt de alijs elementis diximus) arbitramur, &natura fua, nec lucidam ,necDiaphanam, fcd omnino omnium obfcuriorcmeffeaircrimus, & lumini imperuiam ad motumque ineptam &femper immobilem; Terram puram nullibi reperiri diximus de terrs centro minime intelligendo: ibi enim terra puramconftipataminueniri pofle arbitramur ,vc!uti &ignem purumiuxta cceli concauura. Confiderata autem vt muridi centrum eft grauis ,frigida ,&ficca ac in mundi centro polita :circa quod mult* fuerunt opiniones :Anaximander enim Anaxagoras,Empedocles ,&Plato terram in mundi medio litam &vltimum elementum effe tenuerunt: quidam vero Pythagorici in centro mundi haud efle fed bene circa centrum moueri &circumagi dicebant :aliam terra fub terra noftra arichthonam appellatam ponentes: ex quibus alij etiam fuerunt qui non modo'duas tantumIcd plures efle terras alferebant eafqueobnoftram intermediam minime videri polTc affirmabant: nonnulli vero terram in centro mundi efle, lemperque fupermundi axe volui autumabant ;nos vero vt qus vera funt efferamus :NicoMCbpernici& aliorum ipliim fcquentiumpoftponcntes opinionem, terram nonfecundum (os magnitudines ,fcd quo ad fuse grauitatis centrum effe in medio mundilitam, & locum ipllus terrz ,co modo quo diximus mediuta effe mundi affirmamus :quod quidem non folum q_vatvor elemektis. Mathematici &Philofoplii afferunt,Pcd etiam agrauium corporum motu edocemur :vkerius terram fecundum eius naturam iramobiiem :effe dicimus fecundumverb eius partes moueri, ex cius partibus quibus ra:Quetur, &defluit magnos generari montes adterrs viuentium ,&prccipuc hominis per quem faffafiint omnia vtilitatem &comodum. Dicimus quoque terram ipfam circulariter non moueri circa centrum ei extrinfecum: alioquin grauitatis cetrum : mundi centrum minime effet :nec orbicularitfrmoueri circa proprium centrum ,&proprios polos a meridie adfeptentrionem :Polus enim ardlicus, fi hoc effet,nobis aliquando magis vel minus clcuaretur,& aliquando ita deprimeretur,vt noflro viTui minime fubiaceret cum circunuenientes in parte feptetrionali cffsmus ,quod falfura experientia effe notamus,nec ab oriente in occidcntern,tunc enim fi non foret, coelum (vt antiqui dicebant )quiefeeret :impoffibilcque effet quin fingulis menfibus luna femper eodem modo in plenilunio ecclipfaretur rfimilitcr videretur planetarum diflantias maiores &minores fcruarerefpcdluftellarum fixarum :quare abff que dubio tenendum effe cenfemus. Terram fecundum eius naturam fc totam quiefccrc &fecundum fuum naturalem fltumin medio mundi efic.xoelum que motu diurno ab ortuadoccafum moueri: planetas vero motu contrario (vt alias diximus^circumuoluuquibus omnibus concluditur terram non effe ca:- li centrum, nec propter mont^es valles &planicies lph«ricam cffe,fcd bene aptam natam (licet adlunon fit)orbicuIarem eflc :eft nihilominus afcptentrionc ad meridiem, &: ab ortu ad occafum rotunda, &tumida (vtfic dicam) quod quidem expetentia patet orientalibus enim citius ,quam occidentalibus fol oritur &occiditjHoc manifeftum eft in ccclwfimam quale corpus quodque eft talem mittit vmbram:crgo terra rpha;rica eft vallibus &montibus nihil perinde impedientibus. Et quoniam apud Aftrologos terram reipciftu coeli pundum efledicifolct: quare non abre efle videtur fi de terra: magnitudine aliquid dicere preponamus; ad cuius declarationem notandum eflc dicimus, terram tripliciter confiderari poffe: primo vt fit velpti punSus penitus indiuifibilis quo modo cum ipla diuifibilis &fuo ambitu magnitudinem contineat haud confiderari debet :fecunda vtfitveluti pundtus relpedlu coeli hoc ertim modo terra ipfa refpcdlu.cceli ftellativti punitus exiftimaripotcftmam fecundum Aftrologos fi mens oculus in ftcllati coeli centro eflet medietate coclcftisfpha:- ra hoc eft,fex figna videret: &oculus Platonis in ter rtefuperficic cxiftens fimiliter fex figna confpiceret ergo terrte quantitas tali modo confiderara acentro fcilicctadfuamcircumfcrentiam(vt probantAlphraganus& Ptolomeus)cft pene refpeitu coeli infenfibilis &fere punitus.Tertio tcrram(fi quis imaginetur fc in oitauafphtera efrc)vt punitum videret, & nullius oruafiquatitatis effe exiftimaret: fic &fi ipfam in odtauo coelo poneret nullius fere magnitudinis iu . dicarct:atfi ipfainfoli^ fpharra locaretur,vel alterius cuiulcunque inferioris orbis aut fi planctis compa- Q_VATVOR ELEMHNTIS. S9 rarctur fenfibilis quidem quantitatis cxiftimaretur cuius fignum (vt Ptolomeus ait )eft quod his efficiturafpeduumdiucrfitas; probant etiam hocAftra- }ogi dicentes lunam eflc terra minorem quo fequitur ipfam inferioribus Tphaeris comparatam fenfibilem quantitatem habcre;quare Mathematici in fuo terre ambitu quadraginta miriades ftadiorum auribuunt id eft quadraginta millia ftadiorum quse quinquaginta millia miliarium conftituuntrfecundum vero recetioreSj&prxcip'uc Alphraganumdeff.odauatTerr* ambitum viginti millia miliarium, &quadraginta effe dicimus ,&ex eis elici poteft &Ci aliarfint opiniones terram percius naturam confideratam notabilis efle quantitatis: VndcPhilofophimagnam quoque matrem appellarunt !eo quodinfeomnium corporum femine concipit: Hoc autem arbitrandum eflc exiftimamus¬andum(vtfupratctigimus)noftra hanc terram ,quam pedibus calcamus minime elementum eflc,& fi re vera fit terra, eft tamen compofiita mixta &humoribus ac pinguedine compada & plena,vt,in terris fubfureis alumixtis calidis &vifcofis ,necnon in montibus &locis continue ardetibus vt AethnaSc ceteri ficilia puteolorum Hibernis & Scondrie partibus patet: verum terra vt elementum in cerro terrsinuenitur, &eft fuapte natura fiinplex corpus frigidum &ficciffimum licet accidentia in hoc varient velutiin csteriscorporibusnonfimplicibus fcd in puris ,& apud nos commiftis :nec obiiuioni dandum effe indicamus terram quo magis avera terra tanquam elemento diftarc eb minus terrae Liij