De duplici copia verborum ac rerum, commentarii duo

IISI i: c, ?.n Tfi.Como fe cuenta duerapo d las rres anos^l. c. 2 .iuuh. ? 4'^7•4 pue-.ie noiiibrar orro nalta que 1(| ciimpia,! 2.c,an.i7. Qpe juramend dever;hazer,! z.c.z.ii.t'] Siaufcncej pusJe" ict lioiiibrados^ l.z-c-z. uu ii Calidades que de\'en teiser ,lib. 2.c.; n.i8 Si fon inmediacos aios Capua nes.itb. 2cap.7 .n. i'» *9-57•Si tuer^ bien que hizictfen pleuo oraenage jf 2.C zn-,??. Qne infignia deven craef! 1. i.r ’’ n. 17. ALGAPvBE pena dc los que arribarS alii’ yFasSor que folia aver por la Contn-i tacionj.2 c.i.u. 56.0.20.0.9. ALGVAiGL mayor de JaCafa que ofij cioeSjdequien ,y con qucpreemiaeu Cias, I.T eif n.i.j.c. 28.11.2.3* ALGyAZILES quien lo.sriobra,y aprue, ba,!.i.c. i5.n.^.Siajnfianqas,Ub. c, 28." .r.Q^e re^iilitos deven lener/i^ c.zP.n.y. Como dcvci^faHrfucra « Seviba^l.r.c.aS.n.S. Co»npalQs rp-: | Igiinderecho in.a. Sifelepa i( porque no fele paga^,1.2 Ai fde Indias fi fe le deve algun derechoJ. 2,C.2 2.n.2. ,\LMIRANTES de Armsdas fi ticnen la jurddicion ^en lo anciguOji.s.e. i.11.2. Los deGal€Oiies,yFlotas quicii Ics nobra,1.2.c.i.ii. 3.4 Q^juratnerto ha- 2en;,y adondeji. 2.c. v.n.d. Qvye fianfas idanj.i c. I0,8. Defde quando \cs cone elfueldoji.s.c. i.r,. 6o.Si devcnaffiftirialascarenaSjl.J-c.^.n.qa- Si de- ^en zclar el rcg-ftro ,ylos pafiageros, fif.c.ap.n.y. CoTodeven navegar,!. 2.C, i.n.2 1.5 S.Qne deven hazer fi iakarc a!gni'aNaod.2.c.i.n.2i,55.Qt;_atas vezes dcver hablar cada dia al General^}, i.c. r.n.2 1.Si puede paffar a^ueftraSjl 2.C i.n !2: Sidcveconcumr lu voco para apanarfeNaos,lib.2 c.2. n. 28 Si para cargar ncereaderias qfirva "'de Iai'hed,2 c.i 7n.S-Siticrcparre cn '•'^'-3 carffa c. fMi nno fe hallar.J. 2.c. 26..n. DE DVPLIGI COPIA VERBORVM AC RERVM, COMMENTARII DVO, % DESERASMO ROTERODAMO AVT o a./ r 'jL- >-e. ttk' V‘^ -L. ^-X»--» ^_y. ^\ ooX %» I.VGDVNI APVD GRY PHI VM, 1{4 SEB. . :\ 'l/ 3 i DESERASMVS RO 'TERODAM VS ,IOANNI CO- leto, Decanofan{liPdulia[iud Dondinum, s. d. ONpojjum equidem non uehementer laudare, colet ^,f!nguldremijhmy uereq; Chrifiianam antmi tui pieMem, qui conatus tuos omnek ,omnia uitce {iadia femper huc deBinaris ,non ut tuis priuatim commodis confideres, fed uti patrii, ciuibiK^ tuis quamplurimtm prodefjes. Neg; minus admiror iudichm ,qui duas pncipueres delegeris ,quibus id cumulatifimeconfequi poffes. Videbas enim amplifimum charititis frudum ineo fitum effe ,fl quis afiduk concioni->-i^.-r iiu bus,facraq: dodrina ,ChriBum populariumfucrum animk inferat. Quo tu quidem innegotio iam annos complurek uerfark,non dicam quanta cumlaude ,quam tu adeo non-ffedis ,utnec admittas ,fed certemagno cjw». frudu. Quonominp Paulus iUe tuus alioqui modedifi-i aiiii».. mus fubinde gloriatur ,ac fe faridti quadam infolentia iadat. Deinde quod proximum exiBimabas,ludtm literariwm longe pulcherrimum ac magnificentifimum indituidi ,tibi fub eledifimk ac probatifimk praceptoribus, Britannica pubesrudibusfb.tim annk,p>mlcr Chridum er optimas mbiberetliteraiinimrumgrauiterinteVigens er in hac <etate uelutherbaJpem Reipub. poptam effe, er quanti reprat in omnem uitam ,protinus ab incunabulis optimk imbui, iamuerbquknon adamet etiam generoaxr fam fitm ijhm ammtui celptudinm ,dc fdn(hm (ut ia dixerim jfuperbiam, qui utrun^i hocin patriam officium itu gratuitum ac fyncerum cf]euolucris,utnecextotannorumlaboriofipmis concionihuf uel teruncio fitiiutfis ditior :cumqi tuafepinarisffiritualia, nullius unquam carnalia mejjueris,?^fcbol<e fumptus,tam uidelicet ingenteis^ utfatrapam quoque deterrere pofint,folus omneis jirre nolueris. Et cum uulgiit hominum nuUain re libentius facium accerferefoleat, tu patrimonium, tu cenfum uniue^- fum,adhtecdomeBicam etiam fupededilem profundere maluiRi, quam ullum mortalem iniHius gloriae partem admittere. Quafo quid iSiud efl aliud, quam in uniuerfos tuorum liberos ,in uniuerfos ciues animum plus quam paternumgerere fTeipfumjfolias, ut iUos locupletes. Teipfum nudas ,ut iUos ornes. Teipfum laboribus confiOs, quo tuafoboles uegeta fit in CbriBo. Breuiter totum te inpendis,utmosChrifto lucrifacias. Nimiumprofidofit inuidus,qui talia eonanti non impenfifime fuueat: impius, quireclamet er obdrepat :hodis Anglbe ,qui non profud uirili, adiumenti aliquid conferrefiudeat. Egofanenon ignarus, er quantum Anglia: debeampublice, er quantopere tibi priuatim fim obnoxius, officij mei fim arbitratus ,literarium aliquod munufcuUm in ornamentumfcbola:tu£ conferre. itaq; duos hos nouos Decopia commentarios, nou£fcboU nuncupare uifum efl, opus uidelicet cum aptum pueriti£, tum non infrugifirum, nifallor,futur{m.Sed quantum habeat eruditioms,quantumue fit utilitatis allaturus hic labor meus ,aliorum efioiudieim. lUud nere mihi fmerepoffum ,argumentum hoc ADIO. COLETVH S Ktne primum ^T^xcogiatm, ex proditumfuiffe. N<mt quod lulm PoUux GrieciM er antiqum Mtor,fingularu ^ rerum uocdbula per locosdigerit, es'fynonymdqusddttt dcfinitimd uelut in dceruos congej?it,quis non uidet,qudm !: ^i*; < -i - idjttd nojlro inHitttto dlienimf Ueque enim Ipdorost * MdrioSidut Philifcos libet commetnordir,homines in tdntum dlienosd copid,utnc femel quidem que fentiunt, J^dtinepopint eUrrre. idm uero libeUus iUe ,qui Ciceronh pt-oountioct- infcribitur (ego mdgis ab dliquo Ciceronis ftudiofo ex illiusfcriptiscoUe{lumdrbitror)quefo quiddliudhdbet. quum tumultudridmpducdrm uocm congeriem fNos^’ firmulds qudfddm copie ,ceufintes oSlenderefumus cottdti,pcutd generdlibus per g^ddus dd pdrticukres deueniremus. Qudnqum crfdteor ,etr doko huic operi iu~ Jhmcurdm defuiffe.Siquidem olim rudem mdteridm infuturum opus temere congefferdmus, dd qudm expolienddm phmmisuigiliis ,plurimorum dutorum leilioneuidebdm opus fore. Itaque non admodum erat inanimo edere. Verum cuminteUexijfem quofdamhiscommentariis inpdiari, parumq; abfuiffe, quin incaftigatifimos etiam ediderint, codilm fum, utcunqi emendatos in lucem emittere. Uamidma- Umuiftmeftleuius. BeneualejColete optime.Lon dini. Anno M. D. XII. 11s.Cdl. M-dit^. Des. a$ n 72^7^ DE COPIA VERBORVM NVnequi ftudiofaiuuentu^ propenJloribuidnintKm hocjludim inembdt, qua ad res conducat ,paucis aperimus. Vrincipio quidm in totm ad phrajim idam non parmnadjhret momenti hxcuariande orationis exercitatio. Peculiariter autem conferet ad uitandam tmi. To\oy{ixii,uitim cumfoedum, tmodioIm.Ea ej^dufiem uerbiautfermonis iteratio. Nfqfj rariufu uenit,utidem koKj crebriuspt dicendum.Vbifi deRituti copia,aut hteptabimus,aut Mutaiy©- in morem eademidentidem occinmus, neque poterimus fententi£ colores alios, alios^ uultus dare, pariter er ipfi ridiculierimus ,noflram prodentes infantiam, CT taedio miferos auditores enecabimus.EftTMqo\oyi'apeiorofioio\oyi'a,quemadmodumPa‘ biusait,qu£ nuda uarieatis gratialeuattiedmm,eft^ tota coloris unius. Quis autem efi auribus uf queadeo patientibus, ut uel paulijfer firat orationm ubiquefui / imilem i TanmiiruNqueumhabet uarietas, u tnihil omtiino um nitidmiftftquodn^qua^ierrinieatur^itra huius commenUtidnem. Gaudetlpfalidiuralfel in primls uarietste ,^u7intmimmimfa rerum tut^ nUmuC- quam reliquit, quodmonadmrabiit quodam uarietatis artificiodejpinxmt. Elfacui oculi diuerfmm^e^rertmmam detinenturja femper animus^rctmAefaat, inquodfe ueltUi nouumjntendai. l:uipjun^jfa^pmiliaqccunan^undique ,t£dio protmus auertitur :atque ita perit totuspimlorationis fauiius. Hoc igitur tantum tnaUmfaicileuiabtt ,cuipromptum erltjentenitam eandemn^mesfarmas uertere, quam Proteuslpje fe tranffirm^e dicitur. JUeque uerd mediocriter co,Hulerit h£C fc<cc exercitatio dd extemporalem uel dicendi, uel fcribendi facultatem :pra/hbitq; ,necfubindeuel h^fitemm attoniti, uel turpiter interpleamuc. 'Neque difficile fuerit, uel temere coepum orationem cormodiad id quod uolwmut defledere ,tot formulis in procindu paratis, Frieterea in enarrandis autoribus ,in uertendis ex aliena lingua libris, infcribendo carmine ,non parum adiumenti nobis attulerit. Siquidem in ijs, nifi erimus his inBruUi rationibus, fapentmero reperiemurautperplexi, aut duri,aut multi deniq;. Quibus exercendi rationibus haec facultas paretur. cap. ix. DEinceps ,quibus exercitationibus hacpareturfacultas, reliquum eft ,ut paucis admoneamus. Praceptis diligenter memoria mandatis,fapius ex induBriafententiasquafdamfumamus, eas<^ uerfemusqum numerojiffime ,quemadmodum monet Fabius :uelut eadem ,inquiens, cera, alia atq; aliaforma duci[olent. Is porro labor uberiorem adfiretfrugem ,p complufculi inter[e confligentur uel uoce, uelfcripto, propofito in medium themate. Tumenim mutuisinuentisddiuuabunturfinguli , er uelutanfa prabita,plura quifque inueniet. Deinde totum aliquod argumentum pluribus tra^bimus modis. Qua quidemin re conueniet Milonis illius Crotoniata folertiam imitari, ut principiabis, deinde ter, deinceps fapius acfapius uertendo, ad eamfacultatem proficiamus, utiam fine negotio centies ac ducenties uariare poflimus. Adhac, uertendis (bracis autoribus non mediocriter augebimusfermonk copiam, propterea quod hac Un- *4 r>E COPIA VERBORVM gud rerum, uerbormq; ditifimd ejl. Tuerit autem ntilm interdimparaphrap quoque cum iMs certare. Vrofuerit plurimum carmina poetarum oratione profa retexere, rurfum orationem folutam numeris aRringere ,atq; idem Argumentum in aliud, atq; aliud carminis genus transfundere. Magnopere iuuabit er illud,fieum locum, qui maxime uidebiturfcatere copia ,ex autore quopiam armlemur, er eum noflro Marte uel aquare, tiel etiam fuperare contendamus. Pracipuam autem utilitatem adferet, fi bonos autores noRurna ,diurnaq; manu uerf abimus ,potifiimm hos ,quicopia dicendi prarcelluerunt :cuiufmodifunt Cicero, Aul.GeUius ,Apuleius :atq; in his uigilantibus oculisfiguras omneis obferuemus ,obferuatas memoria recondamus,reconditas inutemv.r, crebras^ ufurpatione confuefeamus habere in promptu. Prima praeceptio de copia. cap. x. HAee quafi pr£fitti,fupereft, ut ad praceptionum traditionem accingamur :tametfi er ipfa qute diximus, pracepta quiedamuideri queunt. Videmur autem non abfurdefitiiuri ,fi praceptiones hinc aujpicenuir ,ut pramoneamus,copitecandidato, in primis efie curandum, ut apta, ut Latina ,ut elegans ,ut purafit oratio ;neque quicquam exiRimet ad copiam pertinere ,quod abhorreat dlingua Romana caRimonia. Elegantia partimfitaeft in uerbis receptis abautoribus idoneis, partim in accommodando, partim in compofitione. Exemplum pritnifuerit, ut fi quis pijfiimumdicat. Quoduerbtm (teRe pbilip-n- Cicerone) Latinis auribus inauditum efi. Quanquamo" hoc repetitur apud autores hoiidquaquam reijciendos. Irt LIBERI. ,s inhttiut igitur locum fubRituere licet ijuoduis uerbum bdrbarum dut fo!cecum:ueIuti fl quis dicdt,di(ifare pro promonere. Barbaries autem etim uitiofa fcripturaaut pronuntiatione committitur :utfi quis docerefonetprima acuta, aut Christum dicat Criftum ,aut percam, parcam, aut lego priore produdh. Secundi exemplumfierit,fl quis ita loquatur ,Dedit mihi licentiam abeundi ,pro eo quod eji, fecit mchipotefintem abeundi. Hic nuUa efl uox non Latina, fed in abufu uitiumeji. Votefhs enimgenerale nomen efi ad omnem ficultatem :licentia uergit in malum. hic igitur peccatur in perperam accommodando uocem, uclutiji quis dicat compilare ,pro colligere. Latina uox efl compilare, fed in alium fenfmtpgniflcat enim firto fioUare. Horatius :Serui figientes compilant dominos. Item :Neme Chryftppifcrinia lippi Compilaffeputes.Tertium genus huic pmiUimm efl, quum uoces bonas male connedlimus-.uelutifi quis eodemfenfu dicat,Iniuriam dedit ,quo damnum dedit, fiam dare damnum, eleganter dicitur :facere autem iniuriam dicitur qui hedit, non dare iniuriam. Dare malum,Latine dicitur :dare iaduram, aut dolorem,non redi dicitur.facere iaduram emendate dicitur ,qui damnum patitur ;ficere infindam ,qui infimaafficitur, non redi. Facere iniuriam qui l<edit, Latine dicitur:ficere contumeliam M.Tullius Latinis upMum effe negattquanquamhacfermonis firmaapudPlautum,Te rentium ,aliosq; probatos autoresreperitur, crfleripotefl,ut etate Ciceronis abierit in defuetudinem. Accepit iniuriam,probe dicitur, qui ajfidus efl iniuria :accepit contumeliam,noniuflm dicere, facere les alienm dicitur, qui t6 DE COPIA VERBORVM ^ui contrahitdebia,ut ¥acere uorfuram, qui creditorem imtat. At nonredi ad eumfenftm dicereturfacere inuidiam ,autfirmitatem, qui eam conflatfibi. Aedesuititm fecerunt, qu£ ex fefe corruptafunt. Rimatflcerant, non ttufim dicere,qum Rimas agere Latinidicatur. Sicfacereflipeniitm redidicitur ,qui rrulitat flipendio. Facere falaritm ,nonitem. Fecitfui copiam, redi dicitur :dedit fui copiam, non auflm dicere, quum tamen eleganter dixeritVergilm,Rtcor'mdatacopiafandi. Atftcitjflem, AC deditjflem ,utrunq; Latini dicitur. Interdum uox non in loco poflta uitiat orationem. Quod genus :Qmdfibi mlthichomof redidicitur. Quidflbiuulthicmortdisf inepti diceretur. Sed ad rem; quodeftueftts noftro corpori, id eft:fententijs elocutio. Neq; enim aliter quam firma, dignitasq; corporis, cultu habitutfl ,itidem erfententia uerbisuel commendatur, uel deturpatur. Itaq^ plurimumerrant, qui nihil arbitrantur intereffe,, quibusuertis quaeres efferatur, modo utcunt^poflit iitteUigi. Neq^ diuerfa eji commutanda ueflk , er orationk uariandaratio. Sit igitur prima curarum, ne ueflkautfordidafit, aut parim apta corpori, autperperam compofita. NiOn indignumfuerit,fi firma perfe bona ,ueflkfordibm objufca- Udifflliceat. Rtridiculumfit ,fi uir muliebri amidu prodeatin publicum. Etfoedum, fi qukuefle prapodera at^ inuerfa coiflfliciatur. Quare fi quis copiam affidare Uelit,priufquam lingua Latina munditiem fibicompararit,kmeo quidem iudicio non minus ridicule ficerit, qum fi quk pauper, cui nec unica fit ueflk, quam fitie magno pudore pojiit mdum~ffibmde mutato ue- »7 rIBERI. flitu^Ujsiitq; (tlijj pctnnU obput ,in fbrmpr<^dt, rfwbitiosemeniiciatemfuam ojientm pro opibm. Hic quo f^pimidfeccrit^n nonhbc uidehitur infiniorf Videbitur opinor. Atqui nihilo minia abfurde ficmt ifti quidam affiihtores Copia ^quicumne femelquidm popntid, quodfentiunt,rmndi5 uerbk efferre, mmenperinde quaji pudeat eos parum balbos uideri, in balbutiem fuam alijs atq; alijs modis reddunt balbiorem ,quapq^ certamen ipji fecum fumpferint,ut qum p^it barbariffime dici, dicant. Volo ego tmltqugam efje domus opulenta fupeUeitilem,fed totam elegantem ejje uolo, ne mihifalignis ,ficulnis,ac Sarmjs uafculis omniarfintrefirta.Volo inj^lendido conuiuio diuerfa ciborum genera pro.poni :fed quis firat,fi quis centum apponat eduliorumfirmas ,quorum nullum Jit quod non naufeam moueatiHacitbn temere pluribus uerbis admonui ,quod exploratam 'habeam plerorum^mortalium pracipitem audaciam ,quiprateritis fundamentis ,Jbtim cr iUotis (quod aiunt) pedibus ,ad fumma maluntfeRinare. Neq; multo leuius peccant ,<}ui f ordida nUfcentes, elegantibus ,purpuram pannis deturpant, ac uitrea gemmisintertexit, Atticis(j; bellariis jungunt aUiaa. jqunc uariandiformulas proponemus,eas nimrm,quie ad uerbonm pertinent copiam. Prima uariandi ratio per Synonymiam. GAP. XI. PKimaigiturac fimplidffima uariandi ratio, in his uerbisjitaefi, qua diuerfa cumfint ,eandem omnino rem declarant, ita ut adpgnificationem nihil refirat, hoc aniUomalisuti. Qisa quidem synonyma grdmatids dibcuntur n Jdejijn lente un^Hctum. /</- de £raf. chihade prhnd , cent. y.prouer- DE COPIA VERBORVM cmtur, contrarkhis qti£ dicuntur Bomonymu ;iUd qutdmdudentdicere £quiuocti,h£c uniuocxdiccthxc cognomndiuxa,dulediicos magis congruant rebus ipfis, qumuocabulis :namuoces diuerfas rem eandem fignijicantesreftius dicemus i!7oJ'vmficvCas, er bis contraria» TToXvcriiutff. prioris generis funt, enfis gladius,domus,£- des,codex liber,fjrma,decor,pulchritudo.Boru ita<^ maxiina uis undecunq; ebonis autoribm contrahenda, uaria comparandafupeUex, o" (ut Fabius ait)diu!ti£ quadam extruend£,quibus ubicum^ defideratmi erit, poJ?it nobis cojkretierborm copia. FJeq; faterit huiufmodi uocwm vmndmncopiofum ac penmndiuitem parajje,nijl non folumittpromptu ,uerwmetiamin conj^eftu haheas,ut protinus uel non quajia fefe obiendant oculis. dBd tamen in re iUud in primis cauendm ,ne, quod quidamfaciunt ,citradeleCrurauelut exaceruo qiiicquid primum occurrerit,quolibetloco dicamus.Primu enim utx ufquam duo uerbareperies adeo \a-oI‘sn-«uivTa,quin aliquo difcriminedipdeant.Namquidtatn idef!gnipcat,qudmhomines cr moralesfEt mwnqui paj?im omneis morales, proomneis homines dixit, Graco idlo noatuseji prouerbio,To Ifj <paySfivpoj!,id ejl,ln lenticula unguentu.Et ali- 'cubi liter£'cr epistola rem eande fignipeant, alicubi diuerfas.H umutdemusin fignifreatu nihil omnino diferiminisejfe,amenfuntaliaalijshonefliora,fublimicra,nitidiora,iucudiora,uehemi:tiora,uocaliora,adccmpopitionem magis cocinna. Proinde diduro deledus adhibendus, ut ex omnibus optima fumat.Jn promedo iudiciurequiriturJnccdeniofedulitas.Yt iuiices,pr£fb.bitdiligen» ter liberi. »? tir ohferuitx femomseleg<inti<i,proprieU;q;.Vtqudrn plurimi recondis ,omnis generis autorum ip'dua ledio ddbit.Siquideinulijs uerbis imlaeloquuntur poctce,ilijs oritores.Sunt er tetuiibus uc feculis fua quadm peculiiriiuocibula.Qui ijdcmetUmfcriptorcsrem eandemf^epenmero diuerfis modis efferunt .Vrimu igitur ex omni fcriptorum genere,uerbaquhn optimafeligenda.Deinde qualiacunque erunt,tmen in congeriem addentur ,neque uox illareijcienda,quie modo apud fcriptore noncmnino peffimumreperiitur. NuUum enim uerbumejl ,quod non alicubi fitoptmwne.Vroindequantamuis erit humile, in~ upMum,poeticum, prifcum,nouum, obfoletum, durum, barbarum, ac peregrinum ,tamen in fuo ueluti grege nidoff; reponatitr,utj? quMo ucnerit ufus, tum accerfatur. Quodfi uerebimar ,ne uerbi uetuflas autnouitas aures offindat,re(lum erit fabiano uticofilio, ut meminerimus 7rpot7[i7r\HTjau.ld fiet ijs fermintionibusiCato libroru ad eJl.pMcaJU- heluo,fi ameeo uerbo fis e!l uti in re am praclara. 1pfif. ^ jmus,utVlauti more loquar.Cur enim non Utar Ennianis do ud obfatuerbisfNamUoratiano uerbo libenter utimur. Stcrnita rim.uddmm isli neoterici loquuntur .Agnofcis caftrenfe uerbtm ,ut poeta loquuntur,ut prifci loquebantur,utdicam antique. Sipc loqui licet,p mihi permittis uulgato more lcqui,dicam enmGrece,quo dicam melius.tdemfaciundtmiin his uerbis qua uocantur >cax.ifif!xja,hoc eft, qua ucrguntai obfcoena reipgnipcationcm. sORD1DA. SOrdidaigitur funt qua humiliora uidcbuntur ,qulm pro reidignituteiuelutipquis amicum ac fi.miliarcm, biconger 1 »0 DE COPIA VERBORVja congerronem appeUetMteraruduidm, helueonem.tJm acetum,j^ongid, pulegium, demiror quur Seneca ucrbd fordida uideantur.M thi rellm fordida uidemur, ^uibut ipfe ufiisejl inquadamepiilola,piUcrepi,botuiarij,a' crujiuUrij.Buiufmodi fire funt ,qu£ dfordidis artibus» acopificijs fmuntur,uelutd balneis, aculinis, dcoriariji,d popinis .Quibus tamen necejjario utimur,Ji de talibus argumentisjit digerendum .Siquidemchirurgi ,ac medici coguntur interdum uti uerbts aptis potius qum j^iendidis.Et PUnius iocatur in uerba cajirenjia .Et Tuburcinandi uerbum latronum fodalitia nobis dederunt. Quadam autem perfefordidafunt,alia ad argumentum, ad perfonas,aut alias circunjkntias reIaa.Velutijiercus, crflercorare nonejlfordidum uerbum ,fi apud agricolas de agricultura loquaris;fccusjiapud principem de Eepublica habeatur oratio. INVSITATA. OLim plurimumius erat confuetudini publica ,quemadmodmi tejhtur er Horatius :Multa renafcentur qua nunc cecidere,cadentq; Quanuncfunt in honore uo cabula,fi uolet ufus. Hunc quoniam loquendi ratio nond uulgo,fed ex eruditorum monumentispetitur ,non eft eadem cdfuetudinisautoritasilnufitata tamen uideripoffunt, qiia rarius occurrunt apuTeos autores ,qui frequentius teruntur ab eruditislEt hodte dandaeji opera fne molejie loquamur,longeq; recedamusab iBorumf(udio,qui rede loquTpuiantim^t^loqm^uoBinL. Sifennduiro alioquidodo notat M.TuUiusiquiqt.quod elega ter didumefl 4Diomede,ita demmfibi uidentur wgenioji,jt ad inteUigendos a,t liber i. genio$ ipfos opusfit ingenio :Denique qui mdunt fcribcre,qu£ mirentur homines magis,quim inteHigant. Nec uno tamen modofit,utfirmofit inufitatusjquodex hss qu<s fequunturfiet perjpicuuSi quis exemplum reqmret.lnufitate loquetur,qui pajfosfines dicat, pro rugofis :interdudtimer interatim, pro interdum er interim .TitiUiuitium,pro re nihili.Vagorem,prouagitm. POETICA. SVnt er apud poetas,quibus parcius eft utendtm,pr£‘ firtim in oratione libera.Cuiufmodifunt apud Horatiujm:eliminarc,pro ejfirreforas arcanum-.quo tamen ufus eji M.Tullius pro eijcere.luuenari, pro iuueniliterlafciuire,quie uox ad Graeca ejfi£kl efia>icu/fiei^ ©* nofiivety. Turiare,pro in furorem agere .clarare, pro iUujhrare, Aeternare, pro fimpitem^ memoria tradere.lnitnicare, pro inimicitias concitare. Pauperare,prodamno afficere. Cin(lutis,pro cinitis .lnuideor,pro mihi inuidetur .Et apud Vergilium. Agmen,pro adu, fiududu: Denifluit agmine Tybris.lndomitumfuerit, pro indomite .Acerba tues,pro acerbe.Sperare,pro timere flue expednreiHunc egofi tantam potuiJf>eraredolorem,Et perferreforor po tcro.SimiliterTeretiusiNam quodJferas.propulfabo facile.A' qua tamenfmnonisfirma non abhorruit M. Tul. in epid.fami.Et mobili in me,meosq} effe animo non Jferabam. Gracis mirafelicitas in componerJis didionibus, quam interdum imitantur pdite ,quam idem non perindefuccedatoratorihm Latinis. Quodgenus funt, Vulnificus,trisHficus,tabificus,Jatidicus, laurigeri, caprigenum pecus, ueliuolum mare,uitifator,aiuqi id genus innumebira EE COPIA VERBORVM diccmuf.Sunt non pduc£Gr£corm uoces antiquitiis Latinitute donituit.iis perinde atjue Latinis uti licebitiut Rhetorcrorator,hypotheca ^pignus ,heUeborum cr ueratrim,foeniculam er nnrathnm:fycophantA, cahmniator:pr£bibo,(puo ufus eji Apuleius,^ propino: majligia, uerbero .Quidamita recepta, ut defit uerbum J-atinwm ,pcuti philofopbus,Teologuf, Grammatica, Dialedlica, Epigramma .in (Quibus ipps inerit nonnihil uaxiemis ,fi modo Gnca,modo Latinaforma infiech ntwr,Mfcorpim crfcorpio,elephantui cr elephas,delphinus, delphin:lampas,lampada,die :grammatica grammaticie,grammatice grammatices. Aetatumpropria uocabula. cap. xii. Diligenter itaque conueniet obferuare ,quid inufurpandis uocibus itas uariarit.Beatitudinem er 'Beatitatem ,muUerofim cr imlierofitatem ,Cicero primus aufus efi dicere. Declamare pro exerceri ad eloquentiam iUius itate nouum erat. Aetate varronis idituuspro iditimo nouum erat. Sic enim ab ide dicebatur iditimus, quemadmodum 'a lege legitimus .Interim pro interdum, obiterpro interea , er uelut aliud agendo. Subindepro identidem,Quintilianifeculo nata funt.Keatim Mepala primus dixittNlunerariwm Auguflus .Lauor er Vrbanm feculo Ciceronis uoces erant noui .obfequium primus dixit Terentius,utexiSlimat TuUius. Ceruicem numero fmgulari primus duxiffe fertur Hortenpus .Piraticam, trMpcam,fabricam,pro artibus, uixdum dfuis pnceptoribus receptafuiffe teftis efi Fabius.Huiufmodi uocu idem poUentim congeries,quam GncitrvvaSpmo-fiop uocant. liberi. Xf conducet non antum ad hoc, ut pquando res eadem crebrius eritrepetenda,uitemus cficioXoytaji, id efl,pmiletit ubique fertnonis colorem ,ueruum etiam ad diimeni,ii efi,uehcmentiam/iciet.Abijt,crupit, excepit,'euapt :parentem necapi, patrem occidisti, progenitorem trucida- Pi.Quod genus rhetores inter orationis decora referunt, uocantqi interpretationem ;ego magis arbitror ad exercitationem adhibendum effe ,quam ad orationem. Hijficilimmenimuariandi genus eji ,p manente fermoms habitu ,fenfimcundemfrepius alijs atque alijs uerbis idem poUentibm efferre confuefcas.Vtadire periculum, fabire difcrimen,fufciperepericulum,aggxedi difcrimen.Aedificat domum,extruit ades. Eimt librum, mercatus efi codicem.Ablegauit puerum,amandauitnmiHrum.liic tibi ab iUo habitus efi honos,h<£c tibi ab iUo relata efi gratia.Hoc pramij recepi, hocfiuilus tuli .Condonauit culpam,rettufitnoxam,ignouitadmiffim. Quoties eius diei recolo, quoties recordor, quoties reminifcor: Nihil efi humanis auribusfafiidiofiusiac redi pracipit Uoratius. Vt currat fententia,neufel mpediat uerbis laffias oneratibus aures. Secus efi,quim er ajfiduiferuititeratio,0‘ uarietas aliqua leuat repetitionis taidium.Quod genus eftiUud Maronis, Supereft'ne , er uefeitur aura Aetherea, nec adhuc crudelibus occubat umbris fHuicfimilis efi illa M. TuUij copiapro Q^. Ligarioicfclementiamadmirabilematque omnium laude,pradicatione,lit€ris, monumentisq; decorandam,€rc. similia dixit, non eadem .Laudatur etiam, idq; merito,ex eadem oratione locus rem eandem alijs atque alijs uerbis inculcans. Quidenim Tubero tuus ille disir 30 DE COPIA VERBORVH di^ri^iuf in acie pharfalica g1adius,^c.Hcec eo diligenti:ts admoneo,<^u6d celebris alioqui nominis concionatqres pricfertim apud Italos fenferim hoc ceu prsclarum affi(h,rc,uthuiufmodifynonymis tempus eximant,ueluti fi quisinterpretans iUud pfalmi :Cor mundum crea in me Deus, im loquatur, crea in mecor mundum ,cor purum, cor nitidum, corimmaculatum ,cor expers [ordium ,cor nuUis uitijs inqmnatum,corpurgat:m,cor lotum, cor niv.ev.m ,atque idem fidat in cateris uerbk ,Atqui heec copia non nmltumabefta battologia. Ratio uariandi per Enailagen,fiue tripajip. CAP. XIII. PRoxim.! uariandiratio efi ,cumeadem uoce modice deflexa,uaricatis nor.ihil recociliatur, ut Edax edo, bibax bib'dm,bibo[us bibo, loquax locutuleius, nugator nugo, blaterator blatero, fiUax filfus, Uoluptuofm uoluptuarius .Huius generis efi,CHm [ubjkntiumn nomen adjoofiKO commutatur, aut contrkut, luxtafentcntiam Hctneri,iuxa fententiain Homericam, vir ndrc ficundus, uirmiraficundia .Infigniti impudens ,infignita impudentia. Ciim uerbmnacliuwmtmtatur inpafiiuum,aut contra: vlurimam. habeogratiam ,plurima tibi dmehabetur gratia . Hagna metenet admiratio ,magna teneor admiratione . Nonficamat filium mater, nonfi.c amatur dmatre filius. Et ut rem infinite u-triam fummatim dicam,duobuspotijumum modis conjb.thec mutatio :Vel cumpars ipfa mutatur, uel cum eadem orationis parte manente, qualitas nouatur. Ea totidem rationibus commutari potmt,qaot funt res qute uod cuipiam accidunt. Prioris 3* LIBER I. Trioris exemphm m.‘,Nof! confidofaStumm me,non cjl fiducia.Non dubito quin pqliit, non cft mihi dubium quin cidfitiUifdcdus.Iudicentalij,dUorucftoiuaicium. Q.i‘id huc rcdifii fquid huc reditio cjl fVejlne nugari, define nugat. id mihi anut indicium fecit ,pro indicauit. Eji iUi mrafltii auri, mirefitit auru. Non efl apud iUum difcrimai amici er inimici, ii tfi, non difcernit amicum ab initnicoMoslrumifiud uiueretrifie.lnfinitimuerb’.m,pro mmine.Virtw cjl uitiumfugere, id eft, uirtm efl figa uitiorum. in hiiorationibus uerbum nomine perttwtatur. Amantem redama.Eromerenti benefac. Redama eum qui te amat.Eencjkc eiqui promeretur. Tui deftderantifimus efl, te m.txime dejiderat Nemo tui uidendi cupicntior,nemo qui te magis nidere cupiat. Hic uerbum participio comutatur.Venit ereptum,uenit eripere, uenit erepturus,uenit ut eripiat. Hic uerbum fupino aut participio mutatur. Ad congerendas pecunias inhiat ,ad congerendum pecunias inhiat. Hic gerundiuum, ut uocant, gerundio commutatam efl.Hoc didum oportuit,hoc dicere oportuit.Si quid rede curatum uelis,p quid rede curari uelis. Hic infinitum uerbum participio commutatur. Magmm datferre talentum, ferre pro ferendum. Sthenelus fciens pugnattid efl, [ciens pugnandi, CupidtisUtkm, cupidus litigandi. Hic nomen pefitum pro gerundio. Libitum efl,pro libuit. Mifertum efl ,pro miferttis fum. Pertcefami eft, pro taeduit, placitum efl, pro placuit. Puduit, puditum eft. Hicfupinum pro uerbo. Meliufculi efl, meliufculeefi.plurinum efl in fero^plurimus efl infiro.Karus efl conuma,rarb efl conum. Linitus efl apud imlicrem. DE COPIA VERBORVM rem,nudtwmdpuitmUhem uerfatur, frequens eflin aula,afiduuiinliteris. Hic nonUne commutatur aiuerbiumfrequenter er afidue. Verum aliasfortafis ut commodius,iti er copiofius de his dicemus. Nunc de qualitatis uariatione docendi caufa pauca ponamus ,quafi digi- to fintes ipfos indicantes. NVMERVS. VSurpatur numerus pro numero. Romanus pr<elio ui(lor,pro Romani uidores. Haudfecusaepatrijs acer Romanus in armis. Vterumq^ armato milite complent ,armatis militibus, omnem pecuniam abfumpfit, omnes pecunias. Populo impofuimus :id eft, impofui: er oratores uifi fumus :cum de uno loquatur Cicero, Vergil. Sed nos immenfum Jpatijs conscimus aquor. Hominis uultus, pro uultu.Datur ora tueri,pro datur uidere fidem. Animos pro animo. Nam in prima perfona pro fingulari pluratiuum numerum ponere frequentiffimumejl, aliquoties modeilie caufa. in fecunda nunquam,nipgenus ipfim fignificamus: Qua ueiira libido eli,idejl,uirorum. Jn tertia inuidia caufa imtauit Terent!us,Cumad uxores uentm ejl, tumfiunt fenes, ciint de uno Chremete diceretur, inexplidtosq; Platonas, Martialis, cum de uno Platone dicat.tn genere moUior ac frequentior eft numeri mutatio ,in nominibus qua grammatici coUediua uocant. Cuiufmodi funt ,uulgus, populus,ff-ex,ordo, Parsinfirufh fecit. Item in his qua non unumaliquod indiuiduum,fed genus,dut Jfieciem declarant.Nihil cnimrefirt utrum dicas, elephitus decimo demum anno parit, aut elephantidecimo anno patiunt. tIBERI. jj PERSONA. VAriittur et perfona pluribus modis,uel cum certs pro quauU ponitur. Quidfkciusi Uthomoejl,it!i morent gerM.Videus er flumiiaJiccadd eji,uideripoterdnt.ldent fit per primam perfonam itidem,ut perfecundam. Nfmihi tum moUeisfub diuo carperefomnos. Neu dorfo nemoris libeat iacuijfe per herbam. Neue tibi adfolem uergant uineti cadentem. Nonnunquam pro prima, aut etiamfecundaperfona, ter^ tiam ujurpamus:ut,Ait Clodm,negat Cicero,id eji,tu ais, ego nego.Vergil. Nec me meminijfepigebit Eliffie :id ejl, tui. Idem :Et tandem Turnum experatur in armis. Turnum dixitpro me.i tem :Manibus hocreferes,telo cecidiffe CamMie :id eft ,meo. Huc pertinet qua uocatur Apoflrophe,quum orationem ad aliquam perfonam,aut adrem tunquam adperfonam uertimus :ut,Scipiadas duros bello, cr te maxime Cafar. Polydorum obtruncat,cr auro Vi potitur. Quid non mortalia pexiora cogis Auri facrajumesi Vergilius Parenthejlm cumApoUropbeconiunxit iniUo: Haud procul inde cite Aletiumin diuerfaquadrige iyiliulerant(.at tu didis Albanemaneres) Kaptabatq; uiri mendacis uifcera TuUus. Adhancformam pertinet,quoties uerbumperfonale imper fonalicommutamus:ttt,Non te hacpudenti Non tehorim pudetiApudBarbaros afiiduebeUatur.Barhari continenter bellant. jyiciturpafbn Pontificemaduentarerpleriq; di eunt Pontificem aduentare.Dicinonpotefi,qudm te amem, Nc®o dixeritficile,qum te amen. cGenus 34 DE COPIA VERBORVM GENVS. Est nonnihil turieutis er in generis conimuMtionc.ui, Litcryntitt pro Idcrymatur. Luxuriat pro luxuriatur, yluliuatur profluaduat.Prteuertere pro prtcuerti-Praci piat pro praecipiatur. Auertit pro auertitur. Kcuerto reuertor.lmpertio impertior. Affentio ajJientior.Solebatfieri,folitm eftfierlLton quiuit compefci,non quia eft cope fci. Defijt haberi in pretio,defia eft haberiin pretio. Caufa coepit aguccepaeji agi.Afifentior,e3' ajJentiotibi.Conjfiicor,er conjpicio.ln quoru poftrcmo tmatur er avmtytcc. Nrfm iUa qua refirt Diomedes, fiuftro, patio,moro,demoiio,auxilio,populo, digno, at(^ id genus alia, prifcis arbitror relinquenda,nifi in carmneinciderint,nam tmexcufatius adhibebutur. Cofimiliter in omnibus.Pileu et pileas: hacficus,ethicficus:h(ecbarbitm,hicbarbitus,hoc barbitottihic heUeborus,hoc heUebormthoc nafim dixit Plaut. cAsVs. CAfus etiam mutttur.Pmrei mihi uenit in mentetn.ea res.Hon fm idnefcius,nonfimeiusreinefcius.Qua dametiam citra Tropumduplicem habetconftruBionem. Vtor hanc rem.ety hac re.Egeo tui,egeo te.Diues pecore, diues pecoris. Dono te libro,dono tibi librum, impertior heram hoc malo,impertior hera hocmalum. sPEcIEs. SPedesuariatur, cumdeduditijs utimur pro primogenijs :ut,Magnisncgotijs prohibitus, magnitudine negotiorum prohibitas. Cum dimnutiuis loco fimplicium, ut loquaculus pro loquax ,nafutulus pro nafuto, paucula pro pauca,pauxiUm pro paulum. Cm frequentutiuis LIBERI. 3S tierSis pro prtmitiitis. Didito pro dico ,uolitopro uoto, iadito proiddo. Cumfubjhntiuoproddiediuo,utpquis pro pekilentepeftem appellet, pro[celerato fcelws dicat. Cuifinitimum ejl,quimltalaf artes dicimus pro Italicis, Bdtauas aures proBatauicis ,Bifi>anos mores pro Hijpanicis. Cumcomparatiutmaut fuperldtmmabfolutiloco ponimus, Vt, Triflior er lacrymis oculos[uffufa nitentes. Etficundifiimus,pro uehementer facundo. Dequibus fiio loco dicemus. Cum patronynucum loco primogenij ponitur ,ut Scipiadas pro Scipionibus. vermhocincarminc fbrtaffe liceat,in oratione profa nemo tulerit. FIOVRA. Fi^r^e mutatio copiam adimat, quoties fimplicididionepro compofita utimur, autcontra,fiueid Tropofiat,fiue citra Troptm,uttenereprocontemnere.Ruere pro eruere.Ponerepro deponere. Mitterepro omittere. Rurfumconferibereproferibere. Comederepro edere.Demiraripro mirarUnaudirepro audire.tncognofcere pro cognofcere.Confiperepro fapere.Complacarepro placare.Dependerepro pendere. Deridiculus proridiculus. Quandoquidem pro quando. Rit er hoc modo :Non potefi pudefeere, nonpotefi pudefieri Tempus efi,ut expergifcaris,utexpergefias.Calefcerecr calefieri.Ad hane formam fortaffe refirendtmefiiUud quoties compofimm didionem fimplicibus circumloquhmr. Magnanimus uir,uir magno animo. Kelege ,denuolege. Magnopere te rogabat, magno te rogabat opere. Non animaduertit ,non aduertit animm, Nonfatisfacit ,non fieit mihi c7. fatis |( DE COPIA VERBORVM fdtis.mterdm udrUtur eompojitionk ratio,ut exprobrare er opprobrare,perfoherejijfoluere, exohere, rcfoluere tcs alienum. TEMPVs. TEmptu quoc^ non raro commutatur. Ileminitegere, er memini legiffe. Vr<ediceres propradixijfes, uel pnedicere debuiffes.Eaurus erat,pro laurus ejJet.Vicimus pro uincemus.SalutAtoprofaluta.lnm,uenimus, uidcmusj prafens pro praterito, MODVs. HVicfinitima eft modi uariatio, ut uicero pro uincam. Salutabisprofalutato. Ke credc,ne credas. Si uoles, /? uoluerk. vbi uoles, ubi uolueris. Cum ucicabit, cum uacauerit. Ciuiabenenatusefi,quia bene natusfit. Venari prouenabatur. DECLINATIO. INnonnuUislicebitcr declinationem uaritae. Vtbikrus er hilaris, uiolens er uiolentus ,imbecillus imbecillis,conta^imcontagioJugerc:riugenm,capo er capus, pauo er pauus,fcorpiofcorpius,feneiilusfene(!ib,iuuentus er iuuenta. CONIVGATIO, INaliquot coniugationem,ut lauere pro lauare, firuere C}'firuere,accerfere er accerfire. variatur eademdi- Hio bis quoq; modis.prothefi,ut tetuli pro tuli,gnatus pro natus. Epenthefi, Mauortispro Martis. Vroparalepfi, ut, admittier,accingier,dicier,proadmitti,accingi,dici.Par^- goge,poteRurpropotejl.Aph£refi,Ruitomnia late, pro eruit.Linquerccafiraprprelinquere.Syncope,extinxti,di LIBERI. J7 xti, pro extinxiBi ,dixiBi. Apocope ,Migepro magis, uin’ prouis'ne. Qu£ quidem jpecies funt M.eapldfmi, proptereaquod diBionem quaji transforment. Reliquas foedes prudens otmtto,qu6dnon admodum adcopiamf% cercuidentur. Et nobispropoptumell,eadunt!txat perfe~ qui,qu£proprie pertineant ad id quod inBituimus. Variandi ratio per Antonomafiam. cap. x11 1 1. PKoximauariandi ferinonis ratio conjbt Antonoma fia, id efl, notniiiispermutione,utjt quis pro AchiUe Pe!iden,aut Aeacidendicat.Vro Romanis Romulidas.Vro Troian^ Priamidas,aHt Dardanidas.Pro Hercule, Tyritt tbim.Pro Venere,Cytheream,aut Cypridem. Pro Diana,Cynthiam.Pro loue,satarmum.Pro Mercurio, CyUeniim. SJonnunquam Epitheton pro nomine ipfofubijcere licebit.Vergil.Thalamoqu£fixareliquitlmpm.impitm pro Aenea dixit. Liuius Panumpro Annibalc. 1»Terentio f£pefenex pro perfona heri. Eiufdem generis efi,fi:quis Poemdicat, Homerumfentiens ,Philofopbtm AriBotelemfignificans. Quemadmodum GraciPerfarmr.regem . haa-i\icc nominant. Ne^; cd) hoc genere abhorret,fi quis ^ profure Verrem dicat,pro moUi Sardanapalm,pro diuiteCrafim, pro crudeli Phalaridem :qu£fuo loco refire~ mus. VariandiratioperPeriphraGm, cap. xv.‘ IDfi pluribus uerbisfiat,Periphrafiserit,quam quidem Circuitionem nominant, utfi quis euerforem Carthaginis cr Numanti£ pro Scipione dicat ,ut Troiani beUi fcriptorem dixit Horatius pro Homero. Itemfi Mantuanus uates ponatur proVergilio. venufinuspoeta,pro eiHor 44 DE COPIA VERBORVH Et inhis quidemfiUionibut Grdeci longefunt LrftirtMjrliciores. Quorumfunt iUd,Cretij[are,Pktomjfare, alia^ innumera. No&ts amen nonnihil audendum cenfeo,pr<tfertim in carmine,^ in uertendis GracU autoribui.Certe, qu£reperiuntur apud idoneos autores, ea funtaudader ufurpanda.Neq^ enim uUum uerbumnobis uideri debet du~ rum,autabfoletum,quod apudfcriptorem probatum repe riatur.Qua quidem in re longe lateq; dijfeutio ab his, qui uocem omnemceu barbaram horrent,quam apud M.Cicerenemnonlegerint. QniniUudetiamper obforuandum^ eiufdem didionis interdum uariam effe Paragogen,quemddmodufuperius attigimmiVoluptuofus er uoluptuarius, edax er cdo,hotmnculus,homulus,homintio,pauxiUum er paucula. Uarmigitur omnium rerum obferuatio, copiam orationis non mediocriteradmabit,propterea quod inhisfiditijs nominibus magnapars opum lingua Latinafitu ejl. Variandi racio per MecalepGm. cap. x x i. ABufioni confinis ejl Metulepfis,qu£ iraffumptio Latinis dicitur. Ba erit, ubi gradatimitur ad id quod odendimmut. Speluncis abdidit atris. BSam nigra inteUi guntur, ex nigris obfcura ,crperhoc demuminpraccps profunda. Sic Graci uocant acutum, quod uelox inteUigi uolunt.Venm huiusfigura ufus magisincidet in carmine, quamin orationefolim.Et SynecdochesJpecies uideripoteft,quemadmodum er ea qua[equitur. Variandi ratio per Metonymiam, cap. xx11. NE^j mediocriter ad copiam orationis facit Tropus, qui uocatur Metonymia, quadicitur nominis tranf- LTBERI. 4f tmtitio.'Edjitcompluribuimodk.'Velquminuentofetn, pro refubieih ponimiK,ut apud Maronem, Cererem corruptamundis. Apud Terentiim,fineCerereQr Baccho friget Venm. Apudlioratitmi,Keccptui terraNeptunm Claffes Aquilonibus arcet. Vulcano dicare. Vario Marte pugnare. Venus confert oculis er uoci. H/cinuentor, aut quiprafldet, pro refubieibt ponitur. Quodfi uertas erit durius :ut, uirumprecemir,namhic Oeusprcefens adefl: hicuinm pro Baccho pojitum ejl. Velqutmid quod con^ tinet,proeoquod continetur, ufurpatur: utepotos cados,ccelo gratifiin!Kamnis,id eft,coelitibus.Seculum filix. Autcontra ,id quod durius er uiolentius ,fit. Vergilius: lamproximus ardet Vcakgon: hominem pro domo pofuit. Terentius:Bamus ad nos ,id eft, ad sdes nofiras : CT cumdicimus hominem deuorari ,cuiuspatrimonium confmitur.Hunc tibicomedendum propino.}ioratius,T)efenegujbrit,id efi, de pecuniafenis :ubi dominus rei pro re ipfa ponitur. Vel cum ex efficiente ,effidtm fignificamusihic melior remis-.fignificat enim uelocitatem, fid qu<e perremosfit. Velcontra ,utfrigus pigrm. Mcefimq; timorem Mittite.PaUida mors.Audaxiuuenta.VaUentesq; habitant morhi,tri(Hsq;fenedus.Vr<eceps ird,hilaris adulefcentia,inconfultus amor, inuerecundanox. Audax uiramti Vel qutm ducemponimus ,pro hisqui fubfunt. V t quumab Annibale cafa apud Cannasfexaginta miUia dicimus. Aut quumautorem pro opere ponimus. Vtquim dicimus, Vergilimuendi, vlinumfemper in manibus habendum. Simile ejl huic ,quumfacrilegium deprehenftm dicimus,nonfacrilegm,Bt armorum[cientia habere,non artis DE COPIA VERBORVH artis. Adhanc cUffm arbitror rejirenda,quie pariter & ad perfonam ,er ad rem referuntur :Vtficundus homo, facunda oratio:audax homo, audax ficinus.Confittuiiiho minem ,confutaBi hominis argimenta. Sed quoniam hae paj^im obuia funt,depno perfequi. Variandi ratio per Synecdochen, GAP, XXIII. ,quam ex alio inteUigimus ,ut quum ex uno plures inteUmmus :ut quod fuprd retulimus, Romanuspralio uidor Voenus fitgatus,pro Poeni. Expartetotum, ut mucronempro gladio: teBmpro domo.Retrc^, ut ingens duerticc pontus. Et, lontem^ignem^ftrebanf.pontu dixit pro procella,fontem pro parte aqua. ItuMaro. Ex fhecie genus. Kerat. Iracundior Adria, pro quoukman. Acheloia pocula,pro quouisfiuuio,Maro. Quod non ia commode uertitur. Ex materia rem confedhm^ut ffrrmn pro gladioiabies autpinus pro nauuExprjecedeinihus fequentia :ut, Virgineam , foluit zonam,id efi,deuirginaitti. SuSdidit equocalcaria, i ideft,cuiurrit. item quum lauttm cunBim dicimus, | quod nitidum acfplendidum uolumus inteUigi. Breuiter quum quocune^ modo aliud ex alio inteUigitur. 'vixerunt pro mortui funt. Etos queq; floruimus. Et,ptimus Troes. Etiam fumma procul uillarum culmina fumant :noBem Wiminentem intemgimus,qutmlongealiud didtm. Torro hic expgno rmpgnaam colligimus. Variandi ratio per Aequipollentiam. CAPVT XX III I. VEhementer adiuuabit copiam er Synecdoche Frae PKiecipudttarmdirdtio fumiturper lC<iAwctfi'ixfi,id ell.per(ectMpoUentkm.Edconfht ne^dtiomddditione,detrai!lione,gemndtione,cr uerbis contrdriis.Vt^rimis obtinet,non eft in pojtremis.vir egregie do(lus,uir m tume mdo£luf. Omnidfecit, nihil non^cit. 'Nonnihilji.Udci£ intendendum in hominem,ideft,dliquidfdUdci^e.AfJim pto dutem uerbo diuerfo , gy appofitu dutddemptunegdtwne, jhtinfnoudm ordiioim jSnmconlHiiterK. Vldcet, non difplicet. Accipio conditionem ,non recufo conditionem. Verum dehis,reliquisq; dquipoUentijsexaiimfuo loco trddhbimuf.Eorum uerb qud inter fe pugndnt,udrid ejirdtio. ou<eddm condarid funt,utdmor,odium :irdtur, propitimformofus,deformis.Quteddmpriudtiue di^identj ui ciccm cr uidens, mortuus^uiuus^rduf^dudiens, mutus er loquens. In his quod remonet, non pr<edicdtur, niji de his quorum natura cdpdx efl oppofiti.Ne^ enim Id pis dicitur mortuus aut c£cus. Quedam contradibiorie dilident,ut nolo,uolo:do{lus,ncn do(lus:probat,non probat. Ejl puella deformis. Eflminimeformofd. E.fltmnime deformis. Efl egregie fbrmofa. Eflhomo minimi furdus. Ejl egregieauritus. Ejl parum duritus.EjlfurddUer.Elon pojjim non probare. Derelatiuis mox dicemus. Adhanc formam pertinent quo! ddionem er pafionem declarant. Ab illo graue uulnus accepit. Inflixit illi graue uulnus. In Cicerone qutedam dejiderantur adodis.In Cicerone dodi quadam dejiderant.De his alibi didum efl. Variandi ratio per Coparatiua. cav.xxv, INnonnullis comparatiuis didionibus fit hac commutatio citra negationem, translatis duntaxat partibus. 4»DE COPIA VERBORVM Vtjkntfponitjimmpecuniie.Vofihabet pecuniamfima. Minorisfacitfmam,qu'm pecuniam. Pluris facitpecunia, quamJamam.Prmhabetlucrum^qumhoneBu. PoRerius habet honellum,qumlucrum. Atq^ hac quidem copia nafcitur ex contrarqs, Cuiufmodifunt :Su^icit,deJ}>icit:curat,negtigit:appetit,fillidit,atq; id genus innumera. Variandi ratio per Relatiuorum commutationem. GAP. XXVr, FActiis eji item uariandi ratio per didionesrelatiuas, qua ey ipfa ad contrariorum genus pertinent. Vxor iUius ejje non uulttNon uultiUum maritum. Kecufat illius effefocer :Kecufat illum generum.Pudetme huius nurus: Pudetmehuiusfocru uiderlNon alium mihi patrem opte: ptuUitts malim effefilius.o' me talifelicem praceptoreiFelicem me qui tuusfimdifcipulus. Caue ifti hcaueris agrm: Meccmmittas^ut hic agrum conducat tuum.landudum expeSut,utuiro nubat:Bxpedht,utfeuir aliquis ducat. Nolim tibi debere:Nolim temihi creditorem.Ploc medocuifii: Kocex te didici.Moc imhi retulitPaulustUocex Paulo ati diui.Cautes te genuit;^ caute natus es.Plurimim ex ea re capies emohmentiiBa resplurimu tibi adfiretemolumenti.Literanonparumornamentitibiconciliabunt: Ex literis non parum ornamenti tibi accedet.Paterfilio reconciliatus eft:Eilius cum patre redijt in gratiam. Variandi ratio per Amplificationem. GAP. XXVII. EXAuxep,hoc efl,amplificatione uariatur oratio,cum amplificanda rei gratia uerbum atrociusfubijcimus lo co.proprifiut ciim occifumdicimus,quifit cafus. Latrones .qui 49 LIBER I. pt mprobut.Occidif)e,cui res dcerbior acciderit. Ex animttm, dolore afjvtlm.Enetlm,cruciat(m. Mutum, qui nihil rejponderit.Eeuixij[e,quij^em receperit, oblitum iniuri<e, qui ignouit. Huc pertinent er appellationes iUie exaggerantes, de quibus ante nonnihil memini, quim carnificem appellamus hominem imtnitem,facrilegimt,fceleratum. Veneficam,malam. Pr<eterea iU^e, Scelus, monflru,peBis,labes.Pofiremb er h<£,Atreus pro crudeU,Sar danapalus pro effceminato.De quibusfuo loco copiofius. Variandi ratio per Hyperbolen. C A P, XXVIII. VAxiat er Hyperbole ,quam quidam fuperlationem nominguitHac mendacio ,ut inquit Seneca ,peruenimusaduerum.Plus enim dicit Hyperbole,qum res ha betiattamencluod uermeli,ex filfo inteUigitur. Vt, Hic nel faxafuaioquaciate pofiiirumpere. Ccelum digito attingere.Ocyor Euro.Etfiilmink ocyor alis. Sublimifiriamuerticefydera. Variandi ratio per ^aa-jjj,id eftjper diminutionem. cap. xxix. Dluerfus uariandi modusper ftaacrij>, hoc ejl, per diminutionem. Veluti quoties attigifTe dicimus eum qui pulfauitjlafifje quiuulnerauit.lnterdu diminMio fapit Hyperbole:ut,Vix opibus hxrent.Ereuior Pygmao. Minus habet quam nihil. Verim de his quoq; nonnutta fuo loco differemus, ' Variandi ratio per CopoGrionem. cap.xx x. VArktur oratio nonnihil er ex compofitione. Bapta ejl in his firme figuris ,Afyndeto ,polyfyndeto. dVeni, DE COPIA VERBORVM Vem,uidi,uici.Mdro:Teilumq;,laremq;,Armaq;,Amy~ el<em^; unem, Crejjkmq; phxretrm. Syzeu^meno. id fit quoties dd mmucrbim plures fententiierej^ondent. Vitdutem trifaridm, dut cjum prxponitur,aut quum fe- ^uitur,dutquuminterpomtur :ut, Deftorefcit firma uel morbo,uel £tite. Hic prieponitur. Vel morbo ,uel sffcite firma defiorefdt. Hic fubiicitur.Aut <tute firma defiorefcit,dut morbo. Hic in medio' intercedit. itemM. TuU. Vicit pudorem libido, timoremaudacia, rationem amentia- Contra: Nctf; enim is es Catilina, ut te aut pudor unquam aturpitudine, aut metus dpericulo ,aut ratio dfurore reuocarit. Nonnunquam er per iterationem repetitur non coniundiojednmen aut ucrbwm, quam Epan.alepf!mnocant.^Jhil'ne te noilurnum pr^fidium palatij, nihil urbistiigili^, nihil timor populi, nihil cocurfus bonorum omnium, nthii hic magnificentifiimus Senatus habendilocm,nihilhorum ora uultusf; mouerunt iSimile huic fiterit, vicitpudore libido, ukit timorem audacia, uicit r. itione amentiataut per oiwawiilaiiS}icit timerem audacia,rationefuperauit amentia, libido pudore expttgnauit. Experiatmr igitur quot rationibus eadem fententia pofiitper hasfiguras uariari. Contenit Deos, contemnithonunes.Deos contemnit,hominescotemnit. Contemnit er deos, er homines. Et deos cr homines centemnit.Deos contenit atqs homines. Adhunclocu pertinh ey'illa,Xnedi£,quhnfrigorispatietior. Lucri quam gloria: cupietior.Cupietior luceri, quamgloria'. Lucri cupietior,qudm gloria;. Chariorem habeo nemini:0‘,neminem habeochariore.Quanquamh^cnb itamultum adfirunt momen LIBERI. it ino^itenti,<idiuu4nt tmen .Et, Quibmdeciufis- Cbem rem.Eam ob rem.ob caufam txm parmlm. Tdin pdruuli ob caufantVeniamdd te,quando ia uult pater .Quando iauultpater,ueniam.Biufimrationise]i,cumex orationejimpUci duplicem jacimus, aut contra :ut,Omnia tua mihi debcs.Quicquid babes,id omne mihi debes. Variandi ratio per avyjaiiyjd eftjCOnftruftionem. cap. xxxi, EXordine fiue conjlruilione item nonnulla fermonis uarietas exisiit,id quod fuperiut attigimus.Nasn pler^q; didiones funt ,qua non rejpuunt diuerfam confiriidmem:ut,multimpudorem, cr iruiltum pudoris .Scripjit mihi, rjrfcripfit ad me .Viuerfumfeu alienum huic, cr,diuerfumfeu alienum ab hoc. Idem huic,<:T,idem cum hoc.Iadbt maioresfuos,ia(btfedefuis maioribus.Eie tc fomniaui,tefomniaui.Detcridet,teridet. Toa nodepcmit,toam nodempomit. Romanorumfummus,fuinmus inter Romanos .Seruitus morte durior ,feruitus durior qu.im mors.Damnatus eji de repetundis ,damnatus efl repetundarum.Natus gloriic,ttatus adgloriam.TU£ partes funt,tuarum efi partium. Variandi ratio permutationem figurae uarrjs modis. c a p. xxxir. VAriaturoratio quoties^oatque alio affi£lu,ac uelut habitu profirtur fqudm interim^uriemutationem licebit dppeUare:ut,N on eJl miferum mori,cr,ufque adeo'nemori miferum efliNihil cjl te uanius, an quicqua teuaniusi Hic per interrogationem uariata ejlfgura.Non tnagnam laudem affecutus es ;egregiam uerb laudem es d3, ajfecu DE COPIA VERBORVM djjecutm. Nonijbcurdt poputui,ldpopului curat fcilicetuicper Ironiamcommutua eft fcrmonisjicics .vehementer amat pecuniam ,Dij boni ,quam amat pecuniam! peradmiratione uerfmejl orationis color.Twmdeoscontemnit,tum hominesiUaudfcio magis'nedeos contemnat, an homines.Bicper dubitationemcommuMtaeJiorationis firma.Sibil mihi chartus autantiquiusfdmaiDij^eream, (i quid mihi choriusfama. Hic peradiurationem uariatus tft fermo.ijh nunquam cogitaui.Dij meliora quam ut ifh cogitarim,. Hicper abominationem commutatus ejl color. Hftuirinfigniuanitate.O^fingularemhominisuanitatem. Hic perexclamationem. Nonmodo uirgines aliquot conftuprauit,uerumetiam VejhleminceBupoUuit. virgines compluresftuprauit, ut interim de Velhli incejlu poUuta pleam.Hicperoccupatione uariatus ejifermo .Qmmer generepsobfcurijlimo,?^ re nuUa,nulUs literis,nuUaprm,nuUo ingenio,quid ejl cur te adeo iaUesiQuid habes, cur tampsinfolenssNataUmj^lendorem!atquigenere es obfcurifimo .opesfat uel iro ipfo pauperior es .Eruditionemtfed bonas Uteros necattigifli unquam. Formam! at ipfo Therptedeformior es.lngeniumtatiPud propSd nakus esflupidipimtm.Quid igitur ifh tuaiadtantia eft, nift mera infania !Hicperfubieftionem uariatus eft orationis habitus.Heqj uerofoltmperomnesfiguras,uertmetiam per locos prope omnes uariari poteft oratio.Caterumquoniamhac magis uidenturad rerum copiam pertinere, fecundo commetariodehis diligentius differemus. Hadenusformasftrme omneis paucis indicauimus,quibus manentefententia commutatur oratio. Exper Ii LIBER I. Experientiae, c a p. xxx11 r, NVtic quo res fidt dilucidior, experiundi grdtU fententim unitm,<itq; alteram proponamm,coneimr(^ quoadfieri poterit eandem, uelutiProtem,iti omnem fpeciem uertere.^Jon quod omnis uariandi ratio in unam quampiam orationem pofiit incidere,fed quot incident, tot utemur.Stmaturqi iflwd exempliloco. Tuaeliterae memagnopere deledtarunt. TH<e ,non admittit Synonymiam .Tuaamplitudinis. Tuacelfi.tudinis. Tua maiefktis, Periphrafis efi.Si nomenpropriim ponM,puta Vatfii,Heterofis ejl er partis, er perfona .Faufii Utera .SiFauftina Utera ,Ueterofis fubjbntiuiin Epitheton. Literae. Epiilola,litera,ttibeUa^ynonyinia efl. Literula,epifioliwm,tabeUula,Heterofis.Scheda,fcripni,Synecdoche, Qjiod ad mefcripfiili,Periphrafis efi. Me. Animam meim ,peilus mem ,meos oculos, uel Periphrafis, uel Synecdoche .Nos pro me, EnaUage numeri. Erapnum,iieterofis efl perfona. Magnopere. 'VaUe,uehementer,nimim, mire,mlrifice, magnifice. (yc.Synonymiaefl .Magnopere,fummopere,fupramodm,pratermodum,unice,avlsiTis efi.Haud mediocriter, non parim, non mlgariteriper cotraria er negationem. T)ici nonpotefl quantoperejncredibilc diilu,uerbisconfequi nequeam,atq^ id genus alia,Hyperbolen fapiunt. d}Deleit de copia verborvm ut in oratione folua ulx toleranda putentur ,menunerit hanc exercmtionem ad carminis (Quoque compojidonem accommodari. Ageiam adeundem modum in altera quapiamfententia uariandifacultutem experiamur.Eaq; deligatur,natura non admodumf<xcunda,neque ad uarietxtem idonea,qub magis appareat,quantm pojiit h<£c conimtmdiratio,ji ufu atqs exercitatione confirmctur.Hanc igiturfententiamfimamus. Semperdumuiuam,tui meminero. PKincipib aduerbio Semper nuUtm rcjpondet idem poUens,neque in aliam uocem defiedi pote^.Deinde Viuam nuUtm item habetjifmle,zr uerbum eji unice uocis,ide}l,neutralis,nccuUum ex fepropagat nomen prteter uita.Heinde Meminero nofolum unice uockeft uerbtm,uerumetiam manemtes" mutilum, peneq^ licrile,utpote'a quo nuUa[oboles projicifeatur ,preter memor er memria.Porrbduo uerba, que his opponuntur, mori er obliuifci uidelicet ,^ipfafunt tmmanca, tmfterilia. Tamen aggrediemur . Ceterum uariandirationes exfuperioribus perfe ledor agnofeet. Semper dum uiuam.tui meminero.Nunquam dum uiuam,tui no meminero. Nunquam quoad uidurusfum,me tui capiet obliuio.lirlaud unquhndum uixero, tu animo exciderismeo. Nunquam donec uiuam,nuhi uenies in obliuionem.Nunqudmquoad in liiuis ero,tui nobis ueniet obliuio.No prius tui meminiffe dejind,qudm uiuere.Non me ante tui memoria,qudm uita ipfa reliquerit. V[que dumj[irabo,tui memorfuero. Donechac luce[ruar,tu animo herebis meo. e' uiuorum cotubermo citius etmgrauerim ,qumtui memoria noftro e pedore LIBER I. <f» peilore dentigrmt .Ipfc priui euiuis excefjfero ,^um Hlorui enojira. excejjerit memarU .Lux hac ure prius dejiciet,quim tui iimremorejje coepero .viamenon ferius dejlituet,qum bon charicapitisrecorddtio.ldem dies mihi tui memorum eripiet, qui uiam .Eadem lux obliuiu tui nobis ejl adduitura^qua mortem .Idem nojbra tui memoria,uitce^finis erit .Dim memor ipfe meifuero ,tui meminiffemeutiqumpigebit.Non alius ncflra tui memori£,qumlucis eritinteritus. is folusdiestui memoriam extinxerit,quiuitim.Antemeiipfius ,qudmtui obliuifci incipiam .Nojlro epedlore non prius elabetur Mori memorut,qum hac anima. Fraterunam morte ,nuUus omnino te mhicafus expedorabit. Ego'ne tam iucundi conui- Scoris unquam uiuus queam obliuifciiTum demum Mori fui obliuifci poterit Erafmus,cumipfefui deftnet memor effe.Du mihifenfus uUus meireliquus erit,tu femper animo noflro obuerfaberis .Cordi meo charior es ,quam ut uiuo quidem in obliuionem uenire pofis.lntime nojiris in pracordijs repoftus ejl Morus,fic ut prater unam morte, nuUa res iUimiUinc queat eruere.Orco tradar ipfe prius, quam te mandemobliuioni.Oumffiritus his oculisjbis ma nibus imperabit ,tu peitori infidebts meo .DumJpiritus hos reget artus,tuimeminero. Qaitmdiu fupererit in no- bis halitus,non quiuero tui non meminiffe .Dum in uiuis agam,uf<^ uiuet in me tuimemoria.is mihidies uitafinis erit,qui tui obliuionis erit initium. Idem cafus hancanimam,te^ emeoreueUet ammo.Donecfuperjlitemeffefinentfuperi,tuiperpetuo recordabor. Dumquicquam uiulis caloris in hoc pedore palpitabit, tui memoria non euanef 6t DE COPIA VERBORVM euanefcet.Non mihi diuturnior uiafutura efl, quam tuorum in mmeritorum memoria . Non mihi breuior fuerit tui memoria,qum ipfa uita .Nonminus durabiln erit tui caelitis recordatio,quam hac ipfa uia. Memihi eripiet is dies, qui tui memoriam adtmet ipfe mihifubducar prius, quam te in memoria haberedefiitero .Haud longior erit tniki lucis huiusfun^io ,quam tua benignitaus memoria. Non mihi pojlerius fuppetet uiuere ,quam tui memimffe. Extrn mefuero citius ,quam Morus intra hoc pedus efje definct .Vicx hac tuiq; memoria pari fiudio ad meam decurrct.Vrorftis no erit Erafmus,cum Mori immemor erit. Non exabit hoc caput ,ubi am lingularis amici quiuero cbliuifci. Donecfuper terra adurusfm,non comittsin,ut cbfolefcat apud me tua; comiatis memoria.Doncc comtnem hunc aerem hauria, tu crebro animo occurfabis meo. Nunquamferiusfhturu efi Erafmo uiu,qulm tui memoriam obtinere.Nonante de te cogitandifine fecero, quam Atroposfatale filumfecuerit. Si quadiesunqud tuiparitura efl obliuifcentiam, ea certe nunquam antecefferit ei, qu£ me luce orbabit ipfa.Sol hic qui uidet omnia,nunqua meuidebitno memorem tui.Mors una tuirccordationem hisc pracordijs emonebit .Donec uUa uitae portio his in artibus refldebit. Morus ab Erafmi cogitatione nunquam aberit.Quandiufanguims uUi pars hoc in corpufculo calebit,nunquam apud mcreflixerit Mori memoria .Mihi quidem dum uita aderit,tu dmente mea nunquam es abfuturus.Qjioufq^ manebit huius anime, corpufculi^ copula,tu dmeamemeria nuUo tempore feiungens.Priiis animus corpori,qudtn tu animo meoprafens ejje defines.Spiritus LIBER I. ritut ipfe citm ex huitif corpufcuU domicilio deinignbit,(lt(manimo imprefft meo inmgo tui deleatur. Aeque diuturnafuerit apud me tui memoria acuits curfus. Eadem erit er umendi, er de te cogitandi meta.Non ardioribus pomsrijs tuirecordatio claudetur, quam ipfa uita. Quo ad uUa uena mihi uitaii tempore faliet ,dulce fuerit ufq; tui meifiinijje. Q^ntim mea Lachcfisfatale fbraen extcdcrit,mtunde extedetur er mea tui memoria. Eade tnihicruiuedi,zr de te cogitandimenfurajucrit. Quoad corporis molemflatus uiuificiis fufiincbit, animum maxime tui memoremgeram. Dumliicis ufum cxlitum indulgentia concedet, te femper animoferam. Dum uitam permittent fuperi,non committemus, ut tam fidi congerronis unqud nobis obrepat obliuio. Donec me non deficiet anima,ammmnhunceir memorem, gratum nunquam pofiiero.Qgoadufq;fote uolubiiifi-uifus erit, hunc homine habebis tui memorem. Viuum nonuidebit Erafmim,qui uidebit oblitum tui. Quanto tempore uita mihi duratura efl:,mem quidehsec mmebit tui recorddtifiima. Qutndiu fuperohocloue cotinget frui,nonmihi cotigerit obliui- (ci tui.Donec uita perfeuerabit, tu cordis obtutibusfemper es obiierfuturus. Nominis ante mei quam ta rariarmci mihi uentura efl obliuifcetii.tpfe mihi prius excidero, quam tui udtus imago, viuentiquide Erafmohaud unquam excidet [.lorus. NuUadiuturnitis ^ui, tui apud me meinoru obliterabit.No nifi mecu tui extinguetur memo ria.Antefitale diem enofhi memorianon eliminaberis. Ante obitim non defijhmtui meminiffe. Ante fuprem.i fituera non ceffabo tui memor effe. Non ante exada uit^ jhmina. $4 DE COPIA VERBORVM fhtniM, tui ^uea obliuifci. Viuo quide Erafmo, Morica memorUhiiud unquam ejjiuet. Tui apud me memoriam nuUa unquam letas antiquabit. Ante fmmumdiem non abrogabitur in mememoria tui.NuUa neq; locorum,neq; temporum iniuria efficiet, quo minmtui quam maximi vxtninerimin uitaVer omnem uitm tui meminero, nec wtx quam longa continget,ctm tui memoria femper erit coniun£ki. Adipfmufqirogtmme tui memoria profequetur.Meifenju carebo,priu[quam cbiundi^imi hominis cariturusfim recordatione. A' meis ipfe mebris dijirahar,antcqudmtuab animo meo diueUare. Mors mihi citius acciderit, quam obliuio tamdileUi capitis. Certu ejl mortemoppetere potius ,quam tui memoria non iugiter obtinere.nonnifime fepulto,tui recordatio fepelietur in me.Tui quidem aut mecum,aut nunquam eft interitura memoria. Donec expiremipfe ,ffirabitin me Mori mei memoria.Donec apudfuperos agitabimus, nunquammihi incejfet tua benignitatis obliuio. Ante obitum nunquam animo meo tui incurret obliuioijic enimloquitur Seneca, nihil tamarduum hac uitamiht gignere queat,ut tui memoriam ex his pracordijs pofit extundere.NuUa res tam atrox mihipojiitin hac exoriri uita, qua tui cociliet obii uione. Viuo nihil poj^it exiUere ,quod mihi tua erga me humanitatis conffetobliuifcentiam.Sicinme radices egit memoria tui,ut nullis omnino capbus,qui quidemuiuisfoleant accidere,pt unqud ceffura.His nimirum mommetis animo meo cofecratus es, ut ea nuUu aui ffatiu ualeat de moliri,nipforte mors,cui nihil rerum mortalium no cedit, nip ipfe mortalis effem, non dubitare hanc de te memoria immor LIBERI. ituntortilm fore poUiceri Si immoratis ejTet Br‘tfmuf,itn. morculii itidm foret tui apudiUm tncmoria.EiujmodiJh, tuam inanimi mei penetralibus tua merita erexerunt.,utea, quoad me teUusfu^linehit,nuUo cafuftt diruenda.Ms titulis Morus infcriptu< efl ccrdimeo,'ut eos nuUa temporis iniuriapofit unquam exedere. Non nif una cum atate tui recordatio ir me conferefcet. Ipfe nubi prius excutiar^ quam Mori nomenex adytis cordis exigatur.td unum tibi er conf!rir.o,CT pro’jkbojonecin mortalium numero futurusfurn ,tu efcrinio mcmcria nofr<e nunquam dimotiebere. Vtomnia tempus pcf.it, certe hoc unum illi non licebit unquam,ut uiuo nubi tui pariat obliuicnemSempcr hic animus tui cumprimis meminerit, neq; id me dies quamlibet longa dedocebit. Donec me tetius alet,unm iSud nunquam quibo dedifcere, uidelicettam charifodatis mcminifje.Donecfitturus ftminiy^dn@-,ut Homerico dicam uer boMori memoriam continente robtinebo. Quoadmihi con tinget inter airo^ ifcv]ae, ut Homerice loquar,dnnumerari, nunquam hoc de peilore Moriuultus labetur, opg"' ap tya-yi fScri /aoi f{X«ySvaladpa^a,quem-. jicjlDmct admodum inquit Homerus, tu mthi nunquam es obUuitUumti- fcendwXjxlv Imy^arl Adpucfiinoio, Ut efl apud Homerum,nunquam te auferet obliuio. Tuimemoriam perpetub pariter cim (jjfb uiU progreffu producam. Super- «i»? Jiiti Erafmo fublimitatis tU£ memoriam imUus unquam tt.et ia mram dies expunxerit Corpore quidem abs te diUrakt potero,^^0‘il>ad.u ' uerunt animo tefemper intuebor,quoad uimm numina largientur. Donec aura uitalis hos artus moderabitur ,tu i noUrts cogitationibus nullo momento es ahftturm. yfq;. ;eadeo (6 DE COPIA VERBORVM ddco penitus his pr^ecordijs tui impreffiejlmemorid,ut nuUo unquam paiio uideatur eradenda.vtomnia tempore ntarcefcant ,tui certe memoria ad occafum ufq: uit£ apud me uigebit. Ardi itis Morum meum animo complexus fum, quam ut uiuo pofJt elabi.Eadem me lux exanimem uidebit, que tui conj^icietimmmorem.Adeq urnam quandam imaginem tui, pedori infculpftdi meo, ut uix etiam morsipfa' fit abolitura. Non erit Erafmus tui memoria uiuacior. Tam uiuax erit tui apudme memoria ,ut ipfe non fim futurus uiuacior. Nunquam intercidet apud meMorica me- Hioria,donec ipfe non intercidero. Semperhunc hominem experieris tui recordantem,donec uite particeps erit. Expers huius uite fuero prius, quam dtui memoria alienus. Adeo uiuax eft in me tui membria,ut ipfe nonfim iUifiiturusfuperfies.Altius meememorite infediftfquam ut uUa te res inde queat emoliri. Tenacius inhares cordi meo,qum utprater mortis cafum ,quicquam aliud inde te queat eqcere,Penitius hoc in pedore conditus es,quam ut hinc ulla rationefis excludendus, donec mihi uitamfio. non inuidebunt.lnterius infitus es animo nojlro, quhn ut inde incolumi quidem queas extirpari.Fixius impreffim efi cordi meo fitmlachrum tui,qum ut fuper^iti pofiit unquam detrahi. Sic effigies tui cogitutionimeie penitus impreffa ejl, ut eam nullafit atas abrogatura.Eium uimfuppedmbit,ni hil extiterit ,quodfixam animo meo Morifhtuam ualeat labefii£h).re. Fieri nunquam poterit ,utueluiuampartm tui memor. Donecapudfuperos commorabor,ne tota quidem Lethes aqua tui memoriam poterit abolere. Donec durauefcar£^erea,fubindetuiretmifcar.Yitammod6 Deus LIBERI, 6^ DeiKxmperiiat ,ego tibimentan perpetuo tui memorem poUicpor. Si qimnuhiuitx fundo fenQn erit, tam dulcis amictiUrecordabor ,mntm dhcjl ,ut ttiumpm obliturus. OmnU mihi citius acciderint in uia,qn'm obliuio tui,- Tumfurfam uerfus recurrent amnes,ut Griecis eft in prouerbio,cm Erafmus Morifuipoterit non meminiffe. Non Aliusme uifuruseft oblitum tui, qum qttiuifurus eft arduis pronos relabi riuos montibus , er Tyberim reuerti, ut ait Flaccus. Ante leues alto pafcentur in teikere cerui, qitamuium Erafmum Moricapiat obliuio. Hiscoloribusin tubula pedoris mei depiSn eft imago tui, ut eam nuUa annorum feries poftit eluere. Supremtu uitee dies me tui memorem deprehendet. Sojpite uitn, non me fugiet memoria tui. Salua tiiu hac,non demorietur apud me fui memoria. Qko ad h<ec mihi uitA comes erit ,comitabitur er tui recordatio. Htec me uia tui memorem relinquet. Non auolabitk nobis tumemork, nift auolante iiitu. Adfuprcr muM ufq; uiuendi lmtem,tui nobis memoria perfeuerabit. In obtinenda tui memoria non fiiero miht diftmlis,nift uiitus effe deflero. Donec hoc uitf munus div.ina benign itas mihi taluum effe uolet,no intermorietur apud me tuae benignitatis memoria. vita defungar prius, quam tuirecolere ceffabo. Diem obiero citius, quam teuentk CT auree mandem. Clduis adamantinis noflreememorite infixus eft morus ,quos non nift una mors uakat abrumpere. Adipfos ufq; cineres pergam tui meminiffe. Ad extremamufl^fene- £min tui me comitatura eft memoria. Per uniuerfumuitee Jfldtium Mori meminerit Erafmus. Ad extremum ufq; rogum tuorm erga me henepeioru memoria prorogabitm e*Frf» DE COPIA VERBORVM Fitfalis iUc dies denique metui memorem cftreperturus, Ddbo operam,ut tuie hummimtis recordatio ad libitinam ufque proferatur. Nunquam nubi quicquam obtigerit in uia, neq; tam latum, neq^ tam acerbum ,quod tui nominis recordationem ejinu peUoris mei queat expellere, Quoad hic animus in hoc corpufculo tenebitur aUigatus ,non exulabitmeametnoria Morus. Citiusjittunmeji, ut alterum in orbem tui memoriam mecum defiram ,quam ut hic obijeiam. Animam egero prius ,quam te memoria tenere deflero. Si quando corpus umbram fuam poterit effugere ,hic animus tui quibit obliuifci. Non ante, quam diem uiu nouifimm claufero,depiturus fmntuam in me beneficentiam animo circunfirre. Quam longa dabitur uita, tamerit longa tui memoria. Var nobis erit memoria ,uimodus. Tui meminero,quoad auras carpfero uMes. Abfltut mihi breuiorfuerit tui memoria quam uita. Quam diufuperabit Erafmus, tandiu tui meminifje non grauabifur. vita orbabor ante, quam tui me relinquet memoria. Supero priuaber lmine,utprifeorum more loquar,citius, quhn Morus ex animo deleatur meo. Ocyus hoc mihi forpufculmmorte refrixerit,qudm tui memoriafrigefcat apud me.mextinSbm tuimemoriamfempertenebo.Quantim temporis anima fruar (.f.c enim loquitur SalluBius) tantundem tui meminero.. Verpetim tui recordatusfuero. Sinefine tuimeminero. NuUares mihi tui obliuioneminuexerit,nifi qua me ex hac luce euexerit Orbem hunc ucr ferim citius,qum animm hunc tui memorem uertero.vita me exuerit is cafus, qui tui importabit obliuionem. Crudefibusmbris occubuero, quemadmodum loquuntur poeta, i.,. eitiiM ,dtcj; tui recolere defiturus fnn. Efferar ipfe citm^ qumtui memoria icorde efferatur meo. Adipfumuf^ bustum me tui memoriu profequetur. Nedefunltus quidem tui pofdmohliuifci, nedum uitms. Viuenti mihinunquam obolcfcethominis tm benemerilirecordatio.Quan do futurum ejl,utapud Erafmum euanefea tM6ri memoria? nempe dum uia deMuctur. Vfque eo tui memor ero^ dum iri uittis agam. Vfq; dum Jpirabo ,te cprde gejhbo. Quandiudabitur animafrui, ut SaUufiianomore loquar^ iiondeffnamtuimemoriafrui. Sed iamfit modus. Neque enim id agitur ,ut oSlentemus quoufq; nos in commutando progredi poffimus,fed utjludiofis adolefcentibus exemplo demonstremus ,quantam orationis ubertatem paritura fithacexercitatio. Sententiam enim nonadmodim filicem ,neque magnopere ad commutandumfoccundani firme ducenties ,ut opinor, commutauimus ,neque tameti minutulas illas uariandi rationesfumus anxie perfequuth Nunc quodreliquum ef[euidetur,uariasquafdam oratio.^- iium formulas proponemus ,non id agentes ut omnes perfequarnur.nam hoc utilifimum quidem,uerm prorfus infinitifuerit operis ifedut oSienfis aliquot uelut exemplis^ Uel fibi quif^ fimiliafingat, uel alius aliquis cui plus otij fuppetet quam nobis ihuiufmodidicehdi figuras ex omnibus autoribus petitas, copiofiuSi atq; accuratius impertiat eopk candidatis. Quibus inodis tribuimus plura ex »quo. CAPVT XXXIITl. EStuir tm eruditus ,tum probus. Ejl iuuenis ef formofus jer bene ingeniatus. Atq; repetitm poetarum e3eft DE COPTA VERBORVM guUriter, unice, eximie,impendi6, mpense,effuse,iibunZ de, ajfatim ,atq; alia innumerabilia. Vel, utrunq; efficit, Mget.Cicero :Ytuel perire maluerit. Seneca:Vel umbra fatis ejl. Amico non uel teruncium impertiat. SaUuflmi Quibus rebus fupra bonum er honeBum perculfus,id efl, magis quam decuit, vius quam, item magnam uim augendi obtinet. Homo plus quam infanus. Senex plus quam delirus, vius tequofauit. Cuifinitimum efi non tantum,non utrejpondeat iUi Gritco ,/sovo^ ualeat quod plus quam, uelut , Homo non tantum uino temulentus. vir non tantum imaginibus nobilis :de quo paulo ante meminimus, Terq^ quaterqibeati,Gr<ecanicwm efi, Latinis tamenufurpatm,incarminepotifiimumi Sunt er alice firmie longius petiU. incredibile didii quam elegans, SaUuBius: immanediBu. Dici non potefi. Sermoneconfequi nequeam, cr rara quadam modefiia:Vrtecipuumhonorem. Vrimariamlaudem> Incredibili fapientia. Hauduulgari doBrina. EfjDeumimmortalem^ qua doBrina tiirum :id efi ,egregia. Vius fatis animofus, VlusnimiotriBis. Plus qu.im parefi. Atque id genus alUi non abfurdi fbrtafiisijs adiungantur. iSSamuulgaiaefi iUaamplificandiratio ,quoties fuperlatiuuspro pofitiuo ponitur.vlurima pro multisadmodum,Maximapro ueher mentermagniSiDicere tibi promptifiimm efi,nuhifi.cere ficiUimtm. Deuariando Pofitiuo. VTinmr uulss comparatiuis pro abfolutis,uel ipfo Quintiliano autore. Vtfi quis dixerit infirmiorem} idefi,meticulofum. Rrffid rIBERI. 77 Rationes minuendi Pofiuuum. c a P. xlii, Minuitur eregione pofitiuws ddpojitisprifpofitionibm,SubtriBis,fubruHicti4,fubebfcurm,fubaj^er, fubinuidui,fubintini4,fubfufcii4.Quod idem accidit in «er- bis,fuppudet,fuhirafcitur,fubolet,fubridet,fubodoratur, fubtimet.Niinuitur er aduerbijs appojitis. Non nimsmoleBwm efi-Vtcunci; iucundim fuit.Aliquantultmmordax. Quceuerbii etiam adiunguntur. Vtcunqjapit, paululum delirat.Vraterea deformatione in uocem dimmtiuam,qu<e uaria fingitur- Argutulm,acutulu4,minutulus,ranciduitK, putidulus,dititule,fapmle,ebriolu'S,fciolui,teneUm,nigellus,integeUus,philofbphaSler TuUius. Comparatiuuspoptiuiloco diminuit,ut tristior, id efl,fubtri^is. Sedfirme /Jefl.per Afiin uitium accipitur,addito aduerbio paulo, er kcct (hm,quumitU 4-‘ti-Vir integer quidem,fedfeuerior,id efl,paul6feuerior, quam conuenit. Facundus homo,fed paulo loquacior. His igitur modis uitium firefignificamus ctm extenuatione. Diminuuntur er uerba uocis deflexwne,ut uetlico, cantillo,cantito,uolito,dormito, uiilito. Parim er Non admo. dtm,idem efficiunt. Fie parum multafcire uiderentur.Vir non admodimfenex.Non admodum adolefcens.Hon perinde fapiensut diues.Nonfatis mihi liquet.Parum nuhi liquet.Hinus compertum habeo. Idan efficiunt Vix er Semis.Vix uiuus,fetniuiuus,uix bene Graca.paru bene Graea. Ctmfemiuiro comitatu,id efl,panm uirili.Adidem ualent. Saltem er At.Cato :Si non eodem die, atpostridie, M.Tul.Si non propinqmtatis,at<etatis fuaif non hominis, at humanitatis rationem haberet. Si nou primus, certe non poftremus. duibus 7« DE COPIA VERBORVH Quibus rariotbus augetur Coparatiuus. c.x tiir. COmparatuim pcculiariterhisaducrbijs mpUP.CAtUf^ ion^e^nitdtd,nm6. Ttm hii,MultKpartibuf,in mwenfftnMtt infinittmjnfinitii partibuf. Longe uenuHior, Mtiho griiuior,Nimiofeumor.Hoyatiuf,'Ne dominus pltK nimio memor immitis Glyccrtc. Nuitis partibus pr,ejk.nticr. }n infinitum utilior, infinitis partibus diuinahumanis funt potiord.Tanto er quantofigurateidmefficiut. Tan to corpore prfjhntior efianimustid ejl, multo, idem efficit,q!w er eb,qtmmfubijciuntur. Eftpr<ediHes,qub magis adnuror hominisfordes. Eo magis admiror. Pape quanto fatius efi amicis,qum pecunijs abundare? Quibus modis imminuitur Comparariuuin. Mlwtiturddtterbqspofitiuis. PaulbtienuUior efi Gellius, quam Macrobius: Aliquantb breuior tfthic quam ille. Nibilb ditior. Ne tantiUo quidem melior eris, fi diues fueris. Ninimbfiseris honoratiorfi titulus accejferit. Quantulofigurate, pro quam p.iulb. Pape, quantulb hic homofdpientior eftfid efi,pene nihilb.Ninuuntur er defie xione twcis.GrandiufculuSjid efi,paulb grandioriMeliufeulus.CekriufcuU. Quibus rationibus augetur Superlatiuum, CAPVT XUJIII. Cypoflatiutis gustetur eifdem aduerbjis ,etuibus compitJ ratiuus,longe,miiltb.A ccedit autemfitcile.Ciccro lege ficundifiimus, er idemuir multo omniu optimus,eius ciuitatis longe princeps, autficile princeps,aut primus, ldent etfciiurper mtb,cr qiantbfiguratepofita:ut,V>emnimmoTuXem quanto Socrates philofophorm cn.nimoptimus 7? liber i. tnutfQudm in copoptione nonnihil additnugmentiQum plurimos uidit. vtquhn optimgres cadat, tibi nihil commodipierit. Ver Hyperbolen augetur hoc modo. Mulier plus qumpepima,cr pepima peior.Homo non loquacipimm,fed ipfa loquacitas.Etipfa loquacitate loquacicr. pfa Venere uenuBior. Hamin SaUit^ianoiUo ,Qumquifqs pepimepdt, tam maxime tutitrep :aqualitas f/l ,non augmentum.Superlatiutis non recipit diminuticnem,nif.firte per quidem,avtpnulem conittnilionem.Ep iUe quidem io- Sifimusaierum moribus non perinde probatis. Periphrafis Comparatiui. cap. xlv, COmparatiuimcircuitione reddimus per aitierbia co~ parandi Ma^isetM inus. Auidior uolupiattim,qum pecuniteiMagis aaidusuoluptatum quampecuniie.Huicpnitimmnep,potius. Voluptit{mautduspotius,quknpecunite. Item ,'Non tam uoluptatum appetens ,quam pecu nite. Minus auidas pecunia,quam uoluptatim.Non perinde literarwm admrans,qum pecuniie. Breuiter modis illis omnihus quibus diximus inaqualitatem pgnipcari.Obtment cr uerba quadam uim comparatiuiiVrtepat lucrum pudori :id eP,potm fji lucrum pudore.Cicero vlatcneficundior.Vlato Cicerone doftior.Cicero Platonemfuperat elo quentid. Viato Ciceronem antecellit eruditione. Hieronymus Augudlinum uincitrerum [cientia.Augupintts Hieronymum. anteit ingenij fubtilititc.vlautus :Volmeerores mi hi anteuerterunt gaudijs.Terent.Quanto herum anteeofa pientia.vlaut.Vrauerti hoccertum ep alijs rebus omnibus: idep,pr£prrerebusomnibus.'Liuius:Conatinoui confides omnibus eam rempramti.CiceroiSi uacas animo^eqi ha 80 de COPIAVERBORVM habes aliquid quod huic fertnoni pr£uertendu putes VldU-- tus dixit anteuenire, pro praccVere. SaUujl. Homines qui per uirtiitem foliti erant nobiliatem anteuenire.Huc pertinent er il}a:Antepoiiere,prtrfirre.po^haberr,pra:cellere. NoMf dixit SaUujl. inuidia atq; fuperhia pcR^ere.] dent: facundia Griecos, gloria bctli GaUosante Romanosfitiffe,id ejl,prieceUuiffe.cedere,fecundtm eJJe,pritripere laudem,cr Ji quafuntftimlia.Riam his fsrmemodis orationem comparatiuam uariamus. Magis amatpecuniam quam fkmam.fecunk Socrates amans ejl magis,quam fima.Vecutiianm amantiorejl quamfin!<f. famam pecunia poMalet. fama pecunia anteponit. Minusfrma cupiditate ducitur quam pecunia.jmpenjius amat pecuniam quamfamam. Huic potior eft pecunia quamfima. Huic prius eft lucrum quam honefb fima.Huic antiquius ejl laudari quam admoneri. Huic uilior eft uita quam pecunia. Similem uimobtinct,pra.Cicero,Cmnium minas atq^ omnia pericula prafa lutefua leuia duxerunt. idemiRlon tu quidem uacuusmoleftqs,fed pra nobis beatus:id eft,nobis beatior. Terent.lUr dum iocwrcp alterum dices ibtm, pra ut huius rabies qua dabit.Vlautus-.HIikil Hercule hoc quidem-,pra ut alia dica. Idem dixit„pra quam.pro,pra ut. Quibus tnodis Superlatiuum uariamus. cAP. XLVI. tyvperlatiuumuariatur primum aduerhiis e(ua optronu- Otur uel uerbis,uel nominibus pofitiuis.A mat te maxime, AmanFij^imus eft tuF. Effuftftimc te diligit, vir indodliftimus,uir minime dodlus.M inime multos,id eft,quam pauciffimos.Variatur et per comparatium,idq; affirmatiueS ed inuftt LIBERI. <t inultatitK^^dtiue fretjuentiut. Cicero reli^ukomnWm cIojHentipr. Cicero^uotton diuteloquentior. Quo non pr<eJhuitior diter iideftyomnim prxjhntijlimus. liihil mnusdmtqium djfenationem. NuUa re mnwscupitur, quimglorid. Hihil hunc tequc deleBut ,dtq; tmjicd. Nihil prim hdbet,qu'm ddejfeconuiuijs- Nihil pulchrm ducit, qumdiuitetn uocm.Nihil minusfidum, nihil minus fentiel>£tm,quimqupd tufuj^icahdre. Homo quiduis potius quim dodus.Bffickm, ut inteUigos omnid mihidefuijJepotius,quim fidem dc diligentiam. Omnid potius, quimiUud dgnofcet.Quiduis potius, quam uaniatem fitebitur.NuUo infiriorjd efl,fummus.NuUo non infirior, id efl, omnium infimus. Nemine non deformior, id eji, omniwmdefomiifiimus.Peruerbd nonnunquamidem efficitur. Cicero fuperdt omnes dicendi copia, vincit omnes candore. Neminicedit candore. In dicendo principatum obtinet.Primas tenet.Arcem tenet. Adde huc Cf iUa, Vir pretercsterosfficdkiti£fidei.Pr<£ter omnes te diligit. S« pra eundos tuagloria fiuet.Ante omnia reifludendum. Vnicus cr[olus, primus, crfimilia natura fuperlatiuam fignificationem habentmt cr Singularis, vnice te amat. Solus efl homo homini amicus. Singulari beneuolentia te profequitur. Primam laudemobtinet. TutUus eloquentia princeps.Penulatonmalphadixit Martialis. Eode pertinent ;Tamficundus ,ut cum hoc nemo fit conferendus. Tameruditus, ut ei nemofit aquandus. Tam prudens, ut parem noninuenias. Horat. Sic ut mihi nunquam in uia, fuerit melius. Adeo placet, utmagis no pofiit.lte cr ida: Qjiishocuno ficundiorf Quidinuenias pecunia uiliusf fAnquic DE COPIA VERBORVM An^uiclua eji patria dulcm iErras,p credis mihi (lutequameffennotecharius-Suntcr ilhc orationes annomda.officim tmmtm mihi gratumfuit, qumqu£ gratifiima.Tam te amo, quam qui maxime. Terent. Amabat, utquu maxime, tum Pamphilus. Cicero, Domus celebratur ita,ut cummaxime.Rurfum hts quo^:Hoc crede mihi,fiquid unquam es crediturus. Homo doilus,fi quifqua eJi omnino doilus.Homo uorax,ut fi quis alius. Homo quantumalius nemo do^us. Nullus a;que pernouithomims ingenium atq; ego. Haud alium reperies perinde tui fiudiofim-NenUne adaque timet atqs te. Si alias unqud, nuncfumma uigilantia utendmefi,idefl,nunc maxime. Siquando alias amicum praRitifii, nunc oficnde quanti mejacis. Qmntumpotefi,quoadfieri potcfl, er confimilia,fiuperlatiuiuimuidentur obtinere. Tu quantum potes abuidefi,qum ocyfiimc. Bnitar quoad potero, id eji, quammaxime. Haudab refuerit huc annumerare denominationes, cr cSparationes iUas per Hyperbolefiumptas :utfi quis hominem crudelifiineim,Atreum appellet: Eloquentifiimum, alterum CiceronemiSeuerifiimum ,tertium Catonem. Tum per comparationem. Hic eji niue candidtor.Scytha barbarior. Graculo loquacior,aut turture.Verum huius generis aliquot exempla commemorare non inutilefierit. Sumuntur autemuariis modis. Vel dre quapiam eximia ;ut niue candidior ,pice nigrior. YdAupimne^Hrailo,quod uocant,c£citate cador. Velab animante infigiuutfiulpa cador ,caprea oculatier.velaperjbna infignuut, phalaride crudelior. Tum adhibentur]perfimplicemdencmmti(pKm:Mfi jemuehementer JL. IBERI. 8j hmenterfMum,1ttetdut nepnrdppeUes.Km Uehementer dcerbdm,fet .Ho^nem fupra modm fenera ,fenium ipfum .Vehementer fceleflm ,fceltis .odiofum, odiam. GdneonemtCoenum .Lurconem,bdrdthram .Conmmindtwm, ldbem .Contemptum ,^uipj^uilids .Impurum ,fierquilinmm.Perniciofum,pejiem .Tenebrionemjtenebrds. 1npimtum,lutum .infimem ,propudium .Portentuofam,portentum.Dedecorofum,dedecmM oleftum, ulcm. Vitiofm,fentindm .odiofum, oditm hominis .Brutum, pecudem.virulentum,tdperam .Vehementer cdcum ,tulpd,m.Vehemcnterrapdcem,lupum. impendio defirmem, Therjltem. Eadem haec nomina per comparationemeiFerri pofTunt. l^cUe dulcior Pice nigrior Hiue candidior pluma moUior Oleotnn^uiUior Auricula infima mollior Auro purior Plumboflupidior Stipite urdior Caudiceftolidior Silice durior Cortice leuior •Litorefurdior Aequorefurdior Iracundior Adrk Spongia bibacior Arenisfitientior AcreOodonteo loquacicr Vitrofragilior Pilauolubilior, Cothurno infhbilior Alno procerior Cote durior Sole clarius Buxopallidior. Sardois herbis amarior Alga uilior Rufco horridior Glaciefrigidior Aetna afiuantior f»Bea uDE COPIA VERBOB-Via. 'Betintdgisinfipidut Trutina wflior Spina diSiortior AmpuiU inanior Pluma leuior Ramentoleuior Vento infiubilior Morte odiopor Barathro capacior Rubo arido prapadior Charybde uoracior Clemate Aegyptia nigrior Corchorouilior CramberecodamoUpior ^ubereleuior Clauopurior Ploralibm Ucentiopor pifliUo retupm ingenium Magnete illicibilior Pumice aridior Cornupedor Vuispapisaridior Holio pertufo incotinetior Laterna rnagis peUueidus Cribro inpdelior Euripo inquietior ,aut in- Eonte purior conpantior Oculis cbarior Luce magis dileda. Item per Hyperbolen eadem uoce iterata, Ipfaceeciate cador Jpfaraquitia nequior Jpfapmeefurientior Ipfaptipticulopor Voracitate uoracior daauispejic pepUentior Ipfa moroptate moropor Jpfaloquacmteloquador Depmutuiedeprrdor exuouis monpromonpropor Conpdentia conpdentior Senio fenilier ipfo JpfapultiorPultitia Calamitate calamitopor. His finitima funt illa, (dor Venereprmopor MartebeUador,feu pugna- Mercuriofacundior Salute ipfa falubrior fortuna ipfaprtunatior Ipfo inprtunio inprtUnatior Vertumno inconPantior Proteo mutabilior Empufa magis uarim Ipps Gratijs humanior ipfo liberi. Ipfo Momomordudor Priapofokcior Mineruadoilior Euterpeconcinnior - Pluto ditior Penia^auperior Puriafitriojior Harpyiarapacior. His proximafunt nomina perfonarum, quae petuntur iTragOedijs aut Comoedtjs, aut fabulis altjs. Gnathoneadulantior Thrafone gloriojior Phormioneconfidentior Getauerfutior Euclione tenacior Thaideblandior Demeaaj^erior Mitionelenior Parajitoedacior Tantalojitientior Atreo cruddlior Horefteinfaniot Aiaceinfanior Vlyjfedolojior Therfite deformior Nefioreuiuacior Orpheo uocalior Glaucoftupidior Cyclope immanior iro pauperior Penelope caftior Nireoformofior Tithono uiuacior Diana intadior AchiUeanimofior Erifitoneefurientior Niobefacundior Stentore clamofior Tirefia cador Bufyride illaudatior Sphinge inuolutior Labyrintho intricatior Dadalo ingeniofior Icaro audador Gigantibus elatior GryUofiultior Excetrapertinacior Nejiore facundior. His confinia funt quae fumuntur ex hiftoritjs:ut, Phalaride crudelior Timotheofelicior fi Poly 9*DE COPIA VERBORVM Deinde per intmozitionm .Q^emnonamcm diemuitfVerg. Qi!^ gentes imlum,aut quM non ouueris urbesfNuUi non mledicis .Duplex zenerde fignwm non liceat eodem modo uertere .Cicero, Cum omr^m omnia mindcatur.Omnibus omnia inuidet.lSSeq; enim rrfle, Nihil,noninuideta\icui.omnibmmaledicis. Quis ejl cui no maledicasiOmnia dixit. Quid non dixiti Vtauteminter- /HtemgMh rozatio addita nezatione ,zeneraliter affirmat ,ita citra mmaegmom. negdftoHe zenerqliterremouet.Quid pojiitdiciftultm! id ejl,nihii dici pojiitjlultius .Deinde perjigna infinita. Haud pepercit cuiquam. Non ejl uUm ueritus .HauduUum ueritus.Haud uUmejifacinus reliquum ,quod non peregerit.Non excepit aliquem,Neminem excepit. Idem efficitur per quantam,crquicquid,zxf] quodaliud,- Qitantum ejl hominum uenuRiorum,id efl, omnes uenufliores.Quicquid erat copiarwm,eb traduxitjid efl,omnes copias ,Etfi quid erat copiarum amifit, id efl, omnes copias. Si quid aliasfibi bonafdmacopararat, id nuncperdidit.Kedditur generalitas ceu prouerbiali figura ,utcti dicimus,mfcebis facrapro^is,idefl,omnt^ltem luuenes'que feneFque, id efl, ortmes .Neque magnum neque paruum,id efi,nihil.Eft er infinita propojltio,Per fis,nefislkJd ell,qaocuncis modotquo iure^uduelniuria. idem efficit ad unum. Yerg. Si non exofus ad unum Troianos, id efl,omnes Troianos. Depropofirione non generali, cap. xhx. Nonnihil ejl uel affiiccre,id efl, aliquid ejl .NonnuM pluris fficiunt pecunia quam fidem'. Non nemo pro aliquis.JSi. Tui, Non nemo etiam in iUofacrarioReip. in 'ipfa ipfd itv^uim curia non nemo hoftii eji.idem :Qnmejfct non nano infenatu,qui diceret non oportere.lnejl,cr infantibmnonihil ingenij. Nonomne pecuniamabfmpjity id efi,efl ^uam non abfmpferit .Quilegat argentumfk- ^im, non omne legat argentum .omittitur interdmijigmimti manente fententia .Suntqui pecuniamanteponat fima.id eji,fimt aliqui.Hcrat.Efi ubipeccet, id ejl,alicubi peccet.Eji qm plures agros occupet,id eji,iliquls.Vbi nonnunquam fubauditur quiddam .E/t in quo mihi pofis magnopere gratijicariyid efl, quiddam. Negatio iterata rvegatu nonnunquam necejsiatem fignijicat ,non affirmationem'''"’- Jimplicemiut ,Nonpoffrnn non ridere . Non pcjfum non mirariNon potejl non uolui ccelmn.Non poteji nonflare terra.Non potejl nb uerim dicere ueritaa.ld accidit duntaxat in hoc uerbo pofflm. Elegantia fignorum. cap. i. IlIud igiturobferuandm ,ne fignorm differentias in q/Kio^KS^onj^;^jBKt ,id quod fere faciunt hi,qui uulgb dialeftica profitentur. Non erit tibi res cim quoquam ,id efi ,cum nemine tibi res erit .Non erit tibi res cum quolibet homine, id eft, erit ctmhomine fangulari, ac pricjhnti .Altera ejl negatiua, altera ajfarmatiua,eT longe diuerfam habent uim.Noncuiuis homini contingit adire Corinthum,id ejl, non contingit nift prxcipuis.NoncontingituUi.Vides,quanto aliud poUet.Non amat quempiam etninislris.Non amat aliqueM efl,neminem.Nonfatis amatquendam :unumfignijicat quem oderit. Non fatis tibifauet quidam .Hocfenfu quidam ufurpant certos .Ver certos homines hocfoedus direptum eft. luffus 9*DE COPIA VERBORVM lujfut ejlad certmdiemadcIJe.Non tibi/iuet^uifyui^ toti Titione dij^ident.Non recufo <lue^u<im, rededicitur" No»recufo (^uemlibet,perperaminijt in diuerfafententk^ iicnexclujit omnesJde]l,quofdm non exclujit.ttion exclujttquoslibetjfignificdt deledo quodam alios exclufos fuijfe,alios admijfos.omniafoUahuic arbori decidet, uere kcituriVniuerfa decidentjalsb.Singulos falumit.No falumitquemlibet. Lup£ unmquemlibet admittunt, id eji,citra deleduquofcunq;.V ide ne cui dicas,id eft,nemini dixeris. Vide ne dicas cuiquam. Vide ne cuipiam dixeris. Vide nedixeris alicui. Vide ne mormliu uUi dixeris . H<<- denus idem poUet.Vide ne cuiuis,aut ne cuilibet dixeris, id eft,uide cui dica, er uide ne temere apud homine que- 'cunqi effutias.omnes Jtbi malut ejferede,quam alijs.Sibi quifque uult efferede potius quam alijs. idem pollent. Nemo no malitfibi rede ejfe,qum alijs.Singuli p.bi malunt ejfe bene,quim alijs.Uadenus idem poUent. Vniuerji fibi malunt ejfe rede ,qudm alijs, inepte diceretur ,propterea quod uniuerfi peculiarem uimhabeat.TotireJpodetaliquantum,quod aliquampartemfignipeat. Semper refpondetaliquandiu,idejl,aliquantotepore.Vtfuperm admonuimus,Omnisreddi per quatm, itidem Totus redditur perquantum, er qudm longus.Homo quantus erat, hvmiprojiratus eftjd efl,tottis.Vcrg.Nunc hyemem inter fe luxu qudm longafouere,id eJl,tot2tmhyemem. Vterej. Neuter. Vterq; utriq; eftcordi,mutuacji affirmatio. Vtercj; alteri efi odio,mutua ite,id eff,imtuofefeamatjmtuo fefe oderut.Neuter alterifidif,mutua diffidentiam figniffeat. neuter LIBER I. neutri non perinde diceretur.tdgenuf ordtionent totferme modis uurimm.Vterij; dtermodit Vterque utrunq; odit. Alter dterm odit. Oderunt dtcrdterm. tAntuum oderunt. Oderunt fe mutuo, oderunt inuicem. Oderunt interfefe. Mutuum inter ipfos eft odium, iseur ter ulterm md.Alter dterim uicif.im odit. Semper. Semper generdmtem kxbet temporis. Cui contrxritm Uun^uim.trluicfubie^tm efi aliquando. Semper litigas. iJunqum non litigas. Quando non litigas fNunquando non litigasf Anejl quando non litigasf Saepe. Sape rej^ondet Aliquoties infinito. Multis, Aliquot. Mi <tgno,Aliquatus. Sape opponitur Raro.Me^ raro admonui,id eji,admonui^equiter. Haudfepeme uifit. pleruni^,fimte,jire,nonnunqud oripfa generalitatis quiddamobtinent. Ita firme ingenium efl hominum. Eo ingenio pleriquefumus.Perefit, ut diuites habeantur inpretio,idefi,firefit apud omnes. Temere in oratione negatiuafimilcm uim habet. Baud temere peruenitadfiugem: !<i efi,fire nunquam,autuix unquam. De uarietate negationis. cap. 1. 1. INterdum unica negatio idem efficit quod dua.Newanemaudit.Keparentem quidem audit. Non audit uet parente.Nemo pare refirre gratid parenti potefi, ne malo quide. Nec malo parenti quifquamparem refirre grati.i potefi. Non potefi par gratia rependi patri,uel malo. NonreliquitiUenecruinam. Neruinam quidemrcliquit. De tribus. Tribus interdm negationibus r.iliilo plus efficitur. DE COPIA VERBORVM quhn uniyMt iubm. No»tKretur ne^ deos,neq} homines. Nequedeos, neq^homines neretur. Non neretur dut deos,aut homines. Non metuit homines'ue,deos'ue:incdr nUne.Condupliure negitionemdjfeuerundi gratk, Ldti nis etkmreceptum eji, fi modo non iteretur fok. Nonfkckm, noninqudm. Grxcifolam iterant, interdii etkm citra ajfeuerationem,i fiii niva tTi.ufi autemAtticis familiare plures negationes pro una congerere. Manentibus ijfdemfigni5,tamen interda uarktur propofitio:et imtatis,manet eade mutato uerbo:ut,Qmnesadmttit :Omnes reijcit. Neminem non reijcit:Neminem admittit, omnibus dij^licetiNeminiplacet.NuUi non difiilicet :NuUiplacet. Hic animaduertendum qu<e uerba cwm quibus pugnent. Synonyma negandi. Hkfirme uocibus remonemus :NonJ}aud,nec, neque, haudquaquam ,neudquam, minim,minus,parum, abfit, dij prohibeant, bona uerba, quiduis potius, omnia citius, crfimilk. Inter qu£ haud er haudquaquam plufculm habent uehementw ,quam non. Neutiqud,affeueratione habet peculiarem. Minime,plus quiddd fignificat, quam negationem. Homo minime malus, id eji, quiduis potius, quam malus.Varum, modeHius remouettVarum eruditus. Neparis inulta fcire uiderentur, id efi,ne pauca,fiue non fatis.MinuSidiuerfamhabet natura. Interdum comparat duntaxat. Ytrunq^diligit,famam er pecunkm,(ed iUam ntintis quam hanc, interdii negat duntaxat.Homominus nuhtnotus,idefi, parum notus. Nam cwm ea uoce minus conuenit,id eji, non conuenit. Interdu pariter utruiupfdcit.Quintilknuscap.deNarratione-.Cminterim, quod tinquam LIBERI. ?7 Unqudtttficili contemnunt, nefciut prxjhre mlint mintu, an pofiwtTerent.in Hecyra : Nontibi iUudfkdum minus placet quam mihi Laches.ne^ hic placet pro dij^licet po~ fitm,ut exponunt Grammatici.Quis enim[anus id jkciati Sed tninm perinde ualet,acfi dicas. Non amat me Vionyfius,cy minus te,id ejl,mt magis oditqam te. Subaudien~ dmefl enimftdmutri^ non placere. ita nanusfimil negat er comparat. Conneftendi formulae. cvp. lir. VyErumde his accuratius difquirere ,magis ad Diale- &icos pertinere uidetur. Caterum ad huius operis m tionemfatis arbitramur utcunq; paucisattigiffe. Nunc ad reliquasformulas aliquot accingamur ,ac primum conneitendi.videmus enim in mediocriter etiam eruditis eam uir tutem defiderari,ut apteconcinne^ orationis membra,ate^ articulos,ceu neniis quibufdamcommittaiit.Sed quibus anfulis minutiores orationis particulae fint comnuttenda ,id prope'fuerit infinitum explicare.Siaiores his firme modis conneiluntar.Preeterea,Deinde,quodf<epm apud M.Tul liimreperitur. Prodeinde Senecaufurpat, Subinde, [edaaUriJe, ctm fignificatione celeritatis, id eft,pro mox. idemfacit Suetonius. Prdcipum ejl fieremcolmnbarum,proximm caprarim,abhoc ouim,deinde boum. In nofiro orbe proxime laudatur Syriacum,mox GaUictm Moxufutpdl Plinius aliquot locis pro deinde. Iterti in quo priheipattm tenuit Bceotia,deinde Sicilia,m6x Ajnca.Primo loco,fecundo,aut tertioloco,proximtm ab hoc. Porrb,porrb autem, porrt. Quod nouo iam quafi^ maioris fermonis initio cdnuenit, dnnotatore Condtq. Caeterm ,qwlicebit uti, quoties ad gdiuer $8 DE COPIA VERBORVM diuer^a. digreditur oratio. Tum pro prxterea.Ad hoe.Ad h£c,quod apud Grtecos riroir.Cum hoc,jtmlem ha~ bet ufm. Super hiec ,pro eo quod eft ,locis aliquot ufurpauit Suetonius. Super ingenuorump£dagogia,a' fuper innumeram turbam.Addehis. Accedithis.kcceditadhoc. Huc accedit Huc pertinet Bcdem pertinet Huic confine eft iUud. Hisfinitimum eft. Ad hancfirmam pertinet Ad hunc ordinem referendum eft. Huicproximum eft. lUud haudquaquam prttereundumfilentio. Sed operttpretium eft illud audire.Jam,aliquoties eande uim habet,uox Quin tiliano pr^cipuefkrmliarts.Heindecum progreffii incande fcit oratio.lamuero,Ageuerb,Qnid qu6d,cr confimilia. lam uerb quid refiramf Age uerb ad bellum in Africa ge.. ftumueniamus.Quid qubdfitos etiam inceftitfQt}in,quin^ _etiam,infuper,adhocpertinet genus. Interim cr per occa pationem conneblemus , VI ne dicam interim ,Yt omittam dontefticas eius fordes.Nam iUud quid attinet commentora- «INrfm hac alias. Sed illudfuo loco dicetur. Interim per dubitationem, ut iUud ,Eloquar anfileamf EJunc idem ualetzNunc ad id quod fecundo loco diduros nos fumus polliciti, Tranfitionum uarix formulae. GAP. LIIr, TRanfitionibus uarie eonneditur oratio .Siquidem aliquando fumuntur ab aquali. Aterant hiec iucun,^ diftima ,nec^ minus uoluptatis attulerunt illa. Interdum ab inaequali. Sed h£c utcunq; ignofcenda, iUud quisferati A-udidis grauifiima,fed audietis grauiora. Afimdi :ut^ blfcc perfidia defignauit ,cumgeneris funt&' illa, qu<e nup LIBER L99 nuper Rom<f patruffedicitur. A' contrario :ut. Sedhac priuatim ,nunc quapublicc. VLadenmqUiC domi gej?it, nuncqua fuhfignis. Sed hac iuuenk peccauiUnune fenis siirtutes audietis. A' diuerfo. De moribus habes ,nunc de do(irina reliquum eft,ut dicamus.Quafi per occupatione^ lam adreliqua properabmus,fedfi prius iUud unum adie~ cerimus. Ferreprebenfionem. Verumdehis plus fatis. Quorfum nos tranfuerfjs abripuit dolor iad rem redeamus. Quid his immororf Adid quod efi huius caufa caput fiUinet oratio. A' confequentibus pue relatiuis. Habes quid in iUum contulerim beneficiorum: nuncquam grrftw tnihi retuleritaudiQuidpollicituspt,expoptm ejixnunc quid iUepraditeritjpaucis accipite. A' re perfona. cap. i, 1 1 1 r, CyEneralisuariandiformula epdre,cr dperfona :ut, T N ihd opus meis monitis. Nihil opus memonitore. Te fuaforeJuofuafu.TeimpulforeJk impulfu. Teiniiigante,tuo inilindu.TehoratoreJuoi ratu.Te aujpice.tuis aufficijs.Te duce,tuo dudu. Teconftilejn tuo confutatu. Te doPore profecftua dodrina propci.Patrem confulem non depnit ia(inre,patrk confutatumpnepneiaSht.Gloriatur formofa uxore,de uxoris forma gloriatur.De te incolumifuperis habeo gratiam, de tua incolumitate grator fuperis. Difcruciat animum uxor impudica, difcruciat animum uxoris impudicitia. Ex more. cap. i. v. EXmore,Tranquillus dixit,Demore.maro,Vro mere. Vatrio more, citra prepoftionem. More hominum freit. MoHinfolensidudficis. Pro uetere confuetudine. g*S0 100 DE COPIA VERBORVM SoIcftJ tneo morejecero. KifciI prteterfolitwm. Hoc apud, Scythasfolenneeft litu Suetonius. Mos cfl,uel moris efl., Vfu publico receptum eft. Subornandi. .cap. ivi. SVbormuit dccufdtorem. Submijtt econfuUribmuiris, qui regio genere ortum peieraret.Supponi pMeru.Siifcdere oaa in nidum alienum.SubmiJlitij.Suppofititif partus^ Subdititij partus. Terent. Ne credas ame aUegattm hunc fenem,profabornatum.Cic.AUegarem ad te iUos, dquibus inteUigo mepracipue diligi.Quint.Et ad eosaUegandtm elitid efl/Hborttandifunt,quiperfuadeant.Itaferui allegat precatorem. Hinc allegationes dicuntur fubornationeSi Translatum eft hoc ad citantes autorum teBimonia,qui Uelutifttbornantur,quvm nobis diffiditur. > Renouandi. cap. tv11, VEtus Athettienftm exemptum renouemus.VriStimm morem reuocemus. Gratias egit, quodpriHimmmorl retuliffet.Redeamus ad intermiffaftadia. Studiu inter.- mlfumrepeamus^eUumredintegrarunt. Diuuminjhuramus honores. Templum infkrprioris quod conftagraitat,excimit. Libertatem amiffamreMuit. odium uetus fo di&erio recruit.Recanduduit ira. Refricuit illi ueteris iniuri^e memoriam.Horat. Crasingens iterabimus tequor.- IteratUi noxam non eft ignofeendum. Finales formulae. cap. i. v111» TVuigilas ,uti ditef:as. Egolaboro, quo dodtus euadam.Obiurgote ,quoreddammeliorem. Vtmelior tuadasyob id obiurgo te. In hoc reperta Mufrea, ut animof deleSet. Ad id adhibendi Uterifut nos reddant melius rIBERr. toi KwKOfdtos, Cui rei parits opesi Vemuteefidis dmmkex~ cogmtm eft uftn uini. Huc repertie fmtdifciplin^. Hunc literis genuijjunc negotiationi deitinauifMwm. Quo mihi diuitias fQuorfim opus ejl nwmis iduoJpeihsf Quo tendisi Quemfcopmtibi proponisiHucpertinent oratio nes iU£omnes,quas defupino priore pofuimusiSpecktttm ueniuntjcrc- Caufales formula?. cap. i, ix. NOn dico quo quenquam habeam chariorem. Non dico ,quod parum tua nuhiplaceant. Ob id tefepius reprehendo, quod impenjius amo. Quoniam impenfius te diligo ,ob id tefapius admoneo. Ideo nulliplaces, quia tibi nimium places. Quando tu me negligis ,tui quoquecuram abijciam. Age reuocentur cophe, quandoquidem ita tibi uidetur.Horat. lubeasmiferumejjelibenter. Quatenus idjacit. Adeundemmodum locutus efi Vlinius in Epijl. Maneatpuella, pojieaquamjponfo iucunda ejl. PoHeaquam mihi non credis, alios in confilim adhibe. Yergil. Quandchiectecuraremordet.Eieminemex animo amat ,in caufa ejl pecuniajludium. Pertinent er iHa adformulam diTioXoyim^:Amo Socratem,utpote uirum integerrimum. Odi Dionyfitm, quippe Tyrannum. Ampleilor Petrum,ut optime de me meritum, demirar te quifidem habeas Afro. Erras qui credas alios tua diligen-» tius curaturos quam teipfum. Stultus es qui id jperes. Impudens qui id poBules. Deledor AuguSlino ,uiro nimirum fiAiuijlimo. Deledor AuguRino,ut qui uirjit moribusfidiuifimis. Amo Hicolaum tanquam hominem mei amantijiimm. Contemnepecuniam, quid enim ad bonam Si 10$ EE COPIA VERBORVM risinquin^ partes di^ribuitur. Oratiofex partes empleilitur. Oratiofex partibus abfoluitur. Frimmgenus fex continetf^ecies.Quidd in feptemfoedes fecant-Reip. tresfuntform£. ReJ^ublica in tres dimditurformas. Enthymema nonpmpliciter accipitur. SyUogifmus trifariam dimditur. Omnis argumentatio in formas odo diducitur. Jd genus inpartesfeptem deriuatur. Huic generiJfiecies fubiedhefunt decem. Simma diuiftone in duo genera digeritur ,quorum utrunq^ in jpecies complures diBrahitur. Vrseiudiciortm uk omnk tribus in generibus uerfatur. Diftribuendi. ca.p. lxiir. Bis metua deleibrunt Utera ,partim quod ejfentmirmn in modumelcgantes,partim quod eximia quandd inmebeneuolentiam prafeftrrent.Pars ingenm,alij corpus exercebant,duriufcule dixit SaUuBius,fedeleganter. Vtrun^fratrem alienauit dfefe,unu moruafferitate,aUerumfordibus. corpore atq^ animo confiat homo,altcrum cumpecudibushabet commune^berum cum Difs.Nemine non lacefityhuncfcriptis,ibim conuitijs,alium minus,Hue negligit,hunc odit. Veram id magis in carmine quadrauerit. Geminatio uerboruminterdum habet uimjeporem alias. Cic. Alios affentatione delinit,alios muneribus conum pit,aliospromifis iHednt.Modo ait,mod6 negat, interim obiurgat interim inepte blanditur. Quod quidemTabia num eji.JSlunc neminem admittit,nunc omnibus occurrit. Prohibendi aut impediendi Ggna. GAP. LXIIII. NEjho prohibet ire quenquampublica uia.Tu meprohibes ,ne publica ingxediar uia. Quo minus ajjecu- rIBERI. tOf tutfis ,firtund in culpafuit, non ego. impedimentofuit, quofecimlexfirretur.Hadenufrefcriberenonlicuitper ualetudinem,etUmpper occupationes licuiffet. Ego id agm ,qui ne detur :apud Terentium legimus. Metuo ut fmepopis :ideft ,nenon pofis. Etiamfi hic ut, pro quomodo pofmmuideri pof^it. Id utile,ttt ne quid nimis, vti ne,ut ne,pro ne,quemadmodum apud Gwojivcc fid.Hon ueto,quin quae uelis,facias. Suetonius in Tiberio, Interceffit,quo minus in adafua iuraretur-.id efl,obftitit,inhibuit, impedimentofitit.Ver me nonfletit,quo minusuiceris. Exclufus tempore nonuenitdd efi,temporisanguftia obditit, quo minus ueniret. Dubitandi. Non dubito,quin cupias redire. Non dubito te cupere reditum.Res tn ambiguo efl.Nondmfatis conditui. Adhucanceps animi fm. Adhuc hicreo. Etiamdumlnixca, quod efl Acadenticorm.Nondum hucaut iUuc inclinatfen tentia.Adhuc in aquilibriouaciUatanimus,utroq; nutans. Hadenusfuffendodecretm animi, iiondm liquet. Ampliatum efliudicitm. Sine 8c Citra. Citra praceptoris operam doduseuafit.Sinepatccptoredoduseuafit. NuUopraceptoredediiSeuafit. Abfque pecunijs nihil efficias. Extra iocm, profine ioco ,dixit, TuUius. Oftentandi. Odetitat ingenium, laditat natales fuos. ladstfede nataliumjj^lendore.yendicatfibi eloquentiam. Mirifibi placet de jfecie eorporis, vbi^maiormimagines dcpreii 'no DE COPIA VERBORVM prxdicat Sunt qui fiuulgo faniiimom^e jpede uenditunt. Ipfepraco efi. Ipfejjbqpjiuitibicenejh. ipfefuarum uirtutum apud omnes canit encomim. Mirm quam ipfejibi pulcher ejl. De maiormnobilmtegloriatur, vlurimm jibi tribuit.Suis ipjiusfuffragqs tantum non Deus efl. Sibi Suffenus ejl. De generis nobilitate diUu mirum quas tollat crijhs,quie erigat cornua. Corrigendijlanandi^. Huic incommodo paulo mederipoffis. Huicmalo iUui erit remedio. Quodiadu cecidit,arte corrigas. Mendum litura toMur. Animimorbosfanat philofophia. Corporis ttitiaingenij dotibus penfantur, ¥ebreleuatuseft. MOr lis omnibus morsfemelliberat Oculorum uitia ruta emendatorationis uitiagrammaticacaAigat.Philofophia mor bosanimipeUitmedicaturcj;. Dentiumcruciatm uimm lenit. vteritorminaleuatmalua. Capitis dolores mitigat fbmnus.Sedattormina.Fugatpruritm.Sopitdolorem.Leuat dolorem.Stomachulabafcenteffilcituimmuetm. Sto-, macho conducitperuiligiu, Vxoris uitium autmuandum ejl ,autferendum. Morbis omnibus artefuccurritur. SoU fenedutifubueniri nonpotejl.Aduerfuspodagram efficax ejl apium. Contra carcinomata ualet mei ObffRit ebrietati cicuta.Aduerfus alui tormina remedio ejl crepitus. Blandiendi,(iue hortandi. Dic age. Dicfodes. Dic obfecro. Dicqutefo te, Dicamabo. Quodfrequenseftapud M. Tui. Blanditur,ajfen- Mur,palpatur,Horat.Valpumobtrudere.plautus,Detml eere caput Ad gratiam loqui.Dare auribus.Trebonius Ci ceroni ;Holiputare mi Cicero me hoc auribus tuis dare. C<efar LIBER I. Ctffdr. Auribus Variferuiunt, id cjl,blandiuntur. Vac uirim te praebeas. Quid habes quod adhiec rejpondeasf Ce~ db.Agedm.Eid age.videJis. Quin uno te uerbo rem expedUS Tua caufa. Nolim id ejje uerum ,uel tua caufa. Tibi metuo. Mihi gaudeo.Omnium nomine dcleo.M.TuU.Nam ego eo nomi nefum Dytrhachij hoc tempore ,ut qum celerrime quid agas,audiam.CatuUus:Eo''ne nomine imperator unicejitifti.in ultima occidentisinfuUiTua gratia minus hocfufce^ pi. Vicem tuam deleo, Commoda illi rejfeilu mei. Qualo quendiforma ufus ejl Qnintilianus.lnuenitur ©* Contemplatione tui.Tui caufa.in tuam gratiam htecfici. Vtrum necne. Vife utrum redierit,an non. Vifentm iam redierit, an mndum.vife redierit'ne domum.vife an redierit an non, Vife redierit'ne domum nec ne,Vife redierit an no.Cogfm utru fimae malis confulere,anpecuni£.Cogmfmie'ne malis cottfulere an pecunue. Cogitafim<e malis confulere,an pecunia:.Cogiti anfma mahs confulere,an pecuniie. Cagia mmfima malis confulere,qum pecunia. Videfi potes ejfe poJfejfor.Cicero in Oratorefuo lib, 11.fi pro an di xitfimitatus Grtecos,apud quos abifiriamfignificat. Concedendi. Finge hominem uiuere. Eae ia ejfe.Fac iapotuijfe.M, TuU, Facite hoc meum confiliim legiones nouas non improbare.Vtdonemus ia ejfe.vt hoc interim tibiconcedamus.Vt hoc interim tibi largiar.Cicerotvt non refirat pedemfinfijht amcn.CatolMon ejl in noflra poteflate,fed iit uat 111 DE COPIA VERBORVM Mtura^ut mmentmltmfiiin nobk. Vcneficeffein txbttlis.Bfto fane.Sit mfune. 'Vtmximt iuj[trim,non erat tuu idjAcere. Etiamji (juid ajperius dixiffet, tuim erat obticefcerc. Sed imaginare me donafje, non potes tibi rem uendicare.Etji maxime dondjjem,non tibi meftrei uendicdda. Donatimfane^non Jhtim tibi meft inij ciendi manm. Parum abeffe. Penefcdptm attigeras.Propefcopm attigeras.Propemodmattigeras fcopm, Parum aberas afcopo. P^rnm ab^ityUifccpim attigeris.Parum abefl,quiiifcoptm attigeris. Kesparum aberat dpugna.Parum dberat,<juin pugnarentMinimum aberat,ut homini manus inijceret.Mini mo minusfcopum attigeras. Plaut.Eiihil^it propius qum ut perirem.vix homfiem cohibui,qub minus manum inijce ret-Tantim non conferebant manus. Tdhtum non adorahantjquod Gracis eftfimiliarius, ^cvop S^i. Suetonius de Tiberio Cafare :Ciuilem admoduminter initia jac paulo mitius quampriuaium egit. Paulo minus dixit pro propetitodum.dcpaulo pbft :QUodpaulb minus utrunq; euenit, id eft,parum abpit quin utruriq; euenerit 1dem de eodem: Sed tantum nonJhtim dpneread negotiorum confuetudinemredijtftdeftpropemodumJhtim dpnere.Pro tantum non, Terentius dixit modb non: Isfenem peUexit per epiftolam, modb nonmontes auripoUicens. Nihillongiusabfiit,qudm ut kofti me dederem.M.TuU. T!ec mihi longius quicqUam eft,qudtit uidere hominum uultus. Incertitudinis. Annos natus ejl ftrme uiginti. Annos natus circiter e{togmtai,Circalufira decem,dmtEorat.Annosnatuseft plus LIBERI. iij plut ntinut quidugim.Addies uiginti, Cie. Qmannos ad quinquagina natus effet.Hora quaji decima. Apud Suetonium.Annos habetjiaudfcioan duodeuiginti. Vuerimannos natuformffe dece. Sal. Diu inincerto habuere. Corredionis 3C occupationis formulae, cAp, LXV. INpietate prtccipuafelicituik pars ,uel tota potiusfilicitas hominis jitaeft.SaUuR. Vulgi more magis quhn iudicio.Dodrina nihil ad uirtutem conducit, imo nonnihil officit. Tibi pr(Scipue,at(^ adeo tibi uni calamitatem hanc acceptam firre pojjmus. Ducem hoHiim intra moenia atque adeo infenatu uidemus. Tuum opus uidi magts qumlegi.Griecas Uteros degujbuit ueriusqudm didicit. Bonos Uteros fediditate fua deprauauit ,uel {ut uerius dicam) euertit. Bonos Uteros non dico deprauauit,fed ffinditiis euertit. Suos omnes Ufit.quid dixiUfh} imo fubuertit.M.TuUiustSedinhocferendus meus error. Terendusautem fMetiam adiuuondus. Quem hisloricam citius dixeris, qulm poetm. Lucanum relegi non um poetam, qudm hisioricum. Nt pater effies ,dicerem tedejipere. Hic exercitus duS:or,pene dixeram fedu- £tor.VertitHomerwm, pene dixeram peruertit. Reffiondebo non orationi tue ,fed conuitio. In fmma correiliofit uel augendo, uel mnuendo,uel commutando. Augendo,ut M.Tul. in Catilinam :Qui de huius urbis atq; ^eo orbis terrarum exitio cogitant, idem pro Blanco: lnfedor,pofco,at(^ade6fiagito.Hecfermonisforma frequens efl apud Ciceronem. Minuendo: ut, Sic hic uiuimus,aut uidiitmus uerius. Commutamus ,aut in contrahrium »4 DE COPIA VERBORVM riimuerbum,Mt in aliud commodius ac fignificantius. Pro hojpite hoBmfbui domi me<e. Hic legationibus non immoratur,fed immoritur. Hic patrimoniu omne abfimpjit:aut,ut melius dica, abliguriuit. idem aliijuoties jacit At.Terent. Vucum fadm rmlim:at([uem Dem fM. Tul.Vna materoppugnatikt qu£ materfquie,<yc. Autores cicandi formulae. cap. lxvi.' VTCiceroniplacetAutoreVlatone.uel (juiahocfen jihuelquia fuajjt,uelquia narrat. Nam trijiriam utuntur hac uoce,teIle Varrone. Si Terentio credimus. Vtirejertur apud Vliniwm. vtait 'ProtagorasPlatonicus. Vtapud Xenophonte Simonides dixit Epicuro teRe,felicitas in uoluptAtejitae^.,Ari^oteles bonortmtres ordi nesfecit NonJpirare animal ,cui nonjitfanguis calidus, autor efl TheophraHus.Apud Plinium feriptmeji, elephantos decimo demum anno parere.pyrrho negat quicquamfciripojfe. Iduertim ejJeteRis ^Liuius.Exta.tin Annalibus. Veterum literis proditum ejl. Eiusfententico complures citatautores. Ad eainfcntentiam quam plurimos allegat teBes. Eamfententiam multorum autoritate tuetur.Huic opinioni Plinius ajlipulatur. Huic fententU fujfragatur Plato, idemfentitPythagcras.Arifioteli ani mdefvetiamfpongia.pliniofentiunt cf arbores. Variatio imperatiui modi, cap. lxvii. VAle,ualeas,juc udeas,ualeto, ualebis, idempoUent. crin quibufdam futurum fubiuntliui: Memineris pro memento,oderis pro odio habeto, in ca;terisitem,Js addideris prohibendifignum,ne dixeris,ne dicas, ne dic. Variatio futuri, cap. lxv111. Panite LIBERI. irS POenitehii olirn te. Tuturtm efl, ut olim te pceniteat. Spero te giuifurtifido.Ureui opinor tiedebit te huiut uUa.Opinorfi:re,ut hreui tehum Udent uit<ie.Spero fiturum,utfido gnaden^.Dixeris egregie,Uornt.AUiga- .. risfilium. Terent. Abibit hinc propediem .Abiturus efi hinc propedient.ln ea uero periphrafi,Vuturuin cft,ut repetat creditmn,Latini uidentur reddere Gr£catn figuram Aiyay,idejl didurus eft.Bji autem fimUiaris Ciceroni. Necefikriaquoqiquoties in uerbwminciderinm, ^uodfuturo careatut. Spero forent arte breui perdifcof. • Namperdifciturum no poteras dicere.Eftjuturum ^uoddam^uafimidumcum fignificationepr<eteriti:tit,Vrim ^uam tu domum redeas,ego epidolamperfcripfero .An- . tei^um in portu peruenies,nauisfoluerit. si tales animos in pugna priejhbitis,uicerimus,jiue uicimus.id ^uod finitimum effe uidetur IsS fitr c\!yc}i ^itAovJi.Quanqud id alioquiLatinicircunloquunturperiamylamid,^' Mox. ; lamaderit.Similisiaimam morituro, aiox audies. Sunt in quibus necefiitate abutimurfuturofubiudiui, ut mcmincro,odero,nouero. Adjuturifignificationcm pertinent er iUa,Confidocommetariimhoc fludiojis probatum iri:ex> Petjjicio te perditum ire filium. Deperiphrafi generali uerborum. cap. lxik. f^Ommunefireejl modis cimiibm,ut per fio uerkum, y^autfimilia circuloquatmr. ita charuseris omnibus, itafiet,ut charus fis omnibus.Kocmodo effugit inuidiam. Hoc modo Jadum eji,ut effugerit inuidiam .Vtinam ex ecquo me amares.Ytina juret,ut ex^quomc amares . In uxorem pefiimam incidi .Mihi ufii uenit ,utin pcfiimam hiuxor ti(5 DE COPIA VERBORVM uxoreminciderim. De modo pocentiali. cap. lxx, Admodumpotentialcm jire pertwet,quie per pctefl, aut debet,autfintile uerbumexponi poffunt .Quid rfg<« cum eo, qui nihil inteUigit iEt quod rideof ,non ejl quodinuideas: Videas erfluminaflcca.C erneres alios tre pidare,alios circunj^edkirejugam.Yidijfes omnes obmutefcere.Equidem iBud no affirmarim.Vixerit hic aliquis. Maturius uenifles.Et apud Terent.Eradiceres,pro prtedicere debuifjes.Grteci adduntfyUabamaii,>.iyois ey- - Aeftimandi uerba. cap. lxxi. Pturimi mejicit.Parui habet.Pro nihilo ducit. Nihili pendit. Ero minimo ducit. Nehuius quidem ficio, (/leii^iKZs ofl:enfopilo,autflocco. Maximo in pretio efl apud omnes. Plurimi fit apud omnes .Magnihabetur apudfuos.Pili non fucio.Nauci nonfltcio.Elocci non jicio. Boni cofulere. M.TuUimiTranquilliflimus autem animus tneus,qui totu iBud <equi boniq;fitcif.Terent.}fthuc aqui bonicji flcio.SiiUufl.Supra ea,uciutifidhpro frlfls ducit. jdemiFidemfud inlerpofuit,quam non mincris,qudm publicam ducebat.ldemiQua: prima mortales ducunt,id efl, que plurimi faciunt homines.lngratiamhabere,pro eo quod efl,beneflcij loco ducere dixit SaUuHiustVeniq; regi patefacit,quod poUicebatur,fenatum,cr P,R. quoniam armis plus ualuilfent,non ingratia habituros .Nihil haberepenfl,pro no curaredixit SaUuft. Neq^ id quibus mo dis ajjequeretur,dumpbi regnum pararet, quicqud penfl habebat.ldem:Nihilpenfl,mhilmoderatUdem:Viliahabercfpro contemnere :Eidem,fortunas, pericula unia habere LIBERI. \\1 iere.Vniuf (ejCimmtK aj^is, dixit CatuUuf, contrugrantmticormleges .Cajjk mcenon emdm. tilmeodmejl ti(>ud mepondere,^uofuit iUe:Cicero. Emendi formulacj^i fimilia. cap. i, xx1 Nimio emiBi,no renendos mtidem.lJimio liceris.Mi~ noris addiilurus erat.Quanticunqueindicaris, tmti mercabor.vide ut quhn maximo ajiimes.No refert ^udti res ipfafit,fed (Quantopere tibifit opus ea. Tu tum agru pluris coducis,qudni ego meumemerim. Vaulb locas aedes tuas. Cupiam maximo,fi queanuEmequam potes minimo. Reuendequam potes plurimo. Afjenoemerimtota Ciceronisfamd.L.abore dij bonafua uendunt. yiliuendut,mnoris no pofJunt.Elon mit,qui nihilo emit.Care emit,qui rogat.Extrudemerces qudticun<^ potes,uel gratis alicui obtrudito, fifecus non potes .Redimas te captm ,qudnt queas minimoiSinequeas paulo, at quanti potes. Cui addi£luseflagerfL0douico.quantiff-tmetm addidum efl, fed nondum admenfm.CiU‘^ttti profcripfit adesfducato^ rummyriade.QuanticoenaflisiPercare.Magno hicuiuitur. Amatur uiliJiime.Baffus cariuscacat,quam bibit.Magna mercede canif.Maxima mcuit Demofthenes.Quanta metiris pretiofluuenal. Quantiftipulatus esi Thais decem miUibusdrachmarum nollem uenditabat. Nimio conflat elega tia.Suetonius: Quorum uni meUita quadragies feflertiiim confliterunt .Hic enim fubauditur auferendi cafus,quadragies centum millibus. Diferiminis Formulae. cap. t, xx11i. Nihil interefi,facias, an dicas .Nihil refirtper te facias^nper alium .Earui mea refert quid nolis ,aut h3uelis DE COPIA VERBORVM dente uicentmodo rhetom,at(^i poetx. Pontificis perfo~ mmgerit.Pdulatim exercuit principem: Sueton.proeo. quod. erat,fuitcius eji tmnereprincipis ,Tra&tre Remp. Gubermre Remp. Ducere bellm. Gerere, exercere heilum.Nuuareoperm.Satigit rerumfu^ru-DuSnreexer- citim.Patrdre beUu. Quaduo uerbd Pdbius notui iSdlujiio «o«£<a in ufim honefim,quim antefidjjent obfeoend.lnfmilU bene infiitutn omnes inofficiofunt.No deero officio meo .Nufquxm cejfiabo in officio meo. SaUaft. C»- rure dixitabfolute:i^am is in ei parte curabit. Quibus modis tribuimus aliquid. GAP. L X XX. SVntmo ingenio puer, summi ingemj puer. Summus ingenio puer.Summus ingeniumipdeticum eji.vir admirandafapientia.vir admirandafapientia.vir admirandusfapientia.Vir admirandusfapietiamtin carmine, vir incredibili praditus fapientia. vir omnibus corporis er animi dotibus exornatus, vir omnibus inflrudus dolis, virex meris mendacijs conflatus ,atque compofitus.ld omnibus natura infitwmefi.id natura nobis indidit.l ta natura comparatim.ld cunilis attribuit natura .Multa uitia nobis recepta confuetudo conciliat,nbnuUanaturaingenerat. Omnibus innitumefl,utuitam fuam incolumem ejfeuelint.ld uitij non tibi natura adiundumejl ,fed accerfitumacreceptum prauaconfuetudine.ineftin homine incredibilis quadam aftutia.lnejl homini. Titulorum. cap. i. xxxi. Etus rei meminit Plato in dialogo,qui inferibitur mfindaiop.Teftis Cicero in eo libro queminfcripfit Oratorem torm ptrfiHu.Vlinius in opere cui tituluSoUiHork mudi.Varro in Sutyra,cui tiulmfecit, Nefcis q^uid feruc ueflper uehat.Verg.in Alexide.Tercnt.inAdel. Uejiodut in opere,cui titulum nuncupuuit. Opera er dies ;In libeUo, cui titulum indidit,De uerborum copia, in commentarijs, quibus titulum pr£tu\it,V)e nugis aulicorum.ln Odarim libro,quemfyluM nuncupauit.lnPormionc Terentiana. Gratulandi. cap. lxxxii. GAudeo te nobis optantibus incolumem ejje redditum. Gratulamur tibi uiAoriam.Sic enim loquitur Suetonius er SeneM.ltem M.TuUius,AppeUathoriunem,€r ei ttoce maxima uidloriam gratulatur. liio nomine tibi gratulor. Gratulamurde uiHoria.Gratul or uiciffe te. Qubd ui6torredieris,uehementer gaudeo. Te noua prole audii ejJe gaudeo.Saluim teaduenire uolupe efl. Lator tuo nomne,quod uxor feliciter peperit. Quod gener tibi tantopere probatur, magnopere tua caufa gaudeo .Voluptati mihi efl, quod tibi res ex fententia cefferit .Tua ^atia giudeo,qubd res praterffiem bene uerterit. Tuam uicem lator,qui profuere pugnaris.Made. Made islius animi. Terent. Abi,uirum te iudico.ltemin Adelph.Syrus. Gratias agendi. cap. lxxxii r. aVod feitB officiose me commendaris prindpi tuo, gratiam er habeo, er habiturusfu/m immortalem, Quodtanm fide mea negotia procuraris ,pares gratias agere uix pojjlm ,referre nequaquam .Q^dme pafiim amantifiime pr<edicas, uideo quantum debeam tuo in me fludio .Quod meis commodis tantopere fludes , er habetur ame gratia , er femper habebitur. Qnbd argentum DE COPIA VERB6RVM <ld diem promjfumreddidiRi,mo te,o' habeo gratiam]/ Tarnt.Ecquid nos amat de uirgincfM.Tul. Quod mihi poUiceris ualde te amo. Idem ;Multmte amo quod pondisli U.ochittio.Vaftum bene quod epiRokmobfignatirn remiferk. Quod nos pro tua uirili tueris,gratm ejl. Grates perfoluere dignas, non opis eji nojlratVergiL Eatcor me tibi magnopere deuinctcm ef[e .Hoc nomine plus tibi debeo,quim ut unquamfoluendo effe pcf.im-Hoc cfjicio ardius me tibi ajlrinxiSli. Obligatiorem me tibi jiciiti. Deuindioremreddidisli. Magis obnoxium effecifii,quAm ut uel tierbis agere gratias po^im.Maior efl noftranecefitudo,qudm ut uel tu mibi,uel ego tibi, pro uUo efficio debeam gratias agere. Maius eji hoc beneficiunn quam ut orationem pcfiulet. Referendi benefidum. cap. lxxxiiii, GRatiamrefirre. Reponere merita.Rependere officia. Penfare benencium.Remunerare bencficim.Remetiri benefiemm. Reddere beneficiu. Verfoluere beneficiu. Rejpondere meritis.Var efje beneficijs acceptis,Efficiam, Ut tuum in me officiam ad te nonfinefanore redeat. Exneratumhoc beneficiu tibi pulchre dices .Difpeream,nifi beneficium idud tibi conduplicauerit.Sta.tm regerere beneficum ,efl nolentis debere. Hoc non eji refirre beneficitm,f€d refiitare.Ccrtemus mutuis inter nos officijs .Bcneficimr, ultro citrocf; emeare debet .Cumfxnorc reponendum quod acceperis .Quifquis grate munus accepit, iamgratiamretulit.Retaliareini’.triam,inmalampart€m. Rejpondere malefddis.Reponere miurid.Penfare,Remetiri,Refirre,acfirme cmniagG" in malampartem poffunt accipi LIBER I. dccipL inaenitiir' ^Kettiiurcdpud GeUiuJnhmpdrt teimne^ ndturd uocis rejragatur, id tstns eft inujlutiM, Originis uerba. cap, lxxxv. Hfiud dubito ,(luinhtec abamore quodam in me pn~ gukriproficifcdtur.vniuerfim hocmdoru agmen ebello nobis natu eft. Hinc omnis iUd fiinultits inter eos crtdeft. Tumalorim omniumautor. Cupiditas pecunia uitiorum cnmium parens, inuidia totius huius odijfemniriimfuit. Natura nobis paruulos igniculos dedit. Hinc omnisiUa turba uenit. Hincftuxit. Hinc manat omne quobeiti reddimur.Horat. Graco fbnle cadunt. Hinc fcatet omnis ilUuitiorucoUuuies. His fontibus totus iUe tumultus rerit extitit. Hincfurguntodia. Hinc lites prcueniut. Hincueniunt iurgia. Ab his exordijsKomana nobilitas ducitur. Omnium magnarum rerum adijs immortmibus principia ducuntur,dixit M. Tui. in Vatinium. Regibus ortus.Koma oriudus.Atauis edite regibus. Maximisprognatus ducibus. Sate [anguine diuum. Ex his puUulant odia.GlifcuntinuidiiC.Subnafcitur ftmultas. fruticantur diftidia.Syluefcuntfddliones. iUa ephilofophorum fontibus haurienda.Reliqua epoetis petenda. Penfandi, cap. lxxxvi. aVod corporis uiribus deeft,id ingenij donis ex- <equ.t.Quod corporisftrmie detradu eft, id animi dotibus naturapenfauit. Tu opulentior, nos eruditiores, pariaftcimus.Abftntiam nodlram crebris Uterisfarciamus. Quod hadenus cejfatum eft ,id oportet diligcntiarecuperare.Quod iUiusftultitia peccatum rftMtmfapientiareftituas oportet. Quod iUiusinfeitia, adnujjlm ns t>E COPIA VERBORVM admjjm,id oportet, uttud prudentu redirm. Supplendum diligentid,iluod ingemo deejl. Quod corpori detraiitm,id ingenij dotibm accedit. Studio rcponedum, quod negligentii prteteriUm ejl.Quod ademptum ejlfirttme, id ingenij dotibus additum efl.Quantum corporis uiribUs deeji,mtum animi uirtutibusfuperefi.Natura quod alibi detra.hit,alibi reddit.Quod fuis eripit, hoc hojpitibus accutmlat.Ouidius-.lngeniofornue damna repedo mee. F<t medijpendiim,pecuni£ compendiorefarcit.fanne iaiiuram pecuniario lucrofolatur. Aptitudinis formulae. cap. lx x xv11. aVcere uxoremaputm tuis moribus ,aptam ad tuos mores. Amicum delige tuk moribus appojitum, accommodatum :uel ,ad tuos mores. Anticum delige, qui tuis moribus,uel ad tuos mores conueniat. Non efl natura compojitus ad artem poeticam. oRenationi compo- Jitum,dixit Fabius ,pro eo quod efi,ad oRenmtionem paratum.ldem:luri magkan aequofit oppofitus, id eft,propenfiorad ius ,an ad eequmtem. Rurfus idem , Conjht^ rebus adfdciendamfidem appofitis. Ad Mathematica uidetur effe propefior. Vir rruaximis rebus, uel ad maximas res natus.virfidus ad huius nequitiam. Adhuius mores /idus,fidus,fculptus effe uidetur.Adebad huius mores quadrat. Oratio non ejl naturae confentmea. FaCh non refpondent orationi. U^c non competunt in fenem. thec non competunt uiro graui. Non haeret in Catonem huiufcemodi crimen. Non confentiunt tui mores cum huius moribus.Non concinunt tua, atq; huiusfludia. Non concordathuius inRitutm cum tuo. Concinnus tranfitus, Concin LIBER I. M? Concinni digre^io.ljb non cohierent,non confiUuntlJon cidit infapientm animi perfurhoMo. Nonrecipit tuafimplicitasaduhtionisfujpicione. woncongruunt literte cum /IkcIio pecunii. Non bene conueniunt, nec in unafcdcmorantur Maiefbs er amor. Ablegandi uerba cap. txxxviii, Hic mihi eji ablegandm aliquo. Puerum hunc prius amanda quopiam.HuncArgumaliqub,fi potei,amolire. Nonpojjtmhunc amouerequopiam. Ego hunc neq^ Uti amittam ame,neq; utretineam/cie.NonpojJm memet ex hoc grege nebulonum excutere. Hic utcunc^ eft extrudendus aliquo. Proficifcendi, cap. txxxix. RVshinc abeo.Rus hincconcedo.'Difcedo,abfcedo,decedo. Galliam repeto,inde Eritanniam aditurus. In Italiam iter inStituit. TtmNeapolim cogitabam. Apparas iter. Adornas proditionem. Componisfarcinas. Ingreffus eji uiam.Qud paras proficifei; Quo paras projidionem? Quotendis f Qtto te Moeripcdesf Quotenetis iterlQuonam iter ejliRus meconfiro.Domtm me recipio. Esornum reuertor.Certum eji in patriam reuolare. Certum eft ueteres amicosreuifere.Redde tepatria. Fac recurras in patriam. Reilitue tetuis. Fac te quam primum reducemuideamus.Adrem inutile eftfubindemouere caftra.Uaud temere ditefcuttt,qui crebro uertuntfolum. Conatus, cap. xc. Daoperam ut conualefeas. Curautreualefcas.Enitere, ut cum parentibus in gratiamredeos. Adnitere totis neruis ,ut in uirum tuo genere dignum euadas. lUud. itotis fO rsE COPIA VERBORVM totis uirihus agito,ut parentum expeihtioni fidasfatis. Pro uirili conatusftm.Vrotnea uirili.Vro uiribus.hoc una fiude,utte inKegkbeneuokhtiam inftnucs.Literkincum bas.lnhacfludia incumbite.Adid elu&ire.At hoc inuigila-Ufficiesfimodb dduigilaris.vigiUndumeft,quifud negotia uelit tempori conficere. Manibuspedibusej; connitere.ld unum elaborat. Eo uelis,equii^ contendit.Uuc uelis remisq^fi^inat.Horat.Boc/ludium parui properemus er ampli.Vtdoduseuadas,dics nodibuseontinua.ln ea re ue 5hementer eftfudatum.lnid plurimis laboris exhaujlum^ex- Mtlatum.Kem perdifficilem conamur. Rrmarduam molimur. Summo nixu.Summa ope.Summa uiQuantum potes ttdlabora,Vecuni<e caufa nihil non tumficit,tampatitur. Explicandi 3i Implicandi. GAP. XcI. VBt his malis emerfero. Vbi his turbis memet extrica-r uero. vbi ex his negotijs me expediuero. Cum ex his negotiorum exiero labyrinthis. Simul atqjhis metumultibus exoluero. vbi his enugis memet excuffero. Si quando licebit'mcmet ex his negotiorum fludibus emoliri.Si licebit ab his curis difcedere. Si continget liberari,leuari. Si quando ab ijs negotijs meipfim’ uindicauero ,afferuero,abfoluero.'Vbiexhismaliselu(kitmfuero.vbiex his calamitatibus enaaro.mplidtusmalis.Jnuolutus negotijs. Diftridus curis. Occupatus negotijs. Di^entus,Diflendi.jyiBineri negotijs. OiHorquen curis. Immerfus, obrutus^opertusnegotijs.tntricatuSytmpeditus.lUigatws^ Cbuiniius,Di)fiundus,Ohfcptus, Oneratus negotijs,Opfrejfiis ,oppletus. Tot me res circmuallant. Tot me LIBER. I. tj» pfricutd eircHnjbntycircunjiiiunt,obfepmt, cmgunt,obfident,pretmnt,urgcnt. Verba finis,feu propoGti. cap. xc1 1. SToici in una uirtute fmmum bonum conRituunt. Epicum filiciatem uoluptute metitur. Peripatetici ufmuirtutkbeatituiinem definiunt- HeriUtK in feientU fammum bonum collocat- Quidamin indolentia bonifinem pofuerunt. Efl qui in pecunia filiciutem jiamejje exiSiimet- Maxmaparshominmf^e^itutilitutem. Pauci fibi proponunt hone^um- Huc omnes conatus tui fpe- (knt,ut ditefcas.Huc rejpicis,huc tendis-Omnesjj>es meas inteunojixi. Quidamfomaferuiunt- Alijlucrirationent habent-Hicuoluptatem ubiq^ fequitur-lUe captat gloriam. Hic adpriuatam utilitatem omniarefirt. Hucreliquaotnniafunt confrenda- Hucomnia iUa pertinent,f^edktnt. Horat. Qttorfum hac tam putida tendunt fIn hocetiam popularem laudem petit- Admirationem AriRoteles maxime petendam putatillud genus ostentationi compojitwm,folampetitaudientium uoluptatem- Negotiatorum unicus fcopus ejl pecunia. Qua eft impudentia. cap. xciii. Sicrimen iUi palam obijcias,fatfcio qua ejl impudentia, Vel, cuius eft impudentia ,Vel, ea eft heminis impudentia,inficias ibit. Velftc,Satfcio,ut eft impudens,infi cias ibit.Velftc,Satfcio,profolita fua impudentia infteiabitur. Quanqua hoc poftremum minus habere uehementia uidetur. Adeo eftimpudes,utmoxftt inftciaturus.vt nunc funt mores, id eft,pro huius feculimoribus. Vteftbarbarorm ingenim,id eft, pro conditione barbariciingenif. izQukt iDE COPIA VERBORVM Quam ut,Quam qui. c a p. xc1 1 11. Vlrmlior ejl,quim qui uelit mentiri-.fitnplicior, quim qui poj?it.Superbior eji,quAm ut uelit doceri. Stupidior,quum ut pofit difcere. Adeo pauper eft, ut nec obolum habeat. Adeo ignaum ,ut malit inedia perire, quam artem difcere. Sic dememeritus es, ut tibi fuccenfere non debeam.Sic mihi charus,ut irafci,nefi uelim quide,pofim. f/telius de mmerim es,qudm ut tibi pofimfuccenfere. Beneeft. cap. xcv» BEnc res habet.B enefe res habet.Benehabet.Bene eft. Optime eft.Bene tibi habent principia. Optimo in locores^, Potioreinlocoresejfenpnpoteft, Quonamitt Ihturesfunttuief Meafentenda. cap. -xcvi. MEa quidemfententia. Pro mea quidemfententia. Vt ego quidemfentio. vt meaftrt opinio.Meo quidem ammo,Plautinm.i\Aeo iudicio.Vt mihi quidem uidetur.E! i fiUor. Siquid iudicio. Meo quidemfitffragio Mar.TuUius uicit Demofthenem.Tuo calculo uiitus eft. PluSjcSC Plufqu^m, Audiuiplus miUies.Audiui plufqua miUies. Calefcesplut fatis,plufqudmfatis. Huiufmodi orationes omnes bifiriam proferuntur in aduerbijs ac nominibus,in uerbis non itide. Sapitplus,qum expedit.Mulier plus,quam decet,erudim. Plus quam neceffeeftfacunda.Kttrfwm uixit annos plures, quam decem,uelplures decem. Plus quingentos colaphos infregit mihi.Plus quam quingentos,plures quingentis.Am piius quadraginta dixit Suetonius.Hoc igitur orationis ge msquadrifariam ejfrrtur. Amplius cr non amplius inter- LIBERI. r« improponiturJtiterdm fubijcitur, interdminterferi. tur.M.T.Cmenim Syraeufis ampliut centum ciues RonanicognofcerentJdefi,pluresqudmcentum.C<efar,Anipliut hor4t qMtuor firtipime pugnauerunt. Pompeius L.Domitio,tJon amplius quatuordecitn cohortes Luceriamcoegi Hic proponitur. Terent.Sexaginta annos natus es,tttconiicio,& eoamplius.M.TuUius.Laodiceo uiginti pondo,paulb ampUus.Hicfubijcitur.Vergil. Treis pateat coeli non amplius ulnas. Hic interferitur. Lodem fhmi modo itfurpatur Plus.Cic.pro P.QuintioiAc tecim plus anno uixitin GaUia. idem pro Planco ,Sed nonplus duobus auttribus menfbUs.Hic proponitur.Terent. Dies triginta autplus eo,in nauifti Hic in medio ponitur.Centum dej]deratifunt,autplus eo.Hic poUponitur.Hunc igi .turfermonem ita uaries licebit.Amplius ducenti defiderati funtDucenticr eo amplius defideratifunt. Ducenti dejideratifunt,cr eo amplius. Defiderati funtplus, quam du^ centLDefideratifunt plures ducentis. Adfummum. Vtminimum. Semel hominemfalubui,aut adftmmtm bk.Vt multu. Viplurimtm.Non minus. Saltem. Vtminimm.vt minimu dicam. Non amplius,cum plurimum ,qumfeptem horas dormiebat.lta Suetonius. Morem gerendi. cap. xcvii. MOsgerendus eft patri. Morigerandum eft patri. Ob/equendum eft patri.Patri obfecundandtm. Patri concedendum, inferuiendum. Obferuiendum paternis moribus. Accommodatepaternismoribusa ProbeteiUis adtempus.Attempera te moribus omnium. iiRog4»' J40 DE COPIA VERBORVM ardebdtAlexini, Txperibat uirgittm. Deperibat in uirginetn. Verditedmat. Deperditi amore. Suetoniui ;Flagrat amore tui. Amantij^imusefitui. Tuiftaorm^ejl obferuantijiimuf. Studiojij^imut efttui. TuicupientifitniK. Ex animo tibi bene uult.Bette cupit tibi. Hunc unum habet in delicijs, habet in obkdhmentK. Non perinde illi affvUus erat, dixit Suetonius pro eo quod efl, non perinde diligebat. Idem dixit,Pronior DolabeUiC, pro eo quod erat .In ittm propcnftor. Sic omnia tua exofculatur ,id eftificamat. Cupiendi. cAp. cxjf. LAudisauidus. Laudis auarus.Auensgloriie. Cupiens fame. Tuifttientij^imus. Famelicus glorie. Sititfamam. Sitit aurum. Lfurienti^imus laudis. Miragloriefameshabet hominem.Ambit honores. NuUius rei quam laudis ambitiojlor. Vriuati Commodifiudiofus. Alieni appetens. Appetens laudis. Eloquentie candidatus. Inhiatlucris.Imminet exitio uir coniugis,iUa mariti.Ge^io uidere hominem.Vrurit illi tergum. Male precandi uerba. c a p. cxxi. avpties caput tuum diris deuouit.Execratus ejl tum fefe,tum fucs omneis. Yt te dij perdant.Abi in malam rem,in maximummalum, in crucem. Di/ te eradicent, J3ij tibi fadtis dignum tuis fupplicium dent. Dij mentem tibi dent tuam.0a>\‘ had^axas, Grecis efl ufiatijdimum. Que res iUi uermt male. Inmorbo confumat, prouerbiaiiter. vlau. Capiti ueflro iBud quidem. VergiiDijcapiti ippus,generi(^refeTuent. Cic. Quod iUortm capitijit: IdemiDifjint irati huiufmodi Greco, »41 t1BERI. Pollicendi. cap. cxxip. NEfcio quid magni promittunt fydera. magnifice poUicentur amantes.Vromi^ndufkt hommm. VoU licitis diues quilibet ejfepoteji. Cauefidas buiufmodipoU liciationibus. Spondeopturum. Dejfondeo. Sponde, no^ jca pfieBb efl. Ego tibi huius nominefideiubeo. Kecipio tibifa^urm hunc.Kecipio ad me.SaUuft. Infe recipiunt. Hoc tibi meo periculo promitto, ita mihiftipulanti paritu ejl.Littoribus noUris ancora padh tua eji.Do fidemfuturum.Confirmo futurum. Fidemfuaminterpofuit. Clodio Tiberius ea lege canam condixit, id efl, promifitfeuettire ad coenam'-apud Suetonim. M.Tul Ndffl quum mU hicondixiffet,canauitapudme, Frifcilingua nuncupatum dicebant, quod effet ore promiffum, ac uerbn erprefjis. M.Tul.inOfficijs ,Fiamquumexxi i. tabulisfat^ effet ea prafiare ,qua effent lingua nuncupata. Vouemm quod Deo poUicetmr.CatuUus, At non hac quondd blati do promiffa dediBi. SaUuB. Quem iUi cafu oblatumftromifisonerat. Darepromiffa. Quumhiceffes, longe alia promiffa dediBi. Solicitat ingentibuspromifis. Spesamplifimas oBendit.yeterumprouerbijs ac dofones diBi,qui tmilmpoUicerentur.' Principatus. cap, cxx111. EStcopiofum dicendi genus, in quo Cicero principatum obtinet. Ereue, in quo SaUuBiusregnat. Subtile, in quo dominatur Hortenfius.Floridum,in quo primas tenet Plinius. Varium, in quo pracipuusefl Hieronymus, Graue ,in quo princeps efl Seneca. FeBiuum, in quofingularisefl mrtialis.^ Simplex,itfjquoprimiKeflTeren- 14*’ DE COPIA VERBORVH iiut.Acutum,in quo procellit QuintilmtK. SuMcJn quo uicit Stitittf.AntiqumJn quo nuUifecundws eftCato. Jn, affidh ttm,in quo nuUi cedit,nuUo inforior efi,ncmne po- PeriorefiCiefar. Huiits negotij udut antepgnanm, dux, uexiUifir,pgnifercxtitiBi. u(!^o^MO!,Grteci. Bomcrus cmnesproculdfe reliquit.Omnts ktergo reliquit. Longo interuaUo pr£ceUit,pr£dicit, pr£currit,pr£it,anteit,mieceUit. inliteris Grsecanids palmam tenet. Bhquentiit m.Tttttmarcem tenet. Vrimamlaudem obtinet. Primum locum obtinet.Prtemia primaftres. Ludorum. cap. cxxiiii, ’Klt'Vnera^adiatffria populo exhibuit. Bdidit CiV- lyicenfes.Pecitludosfcenicof.apud Suetonium in Caligula. Commipt erfubitos :apud eundem. Pneter confuetudinemmupctm agona commipf.in 'Nerone claudio.Deditpopulocentim gladiatorum paria. Centmca^ melos produxit. Agere deleAum. cap. cxxv. HAbuitdeledum. Agere deledlm. Deledibm undtq; acerbipime adk. Cogere exercitum. Contrahereco^ piac."Confcribere exercitum. Parare manum. Comparare uim militum. CoUedk copijs. Adimendi honorem. cap. cxx v i. DBpofuit didkituram. Amotm eft confulatu. Abrogatum efl iUi imperium. Ademptum imperium. Abdicauitfe magiSbratw.Sucton.Priuauit honore :apud eundem. Kedablui efl in ordinem. Multos ccegit in ordinem ,hoc eP,priuatos reddidit, Mifionempelijt.Rude donatus eft. Dimifit ctm ignomnia.Bxautorauit toumlegionem. Perfuad rIBERI. i-fj Perfuadendi. cap. cxxvir. FEcitmihi lacrymii pcenitentlefidm. Edcrymismihi perfuafit fefefiilipxnitere, 'Ldcrymd mhiperfuaferunt iUtm pxniterefiiin. Ldcrymis effecit, ut crediderim iUim pxnitere.Adduxit,pertrdxit,peUexit,perpulitme in fudmfententidttt.CodUm efl uerius qudtnperfudfus. Inferendi feu raciocinandi. CAP. CXXVIII. aVod dtiiiridl ejl,idem corpuept tiecejJeeft.Quod du tem corpus efl, nonjhtim eyr dnimdl. Ij pauper efl qui plurimmn cupit. Porro quo quifef^ magis abundat opihus,hoc efl opum dppetentior.igitur ditiflimus quifq; pauperrimusflt neceffe eft.si Dem efl dnimus,animi puritate, nonuiitimis corporeis em conuenit colere. Cum animus fit corpore prajhntior,uirtutes autemanimipnt poffefliones, pecunia corporis ,confentaneum efl uirtutespecunijs anteponendas effe.ln quem cadit mifereri,in eundem cadit inuideretNon cadit autem inuidere in fapientem :ergo ne mifereri quidem. Ipfepbi utilis ejfe nequit ,cr uobis erit uptifFelix non efl cui multa defunt;A tqui diuitibus defunt plurima. Qui pojptnt igitur diuitesefPe fllieesiSolum bonum uirtus, nam id demmbonum efl ,quo nemo malepotefl utiivirtute nemo male uti potefl. Bonum efl ergo uirtus.fionumefl uirtus,ut qua nemo male uti potefl. An bonumpecunia, qua quifq^ potefl male utifi nunc,inflrendi uim hdbet,fed uelut cum exprobratione.] nunc,argentum, marmor uetus,ey’c. qu£cum itapnt, quis audeat inficias irei Hoccum pc habeat, an non dedidi damtumf Vtrum damnum dediflun noniEt dubitamus adhucf , Nil *44 DE COPIA VERBORVM Nilnifi. cAp. cxxix^ Nll nifiVoea es.NildliadesniJl Poett.I^ildtiud <]«m Poebt es.Tantm Poetu es. Poea es,pr<tteTed nS)il. Kihil es prteterquam Poeftt.Ni/i Poet!tefJes,nihil efJes.Uil aliud quamflebat,pro tantuflebat, apud Fabim:fed apud Suetonium frequentitKiiihilaliud quam uedhbatur.ldem: Nihil amplius qummonuit. Cui contrarium eji. Non ««- tmofculatmefi. Laudandi ac uituperandi. cap. cxxx. NOn omnes probabunt iflud confilium,culpabunt plurimi.Animum inpmulabuntnomnuUi. Nemo mihi uitio uertit. Terent. Nuncquam rem uitio dent ,quefo animaduertite. Dare crimini dixit M.TuBmin Bruto,ldlud uituperio dabunt omnes. Tu tibi laudi ducis. Gloriietibi tribuis. Honoriputasfore, at omnesdedecoridabunt,probro dabunt,criminabuntur, damnabuntjreprehendent,mprobabunt,fuggiUabunt,taxabunt,nctabunt.Atrocalculo notabunt.SaUuftm-.Quoniam adeo Syllam non pcenitet,ut cypdk itt gloria numeret. Albm addere calculum. Subfcriberefententie. Suffragari ,refragari, laudibmffrre. Adcoelumfirre,liorat.lnccelumferre.Cicero: laudibus «exit, apudplinitminepiBolis. Scis uitio nigrum priepgere Theta. Auarititefingulos increpans,Suetonius. Tibi malum mputabitur. Tibiffretur acceptum.Tufeteris in crimine. Tamefl in uitio quideferit amicum in periculo, qudmqui prodit.Sic M.TuUiusrlnterefidetfidbifuJpicio. In teredundabit, 1nte cudetur hacfaba, prouerbialiter.Male audies apud omnes, qui hadenus audiBi bene.CatuUus rQuifquis de meliore nota-Pirpeffirnte nota- M.Tul. LIBERI. ^4S il.TutUiif: Homo nuUo nmero. Nihil iUo contemptm. 1tm:Vir prime note. Virextreme note. Homo quinte cldjik.Homo ultimefortis. Homo bonejrttgis,jiue bone frugi.Aut dbfolutijtom frugi. Summae. cap. cxxxi, ADfmmxnylixit Homtm.lnfimme. Vtfimmatim dicdm.Deniq;,demwm,poslrem6.Breuiter.Vtfemel diem, vt femel finim. Dicam in genere.Rem omnem uerbo complear. Quidquerisipro denique, Ciceronianwm efl.Quid mulafQnidtmltis morori Dicam uniuerfim. In uniuerfum habeo quod refrpondeam. Dicam uerbo. Ad ultimum pro deniq; dixit Curtm,^?eodem fenfu Suetonius dixit ultimoiad extremm,Cicero. Perdendae operae. cap. cxxxij. Lvfrt operam. Ludituropera. Opera er impenfa per ijt.FruRraego hanc operamfumo. Nihil agis. Laterem lauM.Aduago. ASnmrem agis.ln fyludfrrs Ugna. Reliquacpprouerbia, quibus inanis opera fignifreatur. Fruftus. cAp. cXXX111. MAgnmex ea re frudum retulit. Cepit emolumentm.Lucrum repormuit. Senfrt commodum. Com-. moditstemdemejJuit.CoUegit utilitatem.frugem accepit. Lucrumfreit. Compendium parauit.Bares idi fru^frra juit,fuit emolumento,fuit commodo,fuit ufui.Bx ea legatione meffemopimam meffuit. Impudentiae. cap. cxxxiiii, Tibil pudet.Depuduit. Depuditum ell. Dedidicit puiydorem.oblitusefl pudoris.Dedidicitpudefcere.Nefeit pudefeere. Exuit pudore. Perfricuitfriciem.Verfricuit kfrontem DE COPIA VERBORVM jrontemMihilhabet oris, nihil frontis, quo ore iQui frontef Affeftandi. cap. cxxxv» ATcfrlhtu nerbd.AffrSkm ormtiis. Afdtus ortum; Afcittthis decor. Fabius: Et gratiam rei nimia cooptatione coufimpfimus. Cooptationem pro ajfrdhtione dixit.Captatlaudem.Venatur gloriam.Aucupaturfi,mh Accerfrtfibi malim. Ignorandijaut contr^, cap. cxxxvr. Scio. Non ignoro. Non me fugit. Non me latet. Non me prieterit.Fion fim nefrius. Non me clam efl. Quis nefcitit^emini dubium. lnteUigo,uideo,fentio. Conipcrtwmhabeo.Exploratuhabeo. Perfredum habeo. Cognitum habeo. Nonejl obfcurummiki.Nonme frUit.SaUu. Nec ea res mefrilfim habuit. Indodus dici. Kudis horum malorum.lmperitusfrUendi.lgnarus loci,SaUuflianmi. Turpe eftjiSi fimilia. cap. cxx x vji. TVrpe eft. Cum turpitudine coniundim efl. Laudabile efl.Ctmlaude coniundtmefl. Cum uitio coniundtm efl.Vitio confine efl. Non uacat uitio. Non caret uitio. Non abefl auitio. Periculofwm. Cum periculo coniunfiumlnuitio efl.ln probro efl. Quin,(Si Vt non. cap. cxxxvi i t. RVere iUa no poffunt, ut hac no eode labefaSn motu concidant.Cic.pro Popeio:Quitth<eceode labefidhi motu cbcidant.No potesfludereopibus,ut animi trdquiUi tute noperdas.No potes qn perdas. Nopotes nifi perdas. Id quod^quodilfa uCjUt. cap. cxxxix. IDquod,proquod,er Ita ut,pro ut,frequensefl apud, Cicerone.M utficis, Id quodficis, Quod quideficis. Amplifi LIBERI. 147 Amplificandi. cap. cxl. CEdendum erat ho/piti, prtefertimfeni, maximefenu Pulfauithojfite,em^fenem, id<p, fenem, at^i hunc fenem,at(}ue adeofenem. Reciproca conftruclio quorundam, c A p. cXtI. ERit himanmtis uefree magnum ciuium ntmerm calamiate pro}iibere,Cicero .prohibe infandos 'a nauibusignes,Verg. Defindit capeUas ab ffiu. De^nditafiU capeUis.Spargerehimitfolijs.Spargerefilia humi. Sternere paUio ledtm.lnflernere leho paUium.lnfcripfit poculum literis.infcrippt poculo Uteros, Noncontentus. cap. cxlii. NOncontentus uiHoria.Non cotentm uicijfe.tiJcnfat habebat uiciffe. Honfaterat uicijfe .Parum erat uiciffe,niin uiBos etid feubret.tdonfufficiebat uiciffe . Pernitebat rapinae,nifiparentem <fuo^ueffoliaffct. Sacisfaciendi, cap. cxli11. INterdum non fatisfkiat Ciceroni Demofihenes .No« implet aures Ciceronis Demofihenes .Non rejpondet optatis meis. Nonfacitfatkhominvm de fe expeCtatieni. TuUius in Demfihene nonnunqud defiderat ali^uid.Non is es,que expe^hiram.Non talis efi,qualcm uellem.Nonnihilin te requiro adhuc.Nonfacit ad huius cupiditatem. Impunitatis,aut contr^. cap. c x i.,i 111. OMnes plura haberecupimus, cr tame id nobis impune eft.Haud impunefires.Haud impuneficeris. Non fuit iUifraudi magifiratu prohibuiffe ui. Sinefraude efio. Sefraude dicebat prifci.No pc aufires.UuiTulit, ne cui kfraudi DE COPIA VERBORVM jruudi fecefioejfetjd eft,ut omnibui effet impuniti^. Mi~ rdbsr hoc fijic abiret.Militm impunitate donuuit . N«I- lumjdcinusimpunittmelfe oportet. Qito impuniuidicux effet^xit M.T.pro Quintio,UuUm pcentu dedit eius ili. Panstj pendit .Tumpendere poenas Cecropida iup\ Jrroguremuldbm dixit Cic. "Exemplum in illos editum, Verfoluit,exoluit,luit,dependit. NuUumdeeo fumpttm fuppliciwm.EiJido nuUi irroguta pxna.Oetanto fUgitio non ejldnimuduerfm. in omnesgrduiter mrnxduerfum, Exiimp«nd. Opinor capite pleilendum.Noxa deditus ejl.Animaduerftfiagitid, pro punitis dixit Sueto .Necin deditos gruuius confultu/m,Cl.Curtius. In te cudetur hac fub<i.vnus dependes pro cnmibus.Tergo lues. Suadendi aut confiilendi. cap. cxtv. ID'neejlis autoresmihif Tedutorefufcepi negotium. Tuoimpulfufici.Te impttlforefeci.Tuofuxfu.Tuo indudtu,Cic,defu<tfore,Teconfultore,Tuoconpdio.Abste perfudfus idfici.Tuo inIlindu.Amorem in cofilium adhibuiff euideris.Tuo pcrfu<tfu,Cicero.Teflagitatorefufcepi negotitm.Tuo uerberatH,eodemfenfudixit Q.. Curtius. Prudens, cap. cxivi. PRudensjecit.Sciens ficit.DeinduRriafecit. Studiose fecit:Data’operd.Dedita operaftcit. Deflinato fecit, dixit Seneca, Studioflctt. Confultb flcit. Confilio fecit. Contri,imprudens,nefciensfecit, pererrorem,errorefu- ^um efl.Verimprudentiam.Peccauiinconfulte. Ex induffna,pro de induflria aliquoties dixit Quintilianus.Compofitofd'itm,'ex compofito ,ex deflinato, pro confulto, apud Suetonium efl in Caligula. Caufa liber i. CaU&. GAP. CXLVII, PLurimis de caulis mihi tua Utera iucunda fuerunt. Duasobres hominemodi. Multis modis tua mihi iucundafuit epiHoIa. Duobus nominibus es mihi charifimus. Duplici nomine. Duplici de caufa tuis [criptis deledor. Bis mihi iucunda fuit epislola tua ,Multifiriam me tua Utera deledhrunt. Dierum notatio. .cap. cxtviii. Alendis lanuarijs.Ad Calendas lanuarijfid efl,circieum diemSub idem tepus, pro circiter idem tempus,aliquoties dixit Suetonius-Stutis teporibus.Stata uicet pro certis uicibus dixit Q.. C urtius.Calendaru die. Nonis lanuarijjAd Nonas,Die Nonarum, idib. Maijs, Adldus A\aij,lduum Nouembriwm die .vridie Calendas, aut Calendarum. VridieNonas Maias,Fridie nonartm .Vridie Idus,Vridie iduum Nouembrium. Voftridie Calendas lanuarias, Vel, Quarto Nonas lanuarias .VoftridieNonas lanuarij,Vel,odauo Idus lanua.Voftridie Idus lanuarij, Yel Decimonono Calendas Vebruarij. VratereaDecimo Cal..Februarias,Vel,Ad decimum Calend.Februarif. Ad eundem modumde reliquis menfibus ac diebus dicendum. DeNumeralibus. cap. cklix. INnumeris iUa uarietas eft generalis, de addita aut omiffa coniundione .Annos natus quatuor er uiginti. Annos natus uigintiquatuor.Annos natus centum er uiginti,centum uiginti,uigintifupra centum .Deinde quod duos numerosprincipali proximos uel compofite, uel incompofiteeffirrelicet.Duodeuigintipro Ododecim.Vndeuiginti pro Nouendecim, Duodetriginta, undetriginta, k}ac X}1. DECOPIARERVM No)i quidlibet cuiuus dccoru ejl.Eoq; Socrates non abij^ citfefedd iudicum pedes :neq; enim conueniebat,ut qui per omnem uitm docuerit mortem no ejfe firnudandam, nifi turpis ejjet,eum nuncueluti ob mortis metum abieiie fupplicem efje. QU£eadem caufa commouit,ut neque in iudicum declinaret ,neq; in media caufa exilium eliges ret, neque pofremd cum liceret, ecarcere uellet effuge^ re, ne ipfe 4feipfo difcrepare uideretur. Atque hec quU dem unapars ejl. Deinde cu moriturus tam ociofe, tumq; placide dijputat, cum non alio uultu cicutam bibit, quam quo vinum folet,cum mox emoriturus iocatur in Pb<edo=‘ nem, admonens ut gaUum perfoluat Aefculapio :locus efi,Mortem etiam optabilem ejfe ijs,quijibi uita; integre ail£ confcij funt. Rurfum alter locus ,Cuiufmodifuerit hominis uita, id morte potifimum apparere. Rurfum, Conjbntis fuiq; perpetuo fmlis exemplum eft ,Etenim cuiufmodi fuerat in omni uita Socratis uultus oratioqs, tdis erat er morituro .Tertia pars eft. Dum in carcere agit Socrates ,interim nufquam Alcibiades ,nufquam Agathon ,nufquam Ph£drus,fed Crito ,Phadon ,Si= mias. Atque hic locus ejl. In periculis demum apparere qui fnt ueri amici: nam vulgares iUi fbi tum confulunt, cum in offcijs comunibus adfunt. Quarta pars eft. Cum amicis de anim£ immortalitate multa dift>utat,mcorem ac liberos,quwm pauca mandaffet,dimittit. Locus eft,Philo^ fophumleuiter tangi oportere uulgaribus affihibus ,id quod mire congruit cum doSirina chriAi. Quinta pars eft,Statim dmorte Socratis uerfiis eft in accufatores, po= puUfuror. Socrati deftderato aurea poftta Jhtua. Lo- »5» LIBER II. em erit ,'Vulgm temere odiffe er amare .Kurfm alim, Virtutem prafrntem odimm ,fublatm ex oculis quarU mminuidi. Kurfum alius, Icucatm gloriam una cum uU aperire,uirtutisj^lendorem amortemaximi inclarefce^ re. Hinc arbitror liquere in quot ufm idem exemplum pojiit accommodari. Similiter er in parabola fiet :uelut in nauigatione,quot fiimlia duci poteruntt Vt optimum gubernatorem tempefias ,ita optimum imperatorem ad^ uerfe res declarant.ltcm,'Vt nemo clauum comittitami^ cifiimo ,fed nauigandi peritifiimo-.ita nemo Reipub.gu^: bernacula mandabit ei,cuifludeat maxime,fed quem md xime iudicarit idoneum. Kurfum, Quemadmodum uen^ tis nimium fecundis naut£ uela contrahunt ,cum parim projperi fient ,tam latius pandunt fimis :ia quum res uehementerfuccedunt, temperandus efi animus, ne info=: lefcat ;contra ,cum inimica efi fortuna ,tumfortitudine acffefecutura filiciatis, dilaundus ac fulciendus. Item, Quoties redwmcurfim per tempejbtem tenere non lU cet ,tum obliquis flexibus eo nihilo fecius ,quo perueni=i re uelimus ,contendere oportebit. Item ,Quoties artem uincit tempefhtis impotentia,tum ancoram iaciufit nau= tie,uelis coUedtis-.iauefanienti multitudini nonnunquam cedendum eft ,donec oratione trachbilis effe incipiat. ltem,Quemadmodum naua nonfemper eodem modo te= net uelum ,uerum nunc toUit in altum ,nunc contrahit, nunc in hoc latas, nunc in illud transfert, utcunque uen» torum ratio pojiulat ;ia fapiens non in omni loco , o* mniqi tempore er negocio finuli uit£ tenore debet uti, fed uultum ,orationem ,mores prafentibus rebus ae^ comma Xi4 DE COPIA RERVM commodare. Item, sicut in magnis tempejhtibus peritif^ fimi nautie, uel ab imperito nonnunquam admonerifefe patiuntur, quod alijs alia [oleant in his cafibus in metem uenire: ita bonus rex in magnis ReipublLpericulis ,nuU lius conplium audire grauabitur.ltem, Vt minimo perU culo nauigatur eo gubernatore ,qui maximis fit ialki= tus periculis: ia tutif.imus eft ciuiatisjhtus eo principe, qui grauifiimis cafibus fit exerciatus. Item ,Vt qui cks uum regit, non fatis arbitraturfefe fiuo fungi officio,nifi circimadis oculis ,quid cuiquefidendam, admonuerit: ia principem non agit ,nifi qui magifiratuim etiam inferiorum officia moderatur,ac preflat. 1tem,Quemadmo= dum infaniat naua ,fi propter odiim aliquorum ,quos naui uehit,nauim perire finat, qua perdia nec ipfe pof= fit ejfe incolumis :ia fane mentis nonfit ,qui ob fidior nes,patrie incolumiatem non tueatur, qua nifi fit inco= lumis,nec ipfe incolumis effe pofiit.Item,Vt non nifi /is ttifiimis tempejhtibiisfacrd ancoram naute iachefolent: ia non eji ,nifi in grauifiimis periculis ,ac rebus prope deffieratis,ad extrema remedia ueniendu. Sed ne ego in^^ eptas, qui ijh perfequar, ett iam uideas aliquot fimditu^ dinum nuUia hinc fumi poffe. Honnunquam eade quoq; collationis pars ad diuerfa trahitur .Quod genusfit, ji lunte crebras muationes uel ad fortuna uices rfccommo* des,uel ad humane uite injhbiliatem ,uel ad fiultorum inconfimtiam .Quin eadem quoquefententia uarios in ufus defleditur :ut, Facundus comes in uia pro uehiculo ejl. lucundior eft uia, fi nonfollis agas, fed cum lepk dis ac ftdiuis amicis confuetudinem habeas .Rurfim, Semper LIBER II. Semper bonus aliquis liber circunferendus, cumledione txdiim difcutijs. item. Site Utus animus comitetur CT bene pbi confcius, nuUa pars uit£ fentiet tadim :hic optimus efl uia; comes, fi Uta narret :fin turpium fudoa rwm memoriam tibi refi-icet,t£dio enecat.Eademejl proac uerbiorum er apophthegmatum ratio, quorum ufim ofiendimus in principio CoUeSbneorum prouerbialium, Vroinde quadam erunt eadem diuerfis adfcribenda Jo= cis, aut annotanda certL Eiamfiat erit aliquando tribus fignificajfie uerbis,adficriptis autorim loas unde peti pof funt,pr£fiertim fi paucis exponi non queant.Sed iam quo res exemplo magis fiat perfifiicua, fit titulus inconjhnx tia, aut morum inatqualias, experiatmar'quequot res ad hunc confirri pofiint .Primum epoetarum fabulis pes tam Mercurium uarias formas flmere fiolitum ,ut ejl uafir deus, nunc apud fiuperos ,nunc apud inferos, nunc apud mortales agentem ,uarijs etiam fungentem officijs ,nunc Ganymedis agentem parteis ,porrigens do loui pocula, nunc nuncia perferentem, nunc animas deducentem ad charontem, nunc negotiatoribus ac pa=i tronis operam dantem ,nunc cithara utentem ,nunc uirga, galero etiam bicolore, poRremo uarijs gaudens tem cognominibus. Eafiunt apud RriRophanem in Flu= ^,r to :dicitur enim ««T-airi©-, apud Homerum,cr' apud Hefiodum Jiixmf®-, . ^j-ajiovTHs. Dicitur er Cyllenius , er laouvi©-. Petam Vertumnum deum, cui inde etiam nomen, quodfiubin^ de uertat formam. Petm Proteum omnia uertentem fiefie in miracula rerum .Petam Empufiam ex Arifio* phanis DE COPIA RERVM phanis Raniijd ejl,d£moniS genufjdentidem alid atque aliajpecie fefe ojjirentu. Item Morphea, quofcunque uelit uultut induere folitum. Uem Circen ueneficijs ac magica uirga homines in uarim firarm firmas uertenx tem. Nam improbifecum non confiant, fed diuerfis agi-= tantur affiUibus. Petm KwfJfi uolubilem demn,nmquam fuifimilem: er huicfimilem,fi uidebitur, Rhamnufiam^ Petam iouem,nunc aquilam,nunc cygnwm, nunc taurum, nunc aureum imbremfidum. Vraterea chimaram capU te leonis,uentre uirgineo,caudadraconis.Ac uarium illud portentum quodfingit Horatius in ipfa flatim fionte Artis poeticiC. Adducam er lanum bifrontem, cr trifir=: mem Geryonem,cr Bacchum,cui poeta: tribuut iUiiSasp, hoc eft,morum lenitatem acfacilitatem.ac talem in Ranis fingit AriHophanes. Etfi qua funt alia apud illos, qute prodigiofie uarietatis imaginem habent. Adducam er Vlyjfetn, quamlibet pro tempore perfonam gerentem. Vndecy' esutoiTFUTmp fl^imin operis initio uocat Home= rus.Deinde aphyficis petam luna fimditudine,nunquam eodem uultu nobis redeuntis,nunc femplen^, nunc ple= n£,nunc emorientis ,nunc renafcentts ,nunc pallentis, nuncrubentis, nunc albicaims, nunc antecedentis folem, nunc atergo fequentis. Petam finulitudinem cceli uerni aut autumnalis, nunc nubili, nuncfereni, nunc tranquiU li, nunc uentis commoti. Petam collationem maris afii= due uicibus <eiluarijs decurrentis ac recurrentis, pra:ci^ pue Euripi mira celeritate fepties die ac node recipro= cantis. Addam polypum, cuius mutabilitas etiam proc uerbio locum ficit. Addam chamaleontem colorem fub=i LIBER11. »/7 inde muUntem. Item pantheram ac pardum uerflcoloribui maculis uariegatwm ,autfi quod efi aliud animal buiufinodi. UmangmUamlubricam. Adiungam pueritia in horas mutatum ingenium. Adijciam mulieris peculiarem inconfiuntiam, Vulgus leui momento mobile. Praterea argenti uiui miram mobilitatem, Arundinem ad omnem auramfitciU mobilem. Poliorum arentium, pluma,ramentaq; leuitatem^,Ceraflexibilem ,ac mollem naturam,Somniorum inconjhntiam,Kota uolubilitatem.Adducam laminam, qua fummK turrium, ac templorum fiUigijsfolet imponi, quo uentum circumadu fuo indicet. Adducam bilibrem,facilimomento huc atq; illuc uergentem. Adducam opus uermiculattm ,uerficoloribus tefieUis miram uarietatem oRentans. Quadam etiam ingenio finguntur. Veluti fi quis comparet inconjbntis hominis animum, nunc hoc ,nunc iUud cogitantis,f^eculo rotundo in foro frequentifiimo fu]^enfo,quod huc er iUue difeurfante turba,figuris innumeris uarietur. Autuitro ,quod quemcumq^colorem fubiecerk, eum imitariuidetur. Aut penfili chalybi ,quodhinc atque hinc admotis magnetibus, quorum alter aUiciat adfefe ,alter depellat, leuimomento nunc huc ,nunc illuc rapiatur ,nec unquam conquiefcat.Aut fpharain plano uolubili. lamexhiftorijs mutuo fimam Qtacorum genuinamleuitatem,quamdeferibit luuenalis. Lubricam Allobrogum fidem. Poenos finuli morum inconfhntia. Scythas in dies mutatis pafcuis nullam certam incolentesfedem. virgam Moyfifubindein aliam atque aliam uerfam Jpeciem. AriHippum quamuis agentem per[onam,ut quem omnis, ut inquit rrlac »5? DE COPIA RERVH tUcciu ,decuit color ,nunc Cynico utentem pallio, nunc regia purpura. Item ifiihoix-oji iUum, de quo meminit iacMniw. Cdtilinamuario ingenio, exSaUuRio. Annibalem ex T.Liuio. ExValerio B.aximo, quibus aliusfitit uite tenor in adolefcentia atq; in feneilute. Rurfum ex tertia Roratif Satyra Tigellium :Nil aquale homini fiiit iUiifepe uelut qui Currebatfugiens hoftan, perfepe uelut qui Junonis facra ferret ,crc. E' Comoedqs exemplum fumetur muliebris inconfbntia. Soilrati in Adelphis:Au, Uti homo fanus^ne est An hoc proferendum tibiuidetur effe ujpiami AepaulS pofi: Ah minimegentium, nonficiam, proferam. Amantium inconjhntiam,exprimetvhadriaj rurerepenterediens.Tuerikm inconjhntiam Antipho ex Vhormione. Sed hoc perfequi longum efl. E) tragcedijs mutuabor Vhadram uariatis fecum fententijs, mne nolentem, nunc nolentem. Medeam item ante filiorum eadem diuerfis agmtam afjvdlibus. Ab Ouidio Biblidem,'Slarciffum. a'‘ M arone Didonem, iam Aenea parante difceffum. Aq; hoc genus innumerabiles perfonas pafim exhibent Voeta. Ex ApologisaUegaboruflicumillim, qui Satyro admirante, eodem ex oremodo calidum modo frigidum efflabat. Et fiquifuntalq. nam in prafentia rationem dunaxat oflendimus.E' prouerbijs mutuabor. tIw Ttmccyaia^ aprifitu. Item, etvifiX Et,Jlfi^«foXaTti)[email protected]^i'pi'X.Et,vJ'pg TzroiMXdTdf©". MtjXiSvxip ^Hplop, aliac^ confltitilia.JiJam ipfi in prouerbijs locos adiunximus ,unde ijh peti pofint. Etfaxum quod fubinde uoluitur ,non obducitur tnufco. Et,arbor qtuefubinde tranjjplantatHr,nongrandefcit. Rurfumex apop rIBER. 1I. apophthegmdtls addmiUud diilm in CiceroHem,D«rfbusfederefeUis. Et in eundem dSdUuSiiofcriptim :Aliud jhns,dliud fedens loquitur. Ex Homero a)^o7rfdira>f^oy. Sic enim uocdt Mdrtem incermrtm partium ,quicp, nnne cum hisfentit, nunc cum iUis. Ex Ouidio,nifitlor. Et tantum conjhns in leuitate fud. Ex Horatio ,Leuior cortice. Et, NiuatquddrdtdrotHndis.Et,Kom<e Tybitramo,uentofmTybureKomam. ExPlduto,Tipuldlemor. ^Terentvj Phormione, Volo nolo,nolo uolo :quod didltm ejl, non didum efl, crcr.Ex Euripide, nXeeytx yof ree ^viw r« TiaJidj roc Jt iwrtK«. IdYtt dppdret, OpinOTf qudntdhuius quoque generis fupeUexextot fcriptoribus coUigi poj^it-Eddem eftfententidrumrdtio,quds non tantu eib dutoribusfumere ,uertmetidm pro re nonas parere licet. Quibus omnibusfi totidem apponas contraria, deinde fubiunxerk utrinque finitima ,nimirum quam immen - fusorationispcnusluturusfit ,ttides. Atcum tumuariui fitufuSjidquod diligen tius oSlendemus in opere De ratione confcribendanm epiBotarum ,nihil erit, quod non aliquo padopofis ad locupletandam orationem accommodare. Quandoquidem contraria quoque adhibentur uelperironiam,uelperdifimile, uel per comparationem. Fer ironiam ,utfiquishomnem nunquamfui (iinilem Socratem appeUet, qui in omni uitafemper eodem uifus ejl uultu. Per difimile, ut fi dicas, C.Julium Casfarem nullius unquamfitdi pcenituit :Hic nihil unquam decreuit ,quod non moxrefciderit. Per comparationem ,fi dicas. Quam Cato iUe ,quem Cicero prafkBum uocdt ,dfententid non potuit abduci :tam hic noti potefl in eadem retirX, tieri lio DE COPIA RERVH neri fententid. Torr6finitmdqU(£funt,frcilideflexudd uicina trahuntur. Qupdgenut Perfiantm iUud :Tectm habia. Nam etfi proprie quadrat in eum qui maiora molitur ,quampro forte fua ,tamen quia non effefuaforte contentum ,cum inconfkntia cognationem habet ,huc torqueripoterit,priefertimcum Seneca fcribat,Plurimim argumentum compofita mentis exiBimo^ppjfe conficere, cTfecum morari. Quin eadem fimul crin laudem torqueri pojfunt. Vtfi omniumhorarm hondnem ,tterfatiliq; ac dextro ingenio laudes, ex inconfhtnti<e penariofumes polypum ,adJf/eciem fubieCifoli mutantem colorem. Sumes Euripmn,ac negabis mare hoc effe tam uerfatile ,quam huiusfit ingenium. Sumesflammam flare nefeiam. Sumes cotium fubinde aliafacie. Sumes arundinem utcunqueflauerintaur£,fledentemfefe. Dicesfapientis effe pro re nata,pro tempore,pro loco mutarefententiam, ac uit(e rationem. Stupidafaxa ac brutam teUurem unam nonmoueri. Caterumex animantibus, ut quodque prtefhntiflimumefl,itamaxme mobile effe. inuniucrfana» tura, quo quicquam praclariusefl, hocaquiete longius abeffe. Infima efi qua: non mouetur terra.At mobilis aqua, mobilior aer, ignis hoc quoq; mobilior ,coelum quam maxime mobile. Proinde mentem hominis, auram atq; ignem ab antiquis uocari. Contraflultos, tardos,flupidos,lapides, plumbum, inquas resmaxime cadit conjhntieuocahulum. Per huiufmodilocos pleraque ,econflantia fupeUeftile ad uituperandum traxeris ,cr exinconfluntia adlaudemdetorferis. Yerum dehis, ut modo diCumefl, dias tempeCiuius. Nunc reliquas dilaumdi fermonis rationes LIBER1I. * tiones perfequdmur. Departium rhetoricarum multiplicatione. Crefcet oratio ntmero partium orationis. Vt enim (pd hretii]limus ejjeftiidet, quam poteft ,paucij?imis utitur partibus :ia qui dilaare cupiet, etiam legitimis iUisc!" arte ptaf criptis partibus aliquid accej^ionis curabit adiungere. Namemin ftmma tria ftnt oratoris officia, docere, dekdtare, fle&ere, cui placet breuitas, is uno contentus antumdocebit,quodfit narrando o" argumentando :cui copia,jitml omnibus utetur, idlp in omnibus orationis partibus, non foltm in peroratione aut exordio. Rurfum quijludet breuiati ,poterit narratione ,aut hac quoquepratermiff a,fi caufa ratio patietur ,effe contentusfolaprobatione. Atque hcec etiam ut omitti toa non potefi,ia poteft coarfkiri cohiberic^. Contrd,quicopiam afjvdhbit, non modofex iUis utetur, exordio, narratione, diuifione,confirmatione, confutatione, peroratione, fed Crfuo loco latius explicabit exordiorum locos :£7 in tota oratione :quoties caufa praebebit opportunitatem ,exordiola quaedam admifeebit,quibusfiuorem, attentionem, docilitatem retineat ,atq; renouet ,aut taedium difeutiat, aut quae didiurusfit,priemoUiatincidunt autem huiufmodiperfaepe. Docilitatem potifimum renouanm commodis tranfitionibus ,quarum formulas aliquot fuperiore commentario propofuimus. Qmdgenusfuerit ,AudiSlis targitione,corruptela,fanguine,flupro acfcedifimis artibus paratum honorem ;tiunc oflendam iUud, quod turpiter eft adeptus,turpius adminiUraffe.Attetio renouatur hif:efirme modis :magnafunt haec,fed leuia prae his quae r3nunc x£8 DECOPIARERVM T curponibiK per umplificutionem ,utfngulis probationi, bmfuos afpituf adijciamuf, ad ^uod proprie declinatu eft conclujio. Qnimpcopiofam effe uolemus ,geminam efpciemm, utprml cr per epitogim pracipua argumen. Urccenjeantur , o" affiduum omne genus per omnes Iocos tradetur. Eoj ex Aridotele ,er Quintiliano petere licebit.Quin er poet<e in hoc genere miripsni.Vehementiores,quos Gr£ci uocant ,fuppediant iliai Homeri ac tragoedia :moderatiores iUos qui delednnt potius qumperturbant ,fubminihrat OdyjfeaHomeri er Comoidie. QuanquaminlUade^Griecorum^ Tragoedijs fepe mifcenturX^Hjypcenim Graciuocantaffedus Cc/mcosihatinonm Tragoediaparcmhocgenere utitur, inter afpdus autemponenda deledntio,quanquam hac non in peroratione tantum ,uerum in tota oratione ,cum res firet ,debet admifceri. Porro qutd cuique iucundtm pt, AriRoteles in apiduumlocis diligenter profequitur: er dejacetijs M.TuUius, Quintilianus derifufcrtpfere, traditis iocandi rationibus.Deledntio qu£ petitur eComtcis affidibus ,pracipuelocmn habet in narratione ,uel quia rem ueluti fubijciunt oculis,uel quia ab omnibus agnofcun tur. Quis enim non cum uolupUte legat ,quomodo apud Homerum Andromache Hedori armato occurrit ad portum duitatis, qua proditurus erat in prdium: non fola, neque enim id decet pudicas matronas ,fed comitabantur pedifequ£, puerum in ulnis gcjbns Adyanadem Hedorisplium, patri unice charum , er, quod addit Homerus, pulchrofyderiadpmilem, quoper hunc uxor expugnaret ajjidus mariti. Hedor tacite arriptconj^edo puero. Andro LrBERII. Xif Andromache propius adfhns dextram porrexit,ac nominatim compeUauit. Dein pojiaffiik mutrique congruentem orationem ,qutm Bedior infantem appeteret ofculaturus :ille territus armorumf^lendore ,ac cri(h egaleae fiHigio numtante, clamans reflexit fe inflnum nutricis. Kicrifituterque,pater mater. AtBedorfuMatam e capite galeam humi depofuit ,ati^ita puerumamplexus, ofculatus eft. Mox ei piufh precatus, tradidit matri :illa eum excepit inflnum bene olentem ytXda-aaa, id eflylacrymabile ridens. Eares Hedlori mouit mifericordiam ,atq; uxorem manu fuflentans confolatur, nomine eam appeUans,mox reponit galeam.lUa marito obtemperans ,domum fe recipit :ibi muliebrifletu complentur omnia ,qu6d crederent eum ex eo pneUo non rediturum. Imquefflirantem adhuc pro mortuo deflent, interim non mediocre adduntgratiaminternujh epitheta Ko^vScdoXot txTuiQ. Et, hTTcudlos d^ifaxo fcuifi^oSiKTaiQ. Et,iSVfaroia TidnvHS, Et,\0(poyi7!7Ticp(MTiw. Et,7iaTHgrc<fi'Kom^ Tidrnei fti!Tii^.Et,«J^v6a naj.tfaviairay^nj fiXoy vidfi.Et, «Xi^oioflXHSyZS" quodindicauimuSK>iaAtxd\7ia.Et,iid- ^vScc (7r?3-»e<H-H<ec uirtus pracipuein caufa ejl ,cur nemo legensBomerumfaturatur ,fedperpetua uoluptute ducitur. Bifunt affixus de quibusfcribitBoratius, Mora^% reSle Fabula nuUius Veneris,flne pondere CT arte. Valdius oblecht populum, melius!^ moratur, QK4m uerfui inopes rerum,nug£^canorie.Sunt huiufmodinarrationes aliquot inflgnes apud Mare. Tullium. Veluti in Philippica fecunda de Antonio :Vehebatur in ejfedo tribunus plebis ,Udiores laureati antecedebant: inter quos apera ledtica )DE COPIA RERVM ledicdnumd pombatur ,crc. namindicdfjelocmfitk eji. Suntineddem ordtioneG!' dlia, quomodo capite inuolutoad dmcdm literds amatorid! pertulerit :quomodo eonful in Lupercalibm cucurrerit.Deledhnt er iUd qum non ddio tantum,fed agentium geflm quo^ defcribitur: quale ejl illud in Pifonem: Ita enimfunt perferiptie fcite er literate ,utfcriba ad ararium qui eoa retulit ,perfcriptis rationibmfecum ipfe, caputfinistra perfricans, comimrrmratm fif.Kdtio quidembercle apparet, argentum etY;KtTai Rurfusillud-.Kejpondes, altero adfrontem fubla- to,altero ad mentem depreffo fupercilio, crudelitatem tibi non placere.Quanqud hac interim er adfidem orationis fiiciunt, quumea qua uelut extra narrationis necefiitatem ddijciuntur,fimplicitatis habent j^eciem. Tabm miratur narrationem M.TuUij pro Milone: Milo quum in fenatufiiiffet,eodiequo dSenatu dimiffus efr, domum uenit, calceos er ue^imenta mutauit.PauliJper, dum fe uxor, ut fit,compardt,commoratus eft.Suntitem Grfigur£,qua ad orationis iucunditatem pertinent, quas nonmagni negotij eji ex artis pratceptis petere ,era nobis, nifi multis uer- bis,refirri non poterat. DeleSknt er allufiones,feddgno fcentem duntaxat.lta^ in locofunt adhibenda. EPILOGVS. "Ergo cui placebit Laconica iUa breuiloquentid ,primum Atticorum exemplo prafitionibus,cr ajfedibusabflineat.Rem fimpliciter aefummatim exponat. Argumentis non omnibus utatur, fed pracipuis duntaxat ;eacp non explicatim ,fedconfirtim adhibeat, ut in fingulisprope uerbisfit‘,argumetmtio:fi quis explicare uelit,fit docuiffe cont eonientuf :SdmplificatiombtK ,db dffetterdtionibut,AftmlibM,exeinplis,fententijs,epiphonmatls,fa.bulis,apolo~ gK,dUufionibM,fdcetijs tmperet,nili quid horum iatrit neceffdrium, ut citrafldgitium omitti non queat. Item ab omnibiKfiguris,qu£ uel amplam, uel iUuBrem,uel acrem, uel ornatam, ucl iucundam reddunt orationem, abilineat. Td^em eandem ne alijs atq; alijs formK traiiet ,er ita jingulis uerbisjignificdntibui explicet ,ut multo plminteUigatur, quam audiatur, er aliud ex alio colligi poj^it. Contra qui copiamfequitHr,pnguU dilatare fludebit hiifirmi quas dixiratienibm. Quid utrobi<^ uitandum. At eaueatuterq;, ne ,quod firefit, affifkttione in finitima uitid delabatur. Breuitatis amator uideat ,ne tantum hoc agat, ut pauca dicat, fed ut optim'd quam poteftpaucifiimis. Et cui placetHomerictm iUud ndvpx fjS, eidem placeat et hoc quod protinus fequitur,d>Aa fiaxd Xtytiof. Et cui 'probatur iu7o\vuv'^@-, non pretermittat er hoc quodjhtim fub'tjcttur,x JC nihil <eque conuenitbreuiloquentU ,quhn uerborum proprietas ex elegantia. Cuifi accefierit fimplicitas,ficileuitabiturobfcuritas,uitium,quod plerunq; breuitatis fiudimn comitari confueuit. At hicrurfum uidendtm ,nefiigefcat oratio.dum nudis ajfiilibus inflammatur. Proinde res itaponetur ante oculos ,ut perfe nonnuttos aculeos tacite infigat animis :tum omnia Attico lepore condienda erunt. iSud in’'primis cauendum,nebreuitatis fludio neceffaria didupr^termittamus. Contrd ,qui copiam petet, deledum item adhibeat oportet er uerborum, crrerm,erfigura- 37» DE COP. RER. EIB. II. rtHM.Nc rationes fintfutiles,exemptaparim idonea/enten tite frigid<e,ex(urfus aquo longiores, parmq; tetnpefliui, nefigura: durius afji^U. Quaproter ordinis ac di^ojitionhfimmam oportet habere ratione,nerertm indigejh turba, totus fermo perturbatus fit et confufaneus. Et ubi^ tadiim uarietate, iucunditate ,rifuqs leuandm. VarietM poti^imm petiturfiguris,cr ab eiufdem iucunditas.Kifus ab hispraceptisquee tradidit Ckero.Sunt autem er peculiares partiti uarietates non negUgenda.Proinde expediet plurimas exordiorumformulas in promptu habere.Sunt et narrationis complures modi,funt argumentationum diucrfafbrmue ,necp fimplex affefiutm natura ,fedhacd Rhetorum praceptis petantur oportet.Admonendu hoc quoq;, ne quouk in loco pare copiam affidlemus.Sunt enim quada fierilia.Verumreliitis his qu<e natura copia nonadmittut, partes maximefcecudas ac traib.biles deligamus,nifi forte periclitandi aut oitentandi ingenij caufa,libeat aliquando ex mufca,quod aiunt,elephantuficere-QuemadmodM f<tuorinusfibrim,Synefius caluitiu, nosftultitiam Encomio, et ancora Aldina laudauimus in prouerbijs.Sed in exerce do detur uenia,fi luxuriet adulefcens.Cateru ubinonluditur,fed res feria cum periculo agitur,ibi rhetor nonfiultus adhibito conplio,copi£ modum ex utilitate caufce metietur, Perorario. Adieceramexemplum thematisin ardum contradi,o' eiufdem fufiusexplicati,quod hic non addo,nefarcina maior uideatur accefio. I. iber extat ad iUudrifimumprincipem iuniorem Guilielmtm ducem Cliuenfem ,titulo , De puerisfhtim ac liberaliter inUituendis, FINIS., epitome li- BRt DE COPIA VEREORVM Erafmi RoterodanU^qtia rafio uarknd£ orationis exemplis atq; explanationibus paulo apertioribus traditur, PRIMA VARIANDAE ORATIO- nis ratio,qu£ planepmplicij?ma efl,conpAitin Synonyma. eJI autem Synonymia ,eum diuerfa uerha eandem omnino rem declarant, ita ut adpgnificationem mhil reji rat,hoc,an iUo malts utkut. Enfis, Domus, Codex, Gladius, Aedes, liber. lAucro. Terra, Dffor, Humus, Forw<<, TeUus, Pulchritudo. Solum. De Synonymis Vab.Qmntil.lib,ro.eap.T. Sunt autem,inquit,alia huius naturie,ut idem pluribus uocibusdeclarent :ia ut nihilpgnificationis, quo potius uaris,interpt,ut enps er gladius :alia qu<eetiamp propria rerum aliquarumpnt,tropicbs amen,quap ad eundem inteUedim feruntur ,Utjmum cr mucro, Hader.us Qffntilianus,eyc, sSynony It.j4 ERAS, ROTER. LIBER Synonyma Dklediduniuoca appeUant :dicuntur & hecpolyonyma.lK uero contrariafunt, qua: dicuntur homonyma, qu<£ Latini aqaiuoca appeUant.htec autem una uoce tmlutjtgnificantjUtuinea pro machinamento beUU quo muridiruuntur,ey loco uitibws confuo.Aries machina beUica,^jignicm coilesle,ey animal, Volypus pifcis, ©narim morbmfic mrm,canH,acies. Antonius MancineUus: jyidio multi nouns dicetur homonymon ejfe, Vt lens ac acics,^ olympm,palma,latex^,. Queqi unmnjignant dic ejje Synonyma uoces, Vt terra,ac hmus,cr teUus,enps,gladm'ue, Ejl itaque Synonymorm maxima uisundecum^ibo^ Sab. lib, xo, nis autoribus contrahenda, uariaq; comparadafupeUex, cap.s, ex,ut Eabiits ait,dmti£ quaedam extruerdte, quibus ubieunq; defideratm erit, pofit nobis conjbre uerborum co pia. Neque fat erit huiufmodi ttcctm mundum copiofwm, ac penum parajfe, niji nonfolam in promptu, uerim etia in conj^edu habeas,ut protinus uel non quajimfefeo^en tent oculis,zyc, VARIANDI RATIO PER vAiass ,ua- EnaUagen fiue ria eiufUem di-- s‘’idtp‘a"du Eroxima uariandi ratio ejl ,ciim uoce modice deflexa aio.^KderiM- uarietotis nonnihil concUiatur. Conjkd autem Heterojls duobus potijlitnum modisifcilicet. Partis pRiJttrs copiae; partis comtmiiiiottet cmj^erttMOiur Verbum nomine. Verbum participio, Verbmfupino, xjj Q^alititis nouatione, cmmmtur exehpla vocis modice defiexts. Edax, Bibax, Bibofus, Edo. Bibulus. Bibo. /nhijce frthus Jubjeqhenttbus Yationibus non 'comatatHT adhuc pars crationis* Eoquax, nugator. Blaterator Loquutuleim, nugo. Blatero, VaUax, Voluptuofus, nauta, Balfus, Voluptuarius, nauita. Culo, Vorax, Dicax, Gulofus. vorator. Dicaculus, nafutus. Tabellio, Pauxillum. nafutulus. Tabellarius. Pauculum. HomunculuSjHoimluSjHomululuSiUomwicio. HVIVS GENERIS EST Cv'M nomen fubjhntiuum adiediuo commutatur, aut contra. Ittxtafctttentiam Homeri, Paulli liter^, luxta fententiam Homericam. FauHina; litene. Si Verg ^eras, roter, liber Vergilij eft fententia, 1Amorem omnia uincere. Vergiltanaejilatentia, J Erafmjlylm, \timent Barbari. Eraftmcum jtykm, ) Bb.fr nomeri mdejbtem, 1YergiUws. satum. Homericam matejutem, J Genuf hominu 'lafimilaturfloribus, qui matutino te Genus humanu )pore crefcut, ueffiere ueroarefcunt. AVT contra' ADIECTIVV-M fubliantiuo commutatur. Vir mirefacundus. Vir mirafacundia. Jnfignite impudens, Injlgnitaimpudentia. Homo egregie dodus. Homo egregia dodlrina. HIC VERBVM ACTIVVii commutatur in paj^ium,aut contra. Vhrimamhabeogratiam, Plurima dme tibi habetur gratia. Magna metenet admiratio. Magna teneor admiratione. Monfic amatfilium mater, No/ific amatur dmatre filius. Litera; tu£ maximopere me deledhrunt. Tuis literis maximoperefum ddeihtus. Tua epiflola magno me affecit gaudio. Ex epistola tua magno affeflusfm gaudio. Porro hic cauendum,ne perperam uertamus: neque enim h£c conuerfio feu reciprocatio procedit in quibuslibet :ut ,cepi cibum , er captus fum cibo :cepi prouinciam,e3‘ captus fm prouincia :qua dereuidevallam tdm,Ubi6X(ip.i. Hic obferua non omnia aiiiua licere mutare in pajliuat ut. Incredibilem uoluptntem tu£mihiliter<eattuUrHntt non autem perinde ufitate diiceris :incredibilis uoluptas tuis ex literis mihi allata ejl. Magnam cepi uoluptatem: non autem,capiebatur dmeuoluptas. contra' PASSIVVM in adiuim. ‘Ex epiBola tua non uulgariter exhilaratusfm, EpiBola tua non uulgariter me exhilarauit. Eximia quadam Itetiiia tii£ meliter£affecerunt. Tuis ex literis fingulari fimi affetlus l£titia. PRIMVS MODVS HETERO- ps,ubipars orationis ntUtatur. VERBVM NOMINE COMs mutatur,ZT contra. fJondubitOiquinpopit. No» ejl mihidubiim,quin poJ?it. Mon confido /adurum me, Monejlpducia, Indicent alij, Aliorum edo iudicitm. CXttid huc redidit Qmd huc reditio efi? Depne nugari, Depne nugas. ET CONTRA' NOMEN uerbo commutatur. Ejl iUi miraptis auri. Mireptit aurum. Mea quidem fententia. Vtfgo fentio quidem. Indicio Pauli melius ep nuhere,quam uri, Vt Paulus iudicat,melius ep nubere,quhn uri, si Pdrs ordtionU tunc dicitur rm* tari,quntn utrbu mutatur m nome, aut cqn~ trdrurjum uer hum inparticim pium, ftc de altjs. TerentJn Ef^ nuc. i.Cormth.f» Sophi ».8 +eras, roter, liber SINGVLARIS PRO plurali. Komanm pralio uidor, pro Komani uiilores :ejl autent exemplum Liuiantm. E^ues maximereflHebatjpro equite! rejiBebant : rjier hoc Liuianum,exlib.4. Haud fecus in patrijf acer Komanui in armi! ,pro acres Romani:Vergil. lib.i .Georg. Vterumq; armato miUte complent,pro armatis militibus: idemlib.i.Aeneid. Omnempecuniam abfumpJit,pro omnes pecunias. Barbarus certat cum Erafmo,pro barbari certant. Turcainfelkltur Chrisiianos,pro Turcieinfeilatur Chr» PLVRALIS PRO fingulari. Cicero deji populoimpofuimm,ideji,impofui. ipfi loqHitur. ordfom uipfumusdd ejl,orator uifus fum. Copia ,ceujhntes oRenderefulire tfl ,quoJ conati,pro ego Erafmus conatus fum. finguUre efi ,Scd nosimmefumjpatifscoficimus icquoriVerg.i. Gcor, flutaUtercFah. UomiuiS UultUS,pro UttltU. ub.S.eJb,s. «•• ^Amnu, pro animo. plvrativvm pro singvlari in prima perfona ponere ,uptatij^imum ejl apud fcriptores. Exemplum Vergjliantvm ex Tityro: O' Meliboce,Deus nobis hac otia fecit: Eianq; erit ille mihi femper DeusiiUius aram Sape tener noRris ab ouilibus imbuet agnus. lUe PRIHVS COPIAE. iss lUemeiis errare boues,c:rc. Uicdefe loquem Tityrui ,mwnos ,nunc me ait. Vide VaUam libro tertio,cap.i u ALiQVOTIES MODE- fli<e caufa. Principes modeiiite gratia, ne foli uideantur omnia f'»* ^ropn» agere,ZT quo TyrannidisJpeciem fugiant (Tyrannicum enim uidetur ,poteftatemcm nuUo prprfus habere comnmnem)loqumtur^repluraliter defe;ut. Nos Maximilianus Komanorm imperator. Nos Philippusdiuinojduore Uejforim princeps. Bine er olim apud ueteres ,fi quif^iam magiflratu fungens, hunc in modim fcripfit: Confiderauimus,retulimus,lhtuimus:nimirtm munus pu~ blicim cumfuis collegis communicans,cr potejbtis inuidiam declinare uolens. IN SECVNDA NVNQJTAM, nifi genus ipfwm fignificans, nonperfonam. Queuedra libido efi,id efiuirorum. Penelope ad Vlyffem apud Ouidium. B<ec ego dumfluite meditor,qute ueilra libido eft, pffe peregrino captus amore potes. Taxatenim uirorum genus, uelutifi quis uni meretrici dicat ,Vos eilis pernicies adolefcentim :non unam nomns ,fed totum ordinem :Brafmus de Conferibendis epiftolis. IN tertia invidiae caufa mutauit Terentius. Cmad uxores uentm efl, tmfiunt[enes. Verba funt funfiJaujiUratie in Phormione Terentij,a(luy.fceti4 uhmii,ad Chremetem uirm, quem ob inuidiam in term perfona,fenes appeUauit,C!'c. Inexplicitos^ Platoni(s,iyiartiaUsde uno Platone^ HETBROSIS PERSONAE. 'VeirUtur er perfonupluribus modk,uel cmcerti pro quiuk alu ponitur. SECVNDA persona pro quduisalk. Qwificids fut homoejl, ia morem gerit ,Terentius i» Adelphis. Videiscrjhmind ficci,'Verg.eclog,7. Vide ViUu Deuenereloeos, ubi nuncingentia cernes McenidiVerg, Jib.f> Aeneid.lib.T. Priufquhnincipiis,eonfulito:ubi conftluerk ,mdturefiu do eji opus,SdUuftm. Qtjii dgis cum eo qui nihilinteUigitf Cerneresdlios trepiddre,dUoscircunjpeSdrefugim. Vidiffes omnes obmutefcere. Itefciis pr<ejhre uelint nunus,dn po^int ,Pdbius libro 4. cdp.i. PRIMA ET SECVNDA PER- fond ponuntur pro qualibet. Ne mihitum moUes fub diuo caperefomnos, Ncm dorfo nemoris libeat iacuiffe per herbas, Cum pojitis nonus exuuijs,nitidusq^muena Vcluitur.Vergilius deferpente,lib. j.Georg. N/«e tibi dd[olemuergintmneaeddentent< Inhis PRIMVS COPIAE. aS? Jnhis duobiK exemplis Vergilknis ,ad unitierfos fuh prima er fecunda perfonapracipitur ,id quodfrequen- A^!"""’^’ ^ tijiimum eji in omnigenere fcribendi:utjidicam,Stult!m ejl laborare dum nihil projicis,idem eji ac fi dicere. Stultum eft homines laborare ,dum nihil projiciunt. Si tu hic ps,aliterfentias,id efl,fi alij ales effent,aliter fentirent. TERTIA persona NON- mn^uampro prima,autfecunda ufurpaturM, Ait Ctodm,ideji,ttt ais.Dicit Seruius, Uegat Cicero, De nobis ta. ideli,egonego,negatTuUm. qua de alio -Nec me meminijfe pigebit Blyjf£,id ejl,tui,lib.4.Aen. loquimur. Nafo parm prudens artem dum traHat amandi. Hjc Ouidius in tertia perfona defe loquitur Unquam de alio quopiam. Nunquam Erafmus Gulielmi queat obliuifci.pro eo quod eji,nunquam tui potero obliuifci. Manibus hoc refires ,telo cecidiffe CamiUit. Intertia perfona dixit telo CamiUie,pro telo meo, Verg.n.Aene, Et Undem Turnum experiatur in armis. y.Aeneid, AD PERSONAE HETERO- jim pertinet cr ApoBrophe, id ejl,conuerfio. ApoBrophe ejl cum perfecundam perfonam ad alique comtertimus fermonl, pr.eter reliquam narrationis co)npojttionem,ut Verg. i.Georg.de lulia: Extulit hac Decios,marios,magnos^ CantiUos, Scipiadas duros beV.o,cr te maxime C<efar. Hie I a»8 ERAS. ROTER. LIBER Hic dd Augultm per ApoBrophen fe conuertit^timet^ ad eum non erat fermo confiitutus. Vergilius lib. i.Aeneid. -Polydorum obtruncat,0“auro Vipotitur.quid non mortalia pedora cogis Auri[aera fimesf idem lib.T.Aeneid. Sin abfmptafalus,cr te pater optime Teucrum Pontus habet Liby^, Idem lib.i.Aeneid, -ec te tua plurima Pantheu Tabentem pietas,nec Apollinis infitld texit. ldemlib.6. -Tuquoqsmagnam Partem opere in mto,fineret dolor,Icare haberes. Plegantiflimam etiam habes ApoBrophen ErafminoBri ad Philippum Beroaldum,in «ita Hicron:ymi. Vergilius Parenthejin cum ApoBro^ phe coniunxitin illo: Ltb.s.Aene. Haudprocul inde cita Nletium in diuerfa quadriga DiBiderantiat tu didis Albane maneres) Rapabatcj; uiri mendacis uifcera Tullus. Parenthefin Qraci uocant, ait Pabius Ub-o-nos interpojitionem dicimus, dwm continuationifermoms medius aliquis fenfus interuenit. Hanc Biomedes J'id\vcrty ,id efi, diffolutionem uocat. HVC CLVOQJFE PERTI NET, Q.VO- ties uerbtm perfonale imperfonali comnuummutf No» te hac pudenti Honte horum pudeti Dicitur PRIMVS COPIAE. Hiciturpifim, Pontificem iduenuret Vlerique dicunt,Pontificem ctduentxre. Vbiuentmejlddades: InUettuton. vhiuenimus ad ades. SchoIaRicos panitet infcitia, ScholaRici paenitentfe nihil didicijfe. HETEROSIS generis. Pfi nonnihil uarieMis &in generiscomimtitionCf Iab.lib.9.cap.}. Commutatio generis in uerbis. Laaymat. Luxuriat, vVluRuat, IPrauertere, Pracipitat, \^uertit, *lAalignat, Naufragat, 'Medicare, pro Lacrymatur. pro Luxuriatur, pro fluRuatur. pro prauerti. pro pracipitatur. pro Auertitur. pro Malignatur, pro Naufragatur, pro Medicari. Kac pradiRn uerba ac fimlia,tm in terminatione aRiua ,quam in pafiiua proferuntur, idem^ fignificant fub OjCr or,erc. Solebat fieri. Solitum eft fieri. Nonqutuitcompefci, Jnhisadium paf-yNonquitaeflcompefci. fiuo commutatur. \Bcfifthaberi in pretio, 'Defitaefihaberi inpretio. Caufacaepit agi, Caufa coepta eft agi. tAffen ^ultajunt uer b(t in ot , ab antiquis ,te fie Prijcia.tam aBiua quapaf JUtafi^nijicatio ne probata in» ueniuntur, qua nihilominus Prijlian .ipje enumerat. S90 ERAS. ROTER. LIBER vide CeUiu Ajjentior, Ajjentio: lib,is,c<i.ii, impertio, lmpertior:nonimpxrtio,iutoreVrife, Comperto, Comperior: Aeuerto, Keucrtor: Tabrico, fabricor: Alterco, Altercor: litrgo, lurgor-.fedpo^erm ufiatiui ejl. Vartio, PartioriVaUit lib.^.cap.j}. Conuerto, Conuertor: Significo, Significor: Ai^nero, Muneror: Sacrifico, Sacrificor: Cano, Canor: pignero, pigneror. Pleraq^aliarecefet Noniuc NiarceUtit de cotrarifsgeneribws uerboru,uarie auetuftifiimis catinorii ufurpaa, inqbm ufiis poRea rcpudiaiiitalterd terminatione^ crc. Confficor cr conjfiicio. Vhimutatur CT a-vfvy-ixJd, efi,coiugatio :alteruenint efl prim!",dlterwm uerb terti<e coniugationis,C!'c. lUa uerb qu£ refirt Diomedes, Sunt enim TruBro: Patio: Populo: Moro: Demolio: inufitM. Auxilio: Digno: atque id genus alia, prifds arbitrorrelinquenda,nifiin carmine inciderinttm enimexcufatim adhibebuntur,crc. VARIATIO generis in Nominibus. Pi!eum,cr Pileus: Bicficus,ha:cficus. Ficus arborfceminini generis tantum efl fecundi CT quarti ordinis. Ficusfrudusmaficulino cffxntinino ge^ nere ,in utraq} declinatione ufurpatur. Arida fici,Ma^ crobiusinSaturnal. utficusuirides apud Suetonium in AuguHo.uide vaUam lib-j.cap. 4. AlartUlk epigrammatum lib.S, Cum PRIMVS COPIAE, ‘Cunt dixificm,vides quafi barbara uerbai Et dici ficos Ca;cilianeiubes. Dicemusficus quasfcimus in arbore nafci: Dicemusficos Cacilianetuos. idem lib-j-defimiHaficofaf Cmfintficofi pariter iuuenesq^fienesqi: Res mira efificos non habet unus ager. Hic barbitus. Hoc barbiton. Mic heUeborus, Hoc heUeborum. Ric anffportus, Rocangiportum Hic tonitrus^ Hoc tonitru. Hic baptifmus. Hocbaptifmim. HETEROSIS CASVS. Etcafus quo^ uariatur,quum alius pro alio poniturt Dius rei >uenit mihiin mentem. Bares j Honfum id nefcitts, Honfum eius rei nefcius. Cafusprocafupofitus. Vfurpatur interdum cafus pro cafu .Genitiuus cafus ponitur nonnunquam pro nominatiuo .TuUiuslib. de DiuinationetQuum illius diei rmhi uenitin mentem Genitiuus pro ablatiuo.Autorad Herennium lib.i. Oratoris officium efi ,de his rebus poffie dicere ,qua res ad ufum ciuilem moribus ,ac legibus conjlitutafunt, cum affenfione auditorum^quoad eiusfieri poterit :id efi, quantum ab eo.Datiuus pro ablatiuo. Vergilius lib.}. Aeneid. Hemo ex hocnumero mihi non donatus abibit :prodme. Accut>. fatiuus ERAS. ROTER. LIBER fiitiuMpro nominatiuo.Verg.lib.r.Aeneid. Vrbem^um fi»tuo,mflra eUJitbducite tiAues. Vrbanpro urbs.^omnxtiuus pro uocatiuo. Vlin.lib.7. Naturalis hiilori<e,de Cicerone: Salue primus omnium pater patrice appellate. Verg-Nate mea uires,mea magna potentia folus. Nominatium pro accufatiuo.Terent.in And. Quce fefeopmit inhonefte parare h!c diuitias potius ^uam in patria pauper honefle uiuere.Ouid.ltb.i} Metumorph. Sed enim qui retulit AiaxBffe ioimpronepos .Plura uide apudNonium MarceUtmde mmeris er cajibus. Excidit mihi memoriahuius reijn nomnatiuo. Hac res excidit nuhi meit!oria,in ablatiuo. Q. VAEDAMETIAM CITRA tropum duplicem habent corfirudtionem. jxiie infricubi vtorhancrem,ztr utorhocre.Abutituropefam.Terent. defyrctaxtos jn prolog. And, Bgeo tutfCr egeo te. Diues pecore,cr diues pecoris.Infula diues optm, Verg, i.Aeneid, HAEC EODEM MODO DI- uerfam habent conjlrudlionem. Dono te Ubro,Dono tibi librum. impertior heram hoc malo,lmpertior her<s hoc malim. Indiget auxilij, uel auxilio .Studeo huic rei, er in hanc rem.lneft l;uicloco,'Si“ ineji in hoc loco. Ego fum particeps laborum tuorum ,Sum tibi in laboribus particeps. Impende curam ,ueloperam ,uel laborem ,uelftudium, huic rei,cr in hanc rem,cr ad hanc rem. Tuet PKl MV SCOPIAE. i9J Ttt cs nxtui Uudi,0' ad Uudm. heterosjs speciei. Species ejl,^ua nomen primogenium aut deriuatm difcernitur .Omneenim nomen uel primitiuwm, uel deriuatimm eft.prinutiuumyij^uod ex fe nafcitur,utmons,,fchola,urbs .Deriuitiuum,<iuod aliunde formatur ,ut montunus,fchobflicus,urbanus.Porroderiuatiuoru plures funt Jpecies,Patronymicum,PoJJej?iuum,Denominatmum,Db mnutiuum,Verbale:de quibus confule grammaticos. SPECIES VARIATVR. Quurtieduditiis utimur pro primogenijsmb Magnis negotijs prohibitus. Magnitudine negotionm prohibitus. Cum diminutiuis locoftmplicium: ut. Loquaculus pro loquax:?aucula pro pauca, Cumfrequenatiuis uerbis,pro primitiuis:ut, Didito,prodico;GeUiuslib.<>.cap.6,volito,pro uolo. Ia(lito,pro ia{lo:C lanUto,pro clamo. Sunt autem primitiua uerba,qua anuUo alio uerbo de, riaantur,fed fuM habent radices:ut,lego,fcribo,dico,uolo.nacaute 500 ERAS. ROTER. LIBER bint,mordebdnt,jiocci pendebam. Coniuniliuusfepe locoinfinhiponitur:ut,StudeM Uelim,nolo legas,taceoisuelim. Coniundiuus etiam interdum pro indicatiuo ufurpaturtutfSipergis,abiero,pro abibo,crc. HETEROSIS DECLINATIONIS. Moe4- hatur^Htfcribit TBMh. iS. qHod unoiugo boum in Se exarari potHiJJet,uideeis Quintii. J. eap, n. T^aU Bb.j.eap.iij. IH nonnuWs licebiturdeclinationem uariareiut, fiilarmyer Hilaris, violens , er Violentus, lugerjcr lugerm. Capo,cr Capus. Pauo,icrVauus. in his uarid- ]ScorpiOyZT Scorpius. !De hac re tur declina- /Strabus,^ Strabo. \Kide M.artio ,funt enim^T>elphinm,zT Delphin. yceUu demu duplicis dedi- \comedus,0' Comedo, jtata declinanationis. jSenectus,a- Seneim. ltione. Tinus,er Pinea. \ Contagium, cf Cotagio. \ Hebdomada, of, cs" He- J bdomas.adis. j ''Hlephatus, VElephas. ^ HIS adnvmerant gpammatici. inermus PRIMVSCOPIAE. joi inermui, pro Jttermis. Vnanimui,pro vnanimis. imberbus, pro imberbis. Syncerus, proSyncerk. Proelium, pro Procliuis. pyupUck Jlnfirmm, pro infirmis, ordinis, \Pfframis, pro pfr^enk. Biitigm, pro Biiugis. ImbeciUm, pro imbecillis. Eneruus, pro Eneruis. Enormus, pro Enormis. Incolamm, pro Incolimk. Senufomnm,quodfecundtimVaHmfrequentim in fecundi declimtione reperitur, uerumdii indijfcreter us, uel is,terminintur. HETEROSIS CONIVGATIONIS. Viriitur er coniugitio in aliquibmiut, c^Liuere, protouire. Vide MirccUum \^r"' deinumcon. <Accerfere,cr Accerfire. jLicmre, er hicxere. ^Dunre, er Eurere. Conciliitur etim nonnihil uirieasis, quum eidem didio ijfce,mumturfiguris,ProtheJi,EpentbeJj,crc. firibu. PROTHESI. Protheps efifiguraquidim, eHq; ippoptio literxuel fyUibaidprincipium di{lionis,tePe Diomede. Tetuli,pro Tulfiipud Terentiam. Zduere utrhum eji con.Jicuti dtctmu9,JhnoJ9 noi,^finojo^ nis,hinc ait itU, Zmoralata. fi Cnuto ERAS, ROTER. LIBER', CmtOypro Nrfto. Confcribere,pro Scribere. Coriiedere,pro Edere. VergiUib.z. keneidos: Ardumdrmatos tnedijs in mcenibus ajhns. Hic djbns per Prothejim,pro fhns ponitur,ere. EPENTHESI. Ejl dutem Bpenthefis interpojido,<{uu,m inter primun ZT ukinumdi^ionis fyUabdm ddijcitur Utera uelfyttdba,utreUigio,proreligio, apud Vergiliwm-.induperator, pro imperdter, apud luuenalemSaty.^. Mduortts,pro MarteitilordtitK in Arte, fingere cindutis non exaudita Cethegisiubi cinctutis, pro ciniiis ponitur. Eji^ h<ecfiguracontraria Syncop-etiUd enim apponit ,h£c autem demit-unde MancineUm: Syncope de medio toUit,quod Epenthejis auget. PROPARALEPSI. Vroparalepfis,q uam pr£dffmptionem dixeris,eadem Fardgoge,etJ] Diomedesfepdrat,ciim adfinem quippiam accedit,utdicier,pro dici extulitVerfiusiitem admttier, accingier,pro adnutti,accingi. Paragoge contraria Apo'cop£,dddit in ultimofyUaba aut Utcrd,ut dominarierpro donunari:amarier,pro ama ri:potejiur,pro poteft.Verg.lib.i.Geor. Sin macula inci. pient rutilo imnufcerier igni,pro imtmfceriyZyc, APHAERESI. Aphierefis ,ubi fimplex pro compofito ponitur, feti ubi fyUaba aut Utera aufirtur dprincipio didionis: ut ruit, pro eruit .VergUm a,Aeneidos:Ruit omnia late. Temne PRIJVI VSCOPIAE. JOJ Tentnere pro contemnere extulitpoetu ibidem. Linquere €a^ra,prorelin gucre. Ouidim primo Metmorph. Pone metdm,dixit,nunquim tibi caufa doloris, ibi pone ,fimplex ponitur pro compop.to depone, plura exemplarequire fuperiusin Uetaofifigura, Eji autem Apharefis contraria Vrothefi,e/C. SYNCOPE. Syncope eJl ablatio de medio diddonw.ut, l)ixti,pro dixiRi, Terentius. 'KepoRm,prorepofitum, Verg.in r. Mrfrtel alti Acceslis.pro accepRis. mente repoRm. -'Extinxti,proextinxiRi. Glutif}e,pro glutiuiffe. Auda{ter,pro audaciter. Com}iorit,pro commouerit. Ouidm-.Etquotiesraroduxtifuf^iriamotu, Ouxti pro duxiRi,eJlq; hcecfigura plane contraria Bpenthefi. APOCOPE. Apocope, efi abfd^io ,amputatio feu fubtradio Uter£ uel fyllabte de fine diSiionis ,contraria Paragog£.hine MancineUus:Aufert Apocopefine ,quem dat Paragoge. rAcbiUi, pro Achillis. Verg, l,iter£,<Veculi, propeculij. CPac, profice. CMage, pro magis. Syllaba, <vin, prouts'ne. Sat, profatis. Claudite iamriuos pueri,fiat prati bibere. Verg, Aegl.}. Meapl 904 ERAS. ROTER. LIBER Metipldfmus ejl tranfmuatio qu<ed4m rediyfolitiq; fcrmomin altermf^ecim, ud metri crndtm, uel neceffiatis caufd. Huim uero J^eciesfuntfuprk pojita figurje,fcilicet: Frothejlsy EpentheJiSy P^y^tgogey Aphcerejis, Syncope, Apocope, Et cieter<e ,qu£ quid non admodum dd copiamfacere uidentur ,prudenter impricfentiarum otnittmus.Si quis autem iUas uolet ,requirat uel ex Ttonato ,uel ex tabulis Petri SlofeUaniyd quofuntaptipme digeR<e. * VARIANDI RAT IO per Antonomafiam. Satis copiose ,ut opinor, huc ufq;de Heteroji (eu E- naUage didm ejiyey in quibus poti^imtm conjijbt: fuperejl ,ut nunc reliquas uariandi rationes aggrediatmr. Proxima uero uariandi fermonis ratio con^tAntonomafia,idefl, nominis permutatione- Fit autem cum proprium nomen mutamus, ac aliud uice nominis ponimus. Autem adHerenmm lib.‘t. Pronotmnationemhue cognomen TroptmappeUdf.Ut, pro certo nomipeUdes,Aeacides,pro AchiUe. ne coUocainr. RoOT«Ii(J<e,Pro Rom<tnw. Priamides,Dardanidee,pro Troianis. Anchiftades, pro Aenea. Pelafgiypro Grtecis. Tirynthius, pro Hercule. Roterodamus,pro Erafmo. Cytherea,Cyprides,pro Venere. Cynthia, pro Diana. Tritonia PR1JH VSCOPIAE, iOS Tritoniitjpro PaOade. Saturnia,pro lunone, Cynthm,pro Apolline. CyUeniufjpro Mercurio. Tytides,pro Diomede. Honnunquam Epitheton pro notnine ipfo fubijeere U cebit,utVergiliuflib.n:Aeneid. -Thdamo qu^fixa reliquit impius. Hic impim pro Aenea dixit Dido. Penelope apud Ouidium in EpiUolis: o' utinam tunc,am Lacedscmonaclafi petebat, Obrutuf infanii ejjet adulter aquis. Hic per contumex liamParidem adulterum dicit, omijfo proprio homine, hiuim Pomum pro Annibale. yidete nunc iudices quemadmodum Plagiojippus ijle me tralhuitiBx rhetorica ad Herennium. inTerentio fepefenex pro perfona heri. Sic Vergit. lib.io.Aen. Tros Rutulus'uefuat:pro Aenea,t^ Turno. Idem lib.i.Aeneid.Hoc Ithacus uelit.lthacus pro vlyjje. Eius generis ejl,ji quis Poeam,pro Homero,aut Vergilio. Philofophum,pro AriSiotele. Saluatorem,pro ChriRo. Principem mundi,pro satma. Principem eloquenti;e,pro Cicerone. Apo{lolum,pro Paulo. Virginem,pro Maria. Vrbetttjpro Rom^. Hacper exceUentim dicuntur. HQSfm i06 EKAS. roter, liber Qumadmodim Grad Perfarm regem iMniX* notms itant,ed quod priecipuuf inter reges jit. Negj <tb hoc genere abhorret, Ji quis, fFure, Verrem pro idicat. ‘^Diuite, Crcefum C (_ Crudeli, Phalaridem y VARIANDI RATIO per Peripbrafim. Veriphrafis LatineCametfi inuito Fabio)circunloquH tio transfirtur.Eji autem Periphralis,cum una res plurimi bus uerbis,qu£ tamen uno aut paucioribus dici potejl,de^ jignatur,cr defcribitwr. Hanc autor Rhetorices ad Hea rennium circuitionem nomnat,crc. . ,Euerfor Carthaginis, Scipio. Euerfor Numantie, Scipionis prouidentia Carthaginis opes fregit, id efl, Scipio Carthaginemfiegit. Horat.iib.i. Troiani belli fcriptor, epiftoia i. Mantuanus uates, Venufinus poeta, Feripateticie fcboIiC princeps, Stoicafamilia pater, Academicafeila conditor, Voluptatis affertor, Romana eloquentia princeps, Hwmani generis feruator, Dotlor gentium. Honororum domitor. Homerus. Vergilius. Horatius. AriSioteles. Zeno. Plato. Epicurus. Cicero. Fab.lib.i.c.i. ChrUlus. Paulus. liercules. PRIMVS COPIAE. 307 rit autan Periphnps plurimis modis: fcilicet. Etymologia. ESouitione. Finitione. Etymologia ,eji expojitio unitis uocabuli ,per aliud. Hac ab alijs interpretatio nominis, aCicerone tm ueri= hquitm (quod nomen tamen ipfe refornudaO tm notas tio appdlatur,quia notamfacit rem ,de qua pradicatur. Hanc etiam quidam originationem uocant,eb quod uers borum origines inueRigat. Etymologia ,uera nominis ratio, uera nominis inters pretatio ,qua dnominis origine er primaua inRitutios ne depronutur.ut, Haredipeta,Qui hareditates alienas appetit. Earajhus jUmno cibo uentric^ deditus. PanGtiis aici- Philofophtis,Homo fapientiafludiofas. Grammaticus,Qui Uteros docet. f'” «entrfs re- .r*^ ff plendi gratia. Apiduus,Qttt dat ara,GeUius lib. lO.cap.io. Fab.ii.-.ca.io, Locuples,Qui plurima loca poj?idet,GeU.lib.io.ca.y. Pecuniofus, Qui magnam pecudum copiam po^idet. Euangelium, Salutare nuncim. Rhetor, Qui docet artem Rhetoricam. Theologus, Qui de Deo loquitur. NOTATIONE. Conflat cf Hotatione Periphrafls . Eji autem Hota= tio ,cum notis quibufdam accidentim res quapiam des Hiferibi 368 ERAS. ROTER, LIBER fcribitur.Hdnc dutor dd Herennium ia definit ;Nofeifia ejl, cum dlicuiiK ndturd certis defyihiturfignis ,qua /js euri notie quedum ndturefunt dttribua. Philippus Me= Idnchthon : Notttio ejl cum decidentium indicio dliquid depgndtur,ut fi quis irdm inteUigens, dnimi dut bilri c/s firuefeetidm dicdt, qua pdllorem uultui, drdorem oculis, tremorem membris inducdt :huius rei exemplum habes dpudHomerumlib.a.iliddos,cfc. Eiufdem generis ejl cr iUud, Qui digito fcalpunt uno caput. Hoc dido molles dt<^ effocminatos noat luuendlis,qui id unum cauent, ne co= mdmfludiofe compojiam perturbent. Cubito fe emungit fdlfamenarius. Solent enim falfd^ menarif narium muccum cubito abflergere, nimirum manibus muria crfalfugine oppletis. Qui peniculo abflergunt uulnera. Chirurgi funt,qui curant uulnera. Non illibenter nomen domini dgmfeitrsJmbitiofm ejl,qui gaudet uocari dominus. — FINITIONE. Definitione Fa bius Ub.7.ca.4« Pinitione item conftut circuitioiut, ^ Rhetorica, Ars bene dicendi. Philofcphia, studiumfapientu. duitas, Ciuium confenpo. vir peculator, Qui ciuiatis ararium compilat Homo tyrannus. Qui ui leges ac ciuium liberatent opprimt. Porro nihil attinet,utPhil.Melanchth.dit,Pinirionem ac Noatione ab Etymologia feiungere. Nihil enim ejl Etymo JPRIMVS COPIAE. JOf Etymologia aliudyniji qualifcun^ uocis defcriptiOyO’c. VARIANDI RATIO per Metaphoram. Alia Itero udrietatts ratio ex Metaphora nafcitur,qu£ Latine traslatio dicitur,propterea quod uoce agenuina ca,de Tropis. ac propria jignificatione ad no propriam transfirtyCrc. Metaphora, Translatio aCicerone dicitur, jit^ ctm nomen aut uerbum ex proprio loco in etm trans^tur, in quo aut proprim deeft ,aut translatum proprio me=s lius efi:ut Video acorporeo fenfu, cui proprium eft ,ad animi inteUigentiam transfertur. Hanc putat M. C«co-o unquamftettts quibufdam orationem illuminare,plane^ lumen orationi afferre. Autor ad Herennium lib. 4. Translatio eji ,cum uerbum in quandam rem tranf: firtur ex alia re, quod propterfimilitudinem re^le uidea tur poffe transjirri,eTc. iQESSSbiMiiliAiMwwiuiEhetor. nrn|-fTprirrfl-. riiiittir ir \i^ifitntiaur ft^epntitif «egnatum tru^m NO» uoraemdicimutj , cqgftMid figmfieationeneUmuf,vuplim pu didi ubfnniit ihqifiti^fSgmifiiminirtwrJleMphoratjeimrjiiigmii , mefiSyeperanjiltem frux pro mtrtifiMliumn&i ii ihit- ** tt,SUCTiiit»expetiuit uos^tit mbrarft.Sifeafomi rjijitnu^ wuifiiyiuturw hminmuaa0ufmmmt»^aa*^$mmiiiik FIT AVTEM METAPHORA pluribus modiSyUt fequitur. Corporis gefius ad animi rem transferuntur:ut, PoUicempremere,profiuere. »iConuer ti6 ERAS. E.OTER. LIBER AVT contra', ab INa Animdi ad Animal. -Si tixitwm peilore robur Concipis: Ver.Ub.Ti.Aencid. Hic Anon animali ad animale translationemficit. Nam ut robur animam non habet ,ita Turnus cui hac dicun^ tur,animam habet. Aujiram duobis cor lapidem. Non enim lapis/ed homo,pprie cor et anima habetiC^c, Ambo florentes atatibus: Verg.Aeglog.7. viridis atas. Vernat tetas. AB ANIMALI AD ANIMAL. VtJl pis ' 'Coruum fui ine/^uituntem IPafcentes apes 0 ^tUcat Scticfe nea folum aquara» fedherbam tororum^ fua C fponte ubertim ^', oafcentifi. Val. ^5 dt=\ lib,i,cao»i7i afcentifi. Val. dl=y BUTPA ib.i.cap.i7. XFon»! XStudii AB inanimato inanimatum. iSyluamfcatere, >quod pro cat, \Orationem fluere, ^prium \pluuioru. Xtormam deflorere, Jyslorum. \studimflorere, 'Florum. Pelagus tenuere rates. Nam pelagus crrates animam non habent.inhocautefaSuef translfitio,quia cum pe^ tagus proprie retinere er circundare rates fiue naues in teUiga fEontim. hruticm. Arborum. Arborum. Fluuioru. IFloraw. 'Florum. VI PRIJMVS COPIAE. teUigutWynunc rates ipfum pelagus tenere dicuntur. Aliquando populi Komani uires, quee malitia nocens Esr Rhefo. tium exaruerant,uirtute optimatum reuirefcent.Hic dre ad Here». inanimi ad inanimam ySiffo efl translatio ,ab herbis uel arboribus ad duitatem. Nam herbarum cf arborum eft proprie arere er uirefcere,^c. Iludus er undte negotiorum. Quotiesfludus idos ciuilium caufarum paulij^er uos luijfet ejfugere. Noj miferiturbulentifiimis illis negotiorum undisfur» in Antibara fum ac deorfum iadntmr. ba.lib. Sumpta Metaphora dnauibus quae duentis intempe» fluojis fiuduantur ac agitantur. Biufdem generis eji. Si quis eodem uerrucam dicat,quemadmodum Cato in Gellius lib.s. libro Originum.Verba Catonis haecfuntiMaturu cenfeo cap.j. (.inquiOfi remferuare uis, jaciundum,ut quadringentos .aliquos nulites ad uerrucam idam ire iubeas ,eamt^ uti occupent, imperes,horteris<^. Porro Quintil.hanc Me» taphoram ,ut hunulem er fordidam notauit. Verecunda enim debet effe translatio (jtt Cice. lib. j. ad Qu.fratrem feribit )ut deduda ejfe in alienum locum ,non irruiffe, atq; ut precario,non ui,uenijfe uideatur. Idem docet au» tor ad Beren.lib.^.ubi de translationefcribit,crc. DE METAPHORA RECIPROCA. Quaedam translationes, ut inquit Donatus,funt reci» proc£,fiue comnuines,quas Graci «MAissis uocant. Haec 3iS ERAS. ROTER. LIBER Hiec«xsA»5«i funt,pojJunt enim conuerti: -'Awrigd,pro guberndtore-.Guberndtor pro Aurigd. Altum tndre,profundim cotium. Voffumoi enim conuer^ tere ditum coelm,profundm mdre. Sitire agtos di' Herfc<eflorent, imenes pubent. wOTntTon^o Prdturident, Segetes ptiunt, t^potefubiauoldnt, Aues ndtnnt. tis piuui|s. jfgyo fign putit communes pue reciproc<e ,fed oitaOieAjrSap}, cw fequentia no re fpondeut£upe-* rioribus .Eraf* ia Hiero. unius pdrtis,non poffunt enim conuerti. Htec s<v«x9A!f3«i fMt,unius duntuxdt pdrtis. Vertex montis, pro cdcumine :No» cdcumen cdpitis, pro uertice. Segetes pududnt. vites germindnt. Nk^m uoldnt. Nonnun^udm necejptrid e/f MeMphord ,ut copiofe dos cet Cic.lib.i.dd Qgintilpd. Cemmdm ruBici dicunt in uitibus, Vergil.Aeg. 7. -Turgent in pdlmite gemm(e. Cemmdre uites. Columclid: Cum primum gemmdre incU piunt uites. Sitire dgros, Tdb.lib. s.cdp. ultimo. TluBm Idhordre, Luxuridre fegetes. Lifftt uberd. Ldtds fegetes. Tuxuriofdpumentd. Tit etidmpmplici nomine Metdphord. Durum hotmnem,dfferum dicimus. Pecudem dppeUdmus hominem uentri deditum. No» PRIMVS COPIAE. Non enim propHim erat,^uod diremiK his affidibut no men,¥db.Ub. s. In Epitheto etiam interdumfim ejl,ut qum dicimm: Saxeam hominem. Eerrewm fcriptorem. Eloridam ceatem. Vitreas undas. Viridem iuuentm. Cor lapideum. Voracem ignem. Vhmbeum ingenium. Interdum in tterbo (implici. Auolat atas. Labuntur anni. Hic adieiiione explicatur Metaphora. Inflammat hominem cupiditate. Incendit ira. habitur errore. variandi ratio per Allegoriam. variatur er per Allegoriam oratio, ut per Metapho^ ram. Nam ut in uno uerbo fit Metaphora,m in tota ora^ tione er multorum uerborum contextu Allegoria. E/I autem Allegoria, quoties aliud uerbts, aliudfenfu ojlens ditur,id efl,aliudf]gnificatur, quam dicitur, quale efl iU lud :Hedetis quodfandum efl canibus. Htc aliud inteU ligi debet,quim quod propria uerborum lignificatio po fcit,nempe,ne proximamus diuinam dodrinam, prafra^ de impijs, cr contemnentibus Dei. Taliaq^funt omnia feri Pythagoricafymbola, de quibus uide Erafmi noXri chiliadas, Jhtim in principio. Nihil igitur efl aliud aU legoria ,quam multorum uerborum continua quadam Metaphoraiut, vr Cicero fetretna fcriptorem ud« cat dura>&imperitum .Nam inanibus dura dicuntur .quae parum fuot arciucioU;contrj moilia >qux fumma arte per fe^fttat>&^ Motth.r- Pedem fn his aliud & gmficatur>aii' ttddiduir* Vedent confirre,pro eo quod ejl concerare argumentis. 'lugulum petere,pro eo quod ejl caput caufe aggredi. In agendis autem caujts iugulum orator dicitur petere, quando id quod potentij^imim ejl inuadit, ac ualidij?ime aduerfarium premit, uidetur^ iHum iugulare argumens tis,perinde ac alij uibratk telts. Tragulam imjcere,pro eo quod ejl dolos ad decipiens dumfiruere,moliri infidias,frllaciam intendere. Vt etiam nauem perfiret,in qua ipfe nauiget,id efl,cU uitatem euerM, quafubuerfa fibi quoquefit pereundum. Allegoria ejl Cicer.in Adione Miloniana. HVIVS FREaVENS EST VSVS in fententijs prouerbialtbus ac prouerbijs-.ut, flamma fumo ejl proximaiquopgnificatur periculum maturefugiendum ejje. vino uendibilifujfenfa hedera nihil effe opur.Cum jts gnificamus rei per fe laudabili, nihil opus effe commedas tione aliena:ut,Vera uirtus nullo eget praconio. Cretizandum aduerfus Cretenfem:hoc efl,cum mendos cibus mendacijs,cim perfidk perfidia,cmfubdolis ac ua nis dolo utendum. Item in facris frequentifimus ejl AUegoriiC ufus,de qua re uide Philip. Melanch.in injlitutione Kheto.PoUU citus ejl er Erafmus noder libeUm quendam de Aflego* rijs Theologicis prsefcribere. VARIANDI RATIO PER Catachrefim. Tacit e:}" Catachrefis ad copiam fermonis. Ejl autem Catachrejts tropus, quem nos abufionem dicimus, cum alienk PRIMVS COPIAE. jif «lienK abutimur perinde ac proprijs ,cum propria deficiunt.Diffirunt autem inter fe,autoreFabio,Abujio, CT Translatio :^uia Abufio ell ubi nomen omnino defuit: Translatio, ubi aliudfuit. Rac uocabulu^uod habet lar gitur:iUa e^uia non habet proprium ,extraneo id demonftrat nomine ,quodfuo nomine appellari nonpotefl :ut. Parricida, non qui patrem, id quod proprie flgnipcat, Hscmf,exirin fedquifratrem,autaUimoccidit. Pijcm in qua laumus ,ncc pijces mjunt^ ut apud Suehabtrmt» toniuminuitaTiberij. omatits. Vires hominis breues funt,abuftue ditium efl,paru£ enim dici debuit. Confilim longm,cummagnumdicendumfit. Vtipauco fermone,cum breui dicendumjiterit. Peruafhtura,cum breuis dici debeat. Grandis oratio,cum magnadicidebeat. Minutum animm,proparuo. Polia Ubrorum,cum arborumfint. Paciesjinulima lauro,cumfacies hominisfit. Injhr montis equum diuina PaUadisarte Aedificant: Verg.lib.u cum eedificare proprium <ediu,mfit,non equorum. Aeneid. Pyxidesuafculafuntexpyxo conftSkt ,fed perabufionemdicunturetiampyxides,quieexaliamateriacon- Pabius U. s. ficiuntur. cap.6. VARIATIO PER Onomatopxiam. Accedit etiam nonnihil uarietatisex Onomatopocia. pjluerb Onomatopocia, nominis confitlio. Ea utimur, quando resincidit ,qua nomenproprium non habet, uel Xfi habet Sit ERAS. ROTER^ liber f! hahet,nonfatis idoneum uUetur effe. Hancnomnatio^ nemgrauemappeUat autor ad Herennim. Fabius libs, cap.de tropis: Onomatopoeia,e^fi8:io nominis, Grecis inter maxU nashabita uirtutes,nobis uix pcrmittiturdnde tamen mu- %itus,e3‘fibilus,e3' murmur uenerunt.Fit autemc^Mndo uocis confuf£ nomen ad imitandumfontm effingimus ,ut ouitm dicimus balatum: boum mugitum: equorum hinnitum :terribilem bucdnae fonitum, taratantara. Ennius: Attuba terribilifonitu,taratantara dixit,zyc. Onomtopaia nominum. Taratantara,pro cantu tuba;. Bombus,quempUntus Sibilusferpentis.uieron.eontra apibits aftgnat, lotiina.Uiecfunt fibila Rondsusftertentisfonus. ferpentisantipi. Sclopus. Murimra<iu<e. Rugitus leonum. Mugitus boum. Hinnitus equorum. Gemitus hominis er Latratus canum. turturis. Balatus ouium. Strepitus pedum. T:innitus,fonus,<pii ex mekd- Stridor dentium. torum pulfatione efficitur. Fragor ajraihrumrerumfonitu dicitur. Vagitustuox infantium. Bombarda dfono er tonitru nomen accepit. z>e ..yindhgia jjy;; <{uoep pertinet paragoge :id efl,deduilio ac dericd ubTcT natio nouormuerborum ex Analogia fumpta. Onomatopocia; uerborum. de grawaticd. SyUiturire,pro Sylhe mores imitari. Cicero adAtticum: SyUatiiritanimus eius er profcripturit. Cacaturire. Midterire. Efurire. P'R IMVsCOPIAE.' JI* Et iuxti eandem Analogam, DowKttwnVc. Scripturire. Profcripturire. DiUurire. 'BeJUturire. Nupturire. Hacuerba ahextrema ultimifupini terminatione formantur,a^imptario,ut mdu miiiurio,pgnificant^ cupidiatem,utparturio,defidero aut opto parere ;efurio, cupio edere,crc. Gracari,^ eadem analogia. luuenari. Voetxri. Cornicari. comicuri Rhetoricari. Philofophari. Theologari. Item: Jius Acornice ficit. "Laureati. Nummati. Scutati. "PUeati. Laruati. PerfonatL Sic &pccefcere,& arefceredicimuc. VERBA ET NOMINA PER Analogiamp&a dproprijs. SyUaturire. Philonijfare. Pythagorifjare. Scotiffdre, Bacchari. Debacchari. Battologijjare. Adhanc clajjhn pertinent er iUa: Atticifmm. "Battologifmus. Gnatonifmus. Phalarifmut. Dialogifmui. ChriBianifmui. "Laconifntut. Platonif^mut. Soloccifmut. Barbarifmm. ludaifmm. paganifmus. Hebraifmui. Monachijmut. DE APPELLATIVIS ANIMATIS. Zaruati diam2 tur farioft ,^ mente capti, quafi aiaruU exterritu Patrico. Theologari. Matrizo. Poetari. Monachari, philofophari. Rhetoricari. X*. a' genti iH eras, roter. RIBER A' GENTIB VS. Gr£em Atticiffare Chalcidiffare, Cretizare Ldconiffare CdriJJare. Corybmire Siculijjfare Romanijfare. A' brvtis et animatis. ViieCUlid- Cdpmre Caprire Bouimre. iesErafmit Bircire Coccyjfare Cornicari. Arietari Glocitare "Vitulari. "Vulpinari Equire Subare. AriRoteles libro 6. de natura Animal. \ta fubare dicitur infuibuf,<duemadmodm eg«<e libidine flitmlata: dicuntur equte,cy'c. Hic ^«oq[; notandm eft,non omnibus licere citra Analogiam noua nomina aut uerba effingere, Bamqui mediocri funt ingenio ,non inuenire uocabula ,fed inuentk uti dedebunt .Errant igitur imperiti quidam ,qui ex rerum proprietate, CTinutilibus,obfcuris^ pgnificandi rnodis, noua rebus uocabulafingi poffe tradunt.Eingere autem, ut attefktar Eabius lib, i, er lib, t.cap.i. Gr^cis magis conceffum ejl,qui foms etiam quibufdam craffvdibus non dubitauerunt nomina aptare,non alia liberate, quam illi primi homines rebus appellationes dederunt :noftri autem in iungendo,aut in deriuando paulum aliquid aufi, uix in hocfatis recipiuntur. Et idem dixit, No«4 uocabula no fine quodampericulo fingimus. N4mfi recepafint, modicum laudis ajferunt;repudiaa etiam in iocos exeunt. Rurfumlib.s.cap.de tropis :Fidio nominis Gracis inter maximas habia uirtutes, nobis uix permittitur ;denique unquamconfimmaa fint omnia,nihil generare audemus PRfMVS COPIA Bi Sii ipp, cum multu quotidie ab antiquis fiikt, moriantur . Et Cicero de perfido oratore ad Brutum :Ergo iUe tenuis orator,modofit elegans,nec injkciedis uerbis erit audaxi cr transfereris uerecundus ef parcus,eT in prifcis reliquis^; ornamentis crticrborumGr fententiarm remifjior. Si autem uelisfingere, dGr<ecis mutuabis. Bine er Horatius in arte poeticaiEt nouafida^ nuper habebunt Verbafidem,fi Gr^cofonte cadant. VARIANDI RATIO per Mealepfim. Confinis efl Abufioni lAetalepfis,qU£ LatinetranftM- ptio dicitur.Eaeft^t inquit Diomedes,per translationem didionum proprietatis dilatio ,ueldidio gradatim ano- Verg.Ub.t, mine ad propriamfignificationem defcendens:ut,Sed pa- Aeneide teromnipotensfipeluncis abdidit atris.B am nigrae inteViguntur, ex nigris tenebras habentes , er per hoc demum in praeceps profiinda;,crc, Metalepfisfigura efl, quam nos uarie translatiuam, tranfumptiuam,tranffiofitiuam uocamrn, ut Fabius ait in tertio .Fit autem quumaliqua didio aliud d fua propria fignificationeex his qu£ pra;cej)hrunt,denotat,ut ibi: Pofialiquot mearegna uidens miraboraridas. Hincper Aridas fegetes,perfegetes aflutes, atq; ita demumannos inteUigit. Nox atra,coUigitur er tenebrofa. Verg.lib.r.Aeneid. Mequater undenosfciatimpleuiffeDecembresUd efl, Horat.epid, annos quadraginta. ultimalib.u Eabores manuumtuarummdducabis. Hjc labores po- Ppi.ti?, fuit,pro his que labore acquiruntur,Grc. XiFabius Ver.Aen.z, IdemAen.!. TEx 'Rhetor. 4d Herenn. ERAS. ROTER. LIBER 'Euimui Troe^Jib.i.Aeneid. Eabim libro s. Aliud etidm ex alio inteUigitur. Ajpice drdtrd iugo referuntfuj^enfa iuuenci. "Vnde dppdret nodem dppropinqudre. 'Et idmfumntd procul uiUdrumculmndfumdnt: EAdiores^ cddunt dites de montibus u/mbr£. Terhacinnuitnodeminihre. EX SJGNO RES SIGNATA. Nort iH<e te nuptidles t'ibi£ eius mdtrimonij commonebdntfHic omnis fundimonianuptidrim uno jigno tibiarum coUigitur.Sunt autem tibi£ nuptiarumftgnd,qs enim in nupfijs erfuneribus maiores noflri utebantur. Dicuntur autem h£c uerba in adulterum ,iquo uiolatus 'dlicamfitledus,?^c. VARIANDI RATIO PER AequipoUentiam. 'Pr£cipud uariandi ratio fumitur perhoJlituxfiMp, ii e)l,per £quipoUentiam .Eaconjht negationis additione, ietradione,gertundtione,0‘uerbts contrarijs,c^c. ISODYNAMIA NEGA- tionis additione. ^Vrimas obtinet,id ejljprimmloctm. VNon ejlinpojlremis. \vir egregie dodus: Jiieadditur JVir minime indodus: negatio, S^^Sine labore difcts’. jHuIlo laboredifcis. /Eft fjomo dodrina admiranda: VItomo non contemnenda dodrina. aegt PRIMVS COPIAE. NEGATIONIS DETRACTIONE. rT^onnihil intendenduejl homini^ Hicaufirtur \Alipid^UMiaintendendmeft homini, negatio, jHomo minime malus, CHomo quiduis potius quammalus. NEGATIONIS GExMINATIONE. Omniafecit, VNibil nonjecit. \Omnes amicos alienauit, "Ric geminaturfeti JReminem non alienauit. duplicatur negatio,\ Omnibus maledicit, JNulli non maledicit. /vincit omnes candore. Neminem non uincitcandore. ISODTNAMIA EIT ETIAAl VER- bis contrarifs,addita uel detradkt negatione. Placet, Accipio conditionem. Nondijplicet. Non recufo conditionem. Omnes reijcit. Neminiplacet. Neminem nonreijcit. Omnibusdijpicet. Hicauteanimaduertendmn,qu£uerba cum quibus pugnent,qute inter fe contrariafint.Aflwmpto autemuerbo diuerfozrappojim autadempta negatione fhtimnouam orationkfidem conftituerisMtiam uifumefi.plura uero hac de re uide cap.a s.er tribusfequentibus,Z3''c. VARIANDI RATIO per comparatiua. In nonnullis comparatiuis diilmibusfit haccommu^ titio,translatis duntaxat partibus. ili Ante SU ERAS. ROTER. LIBER AntepcnitfimmpecunU, Pojihabetpecumam}im£. Mimrisfrcitfimimi^uimpecummf Pluris fkcit pecmim,qu'mjimra. Prius hubet lucrum,qukm honejim, Pojierius habet honejium,qum lucrm. In his omnibus opponitur uerbwm aut didio eontrofUi CT partes poji uerbtm rede tranj^onuntur, HAEC AVTEM COPIA NASCI- tur^x contrarijs^uiufmdifunt, V/ie W.4J. Suj^icit, Amat, Indulget. DeJ^icit, odit, Cajligat. Arridet, Appetit, Curat. Timet, Paftidit, Uegligit. VARIANDI RATIO PER commutationem Kelatiuorum. KaUtium eji quod fine alterius adminiculo no potejl inteUigi. Dialcdici dicunt Kelatiutm effe ,quodaliquid. refirt,fittequo nec ipfum poteft conJidereMpater CTfilius,dominus erferuus.Kelatiuafunt,quia nec pater effe potefl,nifi habeatfilitmtnemo enim dicitur pater,nifi re- Jpeciufilqzalis uerb re/pedus relatio uocatur,zTc. NOMINVM RELATIONES. Vxor,M.arim. Socer,Gener. flurus,Socrus. Pater,Pilius. Pr£ceptor,r)ifcipulus. Domnus,Seruus. liouerca,Vriuignus. 'Locator,Condudor. Cliens,Patronus. llera,Patmld. Verbo PRISI VSCOPIAE. «i VERBORVSl relationes. "LocOyConduco. N«feo,D«co. Tiebeo,Credo. Doceo,Difco. KefirOyAudio. Cdpio,Adfero. EXEMPLA. Vxor idm effe non uuU, Non uult iUim mritm, Kecufat iUiut effe focer, KecufatiUimgenerum. Vndetmehuiutnuruu Vudetinehuitts foaa uiderit Nondiumpatrem mihi optem, Nifttius malimeffefilius, c} mefilicem Erafmo praeceptore, felicem me,<pii Erafmifum difcipulus. Caueidilocaueris agrum, NecommittasyUthic agrum conducat tuum, landudum expeSUt,ut uiro nubat, Expc£hlt,utfe uir aliquis ducat, fiolim tibi debere, No/im temhi creditorem» Hoc me docuidi. Hocex te didici. Hocmihi retulit Erafmus, Hocex Erafmo audita. Plurimum ex ea re capies emolumenti. Ea res plurimum tibi adfiret emolumenti ILiterx non parum ornamenti tibi conciliabunt. Ex literis non parim ornamenti tibi accedet. Paterfilio reconciliatus efl, filius cwoi patre redijt in gratiam. VARIANDI RATIO per amplificationem. ^re. Ex Attxefi, hoc ejl, amplificatione, uariatur oratio, ip/ixidetHr p» cum amplificanda rei gratia uerbm atrocius[ubifeimusfien. loco ts^ Zye amptfjicd^ tione Htdea^ li, x.Cop^^ in li heilo de eojcrihendU £pifh. Jiftelamh. lij* idfetor» yiie Etdf. in initio operis Fronerb-etcap, 0-Co^ ERAS. ROTER. LIBER loco proprif,»t cum dicimm: Occifim,quipt cafus. Ldtronem,qui |tt improbws. Occidiffe^cui res acerbior acciderit. Exanimatum, y Enedum, >Doloreaffediitn. Cruciatum, J Mutum qui nihilrej^onderit. ReuixiJJe,quij}iem receperit. Huc pertinent er appellationes ills,ium Camificem,hominem immitem' Sacrilegum,fceleratum Veneficam,makm Meretricem,impudicam Vreterea er iU<edenomnationes,qua ah ipfarefumuntur. Scelus appellamus hominem uehementerfceledm. I£ appellamus. Dedecus, Vedem, Barathrum, Tenebras, Tabem, Ccenum, Quifquilias, Sterquilinium, Portentum, Carcerem, Monflrum, Perniciofm, Dedecorofum, Vcdilentem. Eurconem. Tenebrionem. Contaminatum. Spurcum. Contemptum^ impurum. Tortentofum. Carceredignum. Mondrofum, Tcdem. Pecud, 337 PRIMVsCOPIAE. Eecudem, Brutum. Viperam, ‘virulentum. 0STREMO' ET hae perfona infignifumpta: Atreas, pro Crudeli. Sardanapalus, pro Effoeminato. Choroebus, pro Stupido. Stentor, pro clamofo. Irus, pro paupere. Crafus, pro Diuite. AriRides, proluRo. Mornas. pro Nlordaei. Therfites, pro Deformi. VARIANDI RATIO per Hyperbolen. Comimtit er Hyperboleorationem.Habetdutem htec ^uideomimnecm Auxefi er Mioji :nmubi Auxefts rem dmpUjieauit^, qu£ fidem excedit, in Hyperbolen tranfit. Miofiscum rem ia diminuit ,utfides abrogetur, Hyperboknfapit. Hyperbole, ^didiouet oratio fidem ueriatis excedens, augendiminuendt'ue gratia :hac ab autore ad Herennium Superlatio, aFabio Superiedio interpretatur,* ^uibufdam uerp Bminentia CT Exceffus dicitur,Circ. Hyperbole, Superlatio, Superieilio, Eminentia, ExcejfuSf y -in idem recidunt. Autor 338 ERAS. ROTER. LIBER Autor ad Berennim: Superlatio eji oratio fuperans ueriatem, alicuiut augendi, minuedi'ue caufa. In hoc tropo Quintilianus lib.s. vtonet,modum in primisferuare cportere,ne uitium notatum inducat. Bius uerba h^cfunt :Sed huius quoque rei[eruetur menfura quadam, quamuis ejl omnis Hyberbole ultra fidem, nontume debet ejje ultra modm: nec alia magis uia in xaxofn\i'u^ itur,^c. Minuendi caufa: Tardior teRudine. Leuior folio, vitro fragilior. Tlumakuior. Vento injhbilior. Breafor Pygmteo. Vixofibusbicrent. Augendicaufa: J^iue candidior. Ocyor Euro. Vulminis ocyoralis. VoxaUrafait. Saxa clamore rumpit. Coelum territat armis, Ceehm tonat omne tutmltu. iit autem pluribus modis Hyperbole, de quibus uide Qiiiutilianum,tib.s.cap.de Tropis. Obferua etiam in facris multa diih effe, ut illud, Afcendunt ufque ad coelos,cr defcendunt ufq; ad abyffos ,cum uehementem tempefhtem undarum inteUi=t gi ueUet pfalmijb. Neque continuo mendacium efi ,quod ultra Utrifidem dicitur :fcd in hoc adbibetur tropus ,ut acrior o" ardentiorfit oratio. Ac ne quis abfurdwm putet, in diuittis libris Hyperboles menUniffe ,ficit hoc non raro Origenes,facit ChryfoBomus ,facit AuguRinus er* Hieronymus. Huius generis funt illa: Facilius efi Camelum FR IHVSCOPIAE. 3J? . mdumperfvrmen acM trMfire,quhndmtem intrdre in regnum calorimxutrt nihil aliud inteUigi ueUet, quhn ejfe dtfpalimim, ut dtues obtemperet Eudngelicce doftrim. copiofiui uidedfErafmum noBrum in Methodo uer<e '[beologise,<crc. VARIANDI RATIO per compofitionem. Variatur oratio nonnihil e?” ex compop.tione :eapa ep in hisprine figuris :Afyndeto ,Polyfyndeto ,Syzeugmeno,Epandlepfi,cr Synonymid,crc. Afyndeto,cm imitaJh0coimnilione'cDh:erent,Rhetores uocant articulum. Veni,uidi,mci.Verbd C<efaris,deuiSio,fugatoq; Eharnacetde quo Appulib-i. Eerte citiPammas,date teld, impellite rfmof ,Vergil. lib. 4.Aeneii. ,lamiam erigite animos ,telafumite^jj/uidmitehoRibaSjhabetis in mambut,miloridtn^mius. RolylyndetOiUbi oratio multis coniunilionibus coharet, eflq; hocfchema contrarium fuperiori. Tedlmqs,larem q;, Armaq;, Atnideum^ canem, Creffamc^ pharetram,Ub,} .Georg. Detniffm lapp perfunem,Athamas^,Thoas^;i Telidesq}EieoptolemM,lib.a..Aeneid. Syzeugineno, quoties ad unum uerbum plures fententi£ repruntur,quarum unaquac^ depderaret iUud,pfcl£ po nerentur,Eab,lib.$.cap.i. Accidit autemtribus modis: Aut quum uerbum pTieponitur :ut ,Deflorefcit firma Uel £tite,ucl morbo. Aut ya. 340 ERAS. ROTER. LIBER Aut^um po{iponitur:ut,Yel morbo uel <etite form deflorescit. Aut (juirn interponitur.ut ,Aut <eafcforma deflorefcitr aut morbo. Hicuerbmclaufulisprteponitur: vicit pudorem libido, timorem audacia ,rationem amentia,Cicero. Hic uerbtmfubimgitur infine: Neque enim is es Catilina ,ut te aut pudorunquam a turpitudine,aut metus apericulo,aut ratio afurore reuocarif.Cicero in CatilinaiW Epanalepfi ,cmper iterationem repetitur non coniundiofied nomen aut uerbtm. NihiVnete nodurnim pr^fiditmpalatq ,nihilurbis uigilia, nihil timor populi, nihil concurfus bonorum omnium, nihflhic munificentiflimus fenatus habendi locus ,mhil ora ,uultus^ mouerunt fCicero u adionein Cwlinam, Synonynua, cum multauerba eiufdem firefignificationis eidem tribuuntur. Autor adUerenn. uocat interpreutionem.Vicit timorem audacia :Rationemfuperauit amentiaiLibido pudorem expugnauit. EXPERIAMVR IGITVR QJVOT rationibus eademfententia per hasfiguras uariaripofiit. Contemnit deos.contemnit homines. Deos contemnit,hondnes contemnit. Contemnit cr deos.cr homines. Etdeos ©" homines contemnit. Deos 54* PRIMVS COPIAE. DeoJ contemnit homines. Ad hunc locum pertinent ©"iUat Inedis quamfrigorispatientior. ,X,ucriqumglori£cupientiort Cupientior lucri quumgloriae, Lucri cupientior qu'm gloriae. Charioremhaheo neminemict'» Neminem habeo chariorem. Quinqumhaec non itu multum udfrrmt momenti, ad~ iuuanttumene^c. t>equibus caufrs:crc. Quibus de ciufrs. Ob eam rem, Bmob rem. Ob cdufdm ampdruuldm,Tam pdruukmob cdufam. Venidm dd te,quando ia mlt pdter, fXU/indo ia uult pdter,ueniam. Eiufdemrationis efr,qum ex orationefrmplici duplicemfrdms, aut contrd. omnia tua mhidebes, QuicquidhabesM omne mihi debes. variandi ratio per criuiTaltp,ideft,conjlru(iionem. Ex ordine jiueconfhrudione item nonnuUd fermonis uarietds exiSlit,id quodfuperius attigimus, eo loco ubi de Heterofr cafus egimus. Sunt autem mula uerba ,quae eodemmodo^uerfdmhabentconjbrudionem. 'Zuiralisefr •tjuiaxis quid, congrua er Latinat uerborm ordinatio:deducitur autem davii praepofrtione ,quae con Latine interpreatur , ©* Tatatrca ordino,quafr diScionmi ordinatio. MultmpHdorem,cr Multmpudoris. yiScripfrt INDEX Ratio itanandiper UnaUagett,fiue trifieinii ca.ff-pd.3d Variatur Umerus, Perfona ,Geims, Cdfus,Species,vigura,Tempus,Uodm,V)eclinatio, Coniugatio Pagina i6 Variandi ratio per Antonomafiant cap.r4-pag.3 7 Variandi ratio per Periphrafim cdp.1i-pag.37 Etymclogidjt-iotdtione ,Pinitione^fiSki uariatio pagina 3S Variandiratio per Metaphoram cap.ti.pag. 3s Tfeflexio pag-eadem Ab irrationali ad rationale pag.39 Ab animali ad non animal^utcontra ibidem Ab animali ad animal pag.40 Ab inanimato ad inammatm,dut contra pag-eadem Metaphora reciproca cap.17.pag.40 Variandiratio per Allegoriam cap.ts.pdg.41 Variandi ratio per Catachrejim cap.t9.pag.4x Variatio per Onomatopaiam cap.io.pag.43 Variandi ratio perMetalepjim cap.ii.pag.44 Variandiratio per Metonymiam cap. ii.pag.ea. Variandiratio per Synecdochen cap.i3.pag.46 Variandi ratio per aquipoUentiam cap. i4.pag. 46 Variandiratio per comparatiua cap.iy.pag. 47 Variandi ratio per relatiuoru comutatione ca. lO.pa.ea. Variandiratio per amplificationem cap. iy.pag.ea. Variandiratio per Hyperbolen cap.1S.pag.49 Variandiratio per [utaaijj cap.i9.pag.ead. Variandi ratio per compofitionem cap. 3o.pag.ea. Variandi ratio per <ruvTae^i> ,id ejl ,conflrudionem capit» riBRI PRIMI. -pitulo ji.prfg.Jt Variandi ratio per mutitionemfigura uarijs modis cap, eadem Experientia mira in uariando cap.a-pag-a variandi hac uerba,Tua Utera memagnopere deletktrunt ibidem Variatio faSkimodis lui i.itemc xhi.modis ibidem Semper dum uiuam ,tui meminero ,uariatur c c.modis pagina oo Quibus modistribuimus plura ZT ex aqtio cap. }4.pa. 69 Quacommodius copulent contraria cap.sj.pag.jt Qi^btts modis aqualiter remonemus cap.i6.pag. yit. Quibus modis tribuimus inaqualiter cap.i7.pag.7i Quibus modis inaqualiter remouemus cap.3s.pag.ead.: QUO pado tribuamus aut remoneamus ordine cap. 39 pagina 74 Per comparatium eadie effirturfententia cap.40.pa.ea. Augendipojitiuim cap.41pag.7f Deuariando pofitiuo pag.76 Rationes minuendi pofitiuim cap. 4i.pag.77 Quibus rationibus augetur comparatiuus cap.4i.pa. 78 Quibus modis imminuitur comparatiuus pag.rs Qmbus rationibus augemusfuperlatium cap.44.pa,ea. Periphrajis comparatiui cap.4i.pag.79 Quibus modis fuperlatiuim uariamus cap.46.pag.so Varia exemplauariandijC^c. cap. S3 Communis omnium gradum uariatio cap.47.pa.ss. Depropofitione generali cap.4s.pag.9x. Depropofitione non generali cap.49-p‘^Z-e<t^‘ Blegan INDE X Blegdntk cap.yo.pag.p3 Vterq;,Neuter pag.94 Semper,S£pe pag.9S De uarietute negationis cap.yt.pag.ead. De tribus negationibus pag.ead. DeSynonymis negandi pag.gti Connedlendijvrmuhe cap.yi.pag. 97 Tranfitionuw uariafirnuihe Ctlp.}3.pag.9S a'’ re er aperfona cap.j4.pag.99 Ex more cap.) }.pag.ead. S'ibornandi cap.j6.pag.iao Kenouandi cap.J7.pag.ead. TinalcsfirimliO cap.js.pag.ead. Caufaies fbrtrudje cap.j9.pag.t01 QRoi itiiy&s acceptum cap.6o.pag.ioz. VfeitftKae fu/mptil/M cap.6t.pag.103 Vertutur dignus er indignuSjDecetiVC’ pag.ead.er fe. Uecej^itatis uocabuU pag.104. Libcrtutis pag.ead. Statuendi pag.toj Ajfentiendi pag.ead. Dtjjeiitiendi pag,to£ Precandi nomina er uerba pag.ead. Pririu fupini uariatio cap.toy Diuidendifirmte cap.6z.pag.ea. Di^ribuendijirm<e cap.63.pag.tos Prohibendiaut impediendijigni cap.64.pag.ead. Dubitandi pag.t09 Sine cr citra pag.ead. Oiieti LIBRI PRIMI. O^entundi Corrigettdi,fMdndi^; Blandiendijtuc homndiflgnd Tudcaufu Vtrwm nec'ne Concedendi Farm abejfe 1ncertitudinis indicia Corregionis er occupationisfbrtmhe Autores citandifirmul£ Variatio hnperatiui modi Variatio futuri Tieperiphrafigenerali uerborwm De modo potentUU AeBimandi uerba 'Emendijirmul<e,cr jlmilia Difcriminis firmul<e Affirmandiformulco Accufandiforrmle Eorimhe utilitatis Frafagij formula officiendi er iuuandiformula Euntlionis formula Quibus modis tribuimus aliquid Titulorum uariatio Gratulandiuerba Gratias agendi Referendi beneficiim Originis uerba pagaad. pag.no pag.ead, pag.txs pag.nt pag.ead. pag.nx, pag.iiz. cap.6i.pag.ui cap.66.pag.n4. cap.6y.pag.ead. cap. 69.pag.ead. cap.69.pag. ni Cap.70.pag,n6 cap.-t.pag,u6 cap.7i.pag.ut cap.6i.pag.ead. cap.74.pag.us cap.7i.pag.u9 cap.76.pag.ead. cap.77.pag.1zt cap.7s.pag.tzi cap.79.pag.ead. cap.so.pag.1z4 cap.si.pag.ead. cap.sz.pag.7zt cap.Si.pag.ead. eap.s4.pag.1z6 cap.Si.pag.tz7 Tenfandi INDEX Fenfdndi uerba Aptitudinis formule Ablegandi uerba Troficifcendi uerba Conatui ' Explicandi er implicandi uerba Verba finiefeu propofiti Qua efl impudentia QuamutfQudm^ui Eeneejl Meafententia Pluse^plui quam Adfwmmm, vtmnimijm Moremgerendi uerba Rogandi Jgnofcendi Abrogandi Ornandi uerba Jntercoenam PoBcocnam similitudinis uerba Mutui PaUendi Efl amicuSjCre^ Sperandi uerba Ad uerbim Irowie Uerba Extrahere diem Paratum acficUe eap.96.pag.ead^ cap.sy-pag.ei9 cap.ss.pag.t19 cap.s9.pag.ead. cap.9°-pag.edd. cap.9t.pag.ti0 cap.9i.pag.t3t cap.9ipag.cad. cap.94.pag.t3i cap.9f.pag.cad. cap.9^.ibidem ibidem cap.96.pag.tii cap.97.pag.ead. cap.9S.pag.ti* cap.99ibidem eap.too.pag.ead. cap.toi.pag.ead. cap.ioi eap.tOi.pag.ead. cap.t04.pag.ead. cap.toi,pag.ti6 cap.to6.pag.ti6 cap.ioy.pag.ti7 ibidem ibidem ibidem eap.ut.pag.tiS pag.ead. jjepeUen LIBRI PRIMI. ttepeUendi ibidem Agnofcendi ibidem Ab adolefcentU ibidem Accurate pag.ti9 Perficiendi cdp.tty^pag.ea. Committendi pag.’i9 Amandi pag.ead. Cupiendi Mp.tiO.p4g.r 40 Male precandi uerba ibidem Pollicendi ibidem Principatui C4p.tiJ.p4g.l4t X-udorum uocabula p4g.I4t' Agere deleiium cap.ti). pag.ead. Adimendi honorem C4p.Ii6.p4g.i4»- Perfuadendi ibidem 1nfirendifeu ratiocinandi C4p.riS.p4g.i4J Nil nifi C4p.I»9.p4g.t44 Laudandi ac uituperandi ibidem Summ£ C4p.ijr.p4g.i4> Perdenda: opera ibidem Frudus ibidem Impudentia C4p.tJ4.p4g.i4j AffiillAndi uerba c4p.IJJ.p4g.t 4tf ignorandi,aut contra ibidem Turpe efl,crfitmlia ibidem _^tiin,ar Vt non ibidem ld(]uod,quod.laut,ut cap.ii 9.pag.ead. Amplificandi uerba c4p.t40.P4g.t 47 Reciproca conjhruUio quorundam ibidem ZNO» INDEX Non contentui ibidem Satiifidendi uerhd ibidem Iiapunititis,ciut contrS, ibidem Suadendi^cmt confukndi prfg.I4S Vrudens ibide}n Cdufe pag.X49 Dierum notutio ibidem De numerdlibut ibidem AduerbU temporis eap.x}o.pag.x}t Annumerandi cap.x}T,pag.x}4 Jnitij acfinis ibidem maioropinione cap.tjj.pag.iif Contingendi uerhd pag.t)S Kefugiendi pag. eadem officiorum uocabuU eap.ijs.pag.ead. Studij pag. 07 Vitiandi cap.xis.pag.ead. Solitudinis pag.x)s Senfus ibidem Pr<ejhndi ibidem Poenitendi cap.x 6i,pag.09 Diffidij cap.i6i.pag.ead. P^econciliandi cap.164.pag.160 Sdpit,aut contra cap.i6^:pag.ead. Excipiendifiue excludendi cap.i66.pag.ead. Vt uK,aut contri cap. 167.pag. i6t Comperta cap.i6s.pag.ead. Copia cap.169.pag.ead. Indidbi caufi cap.170.pag.16z Froffierit LIBRI PRIMI. Proj^crikitis,aut contri cap.17i.pag.ead. cap.i 7^.pag.i^i Totum cap.iyj.pag.eadent FerJpicmUtii cap.iya-.pag.id^. NoMiatis,ci^ contri cap.iji.pag.ead. violentiis cap.i 76.pig.i<Si Rtwnom cap.177.pag.ead. Exempli cap.17S.pag.ead, Internecionis cap.i 79.pag.i ^6 Atrox cap.iso.pag.ead. Eigoris cap.iSi.pag.ead, AfcribeniuZT impuUndi cap.iBs.pag.cad, Additlionis cap.iSi.pagiiOj E4cutMis cap.tss.pag.i63 lurandi cap.ts).pag.ead. Dichndi cap.tS6.pag.t69 Tempefiiue,crc, cap.tS7.pag.ead, Ante templis cap.tss.pag.170 Voil tempus cap.ts9.pag.ead. Celeriatis Mp.190.17*. Anticipandi uerba pag. ead. Spatiimloci exiguum cap.t91.pag.17a. Spatium magnum loci^aut temporis cap.t^t.pug.ead. Metuendi cap.t9i.pag.t7a. Aptitudinis,aut contra cap.t^o-.pag.tys ori endi Jpontanes cap.t9f.pag.ead. cap.t96.pag.174 'Mortis adathe cap.197.pag.t7f Prcpojiti cap.t9B.pag.t7f Z4Fericuli INDE X Periculi imminentis cap.top.pag.eadem Iacite,difftcile cap.aoo.pag.sji Prietextus cap.iot.pag.ead. Tcmermtis cap.aoi.pag.i 77 Bxequiarim cap.ioi.pag.ead. Confuctudinis,dut contra cap.ao4.pag.ead. Tarditutis cap.zoi.pag.ead. Non ultra cap.%06.pag.17S PINIS CAPITVM PRIO* ris commentarij .Sequentes autemtituli non funt per capia dijlinHL COMMENTARII SECVNDI, QVIEST deReriMn copia,lndex. Prima locuplemdi ratio pag.t 79 Rem uniuerfam luxu perdidit pag.ead. Cyclop£diam abfoluit pag.tso Omnibus Natur£,Portun£(k dotibus pr£ditus pag.tat Totus commaduit pag.tSt Secunda uariandi ratio ibidem Tertia ratio pag.iS4 Quarta ratio ibidem Quinta ratio pag.ts} Veferiptiorei pag.tso Oeferiptio perfona pag.iot Oeferiptio loci pag.196 Deferiptio temporis pag.197 Bgrepo * SECVNDI LIBRI EgrfJ?io,5«<e fjl/fxa locupletundi ratio pag.ros Septima ratio pag.ioo Ofktua locupletandi ratio pag.^-ot nona dilatandifeu locupletandi ratio pag. ead. Decima dilatandi ratio pag.to} Vndecimaratio pag.^t* Doci communes pag.^i} Quomodo traSklndajint exempla pag.^ij Secundus modus locupletandi exempla pag.^tS Deexemplofibulofjpag. o Tertius modus locupletandi exempla De parabola pag.a-xo De imagine pag.aio. De contentione demonflratiua pag.ti* Deiudicijs pag.^si Defententijs pag. 136 De expolitione pag.^so Deapologijs pag.3.41 Defomnijs pag.z-t* DejiiUis narrationibus pag.ead. De aliegorijs Theologicis pag.z^f De ratione colligendi exempla pag.ead. Departium rhetoricarum multiplicatione pag. 3.61 'Epilogus operis pag. 170 Qgfii utriqsyhoc ejl, tam breuitatis, quam copiafludiofo ttitandumJit pag. a7a ^^eroratio pag.ay»^ FINIS,