Antonii Mizaldi ... Meteorologia siue perspicua declaratio rerum quae in aëre sunt, id est, pluuiae, grandinis, tonitrui, & id genus aliorum causas, generationem, natura, differentias & effectus [aphorismoos kaì methodikos] exhibens

ftrr ^' 'ANTONII MIZALDI MON SL VCI ANI METEOROLOGIA SIVE pcrfpicua declaratio reru qus in aere fiuntiidcft,pIuuiie,gr3ndmis,conitrui,& id genus aliorum caufas, generationem,natura, differentias &effectus a^odmcii w exhibens . P^R1^:1 JS, Apud Banholomsum Maczutn, in monte D. Hilarij, fub Scuto Britanniae. M. D. LXXXVII. fCnm Primle^io Rem. J In Mizaldi libellum, Gulielmus ftela Bellouacenfis gymnafij Lutetia archididalcalus. ¥ TIhelle^doBis f0 honis eflopatens: ^Claudarerudihtis improbijqi.-nec ma^u Libenter &benignius quenquam velis Accipere,quam cui maxime cordi ejl/ibi Fauere talem commodejrui fine: Fru^lum voluptatisplenijjimumferet. Ma)(jdai7Ai '775 '^cTootok ^fuiMmTXi. 2 VIRO TVM VIRTVTI- bus tum literis ornatilSmo ,Mauro Mufeo Lutetiano ,Antonius EPISTOLA NVNCVPATORIA, quam futilibus ,ingenia abducere modiP omnibusconantur.Quod quam abfurde,{i placetjdifquitamus.in primis nib rerum na turs cogmtiOjVim maximacum ad alia,tu ad aleda &cofirmadam religione haberer, li inutilis(vtnugatur) aut cdmentitiaelTet, diuinus Plato Deu inreru natura haud obfcure cognolcinuquam (opinor) fcripiiffet. Qu.id inqua Platohmb vero Paulus vere !y dus apoftolicum,inuifibilia Dci, acreatura mundi per ea qu2 fablaTuntintelledaconfpici. Addam quod procer vtilitates quas Phiiofophircpars ea ingentes ad vitaafferc, etia cogitationes noftras in vnius Dci rerii natur^ authoris admiratione peropportune conuertic, metemque inexplebili iucunditateafficit:& (vtfeite aPlatone cft feriptu) oculos barbarico eosno pollutos emaculat, ac deterfo fqualloread prsftatiffima qumq; erigit.Tuenda itaq; funt nobis huiufcemodiii:ud ia,parsimq-, comedada :&qu-oadeP neri poceftjCxornandaiapprobatis vbiq; rerum naturx cauus;quas(vc habet poeta)qui potuit cognolcere, fcelix. Qus ideo hic a mefcribui.ur,vir ornanffime ,no quod Sus Mmerua docere velim, quin potius (vtell apud Platonem) Na-a i ADMAVRVM MVSjEVM. 3 Namte in vniuerfa PhilofophU;,nedum fola Phyfice, &intranfniucabilium Ddopificiorum, omni admiratione fuperioru ,c6- teplationeaccognicione diligenter verfacii tam certo (cio, quam quod eft cettiifimum. Pr^tereo,artiuomniuliberaliu ftudia,quibus re generofi parentes ftatini ab optimis prxccptorib’(quod magnUeft &c prqcipuu) fingulari prudentia formadu curarut :qux ,adhuc hodie fic in te elucere videmus, vt e mediis fcholis pede nunc primum mouifle exiftimeris. Taceo infuper moru integritatem, &r rarat cuiufda pietatis ac prudentis imagine inimitabilciad ha;c in rebus quantumcunq; arduis cSfiliu fiipra annos maturumiinobeundirq; negotiis cu priuatis tura publicis oculatiffimuafronre& tergo indicium,cum optato lemper fine fcelicillimu. Quarii rerii &: hic &apud Heluetios (vbi Regis regni nomine legatu ia quarto 8C vitra auipicatiffime egifti)ptsc!arillimaate edita funtexemplaiquibusapud Rege olimnoftrumj&ciusfiliu Kenricura paternaru virtutuvnacumregno vere hsrcdem,ac reliquos principes(quibusplacuif fe non vltima laus eft) quantum gratis tibi conciliaueris, non eft in ta recenti memo- /Aii.) ria,. riajquod amplias memorabile facia.Qubd* fi ex Academicorum fentencia ,non temere nomina rebus indutur. Diuum numine, &fato quodam ,Mufeus dici appellarique videberis.Nafiuc id nominis aMufis (quarum cultor diligetiffimus ,&fautor liberaliifimus haberis) fiuc"^ tv MVoeiV (quod Latinis domicilium Mufis dicatum,&: etuditorum diuerforium fonat )deriuemus : nulli mortalium nomenclatura hsc aptior o conuenientiorquc cenfebitur ,quam tibi vni: quem dodi omnibus &bonis ,tedes vbiqu e patetes habere,&: in his de honeftis difciplinisquafi in celebri quodam mufeo agere ,manuque ncquaquaauara eruditos omneis &eoru lucubrationes excipere ,cu multis fcimus &nouimus.C^eteru fi prifco rum annales ()er tua patientia hic paulo penitius licet excutere,antiquitatem Mufieos quatuor,viros vtiq; bonos& dodos,tibi co pnr»mines ac fimiles habuifle reperiemus. ^iu, Eiimolphi filium ,qui omniu primus Athenis Deoru >^y5c(,Ao>i£ty,ac Herus &Leandri amores Grsecis verfib*’ ingeniofeperinde ac eleganter confcripfit. Alterum £leu finum Orphei difcipulu,qui vits praecepta ad fihii tribus verfuum milibus Gr^ceitide edidilK; i AD MAVRVM ^VS>IVM 4 cdidiffe fertur. Tertium Thebanum ,qui (juxZhi aut(fimauis )Lyricusfuit poeta, multorum hymnorum, &Grtecorum canticorum aucor.Quartu Ephefium, qui Eumenis &Attali regum Pergami tempore, Pergamefes res,& de Perfide libros decem Grxceexarauit. Queiste quintum, Mufeum nimirum Gallicum ,numero impari &myfl:erio haudquaquam carente ,fipa- ,teris, iiire accenfebimus :na vita inculpata, &dicendi feribendique raaiefl:ate,cu pa ri verborum pondeteac fententiarumgrauitare adprime te valere,pr^ter mult3,fide nobis faciunt que ate haud ita pridem funt cmiffa poemata ;vtinterim orationes multas omittam,quas iuuenis fummo cum applaufu.St numerofo theatro publice habui- Iti :aliaque non pauca ,qus domi premis, "idie meditaris ,exemplo omnibus qui tecum natalium fplendore ,&foeliei fortuna fucceffu gaudent ,fant imitabili. Sedhteciatis. Accipies igitur Mufee, holce rerum aeriarum commentariolosnoftros ea mente ac animo ,quem gerere foles erga bonas litcras ;quibus Sc iuuandis, &illarum cultoribus fouendis, queadmodum foelicilfimofyderc natus cs, jt ^Aiiij ita ita faciat DeusOpE.Max.vtqiiatn diutifll- . me illis fuperftcs conferucris.Vale ,cx collegio Beliouaco Luteri*. Cal. Septembris Anno M.D.XXX VII. Adeundem. * Mdoitos dmcols, Deos adorant, O*{ Concefta ratione mnecorollis, Nunefomts (^ito<jue,yiiibufie libis: Nec fas eji darepaup 'rem,(juod yltra Si detf.t^aue:nam Dyintuentur Qmcenfis hominumtnecejl probata Res illismagis,ylLi,quAmyoluntas. Hanc autem ti hitam diu dicatam . : Vir do^ifime,nuncfero libenter. i s Ledori phyfiophilo Salutem. OT hCrdcorum fententw <tmict uBor, ifx “5 ^sAt .,_/Cntt menfes dl’ j«of Aenus Efhemtndes tihi ca’ didetm^ertmimits,omnium au= rAcommotionum ,Ay-fortiiilA^ rum 'tem^fiAtum ftgnA ylni^ue gentium quotidie oh oculosponentes :mAXtme d> hts rehus quA mCa^ lo, ^ere, ^ipuA, (y TerrA puUm omnibus AppA* rent.Libel/Atft commodeper occupAtiones liceret,pro mijfo meo me htcunjue ApudteliberAre: hoc ejl Me* teoreUgiAm ,(y rerum ueriArum promijfos com* mentarcolos, diBurum tempejlAtiim cAufts ,j^ecies, generAtienem,nAtHrAm,differenttas,effeBits (yaIia c(figiTiKS»? ^exhibentes , tiii ex hmhrA mlucem proferre. At^ue udeb quidquid idefi,expA* tentijitmo cum LAtinorum, tum GrAcorum ca mpo, mAugujlum Agellum reuocAre. Sed htreBu confiliA comitem plerm^ue hAhenfiidSl^exKn r^ uoMur,, ecce cogorpro thejAiiro (ytejhn prouerbioyArbones tibi obtrudere, pro pinguifegete lolium (yfieriles AuenAS.NAm temporum inmdiA,(y quornndAm moresplane moroJi,otij quidquiderat rem deuoutramus, nobis non dicam muiderunfiJM penitui interceperunt^quod 'rtinam tam multis no* tum no ejfet ,quam mihi 'bel ipfa cogitatione mole* fium.Taceo amicorum mimicaspreces, (y erudito* rumliteras aliquot,laBamprimitiarum noflrarum deamprobantes ,&bene cectdijfe admonentes,pro* gmntati. Qmt enimflmiUpars ^udihetftmnl dep cederepjlmetiynn ^uho cmmpotefl&profinjuius Ad dterAmoHetur-.O^mrpm alu addiam, &ita deinceps: hndeper angulumnon dipat, quia tunck cetrogiitu quam angdolocaretur mane diparet, 5pt*ricffi i‘tkm qua tn linea iplum angulum condudente-.proptrea guttae rotundari continet: ^ddes quod tura, phancap^ura aeriper quem tranftt pluuia adrep^ Pedum omnium efl aptpima,cr motui fane quam O. n’a idonea :liel quod mundi particula quauis ,ip/ius ad iuum '^niuerptatii 'feluti crajfam imaginem reprapnta= atchetyre,fm'mq:ie archetypum (quoad eimpen poteft) pum afpiamidanfatagunt. lant. Guttarumpluuia magnitudo &-paniitae,acdi= j Vnde <fut diorenuhe,~)ielfrigidioreohoririplet. Namcalidior tarum plu nuhes,qmapigori[pennde atque aquatepida) m~ Hiaj magreffumfacilem "^indeqHaqiirarefaBaprahetjtn ma» enitndr. loresguttospromptpmecoueriitur.Trigdior,quu denpupula ep crcompaBa magis ,frigiditati adeo nonpatet,necintus(gttpc dicam )(t incute pngentifefe traEiahilem exhibet :quapropter guttae minores CfcompaBiorespillare plurimum conpie^ mt: quodipfe ahiiuando cognofces. ‘«oj amhit aere ,plumae deopim ro»* 4 f\-a pertim cadere ct" nubemguttas magnasmolm ro»» uiarum ^tingif.qma tunc frigus ad mediam aeris regionem ""ce^ pcanttpertiiapm depulfumgeminatumque ,nubis leriores, partes aggregat,Cr denfiucule contrahit:ex quopt 6veloci- ytgutta celeriter c’6prmgutur,cr quod crajja pnt, orescayelociter cadant. dant. gnitudo &paiuitas. Tlumarum PLVVIARVM APHORISMI. P Svlmianmgutt^mdgnie,calid<e (piltem dttadu) Magn* apparere plurimumplent: quod amimpetu ualido piuuiarS motu uiolento qui adorem conciliat (ut interm cmfas alias reticeamjdecidant- Ad qua accedit atruncg esa lidu infima regionis aeris repluens ,gjr uapor ex lids. quofimt pbtepidus ;qui tnntum frigoris admittit, quod ad aquopm confijlentiam p.jficiat,non ad con gelationem,ut in grandine fieri plet. 6Vere mediOjAi.flate,& ph Autimi.prmcipia(duim Quo te« tepet aut calet aer) pluuiarmii guttae magnee ,frepore fiat quentesptbinde nobis fimtpraprtm lucente Sole: de cuius fpledore gutms injlar uolitnntimiperinane flellularmn cudere ohpruatum efl :qua in^ntes CT" proceUops pluuias pracurrere plerumque plent: quia de uaporibus allidis frigori uiain (ut didii eft) prabentibus emergmt. 7vluuia quanto maioribus guttis decidit, tanto propius gigni exiflimatur :quanto minoribus ©“ rotumre dioribus,eo remotius,pro materia pbtilioris crafriomotius. rifuediuerfitate nmltiplici. Quod ad niuem &gran dinem (fi uideb:tur)etiam detorquebis. 8Pofi intenfifjlmum &diutumu calorem, in^ntes pluuias zv longas continare fapenumero ohpruaqua^jid* tum efi:rermn quadam tdefifiitudine ,sQ- ’ pam harmoniam cw>n tellure calo. ^Nullum anni tempus dpluuia nobis imnmne efje Tempus plet. Nam quacumque anni tempefiate ab aquofis plpuijsdi corporibus, humiduli halitus (pluuiaru materia)furpm «i cali rapi, ^in nubem cogi pojfuvt :magis, nobis e& B.t. mmus, le. MafTa ferri es nubibus cum plu uia lapfa pifcicui los ranu» culos, & alia anu jnalia cu pluuia quandoi que cas ire. Pluuia ynde fat ladsa,™ bra, & jionnuni! nuam Ia: PIVVIARVM vums, pro partium mni co^tudone,locorum nutu^ ra,^ fr£p7itis ci£li,necnonumtx)rumJlatu. De [anguinis ,ldfidmn, carnis, rerum aliarum lo pluuia ,hifiorias habes apud tiuium, ©- alios quam plurimasxaUjQsapud Albertii: qui cmnpluuiaiforaffe 0“tonitru) majfam ferri centum librarum pondo ex nubibus decidiffe,ac Auicennam inter medicos principem fpechculo illius interfuijJe,author efi :ex qua prajlantiffimi gladij poflea fabricati fuerunt. Sed fides ,ut de lapfi per pluuias uitulo,penes fuum authorem per me (quantum uoles) tibi flabit. Qkm 'e lacubus,flagnis,& paludibus crajfi uapoii res ad pluuiarum conflitutionem flcrflm tolluntur; idcirco pifciculos gr ranunculos, alidque huius plumee animalia (quorum pmna cum humido halitu affnte calo furfum afcenderunt) cum pluuia defcendere non efl quod mirentur «(BtAoffSipoj .Caufas alias dabunt Mtrewf QMa ui solis &flellarum pluuia materiafurfur. .12, tanngo gc alia corpuii cula cu pluuia. nonnunquam excoquitur, &fuperaffatur.uel de rubricatis locis aquofis exhauritur :aut de uifcido ,& pene dixerim nmcilagineo uapore adhuc crudo fit: ideo colorem rubrum, &quandoquelableum indiuit: ' '.(sidefcit. Qua res falfam permultis phantajidnTpr%buit,qubd fmguine, laCie, O" 1‘ipidibus aliquando pluerit luppitercaltm cum uaporilus latuiginem &leuiufcula ^3 quadam corpora furjum^lerunque attoUitqua cum pluuia quandoque decidunt;^ indobla credufaque plebecula miracula exciant. comem Si - I4Cdrnm,'cemetttum,item &lutum ctm Aqudflu- Vnde ca uid deorjum labi fojje ,multi abjurdum non exifliro,ceme mant: quod p-afinguis craffaque uaforum materid, dsolis 27* flellarum radijs diu multumquefubdo^cii ada, pul/dta ,(pyene dixerm torrefada ,duritiem pluuia. facile contrahat, &hanc uel illam forma hdudquaquam objlinate admittat. quod terrcflre nefcio quid Xfarte hauriuntur :necmfermentantur: idcirco nofaf fluuid qu<e ex his coalefdt ,(alfa nonmnquam dffaret. Et quia ipfis uaporibus elementa quatuor uirtute injmt,fit flermque ut diuerfa animalcula fluuijs remifceri, cr concurrente cceleflium corporum energeidjurfum fabricari,deorfumque caderepepemtmero deprehendantur. 16 ConueniuMtpluuid,nix,ros,puind&grddo,qubd I’juuifs_ per infripdationem fianddifferttnt eiufdem pducitate,nmltitudine,loci diftantid,colore &figura. 17 vluuice mites q- [uaues magis profimt plantis, quam uiolentee &ingentes-.quia rorifuntfimillmce: ^5 pro» gjt pdulatm fefe telluri infimant,diutijjlmeque fafint. uent ac madefaciunt. 18 Tluuiee firotince hifce arboribus utiles frudus ficos diutius continent, &longiores cibos p!uuise. defyderant. 19 vluuils &aquis frumtur magis fita quam arbores ,auferente fiatm eas, &'e fibUmi diripiente Sole. •, if vluuq uapores propterea habent, ejr emari magna e non ksole Qr fiellis firfi 1 Vnde a< qua plu5 uis duU ds quan <ioque,& amara. C^? plu uias ims pediunt. PLVVIARYM Si flmid conpquentihus amis aliquot per hye- i® mem ceffabit, mori periclimhmtur arbores.ir^o qui fcriffit,hyemes opmte ferenas a^ricoU,fro arboribus uota non fecit. vluuia,uentus &granjojcorufattionem cum tonitru [ecmn fepeimnero admittut-.nix non item.Hinc fit utfine hisjpriejentibus fidtem uel breui adfuturis, tonitru eegfe continare uideas. vluuiareficcatiemequceefi kuento impedit,filetq; aflate per noilem frequentior hic ejfe qper diem. pluuia ficdtatem &firenitatem nullo modo pati- ^3 tur-.quanquam potefiuma aut altera pofi pluuia hora opportmo tempore &locofirena e[fe. Pluuiee Piyeme &Yere jolenniores crebriorefque nobisfmt,qukm Aifiate &initiante Autumno. Aqua pluuiie dulds nonnunquafit &limpida, id habet ad hmrado aerio remijlo ;quod amara ,a terreo ficco ^aduflo. Piam cum aqueis fumis, terrefires uapores jocios fifiplerunq; adbibere certu efl. Matutina pluuia &uefpertina, ut rore praepedire excludcreque plurimum folet,m alienem refpuere: quee firenitntis nuntia plerumque efi. pluere circa Vergilias, &perSoljlitia, uitibus ini- ^^ '^^mtejfe adnotnruoit rerum agri firipwres. pluuia caliditatem uehementem &frigus peruali- ^7. dum comites rarofibi afdfcit- Nam eam utrwnq; uel remittit,uel penitus abolet. Magnce plumarum guttce aaffiufcuhe, per cn- i8 Udam anni tempeJiateinfiibtepidanubeQ’ aquofa. karcunjldnte medice regionis aeris ualidafripditate Quo fierijolent:mfi cjuod mbes fluida de aereo flus habet pore 58c quam grandinojamec fitfripditate ad mim locum exfulfi, ut pando,fid quafi abumdante. crafliur» 2.9 vluuid maps humedat ilLt quce flagam aqua P^“ ffirauerit uentus frofifedant ,quam qucs ah ea reeyjjjg cedumt. 30 fIuuU ex omnibus, plu &niuem comfefcere, fruindmque arcere plet flurimum. 31 Fluuijs multis ferlabentibus ,loca quae in exceffU arida erant &incuita,infup humiditatefitis colonis manfieetiora reddi nemo nonuidet. 3^(\uemadmodu influuiop anni conflitutione mon Pluuiaru tes 0-cum pratisJyluce fertiliores euadumt,ita fcecumditate lafciuimt omnia ,fiiintque habitiora :pd 100%°"* tamen corruptioni obnoxiamapsietiam ante iuflam maturitatem, &illis didtm leptinutm repofitionis tempus,nedum pofl. 33 vulgo dici plet,quod die dominico ante nonam aAphonV meridie in quacumque anni tempeftatefi pluerit,maj*?' ior pptimance illius pars pluuqs dejlinabitur. Qjwd funlpti ^ tametfi abficrdum uidetur ,experientia nihilominus tdsi probatijfmmm euadet. '‘ 34 Tradit rufiicorum philoppbia ,quod pluuia die pbbathiexdtatn,mnqud aut raro diem Lumaprceterpediplet. 35 Habet uulgus,quod fi Tuma in fratris amplexum prorumpens die mortis difparcbit ,pluuiop prater jj.iij. alias RORIS (dias apprime erit. Q^od an uerm jit necne, experientiam rerum mapfirm pojlhac conjules. Quj ani Per diuturnas pluuias &uaporofMH ceelum,pri- 3^ inolia pces,rance,bufones,pulices,erucce, peduculi,cimices,in fumma ,animalia ex putredine nafcentia, uel in ea ^'gaudentia ahmdare ubique jclent. q^iff.or jjj ^luuiaru nudtitudine,morbi ex Hippocrate mayj parte fmtfebres longae, alui profMUia,puuiaru co tndines,morbi comitiales, apoplexice,angince,caturmites, rhi &fimiles. pluuiaru ^^te pluuijs fuperfluis fcutente ,terrae jenuna (af 3S’ fuperflu^ etiam arborei foetus) preepocuri periclitautur.ferrim atu ineo yubigine conficitur,imbeciild uinaacefcut,& corpora jaoda. pptlteni parata) corruptionefacile agnofcmit. vnde redeadmodufcripfjfemihiuideturhonoru omniu no nobis duthor Hippocrates ,ficciates mbribus meliores ejfe. locus hic exi^hat ut de lnde,quae pluuiaru mnj^ tia plerunque ejfe jclet ,nonnihil affuerem. Sed quia in aerijs nojbis tphemeridibus de ea nonnihil attigi, feribereftperfedeo. DE RORE. ’nosaliud nihil ejlfquamuapor feu halit Wv tushumidulus,Q‘cumpaucaterrejhima e. ^K\Jeria ephemerus :qui in infima aeris regione,oh calidi jurfum ducentis paucitate,atemperata nodisfrigiditate in aqueam afpergine facile uertitur,ac caloferenofr deerfm didendum exhibet. siros isi ros fufergramina,fUntasyQr res humentes ceci~ 4erit,gutmtm &colLig gruiderifoterit.si uero in aridam illahetur,nihil aut farim affarebit. 3:Ros in locis minimumferflatis citius fe prodit, ^ facilius defendit,quam in his quauentis midequaque patent &exponuntur. 4Ros (ut etiam pruina)in praaltis montius agre ^neratur: quia temperata caliditas, utriufque materiam atoMens ,pr<e debilitate (pondus enim maius fert quamfias congruat uiribusjhaud procul aterra uehere potefl. 5Roi Arifloteli flante Auflro,non uero Borea (praterquam in Ponto) plurimu generari traditur. Q£od tamen hic perpetuum non effe, experimdo aliquando condifces. 6Manna roris fpecies quadam effe cenfetur :qua aliud nihil efl quam prapinguis gjuifcofus uapor ex commifhone aqua, terra, &aeris fuper plantas cadens inflor facchari, aut farina pradulcis gg mellita. 7Roi ©“ pruina tranquillo tempore gg frenoflmt: adhac loco nobis propinquo ex pauca uaporetpluuia contraxuius materia colligitur per multum, tempus: roris,die moplurimum. 8R(w demejfam fegetem gg coUeiios frudus(ut etta fcenum) ultro putrefcere adigit. <) vites rorem exofas gg arbores,contra exortum (ut flatirn roridum humorem illis inmkum abfirbeat Sol) inferereiubet Plinius, Q^a uero iUum amant, B.iiq. ad Ros vbi maxime appareat Cur ros &prui» na in ais tis locis agre ges neretur. AuRer roris pas reus. Manna quid. Roris 8c pluuise differens tia. Yis derit vis •^icola. RORIS APHORISMI. dJ Occafum uel septentrionem ,ut diutius eo ferfruantur. Rore in 'Kos etiam intentorijs ^locis[uh dio opertis fieiq tetorijs, yi ^oteft :quid eius ^cratio (ut dixwm)ejl dcrafnpprocul d. terra elaoi, quandoque miocu~ rari pofa uel pluribus:& dnodis frigiditate ibidem conte, creto. Vel ex reuolutione uaporis in fi ipfum :accedente corporis alicuius denft &fripdi atmdu-.qut. Elesans deftilldWrio capitello fadum uidenuts, iimiiitua &in ollis ad foculumferuentibus, repercutiente ad do. illarum opercula halitu. Roris te Rorii excitabulum &fomentum,^lu etiam leuifn pusfmumin pruinam potejl comertere: eflque circa aaroram,& per crepufculum utrimque rosfpedabilior gr copiofor, quam exorto sole. Nubes rorem aat pruinam raro prceceditipluuiam iz 0‘niuem contrd. Nam freno cAo iQ" ros ©pruina feredecidmt:nixQ-pluuia nubilofo. Ros plan maiorem humiditatem &temperatiorem ij ciffiMs^ refe terree, qudmex pluuia infundi teflatum obferudtumque eft.vnde plantis plus prodeffe, qudm nocere experitunnon tamen omnibus. Ror inpgnem fripditatfpluuiam, niuem, grandi- 14 rtsxts,corufcatmemitem &tonitruaficum libere non fiifiinet. Cur ania ..r, 1 < 'maiia ro tx quo pt manna ,ob mfeidam dulcediridasher nem facile in bilem tranjlt ,ac intejtina exhulcerat: bas depa iico pecora her bas rore adhucfaturatas depafla, dyfnteria ait alui fmore alio celerrime perdit :quod r'r" • •de PRVI NAE,N EB VLAE,C ALIGI. I3 Je anatome &oh[hmtione frequenter furni exfertus .(imnqum dia [uheffe fotejl caufd :quod ros fuct dulcedine ad lar^orem faftum&dbtm ani malid dlidaUquem elaborare &conjicere quia minus fojfuntiex futredine &corruptione febres ex his mortem incurrunt. 17 jg si pofi largum &copofum roris defcenfum ,Sol feruentioribusradvjs terras falutarit-.imhuras jUrpes Sol fera &roridulofiicco fefe ueluti recreantes f!ofculos,depo poft pulato qui fouebat fpiritu ,ad tabem &marcorem (nijt reparabilis &auxiliaris adfueritpluuiola)prbtis immi ptiffime deducet. cus. HeH/e Maio, in quo {ut efl in prouerbio) mbunt Ros mea pulchrae ,roris prouentus nobis copiofior effe plet, ? quam anni parte alia:cofentiente ubique caeli,^foli ”’ confiitutione. DE PRVINA,NEBVLA, caligine, &nube. RVINA/it «t ros-.nif quod uapor priufpb. vi< quam in aquam uerfus cernatur,non pro- ^ cui 'd terra congelafdt. neratio. jVel,pruina efl uapidus humor in fripdislods infimae regionis aeris concretus n^fcens,qui ads^t^ bus &rebus alijs folidis, perinde atque halitus animaliutnhyeme pilisaut barbae,adheerefcereplet. 3Vruina hoc drore differt,qubd illa in lods &tem rS poribus frigidis fiatihic intemperatis-.utrunque predifFereiw no Caelo gyduentis fllente^proptereaquod nihil attd. ^[qUI o 1 GRANDINIS APHORISMI^ ^y<i'>tdinofi mhes uentis inudefcmtihus de loco H coin lo? cui perpendicuUris,uele[uomodocu)iqi(e aliter mnacum traf hatur,in aliuon tranjferri potejl. Grando Grattdo quantiatis ufqueodeo prodigiofe fionm- ^3 prodigio quam cecidiffe legitur ,ut magnae melis lapides palam cequafje uija fit. teft. Grando figura aliam ^rotunda ut anmlari quan- 1 4 doque filet, ita diuerfirum animalium ,rerumque ejfigiem prafe ferre. Varix re speciei hejUolanm &animalculorum,uel rerum iS aliarmtin grandinis glaciefepammero apparentes, gradiae. ^uirtute ctelefli (ut.uult libertus) non ab otiojhru imaginatione imprimuntur. Grando crado perfi,uelcumpluuia&tonitru (Vere pra i6 sTvitib® !crtm)de(yrfimfrequentt[fima iaculatur :gemmaninimica. ^cs uites,& deflore parturientes arbores,non fine ia (dura plerunque percellens. Grando gelu priefentis uel inflantisyOUt ^lidecau ^7 ree fignum effe,plurimum confueuit. Vnde Grando quandoque celerius, quandoque uero tarj$ grado ce dius,deorfium (ob materue ex qua fit foliditatem aut quefeit'^ jrdgilifdfem) liquefieri folet. SCtardi®. Tenella arbores md cum uitibus qua fauiente 19 grandine uiolentiusuapulauerunt,fertiliatem etiam in fequentes aliquot annos deponere,nonfmel mihi 'fmt uifa, ^DE VEN* VENTORVM APHORISMI. 17 DE VENTORVM RATIO- ne,nominibusjnatura &loco, ex prifcorum nautaru ,ac Philofophorunl fentenda. i "ST '^ENTVS hanc habet ^nerationem. Qma venti W/ jurfmn ui filis generas Vajhorimt ferlatijd frigore /uperiora per antiperijldfim denpmte repelbmtur i&exhalationibus alijs afcendentibus occtirrmtiidcirco altius(quo illorum natura uerpt) ferri,deorfumque dato obfiaculo remeare, uiolenter preepedimtur: ex quo fit ut lateraliter fipra terram ininfiriki aeris re^ane(qud, ne perpetua defidiaputrefcat, exagitant) mouen,Qr hacilldcque errabundis uefli^,s uanri cogantur. jc^mm quatuor fmt numdi anguli fiu cardines, Veti qua qui cunilis hominibus finju ac experietiadignofcun Jor car» tur :uidelicet exorientis solis locus, item occidentis, gr quce polis uicinautrinque funtflationes (Septen duuxat trionem gr Meridiem,plibet,appella) ueteres nauta habiti. 0^ philofiphi, primum uentarum numruon diis circmfcripfilfe,0 hinc cardinales rite nuncupajje mihi fimperpmt uiju Yel quod plures non nouijjcnt. Vel quod his tanquam ducibus reliquos complecterentur, 0- ueluti afficias intelliperent.Sequens cstas cogiika Veti duo ipforum cardinum uafia hinc inde amplitudine, oao <ltcim ex (cuilibet laterales duos) addidit: atque illinc (^.uodenariwm totam uentorum claffem reuocauit .cuius finem iuxtn uetsrum placita htc breuiter ex ordine « tibi recenfebiinus, opus Jane arduum,fcd tamen co-‘ Vetoru cognitio quibus Vtilis. Vetoru orienta< liu ordo, locus & natura. SVBSOS lANVS. VV !.< TVR.S NVS. HEUS» SPON > TIVS. VENTORYM gnofd dignlffimum ,adfrmeque utile, non diatnt nantis, CX agricolis, Jed medicis omnibus qui fanitntis fuce cujlodes /eduli ejfe /ludent. DE VENTIS ORIEN- talibus. ORIENTALES uenti Arijioteli &vlij nio in hunc fe habent modum .Subflanus Crceds d:'zsitAia<ng mncufatus, quaji dicas aSolis uia,aut cequinodialis exortus /e^one fpirans, orienmliim uentoruon clajftcus ejl. Cui temperata omnia &mfdiocriter Je habentia, pro locarii &partium anni ratione,necnon prcefesitis cali /latu afcribuntur. HicJuauis ejl, purus ,/ubtilis &/ilubris-.pratdpue mane :nam jub phcebceis radi/s nafcitur.vnde nihil ueneni mortalibus adfert. Vulturnas Latinis auolandodid:us,Grceds\v^Oi 2, (quaft ivpoogfortajfe quod ualid'efpiret,&alt'eut Vultur) ad Solis brumalem exortum subjolano comes a/fidet-.nobis ob uiciniam meridionalis Au/lri(in que nonmnquam degenerat) hwnidus quandoque &nu bic0gus,altitDnans mncupatur. nellefpontius acrceds uourictt, atne ob latente 3 tnctlitiam detrita litera uxKiag di6lus,eidem Subjolatib ab cejliuo Solis emer/u lateralis ajlat :inconjlans, &d^feptentrionis natura in quem annuit,jubfripdus. Hic nubes non procul pellit,/ed ad fe uocat; inde in adapum abi/t, uala adjef trahens ut Cccdas mbes. fOrien- APHORISMI. tg 4orientales uenti Arijloteli hanc apiofcmt natu- Ovieatu ram. subjolams ficcus efl. turus initio jiccus,fub fitaliu Ve nent aquofus .Helleffantius humidus .pd in his difiingueloca,&concordabis(utlaquunturjfcrifturas. ig jYenti kSolis exortu ffirantes ,uberiorem habent ^ materiam, iQ- flatus ualidiores, quam occidui :quia materia notiis fri^diate comfrefia, Sole emergente validiora tenuaturiO" ^d motum m^etumque faciendum pa resqudm ratior euadiU occidui. 6 Orientales uenti plubres fmtquia ^loco gr aere Orietal. temperato necnon fubtili prodeunt :undeprenatores Veti fas quibufdam appellantur. Fropterea tedium &bibliothecarum feneflras ad captandam omnis corruptionis expertem auram, illis aperiwnttcg.T^oeQ^trri- UTSlVl?. 7iuro perflante,omnia qukm conpteuerwnt maiora Euri iia< apparere plurimum plentnam nubicogus efi:& uaporopis-.ex quO(ut inmfiris Ephemeridibus demonfirauinuu)falpm phantnfiam de corporum quantitatibus pajfim exhibere potefl. 8Conflat ex Aflronomiae &Cofmographia rudime Eateras tis,pro reponunt gr Hori:^onf!(w« uarietate,lateraliunt uentorum diflantias,a quatuor principibus g/ nalib='v3 cardinalibus ma^ minufue uariare. t^am gr orien riare. talis, &occidua, djhuaque ac brumalis solis(ui^oquuntur) amplitudo,tanm maior accidereplet,qua- to alter polorum fuerit fuper Horit^ontem eleuatior. Sed de his alibi. C.i;. DE VENs Ventoru occideta liu locus ratio ,& natura. Fauoni®. Africus. Caurus, vel Co5 rus. Ventoru occiduos rum ex Ariftote le natus ra. VEKTORVM DE VENTIS occidentalibus. OCCIDENTALES miti OriMihus op- J po/if! ,fic fe habent. lauonius Creecis . mmcufatus, ah occiduo Azquino. £iij traciu fpirat :ejlque Veri in quo flurimum ui- ^t,admodumfimilis-.imde Hyemen, niues &pruinas repluit: &quia tepidus eji ac temperatus, herbas jlorefque producit:afauendo uel fouendo nome habens:ad cuiusfpiracula omne mortaliumffnus luxuriat,ey Veneremfobolis gratia reuocat. Africus Graece AiT, ab hyberno occaju intonans, ^ tauonio,Meridiem uerfus,l 6ciumpprabet:tempefluofus, &ob Aujbi contubernium nobis quandoque pluuius :ab Africa ©* L%i< redonibus umde mittitur,nomenhabens. Citurus Griecis copyirH? di£ius,in aejliuo ocatfu 5 ad Septentrionis Ltus,rduonitm(utJatelles principem) Jlipdt:proceUofus,niuo/us&grandinofus, frigridus &humidus :eo efflante nubila in Oriente freno die plerumque[pedantur. Occidui uenti Arifloteli fubfripdi omnes jient :nift 4 quod Caurus ficcus eji in principio,^ aquofus infinec sed hiec climatibus Ariftotelicis donenu<s,noflris non item.Na ut eji in carmine,Sortitur^nium quaelibet ora jium. Occidentales uenti orietalibus hume in modum op ^ ponmtur. imtonius, subplano. Africus, vultumo. CMTUS, APHOR ISMI. ip CMYUS HeUefpontia. 6Yenti opjtojiti ntdxmeflant circa tempora oppofituM circa vernale A'Equino£liim,iauonius: circa oppofitis Autumnale,SubjoUms:^ ita de reliquis :facimtq; idem uel omnino oppofitum :feruata ubique Cceli 0” locorum natura. j.Venti fecundum diametrum contrarij, fliml flare Ventiex raro acttmnquam uidentur.nam ualentior debiliori diames obludatur,uiolentidmque infert,e^fefflare cogit: uel /altem obtundit &confundit. . gOccidentales uentos in flne diei,quod kSole repur gentur,/alubriores effle contendunt vhilofoph^Q" teperatiores quam in initio-.Orienales contra. plauomm ante Meridiem paflcentes Aiflate oues flpedare,pofl Meridiem aero Subfblanu/>n,antiquis Ja rint oui> lubre fuit or aujpicatum: aliter noxium &malum: um cufto quod experiu/ndo'fi uiddsitur)explorabis. onauonius vere per cuius tempora aduentareplent Hirundines ,aquibus chelidonius nuncupatur, &Fauoni® Autumno dum anobis recedunt ,furente Heflpevenatio ro non procul aterra flpirare flokt-.ex quo fit, ut Cawscanes nes ne inter uenandum latentes feras jubodorentur, impediat. Nam hic uentus, quod omnium ctntinentifflmus jit, maximeque terram attingat , f .rimiim confundit. C.iij. DEVEN « Vetoru Meridio naiiu lof cuSjOrdo fSc natui rs. Vctorfi meridioi tial.quaj litatesex Ariftot. Meridio nales veii ti cur hu roidi. Veti me ridion. infaluj \>res. DE VENTIS MERT dionalibus. ueticaMinohispmt, t Iw/^ I&humidi: quonmrex JLVJlfr pmarius ejl Aujltrfiracis tovfditxus :humidus,fulmineus fejliles. Cui jocirnn ji frcehet,occafu uerfus,Aujhodfricus,leu Mjhivovi, fluuiofis 0-quandoque a>ndns:Jic dicius,qudd imt- £ius fit hinc inde Aujho cr Africo-, adh^ec Noa qtibi.Ad Orientis latus iuroaujler uel <i>oii/iKleigi4 ceticalidus humidus,ex ma farte habens 2urwm, ab altera Aufrmmimdenomen habet. venti Meridionales AriJloteiifcdefcribwntur.Au- i Jler,turoaujler, p- Libonot-us calidi frnit ;fed ex his Aufer noxius &fejhkns. Libonotus humidus mapsquam calidus. in quibus jemfer (ut manumuis) cceli &locorimrationem fra oculis habebis. Meridiani uentfquia 'a calido loco &retorrido,fer j medium Mare mediterraneum (ex quo uafores in tranfcurju fermultos haurmnt)ad seftentrionale plum offojitum fermeant,idcirco humiditates illi affatim exfrimunt.Seftentrionales contrarium agmt; ob loci unde froficifamtur i^ior^c-nidji.Qjc^eraps in alia Cceli ad terram foftione,contrario phabe bit modo. Venti Meridionales alijs omnibus inplubriores no ^ bis pint :nam humiditatum &futredinis authores ,fatitorefque ejfe defrehenduntur :quafrofter illis nec cellaria, nef cedes ,nec bibliotheca ,nec panaria aphorismi. zo gM»dru aperiri debent. 5Aujlerde jimilis natura locis quibus Aquilo fpi- Aufter rat^nirmu de Aujlrino polo,multdque niue ,^ade, Cr^ltf loca polis uicina uexat. Qmm uerb persolis itinera,cr meridianam plagam tranfit, aSole deftctus in ho catus rarefdt. vnde in Graciam calidus ctjiccus nemines & cejfario peruenit, &proxima loca calefadtacdeficcat. vnde qua terra illic adumtur,ficcefcumt,clanculumque homines deficcat. Qmon enrin neque de ^mari, nec fluminibus ulluon humore capere poJJit,de animalibus ac terra natis (ut habet Hippocrat.lib.z. »*de rat.uid.j/uccum plurimum exu^t. gVenti Auflrales ,in mari maiores fauiores Veti am tempeflates exdtant,quam septentrionales, &aftraleste lif quiuis. aam aloco calido projilientes ,nudas ua fores pluuiarim ^tempejlatum nutritios fecum prouehmt. 7Vetus aujhralis breuis &modicus, aeremferenat: magnus &diuturnus turbatqui in fine ualidior effe filet,quam initio. 8 9 Auflrales uenti lads &temporibus opportunis ne- Auftri bulofi fient ac uaporofi-.propterea folfiam renem phan mendas iafiam penes magnitudinem ©coloret» fiapenumero mentiumtur. Auflro flante maiores fludus adimtur quam Iu Aquilone-.cuius motus,ficuti etiam aliortm,Sol exo- So! vem ., - riens itidem &occidens adatt^t :meridianus comfrimit, /altem afliuis temporibus. . C.iiij. Aifier ^ Aufter quando pluuioP. Moi-bi ab Au> ftro diui furno. Cur flan te Au^ ftro, anis mal qds uis min® efurire fradaf. Ha;c vis derint 3i gricolse. Aujler qudtito mdior erit, tanto flmiofior (jaltem ie nobis )cr diuturnior apparebit. Ynde quia finiens (ut dixims )uatidior ejl quam incipiens ,idcirco pluuias fiib finem uchementiores ,quam initio fundit. Boreas contra :quapropter aquas padatim colligit. Aufiri fi diu quidem fpirabmt, ex Hippocratis ii objiruatione &priefcripto ,auditum hebetabunt , caput ffduabvM, ermt caliginofi, pigri, &diffbluentes. Aufirinie cpnflitutimes corporahume^ktnt,frdn- 12^ gmt Ct" laxant :uertigines faciumt :oculis atque artubus difficilem motum prafiant, ©* ahos lubricant. Aufiro perflante animal quoduis mnus efurire . tejldtmn probatumq; efi.Cima calor ab eius flatu cutis poros aperiens ,cum fpiritu calidum internum (beneficio cuius codlipnes ^facultates alice naturales perficiumtur) foras exhalare ac diffolui finit, sed in calidis redonibus id locum habere potefi ,in nofiris non item :nifi fortaffe per aflatem.Cceterum quia (ut dicium efl) Aufiri diuturni hntniditate juperf.ua corpora replent &pituita infardumt, etiam i.dspfim in paratis moliri poffur.t. Aufirtmquce fpeflant drbores,decidua folia an- 14 te alias habere tradiderunt rerum agri feriptores. Adhac per aufirinos flatus fruges peius maturefcere,quanquam celerius^ Aufiev APH O RISMI.' 21 15 Aujler w(iu ideo uehmentior [olet effe qum die, Aufter quuc exhaUtio uenti huius tam efl calida, ut no£lis uo, frigore deprimi non poffit,quin proprio calore JubU- ^“7" f ta uehementiorinfiirgat.interdiu 4solis ceflu rarefit, terdiu.'" &aliquando dfumitur ,mde non potejl tanta ui fpirare quanta nodu. x6 Aujho pernmltum fpirante,fmgos irid« rfr- Aufter ca lucernas fieri conflat :quae ah his maxime confpicimtur,uel potius confingmtur ,qui natura humigifter. Idiores habent oculos, gjr uiflgnem mbecillam, uel ut- ^^cmque deprauatam. DE VENTIS Septentrionalibus. EPTENTRIONALES Uenti fiigidi jient &ficci, faciuntque niues &frigora. Quorum cardinalis &praecipuus efl septetrio,Grcecis jidpix? ty dc^wrjxi quod ah Ardoflet,didus:Zateralis ad occajum,Circius &ob^a pias, Graece Sgxetiedxg &ixm |niuium authores ^granSnafl. Ad Orientem Aquilo, Gnecis /aiang comes jedetynuhes conflringens gf aquas glacians fine pluuia,flores frudus uinedfque ^minantes laedens. V£N» torii Sei: ptetrio; nalifi lo, cus ordo &natus ra. 2venti Septetrionales Arifloteli fle depingutur.Be^ reas, Aquilo, &circius aera purgant, &nifi uehementerfrigidi fuerint,/erenant :particulatim Boreas grandinojus efl &falubris: Aquilo muojus corruptionis uindex-.injmmafrigdiffimi omnes. sed hcec Septeas trionalis um vens toru nas furae ex ' Ariftoa teie. « 3 Quo tes Scandente fipra Hori:^Stem Sole, uentos imialefce- 17 poreves re fidem facit objematio :tjui Hyeme ualidiores circa AHroMw ejfefolent,<iuam circa Hefpertm. Ventos yentosideo fiflit pluuia,quod eius aqua,terne pojg curfiftat ros exterius (ne exeant halitus) obflruit.Aut quod pluuia. ficcos fumos uentorurn materiam immodica &intem peJHua humedhitione diluit ac obtmdit. Ventos vento quandoque ciet pluuia, quia terram aridu- 19 excitet lamexficcatdmq;,& nihil aut minimum exhalantem pluuia. pluuiali madore recreat,tepefacits &coUap/as illius uires reparat, feffdque membra leuat: perinde atque fieriflet in tgne cineribus condito,aut calcenn quibus modica frigidae affufio, fumos alioquin latentes & prejfos confpicue excitnt Sol veni sole exoriente fi minus ceffabmt uenti,illonm lo tora flai prolongutionem ac uehementiam formidabis .Nam gellam. praefirtim fortis,radiorwmfuorim mdefiate,aeriasmaterias (nifi rebelles fuerintjtenuatuel abolet. Qjeemadmodum uenti ex leui atque modica mate- 21 riaJurgimt: ha illa defidente,illico cadmt. Vetiani Yetttus ante pluuiamadfuturam maioreffe plerumte pluuii conjueuit,quam pefi.Ad quce accedit, quod plu- Te^qui coUabente, uentus(uti efl adnomtum) aut omnipoft. quiefcere,aut minorfieri plurimumfilet. Venti re F® tnateriae diuerfitate &redonis aquafe iq ..gionibus rmitur natura, diuerfis modis affici uidsntur :pro- .^ubfer ipterea fibi fimiles ubique nonfint. :umnt. .,'. 'Ventos eosquide^tefiipraiion:!fntemsoleind- 24 „pimt APHORISMI. fimH,uehanetiores,diutumiorefq;exfe(hUs,quhn qui illojuh terram lafjo emergant. Qkm terra ejl rotmia gr inaequalis, ideo fit ut uentus mus aiicuhi flans ,alibi non ferfifiret .Yel quia omnis non fert omnia tellusjhoc efi,uentofe exhalationes ubique non exemit. Aut quia kmontibus {ut dixinms)tranfire prapedimtur. 2. dVenti interm fuhfidmt &remittmtur, propter adoris qui terra fpiramenm recludit, defedum: ex quo fit ut per eain confiitutionem ,pauciores uel fd- ^tem mtiores,fereniorefue prodire uideantur uenti. Vere gp Autuno ideo frequentes fiwnt uenti, quia tmc propter aeris teporem, ^meatuuterree apertionem exhalationes frnit plupmee -.quceobradij filaris debilitatem minus diffelui ac dijfipari poffimt. z8 Aifiate&Hyemep.aucifpirantuentiiquiamhac, halitus frigoris: beneficio claufis carcerihus coprimun tur: in illa, krapidijfimo solis radia extingmttur gp uanefcmit. zp Venti qui quarto die pofl solis gr Lum£ coniugiu fpirant,menfi integro quandoque perfiuerare deprehendmtur. Nam is dies totius peragrationis Lima,- ficuti apud medicos acutorum morborum, index antiquis ejl habitus. 30 Venti in orbem ferefpirant, ita ut cadente prozi-’- mus fimper fequatur ex l£uo latere plerumque in dexteram :hac enim ratione motum Solis refpicere uolumt. Q^od ipfi ad obfiruationem diU^nter conferes, B.i. Venti Ventus idem cur vbiq) no fpiret. Cur Vei2 re &Au tuno fre quentes Venti. AEftate &Hyes me cur pauci fpi rat v.en^ ti. VENTORVM Venti Venti medio die aut nodefere jopmtur.fMd ni- 51 quando mio frigore,uel reflu (ut penius didum ejl) dios plui fopiunf. experientia doceat. Vnde ta exhalatio, uentorum materia,calida jit & ta qualis mirabitur quis mde uenti alij jlnt humidi,alij tatiim di frigidi,& ita deinceps. Huic paucis refponjum uolo, uerfitas qualitates uentis alocorum natura mde, uei per mvetis. qurefpirant, accidentaliter ineffe ,non afilis halitibus cr fumis, Difcri sjnter uentum CT Auram ,tale fere ejl difcrimen, 33 men ins quale inter lacum &flumen. Aura enim nihil aliud &vcntfi motam leniter exhalatione blande im- 'pulfus-.qualiter flabello excitari filet. Aura ajlu praualido maxime excitantur in locis 34 cxcitens jaltuofis,atitad fluminum ripas :propterfpiffiorum. tur. exhalationum acfri^diormn dijfolutionem,inhis locis kcalore solis fa^m. Vnde fr Venti maximejient expedandi umde nubes difcuf- 3i filire des calum adaperuerunt, sed hacjatis.nuncfuperejl beatven ut de particularibus uentis quibufdam, certis tempejlatibus anni remeantibus ,confequenter abnues. Etefis ttejlas appellant Fhilofiphi anniuer fimos uen- 3^ tos jlato anni tempore recurrentes :quos pojl ajh- Aales uerjiones,ab vrfi sole Cancrum peragrante li- ^'quatis Barea muibusfpirare contendit Arijloteles: flatufque habere per diem manifejlos ,per nodem uero obfcuros. QMnquam Seneca aliter. qua caufi uidemt dodi. Itejia nodu fere dejtmnt ,&ktertU diei hora 37 peripati. venti. APHORISMI. jierifcttetids feroriutur-.fftrdntq; k'Srimd Ornithijs leniores, faucis diebus fer[euerdntes. 38 Omithue uenti [itnt i.teftjs ex cfpojito flantes or n ii= fojl solis hyemdes mrfiones :hoc efl, fofl Brumale thiae Solflitium .Qjtod Arijioteles infio climate &c,elo donofcere potuit,nos in nojlro (ut de fiperiori) nondumfitis conflanter probauimus. 39 venti ornithia:fiu chelidonia didi, nomen habet ab duibus,& Hirmdine:qua fib illorum aduentmt *dppdret.vliniofpirare incipimt ma ZTfiptud^fimo ^^die poft Brumam^ 40 Prodromi fint Aquilonum flatus: inde nomen hap^os bentes,quod Ptepas,uentos non umius tantum cardinis,fid totius ferehemifpharij quod ejlinter vauomum cr zephyrum (quemadmodum adnotauit Milicbius in z.vlinO praecurrant .Atque hcec de miuerfili uenxsru ratione fimmatimfcripta fitis ermt. Repentinos uenXis omnium maxime formidandos d^gredioy. DE REPENTINIS h bufclam ventis 8c violentis, ob idque periculofis &formidandis. S[-^ XVENTIS,quidam repentini fi.ntmn venti 1cupati, quod magno fragore fibitb oborioffi ^tint tur,0' fibitb concidant: quorum mutationes Q- formae uariae fint. Nam obdudi rusbium (ut )[ic di:am') cute, diuerfis modis djfidmtur.itaque ex his aliquot proferenuis. D.if. piatus 3? B. STER vet^pers horrens dus. Quid dif ferat pre fter afui mine. EcNFS phias ves tus. .'eiitus. tidtus qidiiimejlhonihilis &repentinus,dGr<e- a cis ob incenfonem Qinflationem TTf ssHp, dZatinorum plerifque proceUa ardens,cdlefiis flamma, & igneus turbo uocitatiis .uic oblique fupra terram (ut incendism) uolimns, qterribiliter grajfans,nuc arida robora ,nunc uicos q* oppida .nedim fata ac fyluas amburit &perdit, igneam pluuiam nonnulli dixernmt ,alif fla^llmt Dei ;quofmente incenfam fyluam inante,&in cineres uerfam (T)ij talem prohibete luem) femel non finefiupore,dmt inuenis admodum ejfem,uidijfe memini. Prejler dfuhnine hoc differt, quo flamma ab igne. 5^ nam ille flatu latefmdittirihoc «ero impetu conglohdtur.utrobique tamen ardor gj incendium. Pcnephias uentus eji procellojus ,&mirandu/m 4 in modum tunmltuofus :maptus injuper gy continuus,motu redo ac uiolento deorfum ruens-.quo mo kTyphone (de quojlatim) maxinie differt, in hmc effujum acetmn ,pmjentiffinmm remedium ejfe,k Plinio fcribitur. Tcnephids,procella quadoque dicitur.efique uento- ^ rim omnium acerrimus.Ham propter materia craffitiem g)T fpiffam exhalationem ,aerem obfcurat ac percellit-.qui nonfufus,nec per apertum, (ut alij) uenitJed ldhorans,gy‘iter jibi ui 'ac pugna parans, ne'c- /B ex alto fipra terram oblique prorumpens, clerum fertur inter uentos id e[fe,quod inter plumas nimbus. Typhon,Criecis didus,hoc 6 eJl pneteps qignitus fpiritus, uentus eji locum ex loco APHO R ISMI. 47 loco nwttins, roatim deorfum excuffus-.quifiaiitibus Aquilonibus,fecum aliquid nubis conuolutim deducit:a qua non fotejl je explieure. 7Typhon praeterquam quod cuicmque rei incide- ^l^ulo rit,eidem uim infert: homines etiam qpecorain al- (iffimus tim nonmnquam dtxillit,ac arbores ejr- Jdxa in fylventus. uis torquensjiernitmauigiAque confringit. 5Typhon ,vlinio 'vortex, alijs Turbo ,&uibratus ^Tcnepbids ,de nube fflida (ut dicium efi) abruptum ;• aliquid Jkpenumerofecum uoluit, ruinamque jitam illo pondere aggrauat: quem repentinu flatum knube prope terram &mare dtpulflm definiuerut quidam :ubi in gyros rotatur, gy proxi/ma (ut monuimus) uerrit,fuaque ui furfum raptat. ^Typhon illifu ipfo repercuffus ,correpta in calum _ pcum .aufert-.ac in excelfum, nifi magna fuerit reflyloia"” flentia,flepenumero perfert. magna. 10 Typhon ardentior ,accenflfque dmtfurit, Prefler uocatuKcontaclu amburens,pariter ac conterens. 11 Typhon ab Ecnephia hoc differt ,quod ille latius Typhon &altius uagatur ifitque ex fubtilwre matena, p^iaquo abfque diuulfione continue perflans .Hic humlius mododif gy anguflius diflurrit, exfpijfiore materia difconferat. tinue graffans ,&obuia quaeque mouens ac agitans. Ii Typhon flu Turbo, plermqsk duobusplunbtifue In angis contrarijs uentis gy oblique fpirantibus ,in angu- Pprtuma flis arblifque locis (ut fimt angportus) plurimum uigereconfueuit. phon.^"" p.iij. •\* Typhon oh uehementem impulfionem ,t^uandoque 13 injlAY ardentis rota in gyrum agitnta incenditur: arbores &nouigia prodigiope confidens .Qjwd ad rjr^Hssgoe quidam dearfermt, quorum materia fe-. re eadem. tvrbo Turbo uentus ab aliqua nmndi plaga certo pra- i4 vet^ qui ficripta fpirare mininte deprehenditur, Jed 'enube de- ^'^y=’ uolui :quoties fdlicet oppofiti uenti duo ,ex oppojitis nubibus eprjfi, concurrentes impetu magno perualido comnufcetitur, ac de uidorU inter je concertant .cymnquam de miius uenti elifione ad an— gulofum aut cauu aliquod objlaculum, etiam Turbo peri potefi:hoc auortice vliniano,feu icnephia differens,quojlridor dfragore: Tmbit Turbo ab uno uento nennunqudfieri potefl:quannis venti Jo uidelicet in cauo aliquo,uel angulofo loco eliditur, natura, (perinde atquefi aliquis ex oppofia partereludaretur) conuoluitur.Qjn quod eundem fepius locum ambiat,ac fi uertigpie ipja concitet, Turbo dici confueuit: quem cum Typhone confundunt Thilofiphi. NoM fit aquilonius Typhon ,nec niualis:ficuti nec 16 tacente niue icnepbias. rt hac de uentis uniuerfm particulatim quod ad Meteorologum attinet fafrcis erunt Rekquum efl,ut ad Bydrographorum & hodiernorum n.iuarum uentos, commodum me conferam. APH0RISMi8 VENTORVM DISTINCTIO, nomenclatura &fitus, ex recentiorum Nautarum Sc. Hydrographoru placitis. *"TT’actenvs uentos de antiquonmjhi'- Superio; f=| tentid duodenario numero dijhihumm :ferum JLJLcimufque quatuor reliquorum ueluti frin- Epia cifes ,dqudtuor nmndi cardinibus ,cequino£iidi '°Susoriente &occaju ,necnon meridie &Septentrione, fidtu re£ld(quoad eius fleri fotefl) procedentes :©- alios infuper duos horum cuilibet jbcidi utrinquefce- 'ws*-' itre imilos:pro mdxma solaris exortus zr occafus {ut loqumtur) amplitudine, nmcoflendere fuperejl,quomodo recetiores nauta &Hydrographi (maxime qui quotidie Oceanu aquaru parente explorat) tmuerjim nmtpontis ambitu,cotra antiquoru prarecentid fcripta, in duorum &triginta uentoru diJUnSHonem res naus appofltiffime (quod ad rem nautica &Hydrogra- ^7 phicdattinet)diflribuerut.QMinrehicmhi monen dus es le£lor optime,nautas prifcos Mediterranei ma ris gy AS-gei (quod Archipelagus incognita Oceani uajlitate mncupabant) cum hodiernis Oceani naucleris in ipfis cardinibus dutaxat conuenire,in alijs no item. Nrfm recetitiores nautce,inter quatuor angulares uentos, hic rei gy dodrin<e caufa dnobis reges &principes nuncupatos,rurjum qudtuor(cuiquefyd Venti tio inter duos cardines ,mum )inferuermt :qMoJjguatuor praecipuos infcripferunt :nos mutuata dvitruprlcipcs «io uoce medianos :quod ab ipfis cardinibus medij ex aequo fient :fa£hljque hinc fuit o6lona -tuor pre - , rius uentorum numerus .Deinde afcititijs illis cipui:reu D.iiq. cptaXuor mediani. V Veti coi leffse di» (fti. Venti fexdeci •juadran tes infij gniotum nucupati Cur duo &trigin ta venti arecens tionbus excogis tati. iUis qudtuor medianis ,alios rurjum utrinque duos . (collegas rite affelldueris)comtes ddhihent,qui cum ocio prioribus jexdecm confiituumt .His injufer (odio inquam fop-emis) laterales itidem utrinque duos alios oppomnt,mJigniorumque uentoru quadrantes nuncupantquorim omnium aceruus,uentos duos jiifra tripnta ad umguem exprimit :ut quatuor jint re^s jgT q'‘*<ttuormediani illis hinc inde mediofpatio ajjidetes: adhac collega oStoj^j Jexdecm djfecla,illis pajfm intertexti. Qj^od meapatentia ,temere haudquaquam fadum exiflmabis .Ham flatuoptm &lateraliter motam uentorum materiam ' kdato quocwnqs Hori:(ontis pmidio uiam ire &redire pojje, nunquam negabit rerum natura candidatus,nedum philojdpus. lam quod ad nauticas uentoru iftoru appellationes i attinet, paucis impree^ntiamm hac ame accipies. C^uatuor regibus uentis (cardinales ft placet nuncupa) propria nomina non dicam Craca, Latina, aut HebradjJed pro cuiufque libertate ejr locoru ratione, patria indiderunt naucleri :ex quoru nomenclatura utrinque coUeda,denominationes medianis ipfis (ut ^omo Jlattfn dicemus)dppofuerunt.'R.urJum exbinis regia- STdtis medianorum appellationibus fmiul irneis, indita fu his quos collegas uocuuimus, nomina aptaueruUjed erint no ,ut angulus illis proximior locum in denominamina. ''tione primum iurejuo(quemadmodum poflea audies) rite fibi uendicet.VoJhemo, quos quadrantes diciadnotauinuts.partim kconiicndo primario,partim kjo cio,addita quarti uocedenominarmt.ciua: omnia in Bydrographicis chartis'(marinas appellant) proprijs lineamentis ^ APHORISMI. ip lineamentis,coloribus &nominibus obfcure, &(ne locorum nomina confundantur )fiperjiciarie diftin- Bn fi animaduerterem ,rerum nydro^afhicarum fludiofis adprime conjultum gratularer.Sed uerba,ji placet,in exemflum conferamus. 3Cardinales uenti regij &principes hanc habent Cardina nomenclatur M.Sub&lanum in Orientis Aiquino- {tialis angulo triumphantem, noflrates Oceani nauta,boc cfl Gallici,tjl mncupant:mediterranei maris mina,&: exploratores,Leuantem. ^auotnum in occidentis cupatria. fpide fedentem,illi Ouefl,hi Vonentem. Aujtrum meridionalem,illi su,hi marinwm, &Aujhrwm.Boream Septentrionis cardinem reptem, illi Notth,hi Tramontanam. 4Kurfum uentumi qui inter exortum &meridiem Ventoru cequis fpatijs refidet ,mde Medianum, infcripfimus, mediano Suejl illi, hi Syrochum dixermt. Q^i inter Oriente gy Septentrionem medius ejl, illi Northejl ,hi Cracum. Qui inter occajum &septentrionem, illi Northouefijhi Maefirum. Poflremo qui ah occidentis ©• meridiei angulo ex aqua difiat,illi Suouefl,U Carlinum cr Labechium. 5a' iam diBis odopnimirum regijs quatuor,& me- Ventorfi dianis totidem) ipjts intermedqs,quos collegas uocaumuis,nonunahmc in modum rurfum indiderurft. Qminter orietalem re^um, &medianum, Boreatdl> diorCmuerjus collega fatuitur ,iflnortbejl denominatur, nomina. Q^t inter medianum eundem,&Septentrionis ang» Ium, collegam itidem agit ,Northnorthejl ;alia tute excantabis,p' ex iamdlBtis compones. Pehis Corufca tio albis cans in nube Ius ricta. Corufca tio fortis S£cu tos nitru fre quens qs bus reb®* noceat. Vnde to nitrua qualia in fono, & lia. CORVSC ATIONVM Corufcatio in mbe lurida albicans ,flammam halo bet ficatm &farmt coadhsm :idedque fer aerem longe lateque magno cum mpetu(ob nabis profmdtatem &aquoftm fubflantiam) fpar^tur,& celerrime abfque ullo ambujhonis uejhpo extinguitquadoque dumtaxat laedit,priefertim/i lenis fuerit illius impuljus :nonnumquam propter fui difgregationem imum perfequiturydltero remotiore fuperflite: dibs 4pariete uno in alteru tantum reflit,& uanefcit. Tortem corufcationem &frequetem,arbormn gr 1 1 - uinearum, rerumque aliarum flores plermiq; lafijfe, . nonnumquam dumtaxat decolorajfe^dnotatum obfr uatumque efl. tionnuUis placuit,fulgur cum tonitru fieri ex m- 12, bium in aere concertantiim concurrentiumque collifione,uentis huc &illuc cum illis oblique agitantibus. Sed hoc falfiffinmm effe,fatis juperque argutmt,nubes corpora mere aquea: qua ueri ignis (qua nubes fumt) ne micam quidem fiiflinent.QMnquam negare nolmhanc uentorum &nubium ludam,fulgurantis materiae exaltationem adiutare poffe. Spiritus in nube difcurrens impetumfacit grjonu: 13 ab ea uerb elabens corufcationf.quifi in nube aquali copiofus erit, eequdemfinum ©- conrinumi ,nuagitibufque perfiimilem molietur. Si uerb in nube incequaliabundMt,nonnihil de tunmltu ©“ uiolentia(fi continuitatemfped:es)remittet:ac fonum nitequalem cedet.Ad quae accedit,quodfi in ueficce modum inter'm du dabitur ignita exhalatio nubes ipfa elidetur,- fbnwm AP HORIS MI. mmadmodum acutum fariet:quo homines attoniti concident, &ueluti exanimati frojiementur. 14 Cwm corufcatione cr fulmine (maxime dum ru- PeftileUii fta nubes ut cloaca fefe deorfum exonerat )futres 4*^^ nudti ffiritus teterrim<e f.eflilentefque materiae be tona,» urna exilimt-.quiC in uites maturas,frumenta,c^arte plerum hores iaculatde,illas inficimt: &uefcentes ,occulta quema^ cauja er fyderatione jinfmi ferdunt: quod monwffe nudtis profuit. Corufaitio de nube uhefcente &profunda erum- Corufca ^,pens: quia commiflionemterreftrem habet: dum nu- bis corpus pr<ttergreditur ,in contadu &tranfitu ma. cumhumido remijla, in jubflantiam nonnihil/olida, &preffum copadumqueignem periculo/tffme quadoque tranfire potejl. jg corufcatione jub dio inconnmetibus oculis recepta, excaecatos nmltos audiuinms :quofdam uidinuts. nec temere ;nam excellens uifibile (ut antea ejl adnotacat. tum)uifwm corrumpit. 17Mirum non eJl exhalationem in nube altatam incendi,& ignes concipere:quum per domomm incendia fepenumero uideanms crajfos fumos exilientes. Furnos^ er inuicem ludantes,ignem facile concipere, qui aincendia des etiam remotas plerumque incendumt :quod in E- 'S''*® phefino ‘Dianae templo pprohajfe ,tejlis ejl Arijloteles. 18Tftodu ma^s qukm jnterdiu,pne tonitru fulgurare experiumdo difces: quia materia exhalans,etiam a nodurno frigore ucerroc «vu-srte/sKaip etiam incendi potejl. E.i. corufcatio Corufca corufattio fefenumero tonitru nefdt: quandoque 15 do "^1^ ‘*Snofcit,& tunc fluuiam defiat ma^s.Qjms aduiofL corufcatione rariffma ejfe /olent ^ »ix &pruina. DEFVLMINIS GENERA- tione,natura, Sc effeclibus. Quid prleFul^ men. FVLMEN comnme nomen ejl ad omnem i exhalationem qu<e ardens ex nube erumpit iaculaturqueipeculiare tamen facere mihi uidentur vhilo/ophorum plerique ad eam exhalatione--^ qu<e addenpitt &coglobata nubem longiore tradu pertundit,findit,di/rumpit, &terram uiolenter attinet. Fulminis culmen fit quando halitusficcus,uifcoft coniumBu ^ generas habens (unde compofitus uapor appellatur) motu Qr a^mtione in nube percoquitur:^ uelutin majfam quondam ferream aut lapideam coit: quce diu fubaibx induratur ,perinde atque lutum igni admotum. Aliter,fulmen ejl exhalatio deorfum enube uaporo- J pi,jubtiliore fpiritu pr<eeunte &pquete,uiolenter ia culata.velfpijfior halitus afrigore uaporu coglobaj. tus, cum ui &fragore de nube prorupens,ac terram —corpordquejuo motu, lumne,<i^ afflatu pertines, Fulmi sAliter,rulmen ejlfulguratio in terram perlata.Aut 4 ne® ignis uaporficcus,ignitus,compadus gf^lidus,impetuo~ lidiOT*&* r^tuens ,maioris uis quam igms qui no~ potetior. f?if. aphorismi. 34 -- lis in uju ejl:quhi ex fuhtiliorihus elementis comfin gntur.t^am ^raterquamquod penetrat,&Cnt pojl^ ea dicemus )urif.etiam fercutit, angit,- liquefacit, diuidit ,fcindit ,&corruptilile quiduis diffipat. vnde quidam ccelejlem bomhardam illud non inepm nomenclatura appojltijfmte mihi nmcupaffe uidentur. j- ‘Eulminumt quoddam ejl non urens ,fed oh in^npulme.-? tem materia pertinaciam antum dijfipans,fpirituim diffipas. '’coadormi procelloforumque uim magnam fecum rapiens; qui in poroja corpora impaSii, illa (priufquam adurantur) conuellunt crdifpergunt. Nam fpiritus fulmine, cuius ejl comes ,uelocior aliquan- to exiJHti gAlteruejlinfufains ttntm,& uelutifulignequa Fulmen percujfit intingens; ab Ariflotele d-oAoig numcupainftifcas,, twm, ac (i diceres fumofum gg fuliginofum. id pra nimia fuhtiliate &rariate ante euolat &penetrat ,quam adurere pojfit; mora tamen denigrat,g;" ,, liuefcens uejtigtm relinquit ;cui oh fynceram, purdmque flamma tenuiatem,perangujhm etiamfuga effe traditur. Aliud ejl hreue gt fammiferum;quod utique per Fulmen corpora rariora (modo quo fupra) lahens grajfatur.'.^^'ip, in flida impingens ,illico dijfoluit, perdit gt atterit, rum ^ Graeci poeta hc/fyinnp dixerumt-.Lotini fulmen darum,gy ignitum,gg ardens-.in xrmfunaiopi&nixCut loquitur Arijloteks) hoc ejl urin aduerfandi gr reji- i.ij. flendi e'v lmiN1s' jletidi hdhaitid, mnam maxime feuiens,^- certas i^iim noas fercujTis inhterentes relinquens.cuius uisjlufenda flaneeJlt,&occultinumnis nedum mi- Fulminis raculi flenijjima. Nam loculis integris &ill^efs,ar~ miracula ^ntum conficit :uagina fuferflite, gladium liquefdaliquot. citdnuiolato ligno,ferrum circa fild(uthahet Seneca) j Jhllare,& fragio dolio uinumflare cogit;quod bihen tem aut furere fadt, aut necat. In quo fulmen &fulgur materia non differumt ,fld fo- 8 differunt tius forma &modo. Natn fulgur leuius incenditur, ^^ fiilme Se flih nubibus altius micatiulmen ferniciofe infuigur. ardefcit ,motu uebementiore, ac ui fredigoflore terras ©“ qu<a in his contingtcorpora,non flnefemicieaffiidktns. iulmen nuUtm fine igne uenit :pd hoc froprie p Igneum dicimus ,quod manifefla incendij flgtia imprimit,urendo,fuflmdo,aut afflando. Spiritus lulrmapno nubem nec frangmt,nec diueUmt: lo in nube plaga, &fragorem mpetumque facientefpiritu tonant. nuhe{ut diximus)claup. Cur rara riulmina Hyeme rara nobis effeplent,quia tunc exn fjnsia^a coadkt O' obfejfa in nube, calorem exiguum, &ui frigoris pUtoextinguibilem continet. Addam ex irlinio,quod per Hyemem aer crafflore nubium co ’f^llft^^tiomntfque terrarum halitus rigens efl gy gelidus.Hinc in Scythia gy locis Borealibus raro fullulmina minarecredibile efl. fus^pLu JulmnaAtflate,praprtintin calidioribus regois Iliaria aut nibus pauafimt ;quia calidae &ficca uaporatiorara. aphorismiI nes,diripiente cejlu,in mhem denfari tegre pofjmt. Ex quo fit, ut in AEthiopia gg locis ad Cancri tropicum annuentibus raro fulminet. Sed hac ratio in Septentrionali noflro calo gy folo,infirma admodum efl:propterea quod adorimbecillusfic fatis,omnemi lium materiam abfumerenon potefl. vnde frequenter AEjlate htc pluit,tonat,0' fulminat,pro praefenti Caeliflatu. IjEulmina Yere &Autumno creberrima fvM, pro Cur Ve# *cali,teirarum,& partis anni conflitutione:quod hore &Au ,,rum temporum flatus plurimam materiam tam fleeam quhn hmnidam aeri pr<ebeat. Q^aratione fre quentia fmtfulmina in quarto &quinto climatetin jjjinj. quibus femper quodammodo uernat &Autumnat. Eulmine uenenatum animal percu[flmt,uenenum ptjinjfa deponere tradumt .Cuius rdflgnum adferunt ,quod venena# intra dies paucos uermiculare uifumflt-.quce res prota pur# hibente ueneno aliter non fieret. j-Certum efl quiduis prius quari &afflari ,quiim fulmine percutimec quenquam tnnp,qui prior uide^- rit fulmen,dut tonitru audierit. ^^Si uifflans animal fulmine percutitur,moriens cIm fos oculos habet:dormiens uerb i£lmt,apertDs:ex opdignum. pofltoiacens,conuertitur. \ omnei&wm fulmine, flilphur olet, euputque con- *7 tra fulminis impetum uerflmffrit. idem de tadn arbore,aut plana/enties,quie diuuljds ramos contra grajfatim fulmen pr^eteutnt, E.iij. Eidmms Spiritus fulminis uifercujfushmo ,mli conmtnturnon i8 fulminis exfirat;nec uUu animal (nifi prius tetro fpiritu fr<ecomes D; emte exanimatumt fuerit)fulmine accendi traditum niciofus. ohjeruatmn. si idu obliquo animal fulmine tangitur,in contra- 19 rias partes incubat, si redo, aut diametrali, redus fubfidit. Tulminatoru uulnera,reliquo corpore fripdiora effe zo deprehenfm efi:depopulata ex tempore calida fpirituofdquefubjlantia. ^ira ds alatus effenti^ temifflrna fulminada corpora mo flatu fuii uentes,illorum dijfipationem adaugere etia>n probant tnineo. corpora, de jublimi loco cadentia :quie kmoto aere,ante quam terram pertingant,fcijfa prafocatn fepemimeyo uifa fu/nt. fulminis impetum adiuuat aeris uis,0‘ penetrazz bilis aplitas. semperenim fatulentus nefcioquis aer praetenuis (ut diximus )&praeceps fulmina fequi ^praecedere folet :qui prius pniitur ac perimit, quam uideatur: nam a^lis admodum ep, fy coloris exvers. l Fuirainis Martia Romanaru princeps,partu in utero kfui- 2,3 prodigin niine(aut comite illius iant didofpiritu )afflato ilmirabiJe. ypa,&(f fmthifiorite)fiperfles euapt. Telum filmineumpapidem uulpfs nuncupat, ©- z4 teli aut pey antonomapam fulmen )nunc cuna, quandoque lapidisge giobi,nonnunquam pyramidis formam habere folet: 1sieratio. f^ius generatio ep, du exhalatio tam fulgurea qukm fulmnea in uirefcmte aut nigricante grauida nube, am aphorismiT 36 cum qudiatn uifddd ^Cfenedixerim^metuUiai ma terii dmUsdrcwnfufo humore conglobatur ,fuferuenienteque intenfijfmo am Solis gy jlelLarum, tum motus &antiferifiafis calore ,m joliiim corfus^ lapideu induratur.no jecus atq; lateres, dum ex humedkitD luto &molli, in lateritia fornace per-- coqumtur, crduri euadmt. chalybem initum, &huius pluma mneralia, de ^mbecum fulmine ceddijfe,fidemfadunit euan quotidiana experientia antiquorum libri .Cauja eji in naporum permiJlione,lutulentdque gy terrejhi materia ,ambis igne motu gy calorum radijs (qua rame diurni e/i formula )excoibt ,gy in ferream >najfam,aut chalybeam fermentata: qua res fadt ut fulminatum omne (flcuti antea adnotauinms^julphur oleat: quod cum hydrargyro metallicum ejfe ele mentum nemo nefcifehilofophus. ^gTsulmine non feriuntur Laurus ,vitulus marinus, gy Aquila,touis fulminatoris des. vnde 'Tybetmn Cajarem lauro coronari filiium, gy tentoria ex marinorum uitulorum pellibus compojitafubijjfe, ut ^ fulmine quod fupra modum metuebat tutus effet, author ejl suemius, 17 Aduerfusfulmen remediofu/ntloaifubterranea-Na profundius quinque pedibus terram /ubintrare non, pojfe tradunt: propterea in abditum gydte concameratum locum,emdem Tyberium per tonitruafapenumero fe recepijfe ,hijlorijs multis tejlatmt habes. E.iiij. Chalybis igniti 8c minera» lium in nube fu!« minea gc neratio. fui mine no percutia tur. Locaad^ uerffifiil TneifiTO tiffima. mlmina FVLMINIS APHORISMI.’ Ouse \o! ^ulmitid editijfma quaeque ha, eir inter arhores ofulmis Qmrcim,omnum maximeferire O* dg|re(Ji,^aotinib’ ob» iiana objeruatione conflat. Hinc camfanilia, turres, noxia, ^motes afulmine kipceutloi diiii, crebrts fulminibus(frater alia) mfetuntur:qucd ohuq maysfint, nubis iniurijs in alto aere expoflti: mde illas fer inane difcurrentes,de occurju facile excipmt. tulmen uenenatn (ut didum efl)attingens,exfurtSf gat:omneque animal,excepto homine,natura eum ho Quibus norem(ut habet vliniusflUi deferente,iUicointerimiti ^ parcat CQitid iAnchifladhoutt virplius phihfophusfumusi a fulmen. rrr culminis,fulguns,tcmitru, icnephice &Typhonis 39 de quibus hadeims,eadem fere efl materialis cauja: differunt tnntum forma. Ham halitus intra mibem nondum ruptam indujus , gr murnutre intus coUu- Tonitru. ibtns,Tonitru efl: illam findendo aperiens,&ueluti Prefter. fer hiatum iptem iaculans ,Vrefler &ful^trum: procelk dtra ignem nube prorfus diffipata erumpens, Frocella:exitu anguflo ^meatu tortuojo egrediens,cum Vortex, fpecumbis profundiore. Vortex :cum minus pro- Tpphon. fundo,&exitu liberiore, Typhon :cum uero igni gy Fulmen ‘Conglobato ,Fulmen. Sed de hs flitis :quae omnia in hoc noflro calo gy climate minus contingere fi animaduertis, mirari deflne-.difceque ex virgilio, quod quemadmodum omnis non fert omnia tellus, ita nec ccelum ubiqueflmiliter tonat,aiit fulminat, vtut fe res habet,uere ab antiquis gyrecentiorihus heec tradita ejfl arbitror, gyexade objeruata in^nue credo. D£ SERE» S.- 37 DE SERENITATE *ER. ENITAshic nobis definitur,^ flu uijs 0“humdis deris conjlitutionibus immunias ,etiamji euanidee mhes, uel exigui fercahm deenabmt uenti;qudliter ujurfduitUdro hoc hemjiichio. Kyemes ofttte Jerends Agricohe. *Circa meridiem &mediam noSlem jerenias fieri plurimum plef.cum aud amen uentorum commotio ©ddeffe potefl. 3Serenitas Autumni,uentofikm hyemem,Qr rnnximut ex parte pluuiam pneftgre conjueuit. ^si jerenitas ejl quo tempore ccelefiis arcus apparet, hyemabit:/! uerb hyemat,feretiabit. Ssereniates ut etiam ficdtntes, mbrihus, ex Hippocratis fintentia ,Junt fdubriores ,&mims noxiae; quce fiunt uel amagno calore confumptis uaporihus,aut frigore obfiruitis terra meatibus, aut mbre extinCtis uentis,ac uaporibus ficcis. 'Serenitatem hyemalem,Q‘ fer initia utmdlem,fripdias conjeBari plurimum folet. Autunalem horridula(mdne prafertm &uefperi)quada inaqualias &[ub meridie calor.Vnde morbifer Autunus dpoetis, Cr optimo nofiro Hippocrate, no temere inclamatur. Serenitas pruinam,ut etiam humidam aliam quan^ uis aeris conftitutionem ,jecwm libere non admittit. Cimnquam dmeridie ferena oboriri potefl tempeflas,fi cadibunda fer aerem matutino tempore ui- (d fueritpruina,uel caligo. DE Quids* *ENI» TAS. Quo tSi pore fes renat. Serenita tis caufe. Serenw tas hyea malis , vernalis Si autui TERRAE MOTVS qudni ajidte hyeme,docet exferientid: frtefettmt dimeejlus mhrem pquitur,uel contra. Motus mdximefimt ntdtutini &ueffertini ,(id Z4 fropinqud luce crebri-interdiu,circa meridkmiin quo Jummd deris trdnquiUitas ejfe conjueuit. Terrs Quandoque in terrae motu accidit aquarii ab im- . quando^ f^u^utejpmtu mmddtio.Non/wnquamigmum eruque pej fto ipro^prtm fi in locis Julphureis contingat :wiftiles Sc de nuda ex tetro uapore, cum hominibus morimtur noxius, animalia. Tradit Seneca pxcenUrum ouium gregem motu terree aliquando exanimatum fuiffe: propterea quod pejliferee rmltce qualiatesjub terra latent,queeuma amfpiritu per motum gy hiatum foras enmpumt, &aerem nedum planas aquam infeimt. Terrrf acatio ob adujhone de motu nata &ter- Z7 tu falfs. refire nefdo quid admjlu, aquas erumpentes falfas plerumque reddit. Perappo Tetr^e motus exemplum &imagine habes in ca- ® limd™''' fanas-.quas ji igni non aperto cortice admouebis,uaporem internum atenuante alore extinudatum, tunicae illarum latera concutere,andemque impetu fa- £io perfringere, &cumprmis cinerem ac ligna extrafoculumhnge lateque proijcere,ob(h'Ucd>is. ^TAsfix Ephefing 'templu percelc» Ibre igni vaftatu. palujhia terne motui nihil aut minimum obnoxia effe fcribiit philo(3phi.QMd in celeberrimo illo ^pheftiC Tsiana teplo ducetis gy uiginti annisjumptu indicibili aaa &fta extrullo,ob(eruatum leges, nam in (olo palujhi,neterrf motum jentiret, ia^habuit fumdmenm APHORISMI. 4] fmidmentrL .SeJ heus tu ,hominum cpnfilid fatalis ignis id^btra itreparahili euertit. 3oHalitus,aut,jl mauis, jiccus uat^or,terrae motu comttes,mlidus ualde^ rarusfifueritquadiu Solma terias tenuans jufra nos uer fabitur,quieficet :fer no- £lem,condenfitianis ratione,ualidior injurget. 5*i/iuhAcontingmt terrae motus,qui pius nondefiflmt quam uentus uehemens &diuturnus emerferit :quibus comites (ut diximus) fifi flermqs dant fini ex conjbiikt exhalatione, ((y uaria locorum habitudine ferhorrendi. ^Vojl magnam terrae agiatione ingens hiatus quan doque remanfit :ofiendens quae motus iffi firbuit: alias compejfo ore eadem occultans:filo ita indubio, ut nulla uefligia extent :urbibus plermque deuoratis,& agrorum traclu omni exhaufio. 33 Terra ficrfirnt filida ,qinterne excauata ,motui admodu obnoxia effe cenfitur: quia exhalationes occluditpertinacius, gr in atuemis arbktt diutius. 34 infulas magno matri circmdatas ,gynmltum ah arida remotas,trepidationi terrae minimum opportunas effe exploratum efl :quod aqua exhalationes 0- fpiritus ad motum ineptiores reddat. 35' Terrafilida, lmola,tenax ©- argiUofi,quia uacuit paucum habet,gr aegre dfi imicem diuellitur, raro tremere conjueuit. 3fi Quum in tmam partem totus fi motus impellit, autfiublus more quadamfit uolutatio,horrendum efl ualde &periculofiim. r.i. v. Ventus Vehemfs terr? Uio tum iuij pedit. Prodigi, ofje tera raru agia tationes Marinae iful^ mo tus exa pertes. Q^imo tus peria culofi. T£rr<e TERRAE MOTVS APHORISMI. Terrrf motus vt com^adiore loro &denfiore conyj tin^s,(o quod illitic difficulter crxinjJat tremefacies fpritus, diiriiffune duraf.in jolutiore &tmorc uancfdt citius. Vbi^ ef rerra motus quatidoq; domni Jolam,tion/iicnqua 33 fc 116 po ciidmtem ,aliquando totam prouinciam eucrtit. Qjd rsmS® fukerraneum halitum de loco uno in alimi dctrujumjihiqueeomprejfmifuUque effenon fotcfi. Terra Subterraneus fpirituim motus,terram quandoque jp mot^vas tantum agitnt,Konnumquamfiibuertit:aliquddo ape- ^ rif diuer rit,&multis in locis perforatialias uehit,impellit,defitates. primit &attollit.quamdiuerfttatemexuariaocculv»- torumfpirituum aptaAone,^- locorum natura emererecredibile efl. Loca adj ^^tnio aduerjus terne motum omne, 40 uerf» ter aedificiorumfomices,an^uliquoque parietum,e^pora motu fies alterno pulfi renitentes . Adb^c parietes terreo tutiili latere fadiijaxis aut Jolidis lapidibus coagmentati, minus. Contra terree motum remedium prcelent cloacce, & fpecus creberrim. nam praconceptum fpiritum ex- ^ halant, accedentibus nudtis ad eluuie cmiculis .sed omnium praflantijfimu propugnaculum,&prafintijfima pilus,efi X>omims,qui non dicam terram, jed Uitum mtu tremefacit olympu. cui honor &gloria. METEOROLOGIAE ANTO. NIIMIZALDI MONILVCIANI FINIS. V-- INDEX RERVM ALIQVOT prsEcipuarum qu^ in hoc opufculo continentur. numerorum nota, folium defignat :apaginam priorem, bpofteriorem. A Africus ventus 18.b Aquiloniae hyenjis com« moaa 22. b Aura quid avento difFe» rac 25. b Aurgvndeexcitenf ibid. Aufter quid in inferiora agat 2o.a Auftritepeftuofi& men daces ibidem. Aaftrales morbi 20. b Auftro flante curanimai quoduis minus efuriat. ibidem. Aufter cur noftu quam fnterdiu validior. 21.3 B Borea tepS &vires 21. b vndeper Boream putea» les aqux calids. ibidem C Caligo quid 14.3 Caurus 18.b Corufeatione &tonitru, peftilentes materias & tetras enube deorfum mittere. 33.3 Corufeationum periculoj iilfima ibidern Corufeatio quando plu» uiofa. 33.b Corufeatio multos excE« cat 33. a Corufeationis generatio ex Ariftotele,Seneca,& Alberto 3i.b Corufeatio eur deorfum potius eontra fuarn na» turam quam furfum vi» bretur ibidem Corufeationis alhx 8c lu» cidcB natura ibidem, Corufeationis fulute na» tura 32. a Corufeationis rubrse na» tura ibidem. Corufeationis fumofe & fubnigt* natura ibide Corufeatio albicas in nu» bc lurida quid agat ,& qualis Bt 32>b F.ij, Corufcatio cum tonitru freques &vehemes qui« bus tebus noceat ibide, E Ecnephias ventus cu fua natuta zfi.b Etefiae venti &eoru tem pus ac natura aj.b Euri natura 18.a Exhalatio qd &vnde 7.b F Fauonius cur venaticos canes impediat ip.a Frigora ventis augentur 37-b Frigora quib^ profint 8c noceant 38.a Fulmen quid ^prie 33.b Fulminis generatio ibid. Fulmineus ignis vnde no ftro validior &potentior 343 Fulmen diflipans.ibidem Fulmen infufcans ibide. Fulmen flammiferum & vrens ibidem. Fulminis miracula a\v quot 34.b .Fulmen &fulgur in quo differant ibidem. Fulminis comes ,Ipiritus formidandus 3y.b Fulmineus flatus pernis ciofiflimus ibidem. Fulminis mitum miracus Ium ibidem. Fulminei teli aut lapidis generatio ibidem. Fulminea in nube igniti chalybis &mineralium generatio 3d.a Fulminibus obnoxia los ca 3d.b Fulmequib^ parcat ibid. Fulmina VereSt Autuno cut crebra. 3$,a Fulmen venenata purgas re ibidem. Fulmina cut Hyemera* ra 34.b Fulmina gftiua quib^^pau ca &multa ibidem. Fulmen non metuentia. 36.3 Fumos per incendia igne concipere 33.3 G Gelu fequentia Si fugiens tia 37.b Gelu quomodo reficcet, ibidem. Gradinis generatio ty.b Granula congelata ibid. Grandinu tempora ibid. Grandinis &niuis difFes rentia ibidem. Grandines fonitus prodic gioii prxcedunt ibide* Grandinem pilos &alia comitari id.a Grandinibus gignendis opportuna tepora ibid. Grado cur rotuda ibide. Grandines aloco in locu per aere tranfFerri i6.b Grando menfuram non feruat ibidem. Grandorerum fpecies va rias habet ibidem. Grando floribus &viti* bus inimica ibidem. H Hellefpontius i7.b Imber &nimbus 8.a Impteflio qd Latinis 7.3 Lunfeclipfesvetoff 24,3 M Meteori definitio 7.3 Meteora aquoffi qd 7. a Meteoru ignitu quid 7.b Meteotum medium feu miftum ibidem. Meteororu caufa efficies &piimaria ibidem. Meteororum caufa mate* rialis remota ,&pro* pinqua 8.3 Mineralia vnde ptoni* trua nSnuq decidat ibi. Motus terrte generatio 38. b Motus tetrs fpecies qua* tuor 3P.a Motui terr* qug tempo» ra obnoxia ibidem. Motustertf quina tuti & periculofi ibidem. Motus terrae peflilens quadot^ &noxi» 40.b Motui terrte obnoxia lo» ca ibidem. Motus tettsB breues & longi 39.b Motu terrj flamma qua» doque comitari ibidem, Mot® tertf diluuiotu no* nuqauthoresefle 40.3 Motuiterrs loca oppor* tuna ibidem. Motusterts quinam Ion giores ibidem. Motusterrte qua anni te* peftate maxime vigeat ibidem. Motum terrg impediunt venti 41.3 Mot® terra pdigiofi ibi. Motus terrx cur exptes infuls ibidem. Motus petkulofi ibide. Motus INDEX. Motus terrjE vbinam du» rene ibidem. Motuum terrte diuer(ita< tes varije ibidem- Motum terrsB qujna lo» ea no formident ibide. N Nebula quid 14.3 Niues quo tempore fte> quentes &qmbus vtb les I4.b Niuis generatio 14.3 Kiuis &ptuins diff;* rentia ibidem. Nixman^ maculat ibid. Nix folutu difficilior q grando 14.6 Ningere &pluere fimul poife ibidem. Niualis humor plantis a« micus ibidem. Niuibus obnoxij mons tes ij.a Niuib® di£ia tepora ibid. Nix cur non tam exaft6 quam grando cogii & gelafcit ibidem. Nubesquid 14.3 Nubes per tonitrua nis gricas quid agat &pors tendat jo.a Nubes ex nigro rubefees quid pei tonittua pros mittat. ibidem. Nubes per tonitrua ex ni gro cum aliquo rubore virefees quid agat 30.b Nubes alba pertonitiua ibidem. O Ornithis venti ,&Ches iidonise ad.a P Pluuix generatio S.a Pluuiarum guttf cur ros tundx ibidem. Pluuiatuguttf vnde mas gnx &parux S.b Pluuiarum guttx craffx dd celeres ibidem. Pluuiarum guttx magng vnde,& quo tempore 9. a Pluuis ingentes quando ibidem. mafla ferti cum Pluuijs lapfa p.b animalia cum Pluuijs cas dere ibidem. Pluuia laftca,rubra &Ia pidea ibidem, corpufcula varia cum Pia uijs ibidem, caro cxmetum &Jutum cum Pluuijs lo.a Pluuia falfuginofa ibide. Pluuis V.. IND Plunia: ferotma: ibidem. PluuisE Hyemales lo.b Pluui* aqua vnde dulcis &amara ibidem. Pluuias ipedtentia ibid. Pluuiarum commoda & incommodaii-a animalia per Pluuiasabu dantia ii.b Pluuiarum cbmites mor bi ibidem. Pluuiarum fuperfluarum incommoda ibidem. Pluuia nonnunquam cu grandine 16.a Ptefter ventus perhorres dusjcu fua natura rd.b Preder quid ifulmine differat ibidem. Prodromi venti. 26, a PruinE generatio 13. a Pruins &rotis differen» tia ibidem, Pruinf foetor vnde 13. b Pruina qb^ inimica ibid. Pruina ventos validos nefcit ibidem. R. Regiones aeris tres 8.a Rotis generatio ii.b Ros vbi apparet 12.3 Ros &pruina in locis ab tisrara 12, a EX. Roris &pluuig differenr tia ibidem. Roris pares Aufler ibid. Rorem in tentorijs &** dibus generari 12.b Roris tempus ibidem. Ros plantis amicus ibid. Rorem depafta animalia periclitari ibidem, poft Rorem So! plantis inimicus 13. b 5 Serenitas quid 57.3 Serenitatis caufs ibide. Serenitatis tepora ibide. Soni pro locorum natu* ra,a clauSsfpiritib® va* tij 3p.b Subfolanus I7.b T Tonitrus generatio 2p.b Tonitru vnde tam hor» rcndum fonet 30.3 Tonitru quomodo coru» fcationem prscedat cu fic pofterior 31 -a Tonitru fine corufcatio* ne,& contra vnde 3o.b Tonitrua nonnunq pe« ftilentitfima cfre,& quo modo ibidem. Tonitrua ingentia audi* tugtauitet laedere 3i.a Tonitru IN Tonitru vina Ibedlla vi« tiare ibidem. Tonitrua sequalia in fo« no &inxqualia vnde 51. b Tranquillitas quid 38.3 Turbo vetus cum fua na^ tura 27. b Typhon ventus periculo fiflimus cum fuis nomb nibus,& natura 27.3 Typhon ab Ecnephia qd diferat 27.3 V Vaporquid &vnde 7.b Ventoru generatio 17.3 Venti antiquis duntaxat duodecim habiti ibide. Venti Orientales &eo« rum natura i7.b Venti Occidentales cum fuis nominibus^locis & natura 1S.b Venti Septentrionales cu fuis Iods,nominib®, Gs tu &natura 21. a DEX. Venti Septentr.qmVno ceant&profint 2i.b Ventorum Septentr.mor bi 22.a Ventorum Meridionaliu locus,ordo,nomina,na« tura &qualitates iji.b Venti Meridiani cur hu» midi &infalubres ibid. Venti duo &triginta a» pud recentiores nautas &Hydrographos 28.3 Veris nautids quomodo &aquibus indita no^ mina 2S.b Ventoru cardinalia nau> tica nomina 2p.a Ventorum medianorum nautica nomina ibid. Vetotu collegaru ftu in» termedioru nautica nos mina ibidem. Ventoru qui quadrantes inGgniorum appellant nautica nomina 2$t.b FINIS.