Codex legum antiquarum : in quo continentur Leges Wisigothorum, Edictum Theodorici Regis, Lex Burgundionum, Lex Salica ... : quibus accedunt formulae solennes priscae publicorum privatorumque negotiorum, nunc primum editae. Et Glossarium sive interpretati

' %\ 1 . CODEX LEGVM ANTI QVARVM. INQVO CONTINENT VR Leges Wis ioothor vm. Edictvm Theodorici Regis. Lex Bvrc vndionvm. Lex Salica. Lex Al am ANNORV iif. Lex BAiyvARioRVM. Decretvm Tassilonis D V c 1 s. Lex Rievariorvm. Lex Saxonvm. Angliorvm EtWerinorvm. Frisionvm. Longobardorvm. CoNSTIT VTIONES SlCVLA Sive Neapolitana. Capitvlare ^aroli M. Et Hlvdo^vici Impp.&c. Ex Bibliotbeca Frib. Li xb e ks rogI. QuibusacceduntFormuljerolennesprifcjB publicorum privatorumque negotior unL»^ Nune primum edits : EtGLossARivM fivc Imter p R E T A Ti o rcrum vocumquc difficilium & obrcuriorunij. O F VR TI Apud Iohannem & Andream Marnios & confortes^ Anno cio to cxi ii. , Cum privilegiis S. C<efl Maiejl at is 0 Regis Gallia in decennium^. s— \ Y -- MAXIMO AT<iyE INVICTISSIMO PRINCIfl AC DOMINO, DN. matthiae; A DEO ELECTO ET CORONATO IMPERATORI ROMANO, REGI VNGARI-®, Bohemi^, Dalmati,®, &c. PARENTI PVBLICO> fiO, FELICI, PERPETVO AVGVSTO. mJXIMB INrJC^ISSlME^ CjESAR, Pvs quod Divo Rvdolpho II. Imp.Aug. voveram, ad Maiefta- tis veftrie akaria obfero,eoquo par eftjcultu atque veneratione; Illo enim ad coelos vocato, que in terris regnorum ruccelTo rem habet, eun- dem & devotionis mese heredem ut habeat. ius fafque iubcnt. OptalTem equidem opti- mo & clementifsimo Principi annos de meis annis longiorestfed aliterilli vifum,quicun- dla videt, quiq-,fuprahumananegotium ge- rit. Fateor Domine, accepto tam gravi vul- ncre,collapfafunditus ftudia mea videban- tur; Sequis non confternareturintam acer- a jt c o DEDICATIO. bo ca{ii?donec omnium precibus & votis pe- titus dies refulfit,quoMaieftatem veftram ad lugentis patria: gubernacula admotum , or- bi nuntiatur. Tunc hercle vero animus con- feftim erigere fe, ac penitus gaudere coepit, quod cum necelTum eflet ut fieret, quod fa- talis ordo pr«fcripferat,atque ille e mundo digrederetur, a cuius falute falus publica de- pcndcbat,nunc is in locum fubftitutus fit, querneum cernimus, illum cxcefsilTe nefei- mus. Qui etiam antequamimperator elige- retur, dignus imperio videbatur; ad ipfum autem e ve(Slus,in purpura hac nonfuperbi- rc,fedmoribusplacidifsimismagnitudinem Fortunae ita temperare no vit, ut omnes tefi. tentur,nontamDominife,quamParentisaf- fedumfentire. Temporum hcecnoftrorum felicitas eft;& felix ego,cui talitempore naf. ci, fub taliPrincipe vivere contigit, qui nihil fibi a^piiusliccre putat, tjuam privatis ; qui amarife a fuis,non metui cupit ; qui denique totis viribus id meditatur ac CGgitat,qUo pa- 4I0 dilsidentes inter fe animorum motus conciliet,conlervetque ORM ^VIETEM, SECVLO TACEM SVO. Virtutes hxfunt,qu^ omnino Ctefarem de- cent. V nde&Magniillius Matthi^fapientif. fimi Regis nomen non tantum Maieft.V. iifiita- DEDICATIO*. imitabitur , fed etiam fuperabit ; 5c quod ille erat Pannoniis, id vos & Pannoniis , 8c multis aliis eritis , primore autem loco di- cendis Germanis,fortibus femper 6c fidis. Quapropter fpes me quoq; indubitata fo- vet,donumhoc,quodadC^lareamarame6H fecravi,Maieftati veftr^ tanto gratius fore, quanto non privati hominis opus eft,aut ad privatos tantummodo paucos pertinens; fed in quo maiorum veftrorum imperium, eorundemq; in rebus divinis & humanis re- ligiofa quaedam adminiftratio fpedaturtin quo tot Imperatorum,Regum, Principum, conftituta atq; cdifila elimato confilio com- pofita continentur;tot falutares leges,$c ad omnem vitee honeftatem utibiles perfcri- buntur,ut neq; ex rhetris Lycurgi , vel axo- nibus Solonis,aut deniq;Romanis tabulis,fi- mile quid proferri queat. Jacuerunt iam per ‘annos plurimos cundahaec a multis ignora- ta: fed ego pro fingulari mea (quod mode- fte dixerim)in patriam pietate,impenfe an- nifus fum , non folum emendate iterum ut prodirent , quQ iam olim rite promulgata iiieruntjfed etiam M. V.ut dedicarentur. Quia autem Legum quantumvis optima- rum fupervacanea funt fcita, fi in litteris < 3 DEDICATIO. •C' dumtaxat confiftant,non etiam reapfe utilf^ tatemfubditis pr£ebeant,&iugi obfervantia frequententur : idcirco Maieftas veftra,qu£e tota velut EM^rxDx NOMox.quidquid loquitur, non efl: lententiaXex eft,his quoque glorio- la renovatione,quantum tempora patiun- tur,facro oraculo robur &authoritatem de- Huo dabit. Sic nimirum Iplendor nominis Germanici magis ac magis augebitur,!! que- admodumnoftro Principe regimur, !ic no-» ftris etiam,non extraneis] egibus vivamus. Vtrumque Magnus 8c.(EternusDeus nobis benigniterdiu concedat: faGratiisimamque Maieft; V.pr^cipuum Auguftse domus co- lumen, ad hunc ftatura,hanc pacem, ialubri gubernationis moderamine defendendam, Neftoreos in annos falvam atq; incolumem fervet,tueatur, protegat. Feliciter. Hamburgi,prid.Kal,Iulii.An. o® locxni. RM. Q^GiES. DEVOTISSIMVS F&IDERICYS L1MDEMBROGXV& PRIVILEGIVM S. CJES. MAJESTATIS. % VDX)LPHVS SECFNDVS DIVINA F-AVENTB dementia EleBus Romanorum Imperator , fimper Augujim ,ac Germania f Hungaria^ Bohemiay Dalmatia ^ Croatia, Sclanont^ (fc. Rex, Arcbidux AuJiria,Dux Burgundia, Stiria, Carint hia, Carniola ^'Wiertemberga ,&c. Comes Tiro lis, ^c. Recogno^ axpmt curaverit L\ojieri:^ imgcry ~ vESSKOGirs,fiadmagis magis^ iUufirandamGermankinomtntsP^ Jm^ terii Majeftatem ac gloriam, veteres Germanorum, & qui ab eifdem oriundi funt populorum mores,leges, confietudines atq^fiatuta tn unum optu redegijfe, cum notis tum interpretationibus iUuJtrajfe: ^od quidem opus nobts de- '^dicatumcumipreautbor in vulgus quoq^tjpis prodire cupiat, perdemife obtd ropando,ut (ibi ac tjpographo fuo : ne quis quam alm intra decennium eandem editionem quovis modo imitari aude at, privilegio nopo Cajareo m talihm con- (ueto clementer adejfe dignar emuriSt nos precib. ejus aquis (5 honejtu benigne annuendum duxerimus. Iccirco per prafenteslitter as nojir as ex certa fcienim animoq, deliberato autboritate nofira Cafarea ferto ac firmiter inhibemus vetamus univerps ac pngulis Tjpographis, Bibliopolis, alys^j omnibus qtti in (aero Romano Imperio & Regnis ac Dominiqs nofiris h^ereditarys, vel edendis imprimendfje libris, aut alia quacun^ratione negotiatione librariam exer^ cent : ne quis eorum memoratum opus ipfius E eij>, tinvBusKoai ifine con- fenfu ejuflem per totum decennium, ah editionis abjoluta die numerandum, in~ tra Sacri Romani Jmpery & omnium Regnorum ac P rovinciarum nofirarum (inesrecudere,aut ubteunq^ recudendum dare, feu alibi imprefum importare, vend^e vel Mrahere, palam vel occulte aufit : ^od fi quis fecus fecerit, poe^ fiam amipionis omnium librorum,& infuper mulB am decem Mare harum auri puri,nodro Imperiali Fipovel Camera nofira,ipfiq3 Fridsrico exaquopen^’‘ dam, toties quoties contrafaBum fuerit, fi novent ipfefaBo incurri fe : Dum tamen opus hoc alias nihil quod orthodoxa Religioni nofira Catholica , nofiris % Cfi Imperu fancionibus adverfum fit, in Je contineat: ac tria ad minus ippus c>- peris imprepi exemplaria ad Cancellartam nofiram imperialem Latinam prls- priisipfm authoris vel ejus tjpographifumptibus quamprimutranfmittantur. Dua nipritefaBa pnt,boc nofiro privilegio plane exutus effe cenjeatur. rumtellimonio Hierarum manu nofira fubfript arum ^ pgtdi nofirtmprefi- one munitarurru. Datam in Arce noftra Regia Pragae, dic xiiu mcnfis Martij, Anno Domini, clo Ia cr. Regnorum noftrorara , Romam »a£,Hunganci XSZUL ScBohcmici itidem XXX* rvdolphvs. Cendueim. AdMaadttumSfc* Cjef. MajeS* proprium^ • Io: Barrititti* PRIVII.EGIVM GALLIA ET NAVARRAi KEGIS. France 6^ de Navarr e , a touts nos Ballifs , Senefcbaulx , ?re- I 'vojis , Juges, leur Lieutenans, & &utr es nos JuJiders offici- \ers, quilappertiendrafdlut. ENR T FAR L A G RAGE DE DIEJF ROT DE Nofire€ber& bien ame Fridekic Lindenbro g Nous a faiB remonfirer, qu 'il a auecgrand^fiude, pejne, labeur Gf frais recueillj de dwers autbeurs de loix antiques , defquelles il a faiB ung liture intitule Codex Legvm Anti a rvm^ in quo continentur leges VVifigotho- runif Edid^um Theodorici Reg. Lex Safica, Burgnndionum , Alemannorum, Baiua- riorum, Ripuariorum , Angliorum, Saxonum, Frifonum, Longobardorum, &c» Le quellivne il definenoit pour l utilit e pu bliquefaire ifnpriw^ef' & mettne en Iu- tnieve. MaisilcYainB qu dutves que ceulx ausquels il enauY'a donne chafgefe ^eullentwgerer de l Imprimerfoitfoubsmefmetiltre &fonnom,oud’autreJe fruftrantparce moyen dufruiB defespeynes^ laheurs , filna^oit furcenos lettY&sneceJfaiTes,qu ilnous a tvesbufnbletnentjfipplie luy accondeY. Eous a cei 'caujfesa^onsaudiB F riderjc E/ ndsnbrog pemtis ,accovde oBToye ypentnet- totis •iacebrdon^^s oBroyoins parces prefentes defaireimprimer par tels impri- tneurs que bonluyfemblera lediBlmre, iceluy 'vendre&diflribuer par toutno- JlreRoyaumefansquaultresqueceulxquiaurontpou^voirdeluypmJfentFim- primer oufaire imprimer, en tout ne en partiefouhsaultrenom , tiltre , ne en quelquefa^onquecefoit^durantletemps&termededixansconfecutifs^com pterdujourdetimprefiion du diBlivre-, Gfcefurpeynedeconfifcadondes Uvresamfy imprtmes/ansfipermif ion, de millmresd amande, &aultre ar- bttraire',apphcablenioytieanous,^taultremoytieaudtBexpofant, Siuom mandons& acbacunde<vousendroiB /dytresexprelfementenioiann^. Se denoftreregne le quinficfmc_s. Far leRey en fin Confiil. De HrMERr, Eis to AiA^oj^na rEPMANIKQN BAXIAEQN NOMI KON, fCAl TON ATTOr II O A TM A®£ S TAT ON ESHTHTHN »PIAE?IK0N T ON AINAENIP O ri OII» m H jjOPEHS, AAKUSTi IA EN ENTESIN iN©EOT OPMHS THS SE©ENi a KlATilN E©NOX APEIMANiQN» MAPTrPES AN©PanaN OSSOI PHS NAlETAOrSIN, HPOS ATSIN, ANTOAIHNTiH NOTGN> H BOPEHN-. ©ESHESIHS AE TEH 2 * META AH TOAE ©ATMA BPOTOISiN'’ ENTE NOMOrS SO^>IH 2 i ENTE AIKASHQAIHS» AIAPTTPA BIB AON lAdr* HN nPOS©’ 12 A NtKTl SKOTEINHifi AETKOTEPAN «AEOS NTN ©ETO #PlAEPlKOS* ISAAGVS CAIAVBONVS. - 3 ! • • [^: , Friderici LindenbrogI, i.c. PROLEGOMENA IN CODJCEM LEGVM ;A N T I Cty A IL V M. ACKATARVM Legum auBoritaSyVrincipatmBivi» ni Jingulafe donunii quanta religidnefujpictendajtti ab illis dtfc er e poJJumuSiquipopulum antea rudemtCA mori<- bus barbarum^ exuto feritatis fiematet ad humanitatis quandam Jpeciem earum prafiriptione temperarunt, ^uin illud arduum negotium fuerit^ (f fupr a humanas 'vireis^qui negabit ? legibus fubieeiffetquihui ius omne in armissad aquitatis normam perduxijfe ^ quibus haudfatis^ cogmtumy quidef Jet iniquum ? Arduum ^ inquamthoc (f difficile admodum fuit : neque emm facile quis ufitatuM •vi^vendi modum deferit y aut regi fi patitur y quum freni quadam adtemperie adhibita alterius arbitrio fibi 'vvvendum intelligit. Quocirca prifeijapientes y quo reBius impetrarent , quod expetebant yfcito^ rum fuorumDeos autoresfinxerunt.Hinc eH curNumaPompiliuSyquss propo^ nebat leges Quiritibus y Egeria Njmpha monitu fi promulgare diceret :^el cur Minos loviSy quas Cretenfibus. Quinimo nulla Lfcuygum caufd movit y voluntariam infaniam furere ypr ater hanc ipfamyUt fartam accrederent y ApoUinis Delphici injpiratu leges eius ejfe diBatas. Taceo quid Draco yquid a~ lii fecerint. Quis populo T/raelitico legem firipfiratyquis obtinuerat yUntequam rupices tabula ydigito Dei aterni exarata yproferrentur ? Tanti ergo fi confiL terit yCtiam in excultis iamy & in cognitionem veritatis oculatis ; quid puta--- bimus y quantus labor fuerit y ferocioribus ifiis & ferrocinBis legem perjita' fijfe ? atque id propter eo curatius providendumy ne vicifsim intercidat yCuius virtute truces maiorum mores tranquillati atque placabiles redditi fuerunt. Quanquam nullam gentem adeo beliuilis ingeniiyvel ferocem autumem, qi4(e non vel folonatur<s infiinBu ,aliquam cognitionem honefiatis habeat : Paulo Apoftolo adtefante Epiflolaad Rom.a. verfi^. PA’ Tertulliano adverfluda- os cap.a.hnxc legem Mojfi (criptam in tabulis lapideis jlegemfuifTe conten- do non rcriptam;qu2e naturaliter intellig€batur,& a patribus cuftodiebatur. Certe Germanos y& abipfis oriundos populos y civilioresfimper putavi,quam ut omnia manu egerint: quippe cum Corn. Tacitus in libro de moribus Germ. notet, plus apud cos valuiffe bonos mores, quam alibi bonas l^gcs.Tum quo- que quam decens eorum fuerit ordo%udkiorumy idemTacitm diBo libro of en PROLEGOMEHA; <^/.Eligi*ntury/»^«/V,iniifdeni conciliis & Principcs,qtii iura perpagGsrid^ duot : centeni Gngulis ex plebe Comites, conGlium Genui & authoritas ad^ funt. Sedquodjcriptas leges non habuerunt , id’vel indefdBum^ q^uodputa^ rufii f C Areopag.dicit ) cshr S mKtrdjcf^n^ .i ratf jsaisr if4.7ii^sk«,*cei ^Afti^dravi ^ Tseif ^pv^dis t 'vel cert€y quod litterarum fecr e- ta viri pariter atque foemin<e ignorarent. LitteriC enim cum otium re-» quirant [edent artam vitam ^ enervare homines videntur : at arma fortes decent. Ha^enus itaaue dy^q>a vSfJLa utebantur ; donec paulatim bumanio' ribtis fefi frudiis dedentes, quas memoria & ufr retinebant leges, feripto quo-^ que comprehendere coeperunt. Quorum diligentiam Kar olus Magnus Imp. pofiea gnaviter adiuvit, omniumque (ut EginbaHus ait) nationum, qua fuh eius ditione erant,iura deferibiae litteris mandari fecit, licet rigida multis in locis, & a verbis ajpera fint, dandam hoc eH Virtutis amori, (A ru* ditati temporum: nemo enim apud illos vitia ridebat : maius que f udium erat , reBe facere^quam ^lendide loqui, Et quafi quantum ab bis dijereparunt Au- runcorum,Sicanorumque, imoipfusKumuli, Tatii, Numa , aliorumque Ro» manorum leges & mores? cum, ut Ovidius inquit F ^or, Etb.i* lura daret populo poGto modo praetor aratro* Nimirum non dum tot flropbis civilis fapientia involuta erat ; cioribus horis, quamnuneviaannis lites gravif ima terminabantur .^acun* que er^ in bis legibus duriorafunt,€a tam candide accipienda , quam fmplicF ter diUa funt : & bene loqui ab aliis, hinc [aper e aliquis difeat. VVISIGOTHORVM teges ah Eurko Rege, (qui etiam Buridkm, vel Theodoricus anonnullis vocatur) Erao iiii. compofitas ,JfdGrus Hif alens, in Chronico fio notat. Sub hoc Rege (Eurko) Gothi Legum inftituta feri- ptis habere coepervnt, nam antea tantum moribus & confuctudinctenebao- tur. Buricum excepit Levvigildus ,de quo idem Era dcvui. In legibus quoque caqusab Eurieo incondite conftituta videbantur, correxit 5 plutim&s lege* prietermilTas adiicicns,plerafquc fuperfluas auferens. Hunc deinde Chindas» vvindus(V Recefvvindusjecutifintyplemf imumque robur huk Codici de-^ derunt , abolitis aliis omnibus aliarum gentium legihaslWii.z.Tit.iiLi.S Novif ima omnium recenfio aFl. Egka Rege faBa fitffe videtur : quam et^ iam in Concilio Toletdho xv i. a finBif imis patribus publice confirmari po^ Jlulavit,uthac eius verba ofendunt pag.6 g6 .Qxmdidi quse in Canonibus vel Legum Edi«5iis depravata confidunt, aut ex fuperfluo vel indebito conie» ^a_> fore_? patebunt , accommodante ferenitatis noftr^ confenfu in meri*» diem lucidsB veritatis reducite J illis proculdubio legum fententils refer* vatis,quae ex tempore divae memoriae praedeceflbris noftri Domini Cindaf» winthi RegiSjUfque in tempus Domini W ambanis P rincip!s,ex ratione de» promptae, ad finceram iuftitiam vel negotiorum fufficientiam pertinere^ nofcuntur.i^/«c ergo ujus eius in Hijpania (S Gothia ,id eii Narbonenji Gat lia, fiequens quidem tanta autboritatis ,ut ex illo in Capitulare (fir 9 .^ iiImp.Mag.quada injerta videmus. \Jlo.w. Tit.a^p-Lih.vli.Add.iiii Tic.r, Libsr legis gothic /£ vocatur a lohanne FF. rjii.inT)ectctolvoti\s, Part.j, cap. p 8 . qui eidem ex Capitulari Car oli legem de compojitione ficrikgii adie^ i a cit. S^uin. P R O L E G t) M E N A. iecit, ^jti stiaf? 2 y-sC\ Fos.vm ivdkvm appellatur : & Libsr iroicis in ex~ emplari Curialium ujuum , quos Rajfnundws Berengarius ,'vettis Comes £5* MarcbioBarcinonenflHifpani£ fubiugator^^ Almoides coniuxA^ Feudis alF ifque negotiis objervariuijjerunt.^ cum Gothica leges omnibus caujls non^vF derentur fu^icere. Hac pojlea lldefonjds ^ Petrus, lac obus, alii at que alii Arra- gonumKeges,'uariis conJUtutiombusf uppleverunt , antequam Alfonjus tan- demcircaannum Chrijli mccxli. ius Romanum in Partitas fuas digericuraj- Jet : ut erudit e P.Pithoevis J. C. primus huius Cod. editor,annotauit.Latme^ primumpromulgatus fuit, pojiea nefcio cuius mjfuin linguam^ quam Roma- namnjocant,translatus:itatamen ut in omnibus Latina editioni fion rejpon- deat.nam ^ ex Conciliis Hifpanicis quadam non tantum pr amittuntur , qua- dam etiam pafim intermifcenturfd & ipfa leges alio interdum ordine collo- cantur. Ea nJerfo haut ita olim ab Alfonfb Villadiego in Hijpania in lucem fuit prolata yCommentariifque uberrimis illuf rata. T HE O D O RICV S qui EdiBum compofuit , Rex fuit JtalU , Alarici fcer. BVRGVNDIONVM LSGcS Gundebaldus compofuit: quamvis inMSXod. Sigismundo eius flio adtribuantur,ut in Notis ad hanc legem dixi. De Gun- debaldo autemGregor. Furon.Hifor.lib.a.c.ps.fc habet. qui apudGo- degiGlum-^rantjinunam fe turrim congregant* Gundebaldus autem iuffit," ne uniquidem exipfis aliquid noceretur :fed adprehenfos eosTolofe in exi- lium ad Alaricum Regem tranfmifit , interfeclis fenatoribus Burgundioni- bufq; qui GodegiOlo conrenferant.Ipfe vero regionem omnem, qu^ nunc Burgundia dicitur, in fuo dominio redauravit, Burgundionibus leges mi- tiores inftitu't,nc Romanos o^'^x\m\icrA.Cum hac lege planifime convenit P apiani Liber Reff onforum , ex iure Romano, ut verof mile ejl , huius' quoque Gundobaldi mandato, colle cius : cui bonOiinfra dicemus. S ALICAE LSGIS Aut h ores qui fuerint ,pr£fatio illi Legi prafixa fatis declarat:& SigebertusGemblacenfChronol.Ann.QCCQXY.ii.EcznQ\ uti cccpe- runtlegibus, delegem Salicam didlitaveruntperquatuor gentisfuse proce- res, eledlos de pluribus,his appellatos nominibus, WifbgalljBofogartjSaio- gaftjWidogaft j in villis Cermaniae,Salechaim,Bodoc]^im,Wingehaim. Hi quatuor proceres per tres mallos convenientesjcaularum origines follicitc tra6tantcs,de fingulis difcutiendo,ficut IcxSalica declarat,iudicare decreve- x\ml.Eius authorit as laudatur ab Hincmar. Epifcopdn lib. devita aBibus B.Remigii-^pf Feudor. Lib.i.Tit.ap. . LEGES ALAMAnmKVM,BAiOAMORVM,RifVAKioRrM,k Theodorico Fran- corum Rege compoft as, ex prologo earum fcimus : 8c quidquid Iheodoricus Rex propter vetuftifsimam paganorum confuetudiricm emendare nonpo- tuit,pofthsecChildebertusRexmchoavit,redCblotariusperfecit.H^com- nia Dagobertus renova vit ,& in melius tan{lulit,^Ve/i^»^. T AS SILO, cuius EdiBum BaioariorumLegiadditur,iseH,qm totiens contraKarolumlmp. rebellis, tandem eidemviB as manus dedit. Aimoinm, Cf alHHifori^ Francicaferiptores. SAXO- PROLEGOMEt^K ^jiXON^M,Aj!iGLWRFM,ryERZNORvM,FRisoiirMtLeges quo tempore iata^ baut adeo liquido confiatinijt quod in AdditionibusFriJbnum legis, VV ulems~ ri ^ Saxmundi mentionemfari uidemus.Saxonibus aiitem& Frifis,reliquis^ aue Franfalbianis populis, HaraldumD anorum Regem leges de diJf€,HiJior ici Narrant. Adamus Brem.Lib.2. cap.ig.Albertus AbbasStadenflAnno dcccg Lxxxiiii-Ccrtiffim um eft €Vim(^Haraldum ^tam noftro populo,cjuamTranf- albiaais & Frefonam genti leges & iura con{Utuiffc,qu^ adhuc pro tanti autoritate viri fervare contendunt. Helmoldus Hijlor. Sla^vor.Lib.i.cap.ig, Huius virifH^rtf/-^/) induftriain divinis quidem rebus fuit eximia, nihilo- minus tamen etiam in mundana fapicotia, in his videlicet qu« ad regni gu- bernationem pertinere videntur, adeo claruit, ut leges & iura ftatuerit, quae pro autoritate viri,nonfolum Dani , fcd &Saxones adhuc hodie fervare»» conteri^\mtSedHaraldi leges recentioresiis ejfe^quasin hoc codice^ edidimus, certum eB:barum€nim&membran£& manus <vetuJiasearolt iUim Mag. a- tat em antecedere didentur. tum quoq^ Leges ipfas plane conjimiles reliquis e- ius avi legibus apparet, ^jiibus accedit, quod Witikindus monacous ,qu€m ante Haroldum vixi f e confiat, gentem Saxonicam triformi genere ac lege^ dividi , ipfamque legem diligenter deferipiam invemri , tejietur , Kiftmiar. lib- 1. pag.7.^^ tamen tota ad nos non pervenit A.damus Brem. }Jifl'or.Eccl.Lib.i.cap,sficribit.(^ differentiis gens ilia (Saxonum) confidit ; nobilium fcil. & liberorum, libertorumque,atque fervorum. Et ^ ^ ** t • •• • A* ^ i.»»*-**^* r'i • tus coniungatur libertae, & fervus ancillse. Si vero quilpiam horum libi non conc^ruentem & genere praeftantiorem duxerit uxorem, cum vit^ fu^ dam- no componat &c. InL. Saxonica nunc quidem tale nil legitur cfidRotharis Regis confiitutio ea de re extat,l^ong. Lib. a.Tk.g.Tum quoque frater Ducis Saxonici Her mannus de hofitbus., qm fines alienos contra ieges invafifient, iuxta leges gentis fiu£ capitale fie fiuppliciumfiumpturmn minatur* Lambert. Scafnab.Hidor.Germ. pag. / 20 . Saxonica porro Legis mentio in Not itia Lie-^ mari Arcbiepifiopi Bremenfidevii.manfis, quos dedit Ger bardus deStumpen-- <&^»,/^««?.MXXi.Matremfijamveriii3mara eius heredem ifobis praefeqtavit (Gerbardus') quseex lege Saxonum donationem eius orc laudavit & digi- to confirmavit. £/ Gregor.Decret.Lib.^.capJ.De^ Fraacia quidam nobiieei mulierem de Saxonia lege Saxonum duxit in uxorem : verum quia noa» ciifdem utuntur legibus Saxones & Francigenje , caufatused, quod eanu non {ua,ided Francorum lege defponfaveratj^^ c. Hac autem Lege non tan- tum Saxones uti, fied tres quoque Nordalbingorum populos, Sturmanos, HoU fatos, Fhietmarfis, Helmoldus ^j^riifjHiftor.Slavor.lib.i. Cuius quo maior ejG fiet obfiervantia,Rex Chunradus cognomentoSalicus de Ribuariis veniens , eam fiecundumvoluntatem Saxonum confianti autorAate roboravit. Wippoin vitaChunradi, pag.430. ^odfiane de Speculo Saxonico, quod Eccardusa Kepka compilavit, non puto inteUigendum* Sed non huic tantum Legi, verum etiam Saltcee, Aleman. Boior.Ripuarior^dc.autoritpiem perpetuo valituram Qoncejfir at Carolus lA. cuius ea der e Confiitutio abditipp^Frider ico b 3 PROLEGOMENA. confirmat acxt at: in ca hac 'verba legwatur. Prout cun<9:is placuit pru- dcntioribus Regni noftrijicgcm Saxonuni, Noricorum ,Suevorum, Fran- corum, Ribuariorum,SaIicorum, Ccut mos & poteftas Imperatorum eft, & omnium antecelibrum meorum femper fuit, diftinxi,tiifl:in€Iam fubautSo* imatcRc^iaSc Imperatoria ftabili vi,non ex mea adinventione vel corde pro- latamjfcd communi conbiio^ me renovatam &au^am in melius, Geut pa- tres &pr2dece{Ibres mei feciffe perhibenturjd?" c. LONGO BARDO RVM Leges Rotharis Rex primus in ordinem digefi JitAaul.VVarnefr.HiJior.Long.Ltb.^. cap.jf-^^ Rotharis Rex Longobardo-i rum leges, <]uas fola memoria&ufu retinebant,feriptorum feric compofuit, codicemque ipfum Edi<£lum appellari fecit. Erat autem iam ex quo Lon- gobardi in Italiam venerant, annus feptuageGmus./f(S’r/«i»»«f ContraB.An- ftODCxxxvii. Per ha;c tempora Rotharius Rex Longobardorum , quamvis Arrianus,iuftiti 2 E tfmen annator,Leges Longobardorum Rotharim fiquutus eB GrimoaldusRex ri .regnijui anno^menfelulio dndtBione xii. qua in prior eEdiB o emendanda 'vija fuerunt ,per (uggefionem iudicum cor- rexit ^ rCDOca^vit.HuncLiutprandus \quiQf ipje fiatim ab anno regni fui pri- mo , uj^ adann. xxui. dieKaL Mart. indiB. g. in EdiBi pagina multo plu- ra^ quam priores duo^ adiunxit ; quainMSS. Coddfuis epigraphis difiinBa leguntur.Pofea Ratehis (f AiJ}ulphm:dein Carolus M.&’ LudovicttSyLotba- riuSyP ipinuSyGuidOfOtto, HenrictUyConradus Impppauca quadam adkcere. Sed cuius iuJfu'velautboritate Leges ^qua primum it a ut ab unoquoq^Reguw^ ^uellmperatorum lata erant , legebantur ypoflea %ihus libris ydinserfisque Ti- tulis dis p ar tit a fuerint ybaud equidemfio : quamvis non adeo recens faBum effe confiet. Nam & E&udor.Lib.i,Tit.io.Lib.7..Tit.i.22.gS.iuxtabanc difiin- Bionem leges Longobardorum citantur: qui Capitulare hoe(fic enim vo- cant) Commentariis fuis explicavit Carolus Cottus Siculus ^ante quadrina en- tos annos vixit:eodem nempe quo P lacentinus{jquem in prafiationeLib.i .pra- ceptoremfuumvocat)ius Romanuminterpretabatur. ^antibunc librum^ maiores nofiri femper fecerint y fatis abundeque viri doBi, Carolus Cottus, Andreas de Barulo yNicolaus Boerius, lob-Bapt.Nennay indicio Junt^quos non poenituitytot in iHum fcbolia(fi gloffasfripfifie^. CAPITVLARE KAROLI M.ET LVDOVICIIMPP. &c. in Concil. Ravennat .fub Lamberto Imp,& Jehan.ix^PP. confirmatum fuit:ficenim ibi Can.i. legitur. S\ quis SS. Patrum regulas contemferit,& glorioGlfimorum-» Impp. Caroli videlicet Mag. Imp. & Ludovici,atqucLotbarii, nec non 8c filii eius Ludovici qua: deEcclcfiafticis decimis in eorum Capitularibus fta- tuta atque fancita runt,non obfervaverit, & qui dat & qui recipit, audorita- tcfan(51ae fedisApoftolic^,& f^nclione/ynodi, excommunicationi fubiace- at. ^a porro de eo dicipofuntyca accurato fiudio aFr. Pitbaeof C. doBifsimo notata (untyatque id propter hic pmul edita. ^ARCVLP HVS Monachus yqui Formularum librum compoBiit auts fuerfi y non facile dixerim. In veteribus Bibliothecis Marculphi W^ufdam^ Abbatts vitam extare fcioyfedcuiustantinon iniere Bbieprolixius memini/: fe.Suf PROLEGOMENA. f€.Suf^cit,quodiihrum bunc nohis reliquit ^quemprojiBofummt Kofra ^^riconfulthCuiaeiuSyBriJfoniuiyPitbasu^.&c.tantifeeerunt.ut nonfaf^die- rint ex eo Formulae quasdam eruditifimis fuisferiptis interferere. et- tam de eaufa»quia ad iliufir at tonem buius nojiri operis plurimumf acer e 'vide- turprimibk eum iunBim edi curavimus, hSGES SICVLAF SIVE NEAPOLITANAE etji Guillelmi .Pogerii^ conflitutiones quasdam admixtas baheant, maiori tamen exparte Frideri- co ImpJebenturdufu eius a Petro de Vineis Capuane (quo CanceUario uteba- tur^cuiusetiamaliaSpipUextant.) confcripU.Fridertco Imp. elogtum tale tribuitSufridmPresbjt.Cbron.Lib.aFKi^^^\css\\.\m^exx^m^^^^^^ navit ano xxx.Hiceratingcniorus,ftudiofus,&litterarutnfciemianiagous, Lc 2CS optimas pro libertate EccleC^, & contra haereticos edidit- EdiU autem ba leges fuerunt anno vel biennio ( utvult Molmaus m Confuet.Pa- riCTit. i. n. of. ) poft fuam cor onationemKoma, anno Mccxxi.^arum tan^ y* » r- ^€iffnvii/ix.utttoninruPerbabuerintviriCla~ leuTZuZi Ne^podaMMe Cara^an,co,Lucas dePenmMcolMsSuperanfm, Matthi- 4 S dcAffUSis, copioffmu ea^Com- trientariis iUuf rare. _ ? ^ s- r. AT^Ebafint Leges p^Conftitutiones.turtspublm frtvattque c au fas (quo nomine etiam Feudales intedigo, quarum bte ratto frequens & ve- lut origo apparetfafatim diligenterque pertraB antes y qua ab antiquitate commendata ynec privatorum bominum indufriafedlmperatorumyKegumy Prineipumque auB&ritate promulgata fuere, ^in autem hmm generis flures interciderint y non pol dubito. Svevos enim aliis quam Saxenes le- gibus ufosyV Vide kindus ait ylMox.Uh. i.pag. 7 - Leges it em^S’ Confuetudi- nes Sclavica gentis in annalibus Fuldenfbus laudantur ypag. 21. Legum quoquePalatinarumM eitKegiarumgnentio apudLambert. Scafnab.Hifor, pag^225. 246. Legum denique militariumjpecimen Friderici Imp. apud Gun~ th%um Ligurinum extat. Sed eas quidem invidit Fortunanobis. Et ber cie Legum plus fatis ejfetfaltim morum malorum p minus : illi quafi herba trrt- guafimperfuccref eunt uberrime. Ceterum excuffo iugo quo aliquando ma- ior es nofri premebant uricum non tantum inprifinam libertatem feji vin- dicajkntfed Romanas quoque provincias fuapoteflatijubiecipnt viderent- quedeviBos molefius leges^quamdominationemviBorisferrei banc erga iF losbumanitatem exercebant yUt liberum cuique relinquerent propteriy qua legevivere vellet.^iit^TL\i. 6 o.^.i it. 49 *Lon. 2 . Jn hunc ergo fnemCorpus quoddam iuris^ex TheodofanoCod.SsdtverJtsaliu veterum luris con fultorum Rom. libris per Anianum Aduris , (qua hodie Aire vocatur, in Novempopulonia.fcoUeB um fuit, iujfu Alaria Gothorunu Regis, non Tholofani,ut perperam Cutacius putavit fed Tholofi ff dem ro^ horatum,ffaKaroloMagJterumconfrmatum.^Qdtamen valde addubi- to,anapudBurgundiones quoque receptum fuerit. lUis emm Gundebaldum opera Papiam proprium quidfedeompcndiflus,ex eodem iure Romano excer- ptum prafcripftffe quo uterentur , qui Romana lege vivere vellent, arbitror; P R O L E G O M E N A. Uber Kejponfbruf/^eius quem dixi F apiani, aper te arguere didetur. Adeo magnum ius Romanum ab illo tempore naufragium fecit : quippe quodfaltem . . . . ^ .... rum lud. lib. i.Tit« 8 . Capitulare Kar.Mag.lib.^^. Tit.269. Vnde etiamnunc in GalliaHiJpaniaque fcholis,obfolam icquitatis rationis prafantiam jludiofe iuventuti pralegitur\non aute in iudiciis,quaf necejfario eutncens , allegatur, Alphonf.RexL.i.Tauri.P. Pitboeiis in pr^fat.ad Fragmenta vet. lurisconH Guil. Fornerius Comment. deFeud.Tit. i.Alphons.deVijladiego inCom- ment*ad Forum iud.Lib.2.Tit, i.l. %.Et hertle quis veritatis ferio amans dix^- eritialiudVV frnerio fve Irnerio concejfum, cum eosdem Itbros diunegleFlos in lucem revocaret? Hac enim Abbatis Vr(pergenf verba funt in Lothario Imp. Eifdem quoque temporibus dominus Wernerius libros icgum ,qui 'dudum negledi fuerant , nec qiiifquam in cis fl:uduerat> ad petitionem Ma- thild^Comitiflic renovavit, c.Ex hoc fonte Sigonim Lib. xi. de regno Ita* lia,^ jt qui alii,bauferunt ^qua ea de re narrant : nif quod nonnulli commen^ tumnovum addant Jrnerium quidemef tu ac pulvere ius Rom-reproduxiffet ufum autem eius inforo, abrogatis altis omnibus legibus ,Lotbarium iterum^ ediB 0 publico confrmajfe. Hoc quidem illi dicunt :fed reBiiis faciunt, qui il* lis f dem non habent .In r e enimferiaaque perniciofum eH,fBaf olide creds^ re,quamfalj0Conf ngere.Etvellemfane BdiBum hoc Lotbarianum aliquis ?iobis of endijfet . ^od cum haBenus faBum non ft, viderint Romani i uris Antecejforesfumfola Frincipum' conniventia Germanicarum Legum rite confrmat&rumufus aliquantum cefjat ,aneai'um authoritasadeoftimminu* ta,utplane nulla amplim putetur:cum lex nondicaturfublata pernonufam, fed per contrarium ei legi ufum, iuxta Baldum Y>Yy. inL. De quibus. ff.De Legibus. ^uemadmodu ergoLegis recepta virtus frangitur, in defuetudinem (Iforfan per contrarium ufum abit :fc etiamcuius contrarius ujus non ofen~ ditur,ea utique perpetim manere putatur , ut quandocunquecafu evenerit ^ reB e ea quis uti pof it, etiam poft mille annos\ ut ndtatDomm. in C. Vt anima- ru.§. Statuto. De conftit.lib. 6. Idcircoverifime concludo, Leges hafce, quate* nm idratiofuadeat tempora permittant, non tantum apud Germanos in^ foro utiliter proferri, fediuriquoque Romam, pro fatu Frovinciarum,reBe praferripofej, de caufafedulam operam dedi,ut quam emendatif ime Codex hic prodiret : BA quotquot MSS. exemplaria vel prece vel pretio ,fumptu nullo parcens, indipifipotui,ea cum vulgatis editionibus Heroidi, Sichardi,Bderii Tdii , accurate contuli,varias LeB tones notavi, qua corrupta erant relittui omifafuppievi,ni.bil temerario au fu mutans , aut ingemo nimium f dens fed '^^tf^firipturafemperbonafideinffiens.InprimisautemmagnamSali^^^^ gts differ entiam fprehendi.Et quamvis vetufifima quoq^ eius exemplaria vidt , qua cum Heroldma editione plamf ime conveniebant^ alia tamen Ceu ui ^ffM^^^recerdiora apparebant,^ Jecunda ut autumo praleBionuduibus (A Capitula Clotharit, Caroli M, BA Hludovici ^mp.adnfxa erant ^ Formulas PROLEGOMENA. pORMVLAS veteres ex Bibliotheca Chrijlianifimi GaUtarum quod exemplar etiamjiameo MS. cod. parumdtfirepahat , profuit ta^ ^entqf*odaUerum€X altero locis aliquammultis emendari potuit. HOC meumfudium praf antibus virtute & litterarum laude viris aded placuit yUt nonjolum ad id continuandum incentores flrenui extiterint ^verum etiam utiuvarent^prompta in me voluntate libros ultro obtulerint. Potifimum autem Francifii Pithoei Trica/s ini, nobilis & undecunque doHifimi 1. C. biblio- theca ad hanc rem plura adiument a fuppeditavit , quam ulla reliquorum om- niutn*Cuius etiam Glossakivm in L. Salicam & Capitulare Caroli M. ideo meo intertexuiyquod cunBa fere , qua in iUis duobus libris difficilia funt , ab illo in- terpretata reperi. In reliquis meo remigio remgedi. Et haBenus quidem ad mod femper contendi, adimplevife arbitror, (ut verbis Gregarii Epifcopi Na^ zianCdicamf^ hattiai rb xpeoz, tois tonetsi thM etxhn, kai EMArxii ton noeoN. Patria enim quod debui decus inertifomno non deferui paren- tum vota non neglexi, defiderio denique meo /atisfeci, dum operi huic, quenu* concupivi finem impojui. ^uam enim diligentiam olirn Anti fi tus Labeo Legibus Decemviralibus, alii deinceps aliis iuris Rom. & Feudaitslibns ex- plicandis impenderunt, eandem & nos bifice Legibus adhibere voluimus, non abfique vigiliis & fitdore multo : Qui laborem provocando i pcrdionianclo tsediunij) Forfitan nec le£la multis e latebris fculpfimus, Ardui laudem expctenteSjnon favorem ex obviis. Id autem pracipue^ operam dantes ,cultal^ perfie&a ut redderemus , qua njetufila erant infiaurationem requirebant : quaque ah aliis mttiata.,ob diBionis infioientiam imperficBa refiederant, & parum intelleBa,nunc mino- ri cumfafidiout legi pojfent. Quamvis bacJipfid, qua diximus , quia protrita non fiint, vel argutiis contortiplicata futilis aliquis Lhematicus , vel impu- dens fiorenjis Cerberus, ohficura nimis atque inutilia clamabit. Adeo verum eH yquodTerentianus Maurus inquit, PRO CAP7V LECTORIS HABENT SVA FATA LIBELLL lACOBVS CVIACIVS LIB. II. TIT. XI. DEFEVDIS. ’ OTTHOKVM fivc VVifigotthorum Rcgcs.qui Hifpaniam & GalliciamTole- |io fcde Regia tenuerunt, ediderunt xii-Confticutionum libros, aemulatione co- , dicis Iuftiniani,quoram aufloritate utimur fjepc libenter 5 quod fiat in eisom- 'niafere petita es iurc civili, &fcrmonc Latino conferipta, non illo infulfocetc- I rarum gentium, quem nonnunquani legimus ingratis» ut gens iila maxime, qus 5 confeditin Hifpania, plane cultior ceteris hoc argumento fuilTc videatur. Vid- Antonii Auguftini Epifeopi Tarroconenf.Lib-a.Dial.io,Dc emendat Gratiani. Joban. Ba^Utis Heroldm Frafat. Originum ac Germanicarum antiquitatum-s. fanelifsimi fenis V VollgangiPrincjpis Fuldcnfis pietate in manus mihi devenerint, t EGES Salicae , quibus dignitas Germanici nominis,3C verat Francica libertatis ^^^^^^maicftasaflcritur- Eas cum longe ante lufliniancas illas- fancitas conflet a maioribus no- ftri.s tam auguftas.tam facrofaniflas habitas fuiirc,gravifsimorum authorum tcftimonio exploratum habeo , ut cetera potius iura omnia & divina & humana , difsimulari abrogarique, quam ipfas violare perferrent tolerabilius.Optima fanc i4tione. Ex iis etenim non folum eoa iun- llafum Legum omnium fontes & capita defluxcrunt,vcrum etiam, quanta prifeis illis erga De- um immortalem pictss,quanta erga homines atquitas infitafuit,ciucefcic.Quantaadvcrfusgcntcs exrcrasomnes sterna illa nollrorum fuerit tuthoritas, imperiique amplitudo, quodmaxiniuni fuilTcargumento eft,cuni Romanos ipfos, rerum feiiicet dominoSjgentcmque togatam, Legibus feverioribus noftris cocrcitam,Franco,coaditione, ftatii , feu iurc in omnibus inferiorem habi- tam tunc, declarant. Beatus Rhenanus Lib. 2. cap. iif.Rer. German. P Xtant lege» Longobardorum, quat manifefte declarant eam gentem ufam fermonc Germani- •^co- Fuere vero nobilifsimi Germanorum Longobardi, in legibus quia vocabula noftrjc lingu» funt pafsim inferta,vidc 3 s luris interpretes Italos femifere torquentes, & tandem ©mnibusten- tatis.nequc ecelum attingerc,nequc terram, iuxta proverbium. In Gr^cis & Hebraicis confuien- di funt earum linguarum periti in Longobardis erant adhibendi Germ.anL Carolus MolinausinConJuetud.Fari^ens.Tit.i. Num^S'/. TN ea (Italia) regnaverunt reges Longobardi longe diutius quam Gothi.fcd longe humanius Sc J-civilms (*)cditisctiamquibufdam legibus, quae habentur in Longobarda»quam non legem, fcd fecem appellandam clTc tanquam barbaram&irrationabilem vult Lue. Penna inL, unic-coi.r. de gladiator. iib-xt.G,^(!^amvisAndrcas Iferniapaffimfupcr fcud^eam ab equitate commendet, & in regno Siciiise ex llatute fervari dicat. tsm Franci scvs Pithoevs, ic. lectori. % lEC ipja,qua nunc tandem puhlico damus ^ Capit uia^ ante annos xL.magna parte edere injiituerat Io. Ttlius, <vir magno tudicio pr aditus , ac rerum nojirarum Jci-* entijlimus :/ed aut eius morte,cuius pracipue opera itt^ eam rem utehatur ^aut exemplaris defe^u , aut operis ippmnon adeo grati & laboriojioris tadio , fiu quo alio impedimento , a coepto ita defiitit , ut demum poB eius ibt^folia aliquot in aliorum manus deneenerint : quibm etiam prudentifi^ mos & diligentijlimos viros, qui Roma Gratiani colleBioni^ reccgnoJcend£ recenfendaque pr afuerunt, lubent er ufbs vid eo ,fmul& BehovacenfsEccle- pa exemplaris reliquiis, qua tum illi quidern doBifimi Epijcopi beneficio, in- dicio vero nojlro naBiJunt. Nos iam ex pluribus nojiris alienifique codicivus plura & integriora edi cur avimus , bonafialtem fide Eilii exemplum iudici- umque fiequutr, qui non ex BenediB i modo, fied^ ex Anfiegijiipfius colleBio- ne eadem nonjemel pofita fiujiulerat ,Jimilibus tantum quibusdam redBE, numeris etiam Capitulorum confiequenter mutatis, ^odeb monere vifium €jl,ne qtiis eadempoB hac ext fidem aut altu etiam exemplaribus augere aut fupplere coneturfrufra. Nam emendare quidem omnibus per nos licet, pr a- - fiertim in tanta operarum, cuius relegentes puduit , negLigentiaJocordiaque. Illud etiamverendum eH, ne nos quoque in hac rutuba non pauca fiefiellerint. quanquam nec for tafiis fuerint iUatanti,pr£fiertim qu£ poJi iinfegifiumpro cuiujque colleB oris ingenio & propofito, confiufie nuUoque ordine aut de- leBu,non certa etiam plerumque auBoritate IS fide, ex Gallicanis canoni- bus, ac poenitentiaiibus libellis, SS.quoq^patrumJententiis, quadam etiam ex Juliani antecefioris CP. Novellis, & Alarki breviario , Aniarn^ ad illud in- terpretationibus , quinis ex VVifigot horum Longobardorum^ legibus non- nulla addita facilerecognoficent, quibus hac cura erunt ; qua nec ipfia tamen omijfa voluimus, ne quis defiderar et ac requireret. Titulum etiam quem Ti- lius idem ex non adeo vetujlo codice editionifiuaprafixerat, quamvis in an- tiquioribus nullus fit, haud inviti reliquimus. Sane quod in Anfegifiprafiatio- nibus Lotbariinomen adieBum est, datum id fictas exemplarium quor undam antiquitati, qua Jub eius ditione, ut verifimile efi, primum def cripta, non hocfib- Ium ipfius honori tribuerant, fiediS ex ^rfihus qui BenediB i colkBionempra- ce dunt,inEothar ii Jui gratia iUos deEudouici filiis ita permutatos habuerunt. Ex quo profcquitur foboles veneranda per orbemj Ipfius infigni nomine digna patris. Lotharius primum regnum fortitus avitunij Ardunna! nemoris incola fa£lus ovat. c * L A testimonia. Hinc Hlu dovicus heros Rheni cis littora genti * Imperat, & populis cfFeracolia terit. Tum Karolus cari Ipecies genitoris amata Gallorum coetus ordinat atque domat. Illis nos qui fata tenent loca partibus aequis HiEC ferimus. Et tamen Lotbarii eim inter hac nihil proprium ejje putamus ^ cuius tantum nomine extant quadam ex his ipjis decerpta Capitula ad Italia regnumyqua iamolim Longobardicarum legum libris injh^tay^ Karoli cuiujdam Cotti Siculi, iji^ue is Eoccuspsit , commentario ante annos c c c l x x x. expojita /<?- guntur. Sed nequQ Karolifratris (^quem nofirum^id e h Francorum Galle- rumve Regem 'uere proprieque dixeris ) quicquam hic adieBum reperias, prater ea Capitula , qua circa initia regni fui in Sparnaco probauerat , ob- fer^variquepraceper at. Reliqua utriufque omnia frnul^ Sjnodos ipfis. Con- ciliaque yCx quibus ^ hacmagna ex parte decerptafunt ^quorum non pauca nos a P ipini ad Hugonis at at em prater iam edita. Domino faciente, reprajia- re potuimus, fid & r erum iifdem ficulis gef arum coa^osferiptores plures tum a nobis, LeSlor, accipies yCum idem ille ’volet, qui filus Et vaftas aperit Syrtes, & temperat jequor, Acmulcerepoteftflu(5lus,aut tollere vento. Testimonia Aliquot SCRIPTORVM VETERVM DE CAPITVLIS REGVMFKANCOKVM. Ex Capitulutqoa Karolus Ludovici Pii F. confitUu fidelium fuorum i» Sihatico edi- dit,^ mijjts per regnum Juum»rdimtu annuueianda ohfirvandaque pracepit , anno iacurnationis DemminiDccLiii, ^ tnenfe Nevemh* > A P I T V L A avi & patris noftri.qutc in preferiptis commcmoravimus.qui ex miiTis , noftris noa habuerint, et cis indiguerint, ut commiiTa per ilia corrigercpoffint.ficuc fineifdcmCapitulis habctur.de fcrinionoilrovcla Cancellario noftfo accipiant ut ^rationabiliter &lcgalitcrcunaacorrigant&dirpon3nt. r" ’ Imp. Karslus L.tb,ti,lL,eg, Cengobard.Fit . lvi, Romani fuccefsionesiuxra Tuam legem habeant, fimiliter& feriptiones fecundum iegera fuam f3ciant;& ,quando iurant.fccundum legem fuam iurcnt.& alia fimiliter.Et quando compo- nuntur.iuxta legem ipfius.cui malum fcccrint.componantur.Et Langobardos illos convenit ii- miiiter comppnerc-De carteris vero eaufiscommuni legi vivamus, quam domnusKarsiusexccl- IcntilTimus Francorum atque Longobardorum Rex in cdiclum adiunxit. LothariiuImp.L,ib,lii,L,tg,L,cngoberd.Fit,xxxyii. Placuit nobkiit Capitula quae cxcerpfimusdeCapituiarigloriofifsimi avi noftfi Karoli aege- nitoris noitri LuBovici.ab omnibus fidciibusn*llris &fanaa; DciEcclcfix in regno Jtalis confi flentibus, pro lege teneantur & ferventur : & qf^ cunque horum Capitulorum contemptor extf tent, Lx.fol componat. ^ * Leo PP.iiirSLothario Augufio,»pud Gratianum dijl.x c x. ....^'^“P^^^l^^^^Pr^ccptis imperialibus veftris,vcftrorum etiam pradccclTorum irrefrara biliter cultodicndis & confcrvandis. quantum valuimus & valcmus.Chrifto propitio & nunr & m sviim nos confervaturos modis omnibu s profitem ur : E: fi fortalTe quilibet aliter vobis dixe- rit.vcldiclaru» fuerit» fciatis eum pro certo mendacem. £x , TESTIMONIA. E)eCencili6Pariltenf^apudeurtdemGratiaaum.23.q.g.c.24. . . , « <^eandam canonicam auaoritatem,& cenftitutioncm domni Imperatoris Ladovici *deEc* .-ur«fticoagro & manfo.de mancipiis,qas ipfcfuis Capitulis conftttuit,&c. cieuani Ex Concilio MdcU^Jtann.scccxi.r.C2p.LXxriii. XTt Caoitula Ecclefiaftica 4 domnoKaroloMagno Impcratorc,necDon 4 domnoLudovico ?i« AaJftoitomo^aHobniK.fttv.ripr«cipi.nrer.ficni&l=itluobftrv.„darf=n<.uu„tur, Aiigalto.pr ^ Archiefifieftcap.i:^,. Monemus tcgmm pi«.ttm d= oppt.ffi«n= pauperum Uberorum ot »on 1 pot«atioribu5 pM pon fiait manniti ad plfcita, nifi ficut in dominio Capiiuian olim fafto pr«cipitur. ^ ExCeneilio^tcwonff.u. De reftaurationc Ecclefiarum illudCapitulum fufficit.quod genitor vefter conftitmt : fedut fervemur veftrrindigetadmonitione.SimiliteretiamdeKcnodochii^ ri continetur, obfervandum cft. Ex Synodo Sue0e»enjt , jdnn. bcccLit t.cap.44* * • r-A^irnlnnim Svnodalium domni Karoli Imperatoris fcnptumeft, ut Itero initbrd primo Gap ^ 1. rationem audiant, &confuliu aefententia Synodali Decret.part.s.c.^g, , »». • t Epifeopu, f.rvu,f<r,orp Dcio^ib^E^ ,en«n,, IudKib,s c..holK,s m H.fp.n &Goth.a&provma s cidcatali Catholko, falutam y j .a, proftam f. aci» D=. 'fi* «ofter SifcboUu„ 6 „a* Ubi fedentibus nobis in corona* venit autcpr?u^^ ^ nobis librum primas fcdisKarboncnris Epiicopu , . . feriptum erat, ut caufe quas Cio,hk« l.gi»,ubi mhil habetur d. «?. '» ira ios fanfl* Ecclcfi* ftf. ill« legas non habcnknou au,hrmur^ p,„vinclis. Vnde noftra rcrenilas cum ptttfcriptis Epi- focabatur ab incolis Galliae oc ‘f r rtefacrilcziis.invcnimusibialuftimano Impera- fcopi5,inlpeflis legibus in quineaciibrasaurlopcimi-ScdnosIcniorem ,or=legemteompofition.sfact.legnjonft.mtammqo.nqne lor^ ^ jj^ggnji ptit iisinii* - a .A * i ^ in* lUlvv na**>*v* •*rv i;7fSg;ificVrcnolue,i,.^ mundanae feribatur haec lex* •j- Lfi Ecclefia C. de Epifi • CS ^\Liy.6.cApM4- '^'^^^'‘^‘^‘^Bdnihcif6sPP.Epi/copfo'GaSU,4p»dGrat.if.tj.^c,f^ SiinterEpircopos .iifdemConclhi dnbiurio emerftm^^^^^^^^ is canonibus & legibus vcftris eonfcntaticum fic,hoc definiat- ^ „ Innocendue iil, Archiepifcopu,EpJcopd.&pr^kttc FfMna^pLthjuD . eretalSit’i.c-Xiii^ TESTIMONIA. iiiacaayw metropola Eccleff^ Remorum Archiepifcopus^in Bpiftol* ni Karolum Cal« vum^de caujs Hincmari Lauduni Clavati Epifcspi^cb acceptum a fili» Lui- donts xenium^ ut patris fui beneficium tt conferret ^ Cum avo veftro magno IsipcratoriKaroio adulatorum linguis fuggcftum fniflctsUt rcbusEc- clefiarum praeiudiciura aliquod infcrrctjobfiflcntibusEpifcopisa&fpccialitcrPauline patriarcha, ficut vobis bcnc notum cognofco, adeo fcbcnc recognovit, utconfefeienis dt correftionis fuat feriptum manu fua firmaverit, de quo partem in libro vcftroj qui appellatur Capitulorum impe- rialium. fcriptum habemus. Idem Hmcmarm in hbro contra eundem Hinemarum Laudunenfem^de fententiis eis Graea ^ Catinis canonibus atque fy nodis deeretifque Ponfificum^dneum Romanorum coUeclis, ^ Engelramno Metenfium Epifeopo data , quando pro fiui ne- gotii caufa agebatur. Dciliis, inquit , fententiis plena eft terra ifta, ficut & de libro collcflarura Epiftolarum ab Ifidoro^l^qucm deHifpania aiiatumKieulfusMoguntinus Epifeopus in huiufmodijfieut in Capi- tulis Regiis curiofus.obtinuit, & iftas regiones de illo repleri fecit. Hic eit & ille cuius BenedtUus Levita in grafatione colleSiionss fua tnemiKtt. Idem Hinemarus in libro de vita & aH^bm f5. Remigii. Exemplar Teftamenti a B.Rcmigio conditi, in quo le£lor attendat, quia folidorum quantitas numero quadraginta denariorum computatunfieut tunc folidi habebantur , & in Francorum le- ge Salica continetur, & generaliter ih folutionc ufquead tempora Karoli perduravit,vclut in cius Capitulis invenitur. Idem Hinemarus Epi fi. ad Epifiopos quosdam Fr ancta. Habent Capitula Chriftianorum Regum ac progenitorum fuorum, qtose generali confcnfe fidelium fuorumtcncrcjicgalitcr promulgaverunt- Idem Hinemarus Hludevice Regi^ Vt communi confilio de communi neccfsitatc & utilitate tra£lcris, qualiter illa (?apitula,qua pater veUcr proxime in Car ifiaco adnuntiavit.adcfFeftum pervenire pofsint. Rhegino Abbas Prumienfis in Chronico Ann^ occciti.de Rarelo Magno Imp. Concilia iulTu eius fuper flatu Ecclefiarum per totam Galliam ab Epifeopis celebrata funf, quorum unum Magunti*,altcruraRemis,tcrtium Turonis, quartum Cabillonc.quintum Arela- te congregatum efl, & conftitutioaes quae in fi ngnfls faiflat funt, ab Imperatore confirmatae funt - quas qui nofle voIuerit,in fupra diclis civitatibus invcnirepotcrit; quaniqu3ni& earum exempla- ria in archivo palatii habeantur. VidcFulbcrt-Cartoncnf.Epifcop.EpifloI. xiii.xiirr. xvi. xixni. Lxvir. Ivo Spifeopas Carnotenfis Epijl.cxxiii. ad SanSlionem fratrem ^ coepifeepum^^ % DcGervafio non debet vcflra fraternitas mirari vel indignari, quod cum ad communio- nem in Pafchali curia fufccpi. Pro regia enim honorificentia hoc feci , fretus auflor itate legis, iti qua legitur ; Si quos culpatorum Rcgiapoteftas aut in gratiam benignitatis reccpcrit,aut menf« Ius participes cfteccrit, hos etiam faeerdotum & populorum conventus fufeipere in Ecclefiafti- cam communionem debebit, ut quod principalis pietas rccipit.nec a facerdotibus Dei alienum habeatur. Idem Epyi. cx tv.H)aimherto Senonum Anhiepifiepo. Et quia djfpenfationcs rerum temporalium regibus attributa: ruat,&BafiIci,id qflfuadamcn- tum populi & caput cxiftunt,fi aliquando potcftatc fibi concelTa abutuntur.non funt i nobis gra- viter exafpcrandi.fcd ubi faeerdotum admonitionibus nonadquievcrinr.diviasiudiciofuntrc- fervandi.ubi tanto diflriamsfuntpunicndi, quanto minus fuerint divinis admonitionibus ob- noxii. Vnde habetur m libro Capitulorum Rcgalium.auaoritats Epifeoporum conflitutorum t Si quos culpatorum regia pqteftas &c. UemlvoEpifi.xLyii.adManaffem Remorum Archiepifeopum, rnnr « Rcgqs Karolus & Ludovicus clcdliones Epifeoporum Eccicfiis eonceflV- ruBt,quod& in fuis Capitularibus f fcnptum reliquerunt, & in ConciliisEpifeoporum provin- cialibus fanc.ri perraiferunt. Habear ergoDcus in Ecclefia fua principaliter quodLimcft-hafec atRexpoftcrion ordine poftDcum,quod fibi a Deo coHcelTum eft. ^ f lab.i.Cap.ts. Stgebertus Gemblacenfis Ahhas in Chronie, ad annum Chrifli. occ cjt ‘Te ST IMO- c c c Testimonia Aliovot VETERVM DE ANSEGISO. Oderannue monachus Senonenp Chronie. ’NN0 9tinc3rnationcChriftiDCCCi.xxxii.obiitAnfcgtfusvcn«abiIisScnonum ^ Archicpifcopus,totius Galli^e&Gcrmani* Papa fecundus fclicitcr,vix.Kal..Deccmbr* )&fcpuLscilinnionafterioS.Pctn.HicKatolumCalvumunxuinRcgcm,&poft- nLrimatumtotiusGalliasobtinuit.&fupcrnamoderanoncfccundusPapaappcl- habita in ioco.qui dicitur Pontigonis.xvu Kal-Aug.ana. dccc lxxvx In- ^ A : . So certi caufa & moniales ab urbe Scnonica cxpuiit,&nc ultenus m ea habitaculum ^!fncnd! hab«S,fub anathematis iugulo interdixit > Mortuu Epithaphmm hoc fcnptum **’ Antistes SeNONvM, REVERENTIA MAONA POTENT VM, AnSEGISVS in HOC CONDITVS EST TVMVLO, Vt primas fieret Gallorvm, PapaIohannes InSTITVIT, MERITIS HOC TRIBVENDO SVIS. Karli Romana cinxit capvt iste corona. Et DEDIT INCVNCTOS IMPERIVM POPVLOS, GrEGORII PAPiE SECVM CAPVT ABSTVLlT INDE. Hic locvs ossa fovet,spiritvs astra tenet. AuBor Jvpendicu aA Aimoiituml^ih.S ,e.i2 Anno nccei.xxvi-KaroJusImp.Komaegrefrusadmon3fteriumS Dionyfiipcrvenit.;quo r rYbr^LoM^Ei^nr;— legem perimenti» in duobus libellis digelBl.Idcni eorundem Ediftand mundinum le- gem pertine ntia in duobus «que libellis digcfsit. _____________ DE BENEDi'^0 LEVITA INCERTVS SCRIPTOR. DENEDICTVS Mogantiacenfii Ecclefi. levit. , C.pitul. qu.d.m teg.Ua • fy»»"'»» B^^i."°ilegit eu iis in o’e1iinreIus S‘toninras & fecundos poli ii.iftulfum ruceclTor, ,uolum uter, ne ImofilSfontrapatrcmfilt.fedpoftcarcconciliatusefts&deccdensannoDCCCXtvn-Lotha- iiilmp-vn. fucecLrcm habuit in Archiepifeopatu I^ ^^^abanum Abbate^ En Mus Romana aDemno Lamhertolmperatore promulgans Capsul.x i.ba^c retulit * Bemdedit Cardinalis in ccSeBtonefua. Si quis fanclorum patrum regulas coutenifcrit . & glori ofiffitr^rum tudovki..tq. Lot!,.tii,&lndovici filii eius d.decimis in eorum C.p.ral«‘tus «.lu^ non obf.t..vetit,e.«ne alibi nifi in baptifmal.hus Ecclefi.s piaverit.vel retinete ptsefumpferit,& qui dat eis & qm recipit, Ibr/ DeemsKd.Gratian. 1^9 / J INDEX <^VORVNDAM LOC ORVM O VI EX HIS CAPITVLIS APVD GRATIANVM R.BFER 7 NTrR Tib-I. Cap.4f. iif.qi.c.}. c.Sf. 22.q /, c- parvuli, c.Sf- iif.q.i. c. /7. C.84. diftin <f^.c.j4. C.19/. »7-q’2.c-3/&j4. c.i/i. J4.q./.c.p. llB. III. cap.ay. i7.q.4.c.27. LiB.IV. cap.ff. i7.q-4oinn<s. Lie.V, csp.j4 & lib ATii.c.lbS. i-q.4.C,iO. C.90' i7-q-4-c9- deconfccrat.dift./.c.34. Lib.VI. zj.q.t.c.q-, »utc& jj.q.i.e.i, de eonfccr.dift,4-c.u6’. 17 q. 4 .c i8. n. q. I. Ci 3^» vbi Ibaniics» Non invenitur, inquit, in longobarda > quae nunc eft , fed ia Gallia, Addit . 1, deconfecrat.dift.4^c.tc4.' Quod refertur ex libro Capitulorum, z. q* 3 c. fi quem, cft ex Aniani interpretatione ad L.i.C.TH- dc abolitionibus. Can.3.dift.j.eft ex Concilio Triburienfi, quod & Concilium Karoii Imp. appellatur, ex quo ex etiam concilio cft quod cx Capitulis rc- fcrtur.c.4.diftup. c./f, C.77- c-fo. c.iSi. INDEX ALIVS (^V ORVNDAM LOCORVM QVI APVD GRATIANVM ALIVNDE REFER VNTVR, ET iNTfiR HAEC CaPITVDA EXtANT. Lib.I. az.q.i.c.iz.Ex Hieronymo. Extant. lib. az.q.y.iS.Ex Cornelio Papa. i.cap-<53, zf.q v.c-r4-ex Concilio Parifienfi & c. i. de Genfibus Extr. «X Wormacicnfi. c.91. i 4 .q.i.c .4 cxConcil Agathcnfi. c.ia/. i4-q.4.c.p.cx decreto Iulii Pap. c.iji. 20.q i.c.i/. cx Pio Papa. c. 4<5’. LibII. atp.q. 2. c.f.cx’ Concilio apud Wersieriamc.i<5’. LtB IV. c. 2 Ext.de poen-cxConcil.Tfiburienfi. c»i/. Lib.V. j2.q.7.c-20.cxConcil.Mogunt. lA-q.y.c./.cx Conc.Mogunt. c.4^, jo.q.i.pa.cx Concil. apud Vermeriam. c.f. ap.q.z.c./.ex cod. concil. c. t§. 3j.q 2.C.7.EX Epfftola Pii Papae, c.i4s>. 22.q./. g,4,cx Concil. Hifpal. c.17;. z^.q.iJ.c.g.cx Concil, Cairthag. c.7/. i<J.q,7."c,4. cx decreto Sylveflri Papse. c-zjj. Lib.VI. 28.q,2.c.2 ex Epift. .^achariae Papa. c.94. 3/.q,2.c.5>.cx concil. Lugdunenf. c.128. Ibidem c.itf.ex EpiftoI.Gregor.Papas, 0.189« i8.q.2.c-i4.ExConcil.Aurclianen. c. 138, S q.j^^c.z.Ex Epiftol.Elcuthcrii Papse. 0.275». S q.6 .C.6. cx Concil. Eliberit, c. 244. ii.q.i.c.2. Palea. c. tjg, 12 q. 2 C.2.CX decretis Bonifacii Papse. c./oj« IlE.VlI. 27.q.2.c.34.ex Concilio Toletano, 27.q,t.c. 7. ex Concilio Toletano- /.q,'^.c./.cx decreto Hadriani Papse. 32.q.8,c,2o.ex Concil. Aurcliancn. 3oq./.c./. ExEuarifto. Addit. I lpoft lib. vir, Dc confecrat. diftind. i. Can. ex decreto Soteris Pap. cap.7. Addit, IV. Cap.Si gcns,diftin(a.;5. Ex Epiftol, ®o“jfacii. Cap.pcnult* Cap.i.Tit.y. Poenitcntialis Romani cx decreto Eutichiani Papse. lib./. Cap.i.dcmilit.Vafali.qui corit.cxtat.iib.z.c.4/ cftin ufibusfcud, Cap.5).tit.i.lib.ii.icg.VVifig©th, lib.^,c.2rp« c. i^|. c.2/7, c. 277. c-f/S, ^UKtilUENDA 2 rui^EGOMENIS. Ctf/.i.wr/-4/.vidcmus]%.vidcamus.a»/.4,z»eW:r,Iar3Bllatsfcfinr /7/, rr t fum fo,fro.i.»A oftenaiiur] aocctur.,»./^, „a. .a ,ui, „,!] cidfiica.f, ' CODICIS legis vvisigotho RVM LIBRI xir. 3f % # # GJS WI S I CiO T H0 i vdx'H :,a :?tjyti : -ATXjfu a T ;i -r;. H.- rovjvTF. IU aC » ff « T I. TiTyv'V,siv'PJ 1 IL Titvlvs: de L/Ege. de NSGOTJisIcUy'?ii:syU L/i., I \f "* ^ Pr VV^Ps':'^ k I TD r^'i4[ s t* I v d i c a t i s, : * * v - 1 i' IL TiTVLVSZ^DE CaVSARVM ExORDI1.S;;Ci ; j v' I ?l/ ¥l¥^Vs^^ i/e^ M a 1^6^ t d R I B'vs^ ^To M A NDA iT .L 1 V . Titvlvs': Xe s ¥f%V's =E'T X e s t rk on i i s. , j v t i T V. Titvlvs: Xi''^ S c ^ i'p¥v'r i s ^ V^a e itA mi et , Ln^ft r>i ak-^ t)is I ^ A C, DeFVNCTPIVVM 'V, O LV N TAT V.S O N S pR I B E N D l S. . 1 . o. X i , ii :; .i, • J L ; i : /'^'^ TQ. .- V f! i> £. DR IGINE^ Cfi,NJV,ff4 E, /.j Lp. ^ 7/7^ ^ ^ L .-Titvlvs: Dlsi^dslAoSsFlBvs Mvpti ARViM^Tf T i; rf^^^T^ITVLVS^^DE KIvpM^LS iLLlfclTTsG . : -. Vt? ! in^ Titvlvs: de^Raptv Virginem vel Vldvarvm. I^ Xitvlvs:' DE AXvlteriis., ' j» Cl 5 .. ; vrtT A j y.^ Titvlvs: DE Incestis ET Apostatis, atq^vet MascV- ^ X oV V k C o N c V E i T 6 K f B V s. • « - ‘i Ji a : J . T ? T \ri. Titvlvs: de OivoRTirs NvfttavRVcM,. ET.^ Discidio SpoNsbi^iL'' t ^ -.-i-ih ?a :i‘7jVij .^ m ^WcfikEr MAr^^^ I," " ^ ^i f V L V S : b e' ‘G R AT/ 1 b sA * ' ‘ ^ ^ "I ^ g : .1 .II l'-l T ; r i i i '/ •r X Ili. ,1 II,. IT T V L V s: . D E S VC C E S S l O M t»B V s. : • / i ~ " 'i -T Ilir ^/tvL vs: "de PVpilltT eT E>oRVif TvroRimfSi T ly,. Titvlvs: de ExposiTiSTTiFAr^TTB vsI ii ^ i /A V. Ti TV L vs: DE N AT V rXl i B VS LT&RI s. ; ' 7 1 I T DE TEANSACriONIBVS. LiB.VJ"'^ ' - ^ A<\ I- , Ti T V LV s: /bE:. EcdL es ia ST ici s Rebvs. lE . Titvlvs: de Donationibvs G ene r”al ib vs. Ili. Titvlvs: de PATRbNORVM Don^Ationibv^t! r A 2'' ^ * -' G ?7 . ^'y I i T r • > i # # # r ^ TIT. LEG. WISIGOTHOR. I V. TtIT’VL'V^- 'PE- 'COMMVT ATIONIBV^ ET VeNPITIONIBVS* V. Tl T VL : PE C O M M E NP A T I S ET C O M H O P A T 1 S. VI. TrTVPvi.: p£ Pignertbvs et Debitis,- /,;H: , VIL TttVlVS: I>E’ 3 ^TBERTATiByS et L i b e e T 1 s. - . ' VE SCELERIBVS ET TORMENTIS. LIS. VI. I. ‘TiTVLV:s: PE* Act;VSATIDNIB VS CrI M 1 NP 40 RVM. . II TlTVLys: DE MaLEEICIB et CoNSVLENXlBVS E 0 S ,1 Atqve V en Eligis. III. T itvlvs^ pe EJxcvtientib vs Partvm Hominvm. IV. Titvlvs: pe Contvmelia, Vvlnere Et Debilita- tione Hominvm. - V. Titvlvk pe Cjepe Et Morte Hominvm. VE FVRTIS ET EALLACIIS, LIS. VII ^ I : ' ' * o ~ ^ ^ I. Titvlvs: -DE Ivdicibvs Fvrti, II. Titvlvs: PE Fvribvs Et^F vrtis. ’ IU. Titvlvs: de Vsvreatoribv^ tEt Pla^iato.RIBvs. Manci P ioRVM. ,: = ^ ’ IV. Titvlvs: de Cvstodia Et Sententia^ Damnat orvm. - V. Titvlvs: de Falsariis ScRiTT^vRiLi^VM. VL Tl tvil VS Zi DE F A L s A R i I s M E T A L L p R V M. , , „ 33 'VB INLAflS VIOLENTIIS ET H AMNIS. LIB.VIIL I. T iTVLV s: . \ ' PE ^ \ t ' f w- I n V A s t oNi BV S ' E t Dire PTiONiBvs.* II. T itVlv^*; de vIncendus Et Incensoribvs. m. T iTVLvs : d e Damnis Arborvm, H 0 r TQ R V M E T FrV- ? GVM QvARVMp,VEw IV. T IT VL vs: de Damnis Animaliy M Vel blVERSARVM^ - . ^Rervm. _ ^ t ' * V. T IT VL vs: de PA s c EN D I S Pp R C I S , Et^ Anim^alibvs Er- u i RANTIB vs D E. N V N fc I A^N D l S. ' i^T - "T** . , VI. T iTVLvs: DE Apibvs Et Earvm Damnis. i 0 c •• VE FimiTivLsmr refvgientibvs. lib. ix. I, Titvlvs: de Fvgiti vis Et jQcc VLTA jroRiBys^ FvGAM-, QVE Pr^evenientibvs. ^ ^ " II. Titvlvs: de” His Qvi Ad Bellvm Non Vadvnt, Avt de Bello Reevgivnt, . * Ili. Titvlvs; de His Qvi ad. Ecclesiam Confvgivm Factvnt. DE VIVISIONIBVS ET TBMFORIBVS AV LlMlt isys. Li^ER'X. I. Titvlva: de Divisioni bvs et Terris ad Placi- ciTVM Datis. L II. Ti- T 1 T. L E G. W 1 Sl G O T H O K. S iJE O^INQVAGENARll ET TrICENNALIS TejJ* ^ pORis Intentione. • jjj Xitvlvsj de Terminis et Limitibvs. DB aegrotis, medicis y ET MORTVIS, Et T^AKSMAtHNrS Ne'G B 1 1 A T&n l M F S, LiBEmXJ, T Titvlvs: de Medicis et JE,g rotis. T*T Titvlvs: de Inqvietvdine Sep vlchrorvm* in. Titvlvs: de Transmarinis Necoti atorib vs. de re movendis PRESSVRISy ET OMNI! M H^re ucgxfm S ect is E^ ritiCTis. LiserAIL I Titvlvs: de Temperando IvdICio, Et Removen- da.Pressvra. ^ II Titvlvs: de Omnivm H^reticorvm atqve Ivd^orvm CVNCTIS Erroribvs Ampvtandis. in Titvlvs: de Novellis Lecibvs IvDiEORVM, qvo et \ etera CONFIRMANTVR, ET NOVA ADIECTA SvNT. L il. IlL lUl V. VL VI L LEGIS VVISIGOTHORVM LIBER PRIAIVS, EST INSTEEMSNTIS LEGALIBVS. CAPITVLA TITVLI PRIMI de LEGISLATORE. Jit artificium condendarum legum-. MlIomodi>njH debeat artifex legum. ^tdrequirendum eH in artifice legum. ^alis erit idn}i^endodri fex ^ . j .^aliseritincoilfiliandoari^^^^ ^^lis erit in eloquendo artifex legum. Qualis erit in judicando artifex [legum. VI IL ^^If inpublieic.qualU eritin IX. ^^oddar€deheatiegiiudd0filinamart f^ legum. I- ^Ijodf t artificmm condendarum legum. Alvtare daturiin legum conftitutionempraconium.adno- ^”>°P«a'>onisformamantiquorumfluciiisnovosartusapta- referantes virtutem tam formandie Jegis, quimperiti- jam formantis artificis. Cuius artis infigne cx hoc deemtius tudinis, fcd cx ventate formet fpeciem fanaionis : neque fvliopifmorumj acumine figuras imprimat difputationis, fed puris honeftisdnt pnec“p^ modefte ftatuatarticuloslegis. Etenim vt ars operis huius fcln h^c difpL- fatione componat, ordo magn^ ratiocinationi^ exoptat. Namque chS^er per.mentarerummanustcnetartificis,addifpofitionemform*LflraquT riturmveftigatio rationis. In inprovifis certe acuta fe expetit ratio inda oa tionecognofci : in non ignotisautem , experimento faciendi fe propem re emri.Utentis ergo rei quia fpecies ignoratur, non immerito COTfiSera tionis ordo requiritur. Cum vero expertos ufus in fpeculoviCont fides veri a is adducit, non lam materia forma: ratiocinationem dic^i, fed opera tionemfaaidepofcit. Vndenosmeli„smores,quameloquiamdinanter non perfonam oratoris inducimus, fed refloris iura difponimus ’ I I. ^1*0 modo 'vti debeat artifex leoum ,iiia t . - - . -.aiuhaiLjaiil LtBER FRiMVS*r 7 ^ cminscgo^i^UBinQa expetunt in theatrali ftuorc clamoi^m, fe^n exoptata ^^vationc pepuli legem manifcftam, III. requirendum eB in arf^celegum. J^Vnc primum requirendum eft, vt id quod inducitur, poffibile credatur. Nouiffinie oftendendum, fi non pro^familiari compendio, fcd pro vtili- tate populi fuadetur : ut appareat cum, quiJegislator exiftit, nullo privato commodo, fcd omnium civium utilitati communim catum prsefidiumquc opportuna legis inducere. ^ I^V. Qualis erit ingruendo artifex legum. ij^Rit confequenter idem latorriuris ac legis mores eloquiis anteponens : vtconftitutio illius plus virtute pcrfbnct, quam Termone : ficque quid dixerit, ampliu;i fa<£Iis, quam di<3:is exornet r priusque promenda comple- at, quam implenda depromat. V. ^jdaliserit in conf liando artifex Ifgum. ^Rit, in adinventione Deofibique tantummodo confeius, confilioprobis paucis admixtus , aflcnfli; civibus populifque communis : ut aliena ©rovij^ fontis, commodius exuniverfali conlcnfu exerceat gubernacu- lum, quam ingerat cxfingularipoteftate iudicium. •f- VI. Qualis erit in eloquendo artifex legum. ij^Rit contionans eloquio clarus, fententianon dubius, evidentia plenus: _ vt quicquid ex legali fonte prodierit, Nin rivulis audientium fine retarda- tione recurrat: totum q; qui audierit, ita cognofeat, ut nulla hunc difficul- tas dubium reddat. VII. j^^alis erit in iudicando artifex legum. pTRit indicans in indagando vivax, in proveniendo fixus, in decernendo non anxius, in percutiendo parcus, in parcendo affidiius, in innocehtc vindex , in noxio temperatus, in advenafollicitus, in indigena manfuetus. Pcrlbnam tanto nefeiat accipere, quanto & contemnat eligere. VII:!; in publicis y quaUseritinpri^tjatis artifex legum. y Rit, quocunque fiiht publica , patrio rc£lunis,am6rc : quocunque prb vata, herili difpenfaturus ex potcftate : ut htmd uni verfitas patrem, "' par- vius habeat dominum.Sicque diligatur in toto, vt timeatur in parvo: qua- tenus & nullus huic fervlre paveat, & omnes cius amorem nioite compen- landum exoptent. I X . od dare debeat legibus dif iplinam ar'tifex legum, “J^Vm deinde fciat,in hoc maxime ftarc gravitatis publico gloriam, fidet &ipfis legibus difciplinam. Nam cum falus tota plebium in eonfecran- do iure confiftat, leges ipfas corrigere debet, antequam mores. V enipnt et- A 4 iam % LEGIS WISIGOTHORVM nfirn uteuiquclibctio<^ontentionc,& Icgcspro arbkno fiio feruntJndimtit Cbi fi£Iamdc gravitate ac pudore perfotiam^ adcoutillrs fit lex publica, honeftas privata. Sicq^ qbteritu legum, contraria legibus adoperiunt, qui, vi f^orc legis, obvia legibus evellere debuerunt. TITVLVS II. DE LEGE. t . ^idoyfir^v abit legis lator in legibmfiadendis. LL ^uidjit lex^ - 1 1 1. ^uidagit lex* II II. Qualis erit lex* _ ^ V. ane. fit lex. ^ :-r V L l^Ubd triumphet dt bojlibus lex. - ’ ' L /^^tdobJer^Ofbit legis lator in legibus fiuddendis. Tcm in fuadendis legibus erit plena caufa dicendi, non ut partetn orationismeditatidi videatur gratia obtinere , fed defideratunu* perft dlionis bbtinuifle laborem. In earum namque formationi- busrmn fopbifinata dirputationis, fed virtutem iuris mavult caufa diferimit nis. Quaeritur etiam illic, non quid contentio dicat, led quid adlio promat. Quia:& excclUis morum non coercendi flint cotburho loqiiucionutn, fed temperamento virtutum. - ' Ii. fit lex* T Ex eftjemula divinitatis, antiftes religionis, 'fons difciplinarum, artifex ^iurfe b^niyinores invehi ens atque componens, gubernaculum ci vitatisj iuftitiseraancratrix, magiftra vit^, aniiTra totius corporis pbpularik I I L ^utd agit lex. t Exagitomnem civitatis ordinem, pirincmq: hominis ^tatenV: quaefic '*^foeminis dartir, utmaribuS : iaventutem compleiiitur & fenedlutenu.’ 't tafe prudentibus, quam iadodtis i t^ urbanis, quam riiflicis fertur. Qu 2 S fummum falutisprincipium ac populorum culmen obtinet, &cummanifc* fto prteclaroque priccqnio in modum Ivicidiffimi folis effulget. , : \\\\. i^udlis erit hx. T Ex erit manifefta j net quemquamincaptionem civium de vocabit. Erit *^etiam fecundum naturam , fecundurn confuetudinem civitatis, locq tempbrique con\;ehicns, iufea & Eequabilia^^prEefcrrbens,, congruens, hone-- plus veritati profpiciat publicae, quam religioni videatur obefTe : ac fic ho- neftatcm tue.atur, ut non cum falutis periculo arguat. V. ^uarefitlex. jpieri autem leges haec ratio cogit , vt earum metu , humana coerceatur improbitas; fitq; tiita inter noxios innocentium vita, atque in ipfis im- probis formidato fiipplicio frenetur nocendi praefumptio. VI* ^uid s LIBER PRIM VS.! V I ^Qdtriumph€t de bofiibus lex. temis fpe °“oieo, Sclegurovino, tota plebiommalTa in fUtufalu- auttunen. Pac inviaos. unde illxfosartus producere • j^nn.r iuftis adiutalesibustela.h.runtque vm meuu. ri ucontrabofteianteiultiti^ r“les paS iam tunc illa Principis congreffio erit, quamdomeflicax^ n nia & feviotes eruJit inhoftium populanone mucrones. ^ modefte produxerint legcs. 1 — quosdedomit^ismo^ V j- aux tutavent civem ,& exter- gum.Ex difpofnione legum mll tm.omo sictjue bonus lordia civium. dum fuam pacem poffi Princeps i.f«ar?gens,.&exter^ a**r-^hateuraTpoftlabentia tempora requiemfempiteina: poftluteuma^ 'Llede reLum : poft diadema & purpuram, glorixporonam. $ . „ ' . ‘i • ' * •' %X.- e V t ^ V* 7 ^ I- V E ' 'N E G 0 7'j I S- C Jr SARVM. CA EITVLA TITVtl PjRIMT i- ; . .!>£. I vb I C I IS ET I VD fd i S., ' '' • ' i ^ ^ : temnor e^^uo debeant tege^ itnenddtaHjdlef^e.' > ‘ ^uod tkm. regia p6tejiais\ '^ddMpopuldrummm}'srJitas% LEGIS VV I SIGOTHORVM . L-I B E R; : 'S LC V M D S , ; ' 'E,::: - -iO jW. rentixJit fubieBa . ' \\\. JpuodnuUi [eges nejcive fice " I \\\. _ [^j4qd antea ordinari oportuit negotia Tnineipumf-^foJleapopU' lorumv). •i'>b If - ' V.. . ^ Item d& iemponi quo debeant ; frincipujn pupidiiate\ damndia^ eorum^ 'viiits ordinandis , ff qualiter eonfaienaifyMnt 'JBriptur a in 'nUmihePrincripupafiie. VII. Vehis qui cohird Vrin 'cipiin<i 'MtgCnteniidBtpairiamrefu^ttnti injdientes exijiunt. VIII. Ve non criminando Principe, nec maledicendo illi. I X. De remotis alienarum gentium legibus. X. He excepto talem librum, qualis hic qui nuper eB editus , alterunL» quijquam prajumat habere. X I. De diebus fejiis & feriatis , in quibus non Junt negotia exfequenda. XII. Vt nulla caupi a iudicibus audiatur , qua legibus non tenetur. X 1 1 L Vt terminata caufi nullatenus re^ohantur : r eliqua ^ero ad libri huius Jeriem terminentur, adjiciendi leges Principibus liber^ tate manente. XIV. ^u,od nuUi liceat dirimere caufas, nijt quibus aut Princeps ^aut con- fenfo ujoluntatis potejiatem dederit iudicandi. X V . Quales caufas debeant audire tyufadi , & qualibus perfonis caufas audiendas iniungant. XVI. Vt iudices tam Criminales, quam communes terminent caujas : pa- cis autem adfertores tV (bla regia potejias ordinet, ff tant un- dem a rege commifa negotia iudicent. XVI l.Dedampnis eoru, qmnonacceptapotefateprafdmpferintmdicare. X V Wl.De his qui ammoniti iudicis epijlola ^el pgiUo adiudicium 'uenire contempjerint. XIX. Si iudex interpellantem audire contemnat, fV 'vtrum fraudulenter an ignoranter iudicium promat. L XX. S LIBER SEeVNDyiSv a ^ ^ i^Aex aut per commodum^, aut per ignor an piant iudicet caujam-»y XXI. iudex dolo^ 'vel calliditate , aut 'vnam aut ambas caufintium par- tes dijpendia faciat JuJiiner e. XXH- ^odprimo iudex fir^oar e debet, ^vt caufam bene, cognofcat. . X ^W\.Si cuiufcun^bon&ris aut erdinis iudex dicatur haberi fufeclaSy^el , , f iudex contra legem prafumatiudiciurndare. , . .Iudex qualiter faciat iudicatufn. l ' -- X^X.V. Tde commodis atque dampnis iudicis^v e Ifaionts. X X y Ij ^uod omnis :^qui potef at em accipit iudicandi Pudicis nomine cenfe a-* tur ex lege. ' , ; . . > . , : X lPPd\\.JPtomne‘vinculum , quod poH datum iniufum mdicium a cauf dicis. fuerit exaSutn,l3abeatur in‘validu}n.': ^ yiXlVlll.Vt iniufum iudicium ^ defnitio iniufa y-rfgiometu ^efiujfua iu- dicibus ordinata,non'valeat. ^ , XXIX. Ve data Epifcopis potef at e difringedi iudices nequiter indicantes. XXX. Uem, de data Spifeopis potef ate admonendi iudices nequiter ludi- cantes. XXX l, yt. iudex, f a quocunque fuerit pulfatus , noverit a JepetenU reddere, rationem-». _ XXKil. De dampnis iudicum aliena contingentium: J^XXI 1 1. De his, qui regiam contempferint iufionemj . > - . > . fflSDd , De his, qui ob novi Principis fidem fervfanfdm iurare dfuleffiti^ V , , ' vel de illis , qui ex palatino ojfcio qd .eiid prajentiam venire neglexerint. ^ ; I. FLS. GLS. RCDS. REX. De tempore quo debeant leges emendatavalere. -g- Ragma fuurri emendatis legibus aflignantes, iUudprimtim ia ordine praefationis 8c loco prsemittimusj <]|uia Ocut leglina.e vi- dentia populorum efi exceffibus utilis j it^ fandiiouum oblcu- ritas turbat oadines,x<piitatis. Nrni^plerumguc dxm g^uasdarri bene ordinata nebulofo verborum tr a^u confidunt , ipfa fibi repugnantiam nutriunt , dum litigantium controverfias lucide non exclu- duntr Siccjiie ubi debuerunt finem ferre calumnusj ibi novos contra fe pa- riunt laqueos captionis. Hinc ergo diverfitas cauf^rum exoriturj hiac con- trfoverfii'*liti'gantiurri generantur; Hihb etiam 'H^tatio inSclimpafcit^^ ifa ut jn finiendis vel cornpefcendis calumriiis habere termintrtff ii^^fciantj qii;Elft1pi&"nutantia fempdr approbantur & diibla. Et ideo;, qtfil.^_eriterigi' mtd, qU^fri controverfiam veniunt, brevi complicatione non pqffiiiit, fal- tim vel Cjtix in contentione pertfadiartda fefe gloficrfis noftrae celfiti^inis lenfibus ingellerunt, ea in hoc libro fpecialiter cofn^', Sc clrrA^ta probita- • fententia decrevimus ordinari. Evidentia videlicet dubiis, proflantia no^ ti LEGIS WISIGOTMORVM nandos aftringat atque retentet. Et ideo harum legum corre(5^io, vel no- vellarum noftrarunl fanciionum ordinata conftru61io , ficuti in hoc libro & ordinatis titulis polita , & llibfequenti elt feric annotata 5 ita ab anno fe- cundo regni noftri, a duodecimo Kalendarum Novembrium, in cunelis perfbnis ac gentibus noUrse amplitudinis imperio fubiugatis innexum libi anollra gloria obtineat valorem, Stinconvulfo celebritatis oraculo vali- tura confidat: ut ficut fublimc in throno ferenitatis noftrse celfitudine reli- dente, videntibus eundis facerdotibus Dei, Senioribusque palatii atquc_j Gardingis, earum manifeftatio claruit; ita carundem celebritas vel reve- rentia in eundis regni noftri provinciis debeat obfervari. Leges fane quas m ludiorum excclfibus noftra gloria promulgavit, ab eo tempore valitu- ras efle decernimus, ex quo hisconfirmationem gloriofafercnitatis noftrag renovatione impreffinius* II. lEi. "«LS* "rCDsI REX» ' ^j*odtatn‘regia;pvteJias,quatn populorum n)nvver jit as t, legum ren)erenttajttfubie5la. j^Mnipoteiis ferum dominus & conditor unus, ‘providens commoda hu- manx ialuti, dilcerc iuftitia habitatores terrse, Iaerae legis lacris decen- ter imperavit oraculis. Sed quia folius tam immenfie divinitatis imperiis hxc cordibus imprimuntur humanis, convenit omniurh terrenorum quam- vis excellentillimaspoteftates illi colla fubmittere mentis, cui etiam mili- tiae coeleftis famulatuf dignitas lervitute. Quapropter fi obediendum eft Deo, diligenda eft iuftitia : qux fi fuerit dileda. erit inftanter operandum^ in ilia: quam quilquc tunc verius & ardentius diligit , cum unius isquitatis fentcntiacum proximo femctipfum aftringit. Gratanter ergo iulTacoeleftia ampiedentes damus modeftasfimul nobis & fubditis leges : quibus ita & noftri culminis.clementia , & fiiccedentium regum novitas adfutura una cum regiminis noftri generali multitudine univerfa obedire decernitur, ac parerie iubetur: utnullis fadionibus acuftodia legum, qu^ iniicitur fubdi- tis, fefe alienam reddat cuiullibct perfona vel potentia dignitatis, quatenus fubicdos ad reverentiam legis impellat nec^lfitas, Principifq; voluntas. ; III. NOVITR. EMDTA. FLS. RCDS. REX. i ^uodfiulH leges nefcire Ikeat, jjQ^Mnislckntla fana ordinabilitcr ^vitat ignofantiam excerandam. Nam cum fcriptum fit, Noluit inteUigere , 'vt bene ageret^ certum eft ouod quUnteJi^ete noluit, bene agere contempnit. Nullus ergo idcirco fibi exi- ftimet inlicitum faciendi licere, quod libet; quia fe novit legum decreta fandjqnefquc nefeire. Nam non infontem faciet ignorantia caufa, quem noxiorum dampnis implicaverit culpa» IV^ FLS/ €LS.' ReDS~ REX. ^ ^udddatte-aordinare oportuit negotiaTrincipum& pojleapopulorum, J^EneDcus conditor ferum difponens humani Corporis formam, in fubli- — ^ erexit, atque ex illo eundas membrorum fibras exoriri decre- vit: 13 LIBER. SECVNDVS* vit : untJc hoc etiam a capiendis initiis Caput vocari pcrccnfuit ; formans in illo & fulgorem Iuminum,cx quoperlpicipolTent, quxeunque noxia con- curriUent, conftituens in co & intclligcndi vigorem, per quem connexa & fubdita membra vel difpoCtio regeret, vel providentia ordinaret. Hinc cft & peritorum medicorum pra:cipua cura, ut ante capiti, quam membris in- cipiant adhibere medelam. Quie ideo non immerito ordinabiliter exerceri ceteris cenfetur, cum ab artificis peritia ha:c dilpenfari patcfcuot.Quia G fa- lutare caput extiterit, rationem colligit,qualitcr curare membra cetera pof- fit. Nam fi arcem molefti a occupaverit capitis, non poterit in artus dare de- rivationes falutis, quas in Ic confumplcrit iugis caula langoris. Ordinanda i oiturfiint primo negotia Principum,tutandalalus, defendenda vita.Sicquc infl:atu& negotiis plebium ordinatio dirigenda, ut dum lalus competens prolpicitur Regum, fida valentibus teneatur falvatio populorum. V. FLS. RCDS. REX- tlem de tempore debemt leges emendata t} alere. Q Voniam novitatem legum vetuftas malorum exigit, & innovare leges veternolas pcccaminum antiquitas impetravit ; ideo leges in hoc libro conferiptas ab anno fecundo bonse memoriae domini dc genitoris mei Chin- dafuindi Regls,in cundlis perlbnis ac gentibus noftrae amplitudinis imperio (ubiugatisjomni robore decernimus ac iugi manfuras oblervantiaconfecra- mus : itautrelidlis illis, quas non equitas indicantis , fcd libitus impreflerat poteflratis, evacuatilque iudiciis,& omnibus feripturis earum ordinatione confedlis,hiefolasvalcantlegcs, quas aut ex antiquitate iufte novimus^aut tenemus, aut idem genitornofter, vel pro aequitate iudiciorum, vel pro au- fter itate culparum vifus eft non immerito condidille, prolatis feu connexis abis legibus,quas noftri culminis faliigium iudicialiprsefidens throno coram univerfis Dei landlis facerdotibus,cun(£li(qj officiis palatinis, iubente Domi- no atque favente, audientium univerfali conienfu edidit &: formavit, ac ftiae gloria titulis annotavit : ita ut tam hae quae iam prolatse confidunt, quam il- las, quas adhuc exoriri novorum negotiorum eventus impulerit, valido ac luftiffimo vigore perdurent, 5c «ternas foliditatis iura retineant. VL FLS. RCDS. ilEX* De Trincipum eupiditale dampnata^ eorum^ initik ordinandis ^ 0* quo modo conf cienda ftnt (criptura in nomine Frincipum faBa. jj^Minentiae celfitudo terrenae tunc falubrius fublimia probatur appetercj ciim faluti proximorum pia cernitur Gompaffioneprodejfe. V nde Iblet contingere , ut plus commodi de aliena falute conquirat, quam de propria utilitate quifqj percipiat. In multis enim qui a multorum lalus attenditur, ma* ioris lucri fumma percipitur : in fe autem, quia privati commodi frudlus ap- petitur, non fatis eft fi unius beneficii pr«mia conquirattir.Hinc & iila regen- darum tantundem falus eft plebium , quas non fuos fines privata voluntate concludit i fedqucC univerfitatis limites communi prolperitatis lege defen- 14 LEGIS WISIGOTHORVM dit. ^Quapropter ne falutaris ordt> imperialibus videatur verbis potius obti- neri cjuam fa6Iis, de fublimitatis obtentu Tcclinamus ad vota fi.ipplicum_» tranquillas vifionis afpc^Iiim: ut inde lalutaris compaffio habeat commo- dum , unde turmae plebium adepta- fuerint fupplicationis cffe£lum. Cum igitur praecedentium ferie temporum, immoderatior aviditas Principum-» fele prona di ffiinderet in Ipoliis populorum, ut augeret rei proprias cenfum serumna flebilis fiibicclorum, tandem fupemse refpirationisafflatunobis eft divinitus inlpiratum : ut quia fubie^iis legis reverentiam dederamus , Prin- cipum quoque exceillbus retinaculum temperantiae poneremus. Proinde finccra manluetudinis noftras deliberatione, tam nobis quam cunelis glori^ noftraefuccelForibus adfuturisDeo mediante legem ponimus , dccretumq; di valispbrervantiae promulgamus : ut nullus regum irapulfionis Cux quibuf- cunqu e motibus aut fa^ ionibus feripturas de quibuslibet rebus alteri debi- tis ita extorqueat, vel extorquendas inftituat , quatenus iniufte acnolentcr debitarum fibi quifque privari poHit dominio rerum. Quod fi alicuius gra- tiffima voluntate quippiam de rebus a quocunqs perceperit, vel pro eviden- ti prseflatione lucratus aliquid 'fuerit , in eadem Icriptura patens voluntatis acprsefliti conditio annotetur, per quam aiitimpreffio Principis, autconfe- rentis fraus c videntiflime detegatur. Et fi patuerit a nolente fuifle feriptu- ram exadlam,autrefipilGat improbitas Principis, & evacuet quod male con- traxit, aut certe poft eius mortem ad cum cui exadla eft fcriptura,vcl ad he- redes eius rcsip& fine cundlatione debeant re vocari.nias autem res, qua: fc- clufa omni compreffionis argumetatione dire^o m odo tranficrint in Prin- cipis poteftatem , in ciusporenniteT iurc perdurent j Sc quidquid cx rebus ipfisidem Princeps ordinare voluerit, fiige ppteftatis arbitrioliibiaccbit.Vc- rum, ut omne huius trcgotiuatftionis roboret finccritas veritatis, cum qua- rumctinq; rerum feripturse In Principis nomine extiterint fadlse, mox teftcs, qui in eadem feriptura fubfcriptores ac^lTerint , a£ his quos elegerit Prin- ceps diligentiftime perquirantur, fi non aliquod indicium aut dc impreffio- ne Principis, aut de fraude Icripturam facientismodoquocunq; cognove- rint: ac fi: autrite fa<51a feries feripturae permaneat, autirrite confeifta cvanc- fcat.Similis quoque ordo de terris, vineis, atque familiis obfervetur : fi fine feripturae textu tantummodocoram teftibusquaelibctfaidla fuerit definitio. De rebus autem omnibus a tempore Chintilani regis Eucufq; a Principibus acquifitis, aut deinceps fi provenerit acquirendis, quaecunque forfitan Prin- ceps inordinatarcliquit,fivc reliquerit, quoniam pro regni apice probantur acqinfita fuiffe, ad fuccclibrem tantundem regni decernimus pertinere , ita habita poteftatc, ut quidquid ex his elegerit facere, liberum habeat vcllc.Ia illis autem rebus,quas ipfi aut de bonis parentum, aut dc quorumcunq; pro- venerint fucceffionibus proximorum, ita eidem Principi ciufquc filiis,aut, fi filii defuerint, heredibus quoque legitimis hereditatis iura patebunt, ficut etiam ceteris lege vel fucceftione patere nofcuntur. Quod fi aliquid ex re- bus de quorumciiqj parentum aut proximorum non folum fucccffionc,fcd etiam qualibercollationc,aut quolibet contraclu ad iusipfiuspcrvenifie pa- tuerit, fi contingat haec inordinata relinqui, non ad fucceflorem regni, fcd ad filios vel heredes cius qui eonquifivit, fpecialitcr omnis eadem conqiii- fitio LIBERSECVNDVS, tS liti o pertinebit. Nam & de illis rebus, quasidemPrincepsante regnum aut ex proprio , aut ex iuftiffimo conquilitu dinofcitur habuilFe , irrevocabili ordine autfaciendi exinde quod voluerit poteftatem habebit, aut certe filiis eius iucceflio plena patebit. Quod fi filii defuerint, legitimis heredibus, ex his qu* inordinata reliquerit,hereditatem adire licebit.Huius lane legis fen- fcntia in folis Principum erit negotiis bblervanda , ^tq; ita perpetim vaiitu- tuia : utnon antea quipiam folium regale cbnleendat, quam iuramenti foe- dere hanc legem fe in omnibus implere promittat. Quemcunque vero aut ' pertumultuo/as plebes, aut per abiconfa dignitati publicas machinamenta adeptunrefleconfliteritregni faftigia j^oxidem eum omnibu&tam nefarie fibi Gonfentientibus,, & anathemafiat 3 ^ & Chriftianorum communionem a- mittatr dirce:percu/Iionis ultione colliliis, ut omnis divini ordinis cul- toTjiquf jJli.communieare pracfluiipiferit , fimili-eum ipfb damnatione diipe- reit'&pdenatabefcat> Nam & fi quislegis htrius feriem ex officio Palatino malivoledetrahendodacerare voluerit'i autevacUandam quandoque, vd fi- letiter-muffitansjvel aperte refuitansq>foloquidete(51us exti terit, can<^is Pa- latinae dignitatis & confortiis, & officiis mox nudatus , omniumrerum fua- riKn dimidiafii partem amittat,. & in deputato fihtloco redadus, a totius Pa-’ laTii maneat fiaeietate feclufus.i : Religiofusetiam qui fe in eadem culpa de-^' Yolxerity fimiilirerum proprietatis flieE dilpendibfubiacebit. /‘A' VII.: NOV. EMfiATi fLS. GLS;. RCDS, REX, > V quic9ntrdVrihcip€mi'udgentem\autf^tridmrejugmni^ ‘ ' mjokntesexijiuni, ^ Q Vantis ha^enus Gbthomm pattia concufla fit bladibtis,quantifque iit-' giter 'quatiatur ftimulis prbfugomtTf>aG nefanda fuperbSdfdttbi-um, ex eb poene eundis eft cognitum, quod Sc patriae diminutiofiem agiiofe^unt, Sc pdhanc OGcafioncm potiiis , quam expugnandbrurh hoftium externorumt' arttia fumere fiepe compellimur. V t ergo tam dira temeritas tandem vidd ; depereat, & in huiufmodi tranfgrelTofibus manifefta fceleranbiirelinquaii^" tutiilterius impunita , hanc omne per se vum valituram legem fancimus. Ut quicunq; ex tempore reverendae memorite Chintilani Principis, ul^; adarfi num regni noftri Deo favente fecundum,vel amodo, Sc^ultra ad adverfamj gentem, vel ad extraneam partem perrexit fiveperrexerit> "aut etiam ire vo- luit, vel quandoqj voluerit, ut fceleratiffimo aufu contra gentem Gothorum vel patriam ageret, aut fortalTe conetur aliquatenus agere, & captus fi ve de;- tedus extitit, vei extiterit, feu ab anno regni noftri primo vcl deincepsljiti]^ piam intra finespatri^e Gothorum quamcunq^ eonturbatiohem aut fcaridk- Ium in contrarietatem regni noftri vel gentis facere voluerit, five ex tdUipo^' re noftri regiminis tale aliquid agere vel difponereconatuf eftaUt fuerit, que, quod indigtfum didu videtur, in necem Vel'abiedibheirinbftram,five fiibfcquentium rcgum.intcndere vel inlendilleprbditus videtur efietdfoe- rit: horum omniuttifeelerumvelunius ex bisquifquc reus inventus ^ irre-„ tradabili lententia mortem excipiat, nec ulla ei decetero fit vivehdiinHiilta ' ' iibcrtas.EtfinullamortisuItibncplcdatur, &pietatis intuitu a PrincTpc illf Ba i6 LEGIS WISIG OTH O KVM fiicrit vitaconcclla, cffoffioncm perferat oculorum, fecundum quod in le- ge hac hucufqae fuerat conftitutum rdecalvatus tamen c. flagella fufeipiat, Sc fiib artiori vel perpetuo erit religandus exilio poenae, & infuper nullo un- quam tempore ad Palatini officii re verfurus eft dignitatem ; fed fer vus Prin- pis faclus,&liib perpetua fervitutis cathena in Principis poteftate rcda<5lus, sterna tenebitur exilii religatione obnoxius: quatenus nec excidium vi- deat, quo fuerat nequiter delectatus , &amarilfimam vitam ducere fc per- enniter doleat. Res tam en omnes huius tam nefarii tranfgrefToris, vel cius qui mortecfl pro tali fcclcrc perimendus, vel illiuscui vita propter fiianij nequitiam infeliciffimc refervafeitur, ih regis ad integrum poteftate confi- ftanc: & cui donatsefuerintjita perpetim fccure poftidcat, utnullusunquam fuccedentium Regum cauftm luam &gcntis vitiaturus hasullatenus autiil- tcrius auferre pratfumat. Verum quia multi plcmmqi rcpcriuntur,qui dum- bis 8c talibus pravis meditationibus occupantur, argumento quodam falla-^ cl in ecclefiis, aut in uxoribus, vel filiis atq^ amicis, fcit in aliis qiubufcun(|; perfonis fuas inveniuntur tranfduxifie vel tranfducerc facultates, etiam & ipfa quae fraudulenter in dominio alieno contulerant , iurc precario repof centes, fub calliditatis ftuefio in fuo denuo dominiopoffidenda recipiant: unde nihil de fuis rebus yifi fiint amififlc , nififolum concinnatione falfiffi- ma,fiClas,qua{i veridicas,vidcantur fcripturasjconficerc vehprofcrreftdcoq 5 banenequiffimam argumentationem praefentis legis decreto amputare ele- gimus: ut calcatis, vel e vacuatis,rcu rcfeiffis ftripturis hac fraude contcClis, quidquid eo quifque tempore poffiderc jcpcriapurjqiio fuerit in prsediClis criminibus deprebenfus, totum continuo fift:L iuribus ad integrum applice- tur : utconcedereiam diClas facultates, ficut fupra diClum cft, cui Rex vo- luerit, vel facere exinde quidquid elegerit , in fuse poteftatisconfiftat arbi- trio. Alia vero qusecunque ab hac fraude aliena inventa extiterint ordinata, Icgibufquc confeCla, vigore legum maneant folidata : illis ab. huius legi* fententia perfonis evidenter exceptis, quibus a praecedentibus rcgibuscul- pa dinofeitur fuiffe concefla.Nam fi humanitatis aliquid cuicunque perfido Rex largiri voluerit, non de facultate eius, fed unde placuerit Principi, tan- tum ei folummodo concefTurus eft, quantum hereditatis ciufdem culpati vigefimam portionem fuiflcconftitcrit. ^ VIII. NOVT. EMDTA* FL. GL. RCD* De n&n criminsndo Principe, nec maledicendo iUi. g"cutin perfona Principis omnibus prohibemus, aut commovere nequi- tiam cogitationis, aut manus iniiccre ultionis 5 ita etiam nullum patimur ineum, autftotam ponere criminis, aut verba congerere malcdi<ftionis Sa cnEnamqueauaoritas feripturae, &non iubet accipere opprobrium adver” fus proximum fuum , & bune , qui maledixerit Principem populi fu i dc monftratexiftcrc reum. Quapropter quicunque in Principem aut crimen micccnt, aut malcdi^lum intulerit, ita ut hupcdc vita fua non humiliter liicntcr admonere procurct/cd huicfiipcrbe &contumelioft infultare temptet, five etiam in dctreaationiscius ignominia, turpia-^ iniulofa prsE- 17 LIBER SECVNDVS* : C cx nobilibus idoneiiquc pcrfonis fuerit, fi ve fit rcligiofus, fi ve edamlaicuSjtnox dctccfus fuerit & inventus,dimidiam omnium rerum fiia- rum partem amittat,dc qua idem Princeps faciendi ,quod fibi pIacuerit,po- teftatem obtineat. Nam fi de vilioribus humilioribufq; pcrfonis fuerit , aut certe quem nulla dignitas exornavit, quod de illo, vel de rebuscius Prin- ceps voluerit, iudicandi licentiam habebit.Simili quoque prseceptOjdefun- <^o etiam Principi aufum opportune interdicimus detraiiendi. Incaffiim et- enim is qui vivit dctradlionis in defundlum iacula mittit, cum iam defun- us nec inftitutionibus imbui, nec increpationibus poflit argui. Sed quia pro certo illius infania innotelcit, qui fruftra in non fentientem detradlionis verba tranfmittit , ideo idem prjefumptor l. verberibus vapulabit, pr^e- fumptioni fuse opportuna filentia dabit. Re fervata cundiis hac pleniusliber- tate, vt Principe tam fuperftitc, quam mortuo, liceat unicuiq; pro negotiis ac rebus omnibus, & loqui quod ad caufam pertinet , 8z contendere ficut decet, 8c iudicium promereri quod debet. Ita enim proponere nitimur hu- mana reverentiam dignitati, ut devotius fervare probemur iuftitiam Dei, IX. FLS. CNDS. REX. De remotis alienarum gentium legibus, A lAcnx gentis legibus ad exercitium utilitatis imbui & permittimus , & '^^optamus: ad negotiorum verri difcuflSonem & re fui tamus & prohibe* mus. Quamvis enim elqquiis polleant, tamen difficultatibus haerent: adeo cum fuificiat ad iuftitiae plenitudinem, & praeferutatio rationum, & conpc- tentium ordo verborum , quae codicis huius feries agnofeitur continere, nolumus five Romanis legibus , fiyc alienis inftitutionibus amodo amplius convexari. X. NOy. EMDAt. FLS» RCDS. iie excepto talem librum, qualis hic qui nupet eB editui , alterum quijque prajumat babere>. j^ylluspfqrfus ex omnibus regni noflri, praeter hunc librum qui nuper eft ^ editus',' atque fecundum feriem huius amodo translatum librum aliuia legum , pro quocunque negotio in iudicio offerre pertentet i quod fipras- fumpferitjxxx.libras auri fifco perfolvat.Iudex quoque fi vetitiun librum fi- bi poftea oblatum difrumperc fbrtafle diftulefit , pr*didl3E dampnationis difpendio fubiacebit. Illos tamen a damptto huius legis immunes effe iubc- mus, qui praeteritas & anteriores leges non ad confutationem harum le- gum , fed ad comprobationem pr^teritarum caularum proferre ia iudicio fortaflc voiu^inn Xli fliT Bili* RcBir REX* - i t>e diebus fefiis feriatis, in quibus non Juni negoiiM ixaudiendai J^IepominicO neminem liceat exfequutione conftringi, quia omnes cau- ^ religio debet excludere* In quo nullus ad caufam dicendam , neque B 5 18 legis wisigothorvm propter aliquod debitum fortaflc fblvcndum qucnquam inquietare prxfu- mat. Diebus Pafchalibus nulla patimur quemlibet exfequutionc teneri, id cft, per XV. dies, feptem qui Paftrhalem folemnitatem procedunt, & Icptem alios, qui fequuntur.Nativitatis quoque Domini, Circumcifionis, Epipha- nias, Afccnfionis Se Pentecoftes , (inguli diesfimili reverentia venerentur. Nec non & pro mciTivis feriis , a xv.Kal. Augufti, ufqj adxv. Kal. Septem- bris.InCarthagincnfi vero provincia, propter locuftarum vaftationem afli- duam,axv.KaUIulii, ufquc ad xv.Kal. Augufti meftivas ferias pr^cipimus obiervandas.Etpropter vindemias coiligendas,a xv.KaI.O£lobris,ufque ad XV. Kal. Novembris. Omnibus hac conftitutionc concedimus, ut per hasc tempora nullus adeaufam dicendam venire cogatur,vcIfLib exfequutionc aliqua deputetur jnifi forte caufa,dc qua compellitur, coepta iam apud iudi- cem fuifle videatur.Nam procul duhio fi inchoata fuiffe adio reperitur, ad peragendum negotium abfquc ulla feriatorum dierum obicdionc cogen- dus eft ille, qui pulfatur : ita, ut fi perfona cft cui facile credi poftit, placito diftridus abfcedat. Si certe fit de cuius fide dubitetur, pro fe fideiulTorem adhibeat, quatenus peradis temporibus fupradidis, ad finiendam cum pe- titore caufam, ubi index elegerit, remota dilatione occurratj praeter, qui tale crimen adm i ferint, quod necelTe fit lententia mortis puniri. Qui etiam in talibus omnino diebus, & comprehendendi fiint, & ardua in vinculis cu- ftodia retinendi, quoufq;pcradodicDominico, vcl feriis jfupradidis, de- bita fiibfeqiiatur eos ultio iudicantis. Meffi vis fanc, vel vindemialibus fe- riis,in criminofas Sc dignas morte perfonas, legalis nullatenus cenfura ccJfTa- bit.Sed nec illum ifta lex excufatum habebit, qui nec dum ad indicium ante compulfusjfedtamen feiens (e effe quandoquidemcompellendufn,rcliquis fe temporibus dilatans, ad hoc in prxdidis feriis illi, a quo pulfaudus cft, fc indubitanter oftendit, quia putat fe ad caufam dicendam nullalegis fandio- ne poffe teneri : quem tamenaut per placitum diftringi prsecipimus, quan- do cum petitore caufam finire fit prarftus. Aut fi forte talis eft, de quo defpe- da fit placiti fides, neque fideiuiforem pro fe adhibere potuerit apud iudi- cem, fub cuftodiamaneat : ut expleto tempOre fcriato,caufa pro qua com- pellitur finem accipiat. Si quis autem contra decretura legis huius agere pr^fumpferit,5c ad iudicem ex hoc querela pervenerit, L.idus flagellorufn publice extenfusaccipiat. , ^ ^ ANTlt^VA. . Vt huU^ ta^ufk a iudicibus audiatur y qua legihm nm continetur^ ' ' ^^Vllus iudex caufam audire prsefumat, quje legibusnoncontinetur; fcd comes civitatis vel iudex, aut perfe, aiitperexfcquutorem fuum, con- fpedui Principis utrafque prasfentarc partes procuret : quo facilius & res fi- nem accipiat, & poteftatis regia: diferetione tradetur, quatenus exortuiio negotium legibus inferatur. ^9 LIBER SECVNDVS. XIII. FLS. RCDS. REX* VtterminaUcaufi nullatenus re^ohantur: reliqua verh ad hu- ius feriem libri terminentur : adiiciendi le^es Frinci- pibus libertate manente. /-kVscunque caufamm negotia inchoata funt, nondum vero finita, fecun- ^dum has leges terminari fancimus. Illas aute« caufas. qua antequan^ ifta leges a nolSa gloria emendarentur , legaliter determinata funt , id eft, fecunium legum modum , qui ab anno pri mo regn. noftn m matentts oh- fervatiii eft, refufcitari nullatenus patimur.Sane leges adiiciradi, fi lufta no- vitas caufarum exegerit, principalis ekaio licentiam habebit: qu* ad m- (larprsfentium Ifguro vigorem pleniflTimum obtinebunt. XIIII. FiX GLS* RCDS. REX. QuodnuUiliceat dirimere caufas, nifi quibus aut Frmceps, aut con- (enpo voluntatis ^^el informatio ludicumpotejtatem dederit iudicandi. ^ cx confenfu partium ekdto lUdice trium - fivnis aut fubfcriptionibus roborata. Nan, & hi qm poteftatem mdicand. a EU 2® accipiunt, fivc etiam hi, qui per commiflonam comi mm vel ludicum iudicialipoteftatc utuntur, vicesfuas aliis, quibus fas fuerit fcriptis pera- pendas iniunxerint,licitumillispe,romniaerit:fii^^^^^ qui in- formati a iudicibus fuerint, in iudicando, ficut & lUi, a quiuus determinan- di acceperunt vigorem, habebunt in^difccrnendis vei ordinandis quibufcun- que negotiis poteftatem. ^ XV. FLS. GLS* RCDS, REX* ^ales caufds audire debeant tjuphadh& qualihusperfinis cau- ^ Vm oetcrls negoHis: criminalium etiam caufarum tvuphadis iudicandi: -conceffa.iicentia:fit,criminofosa legumfententiis ipfi luchcarc non au- deantv fcd debitam incis, ut competit, .cenfuram exerceant. Qui tyuphadi tales-cliganti quibus vicjffitudines fuas audknfeiniungant , ut iphs abicn- tibus illi caufas, & temperate dilcutiant, & iuftf dilcernant. XVI. FLSf RCDS. REX. ; Vt iudices tam criminales» quam communes» terminent . OMnium negotiorum caufas ita iudices habeant^eputatasy ut & crrnii- ^ nalia & cetera negotia terminandi fit illis concelTa hcentia. Pacis autem aflertores, non alias dirimant caufas , i nifi quas illis regia aeputaveritjordi- fiandi poteftas. Pacis autem aflfertores funt, qui fola facienda, pac^. inten- tione regali foladeftinanturaudoritate. ^ B 4 • • 20 LE G I S WI S 1 G O T H OR VM XVII. FLS. CHDS. REI. De damnis earum ^qui non accepta potejiate prajumpferint iudicare> ^^Vllus in territorio non Cbi commiflb , vel ubi ille iudicandi poteftatem nullam habet omnino commillam, quemcuncjue prxfumat per iuilio- nem, aut laionem diftrirmcre, aut in aliquo moleftius convexare, nifi ex re- gia iiiffione, vcl partiam cle(£Iione, five ex confenlii, vel commiUbriis atq; informationibus Comitum, five etiam iudicum , ficut in lege fiipcriori te- netur, iudex qullquc flierit inflitutus. Certe qui non priEdi6Ius iudex prse- fumptuollisinlieitehasc, qua; prohibentur, pra;lump ferit agere, confeftim cum caufa pervenerit ad provincia Ducem, anper fe velit, an per quem ipfc pr:Eceperit, tam inlicitam pricflimptioricm coercere procuret. Et illi fiqui- dem cui pr^fumptuofus extitit, fi folum contumeliam vcl iniuriam fecerit, libram auri coa^us exfplvat : fi vero rem aliquam tcmeranterabftulerit,vcl auferre pr^ceperit^ tantundem cum eadem re quam tulerat, aliud tantum de fuo coa6Ius exfblvat. Quod fi quicunque iudex fervum fiiiim, vcl alie- num ad dikutienda negotia elegerit deputandum : pro his qux idem fervus contra iultitiam & leges adtemptaverit agere , ad omnem fatisfa<5honem legiffiudex qui hunc ordinaverit, fe noverit detineri. Sato vero feu quffquis fuerit, qui huicobfequens pr^fumptori alium confenferit comprehende- re, diltringuere, vel aliquid rerum auferre, c.piiblice i^us flagellorum acci- piat, Sc^r^fumptioncmfali emendatione coerceat. - ' ' XVIII. fLS. CHDS. REX. De his^ui ammamti iudkis epiftola ijei figiUo ad iudicium njenire contemnunt. |Vaexcum ab aliquo|fucrit.fflterpe!lams,adverfariumqucrelantis amoio- mtione unius epiftola: veMgiHi ad iudicium venire compellat : fub ea vi- delicet patiqpc.vteoram ingenuis perfonis, is quia iudicemilTusextiterit, ei qui ad caufam dicendam compellitur, offerat cpiftolam vel figillumiEt (5 ““ diiataverit.aut ad iudicium venire con- ponat , c. flagellis contemptor idem vel dilatator coran iuace verbere- tur. tta-atmon er flagelioram ifta correptio inducat notam infamis. Siau-; tem lolummodo^contcmptorextitcrit,- & non habueritunde compofitio- nemexfolvat abfque ulla teftificandi iadlura, xxx, flagella fufeipiat Is nnlf? admonitionem ifdicis fefe^dixerit nuUatenm dilatafli vel cqntempfiire , & hoc nullo potuerit tefte coivta- C1 , dum factamentum reddiderit, quod per nullam^ occaflonem vel con- emptoni fuperiuscomprehenfis habea mr indempmj Qudd fi quiflibetEpilopusammonition^miS ct fretus ’ir f 1^ • fcuaprbvincia: fux Duce vel Comite ompulfusL. fohdorum dampnum excipiae Ex quafumma pecunis x x. folidi 21 LIBER S E C V N D y S. fblidi iudici pro contemptu proficiant i xxx. verofacerdotis ipfius petitor confequatur.Si certe pref bytcr,diaconus,vel fubdiaconuSjatq; clericus,vcl monachus, ad accipiendam indicis epiftolam vel figillumic dilataverint, aut pro fui pcrlbna ad lefpondendum minime direxerint profcquutorcni, aut contumaciter fuerint contemptores, unufquilq^ eorum iuxta legis fen- tentiam, qua: in laicis fiipcriiis lata eft, indicia dampna fufeipiat. Et fi non habuerit unde componat, cius Epifeopus moneatur, ut pro eo, fi voluerit, (atisfaccre licentiam habcat.Si autem- noluerit, facramentis coram ludicc Ic noyerit obligandum : quod fupradidlis perfonis talem diftri<Slionem exhi- beat, ut per triginta dierum fpatium ieiuniis continuis affligantur. SuflSciatq; illis circa Solis occafurri per diesfingulos panis & aquae refe<5Iionem acci- pere, quae contumacis vitam rationabili pofflt diftriilione corrigere. Illa omnino diftridlionc fervata, ut fi aetatis vel xgritudinis Inftantia patuerit, qu£E hanc difciplinam fuftincre non pofle demonftret, tam in clericis cuiuf cunque ordinis, quam in laicis, non tamdurifiimam fententiam cafflgatio- nis inftantia compleat ludicis, fcd adhibita confideratione in ^gritudine vel xtsite ita contemptorem corrigat, ne ipfc contemptor, aut langorem maxi- mum, autriebilitationem vel mortem incurrat. Ille vcr6 qui ad implendarn commonitionem iudicis contemptor extiterit, fcque ita dilata verit,vt eum judex tam facile repperirc non pofflt , & fi poft tempus inditflum in diebus quatuor nott occurrat, fi quinta die venerit, omnem huius legis fententiam fc no verit evafurum* Pari modo 8c qui longius c. millibus convenitur, fi ad xi.riicm poft tempus inftitutum occurrerit, hunc nullatenus fandlionis huius poeiia' damnabit* Similiter & qui in ducentorum millium fpatio conftitutus, in xx.prima dic poftquam iufius fuerat, fc ipfupl iudici prajfcntavcrit ad au- diendum, eo modo a ia<ft:ura legis hifius habeatur indempnis* Similis quo- que Icrvabitur Ordo, ubi fuerit amplior itineris longitudo. Hi denique qub bustam rationabile tempus adie<fturn eft, fi fe ulterius dilatantes minime adi inftitutum diem fupcradiedbonis occurrerint, confeftim iudex ea qui pars petit qucrelantis, refervato negotio dilatatoris, tradere non differat petito- ri : ita ut fi contemptor irt poftm odum ad negotium dicendum fuccefferit, fi xx.primum diem tranfeenderit, xx* auri folidos cogat exfol vere. Nam Bc is qui de c.millibus ruperiorem ordinem praeteriens, conftitutionemxi.dici fuerit fiipergreffus, & idem x.folidorum dampnurn excipiat. De quibus dampnisfuperiusinftitutis medietatem fibi iudex acquirat, alteram vero medietatem parspetentisobtincaf. Sitamen ammonitum, aut aegritudo ad veniendum nulla fufjjenderit, aut inundatio fluminum non retinuerit , vel aditum non obftruxerit, in quo montes tranfituri fiint, confperfio fuperflua niviiim.Quae neceffltas, vtrum evidenter evenerit, an per exculationcm vi- deatur opponi, aut idoneis teftibus, aut fuo iiiramento firmabitur* xviii. FLS. CHDS. REX. Si iudex interpellantem audire contempnat^ *oet ^trum fraudulen^ ter i an ignoranter iudicium promat. quis iudici pro advcrlario fuo querelam intulerit, & ipfe eum audire nd- iucrit,aut figillum negaverit, aut per diverfas occafiones cauiam eiuspro- tra- t22 LEGI5 WISIGOTHORVM traxerit, pro patrocinio aut amicitia nolens legibus obtemperare, & iplc qui petithoc teftibus potuerit approbare , det ilie iudex ci pro fatigatiotie , eius tantuni,quantumipfcabadvcrfario fuo fecundum legale iudicium fue- rat accepturus : & ipfam caufaih ille qui petit, ufqj ad tempus legibus con- -ftitutum , ita habeat refervatam , ut cum eam proponere voluerit, debitam fibi percipiat veritatem. Certe fi fraudem aut dilationem iudicis non potue- rit petitor approbare, facramentofuam confeientiam iudex expiet, quod cunimullo malignitatis obtentu, vel quolibet favore , vel amicitia audire -difiulerit, & propter hoc culpabilis idem iudex nullatenus habcatur.Eidem tamen iudici liceatfutin una hebdomadajduobus diebus, vel omnibus me- ridianis horis, fi voluerit, abfquc caularum audientia, fux vacet domui pro -quiete.Rcliquo vero tempore , pfrolatafibinegotia frequens^ & abique di- latione qualibet examinet X'X. NOiVIT. .'EMDATA. AWTrbyA». JVdcx fiper quodlibet commoduril inale iudicaverit, & Cuicuhqueiniufto qiiidquamauferriprsecepGritj ille quii iudice ordinatus, ad tbllehdiitiL/ fuerat deftinatus, ea qii^ tulit reftituat Nam ipfe iudex contrarius ^quitatij aliud tantum de fuo, quantum auferri iuifferat, mox • reformet’: idem ablata, re fimpla redintegratione concelTa, pro fatisfa£lione fii^ femeritatis aliud tantum,quantum auferri priEeeperat,de fua facultate,iili quem ttiiuftedamp- naveratj reddat. (^6d fi non habuerit uride componat , tantum quantum, abftulit faltem vel idipfum ex toto qurid habere-videtUr, illi qiiem dariipna-' verat pro omni compofitione reftituati Quod fi ex omnibus nihil rerum ha- buerit, unde compofitionem exfoivatjLi. flagella publice exterifus fufeipiat' Si autem per ignorantiam iniufte iudieaverit, & facramento fe potuerit ex- cufare, quod non per amicitiam, vel cupiditatem , aut per qubdlihet com-' modum, fcd tantummodo ignoranter hoc fecerit , quod iudicavit non va-' Icat, :& ipfe iudex non implicetur in culpa. X X I. fLS. FLS, GLS. CDR.S. RE X» fartt^s di^^ndta faciat fujlinere. aMtum ^J^Ranquille ac fbllicite inflantia magnitudinis noftrae.prEemonet iudices . omnes, non debere dilatare caufidicos , ne gravi difpendio aliquatenus onerentur. Quod fi dolo vcl calliditate aliqua ad hoc videatur iudex differ- re negotium, ut una parsautambx naufragium perferant, quidquid di&en- dii fuper oao dies, a die coepta aaionis, caufantes pertulerint, reddito ficra- mento totum cis iudex reddere compellatur.Sr autem vel aegritudo, vel bhex utilitatis induaio fufjDenderit indicem a peragendo negotio' nullam moram exhibeat litigantibus : fcd fub hac cos ifinitiole coi^Z indubitantef XXII. AN- 2 } LIBER SECVNDVS. XXII. ANT1Q_VA. priumm tudsx Jer^are debeat ^ 'vtcaufim bene cognojcat. niatur.Hoc enim iuftitias potius indagatio vera commendat, vt feripturas ex omnibus intercurrant , & iurandi neceffitas fefe omnino fulpcndat. In his vero caulis iuramenta praedentur , in quibus nullam feripturam vel proba- tionem, fcu certa indicia veritatis, difcuffio indicantis invenerit. In quibus tamen caufis, & aquo iuramentum detur, profola inveftigatione iuftitiar, in iudicis poteftate confidat. XXIII. [nZ gU. rcdsT rex. Si cuiujcun^ue honoris aut oTdinis iudex dic at ut habcTi JuJpeSluSi *ueiji iudex contra leges prajumat iudicium dar e ^ CI quis indicem, vel Comitem,aut vicarium Comitis, feu tyuphadumfufpe- ^aos habere fe dixerit, & ad fuum Ducem aditum accedendi popofccrit, vel fortalTc eundem Ducem rufpedum habere fe dixerit : non fub hac occa- fionepetitor, acpraefertim pauper quislibet , patiatur ultra dilationem : led ipfi qui iudicant cius negotium, unde fulpe<5li (icuntur haberi, cumEpi- feopo civitatis , ad liquidum diicutiant atque pertractent; &dcquo iudi- caverint , pariter conferibant fubfcribantdue iudicium. Et qui ru/pedura iudicem habere fc dixerat, fi contra eundem deinceps fuerit querelatus, completis prius, qiix per iudicium datuta fiint, fciat fibi apud audientianu Principis appellare iudicem effe permiffum. Ita ut fi iudex vel (acerdos re- perti fuerint nequiter iudicalTc , & res ablata qucrclanti redituaturad inte- grum, 6c a quibus aliter, quam veritas habuit, indicatum cd, aliud tantum de rebus propriis ei fit fatisfaCtum.Si certe iniude contra iudicem querelam intulerit, & caufani de qua agitur iude iudicatam hiifie conditerit , damp- num quod iudex fbrtiri debuit, petitor fortiatur : ,8c fi non habuerit unde compofitionem cxfolvat, c. flagellis extenfus publice in eiufdcm indicis prxfentia verberctur.Nam fi forte quifquam pro utilitate regia aliquid feire fc dixerit, aditus ei ad confpeCIum nodra: glorise nega^-i non poterit. XXIV. FLS. GLS. CNDS, REX, » Iudex qualiter faciat iudicatum. ^ CI de facultatibus,vcl rebus maximis, aut etiam dignis, negotium agitetur, iudex prsefentibus utrifquc partibus, duo iudicia de re difcuffa conferibat, qu 2 E fimili textu & fubfcriptione roborata litigantium partes accipiant. Certe fide rcbusmodicis mota fuerit aclio, fola: conditiones, adquas iura- tur,apud eum qui viclor extitcrit,pro ordine iudicii habeantur. Dc quibus tamen conditionibus , & ille qui viCIus cd, ab cifdem tedibus roboratum exemplar habebit. Qubdfi pars,qu^pro negotio quocimquc compellitur, profeffa fuerit apud iudicem, non effe ncccffarium apetitore dari probatio- • • r 24 legis wisigo thorvm nem, quamlibetparvse rei fit a(£lio, conferibendum eft a iudicc, fiiaquc ma- nu iudicio roborandum , nc fortalTe quselibet ad futurum ex hoc intentio moveatUTi^Si vero ordinante iudice una pars teftes adduxerit, & dum opor- tueriteorum te ftimonium debere recipi, pars altera de iudicio fe abfqueiu- dicisconfiiltu lubtraxerit , liceat iudici prolatos tcftes accipere 5 & quod ipfi teftimonio fiio firmaverint , illi, qui eos protulit, fiia inflantia confignare. Nam ei, qui flaudulenter fe de iudicio fixftulit, producere teflem aliu omni- no erit illicitum-: qui fcilicet hoc fibi tantum noverit elR concelTum, ut an- tequam teftesilli, qui teflimonium dederunt, moriantur, fi habuerit quod rationabiliter in cis accufet, patienter audiatur a iudice. Etfi accufatusteflis fuerit evidenter convi(5Ius, eius teflimonium pro nihilo habeatur. V nde & C duo tefles non remanlerint, qui digni in eodem teflimonio maneant , ille q|ui prius teflem obtulerat, infra trium menfium fpatium tefles alios,qui coe- ptum negotium firment, inquirere non defiflat.Qmod fi invenire nequiverit, rcmuniverlkniilerecipiat,qui eam ante vifiis fuerat pofledifle. ludex lane de omnibus caufis , quas iudica verit , exemplar penes Ic pro compefeendis costro verfiis refervare curabit. ' t XXV. NOVT. "eAC fTs, GLs” CND&" R£X. j tfe commodis atqut dampnisiudici5'velJaionis. ^Ognovimus multos indices, eo quod per cupiditatis occafionemfiiper- gredientes legum ordinem, ex caufis tertiam fibi pr^efumunttollere par- tem : propterea nunc prsefenti lege conftituitur , ut hjec talis iudicum cupi- ditas auferatur, & non amplius iudex pro labore fuo , &: pro indicata caula ac legitime deliberata, quam ficutconflitutum fuerat in lege priori,dexx» folidis vigefimum folidum prtefumat accipere. Quod fi quacunque fraude quifquam fuper hunc numerum plus auferre temptaverit, omnia quse legi- time debuerat accipere, perdat. Illud vero quod iniufte contra huius legis ordinem fuper vigefimum folidum tulerit, duplum illi exfolvat, cui hoc auferri pracepit. Similiter quoque quia cognovimus, quod faiones qui pro caufis alienis vadunt, maiores pro labore fuo merce des, quam merentur,ac- cipiunt, propterea fimili modo decreto huius legis adiicitur, ut qui pro cau- fis alienis vadunt, decimum tantundem folidum , pro fuo labore conqui- rant.Qu6d fi aliquis fuper hunc conftitutum numerum ufurpare prxfumpfe- rit, & mercedes, quas legitime debuit accipere , perdat , & quidquid fupef decimum folidum fraude quacunque perceperit, duplum illi, cuiabftulit reddat. Quam datam commodi fummam ex lege tam iudex quam faio de rcftimtx reicompofiUone conquirant. Id tamen noviter adiiciendum huic legi mnea. mus, vt ii talis caufa occurrerit, unde compofitio exfolvi minimi poflit, tunc ab ii o ratio praeferipta comodi exigenda cil iudicis vel faionis qui aut commodatam fibi rem conftituto |die reddere non occurrerit aut Quirei aliena: debitor, vel iniullus poITeror extiterit. Pro celebrandis autem Avfionibus, ficada exnterit. iam quoque fi utraque pars rei competenti fibi lurarepofcit, & debitamfibi partem portionis requirit ribu.pr.di«acom.nodaexigenifunr.^!milireraS^^^^^ cau- 2 ? LIBER SECVNLVS. caufisjubi nulla eft culpa prjeflanptionis ufurpata,vel debitum poffcfTorum, hic ordo fcrvabitur^ ut commodum iudicis vcl faionis, <le utrifque caufan- tium partibus exigatur. Quodfi divifionem quifquc cupiens cclebrare,dila- tionem ab herede fuo pertulerit : cum hxc caufa ab eo, qui dilationem per- tuHt, iudici intimata extiterit, abeoiudex commodum fuum , vcl faionis exigere debet, qui tardus proipfa divifione extitit facienda. Quod fi ea quse iudex ordinare decrevit, faio callidus implere neglexerit, res de qua agitur* fi unciam auri vel infra valere conftiterit, illi cui res debita efl; idem faio dc fiio auri folidum reddat. Si certe plus valuerit, per fingulas uncias , fingulos folidos pro fua tarditate perfolvat. Idem vero fifuper duas uncias ufque ad libram auri eadem res valere probatur, x. flagella fufeipiat. Ac ficcrefccntc auri numero, crelcat & poena flagelli. lidem vero faiones , cum pro cau- fis alienis vadunt , fi minor caufa efl: & perfona , duos caballos tantum , ab eo cuius caufa eft , accipiat fatigandos. Si vero maior perfona fuerit & eaufa, non amplius quam fex cab^los, & pro itinere & pro dignitate debe» hitaccipere. XXVI. F1_S. GLS. CHDsT REX. qui poupatem accipit mdkandii iudicis nomine cenJeaUir ex lege. a V oniam negotioriiffl remedia multimoda di verfitatis compedio gau* dent, ideo Dux, Comes, vicarius, pacis aflertor, tyuphadus, millena- rius, quingentenarius, centenarius, decanus, defenfor, numerarius, & qui ex regia iiiffione , aut etiam ex confenfu partium , iudices in negotiis eli- guntur, five cuiufcunque ordinis omnino perfona, cui debite iudicare con- ceditur, ita omnes in quantum iudicandi potcftatem acceperint, iudicis no- mine cenfcantur ex lege : ut ficut indicii acceperint iiira, ita & legum fijfti- neant five commoda, five dampna. ^^uodom XXVII. FLS. GLS* RCbS. REX. Ft omne •vinculum^ quod poHdaiUm iniujium iudiciuma caujtdkis ' ' ‘violenter fuerit exaBum i omnino habeatur in^aUdum. fidimus interdum iuftitiam ab iniquis iudicibus & fuo loco feclufam, ^ ^ debito vigore folutam : iniuftitiamautem &loco iuftitize intrbdu^Iam, & multis modis decretorum vinculis alligatam. Quidam enim pbftquaitu iudiciainiufta conforiplerint , aut unam aut ambas caufantium partes, pla- citorum inter fe nexibus ligant , ne iniufte datum iudicium quandoque iu- fta contentione refoivant. Adeo ubi non direiflus, & bene placitus eft con- venientiie modus, led ubi pro comprimenda iuftc caulantis intentione vel voce reperiunturquocunq; modo definitibnum vincula conligaia, omni- bus modis habeantur invalida, nec fiat adinventionis alicuius cbnnexionc_> iiTmata_% 26 LEGIS WISIGOTHORVM XXVIII. fLS. GLS. RCDsT rex. Vt iniujlum iudicium definitio iniujia regio metu vel iujfiu aiudi^ cibus ordinata 72on valeat. ^Onnunquam gravedo potcftatis depravare Iblet iuftitiam fan^ionis: qu£E dum fepc valet, certum eft, quod fepe nocet. Quia dum frequen- ter vigore ponderis iuftitiam premit , nunquam in ftatum fua: re^itudinis banc redire permittit. Ideoque quia Csepe Principum metu vcl iuflu fblent iudices iuftitias interdum legibus contraria iudicare : propter hoc tranquilli- tatis noftrx uno medicamine concedimus, duo mala fanare decernentes, ut cum repertum fuerit,qualemcunque feripturae contra<ftum, feii quodciinq; iudicium non iufte, vel debitis legibus, fcd iuflu aut metu Principum eflc confe(ftum, & hoc, quod obvium iuftiti^, & legibus iudicatum eft atquc_? concretum, in nihilum redeat, &eosqui indicaverint , vel hoc facere coe- gerint, nullius infamia nota confpcrgat, vel rei alicuius dampnum affligat. Qui tamen iudices tunc erunt a legum dampnis immunes , fi fe iuramento ftrmaverint, nonfua pravitate, fed regio vugore nequiter iudicafle. XXIX. fls. rcds. rex. De data cfijcopis potefiate difiringendi iudices nequiter iudicantes. Q Via multimode occurerre debet miferorum penuriis noftr^c remedium pietatis : ideo quemcunque pauperem conftiterit caufam habere, ad- iundlis fibi aliis viris honeftis, Epifeopus inter eos negotium difcutcre vcl terminare procuret. Ita ut fi contempni fe a Comite, vel nolle cum adquic- fecre veritati facerdos infpexerit , poteftatis eius fit eundem Comitem legis huius permiffioneconftringere, Sccmiffo iufto iudicio cum rei compofi- tione rem de qua agitur petentibus partibus confignarc. Quod £ Comes iu- dicium Epifeopi fuerit contemptus implere, tantum Epifeopo pro contem- ptu folo dare cogatur, quantum quintam partem valere conftiterit, de rcilla unde aaio commotaeffe videtur. Si vero Epifeopus, fraudis communio- nem cum Comite tenens, repertus fuerit pauperi facere dilationem , ean- dem quintam partem eidem Epifcopusqucrelanti coaauscxfolvat : ftante nihilominus fic quoque negotio pauperum, donec iudicium inveniatur ve- ntatis4 & Comes vel iudex qui Eunc audire noluit, ultionem fuftincat Jc- gis, qu^ inventa fueritiudiGio equitatis. XXX. ITEM ALIA LEX. DE Q__y,0 SVPRA. De data€pficopis^oteJlate admonendi iudices nequiter iudicantes. . • ^^hftuibusprorcmcdiis opprefTorum vcl pauperumdivinitus cura commiffa eft, Deomcdiantetcfbmur, ut iudices p^verfis iudiciis populosopprimentespatcrnapietatec5moneant,quomal^iudicatamclio. ut mmftcmdicavermt caufam, autperverram voluerint in quoslibft ferre fen- 27 LIBER SECVNDVS, fcntentiam : tunc Epifcopus in cuius hoc territorio agitur, convocato iudi- ce ipfo qui iniuttus afleritur, atque faccrdotibus , vel idoneis aliis viris , nc- ootium iplum una cum iudice, communi fcntcntia, iuftiffime terminabit. Ouodfi perverfa contentione iudex ipfe permotus iniquum a fe datum iu- ^^ium exhortantc Epifcopo noluerit reformare in melius , tunc Epifeopo ipfi licitum eritiudicium de opprcHTi caufa emittere. Ita ut quod a iudicc ipfo perverfe judicatum, quodve afccorre(9umextiterit, in fpeciali formula iu- dicii fili debeat adnotare. Sicque idem Epifcopus, & eum qui opprimitur, &: emifrumafe de oppreffi caufa iudicium, noftris procuret dirigere fenfi- buspcrtradlandum : ut qux pars veritatis videatiu habere ftatum , gloriofo fcrcnitafis noftrse oraculo confirmctur.Iam vero il iudex eum, qui male op- primitur, Epifcopo dare diftulerit, quomodo noftr^ gloria debeat prasfen- tari, iudex ipfc duas auri libras nodrsE gioriie partibus perfolvet, XXXI. FLsT gls. RCUS- rex* ViiudeXyJia quociinque fuerit Pulfat , Moveriije petenti reddere rattonem-i^ TVdex fi a quacunque perfonafaerit pulfatus, fciatfe vel ante Comitem ci- ^ vitatis, vel ante eos, quos ad fuam perfonam Comes elegerit , rationem., pleniffimam legali ordi*ae redditurum. Sane fi regia in hoc negotio fuerit pr<rftolata prscceptio, remoto Epiicopo aliilqi iudicibuSjCaulam qui fuerint iudices inftituti terminare curabunt. Et fi coepta lam apud indicem aut finita,, feuaoudfaccrdote, five apud Comitem aaionc,caufidicus ille iterum cum re gaii iuiTione occurreritis qui caiifam iudicarc coepit feu finivit,iliis rei ge- redditurus eft rationem, qui per regium decretum inftituci funt iudices r. quatenusji male iudicalTe convincltur,iuxta leges fatisfaciat petitori.Certe fiiniuibe fuerit advexatus, legalife noverit petitor fententia dampnaturum. . XXXII. FLs. TgdsT rex. De dampnis iudicum dienatPntingentium^ r^Vm conflet iudices caufa remediofumefle creatos , quidam ex his per ^contrarium quod debuerunt iudicii aequitate defendere ,- ibatis, contem duntprxfumptionibus impugnare. Accepta namqiauaoritate iudicH,pr^fu- miint non debitam in alienis rebus exercere licentiam , & prout cuiq-, libei non metuunt aliorum bonis inferre difpendiatioxiat potcftatis. Proinde qtii-, cunque iudicum contra iuffa & ordines legum de alienis rebus quippiam^ auferre, vel in eis aliquidnoxium prxfumpfcrint agere, iuxta omnem cen-^ furam dampni, qua poterant alios iudicarc, fe veritas legis illos debeat coa- dempnarc. JCXXIII. rts? GtJ. 'Rcbi. REX* ' Dehu qui regiam conH:npf€rmtiuftonef%. • OVicunque inaenuorum regiam iuffiotiem contempti^ere invenitur, aut ^taliter fcegiife probatur, quofub calUditatis aliq^»aa ftaionc proponat CJ 2 28 LEGIS WISIGOTHORVM & dicat eandem iufiionem fc nec vidilTe nec accepiiTc , dum calliditatis hu- ius fraus manifefte patuerit : C nobilior perfona ell, tres libras auri Gfco per- folvat. Si autem talis fit qux non habeat unde rei fummam adimpleat, linc fux infamia dignitatis centum icius accipiat flagellorum. Quod fi eventus segritudinis, commotio tempefiatis, inundatio fiumiois,confpcrfio nivium, vel fi guid inevitabile noxias rei obviafle veris patuerit indiciis, non erit reus regix iuffionis,aut damni indi £Ii, cui obvia fuit caufa manifeftx neceilitatis, XXXIIII. FLS. GLS, EGIGA REX. bis qui dbno^i Principis fidem fernjandam iurare dijiulerint) *vel de iliis qui ex Palatino officio ad eius pr^Jentiam ^ve^ nvre neglexerint. I^Vm divina voluntatis imperio Principale caput regnandi fumat fccptrfi, non levi quifque culpa conftringitur, fi in ipfofijEE eledfionis primordio autiurafie, vt moris eft, pro fide regia differat ; aut fi ex Palatino officio fue- rit, ad eiufdem novi Principis vifuruspr^fentiam venire defiftat.Si quis fane ingenuorum de fublimationc principali cognoverit, & dum di/cuffor iura- menti in territorio illo accefferit, ubi eum habitare contigerit, qusefita occa- fionefe fraudulenter diftulerit, in eo ut pro fide regia confer vandaiuramen- ti fe vinculo alliget : autiile, quificutprsemifimusex ordine Palatino fuerit, minime Phegis obtutibus fe prasfentandum ingefferit : quidquid dc eo,vei de omnibus rebus fuis principalis audioritas facere vel iudicare voluerit , fiii fit incundianter arbitrii.Quod fiaut ^gritudo illi obftiterit, aut qujelibet publi- ca utilitatis adiio eum retinuerit,ut Regis obtutibus fe nullatenusprtefentef, dum regi^ elediionis fublimitasquibuflibct modis ad eius cognitionem^ pervenerit , ftatim per fuam iuffionem idipfum clementia fux auditibus in- timare procuret: qualiter fidei fiia: finceritatem oftendens, huius legis fen- tentiam evadere poffit. TITVLVS ll. DE CAVSARVM EXORDIIS. I. ^jsodnuUusfe ideo denegare poterit rejfondere petenti, quare caufkm cum pet entis auSi ore non dixerit. II. ‘Vt nuUa audientia clamore, aut tumultu turbetur. III. Vt de plurimis litigatoribus duoeligantur , quififcepta^valeant expe^- dire negotia. ^ " llll. Vt ambapartes caufantium a iudice^vel faione placito difiringantur quo pofimt ad profequendum negotium pariter convenire. V. ^od ab utraque caufantium parte fit probatio requirenda. V I. De quantitat^ itineris , quo alium quifque innocentem fatigare pra^ V I I . S quMbet ex therim iudkiefotejiatemalterimiudkistemforio ha. beat caufim. y 1 1 \.De bis qui in caufis alienis patrocinare prafimpferint. IX. Vt LIBER SECVNDVS. ^ IX petenti fir^o alieno reJ]^ondere ingenuus non recufet. X * J)e his quinegotiajua iuris principalis appetunt examine finienda i ^ pojiearenuentes adcon'venientiamredeunt. r. : ANTI A. ^od nullus fi ideo denegare poterit refionderepet enti^ quare cau- Jam cum petentis auElore non dixerit. ^ V L L V s quemcunquc repetentem hac obicclionc fufpcndat : f , ut dicat idcirco fe non poffe de negotio convenifc , quia quipulfat, caufam cum eiusauaore non dixerit, nec eum alb qua repetitione pulfaverit, excepto li legum tempora obviare monftrayerit. II. FLS. RCDS. REX. Vt nulla audientia clamore aut tumultu turbetur . A Vdientia non tumultu aut clamore turbetur, fed in parte pofitisqui cau- ^fam non habent, illi foli iudicium ingrediantur , quos conltat mterefle debcre.Iudex atitem fi elegerit auditores alios fecum effe pr«rentes,autfor- te caufam, Qux proponitur, cuna eis conferre voluerit, fu;^ fit potcftatis. Si certe noberit, nullus fe inaudiendam ingerat, partem alterius quacunque fuperfluitate aut obieau impugnaturus, qualiter uni parti nutriri poffit im- pedimentum. Quod fi ammonitus quifqiiam a iudicc fuerit, ut in caufa ta- ceat ' ac prseftare caufando patrocinium non prEefumat , & aufus ultra fuerit parti cuiuslibet patrocinari, decem auri folidos eidem iudici profuturosco- adus exfolvat. Ipfe vero in nullo refultanscontumeliofede iudicio proie- dius abfcedat. 11 L Vt de plurimis litigatoribus duo eligantur ^ qui Jufiepta va- leant expedire negotia. CI pars adverfafiorum litigatores una plures habeat, & alia pauciores : iudl- ^c^tis inter eos erit elcaio, ututrxquc partes impugnantes fe invicem e- iioant, qui dorum negotia fufeipiant: quia omnes ad caufam dicendam con- f£aercnondebebunt.Sed ut diximus ab utraque parte ekai in iudicio in- pediantur, ut nulla pars multorum intentione aut clamore turbetur. nii. fLS. GLS. 'CHPS? REX. Vtamhapartes caufantium d iudiceveifaione placito dijlrmgantur, quo pefiint ad profiquendum negotium pariter convenire. C ^Lpe neoliaentia iudicum vel faionum,dum duarum partium fponfio non ^exioitim ima pars fiiperflue convexatun Nam occurrente uno ad placi- Eum5& alio differ ente, non parvum difpendium uni parti concutitur.Statui- C 3 3^ legis WisigothorVm mus ergo , cutK^ofque HidicaSj vel qtiibufcuncjuc iiidicandi poteftas cft , combionemus : ut quotieiis pro ejuoeunque negotio per fpGnfionem p a> citi conftituendum eft tcmpus> quando, aiit libi eaufa dicatur, ycl debitum fortalTc reddatur, pars utraque, hoc cft, tam petentis quam petiti, ita placi- to diftringatur,utin conftituto dic, aiitper fc jaut per mandatarios fuos,praE- ftifint in iudicio, qualiter aut propoGtum negotium finiatur,aut dcbitunij reformetur. Et pars quae diftulerit, aC fefc a praelinito die fufpcnderit, autli infirmitaseum velitineris ncceffitas impcdierit,& hocipfum fuo iudiciaut ^ufidicofuo non intimav^erit, neque ad peragendum negotium infra tem- pus alia lege conftitutum occurrerit , ftante negotio poenam plaatilui «h cogatur exlolvere, quemiuxtaluampromiftionetnin iudicio adefle conlti- tcrTt. Quodfi iudex hjEC aut faio implere diftulerit, & unam partem placito diftringens alteram prajtermifcrit, poenam illam qua illum dampnarc vo- luit , quem foliim fub placito mifit, de fuo illi adimpleat, Cui placitum vi- fus eft exegille. Certe fi in dampno partis alterius, placitum quod ab altero exegit, alteri parti iudex vel faio reddiderit , aut fortalTc ruperit, vel ab- feonderit, poenam quidem , quas in placito inferta fuerat , de fuo ilii perfol- vat, pro cuius caufa conferiptum placitum cfte conflabat : adlioncm tamen ille, cui competit, ad peragendam infiftat. Dampnum fane quod per placi- tum in nomine indicis aut laionis inflituturo efle djnofcitur , non ad faio- nemvel ad iudicem ex omnibus pertinebit , fed lalvo negotio veritatem habentis, medietatem fibi iudex & (aio , & medietatem pars petentis per ©mnia vindicabit V. FLS. CHDS. REX. ah ‘ioird^Ue caufantium parte fit probatio requirenda. Votiens caufa auditur, probatio quidem ab utraqiie parte, hoc eft, tam ^^a petente, quam ab eo qui petitur, debet inquiri, &qu2emagisrccipi de- beat, iudicem. difccrnerc competenter oportet. Tamen fi per probatio- nem rei veritas in vcftigari nequiverit, tunc ille qui puifatur, (aeramentis (c expiet, rem vel fi quid ab eo requiritur, neque habuilTe, neque habere, ne- que aliqua de caufa unde interrogatur fe confeium cfle , vel quidquam in- de veritatis feire, nec id quod dicitur, illi parti cui dicitur, commififTe. Et poftquam ita iuraverit qui pulfatus eft, quinque folidos ille quipulfavit co- gatur cx(bl vere* VI. fls. chdsT rex. De quantitate itineris quo alium quifque innocentem fatigare prafitmpfirit. J^Emoveri debet iniuria ab his, quorum probatur innocentia, & a molc- ftiis improborum exiftere aliena. Proinde cum quifque alium ad Princi- pis confpcaum, velad difculfioncm quorumlibet iudicum, iniufte compu- lerit adprofcqucndum negotium, & mox probata fuerit non iufta petentis elTe contentio : fi fupra quinquaginta millium, vel infra quinquaginta mil- lium LIBER SECVNDVS. n iiufli.quamlibctparvumfpaciumcompulfus iniufte cxtitcrit convexatus, quinque folrdos pro iniufta tantundem petitione a petitore percipiat. Si per fexaginta millia, idem iniuftus petitor v i. folidos reddat. Ac fic deinceps cref<S;nte X. millium numero , fingulorum folidorum crcfcat & numerus: ut per c.miilia indebite fatigatox.folidi a petitore dentur iniufto.Sicque ex hoc per quinquaginta millia folidos V. & per c.miilia er efcentibus folidis x. ufque adeo perveniat fumma compofitionis per quinquaginta millia, ut quequo pervenerit edus5Ius itineris. VII. FLS. CHDS. REX. Si quUlibet ex alterius iudicis potejiate, in alterius iudicis territorio habeat caufam. S T quifquam ingenuorum atque fervorum extra territorium, in quo com- nianct, in alterius territorio iudicis caufationem habuerit : iiwlex ad cuius ordinationem idem petitor pertinet, epiftolam fua manu fubfcriptam atque fjgnatam eidem iudici dirigat, in qua praemoneat, ut negotium querelantis audire & ordinare non differat. Et fi ad unam conventionem ipfe rationem cius implere cUftulerit, tunc illeiudex, de cuius territorio eft ille qui petit, de rebus iudicis illius, ad quem direxit epiftolam, in quibufeunque locis rep- perire potuerit , tantum uliirpet , quantum res illa effe dinolcctur , de qiit ^titor querelam intulerit: quod eidem petitori poftidendum nihilominus dabit.Quamrcm itapofCdeatqui acceperit,utconfcrvatis aliis rebus,de fo- iis frugibus ufum & expenfas obtineat. Cum vero ille iudex, qui ad epifto- lam alterius iudicis negotium querelantis audire noluerit , iuftitiam ex eo* dem negotio querelanti priori fecerit, ca qux ille iudex qui cotpmonuit dc rebus cius abftulcrat, ipfe alteri iudici fine retardatione reftituat De frugi- bus vero rationabiliter expenGs,ille qui expendit nihilominus reddat.Quod fi poftea,iuftiflimedifcuffo negotio, inveniatur iudex ille per iniuftaropc- jjtoris querelam rem indebite amiliile, tunc iniuftus petitor , rem quam ac- cepit, illi iudici cuius fuit, ex integro reddat, & aliud tantum de fuo ei Coa- Sus exfolvauQuod fi iudex ille qui dilationem fecit, rerum fuarum poffibi- iitatem in vicino non habet , unde alter iudex qui commonuit, petitori re- penfet? tunc de territorio ciufdem iudicis differentis , cuiufcunque reitan- «um auferat, quantum petenti Confignet, aut Certe obfignatam petitori fa- ciat ceflionem, in qua pigneris quantitatem adnotet, per quam petitor prae- (umendi fibi habeat poteftatcm.Dum vero ille qui pigneratus extiterit, Re- gi, Duci vel Comiti, pro tali fuerit pignere querelatus, cadeffi pigneris dampna, qu» idemfuggerens pertulit, in quadruplum ei de fuo iudex infe dilationiscoaclus reftituat. Quod fi de rebus debitoris petitor pignus abftu- Ierit, ad fuperiorem fatisfacftionem iudex teneri non poterit. Certe fi idem iudex ammonitus abfque dilatione caulam audierit petitoris , in qua eumj proveniat habere nullatenus veritatem, iudiciumper qUodeius iniuftitia pa- tuit, evidentibus Icripturis emittat.De cuius textu exemplar fideliter tranfla- tum,fiiaq j manu^fiiblcriptum atep fignatum iudici, a quo ammonitus fuerat, dirigere non moretur. Et fi poft hoc aequitatis iudicium patuerit prafum- 32 legis wisigothorvm ptio pignerantis , ingenuus fiquidem ea qux caufa pigneris abftulerit, du- plam idem amiilam rem, cum fimili re in fatisfadiione reftituat. Servus au- tem qui talia commillUe detegitur, c. iclus accipiat flagellorum, atque tur- piter decalvatus in integrum mox reformet rem,quam caufa pigneris occu- pavit. Illi vero qui ad pignerandum convenerint, fi fervi fint, & fua fponte concurrerint, centenis & ipfi verberentur flagellis. Si vero ingenui, aliud tantum domino reflituant, quantum ei abftulifTe probantur , fequefbrata il- lius compofitione, qui pignus indebite feciffe convincitur. VIII. ANTIQJVA. De his -qui zn caujts alienis patrocinare pr^Jumunt. /^ Vicunque habens caufam ad maiorem perfonam fe propterea contule- rant, ut in indicio per illius patrocinium adverfarium flium poflit oppri- mere, ipfamcaufamdequaagiturj&fiiuftafuerit, quali vidlus perdat: li- ceat iudlci, mox ut viderit quemcunq; potentem in caufa cuiuslibet patro- cinari, de iudicio eum abiicere. Quod fi potens contempferit iudicem, & proterve refiltens de iudicio egredi vel locum dare iudicanti noluerit, potc- iliatem habeat iudex, ab ipfbpotente duas auri libras, unamlibi, alteramj S arti cius, cui potens ipfe ad verfariusextitit, profuturas exigere, &hunc fem iniuria violenta a iudicio propulfare. Reliqui vero ingenui five fervi, ^ui ammoniti a iudice abfcedere de iudicio non confenferint, finguli publi-? ce extendantur, & quinquagenis flagellorum idlibus verberentur. IX. FLSi CHDS. REX. ' Vtpetentijer^o alieno rejpondere ingenuus non recujet> ^Vperflue exciifantem lex ideo corripit, ut omnis pr^flimptio coerceri fa- cillime poflit. Nonnulli enim ingenui fer vos alienos ludere prompti funt, & adferui petitionem iudicio ade& contempnunt, afferentes fe utiqjcum co caufam dicere non debere, a quo eis componi non poterit, fi vidlorcs ex- -terint. Sedne lub hac dilatione, dum etiam fervi dominus fiipra quinqua- gintamilliaria abfens efl , aut utilitati domini fui fiat impedimentum , aut ipfe-fervus indebite perferat fortaffe periculum : ita confultiffime decernen- -dum eligimus, ut nulli penitus audientia denegetur. Sed fi cuiufcunqiie fer- vus cum quolibet fe afrerueritfeu fuiim,five domini fui,vci domiuAabcrc negotium, ftatim ille contra quem habet, prseftus effe ad iudicium compel- latur, aut petenti proculdubio refponfurus, aut compofitionis fummam le- galiter impletur us, fi a fervo fuerit iuftiffime fuperatus. Ita ut fi fervus quod proponit, convincere non potuerit, ingenuus idem confeientiam fuam ex- piet facramentis, fe nihil faorum unde appellatur , fcire vel habere nen- Ciae velfieri pracepilTc.Et pofttale facramentum, fervus pro iniufti petitio- ne,ticut&mgenuus,co!nponcrcnonmorctur.Nec tamen pro eadecornoo “““efultet dominus eius: tantum ut fi minor eftaaio.quam decem fo idi poffirnt valere, fervus compofitionis medietatem, hoc cft duos femis foiidoscogaturexfolvcre.^ddfiinfraumilliariafervidominumeffccon- fliterit, 35 LIBER SECVNDVS. fliteritj nonaiiter fervus ingenuum petere poterit, nifi forte perfc dominus eius in indicio adeffe non poffit, & ad proponendum a fervo negotium.,', ^piftejam manu, fiia flibfcriptam per eundem fervum iuditi dcltinavcrit. Quod fi Icrvus domini fui proponens negotium, aut fraude aut negligen- tta, domini fui vitiaverit velperdiderit caufam, liceat domino eius, eandem vitiatam caulam aut per fe,aut per legitimum mandatariumfuum revolve- re, 8c iuftiffimis iterum vocibus partis fuze negotium reparare. X. FLS. CLS. EGIGA REX. De his qui negotia fua turis principalis appetunt examine finienda^ & po* Jiea renuentes inter fe citra principale iudicium ad con^uenien- tiam redeunti^ pacificare prafimunt. CI coepta caufantium negotia dirimentis non terminet difcretacenfurij», non folum difficile fedantur altercantium iurgia,fed adiverfiscaufatur ob- iedlibiisiuffitiapcrquifita. Solent enim plerique, pofiquam fuarum inten- tionum iurgia principali appetunt examine finienda, quandoque refoluti licentia, legalem fugiendo cenfuram , ad convenientias finem deducere, quam Regis auditibus protulerant caufam. Ne ergo fub fraudis huius facra- mento pars caufantium iudicialcm fori squitatem effugiat, ideo pr^fentis legis fan£lionc decernimus, uf quicunque deinceps caufam fuara regio in- timaverit culmffii decernendam,nulla ratione fe de iudicio fubmo veat,nec quamlibet cum fuo adverfario convenientiam agat s fed tamdiu coepti ne- • gotii.propofitionem intendat, donec regalis clementia fpeciale partibus iu- dicium promat. Quod fi inchoatum negotium coraqi Principe , vel quos idem Princeps arbitrio ilio elegerit , expedire neglexerit, & quamcunque cum fuo caufidico definitionem peregerit, tam petitor quam pulfatus tan- tum regise potcftati perfolverefc noverint, quantum ille cuius petitio exti- teritj pro caufa i pfa conquirere poterat : ita videlicet, ut quod regia potcftas exinde facere vel iudicare decreverit, in arbitrio voluntatis fux fiibiaceat* Simili quoque dampno & illi muldiandi funt, qui iurgia intentionumj fliariim iudiciali appetunt examine finienda, & poft caufie initium renucnten iudicium de inchoato prGefumpfcrint inter fe dcpadlire negotio. Sic quoq; ut tam iudex quam faio dampni ipfius exCalutionem inter fe dividere de- beant, iiioquc iuri habituram obtineant. Quod fi ipfi caufidici non habue- rint unde dampnumipium periblvant, centenos idius flagellorum utriqUe_? accipiant : & fic denuo iudex ille caufam ipiam terminandi licentiam habe- at. Illos tantundem^a legis huius iadiura indempnes efficiant, quibus aut re- gia iuffio licentiam deliberati onisindulicrit, aut quos iudex ille qui caufam terminat, inter ie pacificandos abiblvcrit. TITVLYSIII. DE MANDATORIBVS ET MANDATIS. E ^ifodVrincipum^ Epifeoporum negotia non per eos , Jedperfuh- ditos ftios fitit agenda. I I. Vt iudex a litigatore perquirat-^ 'vtrum propria an aliena fit caufcL» prolato-^^ r 3^ legis wisigothorvm III. Vt qmperficaufkmnondicityfiriptis ajfertoreminformet, I IIL Vtin perjdnis nobtlihus quajiio permandatumnuUatenm agitetur \ qualiter humilior ingenuus ^'vejervus per mandat utn q uajlioni Jubdatur. V. Vt Jidilationem in caujapatitur, quimandatutn fecit , liceat ei immu^ i are r/ian datum. VI. AV caufam JuJcipiat feemina per mandatum ; Uc eat 'vere ei 'vtpropris exjequaturnegotia.^. V I I. Vtfcut lucrum^ ita &’ dampnumre^jertatur admandatorem: de com- modis etiam mandatum accipientibus. V IIL Vt f mortuus fuerit is qui mandatum accepit ^ commodum iUi debitum heredes eius accipiant. I X. ^aiibus perfonis potentes, & qualibus pauperes profequendas aBio- nesiniungant. X. .^od liceat his, quibus commiffus eBffus , pro r€ fifi quibus volue^ rint exfquendasiniungere rationes. L TL^. RCDS. REX. ^uodFrincipum& Epifoporum negotia non per eos ,fd per juos fnt agenda. qualibet propofiti( ^ r & videatur affiftere. Ceterum & fi Rex voluerit dc rc tpropofitionem alTumere , quis erit qui ei audeat ullatenus refulta- re? Itaque ne magnitudo culminiseius evacuet veritatem^ non per fcjfed per fubditos agat negotium a6Iionis, 11. rgoT. rex. V t iudex primum a litigatore perquirat, 'Vtrssm prsErtaan alie^ na ft caujd prolatas. jVdex primum alitigatore perquirat, utrum propriam caufam dicat , aft a», ^lienamfortafrc fufceperit. Interrogetur etiam cuius mandarum habeat. Et poftquameaufam indicaverit iudex , comprehendat in iudicio, quern aut cx cuius mandato audierit negotium profequentem , ac prEeterea mandati exemplar accipiat illius alTcrtoris apud fe,cum iudicati exemplaribus refer- vandum. Liceat tamen illi qui pulfatus cft, mandatum a petitore coram iu- dice petere : ut quam oh caufam fuerit iudicio praefentatus , vel quid tenor mandati contine at , indubitanter pollit agnofccre, ' lll. AN- C 1 LIBER SECV N D V S. ‘ " 3/ III. ANTIQUA. Vt qui fer fe caufim non dicit ^JcriftisYJf^rtor em informet. CI quis per fe caufam dicere non potuerit, aut forte noluerit, aflertorenu ^per feripturam fu^ manus, vel teftium lignis aut fubfcriptionibus robora- tam,dare debebit. Ita ut fi ifdemalTertor aliquod coniudium fecerit, quali- ter ab adverfario fuo poffit in iudicio fuperari , aliud tantum de facultatc_> fuamandatorireftituat, quantum de rebus eius perdidit aut evertit, vcl et- iple mandator obtinere Icu adquircre debuit. Servo tamen non li- ccbitpermandatum caulas quorumlibet lulcipcre,nifi tantum domini vcl domina fu^, ecclefiarum quoque vcl pauperum, fi ve etiam negotiorum,, fifcaUunxj. IIII.' FLS, GLS, CMOS. REX. Vtinferfinis nobilibus quafio fer mandatumnuUatenus agitetur'^ & qualiter humilior ingenuus f ve fir^m fer mandatum quafionifubdatur. Q Vaftioncm in perfonis nobilibus nullatenus per mandatum patimur agi- tari.Ingcnuam vero & pauperem perfonam , atque in crimine* iam ante repertam, non aliter ex mandato, lubdendam qu^ftioni permittimus, quani utmatidator de eadem perfona, non fervo fed ingenuo , per mandatum ma- nu fua fubfcriptumj^el trium teftium adnotatione firmatum , Ipecialitcr committat agendum. Et fi fortalTe innocentem fecerit tormentis alEigi, fciat fe idem mandator, cenfura illius legis noxium retineri, qux continetur iaLib.vi.Tit. 1 . era fecunda, ubij)raecipitur, pro quibus & qualibusrebus in- oenuorumperfonsc fubdend^ fint qu^ftioni- Reliquas autem criminales caufas ita per m andatum liceat committendas, ut, ficutprasdi^lum cft , con- tra perfonam ingenuam, ingenuo aflertori qua^ftionis adlio committatur. , Servum vero per mandatum fubdere quxftioni, tam ingenuo quam fervo iure conceditur , hac videlicet conftitutionc fervata : ut fi tormenta vcl dampna innocentibus fuerint irrogata, ad omnem fatisfadlioncm mandator iudicis compellatur inflantia. Ncc dimittendus cft tamen is qui mandatu nu accepit, 4pncc aut mandator fit coram iudice praeftuSjaut fatisfaBionem ad- impJ^t iegum. Et tamen qui quscftioneffl ex mandato agitaturus cft, ante fe vef ut proprii iuris dominus, per placiti yinculum a iudice noverit obli- ganduim ' - : r>-: i : V. ANTIQVA. Vt f, dilationem in caufa fatitur, qui mandat um fe cit ^ liceat ei immutare mandatum. A. ' Q Vi caufam alictiius ex mandato lulccpcrit , ut negotium' peragatur in- fiftat. Quod fi protrahit tempus, Zc caula qux forfitan celerius poterit expediri, autoccafionibus lupcrfluis,aut fraudulenta dilatione lufpcnditur, mandator recurrat ad iudicem : Sc qui mandatum acceperat , fi maHciae ali-- 3(S LEGJS WISIGOTHORVM cuiuSj aut cupiditatis velnegligentiae vitio, advcrfario prsefente vci iudice, flifccptiun negotium ultra x. dies abfque pr^cepto iudicis dilataverkj is <jui mandaverat, aut per fe proponere, aut alicui quem elegerit fuam liceat committere a^lionem. VI. ANTIX^J^A. flecaujfam JuJcipiat foemina per mandatum 't Uc-eatvereeinjt propria exjequatur hegotia^^ jpErnina per mandatum caufam non fufeipiat , led fiium proprium nego- tium in iudicio proponere non vetetur. Maritus fane non fine mandato caufam dicat uxoris , aut certe ante indicem, leu alios quos iudex elegerit, fetali obliget vinculo cautionis, quo uxor negotium cius non revolvat: & fi revolverit, dampnum quod cautio demonftrat, maritus excipiat, qui fine mandato caufam dicere pr:efumpfit uxoris. Quod fi maritus caufam quam fine mandato coniugis fux profeqiiebatur, amiferit , uxor nullum prEeiudi- cium pertimefeat: fed aut per fc negotium profequatur, aut cui voluerit, ea quse ipfi competunt profequenda commendet. Ita ut C marito per iudi- cium iufte fuperato, denuo ad caufam diccndamadverfariumiilum,qui vi- ^orextiterat, pars mulieris crediderit convexandum , atque in iudicio fe- cundo patuerit, eundem eius maritum non indebite vidlum fuiffe : noverit eisdem mulier non folumfe indici, qui caufam prius examinavit, fed & illi caufidico, quem iteratim ad iudiciumcompulit, iuxta legis fententiam cflc iatisfadluranu r' VII. ANtiQgA. V t feut lucrum^ it a^" dampnum re^vertatur ad mandatorem i de com - ' , : modis etiammandatu^miaocipientihm. glcut lucrum Ita & dampnum , iuxta conditionem mandati , ad eum ^ pufam mandaverit revertatun Ita ut qui caufam ex mandato dixerit fideliter iit negdti umperagatur, inffiterit, sh eo mandator nec mandatum.» repetat, nec ipfampofteaad-alium tra:nsfcrat a^ionem.Quiainiuftum valde eft. Ut mercedem fui laboris a:miftat , quiprq fufeepta caufa fideliter elabo- ralTe cqgndfcitur. Ita ut is qui negotium profcquuturus eft, ante caufae prin- ciplurn^um maridatore definiat , quantum pro commodo fili laboris fanito negotio ab eo fit acCeptUirus.t^bd fi receptam rem profc<jimtor infra tres menfes reddere neglexerit mandatori , quidquid de eadem caufa pro oua- cunque definitione confequipotuit,perdat, & mandator iudicis i^ntia_» rem fibi competentem accipiat. Via Aurf^^A.' - ^^t'ttiutjuerit is qui mandatum accepit, commodum illi dC'- , Initum heredes eius accipiant^ Q Vi mandatum fecit, fi mortuus fuerit, antequam caufa dicatur ^um quodfecerat, non valeat qui mandatum fufeepit, fiante- quanu caufa tIBER SECVNDVl ^ caufa dtcaturfucrit morte proventus, mandatum nullam habeat firmitatefn^ Ouod fi antequam moreretur, caufamdixilTcdinofcitur, atque per fuaii^ Iprtantiam ad fines ufque legitimos perduxilTe, & tameri quocunque calu - 'cedente necdum finita res autexaaaremanfit : fi ad hunc forte termi^ num fuerit caufa deduaa , quo eam ille qui per mandatum fecutus cft antea acceleraverat, omne lucrum quod ipfe fuerat habfiurus , heredibus eius a mandatoris partibus exfolvatur. IX. FLS. GLSI CHDsT XEX, mdilus perfinis potentes, ^ qualibus pmperes profequendai aB tones tniungant. rauoiic , ^ V 1 I . e r v=I terreri. Nam etiam C potens cum pjupere caufam habuerit , & per fc afferere noluerit, non aliter quam «quali pauperi autfortalTc infcnoria po. tente poterit caufa committi. Pauper ver6, G voluerit, tam potenti fu^ caufam debet committerej quam potens ille eft, cum quo negotium vide- turhabercj. res. CHDS* REX. ^hdliee at bis, quibus eommijfus eB jifcus , prQ repfci qmhujcunq^ •voluerint iniungere rationes. VTVllus quidem rerum fifcalium temerator debet exiftere. Tamen fi quan^ doquidem pro iure fifei contra quemlibet provenerit intentione move- ri ille cui commilTares eft, apud Comitem civitatis vel iudicem habebit licentiam le saliter negotium profequendi. Quem fi abfentem a loco, ubi res apenda eft,efre contigerit, vel occafio eum quacunque fufpenderit, aut etiam per fe proponere fortaffe noluerit , eandem utilitatis publica aaio- Hcm per mandatum iniungere profequendam cui elegerit, fui fit indubitan- ter arbitrii. TITVlVS IV- DE TESTlB VS et T E S T I M O K I i S. L J)e perfinis quibus ttfiificarinonlicedt. i V 3uod tefiibus fine ficr amento credi nonpofiii: & fi utraq^parsprofei rat tefiem, cui debeat credi ', Pf fi vera tefiificari neglexerit tefiiis. 1 1 L I>e invefiliganda iujiitiafi aliud loquatur tejiis , aliudjiriptura. III I; Servo mncredendum',& qualibus Kegis fervis debeat credi. V. Ne te fies per epiftolam tefimonium reddant, & qualiter iniungi te-^ fiimonium pofiit. VI. De his qui faljumteftimonium dicunt. -r V 1 1; Ne his qui fialfum probantur tefimoniumprot utififie : & de Jpatio fi x menfium,qUo tefiem liceat infamare, five utfitper mortuum nori Ikeat tefiimoniumdieerei m 5S LEGIS WISIGOTHORVM VIII. De his qui adfaljitm tejiimonium dicendum alios pr(mocant , ^eljer- 'vos alienos ad libertatem impellunt. IX. In quibus caujis pojfunt tejiificarije-rvi. X. De bis qui fe placitorum firiptis obligant * ne pro aliorum cau^s •ve- ritatem dicant. X I. De quibus annis teJlificayipoJ[unt minores. XII. Vt contra extraneos parentela propinquitas tejlknonium minime dicant. I. FLS. ©LS, R^DS. REX. Deperfinis quibus tefiificari non liceat. B Omicidb, malefici, fures, criminofi, fivc venefici , & qui raptuno fecerint , vel falfum teftimonium dixerint , fcu qui ad fortilcgos divinolquc concurrerint , nullatenus erunt ad tefiimonium ad* mittendi. I I. FLs'.' GLS. RCDS. REX. ^uod tejiibus fine facr amento credi non pojlit^ ^ fi utraque pars proferat tefem, cui debeat credi^ & p noera tefip- cari neglexerit tejiis. JVdexcaufa finita, &facramento fecundum leges, ficutipfe ordinaverit k tcftibusdato, iudicium emittat, quia tefies fine facramento teftimoniunL perhibere non polTunt. Qi^odfiab utraque parte teftimonia ^qualiter pro- ferantur, difcufTa prius veritate verborum, quibus magis debeat credi, indi- cis xftimabit eleclio. Certe fi ammonitus quifquam a iudice, de re quam novit teftimonium perhibere noluerit, aut fi nefeire fe dixerit, id ipfum et- iam iurare diftulerit, & per gratiam aut per venalitatem vera fiipprefcrit : fi nobilis fuerit, teftimonium poftea in nullo iudicio dicere permittatur nec teftirnoniumipfius recipiatur ulterius. Quod fi licet ingenua, minoris ta- menfucn^nt dignitatis perW, & teftimonio carcant, & centena fiagella^ infamati luicipiant : quia non minor reatus eft ycra fupprimere , quam falfa confingere. ^ III. FLS.;, CHDS. REX. J^^i^'^eJiigandaiufitiaypaliudloquaturtefiiSyaliudpriptura. feriptura continet, in qua ipfe ^fubfcripfiffc dmofcitur ; quamvis contra feriptura textum diverfa ver- dum ftimpugnatio, fcnptura: tamen potius conflat elTe creden- lim. Qyod fi tcftes dixerint, eam qua ofFertur feripturam minime rntin raffe; prolator cius Drobaredebehit. nn-um vincerc fortafTe nequiverit, experienSa iudicisil mquimrSr'’' bit. Ita ut pro manus coprobatione tellis ille qui negavlfdicc prsfenteTrt bat LIBERSECVNDVS. Ip bat • qui etiam plus cogatur fcribere, ut veritas facilius innotcfcat. Vbi (ci- iicet hoc omnino quserendum eft , utfcrlpmrse quasrantur & prasfcntentur, nuas antea fecit five fabkripfit. Et fi tota ifta defuerint, tunc conditionibus editis iurarc non differat, quodnequaquam illi fubfcriptor accefferit. Et fi pofrea quocunqi modo patuerit, pro extingucnda veritate mentitum eum fuiffe, falfitatis notatus infamia, fi honeftiorperfona fuerit, quantum ille^ perdere potuerat, cuius parti teftimonium perhibere contempfit, tantunui dupla ei fatisfacf ione compellatur exfolvere. Si certe inferior eft perfona, & unde duplam rem dare debeat, non habeat ; & teftiinonium amittat, & c. flagellorum Idius extenfus accipiat. In duobus autem idoneis tcftibus,quos prifea legum recipiendos fanxitaudloritaS, non folum confiderandum eft, quam fint idonei genere, hoc eft, indubitanter ingenui, fed etiam fifintho- neftate mentis perfpicui, atque rerum plenitudine opulenti. Nam videtur effe cavendum, ne forte quifque compulfus inopia, dum neceflitatem tole- rat, praecipitanter periurare non metuat. ) _ . .. III I. FLS, GLS. CHDS. REX. Servo non credendum^, qudibm Regis fircis debeat credi. CErvb penitus non credatur , fi fuper aliquem crimen obiecerit, aut ctiani '^fi dominum fuum in Crimine impetierit. Nametfi etiam in tormentis po- fitus exponat quod obiicit, credi tamen illi nullo modo oportebit : exceptis fervis ndftris, qui ad hoc regalibus fervidis mancipantur, ut non itamerito Palatinis officiis liberaliter honorentur*, id eft, ftabulariorum , gillonario- rum, argentariorum, coquorum quoque praipofiti j vel fi qui pr^ter hos fuperiori ordine vel gradu prsecedunt : quos tamen omnes & regia potcftas iugiter non habet incognitos, Sc nullis cos effe conftat pravitatibus aut cri- minibus implicatos. Quibus utique vera dicendi vel teftificandi licentiai ficut&c£etcris ingenuis, hac lege conceditur. De reliquis autem ad Palati- num fervidum pertinentibus, quicunque aliquem ad teftimonium credide- rit advocandurh,nonalitercifides accommodabitur, nifi regi^ potcftatis eleiftio iiifta & honefta permiferit effe credendum , quod ille a fc noverit feffe tcflificandum. V. FLS. GLS. RCDS. REX- Ne tejtes per epijlolam tepimonium reddant , 6^ qualiter iniungi • tepimonmm pofit. ^^Eftesnon per epiftolani tcftimoniuni dicant, fed prEEfentes quam hove- ririt, non taceant veritate^^. Nec de aliis negotiis teftimonium dicant, nifi de his tantummodo , quse fub prsefenda eorum adfa effe nofcuntur. Certe fi iidem teftes , aut parentes, vel amici, fivesetate decrepiti, vcl in- firmitate oravad , aut in alia & longinqua provincia conftituti , dc re quse ipfis eft cognita teftimonium aliquibus iniungendum putaverint : & fi non fint omnes de uno' territorio, qui teftimonium dicendum commit- tunt, in eo tamen territorio* ubi ille commanet, qui plus cx his videtur ido- D 2 40 LEGIS WISIGOTHORVM neus, congregentur : & ante ei ufdcm territorii iudiccnij vel coram his quos index elegerit: & manaatum faciant idoneis ingenuis quibus volueriat, & de quo illis cft cognitum per conditionis fcricm i urare procurent , qualiter quibus teftificandiviciffitudo committitur, id indubitanter ubi necc/Ie fue- rit fuofacramento confirment, quod iurare mandatores fuos iufl:iflime& evidenti/fime per femetipfbs audierint. Aliter autem mandatum de talibus negotiis editum apud omnes iudices erit femper invalidum. VI. FLS. gls7 RCDS. rex. f J. ^ J. . De his qmfalJumteJlimoniHm dicunt. quis contra alium falflimtcftimonium dixerit, &in mendacio invenia- tur, aut fi ipfc certe dixerit, quodfalfum teftimonium dedit : fimaiorlod perfonaeft , det illi de propria facultate fua , contra quem falfum teftimo- nium dixit, tantum quantum per teftimonium eius perdere debuit, & fe te- ftiiicare ultra non noverit. C^od fi minor loci peribna eft, & non habue- rit unde componat , ipfe tradatur in poteftatem illiys , contra quem fal- fum teftimonium dixerat, ferviturus. Nam omnino per talium teftimp- niuin, qui fe primitus falfa teftificafle prodiderint, cau^ipfa revolvi non_> poterit: excepto fi aliter evidentior ordo veritatis claruerit: ideft,aiitpcr legitimum alium & melioratum teftem , aut per iuftos & legales ordines fcnptmx. Quicunque autem vel beneficio corruperit aliquem, vcl cir- cumventione qualibet falfum teftimonium dicere perfuafcrit, dum cvi- dens3uius rei commentum patuerit, tam audor icelcris,qui ininteritumj intendit alterius , quam is qui rerum aviditate cupidus tcftificahdi pr^buit falfitatis aifenfum , pari fimulfententia utfalfarii teneantur, atque infuper ad aliorum terrorem centenis flagellis , 8c turpiter decalvati perenni infa- miae fubiacebunt. VII. ?LS. GLS. ERVICIVS REX. De htis qui falfum probantur t^imonium protuliffe : ^ de Jpatio fex menjium^quotejiemlkeal-infamarejf-ve ut Jupsr mortuum non liceat tejiimonium dicere. pAlforum teftium obftinata nequitia, hefeit habere modum falfa dicendi ' fed crimini crimen nititur copulare peri urii. Et ideo quia deteftandoshu- iufmodifceleris pr^fumptores divina lex mortis fententia dampnat: illos fcilicet, quos contra fratrem fuum falfum dixiffe teftimonium poteftas iu- diciaria comprobat: nos proinde tam nefariis perfonis aufum Ecundo tc- ftificandi fubducimus , quos non humanis fed divinis vocibus iam mor- tuos approbamus. Et ideo G quis teftimonium nro qualibet re in praefentia iudicis dederit, & caufa per eius teftimonium probata extiterit^ fi forte in poftmodum favore, terrore, vel munere pulfatusiiiius caufidici,’qui viftus primiun per eius teftimonium fuit,dicat fe idem teftis falfum dixiiS teftimo- nmmquodprimitus-protulit, & fecundo aliud teftificare, unde prima qux dixerat fubyertere velit, ftante fuperiore lege , id novella tenendum fan- aione prxcipimus : ut nec teftificare illi fecundo fitlicitum, nec caufa ipla dc liber SECVNDVS. 4i Hc qua ipre perlunis teftis ante iuraverat , ulterius per eius tcllimonium re^ volvatur : excepto fi aliis melioribus & legitimis teftibus, five etiam veridi- is feriptufis, revolutio ordinataj caufx poffit accidere, ut fecunda determi- natione iudicii per alium Gcutdiaum eftteftem, vel vcrifCm* feripturat oftenfionem, licentia fit negotium reparandx caufae retexere. Nam & fi qiiii caufieTuae cupiens accelerare propofitum , tcftem in iudicio protule- rit- fiiilei contra quem caufam habet, prsefens adfuerit, & quid in reproba- tiohe^oblatf teftis opponat, nefeirefe dixerit : res fiquidem ipfa de qua agi- tur per oblatorum teftiumteftimonium, in iure illius, a cuius parte teftifi- caverunt, indicis inftantia contradatur. Ilii tamen perfoi^, qu^ fc in dero- patione prolati teftis, nefeire fe dixerit quod obiicere poflit, licentiam con- fulta pietate porrigimus , qualiter infra fex menfes, & vitia igoorati teftis perquirat & caufe fu^ negotium reparare intendat. Quod fi mfrafe-x men- fes non potuerit, & vitia pr^diaorumtcftium qu'^rcre, & coram ludice., eorum infamiam comprobare, tranfaais fex menfibus, nullum iam ei ultra temporis fpacium dabitur, quo aut prolatum teftem infamem elfe convin- ca? aut alium teftem pro eadem caula in iudicio proferat : fed quod teftl- monideorum extiterit alligatum, valebit perpetuo moais omnibus incon- vulfum. Et tamen fi is, cui licitum eft per fex menfes vitia teftmm accufarc, lepitimam fortafiTc infra conftitutum tempus probationem invenerit, qua prolatumcontra fe teftem infamem poffit convincere , fupra eos quos vi- ventes potuerit infamare, licitum erit caufidico adduaum teftcrn produce- re NanTfi aliquem denumero illorum teftium, qui primum iuraffe nofeun- tur, cqnftiterit fiiiffe defunaum , nullum fuper mortuum tcftimonium da- bitur. Nec in talibus, vel quibuslibet aliis caufis teftrmonium vivi fuper mortiium ullo modo admittetur i excepto fi per legitimum &manifeftum fcripturzE textum, ubi ipfe qui defunaus eft, aut reum fe criminis efle agno- feens fubfcripfit, autiufto aequitatis iudicio publice denotatus apparuit. Et hxc quidem de infamationc, qua quifguis ille obnoxius, addicendum te- fiimonium non admittatur , di6bi fufficiant. Cxterum fi debitum defun- ai vel pr^fumptio accufetur, iuxta legem aliam licitum erit caufidico, aut per veridicum teftem, aut per legitimam ferip^uram , debitum mor-^ tui vel prxfumptioncm eonvincerc , & propofitum partis fu^ negotiuno confummare. VIIL rus. '€hbs. De hU qui ad fdfimtefiimonium^cendmH alios prome ani ^ ml Jervos alienas ad libertatem impellunt. Cr quis contra hominem ingenuum & advef fus libertum , aliquem proYd- ^calTe convincitur falfum dicere teftimoftium, tantum illi componat quem per falfam teftificationem conabatur addicere vel damnare , quantunu , fi iufte eum, obtinuifTet, poterat de ftatu vel de rebus eius adquirerc. Si vero teftis fimplicitcr ab alic^ ad tcftimonium invitatus falfa contra ingenuurru atque libertum teftificafl^ dinofeitur, qualiter per eius, tcftimonium infer- vitutem quifquam humiliaretur 5 ^ tamen ille, qui teftem protulit, confeius ^ LEOrS WISIGOTHQRVM fraudis hulu^non invenitur, fbliis teftis ipfe fujjLeriori (cntctltia, ideft, ficui ille teftem adfalfum teftimonium provocavit, ei, quem fuo teftimonio decipere voluit, obnoxius maneat. Ita ut fi non habuerit unde componat, ki poteftate eius, cum hoc quod habere videtur , perenniter ferviturus tra- datur. Id autem 8c de illis decernimus obfervandutn, q^i ut Icrvos alienos ad 'libertatem perducerent, aut falliim teftimonium dixillc reperiuntur, aut cam intentionem adhibere conati funt , ut ab eis provocati per eorum jn- frantiam ad ingenuitatis libertatem indebita poffint aliquatenus irilultatio-» nevenirc-5. - DL - IX. FLS. RCDS. REX. : Tn quibus caujis po^int tejii^c ari J6r’vi. Q Vod utilitati multorum cft congruuift, noti efi: noftrae legis decreto oraetermittendum : ne tanta cuiquam pateat nocendi facultas, quanto nihileile putat ex lege quod m etuat, (^iaergo multotiens inter ingenuos repetitur exorta c^des, & nullus adefle ingenuus , qui ctedis ipfius patefa- ciat evidenter fcelus 5 ideo fi nullus ingenuoru adfuerit, credi fervis omni- no oportebit : iitqiialiter inter eos exdo fafla conititerit , agnofci cifdenL» tertificantibus poffit. Verum quia& interdum iuftiti^ ‘Cognitio deperit, dum ingenuorum dignitas, aut longe pofita , aut de proXimo ignota confi- ftk : tunc credi permittimus fervis, cum ingenui nullatenus adfuerint , qui aut vicini fint, aut de re qua agitur cogniti habeantur. Certe nec de aliis cau- fis, nec de maioribus rebus efie fibi credemium fciant , nifi dc minimis qui- bufeunque rebus, ac de terris, aut vineis, vel de xdificiis, qu^ non grandia eiTe confiiterint : propterquod folet inter heredes aut vicinos poflTeflbrcs inftantiaexoririi. Sed & de mancipiis credcndil efl: eis, quare contingit ea vel ab aliis occupari, vel indebite retineri, aut etiam a dominorum iure inlicit^ evagar! : ut per eorum veram cognitionem valeant res ipfse dominis reddi, & ipforum indubitata notitia iufte^ poffit intentionis caufa fbpiri. Non ta- men illis aliter eredi poterit, nifi & ab^qmni crimine alieni extiterint, & gra- vi oppfefli paupertate non fuerint. Ita ut contra ingenuorum dignitatem, eorum tefiimoniumaccipinullatenus poffit, nifi, ut fupra di<5um cft, caedem exoriri contigerit. X. fls. "^kds. rex. Debisquijeplkciiorum/criptis obligant^ ne pro aliorutn. 'CauJis ^utritMtm dicant. pLcrqfqueoognovimus, ita fe interdum per placitum obligare, ut pro fua fuorumque utilitate teftificari non differant : fi quis autem contra eos ha- buerit teftimonium^diccre, nullatenus adquiefcant.Qubd quia fatis cft con- trarium veritati, hanc omnes iudices fc noverint habere licentiam , ut talia commenta inftanter inquirant, & inventa difrumpant : atque quos eadem placita nominaverint, centenis flagellis verberandos infiftant. Ita tamen tit ^ ‘ ifta LIBER SECVNDVS^ 4? ifta difcipUaaaon ad infamise notam eis pertineat ; fcd tefl:Ific«3di..qtIod eo- gQ^jj^habucrint, fit illis cx kge conceiTa fempcr & indubitata libertas. XI. TLS. GLS. CHDS. REX. S Ve quibus annis pojfunt tejiijicari minores, H iEc SEtas erit conftituta in minoribus annis ad tcftitnonium admittenda : ut poftquam puer aut puella quatuordecim vitaj fuae annos impleverint, fitillis incasfis omnibus teftificandi indubitata licentia. 'XII. ANTIQVA E MEND AT AQ_VE NOVITKR. Yt coniraextraneosparentela -^ pnopinquitas tejfiimonium, minime dicant. - * ' ' i- pRatreSjferores, uterini, patrui, amit^; avunculi, matcrterat, five eorum ^ filii : item, nepos, neptis, coniq.brini^ vcl amitini, in iudicium ad verfus cxtra^cds^te&moaium dicere non. admittantur : niri.forfitan parentes ciufi dcmcog^tionis inter fe litem habuerint ^aut in cauradc quaagitur aliam omnino (pgenuitatcpideeireconfliteriti _ XliVtVS V DE scriptvris valitvris et iNFiRMANDlS, AC DEFVNCTORVM VOLVN- - < •> 1 ^ ’ TATIBTSCONSCRIBENBIS. I. ^ales ^ . I I. Ve paBis & placitis confero atidis n)el confcrihendis. III. Jde incognitam fibifiripturam qaifquamtefiisjul ^ ' ; aut firmare. . . _ ' (finirapriorum definitionetn filio 'velher edi non Ikereijemr e. V. f)e dampnis eorum , qui contra paBa &’ placita Jua 'venire cont en* dunt. V I. Ue valeant definitiones vel paBa fervorum fme iujfu dominorum. VII. VHttrpib^^ illicitis rebus. VIII. Ne jib unius nomine caufa^ res, aliena velperjona callidis definitio* nibus obligetur : de poena etiam qua fit in placitis inferenda. IX; • ^uodomnkfcripturaveldefinitio 3 quapervim& metumextort^ \ ' Ve' fuper X I; ^isjcrifiiurpvalerepoteruntfi ab bis faBa fuerint yquifunt m^* nis nufdfiibus^confiituti. X I I. ^ ualiter confici vel firmari conveniat ultimas bominu voluntates. XIII. Qualiter firmentur voluntates eorum 3 qui in itiner e moriuntur. XIV. Vt. defiunBi voluntas ante fex menjes coram ficerdote veltafiibus publicetur. X V'- Ve comprobatione manuum 3 fifcriptur avertatur in dubium. X Ve bolographis fcripturis. D 4 44 legis WISIGOTH O RVM X' V I r. . De comprobatione fcripturarum^ & earum poena folvemia. X Vili. MeaVtud^^is per tepem^ aliud per firipturamaliegareprajumat* XIX. Vi nemo deinceps cttrapdem regiam ^el propria caufarum negotio-m in deceptione regia potepatiSyVel cuiuslibet alterius yfi iur amenti vinculoaUig^repraJumat.- ifriu I. NOWT. EAiD. FLS. CHDS. REX, ^^ales debeant Jcriptura calere. ^^Criptiiig; quje diem & annum habuerint evidenter cxprelTum > at- ? que tecundum legis ordinem conferipta: nofeantur, feu condito- yel teftium fignis fuerint aut fubfcriptionibus roboraCsc , omni habeantur ftabiles firmitate. Simili quoque & illas jferipturae valore confla- bunt, quas etfi audior lubreribere asgritudine obfiftentc non valuit, ineista- irien'^fif fublcriptorcs accederent poflulavit : ficque iubicriptionem vel fi- ^rium ad vicem illius audioris, ille qui efl rogatus imprelTcrit. Hoc tantum eft obfervahdum, ut fi conditor talium feripturaruni de hac ipla asgritudine detinebatur revaluerit, fi hoc iplum quod in humffnodi feripturis tefla- tus efl firmum clTe voluerit, manu ma illud foiita filblcriptione corroboret, & fic plenam , quod teflari^vifus efl, obtineat firmitatem. Si autem eunderfi teflatotem de hac segritudinc moti contigerit , teflis ipfe qui ab eo rogatut acceflit, iuxta aliam legem infra ftx menfes flibferiptas a fc fcriptUras robo- rare curabit. O , II. Auru^jvAr'^:?' ^ De paBis & placitis conjerrvandis 'velconfiribendis. pAa, vel placita quae per feripturam legitime ac iufliflime fadta {unt,dum modo in bis dies Sc annus fit evidenter exprefllis , nullatenus immiitarc permittimus. III.\ . Vle incognitam pbi pripturamipuijqu&m tepkfuhjcribere audeat dut firmare* ' - . . QVarm^lihet%ipturarum feriem advocatus teflis, fi non aut per fe antea ^legerit, aut coram fc legentem audierit, fubfcribere penitus non audeat. Quod fi prasfumpferitjteflimonium cius quod illic incaute perhibuit, in nul- lo, pc:rniittimus accipi : quia incognitus illic fubfcriptpr acecllit.Ncc flabilis illa iudicabitui: fcriptura,quaim nulla teftiumfirmavcrit£ognitio Vera* . .. IIII. AUTIQyA. tLS, GLS. EOIGA REX, fiontra priorum definitionemfilioruelberedinonlieere^tnire. piliovcdhcredi-contra priorum iuftamac legitimam definitionem Venire _ non liceat. Quia iufle repellitur pr^furnptio illius, qui faaa feniorum in- iufte conatur irrumpere. • De 9 LIBER SE CVNDVSr 45 V. FLS. CHDS» REX, De datnpnis eorum , qui contra paBa & placita Jua •venire contendunto Q Vi contra pa£Ium vel placitum lufte ac legitime confcriptum venerit* quod non forfitanpcriona potenti or violenter extorferit, antequarru> caufa dicatur, poenam quse in paclo vel placito legitime continetur exfol- vat ; deinde qu2e funt in pa£lo vel placito definita ferventur. P a<£lum vero vel placitum convenienter ac iuiliffime inter partes confcriptum, li etiam, pcsna ineisinfertanon fuerit, revolvi autlmmutaii nulla ratione permitti- mus. Et ideo qu^inpaaisvei placitis continentur yelmonftranturfcripta, plenam habeant firmitatem’, fi tamen qiiifquis ille padum vel placitum iu^ ftiflime Se de re fibi debita confcripfiffe videatur. • VI. ELS. GLS, RCDS. REX, Ne 'valemt definitiones %'elp&Ba fervorum j fineiujfu dominorum. pT honcftas hoc habet, U iuftitia hoc adfirmat, ut qus fervi non iubenti- ^bus dominis, feu per feriptum pacifeuntur, five per teftcm definiunt^auf Io firmo robore penitus habeantur. VII. FLS. RCPS. REX. ' / . De tufpibus (jf illicitis rebus. |>E turpibus & illicitis rebus inter quafcunque perfonas, ficut nullum pa- ^<51um aut mandatum vel placitum , ita nec dampnum, nec quamcunque definitionem ex omnibus nullo tempore decernimus polTe valere. VIII. FLS. GLS. CHDS. REX. Ne fuh unius nomine caufk^ res aliena vel perfona callidis definitioni- bus oblidetur : de poena etiam^^ quafit in placitis inferenda. pRavis ac malignis moribus improborum iufiitis femper efl: fententiis ob- viandum. Ideoque quia dira perverfbrum cupiditas itaf^pe plurimos no- varum fraudium molitione conlaqueat, ut cum pro re qu.alibet adimplenda fit pa6tio, res eorum fimiil obligent 8c perfonas : hoc fieri omnimodo pro- hibemus. Sed quotiens undelibet placitum conferibitur , non amplius ia tranlgreilbris noena, quam duplatio reddendsE rei,vel triplatio nummorum, in fatisfa(5iiooe taxetur : res tamen omnis aut perfona nullatenus obligetur. Quig iniuiliim peoitus approbamus, ut unius caufa debiti, rerum fiatomni- u.m perditio vel perfon^E.Qiiodcunque igitur contra legis huius decretum, conferiprum placitum five definitio fada fuerit, ubicunque fit reperta, va- cua oniaimodis cx invalida reputetur. Sola vero poteftas regia erit in omni- bus libera, qualemcunque iufferit in placitis infererc poenam. VIII. AN- # 1 ^ LEGIS WISIGOTHORVM IX. ANTIQVA. ^jiod otnnis fcriptura ‘veldefnitio^ qua per 'vim (f metum extorta fuerit ^‘ualere non poterit. J> A£Iiim quod per vim & metum extorferitperfonapotentior vcl inf^rior, live placita vel reliquas Icripturas, id cft, fi ille qui pacilcitur, aut ih cufto- dia mittitur, autfub gladio mortem forte timuerit , aut ne poenas quafcun- que vel ignominiam patiatur, vel certe fi aliquam iniuriam paflus fuerit: hu,- iufinodi padio vel fcriptura qusclibet nullam habeat firmitatem. X. FLS. GLS. RCDS. REX. t)e fuperfuis fripturu confeBis. P?r en<e diferetionis ordo ell: incertis adhibere cognitionem, Sc dubiis cdti- iicere fidem. Quia ergo de flatu feripturarum folct dubietas in eontrover*- fiis exoriri : ideo pr^cepto decernitur evidenti, ut quicunque virorum ac foeminarum teflamenta, donationes, dotes,vcl quafcunque feripturas confi- cit, ampliiis quam lex iubet, in quibufcunqs partibus five perfbnis, vcl con- tra fandionem legis, de quaruracunque rerum diflributione decreverit^ non ideo ex toto habeantur invalida, quia ordo prsefixus videtur effe tranf* greffus : fedmanentibus eundis , qu2e falubrius ex legis audoritate fubfi- ftunt, illa fola decidant , qiix contra legem inveniuntur manere deferipta^ atque decreta. Huius rei evidenter iudices negotiorum hoc tenore deleri-^ pta ordinabunt : ut ille qui plus conficit per feripturse feriem , quam opor- tuitjhoc foium accipiar quod audoritas legis demonllrat, Si reliqua hi qui- bus Icgitimb debentur, vigore iuititi^ confequantur. XL FLS. SLS. RGDS. REX^ ^ajeriptura ^derepoterunt,.fi ab his faB a fuerint, qui finf in annis minoribus confit uti. JN minoribus annis ciJhflituti, fi teftari de rebus fuis , vcl alias qnafcunque , dennitiones facere , leuperlcripturam , five peridoneum tcftem, in qui. bulcunque perfonis elegerint, infra quartum decimum annum non illis ali. ter licentia ent. nifi gravis languor occurrerit, per quem eos fortalTe mori iulpicio fat.Quod fi eos necclfitas huius caufarcomprelTerit. utrifque adeci- mo statis ipforum anno faciendi quod voluerint libertas plena manebit ^od fi ab Kgntudme convalefeere potuerint, quidquid eosordinaffe con. ftrtcnt, totum invalidum erit : donec aut rurfus argrotantes iterum qua or- ainaverant nova ordinatione reforment, aut venientes ufque ad plluml quartumdecimum annum in omnibus indicandi de rebus fui liberam hab^ ant abfolutamq; licentjam. Ab infantia verd vel in qnalibetatate demenls eifeai.&ineovitioabfq; 'nKfmidionetemporispermanetes.ncctellimo nium reddant i nec fi quam forte voluntatem edider-nr « li mirarem habere Nalfiperinrervallatempl^umrh^ denturrccipere,& integra interdum mente perfirtere.de fuis ferre udirb proQiDeri non poterunt. ^ terte ludicmm FL®. 47 LIBER SECVNDVS. XII. TLS. GLS. RCDS. REX. Qualiter conjici^eifirmari^oryveniat ultimas bominurn^oluntAtes» \ T Orientium extrema voluntas, live fit ausioris & teftium manu fubfcri- -^^pta, five utrarumque partium lignis extiterit roborata,feu etiam & fi au- <qor lubfcribcre vel lignum facere non pnevaleat, alium tamen cum legiti- mis tcftibus fubfcriptorem vel fignatorem ordinationis fu^ inftituat : livc^ quoque fi tantummodo verbis coram probatione ordinatio eius,qui mori- turj^tuerii promulgata, haicordinationum quatuor genera omni perenni- ter valore pcrfiftant. Id tantum magnopere procurandum eft, ut feripturae illae qux fecundum primi &fecundi ordinis confeaionem funt alligata* nd eft quse auaoris & teftium manu fubfcripte, feu quae utrarumque par- tium lignis extiterintroborata:, infra fex menfesiuxta legem aliam lacerdo- ti pateant publicandae. Etfi forlitan contigerit , ut in huiufmodi fcripturls auaor, qui fubreribere debuit, fignum imprelfent , hoc ipfum teftis, qui in eadem kriptura fubfcriptor accelTit , iurare curabit, quia fignum ipfum a E jfi...... X? f-tinr ft-abiliserit. Illas vcro Icrinturse/aiias fiib infra lex menies, de illc quiincaaem niwicuud luuicu* ptor accelTit, & reliqui teftes qui ab eo rogati funt , coram iudicc conditio- nibus fa(ftis iuraverint, quod in eadem Icriptura a fe fubfcripta nulla fit fraus impreifa, fed fecundum voluntatem ipfius conditoris habeatur conferipta, & quod ab eo, qui eam codere voluitrogati extitilTcnt, ut in cademferiptu- rafubfcriptores accederent, & ad vicem conditoris cam legitime robora- rent. Illa vero voluntas defundli, qux iuxta quarti ordinis modum verbis tantummodo coram probatione promulgata patuerit, qux inftante quocun- que periculo conlcribi nequiverit , & tamen ab co qui moritur iulla fuerit ailioari, tunc robur plcnimmum obtinebit ; fi teftes ipfi, qui hoc audierint, & rogati a conditore cxtitcrint,infrafex menfium ipatium>hoc quodiniun- i^um habuerint, fua coram ludice iuratione confirment, eiuldemque iura- m enti conditionem tam fua quam teftium manu corroborent. Dumque hxc res plenum venerit in effecl:um, pr6 iriftantia fui laboris, iidem teftes ex de- fundli bonis trigefimx precium portionis profequantur in folis tantummo- do nummis, chartarum inftrumentis, & librorum voluminibus fequcftratis^ qux pertinebunt ad heredes integritate fuccefiionis. Qui teftes infra fex menfes procurent illfdenunciare, in Cuius nomine per talern ordinati&nem res translata dinofeitur extitilTe. Quod fi omne legis huius decretum teftes illi,quibus commilTum eft , infra conftitutum tempus diftulcrint adimplere, noverintfe fallbrum dampno muldlari : excepto fife aliorum fraude vel cal- liditate, leu etiam regia lulfione, qua id infra fex menfes explere nequi ve« rint, impeditos elTc probaverint XlII. FLS. CLsT CHDsT rex. alit er firmentur voluntates eorum ^ qui in iiinere moriuntur, F itinere pergens, aut in expcditiSnc publica m oriens, fi ingenuos fecum habcatjVoluntatem fuam propria manu conlcribat Quod fi litteras nefeie- XEGIS WISIGOTHORVM rit, aut per languorem Icriberc non potuerit, eandem voluntatem fervis ih- finuet : quorum fadem Epi/copus atq; i udex probare debebunt. Et fi nullate- nus antea fraudulenti fuifle patuerint, quod fub iuramenti tcftatione protu- lerint confcribatur,& facerdotis atqj iudicis flibfcriptione firmetur 5 ac poft- raodum auctoritate regia roboratum, firmum quod decreverit habeatur. XIV. FLS. OLS. CHDS. REX. VtdefmiBinjoluntas ante fex Tnejis^eoramjacerdote^eltejiih. publicetur. Q^Cripta voluntas defunCti, ante fex menfes coram quolibet facerdote vel : teftibus publicetur. Et fi quis eandem qualibet fraude fupprcflerit, tantum illis , quibus feriptura faCta efle dinofeitur , de proprio cogatur cxfblvere> quantum per eiufdcm icriptura* feriem conquircre^poterant vel habere. XV. FLS. OLS. CHDS. REX. t>e comprobatione manuumyji feriptura uertatur iW dubium. ^^Mnes feripturse, quarum auCtor & teftis defunCtus cft , in quibus tamea fubfcriptio vel fignum conditoris atque firmitas teftium repperitur, dum in audientia prolatse extiterint, ex aliis chartarum fignisvel fubfcriptioni- bus comprobentur : fufficiatq; ad firmitatem, vel veritatis huius indaginem agnofeendam, trium vel quatuorferipturarum fimilis vei evidens prolata.^ fubfcriptio.Quod fi talibus feripturis legum tempora obyiavcrintjpro certo decernitur, quia valere non poterunt. XVI. SLS. OLS. XCDS. REX. De hohgrapbis feripturis. Via interdum ncccffitas itafiepe coiicurrit, ut Ib Icmpnitaslcgom libe- »re adimpleri non pofiit: ideo ubi qualitas locorum ita conftiterit, ut non inveniantur teftes, per quos iuxta legum ordinern unufquifque fiiam alliget voluntatem , iriariu propria feribatea, qiise ordinare defiderat : ita ut fpccialiter adnotentur, quacunque ordinare voluerit, vei qu^de rebusfiiis habere quemque elegerit. Dies quoque & annus habeatur in cis evidenter cxprelTus. Deinde toto feripturae textu conferipto, iurfiim audior ipfc fiibs feribat. Et dum hxc feriptura infra xxx.aanos ad eum , in cuius nomine faClat. efl, vel ad fiicccflbres eius pervenerit, carn Epifizopo vel iudici infra fex menfes non differat pr^fentarc. Quam faccrdbs idem vei iudex allatis fibi- met tribus aliis feripturis, in quibus teftatoris fabferiptioxeperitut, ex carum cbrnprobationc confiderent , fi certa & evidens feriptura efl , quam idem cbnditorholographa ratione conferipfit : Sc dum ifla providerint, eaden:^ chartula quse offertur, vera nihilominus habeatur. Atque etiam continuo facerdosipTe vel iudex, five alii teftes idonei, eandem holographam ferb pturamfua denuo flibfcriptione confirment , & fic voluntas ipfius teftatoris plcniflimam obtineat firmitatem. XVII. FLS. RGDS. REX, De comprobatione feriptur arum, & earum peenafihenda. glcuti ubi convenit miferanter occurrere, falutaria remedia ita ubi contentio irrationabilis exoritur^ ecnfaram ponere iufte deb non negamus; 1 V emus. Proin-ii Liber secvndvs* # Proinde cum Qc quibuslibet fcripturis parentum, quas tamen luftiffime ac lea-time de rebus fibi debitis patuerit effe conferiptas, fuerit exorta conten- tio ii ide , cui feriptura profertur, nefeire fe dixerit iplius feripturx vfritz- tem mox prolator illeiurare cogatur, nil fraudis vel la;fionis in ea quando- qu'= auta fe fac^im effe, aut ab alio quocunque fadum omnimodo cogno- viife vel noife : fcd ita manere, ficut au^or eius eam voluit ordinare vel ro- borare. Deinde ille qui eam renuit accipere, cogatur iurare fe hanc feriptu- ram veram eiTe nefeire, nullaquc evidenti cognitione fapere, feu ab auclo- re fuo legitime confeaam exiftere, neque fubfcriptionem vel fignum au- roris veddicefaaumcbgnofccre.Pofth^c querenda abutrifquepartibu# in ferintis domefticis inftrumenta chartarum : ut comprobatis aliarum nturarum fubfcriptionibus atque fignis poffit agnofci , utrum habeatur ido- nea an reprobetur indigna. lam tunc fi in domefticis feriniis Icriptiir^ au- ctoris reperta non fuerint, ad quarum fimilitudinem feriptura prolata for- metur; ita demum ille, qui ferrpturam profert, ubicunque potuerit, alias fcriptiiras mdods procuret inquirere, per quarum fimilitudinem , Icriptu- ram quam profert, veram elFe confirmet. Sicque per talem convenientiam , latenti veritate reperta , rlec ille qui fcripturam profert,in convincendo eam effe idoneam, cx longinquo teftes advocans, dampna fuftineat; nec lO^ qui hanc contempfit recipere, poenam feriptura cogatur implere. Quibus itaadlis, fi ille qui Icripturam illam indignam elle contendit , non pro veri- tatis cognitione , fed pro fola commotione partis adverfe ad convincen- dam dignitatem feriptura, & in adducendis teftibus, & in lufiinedis difpeh- diis laborare fecerit adverfantem ; tunc ipfe, qui fcripturam profert veram, exhibitis teftibus clfe idoneam & illaefam fcripturam adfirmet : ac poftea fic iile qui per contentionem indebitam, in adducendis teftious laborem intu- lit adverfanti , poenam dampni , quam feriptura continet, evidenter adim-: pleat. Certe fi aut tanta ses non eft unde poenam fiippleat, qu^ audior cius inftituit, eum de rebus finis legitimum iudiciiim ferret . aut etiam Ipbntc fua hanc ip4m poenam voluerit implere, rem qu^ illi de eiufdem auaoriscom- petitium,ci quem convexavit indebite cogatur celTionis ordine darc.Hanc lane leoem in folis parentum feripturis lervandam efie decernimus . pro- pter qm)d filios vel nepotes iniufta contentione ab alterutro, aut fe, aut ex- traneorum partes, videmus convexare. Ifta evidenti conditione fervata, ut fi ex aliis oppofitiemibus legum eadem feriptura dicitur convellenda > vox impugnantis pro eerto fit libera-, i" XVilL ?Ei: ^ ECIGA REX; Ne aliud quis per iefiem, aliud per fcripturam al If^Vm fivd fint vferba, fi ve feripturarum quasdam indicia, qux tameii vefa_>' ^eife^oporteat atque fimplicia, per quie unus in alterius cogmtionenas ttansferat notitiam fuarri : no vellis nunc peragitur argutneritis,ut in donatio- nibus dctrarilaclionibiis feripturarurn prompta videatur quorundam dona- torum voluntas, qute tamen teftibus aliudalliget oceulte,quam qiiodpatiile per feripturae ferie liofeitur defirtiffe. In qua bifaria dupiicitaiis aftutiajquid aliud quam duplex comprobatur voluntas ? Quia fimplicitatis puritate cx- f=*. r <o legis wisigothorvm clufa, aliud foris publicat, aliud per occultum alligat teftem. Quapropter cum quifqais de quibuslibet rebus, fcripturam donationis , vel venditionis in alarius faciens nomine, aliud repcriaturcoligare per teftem, quam quo per manifeftam feripturam cognofeitur definille : noverit fc nam icripturse perfolvere, cui circumventione callida nolcitur illuu e , mittatur, qui aliquid aliud proteftetur , quam quod prolata donatoris cri- ptura teftatur : ut repulfa deinceps omni argumentationis fbllicitudine,qui quid per manifcftam & legitimam feripturarum feriem definitur # nulla un- A. lliLCi <vvjtt<a.xv..«3 gia%AU. v *.***•'* • dem poteftatis atque conditionis fit ille, qui fcripturamfe accepi fle obie(^- rit , ut potius exabla ab eo,quam oblata ei feriptura credatur , quidquid dc huiufinodi oCcafionibus ab audiorc feriptura convinci poterit, tunc & ipfa (criptura invalida erit, & res in donatoris iura poflelTura tranfibit. XIX. FLS. E G I G A REX. Vtn€^o deinceps citra^demrep^iafnj^vel propria caujhrutn negotia itL* deceptione^regi^pdtejiatis, velcumlibet alterius ^ fi iura- menti 'vinculo alligare prajumat . pLerumque folet humani generis inimicus pravis corda hominum fugge- ^ ftionibus irretire, & fidelium animos peftifero veneni poculo fauciarc_^. Proinde quia quanto plebs regiae celfitudihis culmen fincera debet reveren- tia honorare/tanto amplius vel in eius deceptione, vel aliarum perfonarum, videtur mentes plebium excitare. 'Quidam enim dum fententiam illam ca- nonis Toletani attendunt, in qua decretum eft neminem licere, citra mani- fcftas evidentiam culpse,induci ab honore fui ordinis, vel fervitio domus re- gia: deiici, &nec antea vineulorum nexibus illigari, velquseftionibus fiibdi, nifipriusinpublicafuerint examinatione deduci, fubtili fe quodammodo juramento in necem vel abicdlionem regiam perfidiae nituntur fraudibus al- ligare; ne ea quse fraudis moliuntur peragenda confiliis, ab alterutro cernan- tur quandoquidem propalari. Quod & temporibus noftris dete(5lum faci- nus, manifenis eorum confeftionibus retinetur, qui noftrgm gloriam cona- ti funt, aut gladio interimere, aut mortifera veneni potione decipere. His igitur nefariae argumentationis cofiliis congruit obviare cenfuris legalibus: quout nec principalis honor qualibctpofiit gravitate devolui,& infidelium pediora condigna debeant ultione retundi. Vndefpcciali edidio decerni- mus, ut nemo deinceps citra fidem regiam, vel propria caufarum negotia.» fecum alio pra:fumat vinculis nedlere iuramenti, aut in deceptione potefta- tis regi^jvel cuiuslibet alterius , tam (celeratae fraudis audeat adlionc con- fttingi. Si quis vero amodo aliter , quam primiflum eft, huiufinodi iura- mento fc alligare prsefumpferit, illius fc noverit legis perculi fan6hone,qusc perfidis nofeitur & contra regem agentibus promulgata exiftere. 3 ? LEGIS VVI SIGOTHORVM LIBER TERTIVS. EST DE ORDINE CONIVGALL CAPIX^'^L^ TlXVLI PRI Ai I de dispositionibvs nvptiarvm» i. Vt tam Gotko Romanam, quam Romano Gotham matrimonio liceat fodari. ' r i j- II. Si puella contra voluntatem patris alii nubat, qua Jit altert dt-^ Jponfata. IIL De non revocandis datis arris. ^ 1 1 1 1. Ne viris minoris atatis maiores fcemina diffonfentur^ O de bien- nio placitii V. De quantitate rerum confcribenda dotis. yi. Vt dotempuella pater exigat atque confervet. V IL Vt patre mortuo utriufque fexus filiorum coniunBio in matris po- tefiate confiftati VI IL Si fratres nuptias puelU differant , aut fi puella impudice nuptias prsfumat. * i X. Ue (ine dote coniugium fiat0 ut de quihufcunque rebus dos confer i- 1. FLS. RCDS. REX. Vt tam Gotho Romanam, quam Romano Gotham matrimo- nio liceat fodari. Ollicitacurain Principe cITc dinofeitur, cum pro futuris 'utF litatibus beneficia populorum providentur. Nec parum cxul- tarc debet libertas ingenita, cum fradias vires habuerit prifeae I legis abolita fententia i quae incongrue dividere maluit per- ' fonas in coniuges , quas dignitas compares aequaverit in ge- nere. Ob hoc meliori proptf fito falubriter ceofentcs, prife^ legis remota.^ fententia, hac in perpetuum valitura lege fancimus : ut tam Gothus Ro- manam, quam etiam Gotham Romanus , fi fibi coniugem habere volue- rit, prsemiiTa petitione digniffima, facultas eis nubendi fubiaceat: iibe- riimquc fit libero, liberani quam voluerit, horiefia coniundlione confulta perquirendo prolapise loiemniter contenfujGomite permittentej percipere coniugem. ^ JtL i LEGIS vVISIG O THORVM II. ANTIQVA. Si puella contra voluntatem patris alii rtubat^quiSjit alteri dijponjat a. quis puellam cum voluntate patris , aut aliorum propinquorum paren- tum, quibus ex lege liuiurmodi poteftas tribuitur , fponfatath habuerit: &: ipla puella contempncns voluntatem parentum, ad alium tendens paren- tibus contradicat, ut illi non detur cui a parentibus Rierit pa£Ia: hoc ita _5 eam nullo modo facere permittimus. Quod fi ipla puella contra volunta- .. tem parentum, ad alium quem ipfa cupierat forte pervenerit, &ipfe canxj uxorem habere forte pra:fumpferit; ambo in potcftate cius tradantur, qui eam cum voluntate parentum fponfam habuerit. Et fi fratres, vel mater ei LIS, aut alii p3rentes,mala; voluntati cius confenferint,ut eam illi traderenti quem rpfa libi contra paternam vel parentum voluntatem cupierat, & hoc ad efpedlum perduxerint; illi, [qui hoc machinaverunt , libram auri dent, cui Rex iulTerit : fic tamen ut voluntas eorum noii habeat firmitatem 5 fed ipfi, ficut fuperius diximus , ambo tradantur cum omni fubftantia fuailli, cui antea fuerat Iponfata, Eandem legem pr^cipimus cuftodiri, fi pater dc filiae nuptiis definierit, & dc pretio convenerit : ac fi ab hac vita tranficrit, antequam eam pater fiius nuptui tradat, ut illi puella tradatUr, tui k patrsL? yel amatrepaclaceniliterit, III, fls, 'cHoir REX 'De non revocandis datis arris i. DVm pr^teritorum fabla recolimus jfuturis ponere praefumptionibus ter- minum confultiffimum arbitramur, Quiaerge^funt pleriquc,qui fadiae f^onfionis immemores, nuptialium foederum definitionem dirferantadim- piere; abrogare decet huius rei licentiam, utnon unulquifque pro fuo velle, alteri dilationem exhibeat, Ideoqiie a die lata: huius legis decernimus , ut cum inter eos qui difponfandifunt,five inter eorum parentes, au tfortafic-? propinquos, pro filiorum nuptiis coram reftibus prsecefierit definitio, & an- nulus arrarum nomine datus fuerit vel acceptus , quamvis feriptur^ non in- tercurrant, nullatenus promiffio violetur, clim qua datus cft anulus, & defi- nitio facla coram teftibus. Nec liteat uni parti fu^m immutare aliquaterius voluntatem, fi pars altera prtebere confenfum noluerit; fed fecundum le- gum ordinem, altera conftitutione dotis impleta, nuptiarum inter cos per- agatur fefti celebritas. III I. fls. GLS~ ciibsT’ REX. o Ne viris minoris atatis maiores fosfnina dijponfentur ^ & de biennio placiti. JVs naturae tiinc cliredium in Ijaem procreationis futura: tranfmittitur quando nuptiarum foedus totius folempnitatis concordia ordinatur. Nam fi aut aetate, aut perfonarum incompetenti conditionc,adne<51:itur copulaj nuptialis, quid rcftat in procreationis origine, nifi ut quod nafeiturum cft aut L I B E R T E R T I V §. aut diffiniile maneat aut deforme ? Ncc enim poterit in pacis concordiaj nafei, quod per difeordiam originis nofeitur feminari. Videmus cnim_> quofdam non avidos amore natura, fed illecfos cupiditatis ardore, filiis fuis tam inordinate difponere foedera nuptiarum, ut in eorum acf is nec seta- te concors fit ordo, nec moribus. Nam cum viris res illa dederit nofirenj quod in foeminas agant, ifti per repugnantia naturse conamina maribuS puellas anteponunt, dum infantibus adulefcentulas difponfationis copula_> coniungunt : ficque per setatispr^poflerse tempus, boneftatis lucrum dila- bi cogunt ad impudicitia lapfum, dum puellarum avidiori maxima a?tas ferostardofque virorum contempnit expedlare proventus. Vt ergo male ordinata propagatio generis in ordinem tranfdudlionibus reducatur illici- tis, huius fandlione decernitur legis, utfoemin2e minorisfemper itatis vi- ris maioribus in matrimonio difponfentur : aliter difponfatio fadla , fi u- na pars contradicere videatur , nullo modo manere iiibetur. A die vero fponfionis ufque ad nuptiarum diem non ampliusquam biennio expedfe- tur: nifi aut parentum, aut cognationis , vel certe fponforum ipfbrum, fi perfedf^x fint iam astatis , honefta & conveniens adfuerit confenfio volun- tatis. Si autem in hoc foedere inita pacfa vel definitiones pro elongatio- ne nuptiarum communis voluntas immutare decreverit > aut fi per neceffi- tatem una perfbna defuerit, tion amplius quam duorum annorum tem- ptis prolongatio continebit. Et fi rurflis vel quotiens fieri non convene- rit, biennii tantum in definitione fpatium erit. Aliter quandoque aut ar- rarum aut feripturas celebrata confe£l:io non valebit. Si quis autem Con- ftitutum definitionis tempus abfqiie neceffitate vel voluntatis confentio- nc implere diftulerit, fuamque voluntatem a promifiione COniugali remo- verit, & pcenam quse in placito continetur adimpleat, & quod definitum efl: immutare non liceat. Mulierem autem, quam conftiterit aut unum aut piures habuilTe maritos, poft eorundem virorum obitumj alii viro , ab adu-^* lefcenti^ eius annis, fcuilli qui necdum uxorem habuit, five ei quem unius vel plurimarum coniugum vita deftituit, honerte ac iegalitcr nubere nulla* tenirs inlicitum eft. IV. FLS, CHDS. REi. iDe quantitate rerum conjerihendis dotis. ^Vm de dotibus iJivcrfa fstpe inter nubentes oriatur intentio , plurrthhi rum fit utilitati confultum , fi evidens huius rei infiitutio nihil ultra fe- linquat ambiguum. Decernimus igitur, ac l(dgis huius perpetim fervatura fatK^ione cenfemus: utquicunque ex palatii noftri primatibus, vel fenio- ribus gentis Gothorum , filiam alterius vel cuiuslibet reliclam, feufibi feu filio fuQ popofeerit in coniugio copulandam,feu quifqiiiscx pr^di£loruni ordine uxorem fibi elegerit expetendam, non amplius uniifqiiifque in pueh ias vel mulieris nomine dotis titulo conferat vel conferibat, quam quod de- cimam partem rerum fuarum cfTe conftiterit. Quod fi contigerit, ut quicun- que parentum pro filio fuo,in nurus fuse nomine, dotem coferibere debeat : eodem modo de eo, quod eidem filio poft obitum parentum fuorum in por- legis wisigothorvm tionc evenire poterat, decimam exinde partem per dotis titulum conferat, quod mulier vel puella nuptiis traditura obtineat. Atq; inlupcr decem pue- ros, dccemquc puellas , & Caballos xxx. feu in ornamentis quantum mille fblidoriim valere- lummamconlliterit, fit illi conferibendi dandique con- cella libertas. Ita ut de his omnibus rebus in coniugio mulier afiumpta, ll non re liquerit filios, facere quod voluerit liberam fe noverit habere licen- tiam : aut fi inteftata dilccllerit, ad maritum, aut ad propinquos mariti here-^ des, eadem donatio redeat. Nec erit ultra licitum puellas parentibus, leu et- iam puellae vel mulieri , ab IpOnfo vel ab Iponfi parentibus plus quidquam petere, vel in fuo nomine conlcribcndum optare , nifi quantum nunc legis huius inftitutio continet. Aut fi forte, iuxta quod & legibus Romanis reco- limus fuilTe decretum, tantum puella velmulier de fuis rcbusfponlb dare c- legerit, quantum fibi ipla dari popofeerit. Quod fi forfitan proventus Ipon- fus Icripturae alicuius vel lacramcnti vinculo nuptiarum tempore alligetur, amplius fc iponfie daturum, quam quod hac lege confiat clTe pcrmilTum, idpoficaiple convellere, 8c in iuris fui potefiatem reducere, libero potietur arbitrio. Si autem iuramenti reverentia pavidus, aut ut alTolct negligentia deditus, quod amplius Iponfai dederat, revocare aut evacuare noluerit vel nequiverit, non oportebit unius tepiditate multis ad futurum damna nutri- ri. Sed dum fponfi parentes vel propinqui tale fadium agnoverint, univer- faque, plus quam fupra taxatum eft, fponfe conlata funt, Tuo iuri abfquc cu^ iiilquam praeiudicio perenniter vindicabunt. Certe fi iam vir uxorem ha- bens, tranfado fcilicetanno, pro dilecSlionc velmcrito coniug^is obfcquii, ei aliquid donare elegerit, licentiam incundlanter habebit. Nam non aliter infra anni circulum maritus in uxorem, feu mulier in maritum excepta do- te, ut prsediefrum cft,aliam donationem conferibere poterint,nifi gravati in- firmitate periculum fibi mortis imminere peripexerint. Dc ceteris vero qui nubendi voluntatem habuerint , falubri etiam propofito providendum dc- cernendiimque curavimus : ut qui in rebus omnibus decem millium folido- rum dominus effe dinolcitur, ad mille folidos rerum univerfarum compro- batione habita, in nomine Iponfie fua: dotem conferibat. Cui autem mille foiidorum facultas cfi, dc centum folidis tali dc ratione dotem fa£Iuruseft: & fic ifia confiitutio dotalis tituli ab ultim a ufque ad fummam omni contro- verfia fopita perveniat. Data et confirmata hasc lex pridie iDvs Ianvarii, anno feliciter tertio regni nostri^ IN DEI NOMINE ToLETO. 9 VI. Antiqua. , Vt dotempuella pater exigat confervet. J^Otem puellas traditam pater exigendi vcl Cbnfervandi ipfi pucllsc ha- beat potcftateiil^ Quod fi pater aut mater defuerint , tunc fratres , vcl proximi parentesj dotem quam fufecperinti ipfi ebrilorori fuas ad integrum reftituant. k vn. AN- liber tertivs. VII. ANTIQVA. ss VtpMtre mortuo, 'vtriufquefexm filiorum coniunBiqin matris ^ potefiate con0at. patruus dt coriiunaionecoruffl habeat poteltatem. <^cne ii germanus ™ adolcfccntisB habet sctatem ^ Sc prbximdrum renuit follicimdinem, fit illi poteftas condignam fibi coniunaidnis quaerere copulam. De pu^a vcro,_ & petitionem ipfius , is qui natalibus eius videtur aequalis accelTeritpeti- tor Lnepatruus^fivefratres cum proximis parentibus conloquantur, iS ve- lit fufeiperc petitorem t ut aut communi Voluntate lungatur, aut ommum iudicio denegetur Vilt ANTIQVA. Si fratres nuptias putUd differant, autfipuella impudtee nuptias prajumat. CI fratres nuptias piicllaefub ea conditione fulpcndant, ut ad maritum ilU ^confugiens iuxta legem portionem inter fratres fiios 4c bonis parentum non polft accipere j & bis auetertid removerint petitorem : puella quia fra- trum calliditate perfpedia maritum natalibus fuis asqualcm crediderit expe- tendum^ tunc integram a fratribus j quaJ ei de parentum hereditate deb^r, percipiat Portiottem. Qu6d fi rurfum liil fratres c6ntra fotorem meitem mr adverfum, & idcirco morentur ut fordri provideant dignioremj & lUa honeftatis oblita, perfon^ fuae nort cOgitans Aatum^ ad inferiorem forte maritum devenerit : portionem fuam ,>fivc di vifam five non di v^am , qu^ de facultate parentum fuerat conrcquuta vel confequutura, amittat. Infia- trum vero & fororum & aliorum parentum hereditatem ingrediendi ei concedimus poteftatem. IX. flsT rcds. reX. ne fine dote coniugiumfiat, ut de quihuficunque rebus dos eon^ feript a fuerit, firmitatem obtineat. VfVptiarum opus in hoc dinofeitur habere ^gnitatis nobile «Iccus > fi do- ^taLmfcripturarumhocevidenter pr^celfAt manus. Namubidosnec data eft nec conferipta, quodtcftimoniurn elTc poterit , m ^occomugi dignitatem futuram? quando nec coniunaionem celebratam ' borat dignitas, nec dotalium tabularum hanc com itamr honeftas. cum quifquis aut pro fc, autprO filiO, aut etiam proximo uo , co ^ nis copulam appetit : aut de rebus propriis j aut de Principum , _ tis, aut de qui&cunque iuftis profligationibus co^uifitis ^ luxta modum noteftatem. Quodcunque autem Ic-* 9 S6 LEGIS WISIGOTHORVM TITVLVS II. DE NVPTIIS ILLICITIS. I. Si poB mort em mariti infra annum mulier nubat. I I. Si mulier ingenua Jer^o njel Uberto proprio (eje conmngat ‘vel com~ mifeat. III. Si mulier ingenua fir^o alieno , ingenuus ancilla aliena feje con~ iungat. I V. Simulier liberta fir^o alieno^ ’vel libertus ancilla Je fodet. V. Si quicunque /ervo alieno ancillam fuam , 'vel fervo fuo alienam con^ iungat ancillam. V I. . Simulier abfinte viro alium fhi maritum ajfumat. VII. Si domini fervosjuosejle mentientes ingenuos, mulieribus eos coniur^ gant ingenuis. Vi II. Si abfque voluntate parentum mulier ingenua maritojeje eoniungat ingenuo. t ANT 1 qV A. 'Si poB mortem mariti infra annum muliernubat. I qua miiliGr, poft mortem mariti fui , Ce alii infra annum cotiiim- rcritjVd adulterium fecerit, medietatem rerum fuarum filii fiii er priori coniugio procreati recipiant : aut fi filii defunt , alii propin- quiores heredes defuntli viri per indicis inftantiam , ipfarum rerum conlc- quanturmcdietatem.Quam idcirco mulierem pr^cipue huic volumus fidj- iacercdifpendio: nehxcquje amarito gravida relinquitur, dum immode- rato defiderio ad fecundi coniugii vota fellinat , vel adulterium perpetrat, fpem partus fui priufquam nafcatur extinguat. Illas tantumdem a legis bu- iusfententia iubemus manere indempnes, qua5.pfincipalis aiicloritas, infra tempus hac lege conftitutuni, cuilibet in coniugio decreverit copulandas. JL ANTI QV A. Si mulier ingenua fervo v gat vel commifeat efeconiun^ gl mulier ingenua fervo fiio vel proprio liberto fe in adulterio cornmlfcue- rit, autforfitan eum maritum habere voluerit, &: ex hoc manifcfta pro- bationc convincitur, occidatur : ita ut adulter & adultera ante iudicem Lh^ - Lilbgfntiir, & ignibus oencreraentur. Cum autem per reatum tam tur-^ pjsadmiih, qiHcunque iudex, in quacunque regni noftri provincia confti- mtus, agnoverit dominam fervo fuo , five patronam liberto fuife coniun- tiam, eos feparare non differat : ita ut bona eiufdem mulieris, aut fi funt dc aUo viro, idoncifilncvidenter obtineant, aut propinquis cius legali fuccef- lonc proficiant. Quod fi ufque ad tertium gradum defecerint hcfedcs tunc omnia fifcus ufurpet : ex tali enim confortio filios procreatos conditui non oportet heredes. Illa ergo, feu virgo five vidua fuerit, pcenam excipiat fu penus comprehenfam. Quod fi ad altaria fanaa confugit, donetua Re- ge, cui luffum fuerkjperenniter fervitura. Ili. AN- LIBER TERTIVS. HI. ANTI Q_y A. Simutier ingenua Jernjo alieno, fiuingenum ancilla alie- na jeje e oniungat-. Cl mulier ingenua fervo alicno/iveRcgisffe in matrimonio.foeiaverit,fiye ^etiafn ner adulterium iungcre pra:fumpferit,ftatim ubi primum hoc iudcx annoverit, cos ad feparandum fcftinare non difFcrat, utpanamquammc^ r?ntur excipiant : hoc ell , finguli eorum centena flageha fufcipiant. & li pofthanc contradidionem fe iterum coniunxerint, eos i uaex comprehen- di iubcat, & iniiia prsefcntia exhiberi : ut unicuique eorum iteratim cente- na fia^ella imponere lion defiftat. Quod fi tertia vice fe feparare noluerint fi- militS centena fiagella eis imponi itibemus , & ipfa mulier parentibus luis in poteftate tradatur. Quod fi poftmodum eam^ parentes retrorlum dimile- xint, fit ancilla domino eius fervi. Filii tamen 6c quandocunque & quanti- cunque, qui ex ea iniquitate fiierint procreati, conditionem patris fequati- tur, ut in fervido permaneant : facultatem vero mulieris propinqui fui leg«.d fucceffione conquirant. Quod fi hi, qui de tali contubernio extkcrint ge- niti , per triginta annos perteftem legitimum fe ingenuos manfilie aocuc- rint, si fervitutis cathena Ibliiti, ingenuitatis fe gaudeant titulo decorari. Si tamen parentes illorum infra illud triccnnium,quo filii ipforum fe ingcriuos clle probaverint, nihil de conditione fervitutis dominis fuis perfolverint, unde ipfi filii eorum videantur obnoxii fervi tuti. Ipfam autem legem prae- cipimus cuftodiri & de viris ingenuis, qui regias ancillas , vel etiam cuiul^ fcunque habuerint copulatas conditionis, ut fcc forma fervetun -r- ^ .ilH. ANTIQVA. Si midier Uherta fimjo alieno^ ^ el libertus anefUa fejociet. CI mulier liberta lervo alieno fefe coniunierit, aut in matrimonio fbciave- ^rit, contefteturei tertio doniinus fervi, prxfentiblis tribus teftibus , utaB hac coniimaione difcedat. Et poft trinarh commonitionem vel contefta- tionem , fi le feparare noluerit , fit ancilia doniiho eius, cuius fervo fe con- iunxit. Si vero non conteftata fuerit, antequam filii riafcantur, illa in liberta- te permaneat: agnatio autem fervi, domino deputetur. Quia liberi clTc non poiTunt, qui ex tali conditione nafeuritur. Similis & de manumiffis viriSj qui fe curti ancillis alienis milcucrint , huius legis forma fervetur. Nfam fi cum domini voluntate & permiffionc fervo alieno manumilTa fc forte con- iunxerit, &cum ipfo dorairtb fervd placitum fecerit, omnino placitumi ipfius iubemus ftare; V. HTs. GLS. RCHoir REX. S/ quicunqm firnjo alieno ancillam fiam, ^el fervo fio alienam * coniungat ancillam. Vicunque ancillam fiiam fervO alieno fineconfeientia domini fuiuxb- em dederit, & hoc cerds probationibus inveniatur ; dominus fervi an- cilia ipfam cum filiis fibi omnimodis vindicabit. Similiter de illis ordiija- Q S8 legis w i s i g o t h o r vm mus, qui fervo fuo ancillam alienam coniunxcrint , ut conditionis hic for- ma fervetur. VI. antiqj?-a. SJ mulier abjente 'vir^o fuo alium fibi maritum ajfumat. Vila mulier abfente viro fuOi alteri viro feprsefumat coniungerc, ufquc dum de viro fuo certis cognofcat indiciis, fi vere mortuus fuerit quod fimiliter & ille inquirat, qui eam fibi vult in coniugio copulare. Si vero hoc facere diftulerint, & fic le inlicita pr^efiimptione coniunxerint, & poftmo- dum prior maritus reverfus fuerit, ambo in eius poteftatc tradantur:*- ut quid de eis facere voluerit, fcu vendendi, five quid aliud faciendi, habeat potefiatem. VII. FLS. GLS. FLS. GLS. CHDS. REX. Si domini pravos fuos effe. mentientes ingenuos ^ mulieribus eos coniurigant ingenuis. J^Efiftend um cft pravorum aufibus, ne pravitatis amplius frena laxentur. Plerique enim ftu dio cupiditatis illecli folent interdum mulieres inge- nuaspucllafqLie prave decipere, & fimulantes ad tempus fervosfuos cll^ ingenuos, hortantur eas maritos illos accipere , quos poftea natis prolibus infcrvitiitem facile polTunt redigere. Vt ergo fraudis huius aditus extirpe- tur, prsefcnti iugiter manfuralcgc fancimus : ut deceptores rei illius mani- felle detetSli crimine notentur infamise , & illi quos fub nomine ingenuita- tis’ antediclis perfonis repperiUntur affocialfe, fic ingenui cum filiis fuis per- enniter maneant, ficjpt eos ipforiim domini ingenuosprofclfi iam antea fuc- rant.Sed & res omnes a tempore nuptiarum acceptas feu promilfas, mulier vei puella fibimet vindicabit, fiper idoneam probationem coriviccrit, ma- ritum de quo agitur fub ingenuitatis Ipe fibi lociatum fuilie. Certe fi puel- la vel mulier, aut etiam ipforum parentes, id quod prsdi dium ell, ita fa- dus cft, qu^ viris ingenuis tali nofeuntur fraude elfe coniundl^. Nam & de libertis, quos ita conftiterit copulatos exillcre cum ancillis aut fervis huius fervanda erit lan<ftio legis; ^ O VIII. antiq_vA. Si abpue 'voluntate parentum mulier ingenua marito fefi coniungat ingenuo. gl puella ingenua ad quemlibet ingenuum venerit ea conditione, ut cum libi maritum acquirat, priiis cum puellte parentibus conloquitur : & fi ob- tinLierit, uteam uxorem habere poffit, precium dotis parentibus eius ut i uitumeil, impicatur. Sivero hoc non potuerit obtinere , puella in paren- tum voluntate confidat. Quod fi abfquc cognitione & confenfij parentum' eadem LIBERTERTIVS. f9 eadem puella fponte fuerit viro coniunaa , & eam parentes in gratiam re- cipere noluerint , mulier cum fratribus fuis in facultate parentum non fuc- cedat, pro eo quod fine voluntate parentum trailfierit pronior ad maritum. Nam de rebus fuis fi aliquid ei parentes donare voluerint, habeant potcfta- tem.Ipfa quoque de donatis & profligatis rebus, faciendi quod voluerit li- bertatem habeat. TITVLVS III- DE RAPTV VIRGINVM VEL VIDVAR.VM. i. Si ingenuus ingenuam rapiat mulierem > lic et illa virginitatem per* dat^ ijie tamen illi coniungi non valeat . II. Sia poteftate raptoris pueUam parentes eripere potuerint . III. Si conjentiant raptori parentes de dijponjatapuella. 1 1 II. Si fratres y vivo aut defunBo patre, confentiant rjfptoriJbrorU. V. Si quiscun^ rapiat alienamjponfam. VI. Si quifpiam de raptoribus occidatur. ^ V I I. Infra quod tempus liceat accujare raptorem ; fi parentibus vel puella cum raptore de nuptiarum definitioni conveniat • VIII. Si /ervi mulierem ingenuam rapuerint. I X. Sifirvus mulierem libertati traditam rapuerit. X. Sifirvus ancillam alterius rapuerit. X I. De fiUicitatoribus filiarum & u^rum atiendrum, vel et iam vidua- rum, ac de his, qui puellam aut viduam ingenuam^ abjque regio iufiu, violenter dare marite prafitmpfirint. X II. De ingenuis atquefirvis,quos in raptu interejfi confiiterit, I. ANTIQUA. ? . . $i ingenuus ingenuam rapiat mulierem, licet illa virginitatem perdat, ijie tamen illi coniungi nonvaleat. S I quis ingenuus rapuerit virginem vel viduam : fi, antequam inte- gritatem virginitatis aut caftitatis amittat, puella vel vidua potue- rit a raptu re vocari, medietatem rcriim luarum ille qui rapuit per- dat, ei quam rapuerit confignandam.Si vero ad imrpurtditiam, quam volue- rit, raptor potuerit pervenire, in conitigio puella vel viduiC mulieris, quam rapuerit, per nullam compofitionemiUngaturj fed cum omnibus rebus luis tradatur ei cui violentus fuit , & ducentos infliper in conlpedfu omniurrij publice i Ciiis accipiat flagellorum, & careat iiigcnuitatis fir^ ftatii , parenti- bus eiufdem cui violentus extiterit,- aut ipfi virgini, vel vidii^ quam rapue- rit, in perpetuum ferviturus : ita ut ad cius quam rapuerat coniugium titillo unquam tempore redeat. Quod fi fa£Ium fortafle conftiterit, quidquid dc raptoris rebus pro contumelia fuaperccperat,unacum ipfo raptore amittat, illis procul dubio parentibus profutura, quorum hoc negotiiim fuerit exe- quutum inflantia. Quod fi vir de alia uXorC filios habens legitimos, raptum poftea feciile convincitur, iple videlicet Ibliis in eius qiiam rapuit ferviturus poteftate tradatur : reS tamen raptoris jfilii eius legitimi obtinebunt.* LBG I S WI S I G O T H O R V M II. ANTrQVA. .Si a potejiat-e raptoris puellam parentes eripere potuerint. parentes mulierem vel puellam raptam cxculTerint , ipfe raptor parenti^ busciiirdem mulieris vel puellse in poteftatc tradatur, Mpfi mulieri peni- tus non liceat ad eundem virum fe coniungere. Quod fi facere pr^umpfc- rit, ambo m^orti tradantur. Si certe ad£pifcopum v-cl altaria fancla confu- gerint, vita concefiTa omnimodis feparentur, & parentibus rapta: fervituri tradantur. III. FLS. GLS. Rcb^ REX. ~Si c onjintiant r apt ori parent es de dijponjata puella. parentes raptori conienferint, prctium filise liia:, cjuod cum priore Ipon- ib definifle no/cuntur, in quadruplum eidem Iponlb cogantur exfolvcrc. Idem vero raptor legibus fponfo incxcufabiliter maneat abdicatus. II U Si fratres ^'viuo aut defufi^o patre y egnfentiant raptbri fororis. gl vivo patre fratres raptori confenferint, aut in raptu fororis confcii com- probantur, excepta morte, dampnum quod dc raptoribus efl: conftitutum excipiant. Si v^ropoft obitum patris fratres fororem luamraptori tradide- rint, vel raptori levandamconfenferint,pro eo quod eam vel vili perfon^* vel contra voluntatem fuam nuptui tradiderint , cuius etiam honorem dc* buerant exaltare, medietatem facultatis fua: amittant , ipfi nihilominus fo* rori tradendam i & infiiper in^prxfentia aliorum , a indice quinquagena fla- gella fijlcipiant, ut hoc alii terrore commoti formident. Adiutores vero raptoris, qui cum ipfo fuerint, difciplinam accipiant, ficut cft in lege aliaj conftitutum. Raptor autem inexcufabiliter ftiperi ori lege, & in rebus, & in ftatus fui dignitate dampnetur. V. antiq^VA. ^I piiifeuh'^ rapiat alienam Jponfkfti. gl alienam Iponfam quicunque rapuerit, de raptoris ipfiiis facultatibus rhe- letatem puella:, aliam vero medietatem fpOnlo iubemus addici. Quod I minimam aut nullam habeat facultatem , is quem fupra memora vimuSj cum omni us quae habuerit tradatur ad integrum : ita ut venundato raptore dc CIUS pretio aequales habeant portiones. Ipfe autem raptor, fi per aaum Iceiuseifpuniatur. r r Vi. antiqva. Si (puij^iam de raptoribus occidatur. Vil. AN* raptoribusfticrit ocGifus, ille qui pcrcuftit ad homicidium quod pro defendenda caftitate cbmmilTum cft. qI quifpiam dc ^non teneatur. c L I3 E R VII. TERTIV§. ANTIQVA. * yxjrnipiGdtefnpiis lice^at accuJareraptorem--iiy fparentihus^eljiueUiS tum raptore de nuptiarum definitione conveniat. 13 Antorem virginis vcl vidus infra xxx. annos omnino liceat accufare_3; “^Quod fi cum pueilse parentibus j five cum eadem pucila vel vidua, de nu- ptiis fortafTc convenerit, inter fe agendi licentia negari non poterit. TranP a^is autem triginta annis omnis aecufatio fbpita manebit. VIII. ''FLS. CHDS. REX. •Sijervi mulierem ingenuam rapuerint. % % 'A Equitatis opportunitas exigit legem ponere fcquuturis, unde dubitatid^ ^nis occafio inter prsefentes occurrit. Servi igitur fi firiente domino vel iu- bcnre raptum facere prcefumplerint , ad omnem legalem fatisfa61ionem_» fervorum dominus iudicis inftantia compellendus cft. C^dd fi extra volun- tatem domini i fervi talia perpetraverint , iudicis iidem fententia compre- henfi, ac decalvationis foeditate mul<51ati, trecentenis infupcrfinguli flagei- iorumiefibus verberentur. Ille tamen fervus, qui ingenuse mulieri per rapi- nam copulari quselivit, poenali fententia fubiacebit. IX. fls, IsLS. lens.' ReX. • " ' Sijervds mulierem libertati traditam rapu/rit. fervus libertam rapuifle detegitur, quoniam iam non unius conditionis ^effe nofeuntur, ideo, fi idoneus fervus cft, qui talia comtoififTc detegitur^ & idoneam libertam rapuilTc invenitur, fi voluerit dominus eius, c. folidos pro eo componat: fi certe noluerit, eundem fervurn tradere non defiftat : itautipfimulieriuitra non liceat eundem raptorem fibi iri corilugio copu- lare. Quod fi ad eius aliquando eoniugium veneritj & filii eXinde fuerint procreati 5 dominus ille, cuius fervus rapti crimen admiferat, &fervum Sc agnationem fibi vindicet fetvitiiram. Sin autem rufticus, aut viliflimus fer- vus effe nofeatur, & fimilem libertam rapuifle cognofeitur^ quantutiLi ipfum fervurn valere conftiterit , tantum pretium dominus fervi praedidlie mulieri perfol vere procurabit, Ipfc vero fervus, centenis flagellorum i£fi- bus verberatus, ae turpiter decalvatus, inpoteftate domini fui-crit perpetiiti pernianfurus.- f X. fils. "chdsT XeX, . Si ferius ‘ancillam alterius rapuerit, fervus ancillam iuris alieni rapuerit, ducentorum flagellorum verberi-' bus csfus ac decalvatusj ab ancilla etiam j fi dominus ancflla: voluerit/ abfque dubio fcparetuf/ F « LE G I S \VI S I G O.T H OR VM XI. FLS. CHDS. REX. De fbllkit st oribus 'f Harum & uxorum alienarum^ etiam viduarum 5 ac ds his , qui puellam aut viduamingenuam, abjque regio iujfu , violenter dare maritoprajumpferint. - < j ^I^Mncquodhoticftatcm vitse commaculat, legalis ncceffe cft ut ccftfiira coerceat. Idcirco follicitatores adulterii uxorum vel filiarum aliena- rum, atque viduarum vel fponfarum , fi per ingenuum vel ingenuam, leu per (ervum aut ancillam , atque etiam libertam aut libertum , mox manife- ftisindicii^aliumfcclcrum mandata defoentes patuerint, cum cis etiam a quibus mini fuerint, iudicis inflantia comprchcnfi,in cius potcftate tradan- tur, cuius uxorem, vel filiam, vel (ponfam follicitafle reperiuntur: ut illi quoque de his quod voluerit fit indicandi libertas j quem coniugalis ordo, vel parentalis propinquitas, huius ultorem criminis legaliter cilc demon- ftrat.Illi quoque qui puellam ingenuam vel viduam abique regia iuilioncLj marito violenter pr^fumpfcrint tradere , quinque libras auri ei, cui vim fe- cerint, cogantur exfolvere : & huiufinodi coniugium , fi mulier dilTentir» probatur, irritum nih^ominus habeatur. XII. FLS. GLS. RCDS, REX. De ingemis atque /ervis ^ quos in raptu interejfe conjiiterit, Q Vi in raptu interfuiiTe cognofcitur, fi liber cft, (ex auri uncias reddat , & ^quinquaginta icius flagellorum publice extenfiis.accipiat.Nam fi fervus fuerit, & fine domini voluntate hoc fecerit, c. publice flagellafiifcipiat. Quod fi fervus in raptu interfuerit cum domini voluntate , dominus ita pro eo componat, ficut & de ingenuis eft conflitutum. TITVLVS IT. DE ADVLTERIIS. Si connivente aut non connivente uxore cum alio viro adulteriu fiat» Si puella aut mulier dijponjdta adulterajfe reperiatur. De adulterio uxoru. Si adulter cum adultera occidatur. Si pater vel propinqui in domo adulteram occiderint filiam, ^uodjerui praventos adulteros oceidere non iubentur. Si pUeUa vel vidua ad domum alterius pr.o adulterio venerit t eam^ vir ipje comugem habere velit. V 1 1 L Si mulier ingenua /ponte adulterio cuicunque fe mi/ce at v iro. I X. Si mulier ingenua marito alterius fefi iungat /lupro. X . Tro adult er io t orquendos /ervos ancillas in capite dominorum^. X I. Si pro CGelai 2 do adult eriifcelere, mancipium libertati tradatur. XII. De adulterorum contugum rebus. X 1 1 L Dgperjbnis quibus adulterium accu/dre conceditur ^ & qualiter per- quirivel convinci iubetur. * XIV, Si ingenuus five fervus virgmem aut viduam mgenuam violenter polluijfe adulterio detegatur. I. II. HI. IV. V. VI; VIL XV. i/ LIBEP. T£PLTIVS> V. y _ Si ingenuus fi-oe fef-vus, fcunte aut rtefciente domino, altenam con- feritientem adulter fijfe convincatur ancillam. X V I Ve ^ulterio anctlU , feu- td s:um adultero violenter aut conjen^ tienter fecijfe probetur. ^ j- X V II. meretricibmingenuisvelanclllu^auJfiearumfisilmiudtcesp^^^ quirere vel corrigere noluerint. X V 1 1 1. immunditia facer dotum velmimjlrorum^. I. A N T I QV A» Si connivente, aut non conm-oenli uxore cum alio -viro adulterium fiat. I quis uxori alien:» adulterium intulerit violenter fi ipfe adui* ter filios habens legitimos talia perpetraverit , ipfe folus ablq, rebus addicatur marito mulieris.Si autem fibos legitimos non habuerit, quibus facultas fua deberi legitime poffit.cum omm- bus rebus Tuis in poteftatem manti mulieris ueveniat.ut in ciu poteftate vindiaa confiftat. Qu6d fi mulieris fuerit fortaffeconfcaf«s-,ma= ntofimiUs fit poteftas de his faciendi quod placet. Ii. ANTI QX Ai Si puella vel mulier dij^onfata adulter ajfe reperiatur. Ql inter rponuim & fponfe parentes, aut cum ipfa forfitan mulierc,quj ^fuo confiftit arbitrio, dato precio, & ficut confuetudo eft, ante teftes fiado pkcito de futuro coniugio, aut cum parentibus eius quibus icx potelta- tem tribuit, faaa fuerit definitio , & pobea puella vel naulier adulterium^ commifilTc detegatur, aut fortalTe alten viro fe difpondilTe vel in conmgio fodalfe probatur, una cum adultero Uve iniufto manto, vel fponfo ilbcito, quem fibi contra priorem definitionem fociare mxfumpfit, in poteltat^ prioris tradanturfponfi, cumrebus fuis omnibus fervitur. : fitamen fibos de priori coniugio adulter ille vel tranfgreiror , feu mulier ipfa non habuyt Ouodfifilioslegitimos habere probantur, tunc omnes res adeoldcm falios pertinebunt.Ipfi tamen, id cfi, tam mulier ipfa fceierata, quam etiam vir i e qui illam adulterare , velfponfaGTc , vel in coniugio fibi lociaffe dmofcitur, in poteftate illius,cui primum praedidamulierpada fuerat, fervituri a^ tur : ut de his quod voluerit faciendi habeat poteftatem ,& pretium adillum fponfiim qui dederat, revertatun III. antiqxAj Ve adulterio uxoris. CI cuiuslibet uxor aaulterium fecerit, & deptehenfa non fuerit, ante 'iudi- ^ cem competentibus fignis & indiciis maritus accufet. Quod fi mulieris adulterium manifefte patuerit, adulter & adultera fecundum fupenor.s le- gis ordinem ipfi tradantur : ut quod dc de eis facere voluerit,, n eius proprio confiftat arbitrio. F 2 cf4 LEGIS VVISIGOTHORVM IIII. ANTIQUA. Si adulter cum adultera occidatur, CI adulterum cum adultera maritus vcllponfus occiderit j pro homicida^ *^non teneatur. V. ANTI QV A. Si pater vel propinqui in domo adulteram occiderint filiam- filiam in adulterio pater in domo fiia occiderit, nullam poenam aut calu- mniam incurrat. Si certe eam refervare voluerit, faciendi de ipla & tero quod voluerit, habeat poteftatem. Similiter & fratres five patrui, polt obitum patris, faciendi habeant poteftatem^ VI. FLS. GLS. RCDS. REX. ^mdjerui proventos adulteros occidere non iubentur. C^Icut parentibus in domo repertos adulteros necare conceditur, ita prai- ^ venti a fervis perimi non iubentur : fed cum eos fervi repcrcrint, fub ho- nefta cuftodia teneant, donec aut domino domus , aut iudici pr^fentandoS exhibeant, & deteflos certis indiciis legalis poena percellat. VII. ANTlQjVAi Si puella vel vidua ad domum alterius pro adulterio venerit i eam^ vir ipje coniugem habere velit. I^I puella ingenua fi ve vidua ad domum alienam adulterii caufa venerit, & ipfamille uxorem habere voluerit, & parentes, ut fe habeant, acquief- canti ille pretium det parentibus, quantum parentes puelis velint, vel quan- tum ei cum ipfa muliere convenire potuerit. Puella Vero de parentum rebus nullam inter fratres fuos, nifi parentes voluerint^ habeat portionem. VIII. antiq^vA. Si mulier ingenua fionte adulterio cuicunque Je mijceatviro. gl ingenua mulier cuicunque viro fe adulterio volens mlfcuifTc detegitur: C eam ipfc uxorem habere voluerit , habeat poteftatem : fi autem noluc^ rit,fu^ imputet culpajj qu^ fe adulterio Volens mifcuifTe cognofeitur. IX. ANTI A* Si mulier ingenua marito alterius Jeje iungatjiupro. (^I qua mulier ingenua marito alicuius adulterio fe fociaverit, & ex hoc manifeftis indiciis & probatione convincitur, addicatur uxori, cuius ma^^ rito fe mifcuit, ut in ipfius poteftate vindicia confiftat. X , antiqjvA. Tro adulterio torquendosferVos& ancillas m capite dominorum pRo caufa adulterii etiam in domini domina; ve capite fervi vel ancillse tor- quendi funt : ut veritas & certius poffit inveniri, & indubitanter aanofei. X I. AN-' V c Liber tertivS. XI. ANTIQVA. «i 5 ; pro coela fido adutternjcelere manctpium libertati traiMUf^. Giquis pro occultanda veritate mancipium manumittat, nepoffitptoa* ^ulrerii probatione torqueri, libertas data noa valeat. XII. ili. CHDSI REX. t)e adulterorum comugum rebus, pp<^terit^ quidem legis fanaionc cotiftitutum recolimm, aduiteram mu> ^iierem pariter & adulterum marito eius tradi debere. bus eorum faepe iudices dubitare contingit , ideo fpecialitcr decernere nc- ceflarium extitit : ut fi uxoris adulterium proponente viro mafufclte patue- rit , & tam adultera quam adulter de priori coniugio legitimos filios no^ habuerint i omnis eorum hereditas marito mulieris adultcrie cum pc*" O’ nis pariter addicatur. Certe fi filios legitimos de priori coniugm adulter habuerit, ipfis eius hereditas ex omnibus pertinebit, & huius tanmm per lo- na marito adultera: fubiacebit. Vxor autem adultera, fi de priori comugio & dc poftremo legitimos filios habere dinofcitur , fequeftrata filiis de prio- re coniugio portione, & in eorum poteftate rcli^Ia, fie fuorum filiorum, ex eadem qu^ poftmodum in adulterio convincitur coniuge creat orun^ ma- ritus eius portionem obtineat, utpoftfuum obitum cifdem filiis pofliclcri- XIII. FLS. GLS. RCDS. REX. r^onif quibus adulterium dccufire cpnceditur\ & qualiter perquiri uel convinci iubetur. CZI perpetratum Iceiiis legalis cenfura non reprimit , Ifceicratoruiti temeti- ^tas ab adfuetis vitiis neqiiaquam quiefcit.Ideoquc quia quorundam inter- dum uxores viros fuosabominantes, fefeque adulterio polluentes, ita po- tionibus quibufdam,vel maleficorum faaidnibus,corundcm virorum men- tes alienant atque praecipitant, ut nec agnitum uxoris adultcriilm accularc^ publice vel defendere valeant, nec ab eiufdem adultcrx coniugis confortid ve\ dileclione difccdant : id in caufis talibus omnino fervaiidu eft, ut fi ciul- dem adulterse, vel decepti mariti aetate funt legitimi filii , .ipfis luxta quod maritus adultera requirere potcrat,fit apud iudicem mulieris aduitermy cufandi Vel comprobandi licentia. Certe fi aut filii defunt, aut non eiuf deni; aratis vel folertia, qui hoc expedire legitime pofilnt, ne iort fc dum dila- tio ulcifeendi adulterii intercedit, aut deceptum maritum fraudulenter adul- tera peripiat, aut facultas cius filiis fuis vel propinquis ex hac occaiione_3r 66 LEGIS WISIGOTHORVM depereat, propinquis mariti adulterx (ub hac diferetione accufandi adulte- ram lex ifl;a conftituit ; ut li accufationis huius fiduciam aiTumentes, adulte- rium mulieris eorum inquifitione coram iudice' manifefte patuerit, tunc adulter five' etiam adultera, qui hoc Icelus convidli fuerint commifiiIe,cum omnibus rebus fuis illis inc^n^^^anter tradendi fiint Icrvituri, qui hanc cau- fationem fecundum inftitutionem jegis vififuerintiuftifiimeprofcqui, fal- vistantiim anirriabus,' quas adiamenta poenitentia pietatis indulgentia re- feriamus, ea tamen quse ih detruncatione yel flagello corporis in cis imper- tire voluerint, licentiam per huius legis fanclionem decernimus. Verurita- men, tam eiufdem aduiterse filii ex ipfo iam tempore , quo convi<5fa fuerit tale facinus perpetfaiTe 5 quam etiam propinqui fui, pofl: eius uiri obitum, fi filii defuerint ^ adultera mulieris obtineant facultaterh. Si autem filii pofl eius obitum fuperftites extiterint, Sc tamen aut non eiufdem setatis, autnon talis experiehtiiE, qui miilieris adulterium accufarc vel convincere compe- tenter intedant ; tunc ille propinquus mariti, qui manifeftum mulieris adul- terium ultustuerit, quintam partem facultatis adulterae pro labore fub per- cipiat: quatuor autem partes ad mtegruni praedidf orum filii fibi vindicent ac defendant. Nam fi aut propinquorum in hac parte tepiditas, aut filiorum negligentia, vel fbrtaffis muneris acceptio^ utrofque corrumpens, minime fuerit eadem aefio a talibiisperlonis qiixiita j dum ad regiam cognitionem eadem caufa pervenerit, ipfe procul dubio pro mercede fua conftitutuseft, vela quo debeat tale negbtimu proreqiii, vel quantum perfequutor de re- bus fcelcratsE mulierisprb Commodo fui laboris incuncf anter confequi pofi fit. Verum quia difiicile fieri potefl:, urper liberas perfonas mulieris adulte- rium indagetur, dum frequenter hoc vitium occulte perpetrari fitfolitum : proinde quando ad conviricendum adulterium accuiztse mulieris ingenui- tas omnino defuerit, pr^diShsperfonisquibuseiusadulteriumaccufar^' pnEfentilcge perraiffam eft, hoc etiam aperte licitum erit, ut perqu^ftio-- fi^-mdia; utriufque domini accufat^ mulieris adulterium coraiii iudice' iufliffime requiratur. XIV. ANTIQJVA. enuusjpvcjer^us ‘virginem aui viduam ingenuam violenter enuus polluijfe adulterio detegatur. I Liber tERtivs. XV. ANTIQVA. i? ingenuus pve Jer^tu, /ciente aut ne/ciente domino, alienam con* fintientem adulterajfe convincitur ancillam, Cl extra domum domini fui fc adulterio voleris ancilia mifcuifle convinci- ^tur, ancillam tantummodo iiidicaridi dominus habeat poteftatcm. Si ve- ro ingenuus aut fcrvus ciim ancilla cx confcnlu in domo domini ancilla; rc- periantur talia cominifilTc : iagehiiusquideiri pio idonea ancilla abique in- famia centum verbera ferat, pro inferiori ycro quinquaginta ; fer vus autem centum quinquaginta flagella fuftipiat, XVL antioVa. adulterio dnciUa , /eu id cum adultero violenter aut conjentienter feciffe probetur. Cl anciiiamquicunqiie vioicritereoiripreffcrit alienam, camque adultera® verit, & vel in domo domini lui fuerit coiripreberifus, vel in quocunque ioco violentus extitilTe convincitur, feryus quidem ducentos i6lus accipiat flagellorum: ingenuus vero quinquaginta, ^iriluper xx.lblidos ancili^ domino coailus exlblvat. Dominus tamen ^ fi id ieryo faciendum iuffifie probatur, fuperiori ihgenuorurri .5c dampno & flagello fubiaceat. XVII. FLS, SLS. RCDS, REX. i>e meretricibus ingenuis vel ancillis , aut fi earumjcelusiudicesper^ tpuirere vel corrigere noluerint^ aliqt . - ...*qua puella ingenua fi ve mulier , in civitate publice fornicationem tx^ ercens, meretrix agnolcatur, & frequenter dcprehcnfa in adulterio , nul- lo modo crubefccris, iiigitcr multos yiros per turpem fuam conluetudinem adtrahere cogriofeitur , huiulmodi a Comite civitatis compreherifa trecen- tenis flagellispublicc verberetur, & difculfa ante populum dimittatur: fub cacoriditione, utppftmodum iri tiifpibus vitiis nullatenus deprehendatur, nec unquani iri civitatem ei veniendi aditus detur.Et fi poftrriodu ad priftina faciarcdiilTe cdgriolcitur, iteratirri a Comite civitatis trecentena flagellas furcipiat, Scdorietiif anobis alicui pauperi, ubi in gravi fervitio permaneat, & nunquani iri civkatc ambulare permittatur. Et fi forte contingat, ut cum Gonfeientia patris fui vel iriatris adulterium admittat, ut quali per turpenu confuctudineni & converfationerri yidlum fibi vel parentibus fuis acquire- re videatur, & ex hoc pater vcl mater fuerint pro hac iniqua cdnfcientia^ fortalTc cotividii, finguli eorum centena flagella fulcipiant. Si vero ancilia cuiulcunque iri civitate fimili convcrlatioric habitare diriolcitur, a iudicc-? correpta trecentis flagellis publice verberetur , & decalvata domino refor- metur, lub ea conditione , ut eam longius a civitate faciat converfari 5 aut certe tali loco trarilucndat ,- ubi penitus ad civitatem acccfliim non habeat. Quodfiforfitanncc ad villam tranfmittcre, nec vendere voluerit, Schzc itemni ad civitatem reverfa fuerit, hiiiufiriodi dominus in conventu put i:- - F 4 3 ^ LEGIS WISIGOTHOXVM ce quinquaginta flagella fufeipiat. Ipfa vero ancilla donetur alicui paHpcri, quem Rex , vel ludcx , aut Comes eligere voluerint^ ita utpoftmoduni ad candemcivitatem illi veniendi aditus non pracftetur. Quod u contigerit, ut cum domini voluntate adulterium. commlCflet , adquirens per fornicatio- nem pecuniam domino fuo, &fcx hoc publice fuerit convidlus , ipfe domi- nus eundem numerum flagellorum, qui fliperius de eadem continetur an- cilla, fufeipiat, Similiter & de ipfis praecipimus cuftodiri, qu^ per vicos 8c villas in adulterii conflietudinc fuerint deprchenfic. Quod fiiudexper neg- ligentia, aut fortafle beneficio retentus, talia vitia requirere, aut conteftari, vel diftringere noluerit 5 a Comite civitatis c, flagella flifcipiat, & xxx. foli- dos reddat ei,cui a nobis fuerit ordinatum. XVIII. fls. gls. rcds. rex. t)e immunditia picerdetum ^ miniJirorurtL». Q Via quanto magis munditiam carnis facra au<3oritas imperat , tanto hanc appetere ipfius miniftros cius clamor informat : ideo & nos po- nere finem inlicitis aufibus rite compellimur, quoniam & ipfi divinis nuti- bus devotiflime placere Conamur. Igitur qucmcunquc etiam prcsbpterumi diaconum atque fiibdiaconum, Deo votx, vidu£e,poenitenti,feu cuicunqiie virgini, vel mulierculse feculari , aut coniugio aut adulterio commixtumj effe cv^identiflime patuerit , mox hoc Epifeopus Gvc ludex , ut repererinfi talem commixtionem, diffumperc nonrctardent. Redadlo autem illo in fui Pontificis poteftatcm, fub poenitentias lamenta iuxta facros Canones depu- tetur. Quam diftridlionis feveritatem, fi Pontificum torpor implere negle- xerit, idem Pontifex duas libras aurififco perfolvat , & commiflum malum vindicare non differat. Quod fi corrigere hoc nequiverit, aut concilium ap- pellet,aut Regis hoc auditibus nunciet. Mulieres ver 6 ,qu 2 e illis fuerint prse- di^is immunditiis implicatas, centenis flagellis a ludidbus verberentur , 8c commifeendi fc illis aditus omnino denegetur : fervata ab Epifeopis etiam fuperhocfcclcfein utroque fexu patrum fententia, quas Canonum decre- tis agnofeitur ordinata. In ulcifccndis autem talibus (celeribus non paflim damus accufandi vel puniendi licentiam, nifi aut manifeftis indiciis patuerit fcelus , aut legitime fuerit idipfum malum accufatum atque convidurn_. : quatenus nulla videamur intentione vel ordine patrum tranfgredi pr^cept* fandorum, aut ob viare facris regulis antiquorum. TITVLVS V. DE INCESTIS ET APOSTATIS ATQVE MASeVEORVM CONG VBITORIfi^S. I. De coniugiu & adulteriis inceJliDis, I I. ItemdecGniugiis & adulteriis inceftinjis pts-Dtrginihm facris ac 'uiduis poenit entibus^ laicali vejie ^vel cottuprdidatis. I II. Df viris ac mulieribus tonfaram & -vefiem religionis pr^arkMbus. IV. Be fpeciali biduarum fraudulentia compefeendae V. De majiulorum fiupriSs m.De '^9 Liber tertivs, « V L De 'uiolantibus paternum atque fraternum tborum. V 1 1. De Sodomitis, qua debeant 'vLtionis fent entia per cuti- I. FLS. GLS. RCDsT REX. De comugiis Qf adulteriis incefivvis. Vllus prseliimat de genere patris vel matris, avi quoque vel aviacj ifeu parentum, uxoris, fratris etiam difponlatam aut viduam, vel _ Ipropinquorlim fubrum rcliclam, fibi ih matrimonio copulare, vel adulterio polluere : ita utufque ad fexturri generis gradum nulli liceat fan- guinis propinquitatem libidinofe foedare, vel in coniugio appetere; exce- ptis iliis perfonis, quas per ordinationem atque conieiifiim Principum, ante hanc legem conftat adeptas fuifTccbniugium: quse nequaquam per legis huius edi£Ium teneri poterunt ad reatum; Similis & de mulieribus ordo fervatidus eft. Qui vero contra hanc conrtitutionem prsefumplerint facere, iudex eos noti differat feparare , vt a tam nefanda pollutione divifi, iuxta_> qualitatem fexusj iri monafteriis delegentur illic iugiter permanfuri. Quid vero de eorum facilitatibus obfervari conveniat, fubteriiis correclse legis fententia manifeftatur; li. FLS FLS. GLS. RCHDS. REX. item de comugiis & adulteriis incefi^vis , feu 'virginibus Jacris dc 'uiduis & poenit entibus , laicali 'vejie 'uel coitu frdidatis. y-N IVERSIS PROVINCIIS DoMIiSlO ORDINA NTE AD REGNI NOSTRI DITIONEM p E R T 1 NE N T 1 B V s. Noxia prsEteritorum opc- rum pravitas fecit futuris temporibus legem ponere, & vitiofis facinoribus licentius inolitis terrriino iuftitiae obviare. Audetur denique a multis, con- tra divinae legis monita, vel contra hbneflos vitje communis mores, devotas Deo virgines, 8c continentiam viduitatis cum benedictione facerdotis iux- ta morem Canonum profitentes, feu affinitate confanguinitatis coniunCtas foerriinas ^ aut violenter, aut per conffinfum fibi coniuges fumere , &Deo dicatam caftitatcrn vel revcrcridana generis copulatiotiem, inconceffie libi- dinis immunditia fordidare. Quse temeritas, dum vel a viris vel a foeminis eiufdeih profeffionis admittitur , & caftis abhorret moribus; & fidem ve- ram impugnat. Zelamus enim pro veritate zelo Dei, atque Ecclefiam fan- Ctam catholicam his fidei noftrac commonemus decretis : ut deinceps, fic- ut &Canoncs ecclefiaftici prohibent, nullus Deo devotam virginem, nullus fiib religionis habitu conuftentem , fi ve viduitatis continentiam profiten- tem, feu agentem poenitentiam, vel fui proximam generis , aut eam de cu- ius admixtione inccftivte notam poffit flibire infamiae , non licito connu- bio, aut vi, aut conlenfii accipiat coniugem.Quia nec verum poterit elTe_> coniugium, quod a meliori propofito deducitur ad deterius;^ fiib falfino- minis copula, inceftiva pollutio & fornicationis immunditia perpetratur.- Hog vero nefas fi agere amodo provinciarum noftrarum cuiuslibet gentis 70 LEGIS WISIGOTHORVM homines fexus utritirque temptaverint , infiftente facerdotc vel iudtce , et- iamli nullus acculet , omnibus modis feparati exilio perpetuo relegentur. nec aliqua in aefenfione fui, quo ufque vixerint, longitudine temporis ex- cufentur. Eorum vero bona qui talia geflerint, pro talibus culpis dampna iegis huius exceperint, fi cis de priori coniugio filii defuerint, ipforum filiis abfque infamia nota omnino proficiant, quia licet fint fcelerate concepti, funt tamen unda facribaptifmatis expiati. Quod fi filii fortafle defuerint, illi ad capiendam hereditatem fiiGcedant, quibus prifearum legum fandiio legitij\3a fucceffiooe indulget. Similis quoque de religiofis formafervabi- tur, quibus nubere Canonum fententia prohibetur: illis tantum foeminis ab hac lententia fegregatis , quse violentiam coniun<ffionis indebita: fine pro- cedenti vel fequenticenfenfione pertulerint. Sacerdote sy^ro veliudiccs, fi talia cognofeentes ulcifci fortafle diftulerint, quinas auri libras fifco cogan- tur exfo Ivere, Quod fi forte id redarguere voluerint, nec potuerint, regis hoc auditibus infiniiare procurent : ut quod eorum non potuit viiidicarcL.^ fententia, principalis dampnet omnino cenfura. JII. FLS. ULS. CHDS. REX. T)e uiris ac mulier ibm tonjuram & 'veflem religionii pr alarie antibus. ^^Poftatica: calamitatis opprobrium ex hoc merito funditus extirpare_> compellimur, ex quo dominum nobis fore propitium confidimus. Si enim cum minimapcccata corrigimus , pietatem eius fautricem nobis efE* cimus; quanto magis, fifceliis in divinitate commiilum feveriffima: cenfii- rx falce Tcfcindimus? Ideoq; hac in perpetuum valitura lege fancimus : ut quieunque religionis habitum per honorabile tonfur^ figniim,aut tempore poenitentia fufeeperint, aut non fraudulenta, fedpia parentum oblationcj> meruerint, autpropriie voluntatis devotione tenuerint, & ad laicalcm con- verfationem poflmodiim apofiatizando redierint, iuxtalententiam canoni- cam ad eundem religionis ordinem quolibet profec|uente reducantur invi- ti, atque infamia: nota refperfi , & in monaflcriis perenniter religati , difiri- aiori macerentur poenitentia corrigendi. Illis tantum fuppliciofevcritatis huius induito, quos aut alienx fraudis coegit impulfio, aut ad ordinis omifli regreffum voluntatis propriie reduxerit votum : fi tamen nec vir poft hxc uxorem duxerit, nec mulier maritum alterum acceperit. Illos etiam ab hac fententia immunes efficimus, qui fic invalefeente langore ad poenitentise vel tonfur^ pervenerint ordinem : ut id fe nec accepiffe tunc noverint nec petiffe meminerint. Pra: varicantium vero bona, eorum filiis aut propinquis hac dikrctionc pertineant : ut vir habens uxorem, fi filias etiam ex eadem_. habuerit, & donatum aliquid ab ipfapcrccperit : fi fuperftes uxor eft ita_j poffideat, iitpoftfuum obitum communibus filiis poffidendum relinrmar Certe fi aut ipfa difcclTerit, aut communes filii defunt, proprietatemurse va- ricatoris viri propinqui eius heredes incundlanter obtineant. Nam quod ab heredibus abfque dubitatione proficiat. Haec etiam de foeminis omnino fer- vabitur 4 i 7* LIBER TERTIV S.L vabitur forma : ut poenitens virgo vel vidua, fi vcfte rcligiofa depofita , ie- cularia denuo fumpfcrint indumenta, aut inierint fortalTc coniugia , fimilis eas &in amiffione' rerum, iuxta fiipcriorcm de viris taxatum ordinem, ccn- fura redarguat, & diftri(5lionis poena percellat : ita videlicct,ut proprietatem foemin^ eius filii aut heredes habeant: donationem autem a viro perceptam propinqui mariti, a quo conferipta donatio dinofeitur , deberi fibi cogno- fcant. Et quoniam apollatizandi praecipitatio fraude potius mulierum fepif- fime perpetratur, id etiam oportuit praefenti lege cenfendum : ut quidquid a viro feu ante nuptias , feu poftnuptias, innomine fponfae vcl uxoris titulo fuerit dotali conlcriptum, non mulieris eius heredes, fed heredes eius qui dotem confcripfitjfibimet per omnia noverint vindicandum. Perfonis vero talibus accufandi, vel teftificandi , atque aliena negotia profequendi licen- tiam penitus abnegamus. Quia non poterunt in negotiis fccularibus fideles exiftere, qui devotionem fandiam aufii comprobantur facrilcgotcmerallca IV. IN NOMINE DOMINI. fLsI GLS. EGIGA REX. efet colet quarumdam infelicium viduarum aftutia fraudem devotioni adrtiE fccrc, & permixta veftium fimultate, tranlgreflionis fibi, ciith voluerit, aditum relerarc. Agunt enim tempore ludius fiii, ut religiofa veftc forte (e induant, Sepoftea tranlgrcffionis meditantes infaniam , replicatos abintus clavos fuis tunicis infuant, quos induiiTe fub tali fraudum argunicntationc_p contendant. Sicque per hoc intuentiiim fallunt oculos: quia aliud in eis publice videre non poffunt, quam quod foris patula omnibus cognkione^ monfiratur. Quapropter ut omnis de cartcrofimultatis amputetur occafio, id tenendum praefenti fandlione legis decernimus, utabinceps qissecunquc vidua ifiofe fraudum argumento excufarc voluerit, ut abintus aliud repli- cet, aliudqueoftendat in fuperficic tunicas, hoc illi religionis deputetur in_> figno, quod ex tranfgreffionis delidlis admiffa vcl adnifa eft argumento: quia non quod illa ad tranfgreffionem fibi ufurpat, fed quod intuentiufh fi- des clamat, hxc certa, hxc vera religionis approbanda funt figfia. lam vero vidua quae deinceps tali fe voluerit obic6Iione defendere, vcl cxcufationc coelare, non folum quafi praecife vocis huius fuftinebit iadluram, fed tranf- greflionis omnimodae nexibiA illigata, conftituta Canonum & legum noa effugiet dampnaj. VIIL FLS. GLS. CHDS. REX Ve majculorum fluaris. VTOn relinquendum eft fcclus inultum, quod dcteftandum femper & cxc- '^^crabile morum pravitate cenletur.’ Mafculorum ergo concubitores, vcl ii qui talia confentientes pertulerint, ifta funt legis huius fentfentia feriendi : ut ubi fcilicet mox tale nefasadmiffum iudex evidenter inveftigaverit , u* trofque continuo callrarc procuret : & tradens eos Pontifici territorii ipfius, ubi id perpetrari contigerit, fequeftratim arduae mancipentur detrufioni, vcl legis wisigothorvm -inviti faltcm inituri commiHa, qui voliititarie perpctrafTe nofciintur inlicL ta. Hoc inteiim horrendum deciecus, fi inferens quifque vcl patiens^ noiij voluntarius-fed invitus explere dinolcitur : tunc a reatu poterit immunis haberi, fi nefandi huius fcelcris ipfc deteclor extitef it. Ille procul dubio te- nendus eft ad poenam, quem in hanc iponte devolutum confiat infamiam. Habentes autem uxores, qui dc conlenfii talia gefierint, facultatem eorum filii aut heredes legitimi poterunt obtinere. Namconiugi fua tantum dote 'pcrcepta, fuarumque rerum integritate retenta, nubendi cui voluerit indu- >i>itata ilii manebit. & abfcluta licentia. - :'VJ. FLS. RCDS. REX- De ^'iolaniihm^dternum ac fraternudi thorum^ CVperiori quidem lege de propinquorum inceftu quid debeat oblervarb, *^dccretLim eft : tamen quia non minoris elle confiat fceleris, paternum-» thorum five fraternum commaculari, confutuentes adiicimus, utconcubi- nam patris fui vel fratris, aut eam quam fcierit patrem fuum aut fratrem vcl femel adulteralfe, feu fit libera five ancilla, nullus unquam propinquorum^ adulterare prarfumat : neque pater adulteratam| a filio ftupri foeditate ali- quatenus polluat. Quod fi talia quifque feiens facere fortalTe prarfumpferitj facultatem eius, fi filios legitimosnorihabuerit, heredes quos fucceffio ex- pediat, obtineant : ipfe vero fiib poenitentia relegatus, perennis exilii damp- nationem excipiat. viL De Sodomitis, O Rthddoxa: fidei ratione compc-llimur, legalem ceiifuram inhoneftis exhibere moribus, & centinenti^ freno reftringere carnis lapfibus im- plicatos. Nam tunc potiiis genti ac patria nofir^e clementi pietate confuli- mus,cum & pravorum funditus fceiera extirparc curamus, & in male adiis vitiorum terminum ponimus. Illud fane facinus deteftandse libidinis abro- gare contendimus, quibus mafculi mafiulos inlicita ftupri a dlione, immun- dis Ibrdibiis maculare non metuunt , tantique fe flagitii coinquinationibus polluunt, quanto ea & divinis adverfa cultibus, & contraria caftitaticonlpi- cimus. At vero licet, huiufmodi lapfus & faerse feriptur^ au^oritas , &: mundansE fandiionis prohibeat omnino cenfura j novellae tamen legis nc- cejffe cft abrogari fententia, ne dum emendatio opportuna differtur, peiori- bus crefeere vitiis dinofeatur. Et ideo huius legis ediclo decernimus , ut quicunque amodo vel deinceps , feu dc religlofis five ex laicis, cuiuslibet astatis aut generis homo prsefcripto fuerit fcclere quibufciinque indiciis ma- nifefte detedlus, moxiubente Principe, vel quolibet iudiceinfiftcnte, noii folum caftrationcm virium perferat; fed infuper illam inife iadiuram acci- piat ultionis, quam pro his caufis nuper, in anno videlicet tertio regni noftri, facerdotalis decreti promulgata fententia evidenti deferiptione de- prompfit. TITV- i i LIBER TERTIVS. ?S TITVLVS VI. DE DIVORTIIS KVEtlA- iLVM ET DISCIDIO SPONSORVM. j’| Ne inter coniuges divortiHfnfiai. I VL Ne inter j^snjos dijcidiumjiat. 1. AntiqVa. Sitnulieruiri juiiuJlt^vetiniuJie^ivortiumpAtiadt^* Vlicrcm ingenuam a viro ruo repudiatam^ nullus Sbi infeomuglolbdi» *'rc prxfumat. Quod fi Faecrc i^uiciinqucpraeruniplcritj tnbx ut Comti civitatis, vel vicariusj aut tcititbrii iudcx>'talc nefas 'commifflim agnoVeritt fi nobiles fuerint fortalTe pcribnae , quoi iudcx diftnngcrc autfim^arc non poflitj'noftrisid auditibus Confeftim publicare non differat: itt&vtritatcni tegis, qukm mtrentur, excipiant. Nam fi minoris loci perfona^^lUnt, iudex eos Continuo Icparare nequaquam moretur. Itaut tahvm uli er, /qi^Jc adul- terio extra Voluntatem mariti prioris in coniUgium 'copulavit, quam ttiana ille, qui eam fibi affumere uxorem pr^rumpfit , in poteftate tradantur ante- rioris 'mariti ; iit quid de eis fatere voluerit, fili fit intundanter arbitrii. Si tamen caufam inter priorern maritum & uxorem adhuc inauditam manere jconftjtcrit j aut fi idem maritus alteri fi mulieri ih matrimonio non coiuun- xcrit. Certe fi maritus ukorem miufte reliquerit, &dohationeni dotis amit- tat, quarn ei tontulerat, eidem mulieri procul dubio profuturam * 3c de re- bus eiuMcm mulieris nihil fi habiturum elle cognofiat. Sed quidquid etiam de facultate ipfis mulieris vel alienallc Vel Irauaaile dmofiiturj ad integrum diftfingentc iudice mulieri reffituat. <^bd fi mulier futmetu-ym fui confio ftens, quocunque argumento perfuala iive decepta , aliquam de luis rcbusj in nomine illius viri qui eam reliquit , firipturam tonlcriprcrit j huiulmodl feriptufa nullam omnino firmitatem habebit : fed univcrla, quxpcr eandciH firipturam mulier dederat^ iuri fiio perenniter vindicabit. IL NOV. EMD, FLS. CHDS» REX* Ne inter coniuges Uhiortium^aii alienam coniugem violare , fine crimine nbn eft ; Quanto magis illani^ contemnere ^ quani Iponte fua tinulqiulqUe polfidendam fortittis c(l. Quia ergo plerolque tam praecipites habete Vel reriim ambitio j vel fcfif ena- ta libido : tit quadam fraude, coniugibiis fiiisfprctis, alias videantur uxores appetere, confiitiitiOnis hiiius eft perenniter forma firvanda. Vt hullus vi- rorum , excepta manifefta fornicationis caufa , uxorem fuam aliquando irc- linqukt; &nequeperte{l:eiri,neqUeper firiptiiranij fivefubquoCunquc ar- gumento, facere diVOrtiuni ititer fe & fuam Coniugeni audeat; Sed fi adul- teram maritus dixerit fortaffe redarguendam , iuxta legem aliam , eius pu- blice fcelerecoinprobato, a iudice fibi faciendi de ea quod voluerit, fit illi poteftas.Gcrte fi converfionis ad dominum voluntas extiterit, communem legib wisigothorvm aflenium viriJcilicet 8c mulieris faccrdos evidenter agnoleat : iituudia pofi- modum cuilibet eorum ad coniugalem aliam copulam revertendi excu- latio intercedat. Quod fi aliter quifijue uxorem fiiam Ipernens, quamcun- que calliditatem feripturarum ea fibi fuilque voluntatibus profutLuam exegerit , non folum tale vinculum quandoque repertum fuerit , nihilo- minus firmitatem habebit: led eadem mulier, fani racirltatcmfuam,quanx dotem ab iplb viro acccptam,fibi in omnibus vindicabit ; & fi quid aliud fa- cultatis ciufdem pcflimi viri fuerit, cunelis eorum filiis ad integrum perti- nebit. Quod fi aut communes filii , aut eiufdcm viri exccMiiugio pf£cce- denti non fuerint , univcrlam viri facultatem mulier, quse per ncquitiamil- hus a coniugio refoluta efl: , incundianter potent obtinere. Et hanccaufa- tionem vclaccufationem, fi mulierem conllitcrit fortaSe defundlara, cius filii in cuiufcunque voluerint proponendi iudicio licentiam habituri funte ti^rcperto tali crimine vir utique huius fccicris , illius legis muldlctur fen-^ tentiaj 5c omnibus filiis, feuex eodempari coniiigiojfivc cxpra:cedentt ipfiusvhi, ut diximus, procreatis, sequaiiter facultaseiusobtinenda pate- fcat. Certe fi nec communes filii, nec expriori ipfius viri coniugio geniti» fiiperllites extiterint : & ea forfitan mulier, quse religa eO:, expriori digno coniugio filios videatur habere, ipfis prociildubio licitum cyrit maternam^.' vocem alTcrerc : ut eorum inftantia cum fuerit, itixtapra:fcnt«mlc^em_j,' Icdcrati peffona damnata, facultatem eius indubitanter obtineant, lam ve- ro, li prsedidlaram perfonartim, vel viri yel mulieris, fecundum pnsfatumj. ordinem, filii deeife nofcantur ; tontcfnpt^ mulieris hereditatem tunc rc- dle propinquis cius capiendi licitum erit, fi delpc^lum propinqua vindica- turi , Iperncntis viri prsefiimptionem legaliter condemnandam inftiterint. Maritusautem, qui vcl divortii vel fecirritatis aconiuge feripturam quam- libet exegerit, feu fortalTe noti c xigens, contempta tamen uxore, aliam fibr uxorem alTumpferit, ducentis publice verberibus fiagcllatus, ac turpiter de- calvatione foedatus, aut perpetuo condemnetur exilio, aut fi donare illunia cuicunque Principis poteftas elegerit, in fuo confillat arbitrio. Sed &. mu- lier, qu^ fciens,aut occafionc qualibet agnofeens, virum habere fuperftltcm uxorem, cius vanitati confenferit, ut ipufc in coniugio copulet , illi -proti^ nus mulieri tradenda ell, qu^se cOnterhpta ab eodem marito, quem illa for- tita effe dinofeitur : ita ut vita tantum concefia, faciendi de ca quod elege- rit, fit illi libertas. Certe fi poft mulieris obitum, filiorum cius aifcrtiDnlj talencfasfuerit comprobatum; aut fi filii defimt, a propinquis heredibus extiterit huius rei negotium perfequutum : ipfis fimifiter pr Jvarkatrix mu lier tradatur in potellatem, ut eodem iudk:io,quo mulier contompta debuc" rat, dc perfona cius, abfque mortis interitu, fententiam ferat "sane Quia_' per mulieres etiam huiusrei interdum fieri foletfcandalum utfavofeRc gum vcl iudicum, viros proprios fpernere videantur : ideoque fi nuzcun sue mulitr, five Principis ope, aut quoennque ingenio, (iuluiusliCetauxil Ko, intenderit inter fe & virum fuum divortium fieri, veS ad alterius viricon- mgmm Uanfire confenferit iaeiufdem legitimi viri fui cum omnibus rebus urs poteftatemrcdaaa, eadem quxfuperiuiraaritumpcena conllrinpit vel qmc de rebus eorum eft fcfltentiaconftitHta.fccleratjc imilicris damnelinc- mexitas ( LIBER TERTIVS. /> meritas. Siirsiiii quoque & de viris forma lervabitiir, qui uxorem alterius vel (ponlam fibi in coniugium fociare prxlumpferint. £a tantum conditio- ne retenta, ut limulieris maritus, malculorum concubitor approbatur, aut fi eandem fiiamuxorem,ea nolente, adulterandam cuicunque viro dediflc_> vel permifilTe convincitur, quia tale nefas fieri nequaquam inter Chriftia- tios oportet, nubendi mulieri alteri viro, fi voluntas cius extiterit , nullate- nus iniicitum crit.Nam fiinconiugio pofitis,uxorc videlicet & marito, ma- ritum forte confiiterit iiifte cuilibet fervum addictum j fi noluerit mulier manere velbabere illum inconiugali fecum confbrtio,tamdiu fe noverit ca- ftse vit*e freno manere conftridtam, nec nubendi alteri viro concedi fibi li- centiam, donec eius maritus, de quo didtum cfl: , debitam extremsvit^e mortem exfblvat. III FLS, CHDS. REX. Ne inter fponjos dijcidmm fiat,. ^Equali placet tranfgreflum damnatione muidtari, quod illaelum aquali proflabat dignitate manere. Igitur iuxta prsEfentem fupcri'^rem legcnxj, de viris mulieribus fponfatis, tam in perfonis quam in rebus forma fer- vanda efl: : qui poft arrarum traditionem , aut factam fecundum leges defi- nitionis fponfionem , coniugalc fcedus contemnentes , aliis fe perfonis in coniugium copulaverint, fcu fine pari confcnfu,aut aegritudinis fortaffe ma» nifiefto periculo, ad religionis propofitum, calliditate magis quam devotio- ne converfationis , afpirarc praefumpfcrint, fuperioretn legem prarcipimu* permanere»?. G i 1 LEGIS VVISIGOTHORVM. LIBER QVARTVS, EST DE ORIGINE NATVRALL C A P I T V L A T I T V L I P R I M I -DE GRADIBVS, I. De primi gradm natura. I I. De fecundi gradus affinitate. III. De tertiigradus parentela. WW. De quarti gradus confanguinitate. V. De quinti gradus origine. ' V I. De Jexti gradus extremitate. V I L De perfbnts feptimi generu qua legibus non tenentur. L ANTI QV A. De primi gradus natura. a Rimo gradu continentur fijperiori linea, pater> mater : inferiori, fi- iius, fiiia : quibus nullas alise perfonse iunguntur. II. De fecundi gradus affinitate. gEcundo gradu continentur fuperiori linea, avus, avia : inferiori, nepos, neptis ; tranrverra,frater &- foror. Quje perfon^ duplicantur. Avus enim 5c avia, tam ex patre quam ex matre : nepos, neptis, tam ex rilio quam ex 'filia : frater & foror, tam ex patre quam ex matre accipiuntur. Quse perfonse fequcntibusquoqiJe gradibus limiliter per fubftantiam carum, qux in quo- quo gradu confiftuntj ipfo ordine duplicantur. Etift^ perfonse in fecundo graduideo duplices appellantur, quia duo avi,&paternus & matcrnusritem duo genera nepotum funt , five cx filio five ex filia procreati. Frater 8c fo- ror ex tranfverfo veniunt, id eft, frater patris, aut frater matris, qui aut pa- truus, aut avunculus nominantur. Qui & ipfi hoc ordine duplicantur. ^ 1 1 L De tertii gradus parentela. 'J^Ertio gradu veniunt fupra, proavus, proavia ; infra, pronepos, proneptis: ex obliquo, fratris fororifque filius, filia: patruus & amita , ideft, patris frater & foror : avunculus & matertera, id eft, matris frater & foror. De ( a: LIBER QJV" A R T V S. I I I I. De quarti gradm conjangmnitate^ Varto gradu veniunt fupra, abavus, abavia: infra, abnepos, abneptis ^ obliquo, fratris & fororis nepos, neptis. Frater patruelis, foror pa?- mieiis, id eft, patrui filius filiave. Confobrinus & confobriaa, id eft, avun- culi & materteras filius , filia : amitinus, arnitiiia, id cR, arnitx filius, filia_?i itemque confobrini , qui ex duabus fotoribus nakuntur. Quibus adcrefcit patruus magnus & amita magna, id etl, avi paterni frater & foror. Avuncu^ ilis magnus & matertera magna, id eft, avi^ paterna Sc matems fiater & fo- ror. Hoc pius exponi opus non eft, quam leftio ifta declarat. Sf-. De quimi grddm origine. a Vinto gradu veniunt, fiipra quidem, atavus, atavia: infra, adncpbS', adneptis : ex obliquOi fratris & fotoris pronepos, proneptis. Fratris pa-^ truelis, fororis patruelis, amitini, amitihsd, confobrini, confobrini filius, fi- lia. Proprius fobrinus, fobrirta, id eft, patrui magni, amitas magni, avuncu- li magni, materteri magni, filius, filia. His adcrpfcunt, propatruus, proa- mita :"hifunt proavi paterni Frater & foror. Proavunculus, promatertera : bi funt proavi materni frater & foror. Hx fpecics nec aliis gradibus , nec a- liis vocabulis declarari poffunn VI. extremitath CExto gradu veniunt fupra, tritavus, tritavia : infra, trinepos, trineptis : ex ^obliquo, fratris & fororis abnepos abneptis. Fratris patruelis, fororis pa- truelis^amitini, amitini, confobrini,- confobrini, patrui magni, amiti ma-^ gni, avunculi maghi, materteri magni, nepos, neptis. Proprii fobfini fi- fius,kliave, qui confobrini appellantur. Quibus ex latere adcrefcuht, propa- trui, proamiti, proavunculi, pr©tn aterteti filius, filia. Abpatriius, abamita . hi funt abavi paterni frater & foror. Abavunculus, abmatertera:* hi funt ab- avi materni frater & foron HiC quoque explanari amplius non pbffunL quam auclor ipfe differuit; V I L De perjbnis feptimigeheriS) qua te^ • non tenentur. CEptimo gradii qui funt cognati, re(Ra linea fupra infraque, propriis hoifii- ^nibusnon appellantur j fed ex tranfverfa linea contiiientur: fratris fofo- rifve abnepos abneptis, cdnfDbrini,eonfobrinx, filii, filii. Sueceffi6riisau= tem idcirco gradus feptem conftituti funt : quia ulterius peir reruni naturam^ iiee nomina inveniri, nec vita fuecedentibus prbpagari poteft. TITVLVS II. DE SYCCESSlOmBVS. i- Vt forores cumfratrihuiaqualiter in parentum hereditatefuccedanh II. .^odin hereditatisficc^ionepHprimiJunt. > ' I I I. Si de juperiori njel inferiori genere direBi ordinis perfina defuermh tunc a latere 'venientem faculatis capiant portionem. i 1 1 1. ficcedere pofint in eorum facultatibus % qui necferiptis nec tejii- bus fuam alligant uoluntatem. G 3 78 V. LEGIS WI S.I G O T H O R VM Df fuccefione fratrum & fororum, five illorum, qui de di^erjls pa^ rentibus generantur, V I. Si is qui moritur a^vos relinquat autamias. VII. Si is qui moril urjbrofes relinquat patris aut matris. V I I I. Si is ^ui moritur fUos fratris njeljbroris relinquere •videatur. I X. J^dd in omni hereditate fcemina accipi debeat. X. Item*vt in omni hereditate fcemina accipi debeat', & quod qui in gra- du ait erum prts cedit, ille fuCcefionetn •vicinior capiat . XI. Defuccefione mariti & uxoris, XII. De hereditate clericorum (^ monachorum. XIII. V tpoB mortem matris, f Hi in pdtris potejiate conjijiant', (f quid de rebus f Horum agere con^veniat patrem. XIV. Si mater in^viduitate permanferit, aqualem inter filios capiat portio^ nem 5 quid de rebus filiorum agere con^veniat matrem. XV. Ne uxorfibi •vindicet, qdod maritum cum fer^vis eius adquifijfe cofi- XVI* De his qua^ir & uxor in coniugio confit ut i conquirere potuerint* XV II. De par^vulo, qualiter hereditatem caper e pofiit. X V III. ^^aliter hereditatem par^vuli, parentes afiequipojfunt. XIX. De poB humis. • XX. V f qui filios nonreliquerit , faciendi de rebus fuis quod^voluerit, ba» beat potefiatem, 1. antiqva* V t for ores cum fratribus a qualiter 'in parentum hereditate fuccedant. ' ^ I pater vel mater intcftati dilceflerint, tunc fbrores cum fratribus iii 3 omni parentum facultate, abfcjue alio obicdfu, Aquali divifione»» ^fuccedant. il. ANTIQVA. ^ J^ftod in hereditatis fuccefione filii primijunt. iUiusqui inoiitur , fi intcftatus difcefrerit, filii primi fiunt Si , hJii defunt, nepbtibus debetur hereditas.Si nec nepotes fUcrint, pronepo- tes ad hereditatem vocentur. Si vero quimoritur, nec filios nec nepotes, IdnSr hereditatemCbimet III. NOV, feMD. Sidefiperiori-velinferiorigcneredirmit^dinisperron^ tunc a Mere^venkntesfacuUtUtapiuntpwthnem. «idfiint, quae autdefiuperioriautinferiori conftftur^ difcreto ordine veniunt , tunc illa perfona qua fiunt a laterej S“r rN‘’“'n hereditatem acdpiant defunlli , qui intefiat^ i III. Atf' 4 . LIBER QV A R T V § ^9 IIII. ANTIQUA. JuccederepoJ^intin torumfacuitatibus, jquinecfcriptisnec tejiibus fitam alligant 'voluntatem. TTNE fticccflionibus eorum qui fic moriuntur, ut nec donationem , nec ul- "“^lum faciant tcftamentuni, nec pracfehtibus teftibus fuam ordinent volun- tatem 5 qui gradu illis proximi fuerint,coruni obtinebunt hereditatcnij V. FLS. CHDS, REX, De Juccejiione fr atrum jororum^pve illorum ^ quidedi- 'verjis parentibus generantur. Q Vi fratres tantummodo & fbrores relinquit, in cius hereditate fratres & forores sequali^ fuccedant : fi tamen imius patris & matris filii clle videantur. Nam fi de‘^lio patre vel de alia inatre, alii clle nofcuntur, unufi quifque fratris fui aut fbroris, qui ex uno patre aut ex una inatre funt geni- ti, fcquantur hereditateni. Filii tamen qui ex diverfis patribus, & unamatre funt geniti, ad accipiendam liiatcrnam facultatern sequali fucceffione deve- niant. Similiter quoque hi, qui de diverfis matribus & uno patre oriuntur^ divifionis ordinem teneant; VI. fls7 glsT rcdsT rex. Si is qui moritur auos relinquat aut avias. a V otiens qui moritur, fi avum paternum & maternum relinquat, tanii ad avum paternu, quam ad avum maternum, hereditas mortui univer- fa pertineat. Si auteiii qui moritur,avum paternum & aviam maternarn reli- querit j sequales capiant portiones. Ita quoque erit, fi avum maternum & pa- ternam aviam, qui moritur 3 relinquere videatur. Et h^ec quidem «equitas portionis de iliis rebus erit, quas mortuus conquififTc cognofeitur. De illis vero rebus, quas ab avis vel parentibus habuit 3 ad avos diredla linea re vo- tabitur hereditas mortui. VIL Si iis qui moritur Jorores relinquat patris aut matris. Vi moritur, fi tantummodo amitam, hoc efi, patris fbrorem , &fllater- ^^tcratn , hoc cft, matris fororem relinquit , & intcftatum cum obiflc con- tigerit 3 Aquali iiire fuccedant iri hereditatem dcfuridli, qui intcftatus dif telTerit; Vllt ANTI A. Si is qui moritur i filios fratris veljbrorisrelinquerevideatur. Vi moritur, fi fratres aiit fbrores non reliquerit, & filios fratrum & ib|d- ^^rum reliquerit ; fi ex imo fratre fit imus filius, & ex alio fratre vel fbrorc forfitan plures, omneni hereditaterri defuiidli capiant 3 &^quditcr pcr c^^ jJita dividant portiones. ^4 si LEGIS WISIGOTHORVM IX. FLS. CHDS. REX. ^iiodin omni hereditate foemina accipidebeat. pOcmins ad hereditate patris vel matris, avorum vel aviarum, tam^ater- noram quam maternarum , ad hereditatem fratrum vel fororum, fi ve ad has hereditates, quas a patruo vel a filio patrui, fratris^tiam filio vel lororis relinquuntur , tequaliter cum fratribus veniant. Nam iuftum omnino -eft^ ut quos propinquitas natura confociat, heredit^ia: ^ceffiqnisqrdq nqn-5 'dividat, X. A N T I Q_V A. Item^vt in omni hereditate foemina accipi debeat 5 quod.qui irrgvadU’ alterumpracedit ) iUe fuccef tonem ^ic^or capiat. i-TA;s hereditates, qua? a materno genere venientibus, fi ve avunculis , five "^^confobrinis, feu materteris relinquuntur, etiam foemina? cumillis,qui in uno propinquitatis gradu sequales funt, ^qualiter partiantur. Nam Omtiesi hereditatem, qui gradualterumpraecedit obtineat, XI. ANTIQJ^A. Ve Jmccefione mariti uxofis. Aritus & uxor tunc fibi hereditario iure fuccedant , quando nulla affinia '^tasufque ad feptimum^radum de propinquis eorum vel parentibus V^iiiri poterit, Xli. a^ntIqva. Ve hereditate clericorum ^ fnonaeborum, ‘^^^terici vel monachi, five fan6Iimoniales,qui ufqiie ad feptimum gradum nonreliqaefinthefedes, & fic moriuntur , ut nihil de facultatibus fuis ordinent s ecclefia fibi,cui defervierint, eorum fubfiantiam vindicabit. V.- XIII. ANTI QV A, -VtpoH mortem matris , filii in patris potefidte confifant 5 & quid de rebus^filiorum agere conueniat patrem. pAtre mortuo, filii in matris poteftate confidant. Quod fi marito fuperflitU uxor forfitan moriatur , filii qui funtdc eodem coniugio procreati in pa^ tris poteflate confidant , & res eorum, fi novercam non fliperduxerit, e a 4 conditione poffideat, ut nihil exinde aut vendere, aut evertere,autquocum que paido alienare pr:efumat ; fed omnia filiis fuis integra ^ internerata com fervet. Fru^us tamen omnes cum filiis fuis pro fuo iure percipiat, Sc una ciim ipfis filiis fuis, communibus confumatexpenfis. Quod fi pater^nover- cam fuperduxerit, quia valde indignum ed, ut filii eius, patris potedat^ vel gubernatione rcli< 5 Ia, in alterius tuitionem deveniant, filios fuos pater LIBER CLYARTVS, «t il!e qui novercam induxerit, non relinquat ; fed filios & res eorum, iiixta fuperiorem modum tuitionis, ordine r^at. Ita tamen ut inventarium de rebus filiorum fuorum, manufua conferiptum coram iudice, vel heredibus defun< 5 l 3 E mulieris, ftrenue faciat, & tali fe placiti cautione in heredum illo- rum nomine conftringat, quibus tutela ipfa pertinere, fi pater defuiiret,legi- time poterat: ut nihil de rebus filiorum fuorum evertat ^ fed filiorum fuo^ rum vitam follicito voto vel aaufervare intendat, & res eorum abfquc ali- qua perditionis diminutione tuendas accipiat, fi tamen voluerit.Qubd fi pa- ter iple qui novercam duxerit, tuitionem fufeipere filiorum noluerit; tunc a iudice propinquior ex matre tutor eligendus cft , qui tuitionem pupillo- rum accipiat. Cum vero filius duxerit uxorem, aut filia maritum acceperit, ftatim a patre de rebus maternis fuam accipiat portionem : ita ut ufufru<51u- arioiure, patri tertia pars pr^edidlae portionis relinquatur. Pater autem tani filio quam filise j cum xx. annos setatis impleverint, mediam ex eadem^ quam unumquemque contigerit, de rebus maternis rellituat portionem, et- iamfi nullis nuptiis fuerint cOpuIati. Medietatem verby dum advixerit, pater fibi vindicet, filiis pofl: obitum relinquendam. Qui autem novcrcarn fuper- duxerit, omnes facultate^maternas filiis mox reformet; ne, dum filii Curii rebus fuis ad domum tranfeunt alienam, noverca fuas vexentur iniuriis. Ea- dem quoque Sc de nepotibus forma fervetur. Quod fi pater de his rebus ali- quid everterit, aut luper tempus, quod confiitutum eli, res filiorum tenere prsefiimplcrit , omnia de rebus cius, filiis illis, de cuius matre res elTe vide* buntur, $c reddenda funt omnimodis & farcienda* XIV. ANTIQVAi Si mater inniduitate permAnJirit , £ qualem inter filios capiatpor- t tonem '-y & quid de rebiis filiorum agere conive- niatmatrenLsi Ater fi in viduitate permanferit, aequalem inter filios flios, id e{l:,(^ualcni ^^^unufquifque ex filiis fuis ufufruauario iiirede facultate mariti habeat portionem , quam uique ad ternpus vitas Cux tiflifruauario iiirc polfidcat. Ceterum ncc donare, nec vendere, nec uni ex filiis conferre pr^fLimat.Qu6d fi eam portionem filii matrem evertere, feu per ncgligentiam , fi ve per o- diuni, forte perlpexcrint ^ ad Comitern civitatis , vel ad iudicem rcferrc_# non differant ^ ut matrem fuam contcftatione commoneant, tie res quas ufufruauarias accepit, evertat. Nanlufiimfiruaiini quem ipfa fuerat perce- ptura, dare cui voluerirfiiio vel filise non vetetur. Sed & quod dc ipfo ufii fibi debito iuftc conquirere potuerit, faciat quodeunque ilii omnimodis iuf- tiffime placuerit. Verum fi ex ea ufufruauaria portione aliquid probatur c verfum, filiis poft mortem matris de cius facultatibus farciatur. Pofl obi- tum vero matris, portio, quam mater acceperat, ad filios aequaliter reverta- tur ; quia non poffunt de paterna hereditate fraudari. Quod fi mater ad alias nuptias forte tranficrit, exea die ufiifru(£Iuariam portionem, quam de bo- nis mariti fuerat confecuta, filii inter reliquas res paternas , qui ex eo nafi funt coniugio, vindicabunt. , tz J^BGtS WISIGOTHOR VM XV. ANTIQVA, uxorjibi^vindicetjquad maritum cumjer^is eitu adquijtjjt't^<yf^jiiterif.- Aritus fi cum fervis uxoris flise aliquid adqtiificrit , vel in expeclitione_ 5 « aliquid lucri fuerit confecutus, nihil exinde uxor a viro prasfun^at repe- tere, nec ipfo vivente , rrec poft eius obitum^ fed vir qui uxorem fe- cundum facram feripturam habertn poteftate , fimiliter & in fervis eiuspo- teftatem habebit, & omnia quae cum fervis uxoris fu^ vel fuis in expeditio- ne acquifivit, in fiia poteftate permaneant. Proeadem ftrilice-t ratione ; quia fi ipfi fervi, dum cum domino fiio in expeditione converfabantur , iliquid admifiiTent forte dampnofum,dtle qui eosfccum duxerat,6c ei aliquidfcee- rant augmenti , ipfepro cis & refponfiim daturus effet, & compofitionem^ fi culpabiles fuiflent inventi. Vnde bene iubetur , ut ficut lucrum, ita & dampnum ad fe domirausnovcritpertinendum. 'Xvl. fls. gls. ^ds." rex. De his qu<e ^Ir uxor in coniugio conjiituti conquirere potuerint, I ^Vm cuiufcunque dignifatis aut mediocritatis mariti perfbna Sc uxOiSs 'fuerit nobiliter atque •competenteradiundfa, & paritcr vrvenfcs aliquid augmentaverint , vel in quibufeunque rebus quippiam proftigafte vifi fue- rint, atque perveniat utunusex his maioris rei & facultatis dominus fit : de omnibus augmcntis,aut pofligationibus pariter conquifitis, tantam partem unufquifquc obtineat, quantam eius facultatem fuifle omnimodis fibi debi- ta vel habita polTeftio manifeftat. ita utfiasqUalcs abundantise domini funt,, propar vis rebus contentionis intemperantiam non aftumant. Quiadifficill eft, iitin tanti equitate facultas eorum poffitsequari, ne in quocunque vi- deatur una pars alteri ftiperelTe. Nam fi evidenter Unius facultas alterius poA fibilifatem transgredi videatur, ut fupcriusdiaum eft, iuxta quantitatem^ oc aucniiis ruis aut proprns relinquat heredibus, autcerte de ea facere quod voluerit licentiam obtinebit. Eadem quoqueordinationis fofma, tam in viris quam inuxoribus, erit omnimo- dis obfcrvanda.Dc illis autem rebus, quibus in amborufntiomine iaveqiun- turferipturi confeai, iuxtaconditionem ipfius feriptur^ , pertineat illi« & divifioTei ac polFeffio iutis. Quod^trh maritus, aut de eitrancorl lu- cris, aut mexpediricmc publica acquifivit, aut de Principis/aut patroni at- que amicorum collatione promeruit, filii vel heredes eius ad integram vin- tobunt ; aut quod -exinde vo uerit iudicarc, licenter illi erit pleram pote- XVII. fls. gls. fODS. REX. De parvulo., qualiter hereditatem capsere pofit. jperdum rem dubi^ , niC tatibdnationis difeeptatio deducat ia lucem frequenter hanc ambisuitaspra:cipitatinerrotcm^Contcnduntnan!(j;plu- rimi 53 LIBER <LyARTVS* «an, ii genitus infans, non longe defun^us, hereditatis parentum poffit iu- ra fortiri : quorum litibus hos ponit ratio modos. Naturas ratio ita condita Hianet, talique ufii decurrit, ne is qui nafeitur, prius aliud quam fe lufcipien- temai^niat heredem : & de tenebris genitalibus prodiens, illarum rcrui» fcntiatta<5luni, quarum hunc partibus conflat efle concretum. Quo ergo ordine libere capiet hereditatem terrenas pollcflionis, qui vix extremas ca- pit primordia lucis ? Quique fortitus vix cftufiim elementorum, quibus concretus^, quomodo fbrtictur bona reruip, ad quarum dominium natus non eft ^ Q^mque non hereditavit produ<fla lux coeli, qualiter morte con- tratlum impro vifa ditabit portio mundi ? Qua ve etiam ratione aggredietur viventium iura, cui vicimus fuit, mortem adille quam vitam I Sicque nau- iragiis in medio lucis anguftias mox genitales exiit , mox fatales rclapfus eft in tenebras. V t ergo proximis pareritibusad liicccffioncm huius aditus feferctur, & ipfadefuncfli vita comprobetur, fl vere clara fit vita, atque hanc spfam licet parubtemporis vitam comitetur aeternas parricipatio vits , non aliter in utroque fexu hereditatem capiat quinaflitur, nifi poft nativitatis ortum, & facri baptifinatis gratiam confequatur, & decem dierum Ipatiis vixiffe probetur: ut fucceflbrispatris vel matrisperfona , quasper hunepar- vulum terrcnsecupit hereditatis acquirere commoda, ante morituro seternse tnanfionis prseparct vitam, & ita demum alTcquatur vivens cum rebus la- tentibus terramj. Sicque falutari commercio, dum hereditat ille coclum> h.ereditet iftclccuium': dum ilii providcnturcoelcftia, ifti permittantur adi- re terrena: dumqueafiequitur ille vitalia, conquirat ifte caduca. Vt & fi de- functus terrena huius non potuit poflidere j terreno laltcm comparato iure,. ccelefle lucrum valeat obtinere. i ----- - . - XVIII. FLS. ‘cH©ir XEX. l 'if par€ntesajfe^m , JpA tre defundo fi filius filiave deceni five arriplms Vel infra diebus Vivcfis baptizatus ab hac vita difcelTerit, quidquid ei de facultate patris compe- tere poterat, mater fibi debeat vindicare. Itemque matredefuiufla non aliter defundi filii portionem pater obtineat, nifi natum filium filiam ve dcccrru diebus, five amplius, vel infra vixiile, fuilTcque baptizatos edoceat. Ita ut pater aut mater, quibus ifta fiicceffio Competit, fi filiOs non rcliqueriat, inte- gram & intemeratam eandem iuduofiim hereditatem , dividendam omni- bus nepotibus derelinquant; nec meliorandi quemcunq; nepotum amplius, quam de tertia parte huius tei habeant poteftatem.Namfi ccclcfiis vel liber- tis, leu cuilibet largiri de eadem facultate voluerint j de quinta parte, (ecui^ dum fuperiorem legem, potcftatem habebunt. Sin autem rree filii, nec ne- potes, ncc pronepotes fiipcrflitcs extiterint ; quod de eadem faculmte face- re vel iudicare voluerint, habeant potcftatem. Quod fi intcftati deceflerint, tunc alii parentes defundi patris aut matris, qui gradu proximiores fuerint, praedidam facultatem proculdubio confirquantiir. Ita ut mortuo filio, fi pa- ter qui filii defundi fucccffioncm capicrit, inteftatus dilceflerit, heredibus patris ex lege propinquioribus eadem facultas pertineat. Similiter & fi S4 LEGIS WISIGO TH-ORVM mater lu^udiail» defun<^i filii hercdiratcmf capicrit,^& irttcftata«difccllcrit> omnis fiicccifio eiuldemfacultatis ad propintjuoscniilicris heredes pertine- re debebit.£a conditio.nc fervata, ut nepotes ex filio vel filia^ gurpatrc vel matre fupcrftile moftui fiihirint, integram de rebus avi vel aviae, quam pater vel mater eorum , fi vixilleritjfuerantiiaBituri; percipiant portiDncm.C^6d fi filius, habens uxorem & filios, patre vivente difccllcrit, antequam ci pa- ter fiius omnem portionem , qux ei contingebat, impleilct : & filii, quos reliquerat, vivente auo mortui fuerint , tunc illa~reli(5la hoc tantummodo accipiat, quod inmafitumpateranteafequeftravit : nccpltts?!^ vidua afb- cru vcl cogfiatis requirat Si vcrd filius^cum patre in commune vi vens,nihil ab eo portionis acceperit^ tunc illa vidua lantummodo-accipiat j quod ci tepore nuptiarum maritus eius donationis titulo noIcitur‘CDntuliflc. Si vero ^filiuspatri ferVans obddientiam ,'resqu 2 e ei de maternafueceflione^ competebant, patrem poifidere permiferit: & pofimbdum candem faculta- tem filio debitam; quamrp^tcr pofijdebat;idem filius uxorifusB vel cuicun^ que cottcefFcrit; firma talis-donatio innomine uxoris, &ouiufeunquc con- feripta manebit, li tamen filii de eodem coniugio non fuerint. Nana fi filii fu* ^erftites extit€ririt,ordd luperiouslegisintun^fanteffcrvandus cft XI^ "FL AVI VS O VNDEM ARVS REX* ^^Ivini principatus quodammodo peragimus vicem, ciim necdum genids mifericordias porrigimus opcm.Idcbquc quicunque virprseventus forte fatali foctu gravidam cum filiis rcliqliif uxorem, eum qui nafccturpoftmo- dum, tum ciEtefis qUi nati fiint, fieri cerilcmus heredem. Quod fi nufquam forte reliquerit fobolcm, 8c fuam quibuslibet donaverit facultatem, quar- ta rerum portio his dividenda fervetur-: tres Vero qu*e fupcrfimt , pofthu- mus abfqUcd.ubio fbrtietur. Quod fi vir &\ixor in eoniugiopofiti, ante- quam filios habeant, Invicem fibi unus In alterius nomine, de facultate pro- pria donationis faciant fcripturam,Sc p6'ft huius telfationis ordinem filios ta- libus habere contingat : cails parentum tcftatio, fi filii fupcrftitfcs 'extite- ritit, omnino non valeat , fcd ex toto huius tam indiferetse ordinationis VO- iuntatediffupta, debitam fibi omnem parentum facultatem filii accipiant Se alTumant: de quinta tantuta parteparentjbus , fi aliquid inde tefialTc cOnti- - gerit, potertate tonccfia.Getcrum fi unusex ambdbus, id eft, vir aut uxor, antequam unius copuljE focictatem adiffent , quicunque ex ambobus iO al- terius nomine feripturam de rebus Tuis probatus fuerit confcripfiirc^ omni vigore valitura confiftat: & falis teftatio per eorum vocem, quipoftea CX illisnatifuerint, non erit ullo modo convellenda» XA. ITLS. RCDS. REX. Vt qui filios 'non reliquerit , faciendi de rehm fuisqUod Coluerit ^ f *<ote^atern. hdbedtfotefiatern, ^Mnis ingenuus vir atque roemina, fivenoMisiive inferior, qui filios V./^Vclncpotes aut pronepotes non reliquerit, faciendi derebusfuis quid- LIBER Q^ARTVS, quid voluerit, indubitanter licentiam habebit: nec ab aliis quibuslibet pro- x‘misex fiipcriori vel ex tranfvcrfo venientibus poterit ordinatio ems iiu quocunque convelli : quia retia linea decurrens non habet originem, quas luccclTionc naturx hereditatem pofCt accipere. Ex intcftato autem^ iuxta legum ordinem, debitam fibi hereditare poterunt fuccefllonem. TITVLVS IIL DE PVPILLIS ET EORVM TyXORIJBVS, I. ^uod utroque reliBta partnte ypupiUus’vx>cttur. II. Sx quo incipient computari anni in aBionibus pupillorum, I Ih Qualiter pupillorum tutelajujcipiatur , 'vel de rebus eorum qua part tutoribus detur, I V. Ne tutores ab his , quos in tuitione habent , qnajcunque jeripturas ex^ torquere prajumant. I. FLS. CHDS. REX, ^uodutroque reliBus parente^ pupillus jocetur, i Ifcretio pietatis eft, ficconfultum ferre minoribus, utiullx polFct ^ (loiiis dominum fuftinerc damna non patiamur. Ob hoc licet ha- - ttenus, a patre tantum relidii parvuli filii, pupilli nuncupentur : ta- non minorem curam erga filiorum utilitatem , matrem conftat irequenter impendere, ideo ab utroque parente,hoc eft, patre vel matre in- fra xxv. annos, filios poftmortem reliaos, pupillos per hanc legem decer- mimus nuncupandos. n. ILS. €HDSt REX. 3x quo incipient computari anni in aBionibm pupiUorum. Q Votiens de amiffione rerum intentio vertitur, illos annos in pupillorurft adionibus computandos elTe cenfcmus, quibus parentes illorum, patef videlicet aut mater, re caruifTe nofcuntur t id cft, ut exeo tempore cum pu- pillaribus annis ad quinquagenarii fumma pertendant, de quo a prasdi^is eo- rum parentibs efie rem conftat amiiTlSi vero parentes pupilli dum viverent, rem per xxx. annos amiferint, pupillus propter hoc ultra loqui non poterit. iV. antic^va. Qualiter pupillorum tutela fufiipiatur ^ vel de rebus eorum qua pars tutoribus detur, Ct patre mortuo, in minori aetate filii relinquantur, mater enrum tutelam ,fi ^voluerit, fulcipiat : fi tamen in viduitate permanferit , ita ut de rebus filiis debitis inventarium faciat, per quod poftmodu filii hereditatem fibi debitam quaerant. Quod fi mater alium maritum acceperit, & aliquis de filiis iam ad perfcaam^eft, ufque ad xx.annorum perveniat xtatem 5 ipfe iuniores fra- tres fua tuitione defendat, & res eorum nec ab ipfis, nec ab aliis permittat c- verci, nec aliqua negligetia deperire.Quod fi eas ipfe torte confumpfeiit,aun 8^ LEGIS WISIGOTHORVM vendiderit, vel donaverit,autper negligentiam fuam perire permilerit : cum fratres adoleverint, ea, qu^ per negligentiam fuam deperierint , de fua illis portione reftituat. Cui tamen de Ifudlibus ad vidi um pr^fumendi partem decimam non negamus: utnonlisec, qu^ debet minoribus refervarc, ni- miis evertat expenfis. Si quis vero de fuo pro communibus ncceflitatibus aut negotiis expenfasfecerit, fadla prWentc iudice ratione, de caquatipfis a patre communisrelicla cft fubftantia, quod expenderit, conlequatur.Quod fi fratres eius setatis vel meriti non fuerint, qui defcnfioncm fufcipiant orfa- norum, tunc patruus vel patrui filius, tutelae, qualem de fratribus cohllitui- mus, conditionem fiifcipiat. Quod fi necpatruus,ncc patrui filius,qui digne tutelam fufeipiant orfanorum, fuerint, tunc tutor ab aliis parentibus in pra:- fentia indicis eligatur : & five mater tutelam, fiue qiiicunq; fufeeperit, prx- fentruustefiibus velpropinquis,de omnibusrcbus quaspater reliquit,brevis fadlustrium vel qirinquc teftiumfubfcriptionc firmetur :&pr^fentibusipfis qui ad brevem faciedum teftes interfuerint, Epifeopo aut presbytero, quem parentes elcgerint,brevis commendetur, minoribus dum adoleverint refor- mandus. Statuentes etiam, ut fi quse contra minorum perfonasadverfie ac- ccirefmtadlioncsj hisintentionibustutor fi elegerit , debet parare relpon- fum. Certe fi neglexerit, repetenti qu 2 e pofiulat a iudice reftituantur: falvd tamen minorumnegotio, diim adoleverint, ad integrum reformando. Ille vero quiaripraefens remipfam petere coeperat; fiiniudicio,dum iplc minor adoleverit, ab eodem fuerit vialis, id quodacceperat, cum retroadlorumj temporii ffudlibus five fervidis, ipfi minori aut|3arcntibuseiLis,feii ad quem ipfa facilitas iufte tranfierit, velcui collata fuerit , indubitanter refiituat: & pro prasfiimptionc fiiajquiaiquod in iudicio petrerat vindicare non valuit,in- mper x. (olidos coadlus exfblvat. Nam 8c fi tutor pro pupillorum lucris vel eorum rebus intendere vel caufare voluerit, licenda illi indubitata manebit. Quod fi negotia pupillorum, negiigentia tutoris fuerint vidata vel deperdi» ta, pupillis eam vicem ad futurum permittimus reparandam. II II. fls. gls. rcds. rex. 'Ne tutores ab his, quos in tuitione habent, quajcunque feriaturas extoj'quere prajumant. £)Vm minorum astas in annis pupiUaribus conftituta, nec fe, nec bona fua * regere poffit; bene legibuseft decretum, eos & fub tutoribus cfTc, & ia eorum negotiis, quot ftatuti anni debeant computari. Quia vero quidam tutores, aut pcrfuafionc, aut indignatione circumveniunt eos , quos tueri gratiflime debuerunt, & de rebus reddendas rationis fecuritates accipiunt,, vel certe diverfarum obligationum feripturas ab illis exigendas infiftunt; quo cxtindbs vocibus eorum, qu^illis competunt nunquam inquirere, vel recipere {^fcrmittantur : ideo, ut melioris mercedis partem noftra clementia confcquaturjdum competcntcmcurameifdem minoribus irrooare perpen- ditur,hxc cuftodienda modis omnibus conditio ordinatur : ut ffve in mino- ri^tate,feu etiam quamvis quartumdccimum itatis annum videantur pu- puli tranfirc : tamen fi tutores adhuc, vel ipfos , vel eorum res in fua pote- flatc LIBER Qjy A R T V S, »7 ftacenoicuntur habere ;quaaicunq*j fcripturafecuritati3,aut alicuius obliga- tionis atque tranfa<3ioniSj ipfis tutoribuSy vel cuicunque perfon'cE,fa<Sione tutorum feci fle repcriantur,ojTinia invalida^ exinanita penitus reputentur. Ciim vero tempus illud advenerit, quando eum qui flib tuitione fuit rem in fuapoteftate oporteat redigere , tunc ille tutor coram facerdote vel indice, pupillo de cu<^is rebus reddita rationc,ab eo quem tuitus cftfecuritatis fcri- ptura procuret accipere. Sicqj remota omni occafione preflurse, aut recipiat pupillus quod iuflcfibi deberi cognoverit , aut libero arbitrio de rebus fuis, utrum ceuionem, an qualem voluerit ordinare definitionem , plenam habeat libcrtatc.Si vero proveniat, ut cum in tuitionceft, mcwtali langorc vexetur; quid de fibi debitis rebus iudicare elegerit, a decimo ietatis Cuss atyio, iuxta ordinem qui inalia lege cft definitus^pleniflimam potcftatem habeat. De re- bus vero tutoris feu vivens five mofiens, idem tutor eas an filiis , an quibiifl cunque perfonisTeliquerit, fi pupillis reddita ratio non fuerk, iuxta inven- tarium quod tempore acceptsE tuitionis cft factum , five quod evidenter a- pud tutorem fuifle cxtiteritmanifcftum, qui res tutoris habuerint , pupillis indubitanter omnia reformabunt. Huius fane legis remedium cuniftis pupil- lis dabit indubitanter confultum : excepto fi aliud tempus advenerit j quan- floeorum vocem quinquagenario numero Icx fopifi decrevit. TITVLVS IV. DE EXPOSITIS INF ANTIB VS. I. Ff pro expofito infanluU ingenuo pr^iat qui proiecit. II. Si prvus ^el ancilla confciis^uel neptis dominis proncere 'videantur infantenu, III. ^i a parentibus infantulam acceperit nutriendum ^ quantum merce- dis pro nutritione accipiat pramium, I. V t pro expopto infantulo ingenuo pr^viat qui proiecit. I quis puerum autpucllam ubicunq; expofitum mifcricordise con- templatione collegerit, & nutritus infans a parentibus poftmodum fuerit agnitus : fi ingenuorum filius efle dinofeitur, aut fervum vi- carium reddant, aut precium. Quod fi facere fortafle neglexerint, a iudiec territorii de proprietate parentum expolitus redimatur, & parentes huius impietatis audkires exilio perpetuo relegentur. Si vero non habuerint unde filium redimere poflint, pro infantulo ferviat, qui proiecit ; &in libertate.^ maneat propria, quem lervavit pictas aliena. Hoc vero facinus cum fuerit ubicunque commifliim, iudicibus & accufare liceat & dampnarc. 11. AiSltlQJ-A. Si prvus wel ancilla conpiis 'vel nepiis dominis proiicere 'videantur infantem. fervus vel ancilla , in fraudem fortafle dominoruni infantem cxpofuc- rint, & ipfis infeiis infantem proiceerint; infans cum fuerit nutritus ter- H 2 8s LEGIS WISIGOTHORVM tiam partem pretii nutritor accipiat.Ita ut iurct aut probet dominus,fc quod fervi fui infantem expofucrint^ ignorafic. Sivero confeiis dominis infans probatur fuiffc iatfatus, in eius, qui nutrivit, potcftatc permaneat. ::IIL ANTIQVA. a parentibus infantulum acceperit nutriendum^quantum mer~ . cedis proMutritionejzccipiatpramium. "CI quis a parentibus infantulum accepcntnutriendum, ufquc ad decem an- nos, per fingulos annos i'=fingulosfblidosprctii pro nutrito infante perci- piat. Sivero decimum annum statis exceircrit,mihilpoftca mercedis adda- tur : quia ipfc qui nutritus cft, mcrecdcnffuam fuopoteft corapenfare fer- vitio. Quod fi hanc fummam, qui repetit, dare noluerit, mancipium innu- trientis potcftatc permaneat. TITVLVS V. DE NATVRALI- BVS /LIB E RIS. I. Ve non exherMandisfiliis'^ ^ quod. iudicium ferant parentes de facul- tatibus fsk, III. Ve his qutc parentestempore nupiiarumfliis dedermt. I V. Vefliis exdrverfs parentibmmatis^ & qua diferetione parentum ajfe- cquantut%ereditatenLs, V. Ve his qu£ filii patrewiventenjelmatre 'videntur.acquirere, V I. Ve coercitione Pontificum, quipro rebus, quasia fuisecclefiis auferunt y tricenniumintercefiifie caufantur. VII. Ne hi , qui retento ectlefia objequior manumittuntury ingenuarum per- Jbnarum audeant adire coniugium. fLS.^ ^CHDS. mEX, Ve non exheredafsdis filiis'-, & quod iudicium ferant parentfs defacult^dtibus fuis. VM inlicita quaque perpetrari cognofeimus, legem ponere fecu- turis opportune x:ompclIimur. Pleriqucenimindifcrete viventes, fuafque facultatesinterdum vel caufa luxurise, vel cuiufdam mak voluntatisafTenfumperfonas extraneas transferentes , itainoffenfbs filios vel nepotes, aut non ex gravi culpa forfitan obnoxios, inanes relinquunt, ut utilitatibuspublicis nihil poffintomnino prodelle, quos oportuerat cum virtute parentum iniunaum fibi laborem inexcufabiliter expedire. Sed ne fub hac occafione aut utilitati publica quandoque depereat , quod perirem non debet ; aut naturalis pietas fufpendatura filiis vel nepotibus, quam cir- ca eos exerceri competenter oportet: ideo abrogata legis illius fententia, qua pater vcl mater, avus five avia, in extraneam perfonam, facultatem fu- am conferre fi voiuiflent, poteftatem haberent j aut etiam de dote flia mu- lier LIBER CtyARTVS, «P * lier faccrc quod clcgiflet , in aititrioluo confiftcrct : ifta magis iervetur a cun<5Es moderata ccnfiira, qua nec parentibus occ avis adimatur indicandi de rebus fuis ex toto licentia, nec filiosaut nepotes a fucceffione avorum.» vel genitorum ex omnibus repellat indifcreta voluntas. Igitur pater autma- tcr, avusaut avia, quibusquempiam filiorum vel nepotum meliorandi vt> luntas cft, hanc fervent omnino cenfuram : ut fuper tertiam partem rerumj Iliarum meliorandis filiis aut filiabus, vcl nepotibiis atq; neptibus, ex omni- bus rebus fiiis amplius nihil impendant, neque facultatem fiiamex omnibus in extraneam peribnam tranfducant , nifi fortafie provenerit eos legitimos filios vel nepotes non habere fupcrftites. Hoc tamen rationis intuitu praelu- cente obfervandum adiicimus : ut pater vel mater, avus vel avia, de fupra- di(51a tertia parte rerum fiiarum , fi in nomine filiorum fiiorum atque nepo- tum aliquid fpecialiterfcriptis conferre decreverint, iuxtateftationis eo- rum ordinem cun(Sa erunt obferyanda perenniter, qualiter teflatio taliumL» de eadem tertia portione , iuxta quodeam in fingulos voluerit prjElargiri, plenam &inconvulfibiiem obtineat firmitatem, Necliceat filiisipfis atque nepptibus, quidehac tertia portione aliquid meruerint a parentibusfuis vel avis pcrcipcrci quodeunque aliud iudicarc, excepto fi a parentibus v’el ay is nulla adfutura videatur pr© collatis rebus teftationis conditio intcrccffilTc. Sane fifilios five nepotes habentes, ccclcfiis vel libertis aut quibus elegerint, de facultate fiia largiendi voluntatem habuerint extra iiiam tertiam portio^ ncm, quse fuperius di<51a cft, quinta iterum pars ieparabitur : de qua quinta parte, iudicandi potcftas illis indubitata manebit. Scdfive tertia r.erum pars, quse meliorandis filiis impendi pr^cipitur : five quinta, quse pro collatione ccclcfiarum, vel li>ertc«rLim, feu quorumlibet impenfionc, fepatari iuhetur, de proftt-iistantundem rebus feparabitur. NaCb quod quifquc ille per aii^lo-- ritatem percipere meruerit Principum, nullo modo in annumeratione huius tertise vel quintic partis quolibet titulo adm ifeetur : fcd iuxta legem aliam, qui hoc a Rege perceperint, habebunt licitum , qu^ie voluerint dc collatis jfibi rebus a Principe ferre iudicium. Exheredate autoaa filios aut nepotes, IU licet pro Ic viculpa,ialicitum iam di£lis parentibus erit. Flagellandi tamen ^ corripiendi cos quanidiu funt in familia conflituti , tam avo quam avi^, Icu patri quam matri, poteftas manebit.Namfi filius filiav^, nepos vel neptis, tampr^efiimptuofi extiterint, ut avumfuum aut aviam, five etiam patrenu aut matrem , tam gravibus iniuriis conentur afficere, hoc cft, fi alapa, aut pu- gno, vel calce, vel lapide, autfuftc, vel flagello pereutiant, five perfecdem, vcl per capillos, ac manum etiam, vel quocunque bhonefto cafu abllrahcrc contumcUofe prajfumpfbint, aut publice quodeunque crimen avo vcl avise feu genitoribus fuis obiiciant, tales fiquidem manifcfte coHvi6fi, & verbe- randi funt ante iudicem quinquagenis flagellis ; & ab hereditate fupradiflo- rum, fi idem avus aut avia, pater vel mater voluerint, repellendi. Tamen fi refipifeentes a flio cxcclTu, veniam a/iipra (criptis, quos offenderint, implo- raverint, cofq; ingratiam receperint paterna pietate, aut rerum fuarum fuc- ceffores inftitucrint : neque prohiberi ab eorum hereditate, neque propter difciplinam, qua correpti funt,'infamiam pbterint ullatcnusfuftinerc. H 3 / '9^ LEGIS WIS I G O TH O RVM II. NOV. emd. -tls. cmss* rex. q; De quota parte Uce at mulieribus iudicare de dotihm fuis. . Via muIierM,quibus Huduni conccfrum fuerat dc luis dotibus iudicare *qu© voluiflent, quadam reperiuntur, foretis filiis vel nepotibus, caf- -ti nequiter eas vixiflc: ideo nece e eit illos exinde percipere cominodum, pro qiiibus creandis fuerat a umprnmconiugium. Denique cooftitiientes decernimus, ut dc dote fiia mu icr habes nlios vel nepotes, fcucaufa mercedis ecclefiis vcl libertis con- - Guicunque voluerit, non amplius quam de quarta parte, potefta- tem abeat. Nam tres partes legitimis filiis aut nepotibus, fciifit unus five torhtan plures, abfque dubio relieVura eft. De tota interim dote, tunc face- re qmd voluerit, erit mulieri poteftas , quando nullum legitimum filium fi- liam ve, nepotem yel neptem fupcrftitem reliquerit. Verumtamen fccmi- nas,quas contigerit duobus viris autainpliusnuberc,atquc ex cis filios pro- creare;non ck licitum erit dotem ab alio marito acceptam, filiis autnepoti- ' bus ex ajio viro genitis dare ; fed unufquifque filiusfiliave,ncpos aut ncptis ex ipia linea procreati, dotem, quam avus aut pater illorum 'conceflera/ poft mulieris obitum per omnia confcquuturi fimt, * 111 . fLS. CHDS, ReX. De his qua parentes tempore nuptiarum fdiis dederint. Vidquidindifcrcta parentum voluntate decernitur, legali ncccflc cft 'y^tcenfura coerceatur. Idcirco, quia plerumq; parentalis calliditas exi- parentumcalliGitate, hanc perpetim legem manfuram per omnia noverint * mh qmd feu per traditionem rei,fcupcr fcripturam,five donationem cuius* libctrei, yci coram teftibu^rradits, extra quod in ornamentis vel vefiimea- tis, vel relmuisfpeciebus,&ut fieri aflblct, pro dignitate nuptialium foede- rum, ab aJiis fuerit fortalfe acceptum , quod utique commodantibus erit reddenaum, in mancipiis, terris, lineis, ^dificiis,veftimentisatq 5 ornamen- .tis, fuerit a parentibus, fiy e nuptiarum tempore, Cve poft nuptias, filik quo- ° filii iudicare voiJerin^.m coLm coniiftat arbytno. Eodem tantum ordme refervato, ut poft parentum nbi- tum, dum filus Mtucntadcundarucctffio, excepto hoc quolpareates filiii fu.s.uxtalegesfortairedoaaverint,eademinte/heredc,L*nPuatiofiat-m quodnupaarum tempore films vclfilia aparentibus.iuxta pr*diaum ord nem, poffidendum accepit, & licentia fit illi exinde quod TOliwrit iXat d., _& poft parentum obimm , adoratione adhibita , contropacftis his ou* tempore nuptiarum Dromeruit.afni,e>he.re»rJ;i «nis,qua5. IVs FLS, Repitis ex diverps parentibus natis'^ q^ua dipretione p^entum apequanturbereditatemjr, Clorovcncrk unum virum plurcsbabcrc uxores, atque ex brnhibus filios procreare , <5c aliquefn filiorum aut filiarum contingat intcftatiim sj? hac vita dilccderc 5 facultatem ciiis j fi filios BOn reliquerit aut nepotes, illius fi:a- tres aut forores apprehehfiiri j(unt> fibique vindicaturi, quos ex unb patre vel ex una matre OonUat efle progenitos. Quod fi exunb patre & diverfisma^ tribus filii nati fuerint, facultates qu:e de patre venerint , ilii tan^iri inter fc eruiit aequaliter di vifiiri, qui ex uno patre fuerint procreati. Similiter & fi de una matre & diverfis patribus j filii nati fuerint j id prxcipimusbbfervari. Nam& fi una mulier de pluribus maritis filios habeat-, fimilitcr fratrum fb- roriimquc hereditatem, tam a paterna qiiam a materna fiicceifionc fibi debi- tam , eorum qui ex his inteftati, vel abfquc prole fi ve nepotibus difccEcrinti illius tantum fratres vel forores habituri fiint, qui uniUs patris Velmatris filii filiae ve fore noicuntur. Ita ut iUxta aliam legem qua conftitaitumeft, triente ijepotcs non perdere, licitum fitetiam nepo,tibusautneptibus,qui patres aut matres amifcriat, in omni facultate avorum vel aviarum , cum patmis aut avunculis xqualcs fUGcedcrei Illo tantum ordine permanente, quq fuperius deerctum eftj parentes vel avos de rebus fiiis filios ncpotcrque melibrart^i aut in extraneam perfonam quamlibctquodcunquc conferre; V. CHDS. RE X. i^t>e bis quaplii patre '^vivente •vel Matre^videhiur acquirere ^ dere yel donare voluerit , iuxta eam conditionem , quae iii aliis noftris legi- bus continetur, in ipfius potcftate confiftat. Nec fibi aliquid, dum vivit, cx- ftituttisj de labore fuo aliquid adquifierit : fi communis illi vi6lus clim patre eftj tertia pars exinde ad patrem perveniat : duas autem filius, qui laboravitj obtineat-. vi. iN NOMINE DOMINI. fLS. GLS. WABA REX. iOe coercitione Pontipeum, qui pro rebus ^ quas a fiis ecclepis auferunt» , tricennium interciffecaufantur. « ' » . ‘pSEus i uftus iudex, qUi iuftitiam interapoiaiiter diligit, non vult fervire iii- tempori, fed tempora potius aequitatis lege concludit. IpCc igitur Deus iufiitia efi. Deo ergo datur^ quidquid a fidelibus in Dei ecclefiisiuftif- fima devotione offertur. Nam & fidelis quifquc iuftitia: ferviens, Deo mc- 9z LE G riS WI S I G O T H O RVM tiir fraudem facit, qui iuftiti* aliquid fubtraliit. Ergo &*iuftitia!^J refeindir, quifquis aiicqa vota corrum.pit. Cum igitur, ut diclum eftj,Deusiu''fti£ia fit, qua prseTumptionis infania agitur j ut de manu Dei quis auferat, quod triccn- naii temporum prxfirriptione le tenuific contendat : Multorum cnsni men- tes Pontificum, inlicito cupiditatis aufii prascipites, quadam de bis, qua; in 1 dioecefi fundatis ecclcfiis pia Edclium oblatione- donantur, iitilatia- k.' ^ ^*-li 1* 1 * • '1 * • - ^ - — — - r% eorum uiccecu runaaus eccrems pia nuciium oblationeuonantur, bili rapacitatis ftudio , autiuri eeclcfise principalis inncdlunt, aut donavnda.? aliis, vclfub ftipendio habenda diftribuunt : ficque rion-folum aliena difi um- puntifed & facrilegiiim operantur, in eo quod ecclcfia; Dei fraudatores e xi- ftunt.Ecclefiam quippe fraudare, facrilegium eiTe a maioribus approbatur- V nde &cum cos evidens ratio perfuadeat adreddendum, aut triceamum^ ' in rcpofielTa opponunt, autnonfe fecifie fclpondent,quQddccciroresluos egifle non nefidunt, & tamen fci ta emendare refugi unt.Skquc cupiditatem tricennio fovent, & rapacitatis ftudia tcmporu profcriptionibus cuuiulant: Sc qui admilTiim facinusad momentum dckrc debuerunt, annola id oppofi- tione foli dare contendunt. Quanta: igitur impietatis ille credendus eft, qui ad hoc laborat, ad hoc etiam propofitiGuis fiise voces exaggerat , ut per tri- cennium fe rccognofcatjDco iniuriam mtuliilc,quam tamen exadlo tricen- nio reneat emendarei Nunc vero cum hasc & talia nequilfima , iuftitise dc- fenfione prolata fint, nos tamen non pneterita ordinamus, fedfutura dilpo- nimus- nec pr£eccdenfium Regum, fed nofiri regni tempora definimus. Ab- rogata ergo deinceps totiuscupiditatislicentia , nulli Pontificum ultra lice- bit quidquam ab ccclefiis dioecefis fii^ auferre,, aut ablatum quodeunq^ pee oppofitionem tricennii vindicarc.Non cnimin hac caufa deinceps tricenna- letcmpus accipiendum efl : fcd quandocunque fueritveritatis origoinon- ftrata, iufiitiam partis fu^ recipiat. Quia & utmultipicx annorum feries fitxc repetitione pertranfeat,facit hoc praeeminentis dura poteftas : quse fie fubdi- fafibifacerdotum comprimit colla, ut pro ablatis rebus intendere contra.» pr^eminentis perfokam nec audeant, nec przefumant. Proinde nc talium fi- lentio vox perenniter fpoliat^ ecclcfi^ conquiefeat, licitum crit,huiuspra;- foraptionis adtpifium & per quemciraquc & quandocunque accufatiini de- tegi, & imminentis ipfiuscaufe ncgotkim expediri : fubifto videlicet ordi- ne, tit fi heredesfundatoresecclefi^e adfontjipfi talia profequantur.Si autem non fuerint, aut etiam fifint, caufarc tamen noluerint, liinc Ducibus vei Co- mitibus, t^uphadis atque vicariis, fiuequibufcunqj perfonis,quos cogniti J huius rci attigent, & aditus acciifandi & licentia tribuitur exequendi Qui- cunq; ergo Epifeoporum hsc qiue milTa funt in proteritis fecerit 8c tr^n nium lam in hacperverfapolTeffione impleverit, eaipfaquoin proteritis per XXX annos tenuit Deo potius vindicanda relinquimus, quam noEro r«- icindenda ludicip definimus. Quicunque vero ufquc ad tempus quo lex conderetur, in hoc infijmmind ranni> i ^ ftata en „fo^a.e cogatur. Ia™ vero a die huiua lat AgrvelZX”' ‘ut cunq; Pontificum de his.qu* 4 fidelibusin Dei ecclcfiistellata vefcolltta^ efli nofcutur, aliquid exinde .ibfluletit/uoq; iuri vel ccclefiis principali, fcu cuicun- 5>5 LIBER QJ7ARTVS, cuicunque perfonx cjuolibet modo quodcunque tale conccffcrit, nulla tem- porum longsevitatciccurus, iuxta praemiHum ordinem quandocunque & perquemcunquetaliafuerit commififfe dcteaus , eaiplaquac pr^fampOt, una cumlegitimafatisfaaione rei proprix^iUi eccicfias cui tulit^vel ia quam deliquit, reformare cogendus eft. Quod fi de rebus propriis nonEabucrit unde componat , in omni integritate ea qux prxfumpfit, ecclcfiaj cui tulit, reftituat : & ipfe pro exceffibusfuis, iuxta Canonem Toletani concilii un- decimi, excommunicationis pleilendus erit lententia. Id eft, ut fi decem fi> lidos rem ipfam quam tulit valere conftiterit, xx.^erum poenitentia fatisfa- a ione admilTum facinus cxpurgabluSimiliter fiue mai oris fit precii fiue mi- noris quam prscllimp fit, geminata lioc femper dierulatisfaaione velpoenl- tentiacmcndabit. ^imiliquoque^ ille fententia vel dampnomiiiaandus cft, quia decclTore fuo ablata deinceps qusecunq^ dioecefaeis ccclefiis, apud fe tenere pr^lumprerlt. Quicunquctameniudicumtenorem huius legis ad- implere neglexerit, quo autiudicare talia tlifferat,aut iudicanda regiisaudi- tibus nullo modo innotelcat, omnem rei taxationem, quam Epifeopus ille perfol vere debuit,qui talia fecerit, totam ecclefi^ illi de fua idem aiidcxpro- prictate debebiteomponere, cuius acculatumfibinegotiumrieftititiuaica- re.H^c igitur lex, non Iblum pro rebusyquas in ecclefiisablblutis veldioecc- lanis coilatx funt, obfervabitur : lediub generali omnium ccclefiarum , id efi, tam in monafteriis virorum, quam etiam foeminarunx, omnimoda con- fli tutionc complebitur. Id tamen adiiciendum huic legi manifeftaratio per- fuafitjUtEpifcopi omnes quorcunque per ecclefiasfiue dioecefes facerdotes re^lorelque ordinandos elegerint, cognitiorcs eos efficiant <le utilitatibus ecclcfi^e illius, in quibus fuerint ordinati: Id cfl,utqiiidquidunurqiiifque_3 Epifeoporum de fcripturisccdefi^ dioecSfisfusE apudfc confcrvationiscau- fahaherefe noverit, mox redoremecclefia? cuilibet protulerit, flarim ci, quem ordinaverit, utilitates ecclefio vcl feripturas in manifeftam cognitio- nem deducatj nec non tantum ignorantia ordinarijfed quod peius eflobeoc- latione vel vitio ordinantis voluntas in quocunqj lateat teftatoris. Id tamen erit, ut & competentia iTbi facerdotes redorefque ecclefiarum authentica videant, aut exemplorum ipforiim exemplaria manu fui Epifeopi robo- rata pTO omni firmitate a Pontifice fuo accipiant z qualiterper eaipfacxem- plafia, Sc negotia ecclefio fini cornmifloablque hofitarione proponant, & veritatem partis fuo iuftitia intercurrente recipiant. Data et confir- mata. LF.X , A OIE VNDECIMO RaCENOARVM IaNVARIARVM, AN- NO FELICITER <2VARTO REGNI NOSTRI, IN DeI NOMINE ToLETO, Vlh FLS. GLS. GABA rex. Ne hi, i^uii^^teyito ecclejt<e 'obfiquh manumittuntur, ingenuarumfer^ Jonarum audeant adire comugiuni^. \/f A.crnaeft confufio generis , ubi diffimilitudo unius parentis, flatum dc- ^ oenerat prooenito prolis. Hoc enim nccelTe eft, ut inveniatur in fruti- ce, ouod traclumeflex radice. Quomodo enim abfoluti decoris titulum reportabit, cuius parentes obligatio adhuc innexa conftringit ^ Et hoc qui- 5?4 LEGrIS WISIG OTHOR VM dem pra:mifra funt, pro eo quod multi dc familiis ecclefiarum libertate do- nantur, nec tamen abfolutse libertatis licentia potiuntur: in eo quod illi ec- clefisB, de qua originem ducunt, per obfcquium illigantur : qui tamen dum diverfo ordine ingenuarum perfonarum connubium expetunt , contra na- turam, quod jpfi non polTunt, generare intendunt 5 & quod in augmentum publica^utilitatis debuit crelcere , hoc in manifedam illigationem perfbn^ vel rerum cognofeitur devenire : dum is, qui de tam infami coniugionafei- tur, inferioris parentis cxcquenslexum, unacum rebus fuis omnibws ec- clefiafticae fervituti addicitur, (^aproptertit talis de castero amputetur prse- dote acceperit, ingenuam libinon audeat in matrimonio fbciareperfonam. Illi tamen qui abfoluti ab obfequio ccclefi^, per canonicam fententiam de- bito ordine manumittuntur, ^ ingenuarummulieruniinnedli copulis po- terunt, & in prole omnimod'^ digeitatistcflimonium obtinebunt. Qubdfi hi qui fub ecclefiarum obfequio manumifl] funt, ingenuarum mulierum_* deinceps auii fuerint fe coniugio fociarc- ubi hoc primum iudex agnove- rit, fub trina verberum ultione vel commonitione, ficutdc ingenuis & fervis legeolia continetur, eos feparare non differat. Quod fi ab invicem feparari noluerint uniiifcmufquc-perfonse, ficuti fuerat conditione manente, quid- quid ex illis natum fuerit, in Principis poteftate ferviturum deveniat. Res tamen omnes fi ve facultates, qu^dc perfona ingenua in talium libertorum iure quolibct modo transfufk funt, cum his etiam. quse fibi ex talium fexu progenitus filius potuitprofiigarc^conquirere vel habere, totas in integrum aut heredes illius ingenua: perfonse poffidendas obtineant : aut fi heredes ei defuerint, in Principis iure deveniant pofTcfiura:, qualiter iudicarc dc his quid-volueritjabfolut^ poteftatis potiatur licentia.Hsec lex non folumin vi- ris , fcd & in foeniinis obfcrvanda cft : id eft, five fit libertus ccclcfi^e five li- berta, qu^ fibi perfonam ingenuam fbciarej)r£efumat.Hoc tamen in hac le- ge fervandum efi, ut quicunque de pr«teritisii^5modoq[Uob2EC lex con- dere turjde talibus parentiDus reperti fuerint intra tricennium generati, noa obligationem fcquantur illius parentis, qui ecdefixper obfequium illiga- tur 5 fed conditione omnimoda ingenuitatis affumpta, cumomnibusre- bus,qu^dc parente nobili in ignobili parente quolibet modo^ranficrant, mingcnuitatisforma,veldecorcabfolutiperfiftant. Data et confir- mata LEX, A DIE DECIMO KaLENDARVM IaNVARIARVM, AN- KO feliciter qvarto regni nostri, Toleto. DE LEGIS VVISIGOTHORVM LIBER uylNTVS. EST DE TRANS ACTIONIBVS. C A P I T V L A T I T V E 1 PRIMI DE ECCLESIASTICIS -REBVS. L De donationibm ecclejtis dath. 1 L De conjer^vatione & redintegratione ecclejiajlicte rei. 1 1 L De 'uenditionihus ST* donationibus eccleji^icarum rerufn. n I L De rebus ecclejia ab bis pqjfejiis > iqui funt ecclejia obfe^uiis !• FLS, GLS. RCDS. REX, De donationibus ecclejits datis. I famulorum meritis iuftc compellimur debitjc compchlare lu^ cra mercedis, quanto iam copiofius :pro remediis animaruiru divinis cultibus, & terrena debemus impendere, & impenfaj degumfoiiditate fervare I* Quapropter qusecunque tes fan<51is 'Dei bafilicis, aut per Principum, aut per quorumlibet fidcliuni cognationes collatse teperiuntur , votive ac potentialitcr pro certo tenfo* mus, ut in earum iure, inre vocabili modoj legum xternkate firmentur» II. De conjervatione redintegratione ecclejtajiicte rei. ^Onfultiffima regni noftri credimus pro venire remedia, dum pro utilitati^ '^bus ccclcfiarum , quae debeant obfervari noftris inferi legibus praecipi-^^ mus. Idcoquc prasfenti lanclione cenfemus, ut mox Epifeopus fuerit ordi- natus, ftatim rerum inventarium de rebiis ecclcfise, praefentibus quinque in-^ genuis viris faCere non moretur. Quod inventarium de rebus ecclefiae, in^ genui viri coram quibuS fa£Ium fuerit, fua rublcriptionc corroborent. Poft Epilcopi vero ipfius obitum, dum alter fuerit Epifeopus Ordinatus , fecun- dum rerum inventarium , res requirat crclefise : Sl fi aliquid diminutlim de rebus ecclefix provenerit , proprii heredes EpilcOpi , vel quibus facultas eius pertinere vel reli6la eflb videatur, de prsecedenti fatisfaCiatit facultate» Quod fi &: aliquid de rebus ecclcfis vendere pr^fumpferit , fuccedensEpH fcopus, reddito precio quod a venditore fulceptum eft cum omni augmen^ » LEGIS WISIGOTHORVM to j rem ad eam reducat cccleGam , & nullam calumniam pertime fcat.Quarn legem & dc preibj^teris vel diaconibus^cutfiiperius fcriptumell, in omni- bus obrervari & valere przecipimus. II L ANTICLVA. ^e^'€ndition^us & donationibus ecclejiajiicarutn rerum. veritjhoc firmu non eflc praecipimus : nifi ita fuerit fadia venditio five dona- tio, quemadmodu /andiorum canonum inftituta conftituunt atq> decernut. jy, ANriQJ^A, De rebusecclelt(£ ab bispo][e^iSi furit ecclejta dbfe^uiis mancipati. J-JEredes Epifeopi fcu aliorum clericorum, qui filios Aios in obA:quium_» ecclcfia; commendaverint, Sc terras vel aliquidex munificcntiaeeclefias polTederint: fi ipfiin laicos reverfiiuerint,autde fervitio ccclcfias, cuius ter- ram vel aliquam AibAantiam poffidebunt, diArcfTerint , ftatim qusepolAdc- bant amittant. Sed & in omnibus clericis, qui de rebus ecciefise quateunque poffederint, fervettir hsc forma rnequamvis longa pofieffio dominium.» ecclefiiE arebus fibi debitis quandoque lecludat , quia &caoonum audlori- tasita commendat. Sed & viduae facerdotum vel aliorum clericorum, quae filios Aios in obfequium ccclefiae commendant, pro folamifcrationcj dc re- bus ccclefiaAicis, quas patcr.tenuit, non efficiantur extorres. i:iTVLV.S II. DE DGNATIONIBVS • G E N EK A L I B VS. I. 'valeat *uiQlenter faBadenatio. I I. De donationibus Regis. III. De rebus marito 'V€l uxori a Rege'donatis. I V . De rebus extra dotem uxori a marito coUatis, y. De rebus a marito mulieri concejlis) 'uelf deteBo-:. V J. De rebus traditis y 'uel per feripturam donatis. y lE De rebus inter maritum & uxoreminvicem datis. I. antiq^va. Ne •valeat violenter faB a donatio. D Onatio qua: per vim & metum fuerit extorta, nullam habeat firmi- tatenij. II- FLs. chosE Rex. De donationibus Regis. J^Onationes t cgi^ potcftatis,quac in quiburcunque perffinis conferuntur, live collatu funt, in eorum iure confiftant , in quorum nomine eas potc- Aas / LIBEH CtyiNTVS. Eas contulerit r€gia : ca videlicet ratione, ut ita huius regalis munificentise collatio adtributa, innomine cius,qui hoc promeruit, transfufa permaneat, ut quidquid dc hoc facere vel iudicare voluerit, poteftatcm in omnibus ha- beat. Quod G etiam is qui hoc promeruerit, inteftatus dilceflerit ; debitis fe- cundum legem heredibus res ipfa fuccelUonis ordine pertinebit, & infringi colIatsE miiniGcenti2E gratia nullo modo poterit. Quia non oportet Princi- pura Eatuta convelli , qux convellenda eile pr^cipkntis culpa non fecerit. ni ANtlQVA. rehus marite ^el uxori a Rege donatis. ^Pcciali iure decernitur, ut dc rebus regia, collatione collaris , 0 in noffiine mariti fuerit conferipta donatio , nil Gbi exinde mulier, excepto quod irt dote percepit, debeat vindicare.Ideoquc & G in nomine mulieris invenitur facEa donatio, nihil Gbi vir exinde poft eius obitum adtcfnptet aliquatenus iifurpare, vel iuri proprio mancipare , niG quod meruerit uxoris largitate.^ perciper^j. IV. Antica.’ t^e rehus extra dortjem uxori a marito coUaiu. mulier a rharitb extra dotem, dc quibufeunque rebus quacunque dbna^ " tione vel profligatione conquiGtis aiit illi debitis , quocunque tempore^ qubdeunque donatutn acceperit, G fliii de eodem eoniugio fuerint procrea- ti, mulier ufquc ad diem obitus fui, & fecundum voluntatem vel ordinatio- nem teftatbris fecura poflideatj & de quinta tantundem parte earum rerum faciendi quod voluerit pbtcGatem obtineat. Fru Aus tamen Geut teftator ipfe, qui hbCfcflavit, expendendi vel utendi poteftatem habere potuit : ita ^ illa qux uGi hoc ad poGjdendum percepit, omnia dum advixerit, Gne cii- juslibet inquietudine, Glis incunctanter utatur expenGs :Gtamenid5 teftator aliquatn Ipecialern teftationcm de ipGs frugibus non inftituerit. Poft obitum vero fuum, reliqua integra & intemerata filiis ex ipfbvirb procreatis dere- linquat, Sc nulla occaGbne cuiqua&i exinde, excepta ut di^um eft qumta3 parte, quidquarii aliud mulier alienare prscfumat. Quod G ex ipfo eoniugio filii non fuerintprocreati, quidquid mulier dc rebus Gbi donatis, iuxtapras- feriptum teftatbris ordinem facere elegerit, liberam habeat poteftatcm. Ce- terum G inteftata diGrCflerit, ad maritum eius, G Giperftes extiterit, dbnatib re vertaturi Si autemmaritlis non fuerit, ad heredes mariti qui donationem conferipGt, eadem donatio pertinebit. Similem rationem de viris prsecipim^ feuftodiri, dc his quse ab uxoribus tempore quocunque donata prseceperinri V. AN t i <5^ Ai 'Berebusamarito mulieri concefisyvelji mulier fuerit itdulterafe deteBa, Ari tus fi uxori ftisE aliquid donaverit, & ipfa pbft obitum riiariti fili iri ^oulio fce Iere adulterii fuerit eonverfata j fed in pudicitia pcrttianferit. ^8 LEGIS WISIGQTHORVM aut ccrte;fi ad alium maritum honellaTConiundlione perveneritj de rebus fi- bi a marito donatis poffidendi, Sc poilobitum iuum, li iiiios ndfi habuerit^ relinquendi cui voluerit , fecundum voluntatem teltatoris habeat poteiia- tem, Geterum G filiosnon reiinquensintcftatadifcellerit, aut ad mariruraj cius, fi fuperltes extiterit, autad heredes mariti qui donationem confcri- plit, eadem doaatio pertinebit. Si autemper adulterium feu per inhon eidam coniunclionem fe mifcuifle convincitur , quidquid de facultate mariti fuj fuerit confecuta, totum' inGundlanteramittat, & ad heredes donatoris^ vel ad hlios legitimos revertatur» VI. ;fLS. CHDSr REX jDi? rehiu traditis ^vel^er fcripturam donatis. J^Es donats, fi inpraefenti traditie lunt, nullo rnodo repctatitur adonator&» Quod fi etiam provenerit, utquod donaturfitlonge politum, pro eo do- natio evacuari non poterir: ^quia mnc videtur vera ciTc - traditio Tquando iam apuu ilium icnptura donatoris habetur, in cuius nomine confcripta clle dinofcitur. Hoc tantumobrervandum eft, ut fi donator dixerit nec dcdilTc nec direxilTe fcripturam, Led rublatam -libi fuilfe - tunc ille , cui res donati lunt, per tellem convincat, ab ipfodoriarore eandem rem aut tr^itam libi autdireaam, vel ex eius voluntate in potellate fua redaaamx& dum pro- baverit Itahdis naoeatur. Quod fi probareneglexent,imnc ille qui fcripm- mm f^nt, rnraturusellvquiacanaem IhnptiirM;t^qucpef{h BediMneac direxiact;nequepervbluntatcm'fiianiHaumclHtpiteaaetbfenpturairi manuscms veniret, a quo cam vidferurrnpetere : & fic invalidareSianebir litamenguidonavitvoluerit. Illudfane addi placuit, ut fi quifque fctipt ramdeluismbusm'quibus]ibetperldnLcdiderit,'fieamvi^hfeilliidcu lusnrnnm^lhnpta^nonmadideriL^aarnlibeti^^ polleiusobirumreppertaruent,n]lc libi eam vindicabitcum omnibus rc- d^vive4ui. taliscafus.abhacvitafubduxeTir,ant'bquam remh don.»- occafionc krgjmr. ut eandem rem ipfe qui dobt ufufrua^rio^ dcat, & Ita poft elusttortem ad illum «^ui donaeeritO, W.!! ? >U‘i;.poffi- quia fimilitudo eft tcfiamenti , habebit licentiam imm,-t p“>neat : fuam quando vpiuerit/etiamfi in niftiolafum fiiirc fe dixTrit’ fpa donaimne circumye-ntuspanquid inutilitate donatoris exDendr> ab ipm donatore recipiat, autab efus heredibus • nein-iH ^ P^^^dem,aut -at. qui lucmm fe habere de inani promiffione puiabat rem donatam , Cve per traditionem condite feriptun*; fiye per craf^gnlbo. nem Liber i n t v 's. - 99 neni vcitia<Iitionem rerum, in iurc fiio pcrccpcrit,Sc complacuerit ei, ut do- i percepe- rar vivente donatore moriens , ab hac vita difccdat, quidquid de re fibi do- nata iudicarc voluerit licentiam habeat. Quodfiintcftatus difee {Terit, nori ad donatorem, fedadheredes eius, qui rem donatam percepit, reseadenu fine dubio pertinebit. VI i. antiqVa, ^ Ve rebus infer maritum ^ uxorem m'uicem da fis. Aritus fi uxorifuse aliquid donaverit, de hoc quod ipfa habere voluerit ^^^feripturam manus fux TubTcriptiohc velligno confirmet : ita ut duo aut tresteftes ingenui fubfcriptores velfigna facientes accedant, & fic voluntas ipfius habeat firmitatem. Sinailis & de uxoris voluntate, qux in maritum^ conferre voluerit, donationis hxc forma fervetur : fi tamen; violenter a vi- iisnonfuferit exaria dohatio. Servata legum in omnibus fan6libne, quae in difecndis facultatibus dinofeitur ordinata confiftcre. iriTVLVs Ili: de patrgnorvm DONATiONIBVS. " 'L Siis qui in patrocinio conjlitutm eit i 'vel filii eiUs^ patronum ‘vel filios patroni relinquat. i I. Ve armis qua dantur faionihus in patrocinio cenfiitufis^ & de ac qui fi- iionibus eorum. - ./ Ili; VeWbtism patrocinio conquifitis^^oelapatronocoliatis. I V De rebus ifipatrocinio acceptis ^ conquifitis. h ANTi<|_yA^; Si is quimpatrocinio cbrijittuius e B •velfily eius , ipatronum autfiliospatronirelinquat.- ^ I aliis ei, quchi ih patrocinio habuerit, arma dederit , vel aliqiiid ^ donaverit, apud ipfuni quse filnf donata pcrnianeant.Si vero afium patronum elcgeritj habeat licentiam cui fe voluerit cbmrhen- darc.Quoniatti ingenuo homini non pbteft prohiberi, quia iri fua poteftatc confidit: fed reddat brnnia patrono, qucrndeferiiit. 'Sitnilis&: circa fllioi patroni, vel filios cius qlii in patrocinio fuit, forma fervetur : ut fi tani ipfe qui in patrocinio fulti quam filii eius, filiis patroni obfeqiii vbiueriht, dona- ta poffideant; Si verb patroni filios vel nepotes ipfis nolentibus crfedidemt relinquendos, reddant univerft, «qui parentibus ebruni a patrono donatab funt. Quicfihque atitehi in patrobinio cbnfbtutiis, fub patrono aliquid ac- quifierit, rrfedictas ex omnibus in patroni rcl filiorum ipfius poteftate con- fidat. Aliam vero medietatem idem buccellarius, quiacquifivit, obtineat.' fi buccellarius filiam tantummodo reliquerit, & filium noh reli- i 2 queritj ICO LEGIS WISIGOTHO RVM querit, ipfam inpotcftatcpatrohiniaacrelubcmus:: Cc tamen ut ipfcpatro- nus xqiiilc eiprorideatj^ui camtibi ppljitiatnatrimoiiio fodare, & ^uid patri vel matri fiicrit datum ad eampcrtincat. <^u6d fi ipfa fibi contra II. ANTlQjyA^. J)e arrms ^ux^antui^tonibus in patrocinio conjii futis , S* de acquifitiombus torum. j^RmaguselaionibusjproioTjrcgmotlonantur, uullt tationcadonatoro repetantur. Sed illa, quaiduiniaio cll aequifivit, in patroni potcftat» «confidant, ANTIQVA. De rebm inpMrocimotonquyitis^wela^^^^ wUatis, glcut fuperiuii diaum^ft fi quis cum aliquo patrocinii caula confiftat, ^ aliquid dumcura co^habitat,adquificrit: fi ei in veniatur infidelis, vcl cum derelinquere voluerit, medietas adquifit^y^c i patrono tradatur. Aliam vcr6 medietatem qui adquifivit obtineat, Sc^uidquid eiipfe donavit recipiat. :iv. /A NTIQVA. De rebus inpatrocimoaccepiu^^onquifiis. TTa, ut ruprapr^mllTum eft, quicunquepatronum Cuum reliquerit ^ ad ^aliumtcndensfottc fc contulerit, aic cui fc commendaverit, det ei terram Nam patronusqucmrdiquerit^HSctcrram Sc^ux ei deditobtineat. TITVLVS IV. BE COMMVTATIONIBVS £T V£KDITJOJ^I£VS. , l. ^iii^-valeatconrnutatio.Jicut^empn^^^ II. fi ^on fuerit idonem^uenditor.fideiujordet^^^ III . Ne ijaleat violenter fdBa-uenditio. I V. Si arris datispreiwm non fuerit impletum. V. Siparspretiisdatanonfuerit. VL Si fraus inpretior ei vendiu fiat. VIII. Debajmahe«a-veKdere-ve7HioMxrepr.;fim»fermt. IX. i>mndcre<ve!do»ari X. StfepermfenUn^mmKwmumdari. “tonare. XIII. [Document text truncated for crawler view.]