De febris pestilentis essentia, causis, effectis, virulentis qualitatibus, corruptis affectibus, maligno contagio; necnon de virtute, et efficientia Daemonis, hominisve, circa truculentae huius infectionis lethifrum morbum ...

DE FEBRIS PESTILENTIS ESSENTIA, CAVSIS, EFFECTIS VIRVLENTIS QV ALIT bas,coriTiptis affc&ibus,maligno > contagio; 5Y ECW0‘N DE VI\T VT E,£T efficientia Dtemonisfominifive,circa truculenta huius infectionis lethferum m$rbum> Etiam fi nulla adfit Cceleftium influxuum noxia ,aut peftilens conftitutio; DISSERTATIO VNIC A EX SOLIDA PHILOSOPHIA,ET, verifsimis Htjhrijs* IOANNE BAPTISTA MONTESDOCA, t Doctorc Medico Hilpalcnfi, Avctore. Articulus primus. Ndtura &ejjentia Pejlis. SStIWIS SSENTIAM Peftis tractaturi, eius defini tionem,defcriptionemve prius oportet afsig 4i#TN >1 "V .11' _.C* /\•«... |&|g| nemus,ut illius natura pcrlpc6ta,viam additi ceptationcs planam &exredita ftcrnamus: *• ^^a*1*i definitio enim expedite proponit &: expedit natura rei. Peftis igitur fecundum omnium Medicorum confenfum eft ,Qu& multos corripiens ,eorum maiorempartemperimit. Qua: defcriptio optima cft.,& apprime adaptatur cui libet morbo peftilenti.Vt autem apertius innotefcat huiufmodi defcriptio, fcicndum eft ,quod morbi aut communi modo conflant,- funtque interfefimiles,& uno,eodemque tempore copiofe exoriuntur^vel funt inter fe dif flmiles,& vage,feu fparfim homines corripiunt, &ediametro communibus illis opponuntur,- hiantem Spar fi funt,feu Sporades:illi Pandemi/ aGrccis nuncupantur. Rutfus communes funt in duplici differentia,vel enim in una aliqua regione ,vel in pluribus ,aliquo tempore grafiantur :&ij Epidemi/ ii Gnecis ,aLatinis Vvlpares, verfantes in populo, &univerfales nominantur: Si regionales, ii Grccis Eudemyfi La naculi,fen familiares celebri cuntur. Epidcmij, feu populares rofque enecant:-vel n quclib X tur ,ft a epidemi es,patri),verdlationedi I limus ,ut multos corripiat ,&maiorem illon,,-, <*•«*«'« *« K fcdpracipuem cotnmentarijs Epideiwm c]ucm 0 “ 'fMetlicae Artis Dolores fummo confenfu ducem (! quuntur. *e' Huius Epidemia? pcftilentis edentia ,natmaqu, non convenit inter Authoresjinqito conlidatied enim clariffimorum virorum lententia,eius edentium litam cffein excellentia putredinis ,cuius omnes effectus pefti arn/- Vb. 6. d. buunturJiuius opinationis Antefignanus, Horatius Eu [vb.c.io. genius Dodifsimus clarifsimufque j Medicus illam difertis verbis tucturjqui aderit ,omnem peftilentiamquandam effectionem putridam effer, &in excellentia putre1iJ --’- 1dihis omnemeius vimpolitam efle.Eandem tenet Bapnt c' r2 ifta MonttWtiJfditcrepat nihilominus in eo ab Emienio, *lib di' ciclUOt^^tHrtnct tantummodo in humorum excellcnttfsintb.flb ma Putl'c^dic,qui lunt in ipfo corde confidere febris peftilcntiscdentiam,nonautcminrcliquis humoribus ,in venis inclulisjhi enim reliquasputridus,febrcs polsiit excitarc,quicalefaciendo cor febres efficiunt ;nullam autem admittit febrem diariampedilctcm ,aut putridam. Fracadorius etiam hanc opinione tuetur, aderitque, ncc fpiritus ,ncc partes folidas ita cxceJlentifsime pofie putrefieri,ut concitent talem febrcin^quia Eorum-fii folidji rum partium fubdantia repugnat ciufinodi putredini.oej. lib.de tentia: autem Horatij favet Alexander Madoria ,atpeji:. que adeo aflinn^^aj^^fti videtur. Fundaopinionis illud cd ,nihil ac 'excellenti putredine affii- •enim humoribus puticuiia ,qualia inpcde fubdantia: nian qualineran- *r di: \ 2 di: occultae autem qualitates nullam vim agendi Sortiuntur.Impugnatione huius opinionis confolto omittimus, ne hic prunus ingreffus prolixiorem, quam pardi ,progrdTum pariat difputationis ;qui autem eam videre cupiat, adeat Ioanncm Argenterium ,coment, in lrb. Gal. ad Gjauconem. .; Secunda opinio nofiro iam tempore celebris,conflituit febris peflilentis cflentiam in qualitate quadam, venenata ,fpccihca, &occulta ,qua: littis dici ,explicariq; non pofsit,qua? forma fpccihca tribuitur. Cum autem hac fpecihca qualitas cx aliquo gradu fubftaatire ortum ducere,iit compertum,ab ahiis illum trahere pronuntiat Fernelius^differt autcnfa reliquis ,quos infra perccnfemus ,in eo, quod ifti alias cauliis univerfales pehilentis conflitutionis liifhccre admittunt: convenit autem cum infignium virorum fentcntia,in eo quod hatuit illam occultam, vcaw^notaque qualitatem peftcm producente: cuius verba libet nunc in medium proferre: funtenim notatu dignifsima ,&facile ex eifdem impugnatur propofita prima opinio jQuoniam igitur (inquit)pejli'lensfebris neque caloris incendio,ut caufus,nequeJiccitate,ut ethi ca,cor torret,ab utroqueplurimum differt, babetqueprafen tem -vim ,acperniciem ,omni intemperie ,omniputredine maiorem,qua una venenifpecie cor vitafontem ,fpirituum domicilium,obfidet, demoliUtrque; hac autemfpeciss qualis Jit, eventisponderemusicumpefle correptusfolo hafitu, aut excrementorum evaporatione a[sid.entes xvel integrefanos labe fadiet, yfque veJHbws cont referventque diutius :confiat nem;fed multo inmaniore admodum repentina aeris quo vis veneno bat,autJit abfio ficutpeple Cap. depe - fic ,&febribuspejl. De abditis rerum canfiscap,ij. sexportent, lib. depeLib. dc frtoeib us ad Clui:cap. depefle. De febrito* 3«. De febrito* io. De ftbrib' c. depjle. De febr.b* c. de febre pojl. w tia,ciufc]uc fundamentis conftat,quamlevibus,infirttuf que rationum momentis, excellenti putredini ,authorei fuperioris lententia: tam tenaciter aferibant, peite, Ciufque accidentia. Hjl-c lententia mihi, ut longe verior probatur ,&anidet,utpote,qux conformior lit principijs phyficis $cum folida Pnilofophia egregie cogruat. Eam tuentur Mcrcuiialis,Argenteruis,Saxonia,Euflachius Rudius,Capivaceus, Mercatus, &omnes Reccntiorcs. Quaquam l.dcin ipli Auct >res paulo (int obicuriores ,limulque parciores in hac pcdilentis morbi edentia plenc,luculcntci,& dilucide exponenda. Quo igitur patefiat qualis lit^lla occulta qualitas ,a qua ve forma lpcciHca originem trahat, aliqua limt Itatuenda fundamenta ,ut in illius clariorem notitiam facilius deveniamus.Pi imum igitur ponamus,qualibet qualitatem activam fui activ.tutecontcllan naturam fubltatix,vel principij,a quo per fc emanat. Cuius ea ratio ei t,quod ubicumque repedatur, infervit illi,& intendit afsimilare paffum ad naturam fui principi),ex quo ca qualitas ortum habet,qua,tanquam medio inftrumcnto in agendo ut.tur jquod exemplis declaratur. Calor enim,v.g. ubicumque cxtitcrit, agit virtute ignis ,aut quali virtus ignis: frigiditas funditer, quii amt ut virtus elementorum frigidorum, infrigidat, cotidenfatque ubicumque repedatur.Actiones enim ut iniloiophus docctjiintjiippohtorum, nunquam enim acci 1/» .E dentia i cuiui f. npalia, quidquid enim lunt ,alioptereaenim dicunturnon tmfl alis entia. Eflentiahter enim um agentium. Ad repcimnaqua iubihmtia ofr "Tfclt-i ,mquiumius &c-iiifdem /i f#*- . 4 ilem actiojtalis enim terminus ,&eiufdcm rationis erit, cuius fuerit principium, &origo ,aqua ille effedlus provenerit ,vel erit idem ac principium ,vel fuitem propria pafsio. Patet hoc evideter in qualitatibus effectivis, quar deducunt paffum ad illum gradum entis,aquo emanant. Qualitas,v.g.productiva ,&difpofitiva.fubftantip ,ut potentia generativa hominis deducit materiam ad productionem hominis,potenti aconcoctiva, deducit, &dif ponit materiam ad productionem fubitantia?,&c. Supponendum eit fecundo ,&quali ex notifsimo experimento itabiliendum ,omnempefdlentem qualitate femper putrefacere lubiectam materiam :eft enim apud Medicos axioma vulgare, caufaui materialem febris pcftilentis clfe excellentem,fordidifsimamque putredinem; ergo oritur per fe ex aliquo gradu iiibitantia?,ad que materia defferturper putredinem. Tertio fupponendum,in materijs putrefeentibus decurfu putredinis dari formas quafiam medias inter formas mixti per fe intentas anatura, &formas elementa res .• qua; quidem forma: media: diverfu funt fecundum diverium gradum putredinis. Dari autem tales formas medias ex eo patet ;quia nec funt forma; mixti anatura per fe intentje,cum iam per putredinem talis forma priftinam unitatem amiferit ,quam in mixtione debebat co fervare;putredo enun feparat mifcibilia ;nam mixtio cjl mifcibilium alteratorum unio ;&in tali diflblutionc, qux Iit per putredinem ,non potelt confervari forma mixti: quia formae non pofsunt fMfcfc^gis,uut minus,cum in mdiv uioiii couhna.itpiet^^^^^Mj^^mni ie| -aratio nc polsit breviter ihccederc^^^^^^^B^^^fciio ad tempus,in quo integra fer quitur evidenter fucce mam mediam fe intenti \• Quarto fupponcndum,quod provida natura fin?ulis tam dementis, quam dementatis ,cum corruptibilia conipiccrct,dedit potentiam fui, vel fimilium produchi vam,cuius actione lingulx fpecics propagarentur. Cum igitur tales fornax medix contineantur fub latitudine rerum comij tillilium, neccflario debent participare hanc potentiam,&proprietatem fui limilium produdivam His fuppolitis,lit prima conduliojSi dfedus proprius qualitatis pcftilcntis attendatur,invenietur dfe hanc pro prictatem lpccialcm rerum fordidifsime putrefeentium. ProbaturjNihil qualitati pcftilcnti tribuitur,quod no tribuatur huic proprietati rerum putridarum foididifsimx, ergoputreicentium hxc proprietas, qualitas pefHlcns idem funt.Probatur antecedensIjdem eifcdus caufantur apeililenti qualitate,&ab hac proprietate rerum for didifsimeputrcicentiumrergo quod uni conceditur, alteri debet attribui. Probatur antecedcns;Rcpetinx,aut bre vifsimx m)rtes,gravifsima accidentia, contagium ,inrvpofsibilcs fere,& rara cvcrlio lunt communia uni ,&altcriicrgo ijdem effectus caufantur ab utraque. Secunda conclulio,-Hcc proprietas clt qiixdam qualitas occulta refultans aforma fpccihca putrida fordidifsime.Hxc conclulio habet duas partes,quarum prima alfcrit,hanc proprietatem eile qualitatem occultaimQuod lic probatur: Si noeflet qualitas occulta, pflet ex primis, vel ex fecundis,qux refultant ex primis,aut ex cut lux,qux contrariumnon habent: at,ad nullas luium reducitur,ergo Secundo _dtu ,quia hxc qualitas ita Iis ei advcrfctur.-crgo dt qua batur, quia ci adverfantur, ant ;ergo nulla cx ina- 4 \_ i quod ilia qualitas refultet apra?di&is formis putrcfcentibusmedijs inter formas mixti anatura per fe intentis, &formas elcmentares ,quod duplici medio oilcnditur. Primo, quia cuilibet forma? debentur fiia? proprietates fpecifica? ,ergo tali forma media? putrida? debetur talis qualitas, fed talis qualitas eit productiva folummodo ta lis forma media,ergo eit illius propria pafs io. Secundo probatur:quia talis qualitas elt accides; hoc autem non poteit elfe line fubilantia naturaliter loquendojergo alicui fubilantia debet accidere ,non mixto ,ut mixto •quia mixtum unione mifcibilium confervatus, hac autem peftilenti qualitate deilruitur ,&non datur, aliud fubiedum,a quo emanet prater hanc formam mediam, ergo huic forma media debet in eife. Circa pradicta duo poifnnt proponi dubia :alterum eft,uon femper apud Philofophos,& Medicos eifemanifeilum principium putredinis effectivum oriri per fe ab aliqua materia putrefccnti,& forma fubllantiali ibi iiifita, neque ex efficacia putrefaciendi id infertur. Calor enim dementaris fufficit,ut Auctor, &principium putre dinisjinde tamen non infertur,quod per fe emanet ab ali qua forma media putrida ,fic anobis dicta ;fed potius emanat ab clementis per fe-ergo ii militer eo,quod peitilens qualitas fit principium efficax putrefaciendi, non infertur quod per fe emanet apraedictis formis medijs putridis, fed erit alterius intentionis:& per confequens prin cipium,ex quo nos inducimur ad cognitionem principij, originifque proprietatis occulta? ex proprietate activitatis cius effectiva?:noni^^^^ Secundum dubium cil,quod cti cipium firmum citet, non eflet cc; litatem femper piitr tlardaturenimii 1euspergo V Lib.2j.ca. iij. Lib.ij.cpiii. feci.iii) . Lib z.cap. •• • xaj. Lib.y.cap. }8. Lib. 16. c. 5»« J. de diff, fib.ir.-j. facinore ,in certam, &deftmatam diem ,compofucrunt toxicum quoddam conflatum ex Elcphanticornm fanguine ateClis ,urina humana, &flacco quarundum ha-, barum venenatarum ,collcctumq; linteis, &ut non flupernataret impolitis gravibus qiubufldam ponderibus, in putcofc, flo ntes, &flumina lniccmlt,ex quo flecuta fuit adeo funeAa calamitas, &conAitutiopeAilcns, quod,ut authores referat,tertia totius orbis pars perijffe vifaeft. Plinius etiam refert ,de Venefico fonte itadeletcria qualitate infero, ut liauftu uno totum imperatoris Romaniexcrcitumpeidcre.potui!flet. Ex vivflu etiam originem flumere aliquando hanepefti lentem Epidemiam,conflat ex cbAitutionc, quam affert Hipp. In Eno.lcguminum eflu cotinentcrin Epidemicos morbos incurrentesubi notatu dignum videtur,nonfolii viris, -fed etiam mulieribus tales morbos fuiffe comunes. Strabo etiam, ut refer Ioanes Langius,m cpiftblis me dicinalibus,no folii in Germania, neq, ex vitio aqua; tatum, fed in Arabia quoq; ex fruduil, ac pomorueius regionis efu, in Gallorum exercitu pcAilentc fevifle conAitutione tradit, qux fuu fcminnria in Dania, &Noruega ufqj propagaile vidctur.Olaus magnus de regioni b9Scp tcntrionalibus hiAoricns, harfircru teAis ocularis Icribit, excibis,pi{cibilfljthrnc,falc &fuffitu maceratis, efculentis frigidis &crudis, ac pane non probe piAo, morbu illu hon educaArefem incrnduifle Epidcmicu in Dania, &c. Galenus etiam noAci,preccptoris authoritate excelles cap.de fcbii pcAilcnti hoc dogma cofirmat; a(ferit enim, part' incipit t.ilisfebris cx infpirations ac - tedinis autemprincipium,vel cadavenatorum^quemadmodum contingit \tm,vcl lacuunifvelpaludum,Jiatis jis caufas peftfle mmbres corporum 8 forum, exprava, vittm ratione erantputredini ohnoxjj: - binefebribuspejtilentibus origo data efiydcc. Ex quibus infertur non folii aere in univerfutn confli tutionis pefeilentis effe caufam, fed etiam turpiter errare illos ,qui femper influxu qdefte Epidemiam pernidoffam inferre,tanquam certum ftatuunt. Ne autem authoritatibus folum pugnare videamur,fit in confirmationem noftif opinionis, &everfione contra trarie fententie primum argumetum. Illa erit Epidemia peftiles,in quaplures uno eodemqtepore fimilibus afficiutur morbis, &maior pars interit; fed ex qualibet caufa comuni potefc generari talis coftitutio,ergo non ex folo aere ortii ducit talis conftitutio.Maior patet: minor pro batur,quia uno eodeq; die poflunt in una urbe &in una regione propter annonf caritate, ex depravata vidus ratione plures egrotare, &maior pars poteft mori; ergo n5 femper ex aere fequitur peftilens conftitutio,antecedens probatur hiftorijs addudis ex Galeno &Hippocrate in - Epid.& lib.de febrib.ergo confequens erit certum. Nec fatisfacit refpofio dodifsimi Mercurialis afferes, ,,„ nrjo... Libae pe\~ tunc elie pellem,led non veram peitem:quia erit regiona t r } lis feu veracula, &non comunis,popularifq; conftitutio: tuc fic argumetor;fequeretur inde,quod de eflentia peflis fit,quod univerfu mfidu, vel maiore parte occupet,ergo vel regionalis erit peflis,quia ei copetunt predicata eflen tialia peflis; vel non efl de eflentia peflis,ut maiore parte mundi occupet,&interrogo;que nuc tot preclaras Italia? urbes depafcitur,depopulaturq; quo nomine appellabitur? abeant igitur nug£,& arctum annulum ne geramus, ne veritas in ofeuro latens in anguflias Vt ante cum diftindione loquamur^ co laboremus, efl aflerenduirgaliud ei fam immediatam externam conflitjJ aliud vero mediatam caaaiam, tus pcftilcns fine Gt>, quod acr corruptus fit caufa jmmc. diata talis ftatus pcftilentis, ut in corrupto cibo ,&p0tu nocifsimum eft. Si vcropcrlcvcrct talis ftatus decurfu te pons inficitur aer, tam ex etfpiratione, qucc continuo efi flatur,quam ex vaporibus ab intectis aquis elevatis, 8cc. Dc modo autem,quo calcUis influxus pofsit caufare peftilcntcs effectus; Dicendum ,quodcelum cum fit unj, verlalis caufa omnium iublunarium etfectuu ,&permutationum,etiam pcftis non poteft iubterfugere amplifsimam eius activitatem. Quod (ic confirmatur,quia edeftia corpora dicuntur caufarc effectus particulares inhis interioribus, quia applicant luo motu caulas inferiores. Sed non patet ,quare peltis caufas applicare non polsit; ergo peftem, poliunt caularc laltem per modum caufic ce quivoca:. t'• Articulus tertius. tsAnVeflem ncccflario comitetur contagim tamquam proprium quarto .modo.. DEcontagio in hoc articulo tractaturus, erit prius lup ponendum quid fit,ut lic cius natura explicata, aci lius cius ratio pofsit invcltigan. Eli igitur contagium qu* litatis morbofk^qu&unum corpus^vcl plura carpo/a tur,adaliudvel ad cilia tranfitusj Contagij enim eth) 111 logia ^contactu :&limul tatfu oriri eft certum. Cui citura provenit ex efficacia, &aCtivita ‘entia pofsit fui fimile producendo m Aut aliter ex do.ctifsimi Mcrcuua is •wmta^ifuquod Iit comunicatio mor ~°-".Inquoquatuor llllt >'/ Xveniunt confideranda :primum id, quod comunicatur, fecundum corpus,quod comunicatur,tertium corpus,cui comunicatur ,quartum medium per quod communicatur; quod communicatur debet cffe qualitas ,&hec re* productiva fui ipfiusffi enim activitate ad fui reprodiictionem careret,nonpoifet fe tranfmutare; omitto qucf* tionem illam aaintali tranfmlitatione, folummodo per intentionales fpecies fentiatiir in paifo,quod agens tranf mutat,de hac enim preterphilofophos,Theologos P.Fra cifcum Xuarez,Patrem Rubio,& P.Petrum Hurtado,ilia ex profelTo difputantes,nofti'i^vi dodifsimos Vallefsiii, &PctrumGarciaMedicosomnilaude digmfsimos,hanc controverliam dirimentes poiTumus confulcre, - Sed ad noftrum irifiitutii redeundo,cum qualitas,qu£ communicatur iit accidens,debet alicui fubftantkt in herere; fubitantia autem cui inheret ,vel eit vaporofa,vel humortenuis ,qui Facilem aliud corpus pofsit trafmigra- :re,-corpus autem quod'tale venenu communicat ,vel eit tali morbo affectam,ut iit peftilens ,vel Fomes,corpus inanime, in quo refervaturtalis venenofa qualitas .- tertio corpus ,cui communicatur ,-debet eifc quodhabeat ali- •quam fimilitudinem,ciim corpore, aquo accipit tale vaporem,aut fpirkumdeleteria qualitateinfeCtum.Si enim fit multum difsimik,difficillime fuperabitur ,&qiif afflicta tali veneno ,nil virium habet venenum ad trafmutationern,-fic legitur apud Euftachium Rudiummedicum prataatifsi mum. Aquilcie habitatores omnes lienis tuxArffpe/k more cachexia,depravo corporis habitu laborare &ataicap.xxx. vo tempore nullu alium affectum pati, aut morbum gravioreirr,quia aiTucti hiberno tempore illi c^li itatui,vere nullo alio morbo laborant, fi quis autem adventilatis tempore in quo multi vapores afole elevati aerem inficiunt) ibi unica tatum no&e detineatur,ftatim febre pef- .tilenti corripitur ,Auftro &Euro, Noto per id tepus iniQpiran-» J I pirantibus, &acrem inquinatibus,quartum&ultimum lequilitum efl: medium-» per quod tianfmittitur tale contagium ,quod debet efle aer ,qui llcllt recepit facillime calorem, fumum, aut odoremiitaiecipit facillime putridas exhalationes, peftilcntefqi &aicana qualitate pnc. ditas. Cum autem tres contagi) modi repenantug decrevi breviter proponere modo,earum differentias,ut fine obltaculo aliquo, queltionem propofitam in articulo, clifputare pofsirn. piimus contagij modus efl, quando ipfc laborans aliquo morbo contagiofo affectus, fine alterius interventione alteri corpori iuum atiectum ,autdifpofitionem in partitur; unico enim contactu ,per medum venenatam naturam ,cuius efl paiticeps ,humoics corrumpit &naturxinfenfosreddit, pcrnicioffofqiquicum amplius anatura non polsint regi, puti efcunt,& fcbicm pclulcntcm gignunt :ex limili caufa luit pcflis maxima fnb Maximino Imperatore, utrefert Nicephorus, fuerunt enim multi pcfte correpti ,qui pietate Chrifhacap x.x na aegrotis curantes ,nullum mortis periculum indicantes, mdifctimcm vitx fc offerre non cxcufartit, egrotis enim mitris, defertis, aconfangumcifq,- &el tentibus oblitis,opem ferre no dubitantes,. alaci ianimo mor tem fubiie, non ex pabefeebant; fecundus contagij modus rcpciitur in fomite,qui cum iit vapor ille iecon tus, &indufus inporis,& fpatijs illius corporis,in quo fcrvaYtAtlit.de turj facile in aliud tranfit, quod refert Hieroninius 14. curialis, &pro confirmatione affert Evagi ium mu ib.^.c. 28 ria Edefiaftica narrantem ,pcftcm illam maximam ,1 qua homines ,qui ea fuerunt aftebti, dc alij, qui nu nus illam pafsi fuerunt, in alias regiones ,in quibus tate fruebatur ,progredientes ,fanos inficiebant , cU1 nulla alia caufa, pister vaporem Induiumin vciu uS P tdt inveniri. 7citius IO Tertius contagi) modus..repentur in aere,in quo propter venenofam qualitatem, in ipfa eius iubftantia reper-^. tam ,dextru&aq; eius temperie ,five vaporibus extraneatus corrumpitur ;diffunditq; tanquam univerfalifiimacaufa hanc arcanam qualitatem in mortales omnes ,qui eo frumitur. Ex his autem contagij modis,mitiisimus ,blandifsimus eft,ex fomite ,• diriis autem &im manis, qui fit de viventi,in' vivens; nec ei multum difsimilis ,qui fit ab aere ;&ratio eliquia contagium communicatum aviventi,iii vivens; quia' magis approximatum, maiorem efficaciam in agendo fortitur. Secunao, quia cum acorpore calido ,maiorem vim. in operando acquirit, quiaiam acalore actuatum facilius tranfmutatur. tertio quia cum medio motu, talis occulta peftilens qualitas fuam vim impartiatur alii corpori, ubi adeft caior, maiori cum impetu fit talis tranfmifsio,propter vimimpulfiva quapollenr,folis viventibus communicatam^ etiam naturis intellectualibus, ut infra in propio articulo videbimus. .... Secudo.aer magis appropinquatur aftiyitatiin agendo in corpus vivens, non quia fua natura fit iumme activus, fed quia ex inipiratione fcitifsime luduntur partes noitri corporis, in quas ingreditur,&eas tangendo,fu.am veneficam vim facillimo negotio iliis communicat, humotus, qui anemint .comunicat. Cfi 2His His omnibus fuppofitis quxritur in hoc articulo, an pcftcm tanquam propium quarto modo,comitetur contagium? an vero fit tanquam qualitas alia,qu£ ei conveniat; ut omni, &foli, licet non iemper?prima opinio alferit nullatenus effe de effentia peftis contagium, nec tanquam pafsio cius,nec tanquam alia qualitas.fundamentum autem huius opinionis cft,quod de cflentia peftis fit multos corripere, &maiorem illorum partem perimere ergo nulla ali apropictaserit de effentia peftis. > tyobatur primo quia uno eodeinq; dic ex aerepeftifera qualitate inqutnato,multi homines xgrotant, &eoru maxima pars extinguitur, in hoc nullum datur contagiuj &tamen reperitur morbus pcftilcns, ergo contagiumho cft de effentia morbi pcftilentis. . Secundo quia ab influxu cxlcfti oritur Epidcmiapeftilcns ,&tamen licet pcftea fucccdat contagium ,multi taliEpidemia corripiutur Sc maxima pars eorum perijt; ergo contagium non cft de effentia morbi pcftilentis. Tertio quia li contagium eflfet de effentia morbi peftilentis,data una conftitutionc peftilent/,miinquani ceffaret ,hoc cft contra experientiam,-ergo contagium non eft de effentia morbi pcftilentis.. Probatur maior quia data caufa efficienti, &in adum reduda in excuffabiliter fequitur effectus, &precijuic /i nullum ad fit impedimentum, fed in ultimo anno,in quo gvaffatur talis Epidcmia pcftilens, datui caufa efficiens neceffaria,quia dantur maiora coragij feminalia, &maior in paffo dilpofitio ad recipiendam formam ;ergo debet durare in pofterum talis effedus. Quarto quia fi contagium eftet neceffarium in pcfte,. vel tanquam cius effentia, vel taquam propia pafsio,- no taquam cius effentia, quia falvatur effentia in illa forma media putrida^ergo non tanquam propia pafsio,quia dc beretilli convcnire,ut omni,foli,& femper^datur &reperitur ir iitur in alijs,praeter morbum pcftilentem,, contagium,ergo non illi convenit tanquam propia pafsio. Minor probatcfr quia pthifi, optalmi?, lepre, &omnibus morbis cutaneis competit effe cotagiofos ;ergo iam morbo peftilenti non convenit,tanquam propia pafsio ef fepeftilentem.. Confirmatur ex Procopio, qui narrans maximam illa Lz^eye. peftilentiam ,qua? contigit fub Iiiftinianolmperarore, in lioperfico. Vrbe Conftantinopolitana, affirmat, fuiffegravnsimam peftem; fcd nequaquam fuifle contagiofam. nis non obftantibus, fitnoftraconclufio affirmas pef tem fecum afferre contagium,tanquampropium quarto modo. Precipuum fundamentum huius conclufionis ex hoc fumitur, quod, cum qualitas occulta peftilens effectus illius forma? media? ,&quam femper comitatur ,fit fumme activa, &fui reproductiva, ubicumq; reperiatur deducit paffum in formam ,cuius eft inftrumentum ,& quantum eft in fe illud afsimilare intendiq Hanc conclufionem tenet Gale.& cum eo Sacxonia, xjed-ey^ lib.de pefte,Iuanes Fernelius de abditis rerum caufis,Iua nes Argcnterius ,Horatius Eugemus ,Euftacnius Rudius, Capivaceus,Ludovicus Mercatus,, Alexader Maffaria,Mercurialis,omnes in lib.de pefte;& eft comunis. Si autem ad eius probationem rationes deficerent,unica experientia teftaremur fufficere, &utinam tam vera non appareret, ut compertum habemus.. Ratione aute probatur,- cuuilibct forma? fpecifice corruptibili datum fuit anatura medium,quo fe fe pofsit reproducere ergo forma fpecific? peftilenti corruptibili,de betur tale medium fui reprodubtivum.. Antecedens patet;probaturconfequentia,nulIu aliud medium,preter qualitatem pcftilentem,apparet ccnccffu anatura tali forme medi? ergo tale medium fuit,hec qua litas peftilens tributa tali form?pro fui reproductione. *"Tunc Tunc fic argumentor; fi non daretur contagium ,non daretur talis qualitas fpccifica lui reproductiva ;ergo datni' contagium. Probatur antecedens, fi non daretur tranfitus de uno corpore in aliud,media hac qualitate fpccifica,non daretur contasiuirgergo daturcontagiu,quia datur talis qualitas fui reproductiva. Ne autem laboremus in hoc quia ita experientia notifsimmn, nollo in morari adducendo in medium quamplurimas rationes,quibus fulciri pollet hcc fententia.Tepus autem in re meridiana luce clariori terere, eft fuperva cancum; folumq; in refponfione ad argumenta rantifper in morabor, aliqua enim illorum maximam difficultatem continent. Adprimum rcfpondetur ;nos non defignare unicam caufam pefiis :plurcs enim vcrilsimas habemus ,&fic, licet aer fit caula externa eius,&humores in corpore cor rupti pariant talem fpecificam qualitatem, poltea fequi tur contagium ex illis. Ad fecundum argumentum recondetur kKin,c]iiod ad primum. Nos non difputare hic de numero caufarura pellem inducentium,bene tamen de effectibus,inia imiliter fcqucntibus talem morbum. • Ad tertium rcfpondetur, nullatenus illationem lecjuu quia ficut acr,qui extitit univcrlalioi caufiimoibi pe t lentis,vctificatur, tam qualitatibus, quibus pollet cxtui ncatus ,&altcratus &fubftantia putredinofa quaarficitur correptus :fic fimiliter fomes, in quo includitur teter ille peltiferae luis vapor,expurgatur, amittite],* eve tatione &nove aereae portionis ingreflu ,illam faxiam qualitatem, qua inquinabatur, &fic non poteft,pcr longius tempus fiia feminaria comunicarc. Ad quartum rcfpondetur contagiu prcdicari de morbo pcftilenti tanquam propium quarto modo,cuius ratio V tio formalis eft, quod fempemte contagium comitetur ilium tanquam propia pafsio, eft tamen difficultas quomodopofsit contagium effe peftis propia pafsio,fi in alijs reperitur ,ut probatum eft; de ratione enim propia paffionis eft ut nullatenus in alijs, ac in illis,cuius eit propia pafsio,reperiatur. Cui dubio refpondetur; quod duplici modo pofliint confiderari pafsiones: videlicet ut proprietates rerum diverfarum fpecierum, aut in ordine ad actum, &obiedu; fi confiderentur,ut pafsiones diverfarum fpeciernm, diftinguntur fpecie; fi autem confiderentur in ordine ad obtectum,funt eiufdem ipeciei. v. g. potentia vifiva hominis, &potentia vifiva, equi ,fi attendatur radix huius potentia?, diffinguntur fpecie; quia radix, aqua originem fumit potentia vifiva hominis ,ut in homine, diffinguitur fpecie aradice, aqua refultat potentia vifiva equi. Quia, in una eft anima rationalis,taquam radix operationum omnium ;in altera vero eft anima fenfitiva, illarum principium. Si vero obiectum harum potentiatum attendatur ,nullo modo diftinguentur fpecie; quia color eft obiedum unius &alterius potentia?, hanc fente tiam tuentur Caictanus,Vanez,& alij,& licet oppofitam lde aia fententiam probabiliorem cenfea, tamen probalitatem i0.&i.p. habetpropofita,& fic dico quod licet fi contagia ex effec q.jian.i tu atendamus ;fit idem, quod comitatur morbum peftiinfohit. ad lentem, &alios morbos fpecie aiverfos; tamen exparte principi), aquo originem ducunt diffinguntur fpecie ,& heee de argumentorum folutione fatis. Ad hiftorias refpondetur, quodlicet in omnibus pefti lentibus conftimtionibus appareat cotagiu; magis videtur operari in ijs,in quibus caufa eft aer,aut celeftis. inffq xus mediatib9dilpofttibnibus, quas aeri impartitur^ \ in alijs conftitutionibus,propteralias caufas5&ratio^t\ non quia maiore habeat he caufie activitatem ad produ1 ••cel> J.p.q.tlO *rr. 2. materie fit medij ciifpolitionibus prxvij$,& fimultaneis ' hae non poliunt dari fine alterationc ergo ‘non poffimt fpiritus educere formam de potentia materia:. Huius rationem reddit Angelicus Doctor his verbis;Spiritus nm eji compojitus cx materia,&•forma‘,ergo neq;pote£lproducere compojltum ex materia, &forma, quod probat quia agens;debet eji e Jirnilcfuo ejfctiui.^ ^Neq; contra hanc doctrinam obitare videtur converfio virgarum amagis, in ferpentesyquae ex communi opinione, neqj fuit apparens, nec loco virgaru per illufsione ferpentes apparuere; fed fuit vera convcrfio illaru inferpcntes,& videturfuifle veram produdtionem fubftantialis forma:,hoc eft contra dicta; ergo prardicta doctrina no cft certa.Ad quod refpondctur, Damonis mediata adioneper magos,&adtione ctia mediata,applicationis adivorupafsivisjlicct non in iftanti,brevifsimo teporis fpatio,ex virgis fuifle ierpetes produciosicu enim, ex putredine quotidie reptilia,infectaq; animalia gcneretur;caufiunivcrfali fupplcnti, formale effectu particulari» (neqj enim cx putredine poflunt talia animalia produci, fi caufa univeifalis no cocurrat) quia ia daretur efteCtus, caula nobilior; fic finiiliterex applicatione a<flivoru ipfsis virgis,fucrut tales difpofitioncs in materia producta:, quod cx ncccfsitatc natur£,caufa univerfalis tales formas indu xit,&fic nihil c6tradnfta,cx prcdicta obic&ionc fcquitur. Contrarium etiamfuppofitioni potefl: probari, quod fcilicct naturas Angclic? non conveniat motus localis, quia non convenit motus alterationis; cx eo enim quod materialis altcratio excedat vim intclligcntic aclivajctia videtur quod motus localis excedit limites iuc pertectionis; quod probatur: quia motus localis cit perfcCfior, motu altcrationisjcrgo li quod Iit imperfectior excedit liie ef fentix limites,non poterit ci covcnirc,quod fit«*>pcrfec tior.Ad quod rclpodctur primo: motu locale dici perfectiorem, tiorem^uia minus trafmutat mobile ,unde fit' utpcrfec tiisimis in rebus creatis, etiam incorruptibilibus reperiri poisit,nb vero dicitur perfedioiyquia maiore perfectione addat mobili femper, nam per alterationem poteft fieri, ut qualitas aliquam maiorem perfectione addat fubftantie,aut quantitati; quamprafentialocalis ,ex quo fumiturdifferetia ha?c., quod motus localis, quia minus tranlmutat materiam,facilius fieripoteft,quam alteratio,& fic intelligentias 5ficut habent virtutem ad le movendum. derata, localis motus conditionem acceperunt,leclulb enim tali motu, nihil agere pollent in res corporeas. Mediante igitur tali motu, ex eiufq; applicatione moventur cadi,quorum varij motus, &influentia: luntcau- &perpetuae durationis, generationis >&corruptionis in his inferioribus; applicado etiam adiva,pafsivis poffunt generationes, aut corruptiones impedire, quod quidem licet ingenere phyfico,pertinet ad caufam per accidenspn genere autem artificiofo ,&morali pertinet ad caufam jii :i Hec autem vis,qua intelligentice pollent, efl: limitatf, ip.q, n©. &finitae peife&ionis ,quia ad finitam ,&limitatam effentiam confequitur,& fic earum vis motiva eft eiufdem generis, &rationis. Licet aliqui, ut refert Pater Suarius, fecundo metaphifica:,Ariftoteli adoptent opinari,'efle illorum vim motivam,fecundum quid infinitam, filicet ut cJ,'*' pQfsint movere corpus quacumq; velocitate maiori &* ' J^ mjrioriin infinitu.certifsimu aute eft,fecundum probabiliorem opinionem, &fecuriorem,eorum virtute, ficut fi- : nitam,ita terminari ad maximum in quavis effcduumLi ^o.ad / ritudinc,quos poflunt efficere; &fic feribit S. Thomasli </ sdn.i o. eet Angelus moveat per voluntatem, habet ex naturafua-> ad 8. definitum modum, aepotejiatem movendi, (piam non potejl excedere etiamJi velit,&infra contendit, nonpojfe Angelum movere univerfam terree machinam, quia nonejl proportionatum naturee eius-^ut mutet ordinem untverji. Hi%fuppofitis:lit prima conclulio. omnes effectus naturales,quos ars poteft lmitari,poliunt aD^moneproduci .hec conclulio cx prima fuppolitione deducitur, &meo iuditio cft certifsimaj cuius probabilitatem, fic demonftrandam aggredior ;intelligentie habent rerum omnium exa&ifsima cognitionem,&eorum perfertifsimam fcietiamj ergo omnes effectus naturales,quos aripoteftimi tari, poliunt aDa’mone produci. Antecedens probatur, quia nihil bonorum naturalium, per peccatum Dxmones amiflerunt,ergo feientiarum, &rerum omnium cognitionem non amifleruntjtunc fic,ai simitatur naturam, &fcientia opera natura perficiuntur; ergo qui habet per fcrtilsimam omnium fcicntiam ,potent imitati, omnia opera natura pofsibilia. . In quibus autem pofsit hxc fcientia ad artum prarti-' cum reduci, &in quibus non ita,latifsima oratione profcauitur Pater Martinus dei Rio, ubi effertus potentia*; Dcmonispofsfeiles pcrnumcr.it .&otii illos ,qm fuperant fuam notcftatcm; idem etiam fatis puchra oratione Hifpana refert doctifs.mus D.Didacus Valradc Horofco huius civitatis H.fpalenf.s decus &ornamentum, ia- )limi feriens lidera vertice. : Dico fecundo ,&fit fecunda condufio :Miracula, * mirabilia acolute dirta,arte Daemonis non poliunt hcri. Probatur quoad primam partem. Miracula iaccic, e folii divinx potcftatis, &infinitae virtutis, ergo Dxmonibus,quibus talis virtus, &potcftas repugnat ;non datur polfe' miracula patrare :fecfido quia ablatis gratuitis, &manentibus naturalibus donis,non poteft obtineri ao eis, quod eftfupra vires naturx ,* miracula exequi cft lupra naturale donum ;ergo ablatis gratuitis, &manenti-* 1bus 17 bus tantum naturalibus non poffunt aDaemonibus fieri miracula. Quoad fecundam partem conclufio probatur, quia mirum abfolute dicitur illud,quod, licet eius caufte patefiant,videtur fupra natura viresjfed hoc,licet non fit miraculum,foli Deopoteft tribui,.quia caufarum naturalium vires fuperare videtur, -ergo aDamione nonpoteft fieri mirum abfolute. Haic doctrina, licet plurium Sadorum longa authoritatum cathcna haud laboriofum eft Qjjcp0t corroborare,unicum fufficiat divi Thoma? teftimonium, 5. ubi rationem pnebens .eorum ,qu£ dida funt, aflerit, ad huiufmodi ^pera^quafuntfuprafacultatem natura ipforum dDeo nullam eis daripotejlatem; cum enim operatiofupra naturam miraculofaJit quoddam divinum teJUmonium, indicativum divina virtutis, &veritatis *Ji Dtemonibus, quorum efi tota voluntas in malum,aliquapoteJias daretur faciendi miracula ,Deus falftatiseorum tejiis exijleret , quod tamgrande nefas,ddivina veritatis immobilitate, integerimaq;fide longe abefe,quis ignoreti^ Dico tertio,&ht tertia coclu(io: eunda,qua; aDemonibus polfunt patrari ,vel fiunt ab ipfsis immediate per motumlocalem, vel mediate applicando adiva pafsivis per veram, &realem alterationemihac doctrina eftecomuniter ab onmibus theologis recepta, quam affert Pater Martinus del.Rio jcuius conclufionis probatio ex latifsima probatione,tertigfuppofitioniteMs patet,&fic ne jepus ad irritum conteratur ,ad aliam properamus. Dico quarto,&fit quarta conclufio: live peftilcns cof titutio originem medietab influxu cadefti tranat, live ab aeris venerata qualitate infecto, fivea qualibet alia caufa»communi praiter natnram affeda,poteftaDa’mone immediate^ tunc tanqua agente extranaturam,& mediate, &tunc viribus naturalibus operante,induci, &excitari. Ite conclufio duas habere partes videtur :quam prima affirmat aqualibet caufa communi ortum haben- >Etc te pcftilentc luem pofllaDamone mediate fieri, &tUnc operari tanquam agens naturale ,quod fic probaturnullus effectus naturalis, prxter productionem fubftanW ' aut ad motum alterationem, repugnat fubftantijs Angelicis; ergo indudtio pHftilcntis conltitutionis ob mutationem quarumlibet harum caufarum univerfalium,non repugnat induci ab ftibftantijsAngelicis,antecedes patet confequentia probatur; quia ii propter aliquam rationi repugnare videretur fubftantijs Angelicis inductionem pcftilentis conltitutionis,corrumpendo caufas univerfales medijs quibus peltis exoritur, ciTet maxime, quia tales caufie debent alterari, ut pofsit talis peftilens conftttutio ab cis oriri,fcd inductio talis alterationis,licet immediate fua? naturm fpirituali repugnet,mediate non repugnat ex applicatione activorum pafsivis;crgo talis pef tilens conititutio ab intclligentijs fieri non repugnat. Secundo probatur: quia videmus exemplis coprobatum ex futfumigijs,& alijs rebus venenatis, &in acrcreccptis caufari particulares mortes,ergo ex diuturna appli cationc rerum talibus venenatis qualitatibus affectis,aer inquinabitur,&peftilens coftitutio exorietur,!! aDemone fuiflent applicata’. Tertio probatur; quia ex corruptione ciborii, ex aquis infectis, putrelccntibjjs,& alijs caulis rcfultat morbus co munis,- ergo ex‘applicatione Da-mdms per caufas venenatas acri,cibis,& aquispoteft oriri morbus communis, Epidemicus peftilens. Quod autem talis peftilens conftitutio ex applicatione activorum pafsivis aDamonc inducta iit naturalis,&ab agente naturali illam producente, originem habensv iic probatur. Omnes effectus, qui fiunt acaufa naturali determinata ad unumjfivc non determinata ad unum; funt naturalesjconftitutio pcftiles mediate aDiemone inducta provenit acaufa naturali determinata ad unii; live no deter- VO i'J determinata ad unum; ergo conftitutio pefiilcns aDemo ne immediate inducta erit cffc&us naturalis,maior patet minor probatur: quia talis conftitutio peftilens oritur a caufa determinata,quae applicata neceflario producit takm effectum, fed haccaufa applicata aDaemone eft vera caufa efficiens, determinata ad producendum pdliletem effecttum; ergo peftilens conftitutio, etiam ii aDamone introducatur,eit effe&us naturalis. Probatur fecundo :quia applicata tali caufa aDemo» ne ad introductionem effectus;eius operatio, vel eftlibe^ ra, vel neccffiria; non eft libera, quia non eit agentis liberi; ergoeii neceifana;ergo non poteft effetalis effectus praeternaturalis. Probatur tertio:quia Daemonin talis peftilentis conftitutionis introductione,fe habet tanquam caufa moralis illius effectus, licut ille qui applicat ignem ad comburendam domum ;fed talis caufa eft per accidens; ergo talis conftitutionis peftilentis caufaper fe erit naturalis. Secundaconclufionis pars,quod immediarea Demo- ••rv ^^ ter naturaie prorMiui ,^c*i.vaUl»,r»t-—"" tutio refultat ex eo,quod aliqua ex univerialibus caulis, lue oeftiknti affecta,fua occulta fpecifica qualitate mediam formam putridam, inter mixti formam anatura per fe intentam, &elementalem,inducere valeat; &quod 11mul illa arcana qualitate multos conipiat, deillouintaxima pars intereat. Tales effectus immediate focaciis extraneaticne,aut cibi,& potus corruptione, vaAet inducere Demon; ergo peftilens conftitutio poteft immediate induci aDaemone ,tanqua ab agente preter naturam Maior muret, minor probatur,qiuavclociisimo motu iocaiiquo Demon pollet,penitiores corporis partes pene- l.p.q. II, violento rcfolutio, &iterum eorum permixtio,confufi0, qi,led folum hoc requiritur ad fordidifsimam putredi' nem, ex qua refultat forma illa media putrida; emo data tali forma media putrida,dabitur peftilcns illa arcana i obrufa qualitas, qua: confequitur talem formam, ac per confequens talis peftilcns conftitutio. *^ Confirmatur luec doctrina ex D. Th. qui a/Terit poir e intelligentias inducere homines ad malum incitando snedio motu locali,proponendo ohieSiafenfibilia externisfnfibus vel alterando organumfenfus, alterando humores corporis quibus mediantibusfolentfpiritus vitales excitari. Confirmatur,- quia peftilcns conftitutio ,cum non fit ex eitCxftibus miraculofis, aut ex miris abfolute, nullatenus repugnantiam involvit natura: Angelica:, cius introdiivftio;cum probatum fit nullum effedtum naturalem repugnare ijs, qui cxquifitifsima rerum omnium cognitione ,&fcientia pcrfc&ifsima pollent ;ergo talis peftilens ^conftitutio poteft introduci aDxmonc. * ' C‘l*Approbans lentcntiam LadtantiusFirmianus, inquit; Damones, quoniamfpiritus funt tenues,& incomprehenfibilisyinjinuatfe corporibus hominum, &occulte in vifceribus operti valetudine vitiant, morbos xecitat ,fomnijs ani - mos terrent, metesfuroribus quatiunt,ut homines malis his cogatur ad eorii auxilia recurrere.Quod quide &ille, qui eloquentia: maicftate aftiucxit fupraomneid, qupdhu manum eft,Carthagincnfis Epifcopus,Bcatifsimus Cyprianus, Arnobius, Minutius felix, &alij,quos refert PaQa. art. i. ter Bubalus,funt pro noftro ccrtilsimo pronuntiato,Vt fi qitbjl.dijf.z dei tenacifsima: unico tcfte utar ad huius lententia: coni- .,^probationem, adducaloanisFernelij authoritatem, qui -.c,i de abditis rerum caufis poftquam cuiuldam epileptici hif toriam refert, vi Darmonis tali morbo apprchenfi; cunis verba tanquam difFufla relinquam,addit infine huius narrationis,,/? hac non ut novaproferre,fed,ut conflet Damone, 19 mones alias introfubeuntes in corpus adipfumvarps, &in abditis interdum modis lacejiere ,utiles corporis humores exagitando,vel noxios inprincipespartes traducendo, vel venas,aliofqi duSlus ohjlruendo,vel injlrumentorumjlructuraspermutando ,quibus de caujis morbi innumeri fiunt , quorum omnium Damonesauthoresfunt;fcelerati,perditiq\ homines minijlri^ omnis eorum tranfnaturam ejiratio. Ha?c Fernelius ,ex quibus colligi potefi, cum nihileoru, quf gravifsimos morbos polsint efficere Dgmoni occultetur, &medio fuo velocifsimo motu, &facilimo fuo in corpora ingreflu,cum fitfubtilifsimus fpiritus, mirum no bis non debet videri, quod omnia corporis conmoveat, agitetq,- &fi ad introductionem reliquorum morborum, tam materialium, quam ex organica compofitione pendentium, modus ei non negatur; quomodo denegabitur ad introdudionem morbi peftilentis? Dico quinto;& fit quinta coclufio: Licet peftilens cof , titutio mediate aDamone induda ex applicatione adi vorum pafsivis fit naturalis, ut probatum fuit, in quarta conclufione,- talis effedus ita potefi: extraneari, utilium tanquam effcdum pra?ter naturam reputemus. Explico conclufionem: ex applicatione rerum adivarum pafsivis aDa?mone ad inducendam Epidemiam pcrniciofamin modo,tempore, &circunftantijs potefi: ita limites agentis naturalis excedens apparere ,ut dicamus tunc operari tanquam agens praeter naturale.v.g. fi ignis fpatio unius hora? ligno applicatus illud in fuam formam trafmutet, &non antea,quia requirit totum illud temporis fpatium ad talem effedum introducendum; fi fpatio quarte hora? partis in fuam naturam lignum convertat, talem adionern praeter natura ordinem ,non fine ratione iudicabimus,-fic fimiliter, fi ex applicatione rerum naturaliter pof fibilium confequitur neceffario naturalis pefiis, ut ex infecto aere,cibis, &potibus corruptis,tuc adio erit natu- ralisj licet dDaemone caufis ad illum effeftum applicatis introdufta, tamen ex labita applicatione venenoru vefi tibiis, ex cj uibus fubita mors oritur» ex mutatione vencnoram in alteram naturam, tunc peftilcn sconftitudo no meretur nonicm naturalis ,quia licet rebus naturalibus applicatis ad productionem talis effeCtus pollet conlequi de curiu temporis effectum ,tamen inftantanca eius productio ad agentem prctei naturalem debet reduc/. Concludo probatur,quia fidit illa actio eft neceflaria, qux confequitur caulam ncce(fariam,illa erit libera,qug pqteft talem effectum producere, &non producere, fed iimilis effectus introductio,licet immediate acaufanecef faria fequatur, modus non {equitur caufam ncceflariamj ergo talis effectus erit prx ternaturalrs. Neq; valet refpo dere,quod talibus dilpolitionib-* datis, ncccflaiius debet effectus confcqui: quia ad hoc, ut aliquis effcCtus fit lupra natura: vires,aut miru lectulum quid, fiufficit,ut caufa, illius ignota, illum admiratione dignum indicemus, non admiraturi li caufam cogno(camus,fed icitifsima effectus produCtio,- minoribus cum ddpofitionious, maioriqj cum vehementia nec funt effcCtus caufarum ,qux per le patent; aut effectus, quorum cognitio nos minime latet; ergo illorum produCtio erit actio pra ter naturalis. Confirmatur:quia in produCtione ranarum,&coiwcr fione virgarum in ferpentes amagis egyptijs, notum, & planum cfl,veros fuifle ferpentes :co quod ex aap icatio nc aCtivorum pafsivis,concurfu caufx univcifiilis uit ta lium animalium produCtio,- fed hac fuit acaufis nece a rijs, ce tamen non dicitur effectus naturalis; fed piaptxi naturam,ex modo applicationis rerum activarum palsivis, ex temporis fere inftantanca brevitate,reliquisq; cu cnnftantijs,qux’ mirumillum cifeCtum reddiderunt;ergo talis peftis introductio poteft ex fimilibus circuftatijs fieri extranaturalis, licet mediate aDcmone mduCta.Vko 20 Dico fcxto pulveribus,unguentis, &globulis, mediis Quibus graffaturpeftilens coftitutio in Italice urbibus, ad <S'Ce* ell venefica &deleteria vis interfficiedi,& peftem introducendi,non tamen per contadum virtutis,perporos cu tis cqmunicatum,bene tamen ex aeris inffedione,cx per mixtione exhalationum illa tcterrima qualitate predicanim,aquibus illa vis venefica oritur. Ha’C conclufio habet duas partes, quarum prima affxr mat.pcr contadum virtutis nullatenus facile coinunicari talem pefnlentem luem inporos corporis, &fie probatur:quia,vel haic mixta deleterijs qualitatibus infignita, 8c vehibus applicata operantur ad inducendam peflem inmediateper virtutem, quam in fe habent, vel mediate communicata tali virtute medijs realibus, ut hxc agat in paflum. Non inmediate quia defiicit contactus phificus, &quantitativus, ergo mediate; ptodudis fuis qualitatibus in medio-tunc fic argumentor, quado pafliim diftat ab agente, &datur interpofsitum reale medium, non eft poteflas agentis: ut agat in diftans ,nifi prius fuam virtutem comunicet medio;ergo interpofitis pluribus medijs magis retardabitur agentis adio,quia plura media debet prius alterare^quam pafTum alteret.Sed fic eft quod appli cato veneno externis veftibus dantur interpofita, multa media realia, inter illud,quod eft agens,&cutem,que eic pafliim,& adhuc inter cutem,&cor,datur maxima diftatia,cui debet venenum accedere,ut homine perimat; ergo nullatenus ex venenis ex terius applicatis,per contactum virtutis, &per cutem poteft homo citifsime mori. Secudo probatur, quia ut tale venenii pofsit operari, requiritur tanqu acondito requifita, quod acalore noflro adtuetur, &de potentia in adium reducatur; fed exterius applicatum venenum orbaturaduante caloic; ergo aut nullam, autparvam efficacia potent fortiri, ad fui 'introdudiionem per cutem. V-—_"-—-... Quod inteftiis r.ctp obftat,quod poteftobijci,talia venena permixta citius introducere talem gradum veneni,quale ex optat,<pi illud applicat,ridiculum enim cft,li ille,qui potcil applicare calorem, ut quatuor ad producendum calore ut duo,applicet duo,calida ut duo; &fic mihi videtur ineptus talis modus,ad reducendum mixtu venenatum intenitfsimum,cum praecipue talia repedantur inte rum natura.qualia arte confici intcnliora nequeant. Kemfii.h.j. pCI tcnjmIpanhes Leo,qui Africam defcripfit in Nabia reperiri quoddam veneni genus ,cuius (1 granum tritici p>ndus,decem hominibus propinetur,omnes ftatim fpa .i tio quarta’ partis unius hora perituros, (i autem unihor‘\ “ ‘mini propinetur,ferc irr inflanti cvivis difccdere.Ariftoik teles etiam refert venenum mmonte procreatum Cneco, quod ftatim ac propinatur, homines enecat. Vim aute veneni,quod in Macedonia gignitur(ut affer QuinLib. ic.c.tus Curtius) calem cfteconftat,ut ferrum quoq; exurar, flvgem apcllant fonte, cx quo pcftiferum virus emanat, &hoc veneno necatum Magnum Alexandrum credidere plcriq; Dixi autem,quod abfolute maiores vires non aquirant venena cum inter fc conmifccntur,propter rationes fuperius dictas. Secundum quid vero poflluit efle intenfiora inter fc commixta, vel cx modo fubftantiar tenuiori, quem poflunt fic aquircrc, &facilius penitiores corporis partes abire,penetrareqj breviori tempore. Sic videmus in medicamentis, trituratione ,aquiri diveifum modum penetrandi,&adhuc in naturalibus, qua: friabiliora funt ,&tenuiorum partium,facillime in remotifsimas partes abire,- ficut cx argeti vivi penetratione magna, omnes conftantcr affirmandum (latuere, &in coinpofitione medicamentorum addere folenuis aliqua,quae viamftcrnant, ductufq; patefaciant, ut fic medicamctorum vis facilius ,brcviufq,- fuum munus coplcrepofsit, v.g. ult. 24 v.g.in externis Epithematibuslecoris mifcemus,aliquid aceti,ficut in corroborantibus ventriculum,aliquid vini; cuius nulla alia caufa praeter didam potefl: afsignari ,fic iimiliter in permixtione taliurn rerum venenatarum no adquiritur maior ,&intenfior virtus ex eorum permixtione,fed facilior confequitur cffedus propter prxdidas rationes,quod applicari etiam potefl: ad extradiones rerum vulgo quinta dicitur elTentia, quarum tenuis portio amplius videtur vigere,maioriq; &efficactori adivitate poliere,quod falifum mihifemper vifliim efle,ratio demo ftravit, in ea enim extradione nihil illi additur virium/ quas antea fortiehatur,fed cum virtus feflet ligata, &im pedita,vel primis,vel fecundis qualitatibus,quibus erat mixtum tale conflatitm,feparatione aliquarum ex illis, in fuam naturalem demonftrandapa vim,quali exurgit,ncc amplius fuaadivitas delitefcat, quod quidem limilein extradione venenorum,&eoru fubtiliatione polfe contingere affirmOiUt autem huic quadfioni ultimam imponamus manum,reflat argumentis pro contraria fententia addudis,fatisfacere. Primfi etenim fic formatur; edentia pellis,qua? oritur amaligna qualitate dependet afyderum influxu; ergo non potefl: aDannorae adigi: cuius rationis ut enervetur robur.-Refpondetur negando antecedens; non enim vera &legitima peftis,fyderum influxum, caufam externa folum habet; cum flepe faspius alias caufas ficuti aferre, &afsiduus rerum eventus ,inconftanfq; volubilis rota, maxima mortalium mixtura, five corpora quidem noftra contrarijs humorum aftrida virtutibus, oftendunt; fatis fuperq;id anobis in fecunda qu^ftionis parte exem piis illufiratu efi. Ad confirmatione refponftim redditur; non bene inflerrfex eo quod fine pulveribus, &globulis pofsitpeftis induci aDa?mone,quod no pofsit, ijs me diis utendo,ad eius mtrodutionem; reddo ratione prop- ter quam cum pofsit fine talibus medijs prodigia efficere ijs medijs, aut alijs utatur; quam optime per velleq. ut moris habet affert P.Martinus Delrio,cuius verba pia Df{. ib.4cet commemorare, ut ex eis plane, huius difficultatis f 0. p.i. lutio confiet, &maiefiatis prxclarifsima fententia, noftra validius obfirmetur, &tota controvcrfia ingenti radiorficonftipataagmine, ad candidos perveniar pcrfulgentes lblcs:intcrrogat autem loco citato,cur cum tanta .damna pci fFpofsit Dxmon impellere, velit, potius uti malcficijs,& maleficorum ope,- rcfpondet duas inveniri caufas, quarum altera ;quia bocpatio maiorem creditfacere Deo injuriam, quando creaturis rationeprceditis ,& B.iptifmo ablutis ,&Cbrifmate delibutis,potefl abuti ai creatoris vilipendium y&irrijionem,utplurimis etiamfc noceat ,quia non adeo kq/nines ahorrent afamiliaritate, converfajioneq;maleficorum,atque odere coufortium Diabolii fifempcrDeemonfepallam oflenderet multifcedus cum eopercutere,&has artes maleficas exercere detraftaret, undeficpluresaccivitfcclerisfocios, quosperdit. Secunda caufa efi,quia quadampotefiper homines, quaperfe nonp lcfl,vel quia no tam commode pofietperfe met ipffum immediateperficere v-g.ft refijlendumfit alicui virofanSto condonanti,aut retieviverefuadentificutper 1annem, & Mambem Moyfi;per Elyman,beatoPaulo refiititficutper Simonem,Menandrum, &aliosfecit. Itemftf acris rebus abutendum erit quod in maleficijsfrequenti]simum efi,quibus cumper homines abutitur copiofius lucrum re/ert animarum;tuc quiaficplures infraudem invehit;nam contep toribus rerumfacrarum, contemptum ad auget, veneratoribusfalfofuadetfac dDeo,non dDamonefieri;&fica< * defsnfionem maleficorum multos inducit; &peccatum ets^ impingit; tunc quia confequitur, ut ad magicafupcrfii‘ :i0>ie homines etiam addantfacrilegium, unde Deus magis, mapfqioffenfts,plura etiam in dies principibus tenebrarum %..;';v.,. '25 in miferos mortales permittat;interdum tarnti quodper illospofsit;mavultper[e operarietum ut eorum aliquamgra tiampromereatur,tum ut ab i)sfufpitionem removeat,tum utJicpotentiamfuarn ojlentet, &c. Ex quibus verbis potet! colligi ratio,propter quam muitoties utatur magicis fuperftiticnibus,alias in utilibus ad effectum,,quemintendit, conftquendum. Secundum argumentum fic ex armatur; quod fi pulverum,unguentorum, &globulorum fuperata&u, multi uno eodemq,- die intereant ex eis,qui affeCti ftint viruleta lue, &multi fint eadem affectione correpti, &fit cotagium in talibus affectionibus, bene debeturilli, peftilentis conftitutionis nomenclatura; falvaturenim eflentia eius, &idea morbi peftilentis in his praedicatis; ergo quibufcumq; conveniant talia praedicata,fine dubio in . eis falvabitur edentia pedis. Tertium enabatur argumentum;dato, &.non coceffo, cuod ex fyderum peculiari inftluxii fernper fequatur peftilentis conftitutionis ftatus, non probat argumenti!, quod ex aere venenato acaufis inferioribus legitima & vera peftis non fequatur ;&ratio eft duplexprima quia influxus carleftis nihil poteft corpora noftra alterare, nifi ex applicatione horum inferiorum; alterando fciliceu aerem,vel qualitatibus manifeftis, vel occultis, quibus im mediate evertitur noftra teperies ,modufq; mixtionis; fed applicatis venenis aeri, talis qualitatis &natura, ut illum valeant corrumpere ,ac proinde, nos ludere ;ergo ex talis veneni applicationc,licut ex fyderum influxu mediate poteft oriri peftis. Secunda ratio eft ,quia iam probavimus in fecundoarticulo,no folam unam caufam communem fortiri peftilentis conftitutionis rationem, &caufam cfncientem;cum dentur alite caufte comunes,^ quee pofsint limul,& femel, multos inficere homines, & in prava deleteria qualitate deferre,ut cibus, potus,&c, Gex w— I Exquibus fequitur,ex pulveribus, unguentis, &globu* lis venenatis pofll* peftilcntem conftitutionem induci quandoquidem valent caulas fua productione alterare 1 coitumpereque. 5 In huius argumenti confirmationem, adducitur quotidiaila cxpcrietia,ex alportatione findonum, quas Gallici mercatores in Gaditanum emporium devehunt & excipit noltra Herculea civitas,qua? cum fint morbopcfhlenti contaminata?,ex ufu illarum in lectulis aegrotantium nocentifsima tabe per unCta:, debebant fumle contagium fatalium mercium, nobis ad mortem exhalare: euius contrarium,eventus confirmat, exfydcrum influxu peftilcntem conftitutionem oriri, cum innotefeat cx frequentia feminarij contagij. Ergo non poterit induci .venenis pcftis,quandoque oitam alyderibus, &fixam, ftabilitamque hanc determinatam caulam comperimus. Cuius argumenti confirmationi rcfpondctur, quod licet peftilcns fomes in linteis, &lana fervetur,- &de una in alteram provinciam hoc medio foleat traniin;graii,ii lintei mundi,findonclquc percolata? circumferantur amittunt contagiofum fomitem, fccurcquc poflunt travftar^ cum enim talis fomes contagij caufa,fervetur in acre ineluibl in pons,linteis, v.g. ventilato aere inporis inclufo, cxijt lues &ingrediens decui fu temporis retificarur, & prxfertim cum lixi\ io mundatf nihil illius peftilcntis qualitatis fervent. .. Vtautc huicfyderu influxuiab advcifirijs roties decantato,e diametro adverfemur, prxtcr firmifsimas rationes fuperius aduclas, lingulares authenticas hiltorias afidedignilsiinis authoribus relatas, illas in prafenti dubio proponere, noi>dubitavi;cuiu$ folutionem licet acri ingenio praaiiti fini, reddere veritate, difficillimum erit, supponamus enim in Italia peftem veram legitimamc]; graffiri, cuius celcftis influxus, caufa ftabilita non tran- 26 ne eius limina deccmatur^oftra autem Hilpania tunc temporis, optima fruens falute, eiufque habitatores incolumes exiftant; lngredianturque tunc provinciam noftram ferica indumenta,carbafa,linca,laneaque indufia,- qu;£ ex Italia afportataj in qua talis peflilens conftitutio graffatur,contagiorum feminarium luis peftilentis fecum afferre omnes fateri non dubitabunt. Interrogo nunCjAnex-earumufu tradationeque lethnlis qualitatis occurfu infeftati incol? noftri eodemmorbopeftilenti correpti,eafdem morbi mortifquc pamas fubire excufabuntor? minime, prsecipue, cum ad hoc certifsimum mdogma comprobandum unico fidifsimo fapientifsimique Dodoris teftimonio utar, qui tanquamoculatusteitis Petrus de Peramato hacverborum ferie ,hoedefinitu ftatuit, cuius proloquium ficut Hifpano charadere eft, ita proponam. Alo qual refpondemos, que Ia primipal ^^ cuenta quefe devia tener,es obviar la cmtagim, &c. ejie . * confe)oes tanutily necejfario, qusfnofe executafe.fe af folaria sjla ciudad,comofiafolo Venecia acabo de Jiete anos jque aviendopadecido unagrandepsjlilencia}facaron de undefvanuna coieba rica,y de ellafe tornd aemprender lapejle,ymortandad, yen elpuerto defanta Mariafe frendio lapejie el ano de So.de cierta ropa}que vino de Vi- , go,que ajjold el lugary duro lapejle tres anos) yde alii entro enfan Lucar en unferreruelo,que truxerS aun vezina quefe Hama Pozo Dulceydel qualfepego luego aotras cafas,&c. Nunc petimus, fi idem malevolorum planetarum alpedus feqiiantur veftigia contagjiofi fomitis/ ridiculum enim eft tale placitum; fi enim ijfdem fydeium influxibus contaminatus aer in Hilpania, ac Italia effet, antequam talia feminariafuos lcthales produceret effectus,in conipedum omnium paterent' fi vero in noftra Provincia fine fyderum influxu, ex feminarijs contagionis refultat peftis,&unicufufficiet adpellis introdudio- %—~Gznem )l tionem medio contagio,- ergo non femperex fyderu malevolis afpeftibus oritur peltis,properemus ad evertenda alia argumenta ,multum enim teporis contercrein evertenda hac opinione fupervacancum iudico. Quartu argumentu petit modumextin&ionis pcftilentis conftitutionis,ut iic tyderum influxui non tribuaturjcum enimrepente oriatur,extemploq; ceffet,nuliam aliam originem,cauiamq; luae coftitutioms obtinere videtur, quamcxleltcm influxum, cui argumento niuJtiplici modo rcfpondetur. Primo ex hoc enim argumentationis modo contrarium propolitionis probatur; nulla enim pcthlensconftitutio repente oritur, &repete ceffat,* fcd paulatim incipit,&crefcit, quoufq,- luas integras vires obtinens ,de populatur civitates,devaltatq; provinciasjciufq,- dctincdi modus etiam paulatim decrefcit, videmus enim xftivis menfibus fuas integras viics habete paulat mautumno,decrelcere,& hyeme ceffare,ficut enim venenatarum feraru vires torpore languentes hycmccernutur; (ic talis pcftiletis luis activitas,c6tagiumq; in fomite fervatum, hyeme hebetatum, minus apparet, &(ic paulatim delinit, &mitigatur. Secunda ratio efl, quia li talis pcftilentis cblhtutionis caufa in acrem refcraturper qualitatem occultam, alyderum inhluxu ,ei impartitum, in iplb acre, nonpotelt in arternum pei nunere;fcd per limitatum tempus in lllocofcrvabitui,- (icut cotingit in aqua calcfaCta ab igne,qua: femoto calcfacietc,per aliquod tempus calefacit,fine dependetia ab ignt , quia ab illo remotus,poftea per dimanationem, qux vera actio cft, licet non ita rigorofa, fc reftituit ad priftinam frigiditatem forma: aqua: connaturalem, non tame dicimus amittere calorem in inflati, fcd pars po(l parte mlC' mittitur calor ,deintroducitur fiigiditas ;ita iimilitcr m acre pars poft partem, deperditur illa activitas qualitatis venenoffa? occulta: afyderum diffluxu, per applicationem i tionem horum inferiorum introd uda,&reducitur aer ad fuas connaturales qualitates. Tertia ratio eft, quia inerme iacet hoc argumentandi genus.-peltis inducitur ab influxu carleftfi ergo non potefl induci ab altera caufa univerfali ;ficut fi dixerimus ,ideo quia eft animal convenit homini elfe feniibikgergo effe fenlibile, alijs ab homine, non potefl convenire; languet profe&o talis argumentadiratiojinquirendum enim eft, an praedicata eflentialia, qiif homini conveniunt ratione animalitatis, non conveniant alijs ab homine, &tuncoptima erit talis illatio, ergo foli homini conveniet elfe fenlibile; eodem padto dato &non conceflo, ut probavi,quod ratione influxus ccleftis tanquam acaufaunivoca fiatpeftilens conftitutio, non bene infertur, ex hac fola caufa polfe oriri peftilente conftitutionem. Si enim.de elfentia peftilentis conftitutionis eft, quod fimul multi corripiantur morbo communi,&ex eis plurimi intereant, &quod fit talis morbus cb tagiofus;ergo cuilibetEpidemia?, cui competat ha?c omnia pr^dicata, erit conftitutio peftiles,fed hec omnia poffunteaufari ab alijs iiniverfalibus cauiis, &ha?e poliunt corrumpi aDemone^vel ab hominibus, rnedijs venenis. ergo non folum ab cadcfti influxu oritur peltis. Quintum argumentum fatetur Dannonis potentiam, ad inducendam conftitutionem peftilentcm,non vero illam ad atftum reducedam, quod probat tu ex plagis univerfis huic mundo inflitftis, qua; omnes rnedijs Angelis bonis fuerunt excitata?. Secundo,quia fi Da?moni per fupremi Nummis maieftatem licuiflet,_figillatim &determinate non operaretur in aliquas civitates, aut Provincias tatumodo, fed univerfaliter in omnes.Tertio quia, profunclifsima? abylfo divine copetit maieftatis, ut noftri miferta laborum,per malos Angelos tot calamitates, quibus polfunt nos veexari pro fua fingulari benignitate impelli,non patiaturi Huiufcemodi funt maioris momen ti I ti rationes; Adducit etiam pcftcm Conftantinopolitaaa iricdio Angelo bono imputfam,& malo illa exequente. Quam parum autem iftae rationes firma: videantur, qui attento animo illas perpendat,recto arbitri decreto, non multum veritati coformcs, abfq; multo labore iudicabit;idcoq; naturae,eflentic Daemonis,potcftas ad mala in nos inducenda no dcncgatur,dummodo cx Dei permrisione,&imperio excquatur. Quid inde quod aliquae plaga: univerfales abonis Angelis diverfimode fuerint illata’ rmultas recenfere pollemus amalis etiam machinatas,perfectas/ooni enim &mali fpiritus, taquam propij mimftri utuntui Dci omnipotentis facultate, qui ob delicta noftra,fxvitia, &furore debachantia, penas graves quidem, &acervas, fed tamen initas, pro benignitatis paternae clementia aliquando tame fuaviter expetijt. Qux omnes adDeum optimum maximum,tanquam ad primaria caufam, ad Angelos vero tanquam inliiumenralcm, &fccundai iam debent reduci. Si igitur non liceat per vindex inacccfsi Iceptrum,nihil in nos bone intcllige tix pollent damni committere ,nec mala: aliqualcs noxas ciere: fcd cx immoiraiis numinis pcrmilsionc, magis picpie competit malis, qui tanquam truculeti carnifices mille nocendi arcibus malorum mortalitatis defiderio fia grantes, noftrarum crumnarum Iaborumq; intactum aliquid relicui(Te graviter pudebit. Et licet inter hiltorias ad opinionis adverfariorum comprobationem prolatas Cof tantinopoiitana deducatur, aCxlio Rodiginio varietate ponunciatam repcriojquam aconlilio intaCtam pro nunc prxmittcrc decrevi,ut inferius illius maiorem notiamlegentibus exhibeamus. Vltimum argumentum,quod cx deprabatis hiltoriaru tcftimonijs in confirmationem opinionis fu a-adverfanj proponunt;nei volo nullo illud fanciunt fundameto, alterant enim Cardanum mendaciorum convimrium in liac etiam \s etiam parte fidei mobilis feeifle naufragium. Xiphilinu: etiam,torrcntis more, epropitio fluens,cum dedecoris &fallaciae nota, fidi, &candidi authoris violabit fandi- ***>*+ tatem fama?. Preterea Titum Livium, oculatum teftcm peitilentis conftitutionis vi malefica commota? aMatronis Romanis non extitiffe, &folum ex aliorum didis loqutum fua verba teflari,& fic nullatenus expraedidis antiquitatis hiftorijs poteft confirmari, peftem modo divui gatam, vi Damonis concitari non efle impofsibile, ficut protentas ab his authoribus relatas, Hilunt argumenti lacerti ,virefq; robuftae, quarum ^ everfioni Iocu in praefenti parare placuit, nc in medio philofophicarnm rationum,hiftoridgraphiis viderer; &quia ut forte fortuna accidere falet,verborum dulcedine hifto narum narratione fuaviter deiinitus, pnfdidum contextum phdofophorum, medicorumq,- dogmatum difolvere pro amaenitatis amplifsimo antiquitatum indicarer campo, modoWntem rcbocarc preqjjm opere, curcquedllX!. •.e; v Sit igitur primus omniumtdlis, Adudus in noftra? -Antiqua. fententiae confirmationem-,- contraritetjue ever/ionem, r , n! nle®' Caelius Redigimus omni Acceptione maior, qui narrans 6mira hiftoriam ,aDaemone immediate inductam, in hfc prorumpit verba. Caterum baeparte bampratereundum utique.dehashari amplius, quandoque ConBantinopoli capifie novumqhtopinatumque peBilentia penus,quodapiid Pelufiotas,.Aegyptios inortum primo-.graffari mox,latius adortum efi. Eius mali haefere habebantur initiaJDamonum terriculamentafpecie humana miferis ingerebantfiefe-, itaffti ab hominibus incut ifibiplagas opinarentur,quibus occurfaculi, fdgenus obijeiebatur erantqus orientis mala, vehitproamia, quibus avcrriicemdis nullisprorfius amuletis opus erat, vel {ut afiolet)myfiicis,facrifq;verbis, fedvelut lymphati ac arreptitij vocantes,nec audiebant, etiamfi in LilfA.de fufun.c. •t liram ufquc a?tatcm veritatis evulgariit prauconio, qU0(i noftn eamplaulu>&veneratione exceperunt,pro ingenii mutabit aliquis? Poetarum fabulas (facium hodiefafulum cum hiltorke lubrico ritu, antiquis moribus halluci namur,nugamenta fomniantium,ncfcio quo feverifsimo examine celebramus.) Antiquorum ergo fiiffragijs Livii <Sc Valerijpnrftantifsimam authoritatem haud dubia timidaque fiducia pro virili vindicabo. In quorum gravilsimorum authoi um,& meje lententi!' corroborationem afferam teffimonium Leonardi Vairi, Bcnaventani, Canopici regularis Ordinis San&i Benedicti, &Sacra? Theologia’ profeflbris,Doftorifque iapicr.tifsimi ,inquir. Roma vero cum ob'fafeinumpejlilen - ti.t,autgravi morbo laboraret,hocpacto civiuf.iluti cifules cd/ulebant. Dictatorem exfenioru memoria repetitu creabani, qui clavum in de;i tero lapide adis lovis optimi maximi,in Capitoliofigebat; &Jlathnpefiilentia, qua ncc divina ope.nec humanis confili\s depellipoterat difccdckatjit evenit quando hac de caufa Lucius Manlius dictator creatusfuit apud hi/loricosfide dignos legimus,cum Romana aliquot matrona dc venefitijs damnatafuijfntfiiSlatortui clavum fixijfi: ut mentes alienatafui compotesfierent,ftmili memoria ex Annalibus, repetita clavi figendi caufa Dictator creatus Cn. Quintilius ,qui fixo item clavo, eo piaculo civium mentes compotes fecit ,difcordcfojie animos conciliavit. Kn igravifsimo authore repetita eadem pcftilcns coftitutio,a Valerio Maximo narrata, aTito, {criptis man- *-• data, &anemine in hodierni! diem ullatenus in ambiguam h;tlitationem vocata; cuius authoris verborum occafione,non abs re mihi videtur antiquitatum aliqua latis nova de clavi figendi origine, ufuque praelibare, ut hoc per pulchro labore eruditorum etiam ddiderio fatilfacerc curemus/ Cia- I Clavi figendi antiqua Romanorum folemnitas. Antiquitatem etenebris asvi prifei indagatores pulcherrimo labore diligenter eruimus, clavi figendi ritum indagamus,quo fe civitas regina nationum adverfus pefliferas quafdam lues, ad lovis Maximi Valvas, facra ceremonia fe obarmavit,- utile quidem ftudiu, &ad hiftoliarfi confirmandam authoritatem,& fententie noflne veritatem non leviter illuftrandam. Solemnitatemergogravifsimam, Vates Petronius primus difcHtiebat in Satyrico. Atparies circapal eafatiatur agrefti Fortuitoque lato, clavus numerabat &annos. Pro inani,annos corrigas,&interpungas,cum viro crudito ame confulto,legitimus contextus aliter flare non poterit, Sixtus Pomponius maiorem pretulit lucem. Clavus Annalis appellabatur, qui figebatur in parietibus, ut per eos numerum colligeretur annorum. Similiter Duratius,& alij curiofitatis eruditi cefores. ecce ritus primus, origines expendo, cum omnem fere fuavitatem iiteraru barbara illa maiorum retas gravi excluferat faflidio, in inquirendis fcientijs,cxp!anandis rebus, confervadis fuCtis,rudi minerva rationem obtinere contenti:pro literis clavos,pro numeris,ferrum: pro difciplinis,metalla ,• pro characteribus ¬is,qui annorum indices forent inveti clavgquibus Vulfini in NartifHetrufcre facro fano pro annorum numeris utebantur. I Lib.i, viTiaram, c* 5.fejlus. Clavus ifle Annalis compellabatur, eo quod per finCenam gulos annos in facrarum redium parietibus figebatur, auaPud difli Pomponium. dream TiAcneas materias fuiffe conflatu, Alexander ab Alerac lHel,m xandro erudite exprimebat,an ut memores fafli atemporum iniuria confervarentur illasfi, &fama principum Zslib T ad pofleritatis memoriam perveniret? fi ve etymon a?ris c.c. ab fplendore deducas cum Homero &Virgilio, ara mi- ’*' can eantiarutila;live ab efle cum alijs,quod durat fcraper,& nunquam ut ferrum,vel calybs mifera tangatur ruhigine immortalis memoria: oblivionis nunquam infede rubi* gine,haud minoris momenti poterit efle coniedura, An ut ad Iovis dexteram portam, malorum tabelas &mor_ tis fpolia ctholo fulpenderent, ob id enim clavus dicitur ut contineat aliquid, figebatur %e cedis faci* dextero lateri, ex ea paite qua Minerva’ templum /itum eft,cum numeius Minerva inventum repaiatur Livius. Vtrumhec ceremonia,ut Opitu’i flatoris auxilifrobufto' rcipublice fundamina obnitentia, &bene vallata imperia, nec labi,nec tentari pollentvel quia reda dictatoris urbis adminillrado, aIovis falicitatc folemnitatis ifta pompa cfTct expofccnda?qi.ando idibus Septembris clavum occupabat imperij novus dictator Livius lib.7. Lex vctufl.i cjl prifeis literis verbifqueferipta, ut qui Fr&tor n: mus //>, l.libus Septembris divum pungat. Eicgans explanatio,&Romanorum inorem minime abhorrens, li ad gubernaculum civitatis clavorum traducas ritum, cfl apud Ennium pulcherrima pidura. Vt clavum retium teneam. Navemquegubernem. Similiter Quintilianus, cccc gubernaculum. ONavis\ referent in mari te novi Flu£ius,o quid agisifortiter occupa portum. Ecce Yrbcm Romanam in bello civili Bruti &Cafsij fluctibus iadata.no igitur ab inflituto more clavus live Rcipublic; gubernaculum lovi pangitur opitulatori. Sed ne maiori digrcfsionein Inogius producamus fer inoncm,clavi huius ceremonia firmiter cofli memus noflram fententiam. clavus amens efficax cfl: antidoto veneno, corruptioni,&putrefadioni Liklovici Calij Rhodginij digna maieflatis verba dabo,C^ iliudfeitudignif Jimiim idfuife moris %>enatoribns ,ut Jicitbi in remotioribus -‘-.;-33 i•• ribusfuam deiecifieht vel cerebru,ne computrefcerentclavum teneum infigerent^unde clavum aneum nobis ejfieproverbio dicimus,quidquid efifquo ita nitamur confoveamurque^ut eo tanquam radice firmifsima adverfus refiatum omnem obfirmati^conjlipatique confifiamus veluti maiorH omnium amuletum geftantes. Aeneis illis clavis vim inefle, adverfus venena cu Rodiginco opinamur,proinde etiam principe Philofophoru authore,cufpide «enea illata fuerint vulnera,minus afferri doloris, &facilius perfanari creduntur. Plinius ibidem,& in Lunaveneficia arguente mortalitate ob id crepitu dif cens auxiliante. Vide Macrobium, &alios quosLaconifmi amantes,libet omittere. Maneat igitur clavis gneis medicamprasftantiam adeffe,quje pcftilentes, &contagiofos morbos violenter expellat,quarundam matronarum manu facta lues vehementes experiatur vires, rem aperiunt Valerius &Livius tanta quidem fide quata infana perfidia gefta eft ,vide fupra horum authorum verba,fubiungit Livius immediatis verbis. Itaque memoria tx annalibus repetita, in/editionibus quondam plebis clavumddi£latoreficxum alienataf que difcordia mentes hominum eo piaculo compotesfuifecifie,diBatorem clavi figendi caufa creariplacuit. Et cumper multorum capita infanabiles cuiufdampeflilentidepernities inmanitergrafiaretur,nec divina ope nec humanis confiH\s lebari tantifper pojfet aNeio Quintilio diBatore creato clavo defixo contagiofa labes difcefsit. Poftquam fic Alexander cum Roma.’ de veneficijs quaererent, &aliquot matronas damnate forent fimili memoria ex Annalibus repetita memoriaclavi figendi caufa dictatorcreatus Neius Quintilius,qui fixo item clavo cum eo piaculo civium mentes fui compotes feciflet. Manlius etiam impcriofus,Caio Genutio,& Lucio Mamerco Confulibus Annali defixo clavo ab aliapefte,Ro* mana civitas Ubera manfit. INegetut Negetur modo &Livio &Valerio, &tot noLilif • mis autiioribus gravibufq; rationibus fides, &anitn T vertat Lector veritatem noltrx doctrinx firmifsinus k» cc rationibus firmiter obfirmatam. ^^I%W»‘'1*1 *V .Articulus ultimus. ‘ 'KIJJJJJ•ii Jh •4**- Anhomines venenatis medijsciuntfinein* ferventione D<emonts pijlcm tn- •j»:*\1*im*J<»»*. duceret VLtimus inhacdifputationccotrovcrtitur articulus, anfeiheet homines line Dxmonisintervetione,pof fint pcltcm lnduccrecLicillimo negotio tota erit decidenda queltio,ii in articulis procedentibus ftabilita doctrina trutina mentis acie perpedarur,ex ea eni mprxfentis dubij relolutio dcliimitur. Hthcnim Dxmonin applicati - ne activorum pafsivis,nihil naturali eorii activitati preftando,tanto opere lxdcre pote/f,ut pellem inducere valeat-li hominibus eadem cognitio fcientiaq; no denegetur, optime ex eorum venenorum applicatione talem cf fectum producere valebant$& ita ne aCtum agamus,inaniter eadem repetentes huius dogmatis veritatatem, cor roborare tefhmonijs ,&rationibus, tempori &faliidio parccntcs,lubcnter praetermittimus, t ' Potius autem ambigere pofleutus, fi co hom nu infamia poLit effundi,ut proterve fomentes plurimos morta liu fupremx tradere luci, fimul,& fcmcl enitantur,&venenata lucopprcff>s extinguerc valeant veru quis non af pic at inprobiratihancQnviis; iewt;s limincs natiuxci,* leges trafgredj.,tc\i noltrx attatis. cala ritol'a,ccca, Cclun p.hata fortuna fcrupulum &dubitationem ademit, ofte- .ditq» r 34 J P!ut. in etus 'pit& IUS ditq; corruptos &pcPifcros aniihos^eam humani generis perditione ,unica &funefta luina praecipitem licentiam,idfuccdfti lpilo fecuros, gaudio potuifle facere, horridum,barbarum &pluiquam ferinum facinus; quali gloriofo triumpho mortalium languinis ,omnibus retro aetis faeculis malus infundere poculum. Quam peibelle ll^' 2*de illiiftria Cordubae deebra,magnus Seneca,illndnncquair‘u renium ejl, hi q,*i vulgo feviunt &[anguine humanogaudentyan ira fantur cum eos occidut aquibus neq; acceperut iniuriam neq; accepifffe ecxijlimant,qualisfuit Apollodorus,aui Pbalaris, bec non eji iraferitas ejlyion enim quia• accepit iniuriam nocet,fedparata ejl dumnocet velle acci- ' pere,neq‘, illi verbera lacerationsfq;in ultionempetuntur fedin voluntatem. Hannibal cum foliam humano fanguine plena vidilfet fertur exclamaiTe, dforrnofum fpectaculum! Athalus Philomator pro obletamento habuit, eleborum,aconitum,cicutam venenatafq; herbas plantare,ut inde frucdu m,1egeret?Ncautem verbolius,quam vita) l^. par fit, hoc argumentum profeqni arcui videatur, toti dif fertationi coronidem imponamus unico &praeclarifsimo eiufdem philofophi, ad praefens militutum admirationis difcurfuiin quo tanquam in Tabela fubtilibus ingenijlineametis omnium flagltiorum anazephaleofim ad vivu exprimit, &; MtdiO aiienlis civitatis, puVerum, veneni, &manu facta: peltis lachrimabilem tragfdiam exponit. Omnia inqt.it[celeribus ac vitijsplenafunt, plus comititur quam quodpofsit coercitionefanari,certatur ingenti quoda nequitiis certamine, maior quotidiepeccadi cupiditas minor verecundia ejl,expulfo melioris aquiorifq \rcfpeciu quocuq^ vfii ejl libidofe impingit necf. rtiva idfcelerafunt,prister oulos eut,adeoq;inpublictf mjfi sequitiaejl,&in omniupe £loribus evahit, ut innocetia no rarafed nullajit. Ncquid, jinguli aut pauci rupere lgei undiq\ velutfgn, dato adfas nepbafii mifcendum coortifunt. Et cotapars ijlafcclenm -tjt, V 'A A i \ tJ,no» defertpjit cajfra, ex una parte contraria parentum liberorumq;facramenta diverfafubieSlapatria,civis manufamam,&agmina infejtorum equitum,adeonquiredas proferiptorum latebras circumvolantia,o* violatosfontes venenis &peftilentiam nsanufattam &praduttam obfejis parentibusfJfamplenos carceres, &incendia totas urbes cjncremantiai&c.Vcrpcnditc verba, illa pcftilc tiurn mj. nu factam pro ferocienti argumento fxculi huius, &pul. vemlcnto Mcdiolancnli contagio;quod aptifsimis coloribus pingitur animatur,aSeneca; Exanimet utinam cxleftis ille pater quas patimur jrumnas, hominumultrices malorum ja&abudas manus,&(i qux gravioracrimina, fupei num cius lacxffant in pxnasNumc.Vindex det fua mitifsima dextera,ne partes fcxlus cxpi;tdl,tnortallb,m mortales comirtat liffx,cnim clamore incitati exeo proruentes impetu line modo univerii fonitus datim audietur ruinx,& dilaniatum videbimus fxculum Pyrrhx nova monflra quedx; abertat Deus patiaturqjfe vinJ mifcncordia,qua de penetrali cordis deprecamuraffectu. LavsDeo.