La roboratio en la documentación castellanoleonesa (siglos XI-XII)
Abstract
Grado en Historia
Full text
Facultad de Filosofía y Letras Grado en Historia La roboratio en la documentación castellanoleonesa (siglos XI-XII) Jorge Val Pérez Tutora: Irene Ruiz Albi Curso: 2018-2019
1 RESUMEN Este Trabajo de Fin de Grado analiza la roboratio, un elemento que con cierta frecuencia aparece en los documentos medievales, mediante el cual el otorgante de un diploma recibe del destinatario un obsequio como contraprestación para otorgar mayor valor al acuerdo. El análisis se ha realizado a partir del estudio de colecciones diplomáticas de distintos tipos de instituciones castellano-leonesas –monarquía, nobleza, catedrales y monasterios– de los siglos XI y XII, deteniéndose tanto en sus aspectos formales –frecuencia, enunciación y posición dentro del documento–, como en los tipos de obsequios entregados como roboración –animales, dinero, ropajes, alimentos, etc.–. PALABRAS CLAVE: Documentación; Plena Edad Media; Obsequio; Reino de Castilla; Reino de León; Roboratio. ABSTRACT This Final Degree Project analizes the roboratio, an element that with certain frequency appears in the medieval documents, by means of which the grantor of a diploma receives a gift from the recipient as a consideration to grant greater value to the agreement. The analysis has been made from the study of diplomatic collections of different types of castilian-leonese institutions –monarchy, nobility, cathedrals and monasteries– of the XI and XII centuries, stopping both in its formal aspects –frequency, enunciation and position within the document– , as in the types of gifts delivered as robbery –animals, money, clothing, food, etc.–. KEY WORDS: Documentation; Gift; High Middle Ages; Kingdom of Castile: Kingdom of Lion; Roboratio.
2 Índice: 1. INTRODUCCIÓN ............................................................................................................. 3 1.1. Objetivos ...................................................................................................................... 3 1.2. Metodología ................................................................................................................. 4 1.2.1. Fuentes reales ....................................................................................................... 4 1.2.2. Fuentes señoriales ................................................................................................ 6 1.2.3. Fuentes eclesiásticas ............................................................................................. 7 1.3. Estado de la cuestión ................................................................................................... 8 2. LA ROBORATIO ................................................................................................................ 9 2.1. Explicaciones terminológicas ...................................................................................... 9 2.1.1. Concepto: ............................................................................................................. 9 2.1.2. Ambigüedad terminológica ................................................................................ 10 2.1.3. Roboratio versus Alboroque ............................................................................... 11 2.2. La Roboratio en el documento .................................................................................. 13 2.2.1. La estructura del documento .............................................................................. 13 2.2.2. El enunciado y la posición de la roboratio en el documento .............................. 16 2.2.3. Tipos de documentación con roborationes ......................................................... 17 3. LOS OBSEQUIOS ........................................................................................................... 18 3.1. Animales ................................................................................................................... 19 3.2. Armamento ................................................................................................................ 21 3.3. Alimentos.................................................................................................................. 22 3.4. Dinero ....................................................................................................................... 24 3.5. Objetos ecuestres ....................................................................................................... 26 3.6. Orfebrería y útiles metálicos ...................................................................................... 27 3.7. Ropajes y telas ........................................................................................................... 28 3.8. Tierras ........................................................................................................................ 32 3.9. Otros .......................................................................................................................... 32 4. CONCLUSIONES ........................................................................................................... 33 5. BIBLIO GRAFÍA .............................................................................................................. 35 6. APÉNDICES .................................................................................................................... 39 6.1. Relación de roborationes........................................................................................... 39 6.2. Relación de obsequios ............................................................................................... 71 6.3. Tablas de obsequios ................................................................................................... 75
3 1. INTRODUCCIÓN1 Este Trabajo de Fin de Grado se centra en el estudio de la roboratio en la documentación de los reinos de Castilla y de León durante los siglos XI y XII. En Diplomática, roboratio, – que con el tiempo acabó denominándose “robra” o “alboroque”– se puede definir como la contraprestación que recibe el otorgante de un documento (por lo general de una donación) del destinatario del mismo. Detrás de la elección de este tema, está a mi predilección por las materias de Paleografía y Diplomática y ser la Edad Media el período histórico que mayor interés ha suscitado en mí. Además, influyó también de fuerte manera, la posibilidad que me ofrecía este trabajo de acceder a fuentes documentales, aunque estas estuvieran ya editadas. Como podrá verse en el apartado dedicado al Estado de la cuestión, se trata además de un fenómeno poco –o casi nada– estudiado por parte de diplomatistas e historiadores del medievo castellano-leonés, circunstancia que desafortunadamente no nos ha permitido contar con bibliografía de referencia o contrastar los datos con los de otros territorios y/o épocas, pero, a la vez, nos ha enseñado a comprender la importancia de acudir a las fuentes y la inagotable información que ofrecen a los historiadores. 1.1. OBJETIVOS El historiador francés Marc Bloch afirmó que “los textos, o los documentos arqueológicos, aun los más claros en apariencia y los más complacientes, no hablan sino cuando se sabe interrogarlos"2. En este sentido, uno de los propósitos principales de este trabajo es, precisamente, interrogar a la documentación histórica a partir de las roborationes, así como demostrar cómo su estudio, aun tratándose de un fenómeno ocasional e irregular en la documentación, puede aportar una información amplísima sobre cuestiones relativas a la cultura material, al valor económico o social de determinados bienes, a la historia de las mentalidades, y un largo etcétera. 1 El formato de cita elegido para este trabajo se encuentra determinado por la guía docente de la asignatura, siendo este el que marca la revista Investigaciones históricas: Época Moderna y Contemporánea. 2 BLOCH, Marc, Introducción a la Historia, México, Fondo de Cultura Económica, 1985, p. 54.
4 La cata documental realizada ha sido amplia (los documentos revisados ascienden a 4401), por lo que entendemos que es representativa. Ello nos ha permitido llevar a cabo un análisis diplomático de la roboratio: porcentaje de documentación que la incluye, posición dentro del diploma, o la utilización de determinadas fórmulas textuales, así como su evolución a lo largo de los dos siglos estudiados. También nos ha posibilitado conocer qué tipos de obsequios o agasajos, entendidos como contraprestación, eran los más comunes, qué valor económico podían tener determinados animales u objetos en esta época, qué similitudes o diferencias existen en la documentación de unas instituciones y otras (entre entidades religiosas o laicas, o entre hombres y mujeres, etc.). 1.2. METODOLOGÍA Para afrontar el estudio de la roboratio en la documentación de los siglos XI y XII en los reinos de Castilla y León, reinos en constante transformación durante este período, ha sido necesario adaptarse a las limitaciones institucionales, territoriales y cronológicas de las fuentes estudiadas. Fijados los límites espaciales (reinos castellano y leonés) y cronológicos (siglos XI y XII), el marco institucional estudiado corresponde a las clases privilegiadas de la sociedad feudal de esta época: la realeza, la nobleza y el clero, las únicas –y con matices como ahora veremos– de las que se han conseguido conservar fuentes documentales referentes a este período. 1.2.1. Fuentes reales En relación con los documentos de la monarquía, es bien sabido que, si se han conservado, ha sido gracias a que iban destinados a instituciones eclesiásticas (o bien acabaron allí depositados), las únicas –estas últimas– que por entonces se preocuparon de formar y salvaguardar sus archivos, ya que en los reinos que configurarán la Corona de Castilla no se ha encontrado ningún archivo real hasta la creación del Archivo de Simancas por parte de Carlos V en el año 1540, pese a que, desde tiempos de Alfonso X, la cancillería real adquirió “una organización estable, técnica, jerarquizada y profesionalizada”3. 3 RODRÍGUEZ DE DIEGO, José Luis, “El archivo real de la Corona de Castilla (ss. XVIII-XV)”, en Sarasa Sánchez, Esteban (coord.), Monarquía, crónicas, archivos y cancillerías en los reinos hispano-cristianos: siglo XIII-XV, Zaragoza, Institución Fernando el Católico, 2014, p. 279.
5 Puesto que la inclusión de la roboración en los documentos es un fenómeno eminentemente medieval, el material de trabajo lo hemos buscado en las colecciones diplomáticas editadas, que abarcan desde el año 999 hasta el 1200, correspondiendo estas a los siguientes reyes: Alfonso V (999-1028)4 y Bermudo III (1028-1037)5, para el reino de León; Fernando I (1029-1065)6, Alfonso VI (1072-1109)7 y Urraca I (1096-1126)8, para los reinos de Castilla, Galicia y León; y Alfonso VII, con quien se unifican las tres coronas, pero sobre el cual únicamente se ha abordado la documentación referente al reino de Galicia (1111-1157)9 – que se integraría dentro del reino de León en el año 1126–. Esta limitación tiene fácil explicación: desde mediados del siglo XII se observa una clara tendencia a una mejor conservación documental10, y se observa cómo otras instituciones, como, por ejemplo, los concejos, se incorporan activamente a la producción y preservación de sus fondos. Estos factores provocan el exponencial aumento de los documentos conservados de Alfonso VII, por lo que, a diferencia de sus antecesores, no contamos a día de hoy con una edición en la que se publiquen íntegramente todos sus diplomas, lo que nos ha forzado a restringir la búsqueda al reino gallego11. Además, respecto a la documentación del “Emperador”, se han desechado –por no repetir– los documentos del reino de Galicia en los cuales figura también junto a su madre, la reina Urraca I, al ser tratados ya al abordar la colección diplomática de esta. No obstante, sí que se ha trabajado documentación aislada de este rey referente a los reinos de Castilla y de León encontrados dentro de los archivos eclesiásticos utilizados para la realización de este Trabajo de Fin de Grado, los cuales mencionaremos más adelante. 4 FERNÁNDEZ DEL POZO, José María, "Alfonso V, rey de León: Estudio histórico-documental", en León y su historia: Miscelánea. V, León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1984, pp. 9-262. 5 NÚÑEZ CONTRERAS, Luis, “Colección diplomática de Vermudo III, rey de León”, en Historia. Instituciones. Documentos, 4 (1977), pp. 381-514. 6 BLANCO LOZANO, Pilar, Colección diplomática de Fernando I (1037-1065), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1987. 7 GAMBRA GUTIÉRREZ, Andrés, Alfonso VI: Cancillería, curia e imperio. II, colección diplomática, León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1998. 8 RUIZ ALBI, Irene, La reina Doña Urraca (1109-1126): Cancillería y colección diplomática, León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2003. 9 RECUERO ASTRAY, Manuel, Documentos medievales del reino de Galicia: Alfonso VII (1116-1157), A Coruña, Xunta de Galicia, 1998. 10 CALLEJA PUERTA, Miguel, “Señores sin cancillería. Génesis y validación de los documentos de la aristocracia castellano-leonesa (1100-1250 ca.)”, en Suárez González, Ana (coord.), Escritura y sociedad: La nobleza, Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2017, p. 19. 11 El primer catálogo de documentos de Alfonso VII (en el cual no se editan todos los documentos) se lo debemos al alemán: RASSOW, Peter, "Die Urkunden Kaiser Alfons' VII. von Spanien. Mit 5 Tafeln", en Archiv für Urkundenforschung, X (1928), pp. 328-467; ÍD., "Urkunde Kaiser Alfons' VII. von Castilien 1126-1155. III. Teil: Urkundentexte", en Archiv für Urkundenforschung, XI (1930), pp. 66-137.
6 Finalmente, debido a la división del reino con la muerte de este monarca en el año 1157, hemos trabajado, los casos de Fernando II (1157-1188)12 y Alfonso IX (1188-1200)13 para el reino de León; y de Sancho III (1145-1158)14 y Alfonso VIII (1158-1200)15 en el caso del reino de Castilla, apreciándose en los últimos ejemplos de cada reino (Alfonso IX y Alfonso VIII) – como ya advertimos para el caso de Alfonso VII– un enorme crecimiento del volumen documental conservado. 1.2.2. Fuentes señoriales Respecto a la nobleza, cabe destacar que, la inexistencia de archivos señoriales como espacios físicos determinados hasta finales de la Edad Media, y la eliminación de documentos de valor caducado, han provocado que la documentación encontrada de este tipo, referente a los siglos XI y XII, sea muy escasa16, lográndose su conservación –al igual que ocurría con la documentación real–, gracias a ser destinados a monasterios o catedrales, o por acabar en sus archivos al ser entregados como títulos de propiedad17, siendo uno de los ejemplos más conocido, el del monasterio leonés de Santa María de Otero de las Dueñas18. Este monasterio fue fundado en 1240 por María Núñez de Guzmán, quien lo dotó con numerosas heredades que habían sido de sus ascendientes, los condes Fruela Muñoz y Pedro Flaínez, integrándose, de esta manera, sus documentos con los fondos propios del cenobio, y que se custodian todos hoy en el Archivo Histórico Diocesano de León19. Las limitaciones que nos presenta este tipo de documentación, nos ha obligado a fijar una horquilla cronológica menor a la trabajada para el caso de la monarquía, comprendiendo los años entre el 1000 y el 1117, siendo las fuentes señoriales sobre las que nos hemos sustentado para nuestro estudio las siguientes: En primer lugar, el referido archivo de los condes 12 GONZÁLEZ, Julio, Regesta de Fernando II, Madrid, Instituto Jerónimo Zurita, 1943. 13 GONZÁLEZ, Julio, Alfonso IX. 2, Madrid, Instituto Jerónimo Zurita, 1944. 14 GONZÁLEZ, Julio, El reino de Castilla en la época de Alfonso VIII. II, Documentos 1145-1190, Madrid, Escuela de Estudios Medievales, 1960. 15 Ha editado la colección diplomática de Alfonso VIII: GONZÁLEZ, Julio, El reino de Castilla en la época de Alfonso VIII. II, Documentos 1145-1190, Madrid, Escuela de Estudios Medievales, 1960.- GONZÁLEZ, Julio, El reino de Castilla en la época de Alfonso VIII. III, Documentos 1191-1217, Madrid, Escuela de Estudios Medievales, 1960. 16 DE LA PEÑA BARROSO, Efrén, “Los archivos señoriales castellanos a finales de la Edad Media”, en Anuario de estudios medievales, 47 (2017), pp. 239-265. pp. 241-244. 17 CALLEJA PUERTA, Miguel, “Archivos dispersos, fuentes reencontradas: Notas metodológicas al estudio de las élites del reino de León en los siglos centrales de la Edad Media”, en Medievalismo: Boletín de la sociedad española de estudios medievales, 12 (2002), pp. 9-11. 18 CALLEJA PUERTA, “Archivos dispersos, fuentes reencontradas", pp. 15-16. 19 Documentos selectos para el estudio de los orígenes del romance en el Reino de León. Siglos X-XII. Edición facsímil, León, Fundación MonteLeón, 2003, pp. 31-32.
7 Fruela Muñoz y Pedro Flaínez (1000-1046), correspondientes al reino de León, conservado entre la documentación del monasterio de Otero de las Dueñas, utilizando como apoyo la colección diplomática del monasterio y la publicación del profesor Alfonso Leal en la que entresaca de este fondo la documentación de los condes20. Y, en segundo lugar, a la colección diplomática, recién publicada, del conde Pedro Ansúrez (1084-1117)21, como ejemplo señorial en el reino de Castilla. 1.2.3. Fuentes eclesiásticas En lo referente a las instituciones eclesiásticas, estás sí que disponían de archivos durante la Plena Edad Media, y como ya se ha mencionado, custodiaban también documentación de otras entidades. No hay que olvidar, sin embargo, que la suerte que han corrido estos archivos eclesiásticos no ha sido en todos los casos la misma. Así, los procesos desamortizadores del siglo XIX dejaron una huella funesta en muchos archivos monásticos (San Zoilo de Carrión o San Román de Entrepeñas, por poner algún ejemplo) y para otros la fatalidad fue aún mayor: es el caso del archivo de la Catedral de Astorga, que fue destruido por las tropas francesas instaladas en la catedral en 1810, durante la Guerra de la Independencia. El marco cronológico estudiado para este trabajo en lo concierne, tanto a monasterios como a catedrales, abarca desde el año 1000 hasta el año 1200, siendo, por tanto, mayor que el utilizado para el caso de la documentación señorial. Para el caso de los archivos catedralicios se han trabajado dos importantes ejemplos: Por un lado, respecto al reino de León, la documentación encontrada de la catedral de León (1000-1200)22, la más importante, y cuyo volumen documental es el mayor, debido a ser esta 20 Han editado la colección completa del monasterio de Santa María de Otero de las Dueñas: FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio; HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección documental del monasterio de Santa María de Otero de las Dueñas, I (854-1108), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1999.- FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio; HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección documental del monasterio de Santa María de las Dueñas, II (1109-1299), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2005. El archivo de los condes Fruela Muñoz y Pedro Flaínez ha sido publicado por: GARCÍA LEAL, Alfonso, El archivo de los condes Fruela Muñoz y Pedro Flaínez: La formación de un patrimonio nobiliario en la montaña asturleonesa (854-1048), León, Universidad de León, 2010. 21 RUIZ ASENCIO, José Manuel; HERRERO JIMÉNEZ, Mauricio; RUIZ ALBI, Irene, "Colección diplomática del conde Ansúrez”, en Ego Comes Petrus. Pedro Ansúrez, caballero leal, 1118-2018, Valladolid, Ayuntamiento de Valladolid, 2019, pp. 253-389. 22 Han editado la colección diplomática de la catedral de León entre los mencionados años (1000-1200): RUIZ ASENCIO, José Manuel, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 3, (986-1031), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1987.- RUIZ ASENCIO, José Manuel, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 4, (1032-1109), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1990.- FERNÁNDEZ CATÓN, José María, Colección documental del archivo de la
8 ciudad la capital del reino durante los siglos que abarca este trabajo. Y, por otro lado, en lo que respecta al reino de Castilla, la Catedral de Palencia (1035-1247)23, de relevancia notoriamente menor que la catedral leonesa, aunque poseedora también de un rico fondo. Y, por último, en cuanto a archivos de instituciones monásticas, son también dos los fondos que nos han servido de referencia en nuestro trabajo, siendo los dos correspondientes al reino de León, a saber, el monasterio de San Pedro de Eslonza (1000-1200)24 y el monasterio de Sahagún (1000-1200)25, una joya documental debido a su amplio volumen de documentación conservada. 1.3. ESTADO DE LA CUESTIÓN Entendiendo que la roboratio ha de ser considerada como un fenómeno diplomático, las primeras búsquedas las orientamos a la consulta de manuales de Diplomática –tanto nacionales26 como extranjeros27–, esperando que en el capítulo que suele dedicarse a las partes formales, aludieran a ella. Sin embargo, por lo general ni siquiera aparece mencionada. Lo hacen, aunque de forma muy breve y prácticamente insustancial, el manual de Paleografía y Diplomática de Antonio C. Floriano Cumbreño28 y un trabajo del portugués Henrique da Gama catedral de León (775-1230). 5, (1109-1187), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1990.- FERNÁNDEZ CATÓN, José María, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 6, (1188-1230), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1991. 23 ABAJO MARTÍN, Teresa, Documentación de la catedral de Palencia (1035-1247), Palencia, J. M. Garrido, 1986. 24 RUIZ ASENCIO, José Manuel; RUIZ ALBI, Irene, Colección documental del monasterio de San Pedro de Eslonza, I (912-1300), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2007. 25 Han editado la colección diplomática del monasterio de Sahagún entre los años mencionados (1000-1200): HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1230). 2, (1000- 1073), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1988.- HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1230). 3, (1073-1109), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1988.- FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1300). 4, (1110-1199), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1991.- FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1300). 5, (1200- 1300), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1994. 26 Siendo ejemplos: MARÍN MARTÍNEZ, Tomás; RUIZ ASENCIO, José Manuel, Paleografía y Diplomática, 1, 5ª ed. Madrid, UNED, 1995.- MARÍN MARTÍNEZ, Tomás; RUIZ ASENCIO, José Manuel, Paleografía y Diplomática, 2, 5ª ed. Madrid, UNED, 1995.- RIESCO TERRERO, Ángel (ed.), Introducción a la Paleografía y Diplomática general. Madrid, Síntesis, 2004. 27 Siendo ejemplos: GIRY, Arthur, Manuel de Diplomatique. Hildeshein, Georg Olms, 2003.- LASALA, Fernando de; RABIKAUSKAS, Paulus, Il documento medievale e moderno: panorama storico della diplomática generale e pontifica. Roma: Editrice Pontificia Università Gregoriana: Istituto Portoghese di Sant'Antonio, 2003.- GUYOTJEANNIN, Olivier; PYCKE, Jacques; TOCK, Benoit-Michel, Diplomatique mediévale. Turnhout: Brepols, 2006. 28 FLORIANO CUMBREÑO, Antonio C., Curso general de Paleografía y Paleografía y Diplomática españolas, Oviedo, Universidad de Oviedo, 1946, p. 423.
15 motivos por los que se otorga el documento”69, siendo unos de los ejemplos más habituales, en latín “Notum sit”, y en romance, “Sepan quantos” o “Sepades”70. Enlazada con la notificatio se encuentra la expositio, la cual “tiene por fin expresar las circunstancias que han acompañado o motivado el acto jurídico objeto de la documentación”71, pudiendo aparecer tanto como una simple formula, siendo un ejemplo “por haceros bien e merçed”, como un largo texto explicativo72. En cuanto a la dispositio, esta “es aquella parte sustancial e insustituible de todo documento en el que se expresa el objeto del mismo, y la voluntad del autor al respecto”73. Además, es en esta parte del documento –generalmente en su finalización– la roboratio según veremos más adelante. Cierran el cuerpo del documento la sanctio, una serie de cláusulas de variada índole con las que el otorgante trata de garantizar el cumplimento del contenido jurídico del documento74, y la corroboratio, basada en una serie de formalidades que otorgan validez al texto75. – Escatocolo o protocolo final Este representa el final del documento y “consta de dos partes fundamentales en la exégesis del documento: la indicación del lugar y la fecha en que ha sido expedido –Ala data– y su validación o autenticación para formalizarlo jurídicamente”76. Respecto a la data, podría definirse de forma básica como “expresión del tiempo y del lugar en que el documento ha sido hecho”77, por lo que su aportación es de gran relevancia, existiendo dos tipos de datas: La data tópica, la cual indica el lugar de expedición del documento78; y la data crónica, indicativa de la fecha de creación del documento, presentando distintos estilos en función de la Era utilizada79. Y, por último, en lo referente a la validatio et 69 TAMAYO, Archivística, Diplomática y Sigilografía, p. 87. 70 ÁVILA SEOANE, Estructura documental, p. 34. 71 FLORIANO CUMBREÑO, Curso general de Paleografía, p. 271. 72 LORENZO CADARSO, “Caracteres extrínsecos e intrínsecos del documento”, p. 275. 73 MARÍN MARTÍNEZ; RUIZ ASENCIO, Paleografía y Diplomática, 2, tema XXVII, p. 182. 74 Ibídem, pp. 183-185. 75 LRENZO CADARSO, “Caracteres extrínsecos e intrínsecos del documento”, p. 275. 76 Ibídem, p. 278. En los manuales de Diplomática aparece también como parte del escatocolo la apprecatio, considerada un complemento de la data. Pero su aparición en la documentación es poco frecuente e impropia del ámbito hispánico, además, como indica ÁVILA SEOANE, Estructura documental, p. 80.: su uso “fue decayendo a lo largo de los siglos XI y XII”, por lo que se encuentra prácticamente limitada también a la Alta Edad Media. Su aparición en los documentos es breve, mediante breves fórmulas como “feliciter” en época romana, revestidas de carácter cristiano en la Edad Media con las soluciones “in Domino”, “in Dei nomine” o “in Christo” 77 MARÍN MARTÍNEZ; RUIZ ASENCIO, Paleografía y Diplomática, 2, tema XXVIII, p. 199. 78 FLORIANO CUMBREÑO, Curso general de Paleografía, p. 279. 79 Ibídem, pp. 279-280.
16 autenticatio, esta corresponde a “aquellos signos, fórmulas, marcas, o aditamentos que garantizan la legitimidad del diploma”80. 2.2.2. El enunciado y la posición de la roboratio en el documento En cuanto a la enunciado de las roborationes en la documentación, estas suelen aparecer mencionadas siempre de una forma similar, por la que el otorgante reconoce aceptar uno o varios obsequios del destinatario –mencionado en segunda persona– como forma de confirmación de la carta o escritura: “et desuper accepimus de uobis accipitrem obtimum ad escripturam confirmandum”81, “Et ego Nuno Moniuz accepit de te Gundisalbus abba in CCC solidos de ariento obtimo ad confirmandam cartula ista”82, “Et accepi de tibi Martino, in roboracione, XV morabetinos”83. Pero, además de estas soluciones y sus variantes, hemos encontrado otras de menor habitualidad, bien por ser otorgadas por el otorgante al destinatario “Et damus a uobis in aluaroc uno capello”84, o por ir encabezadas mediante fórmulas meramente ocasionales como “in offercione”85 o “in obsequium et roborationem”86. Y, por lo que respecta a su posición dentro del documento, lo más habitual –tal y como se ha indicado anteriormente– es que esta se encuentre cerrando la parte dispositiva del documento y precediendo a las cláusulas que conforman la sanción, siendo un ejemplo: Do ego, iam dicta regina, domna Vrraca, vobis, iam dicto domno Petro, Palentino episcopo, ipsam hæreditatem supra nominatam pro seruitio bono et fideli quod mihi fecistis et facere omnibus diebus vitæ meæ promittitis, tali, scilicet, conuentione, vt habeatis et omnibus diebus sæculi vos et successoribus vestris ad seruiendum domini nostri Saluatoris mundi et beati Antonini martyris. Hoc, enim, facio pro remissione peccatorum meorum et pro redemptione animæ patris mei. Et ad confirmandam hanc cartulam dedistis mihi frenum argenteum quod mihi placibile fuit87. Como es lógico, la amplia cata documental realizada nos ha permitido encontrar pequeñas excepciones en las que la roboratio aparece en otras posiciones, como después de la sanctio: 80 ÁVILA SEOANE, Nicolás, Estructura documental, p. 81. 81 Apéndice n.º 5. 82 Apéndice n.º 156. 83 Apéndice n.º 268. 84 Apéndice n.º 119. 85 Apéndice n.º 79. 86 Apéndice n.º 57. 87 Apéndice n.º 42.
17 Si quis autem de meo uel alieno genere hanc meam donationem infregerit, a Deo maledictovs (sic) in inferno cum Iuda proditore sine fine dampnetur nisi resipuerit. Insuper pro temerario ausu pectet regie potestati mille marchas argenti et duplatum reddat quicquid violenter in illa hereditate acceperit. Et in roboracione huius kartule accepi de uobis duos equos colore rodanos, adpreciatos C morabitinos88. O al final del propio documento, solo encontrándose tras la roboración las confirmaciones de los testigos: Facta carta donationis uel confirmationis mense maio, era Iª Cª Lª. Et ad confirmandam hanc cartam, accepi a uobis uno manto azingaue uero obtimo. Ego, iam dicta Urracca regina, uobis, Tellus Telliz et Fernandus Telliz, hanc cartam quam fieri iussi, et legere audiui, propria manu roboraui et signum inieci (monogramma: VRRAKA)89. 2.2.3. Tipos de documentación con roborationes90 Podemos afirmar que la presencia de roborationes se corresponde en la inmensa mayoría de los casos a donaciones –pudiéndose sospechar ocasionalmente que se trate de una compraventa encubierta cuando el valor de lo obsequiado es muy elevado91–. El segundo tipo documentales serían las compraventas, destacando estos casos en la documentación concerniente al Monasterio de Sahagún entre los años 1140 y 1200, donde, de hecho, son el tipo de documento con roborationes más frecuente. Y tras las donaciones y las compraventas cabría destacar los casos de robras en permutas y –exclusivamente en la documentación emitida por la monarquía– en confirmaciones. Además, hemos encontrado su aparición en una carta de exención92 y en un pleito93. 88 Apéndice n.º 114. 89 Apéndice n.º 39. 90 Se incluyen en este estudio también los alboroques. 91 Apéndice n.º 4. 92 Apéndice n.º 58. 93 Apéndice n.º 93.
18 3. LOS OBSEQUIOS Tras analizar los obsequios o contraprestaciones presentes en las 271 roborationes94 encontradas en la documentación analizada, hemos optado por reunirlos en nueve grupos: animales; armamento; alimentos; dinero; objetos ecuestres; orfebrería y útiles metálicos; ropajes y telas; tierras; y un último grupo con obsequios no identificados y de difícil adscripción. En primer lugar daremos una visión de conjunto, como se puede comprobar el mayor número de regalos corresponde claramente a animales –lo más habitual, siendo muy frecuente en la documentación de todas las instituciones estudiadas–, alimentos, dinero –siendo este el tipo de contraprestación más habitual– y ropajes y telas95, presentando este último grupo la mayor variedad de obsequios encontrados. 94 Se incluyen en este estudio también los alboroques. 95 Reflejado esto en la Gráfica n.º 1. Gráfica n.º 1. Tipos de obsequios en las roborationes Armamento 2% Alimentos 14% Objetos ecuestres 3% Dinero 27% Otros 2% Ropajes y telas 15% Tierras 2% Orfebrería y útiles metálicos 6% Animales 29%
19 3.1. ANIMALES Sin lugar a dudas, el animal que mayor número de veces aparece entregado en roboración es el caballo96, encontrándose en la documentación referente a todos los tipos de instituciones estudiadas. Esta gran presencia del caballo como regalo97 se debe a que este “fue uno de los animales más importantes y apreciados en toda la Edad Media al encontrarse asociado a numerosos ámbitos de la vida material –agricultura, industria, transporte, guerra, caza– al tiempo que se constituye un elemento clave de los fenómenos migratorios e invasores que se suceden durante los siglos medievales”98. Con frecuencia este tipo de animal aparece representado en los documentos junto a su color de pelo99 u otras características físicas: “obtimo”100, “rosello”101, “morzello”102, “amarello”103, “ruzio”104, “raudane”105 o 96 Se incluyen bajo este término también yeguas y potros. 97 Reflejado en la Gráfica n.º 2. 98 MORALES MUÑIZ, Dolores Carmen, “El caballo en la Edad Media. Un estado de la cuestión” en Homenaje al profesor Eloy Benito Ruano, Murcia, Universidad de Murcia, 2010, p. 537. 99 Sobre esto habla también: MORALES MUÑIZ, “El caballo en la Edad Media. Un estado de la cuestión”, p. 539. 100 Apéndice n.º 30. 101 Apéndice n.º 100. 102 Apéndice n.º 15. 103 Apéndice n.º 22. 104 Apéndice n.º 163. 105 Apéndice n.º 146. Garduñas 1% Azores 15% Ovejas 2% Bueyes 3% Perros 9% Gavilanes 3% Asnos 1% Caballos 55% Vacas 2% Mulos 9% Gráfica n.º 2. Presencia de animales en las roborationes
20 “baio”106. Así como a su valor económico –entre cien y quinientos sueldos por lo general–, siendo ejemplos: “Et accepimus de te, ad confirmandum hanc scripturam concessionis, kauallo colore rausello, pretiato solidos CCCᵒˢ”107 o “Et accepi ego rex Vermutus de uobis, comite Piniolo Xemeni, et de uxore uestra comitissa Ildoncia, ad confirmandam cartam istam commutationis, caballum baium, ualentem solidos CC”108. También aparecen dentro de las roborationes –pero con una frecuencia mucho menor– otros équidos como mulos109, los cuales aparecen mayoritariamente en la documentación perteneciente al monasterio de Sahagún110: “Et habeo de uos Pelagio Didaz, una pariter cum uxor tua Sol Monniuz, in roboratione uno mulo, ualente quingentos solidos de argento, quantum mihi bene conplacuit”111, e incluso asnos, encontrando sobre estos un único caso en el cual se entrega un ejemplar hembra de este animal también en la documentación sahagunense112. Además, hemos encontrado robras en las que se otorgan otras especies de ganado como bueyes: “Et accepi de uos in confirmatione ista scriptura uno boue placibile”113, vacas: “et daui ego Petru Flainizi a tiue Ihohane Maternizi equa I, ualiente XXXª solidos ariento, et I uaka prenata per colore nigra, ualiente XII solidos, pro ista karta rouorare uel confirmare”114, u ovejas: “Damus illa uinea ad uos pro pretio nominato X morabetis; et in roboratione de illa karta una oue”115, dándose estas situaciones en una cantidad de documentos muy pequeña, en especial las dos últimas (solamente dos apariciones cada una). Otro tipo de animales cuya representación dentro de las roborationes encontradas es importante es el de los animales utilizados para la caza, destacando las aves propias de la cetrería –entregadas a todo tipo de instituciones–, las cuales, además de por su utilidad en la caza, “eran muy apreciadas como status, elementos decorativos, muestra de riqueza y poder así como elementos en la acción diplomática”116. Los ejemplos encontrados sobre este tipo de aves 106 Apéndice n.º 133. 107 Apéndice n.º 85. 108 Apéndice n.º 10. 109 Estos aparecen, al igual que los caballos, junto a su valor económico o color con cierta frecuencia. 110 Apéndice n.º 207. 111 Apéndice n.º 195. 112 Apéndice n.º 249. 113 Apéndice n.º 91. 114 Apéndice n.º 62. Destaca este documento por hacer referencia a una vaca preñada. 115 Apéndice n.º 222. 116 MORALES MUÑIZ, Dolores Carmen, “Las aves cinegéticas en la Castilla medieval según las fuentes documentales y zooarqueológicas. Un estudio comparativo” en Frajedas Rueda, José Manuel (ed.), La caza en la
21 han sido de azores117:“Et ad confirmandam cartula ista accepimus de te Iº azor, ualens C solidos de argento”118 “Sic eam tibi concedimus ab omni integritatem pro ofertione que a te accepimus uno accipitre et pro seruicium que nobis facis”119 y gavilanes “Et accepi a uobis, Petro Martiniz, in roboracione uno gauilane”120, apareciendo descritos a veces con distintas características como “garcero”121, “pullo”122 o “mutato”123. Además de aves hemos encontrado un caso en el que se entregan como roboración dos garduñas “et roborationem accepi de te, scilicet, IIᵃˢ foinas uiuas et domitas, uno masculo et alia fémina”124, mamífero también utilizado en las actividades cinegéticas. Finalizando este apartado, es necesario tratar el caso de los perros, cuya aparición –al igual que de la de los mulos– destaca en la documentación perteneciente al Mmonasterio de Sahagún. Este tipo de animal aparece en ocasiones mencionado no como tal, sino con el nombre de la raza a la que pertenece, dándose el caso de galgos y podencos “Et pro karta ad confirmandum dedit uobis ego Uellite kauallo raudane, ualente solidos Lª, et galgo et uno potengo”125, así como junto algunas descripciones como su color de piel “uno galgo colore nigro”126 o incluso –siendo el caso más curioso– con su propio nombre: “[Et pro re]gali robore damus nos, Ueremudus et Fernandus, I canem, [nomine Ulgar]io, et I u[enabu]lum uobis, regi Alfonso, qui sunt quingentorum solidorum ualentes”127. 3.2. ARMAMENTO Respecto a este tipo de obsequios cabe destacar que, contra lo que se puede pensar de que estuvieran asociados especialmente a las entidades laicas (monarquía y nobleza), salvo un venablo entregado a Alfonso VI: “[Et pro re]gali robore damus nos, Ueremudus et Fernandus, Edad Media, Tordesillas, Instituto de Estudios de Iberoamérica y Portugal, Seminario de Filología Medieval, 2002, p. 133. 117 Se incluyen bajo este término tanto azores como el de accipiter el cual puede hacer referencia tanto a azores como a halcones. 118 Apéndice n.º 108. 119 Apéndice n.º 7. 120 Apéndice n.º 115. 121 Apéndice n.º 94. 122 Apéndice n.º 15. 123 Apéndice n.º 15. 124 Apéndice n.º 103. 125 Apéndice n.º 146. 126 Apéndice n.º 107. 127 Apéndice n.º 49. Aunque este documento lo hemos trabajado dentro de la documentación concerniente a la reina Urraca I, soberana en ese momento (año 1118), el perro llamado Ulgario se lo regalaron a su hijo, Alfonso VII, cuando tan solo contaba con la edad de trece años.
22 I canem, [nomine Ulgar]io, et I u[enabu]lum uobis, regi Alfonso, qui sunt quingentorum solid.orum ualentes”128, el resto de contraprestaciones se encuentran en la documentación perteneciente a instituciones religiosas, destacando nuevamente el monasterio de Sahagún, donde encontramos dentro de las roborationes tanto la presencia de espadas “Pro que accepimus de te in mea offercione spata franka obtima quos mihi bene conplacuit”129 o “Et ego domna Infante, pro confirmacione huius cartule, accepi de te una spata”130 como, en un único caso, de una armadura “Et ad confirmandam hanc scripturam accepi de te Gotina, ego Petro Monniz, una mula, apreciata in CCᵒˢ solidos, et una loriga, in Cᵐ solidos, que fuit de matre tua domna Geloira”131. 3.3. ALIMENTOS La totalidad de los documentos en los que hemos encontrado roborationes132 mediante las cuales se entregan alimentos pertenecen a archivos de instituciones eclesiásticas, siendo los 128 Apéndice nº 49. Al igual que en la nota anterior, esta arma es regalada, pese a encontrarse dentro de la documentación concerniente a la reina Urraca I, soberana en ese momento (año 1118), a su hijo Alfonso VII cuando tan solo contaba con la edad de trece años. 129 Apéndice n.º 83. 130 Apéndice n.º 162. 131 Apéndice n.º 147. 132 Se incluyen, al igual que en el resto de casos, también alboroques. Pan 46% Pescado 2% Vino 34% Carne 6% Trigo 10% Cebada 2% Gráfica n.º 3. Presencia de alimentos en las roborationes
23 más frecuentes pan y vino133 –fundamentales en la alimentación de esta época–, dándose ambos conjuntamente en un importante número de documentos como “Et accepimus de uos in precio XIᵒ solidos de argento, et panem et uinum in albarocco, q<v>e nobis bene complacuit”134, “Et accepit de tibi Bera presbiter ad inuestimentum carta uinea iusta uinea de Abaiube et uno atirable et pane et uino quantum nobis bene complacuit”135, además, en ocasiones aparecen las cantidades concretas entregadas “Pro que acepimus de uobis in precio VIIᵉᵐ solidos de argento, et in aluaroc IIᵃˢ focazas de pane et Iª terraza de uino, quantum nobis et uobis bene conplacuit”136. En claramente menor medida hemos encontrado otros alimentos entregados en roboración de los documentos como trigo (cinco casos) “Et ipso precio fuit uno morabetino; et in aluaroc una maquila de trigo”137, pescado “et in roboramento panem et uinum et pescado”138, carne y cebada: “Uendimus uobis ipsa hereditate... pro precio qui de uos recepimus tantum et tantum XXXª IIIIor morabetinos in precio, et duos morabetinos en aluaroc, et panem et uinum et carnem et ceuada ad confirmandum textum scripture, quantum nobis et uobis bene conplacuit139. 133 Reflejado en la Gráfica n.º 3. 134 Apéndice n.º 125. 135 Apéndice n.º 82. 136 Apéndice n.º 102. 137 Apéndice n.º 214. 138 Apéndice n.º 120. 139 Apéndice n.º 226. Único documento en el que se entrega cebada, existiendo otros dos para el caso de la carne (nº 188 y nº 219).
24 3.4. DINERO Como ya hemos reflejado anteriormente, uno de los tipos de contraprestación más habituales dentro de las roborationes es el dinero –entregado principalmente en la documentación concerniente a instituciones monásticas–, materializado, por lo general, en monedas, pero existiendo durante este período (siglos XI y XII) distintas variaciones, tal y como trataremos a continuación. Esta evolución monetaria es visible gracias a los tres tipos de contraprestaciones económicas encontradas en un mayor número de documentos: Sueldos de plata, sueldos de denarios y maravedís. El sueldo de plata aparece entregado en la documentación más antigua, pudiendo ser este, tanto una medida de peso de plata, como una unidad monetaria de cuenta, el sueldo140. Ejemplos de la entrega de sueldos de plata en roborationes son: “Et accepimus de tibi Ennego XXXª solidos de argento ad confirmandam kartulam”141 o “Et ad confirmandum hunc scriptum accepi ego Tello Fernandiz de uos Gundisaluo abba Xᵐ solidis argenti obtimi”142. 140 ROMA VALDÉS, Antonio, Moneda y sistemas monetarios en Castilla y en León durante la Edad Media (1087- 1366), Barcelona-Madrid, Asociación Numismática Española, 2000, p. 6. 141 Apéndice n.º 131. 142 Apéndice n.º 148. Maravedís 45% Maravedís cerinís 1% Dineros 5% Sueldos 9% Mízcales de oro 1% Sueldos de plata 25% Sueldos kazmíes 1% Áureos 5% Sueldos jaqueses 1% Marcas de plata 6% Faredas denariorum 1% Gráfica n.º 4. Presencia de dinero en las roborationes
31 Uermudo Sancii accipio in roboratione unam capam et unas luas et unam camisiam”196, del de “strectura”197 –también encontrado solamente en un documento del Monasterio de Sahagún– “Et ad confirmandam hanc cartam accepi de te una strectura grecisca”198, y del de “adorra”199 –presente tanto en la documentación concerniente a Alfonso VI como al Monasterio de Eslonza200– “Et ego Maingo dono uobis rex Aldefonsus unam uasom auream de XV unciis et media in roboratione, et uxori uestre, regine Helisabeth, unam adorram de ortest”201. En menor medida, se han encontrado entregados como roboración otros textiles – fundamentalmente a entidades eclesiásticas, destacando el Monasterio de Sahagún, y la mayoría de veces apareciendo estos obsequios en un único documento– como: zapatillas y capas “Et ad confirmandam cartulam testamenti dedistis michi uno manto et una pelle conellina et una kappa et unas zapatas; et ut deinceps detis michi et ancile mee panem per totum annum”202; tapetes “Et dabit eo domina Gontrodo, ad uobis domno Anfoso ad confirmando ista karta, uno tapete de ancmano”203; plumazos204 “Et ego Iusta, indigna et Dei ancilla, dabo uobis Ueila Sisgudiz istum scriptum donationis confirmando de peculium meum tapede uno et uaso argento obtimo et plumazo pallio”205; “cinctas”206 “Et nos damus una cincta in roboratione”207; manteles: Et ad confirmandam cartulam istam accepimus de te Gundisalbus abba uno alifafe greciska in pelle ginga, una genabe grecisga obtima, una linia literada, unos manteles leterados cum suas facelelias, uno agamanil et duos caballos, ualente de sub uno CCC solidos de argento obtimo208; 196 Apéndice n.º 218. 197 Camisa o saya: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, pp. 728.729. 198 Apéndice n.º 174. 199 Prenda similar a una camisa, generalmente de mujer, y con la parte delantera abotonada: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, p. 35. 200 En el caso del Monasterio de Eslonza (Apéndice n.º 106), este mismo documento se encuentra en la colección diplomática de Alfonso VI (Apéndice n.º 25). 201 Apéndice n.º 34. En este documento se especifica que la adorra es entregada a la reina Isabel, esposa de Alfonso VI. 202 Apéndice n.º 193. 203 Apéndice n.º 136. 204 Un plumazo es un colchón o almohada de plumas: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, p. 596. 205 Apéndice n.º 92. 206 Tejido largo y angosto utilizado para atar o adornar: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, pp. 168-169. 207 Apéndice n.º 209. 208 Apéndice n.º 154.
32 un “pallio”209 “et uno pallio optimo ex colore uiride satis ualentem in roboratione kartulę”210; un capelo “Et damus a uobis in aluaroc uno capello”211; y “tirazes”212 –entregándose dos ejemplares de este producto textil en un documento de la reina Urraca I– “et insuper cum hac roboracione damus uobis, regine superius nominate, duos tirazes, adpretiatos in Cᵐ solidis Iacensium”213. 3.8. TIERRAS Este tipo de contraprestación realizada a través de las roborationes es la menos común dentro de la documentación estudiada, encontrándose tan solo seis ejemplos y relativos únicamente a entidades eclesiásticas. Estas entregas corresponden, en tres casos a tierras de cultivo:“In roboracione una gantare et nostra racione, quantum nos pertinet in no solar de Las Moralas, cum suos exitus”214 y en otras tantas a viñas215: “Vendimus... pro precio tres morabetinis et tres uineas en Uillamudare, inter precio et aluaroc”216. 3.9. OTROS Dentro de este grupo de obsequios hemos reunido tanto aquellos que no presentan características similares a los demás, como los que no hemos logrado identificar, apareciendo tanto unos como otros únicamente en la documentación concerniente a las instituciones eclesiásticas –excepto un lecho presente en un documento de Pedro Ansúrez–. Comentando en primer lugar las contraprestaciones sí identificadas podemos hablar de la aparición en roborationes de lechos: “Et ad confirmandam hanc kartam accepi de te lecto 209 Aunque por lo general es un manto o tejido de alto valor, no hemos agrupado este con el resto de mantos y pieles debido a que también puede hacer referencia a una especia de capa o a un velo utilizado para cubrir altares: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, pp. 545-546. 210 Apéndice n.º 117. 211 Apéndice n.º 119. 212 Un tiraz es una túnica regia de seda: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, p. 753. 213 Apéndice n.º 54. 214 Apéndice n.º 230. 215 Produciéndose en el espacio y período estudiados una gran expansión de la vid: MARTÍNEZ SOPENA, Pascual, “El viñedo en el valle del Duero durante la Edad Media” en Miranda García, Fermín (comp.), Vino y viñedo en la Europa medieval: (actas de las jornadas celebradas en Pamplona, los días 25 y 26 de enero de 1996), Pamplona, Asociación cultural Alfonso López de Corella, 1996, pp. 88-90. 216 Apéndice n.º 234.
33 palleo obtimo et uaso argenteo mirifice sclupto (sic)”217 y de sillas218: “Pro quo et accepimus de te ad confirmandam cartam IIᵃˢ sellas, uno folle sardone, uno panno canzi; sub uno fiunt LXLª solidos de argento”219. Además, hemos documentado la entrega como roboración de un ajuar doméstico220: “Et quanto Marta ipsa kartula rouoraui dederent Hauiue et Uita linla et orare, ualiente III solidos ariento”221, así como la concesión de un permiso al Monasterio de Sahagún para que pudiese habitar en él un clérigo: “Et ad confirmandam cartam absoluimus uobis uno clerico qui populet semper ipso monasterio”222. En segundo lugar, debemos mencionar aquellos regalos los cuales no hemos logrado identificar. Estos son: Un “sedendarium” (tal vez una silla de montar?): “et pro ad confirmanda hac scriptura acepi de te unum cavallo rosiello, valentem trecentos solidos, et unum sedendarium bonum”223, dos “kalabazos”: “Et ad confirmandam cartam accepi de uos una pelle obtima et unos kalabazos”224, y un “atirable”: “Et accepit de tibi Bera presbiter ad inuestimentum carta uinea iusta uinea de Abaiube et uno atirable et pane et uino quantum nobis bene complacuit”225. 4. CONCLUSIONES Con la realización de este trabajo hemos logrado conocer más a fondo el fenómeno de la roboratio en la documentación castellano-leonesa de los siglos XI y XII, pudiendo demostrar que esta parte del documento es más característica del primero de estos dos siglos que del segundo, en el cual comienza a darse con mayor fuerza –especialmente en la documentación sahagunense– el alboroque, o su inclusión dentro del precio. Esta disminución del número de roborationes durante este período es apreciable de fácil manera en la documentación regia, ya que el mayor porcentaje de roboraciones encontradas respecto al total de documentos se encuentra en las colecciones diplomáticas de los primeros reyes leoneses estudiados (Alfonso 217 Apéndice n.º 134. 218 El término sella puede hacer referencia tanto a una silla como a una silla de montar: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, pp. 700-701. Correspondiendo en este ejemplo al primer caso. 219 Apéndice n.º 149. 220 Aunque en este documento parece que hace referencia a objetos de ajuar doméstico, estos podrían corresponder también a alimentos o bebidas: PÉREZ, Lexicon Latinitatis, p. 433. 221 Apéndice n.º 95. 222 Apéndice n.º 128. 223 Apéndice n.º 12. 224 Apéndice n.º 132 225 Apéndice n.º 82.
34 V y Bermudo III), presentando cierta frecuencia también en los monarcas inmediatamente posteriores (Fernando I, Alfonso VI y Urraca I), pero siendo prácticamente testimonial a partir del reinado de Alfonso VII. También hemos podido descubrir otras cuestiones de carácter documental refrentes a la roboratio como la existencia de variadísimas formas en las cuales esta puede aparecer enunciada, o como que, pese presentar habitualmente la misma posición dentro del documento –al final del dispositivo–, esta puede presentar distintas variaciones. Además, gracias a los obsequios entregados como contraprestación en las roborationes hemos podido obtener una idea sólida sobre la cultura material y mentalidad del período estudiado, logrando conocer que tipos de objetos servían para validar el acto jurídico contenido en los documentos, cuál era su valor, y cuáles eran los más comunes en cada una de los tipos de instituciones estudiadas, no encontrándose gran diferencia entre estas, si bien podemos afirmar que encontramos una mayor variedad de obsequios en la documentación procedente de instituciones eclesiásticas, ya que, tanto a la nobleza como a la monarquía –en especial a esta última– únicamente se les regalaban objetos de cierto valor económico, siendo la entrega de alimentos y los productos menos valorados prácticamente exclusiva de la Iglesia –en especial del Monasterio de Sahagún–. Lo que no hemos conseguido conocer con la cata documental realizada es la diferencia existente en los presentes realizados mediante roboración a hombres y mujeres al no encontrar un gran número de contraprestaciones mediante roborationes destinadas a estas, pudiendo mencionar solamente algunos textiles entregados únicamente a mujeres como, por ejemplo, adorras –siendo esta, como ya se ha mencionado anteriormente, una prenda femenina–. En definitiva, el estudio de la roboratio a través de la documentación, pese a ser una parte muy breve y no muy frecuente en esta, nos ha permitido conocer tanto sus características documentales como aspectos referentes a la vida y pensamiento del período de tiempo estudiado, en especial en lo que concierne a la monarquía, a la nobleza, y a las instituciones eclesiásticas.
35 5. BIBLIOGRAFÍA - ABAJO MARTÍN, Teresa, Documentación de la catedral de Palencia, Palencia, J. M. Garrido, 1986. - ÁVILA SEOANE, Nicolás, Estructura documental: Guía para alumnos de diplomática, Gijón, Trea, 2014. - BARROS, Henrique da GAMA, História da administração pública em Portugal nos séculos XII a XV. I. Lisboa, Livraria Sa da Costa, 1945. - BLANCO LOZANO, Pilar, Colección diplomática de Fernando I (1037-1065), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1987. - BLOCH, Marc, Introducción a la Historia, México, Fondo de Cultura Económica, 1985. - CALLEJA PUERTA, Miguel, “Archivos dispersos, fuentes reencontradas: Notas metodológicas al estudio de las élites del reino de León en los siglos centrales de la Edad Media”, en Medievalismo: Boletín de la sociedad española de estudios medievales, 12 (2002), pp. 9-36. - CALLEJA PUERTA, Miguel, “Señores sin cancillería. Génesis y validación de los documentos de la aristocracia castellano-leonesa (1100-1250 ca.)”, en Suárez González, Ana (coord.), Escritura y sociedad: La nobleza, Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2017, pp. 19-58. - DE LA PEÑA BARROSO, Efrén, “Los archivos señoriales castellanos a finales de la Edad Media”, en Anuario de estudios medievales, 47 (2017), pp. 239-265. - Documentos selectos para el estudio de los orígenes del romance en el Reino de León. Siglos X-XII. Edición facsímil. León, Fundación MonteLeón, 2003. - FERNÁNDEZ CATÓN, JOSÉ MARÍA, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 5, (1109-1187). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1990. - FERNÁNDEZ CATÓN, JOSÉ MARÍA, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 6, (1188-1230). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1991. - FERNÁNDEZ DE VIANA y VIEITES, José Ignacio, “Aproximación a la roboratio, como contraprestación, en la documentación gallega medieval”, en Rodríguez Casal, Antón Abel (coord.), Humanitas: Estudios en homenaxe ó Prof. Dr. Carlos Alonso del
36 Real, I, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, 1996, pp. 495-524. - FERNÁNDEZ DEL POZO, Fernando, “Alfonso V, rey de León: Estudio históricodocumental”, en León y su historia: Miscelánea histórica. V, León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1984, pp. 9-262. - FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1300). 4, (1110-1199). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1991. - FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1300). 5, (1200-1300). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1994. - FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio; HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección documental del monasterio de Santa María de las Dueñas, I (854-1108). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1999. - FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio; HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección documental del monasterio de Santa María de las Dueñas, II (1109-1299). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2005. - FLORIANO CUMBREÑO, Antonio C., Curso general de Paleografía y Paleografía y Diplomática españolas. Oviedo, Universidad de Oviedo, 1946. - GAMBRA GUTIÉRREZ, Andrés, Alfonso VI: Cancillería, curia e imperio. II, colección diplomática. León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1998. - GARCÍA LEAL, Alfonso, El archivo de los condes Fruela Muñoz y Pedro Flaínez: La formación de un patrimonio nobiliario en la montaña asturleonesa (854-1048), León, Universidad de León, 2010. - GIRY, Arthur, Manuel de Diplomatique. Ginebra, Slatkine reprints, 1975. - GIRY, Arthur, Manuel de Diplomatique. Hildeshein, Georg Olms, 2003. - GONZÁLEZ, Julio, Regesta de Fernando II. Madrid, Instituto Jerónimo Zurita, 1943. - GONZÁLEZ, Julio, Alfonso IX. 2. Madrid, Instituto Jerónimo Zurita, 1944. - GONZÁLEZ, Julio, El reino de Castilla en la época de Alfonso VIII. II, Documentos 1145-1190. Madrid, Escuela de Estudios Medievales, 1960. - GONZÁLEZ, Julio, El reino de Castilla en la época de Alfonso VIII. III, Documentos 1191-1217. Madrid, Escuela de Estudios Medievales, 1960.
37 - GUYOTJEANNIN, Olivier; PYCKE, Jacques; TOCK, Benoit-Michel, Diplomatique mediévale. Turnhout: Brepols, 2006. - HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1230). 2, (1000-1073). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1988. - HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1230). 3, (1073-1109). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1988. - LASALA, Fernando de; RABIKAUSKAS, Paulus, Il documento medievale e moderno: panorama storico della diplomática generale e pontifica. Roma: Editrice Pontificia Università Gregoriana: Istituto Portoghese di Sant'Antonio, 2003. - LORENZO CADARSO, Pedro Luis, “Caracteres extrínsecos e intrínsecos del documento” en Riesco Terrero, Ángel (ed.), Introducción a la Paleografía y Diplomática general, Madrid, Síntesis, 2004, pp. 277-284. - MARÍN MARTÍNEZ, Tomás; RUIZ ASENCIO, José Manuel, Paleografía y Diplomática, 1, 5ª ed. Madrid, UNED, 1995. - MARÍN MARTÍNEZ, Tomás; RUIZ ASENCIO, José Manuel, Paleografía y Diplomática, 2, 5ª ed. Madrid, UNED, 1995. - MARTÍNEZ SOPENA, Pascual, “El viñedo en el valle del Duero durante la Edad Media” en Miranda García, Fermín (comp.), Vino y viñedo en la Europa medieval: (actas de las jornadas celebradas en Pamplona, los días 25 y 26 de enero de 1996), Pamplona, Asociación cultural Alfonso López de Corella, 1996, pp. 85-108. - MORALES MUÑIZ, Dolores Carmen, “El caballo en la Edad Media. Un estado de la cuestión” en Homenaje al profesor Eloy Benito Ruano, Murcia, Universidad de Murcia, 2010, pp. 537-551. - MORALES MUÑIZ, Dolores Carmen, “Las aves cinegéticas en la Castilla Medieval según las fuentes documentales y zooarqueológicas. Un estudio comparativo” en Frajedas Rueda, José Manuel (ed.), La caza en la Edad Media, Tordesillas, Instituto de Estudios de Iberoamérica y Portugal, Seminario de Filología Medieval, 2002, pp. 129- 150. - NUÑEZ CONTRERAS, Luis, “Colección diplomática de Vermudo III, rey de León”, en Historia. Instituciones. Documentos, 4 (1977), pp. 381-514.
38 - PÉREZ, Maurilio (dir.), Lexicon Latinitatis Medii Aevi Regni Legionis (s.VIII-1230) imperfectvm. Turnhout, Brepols, 2010. - RASSOW, Peter, “Die Urkunden Kaiser Alfons' VII. von Spanien. Mit 5 Tafeln”, en Archiv für Urkundenforschung, X (1928), pp. 328-467. - RASSOW, Peter, “Urkunde Kaiser Alfons' VII. von Castilien 1126-1155. III. Teil: Urkundentexte”, en Archiv für Urkundenforschung, XI (1930), pp. 66-137. - RECUERO ASTRAY, Manuel, Documentos medievales del Reino de Galicia: Alfonso VII (1116-1157). A Coruña, Xunta de Galicia, 1998. - RIESCO TERRERO, Ángel (ed.), Introducción a la Paleografía y Diplomática general. Madrid, Síntesis, 2004. - RODRÍGUEZ DE DIEGO, José Luis, “El archivo real de la Corona de Castilla (XIIIXV)”, en Sarasa Sánchez, Esteban (coord.), Monarquía, crónicas, archivos y cancillerías en los reinos hispano-cristianos: siglo XIII-XV, Zaragoza, Institución Fernando el Católico, 2014, pp. 277-308. - ROMA VALDÉS, Antonio, Moneda y sistemas monetarios en Castilla y en León durante la Edad Media (1087-1366). Barcelona-Madrid, Asociación Numismática Española, 2000. - RUIZ ALBI, Irene, La reina Doña Urraca (1109-1126): Cancillería y colección diplomática. León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2003. - RUIZ ASENCIO, José Manuel, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 3, (986-1031). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1987. - RUIZ ASENCIO, José Manuel, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 4, (1032-1109). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1990. - RUIZ ASENCIO, José Manuel; RUIZ ALBI, Irene, Colección documental del monasterio de San Pedro de Eslonza, I. (912-1300). León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 2007. - RUIZ ASENCIO, José Manuel; HERRERO JIMÉNEZ, Mauricio; RUIZ ALBI, Irene, “Colección diplomática del conde Ansúrez", en Ego Comes Petrus. Pedro Ansúrez, caballero leal, 1118-2018. Valladolid, Ayuntamiento de Valladolid, 2019, pp. 253-389. - TAMAYO, Alberto, Archivística, Diplomática y Sigilografía. Madrid, Cátedra, 1996.
39 6. APÉNDICES 6.1. RELACIÓN DE ROBORATIONES DOCUMENTACIÓN REAL ALFONSO V226 1.1002, julio, 24. Doc. n.º 5, p. 172. … et accepimus inde in ofercione de te flauallo apreciato in Cᵐ Lᵃ solidos. 2.1012, abril, 13. Doc. n.º 10, p. 181. … pro que acebi de te precium kaballum obtimum, ualiente solidos CCL, et que nobis bene placuit. 3.1012, septiembre, 19. Doc. n.º 11, p. 183. … et pro ad confirmandam hanc seriem scripture quod uestra fuit uolumptas cinta argentea, ualente solidos numero CCᵒˢ, acepimus ex uobis. 4.1016, junio, 16. Doc. n.º 17, p. 193. … et eccepimus de uos in offerciones uakas XXXᵃ quo nobis placibiles fuerunt. 5.1019, mayo, 8. Doc. n.º 24, p. 209. … et desuper accepimus de uobis accipitrem obtimum ad escripturam confirmandum. 6.1019, septiembre, 23. Doc. n.º 25, p. 210. Et accepimus de te, ad confirmandum hanc scripturam concessionis, kauallo colore rausello, pretiato solidos CCCᵒˢ... 7.1022, agosto, 19. Doc. n.º 30, p. 217. Sic eam tibi concedimus ab omni integritatem pro ofertione que a te accepimus uno accipitre et pro seruicium que nobis facis. 226 FERNÁNDEZ DEL POZO, “Alfonso V, rey de León”.
40 BERMUDO III227 8.1031, mayo, 11. Doc. n.º 6, p. 454. … et accepi de uos ad confirmandum scripturam caballum vaium, ualentem solidos ducentos. 9.1031, agosto, 6. Doc. n.º 7, p. 457. Et pro confirmandam hanc scripturam accepymus de te kauallo colore maurezello, ualente solidos D, et accipitre mutato I obtimo... 10.1032, marzo, 28. Doc. n.º 8, p. 461. Et accepi ego rex Vermutus de uobis, comite Piniolo Xemeni, et de uxore uestra comitissa Ildoncia, ad confirmandam cartam istam commutationis, caballum baium, ualentem solidos CC. 11.1032. Doc. n.º 14, p. 477. … et pro ad confirmandam hanc scripturam accepit de te in nostra offercione uno kauallo rosello, ualente CCC solidos, et uno ahcipitre garcario obtimo… 12.1033, septiembre, 16. Doc. n.º 15, p. 479. … et pro ad confirmanda hac scriptura acepi de te unum cavallo rosiello, valentem trecentos solidos, et unum sedendarium bonum. 13.1034, enero, 23. Doc. n.º 16, p. 480. Et pro cartula confirmanda, accepi de te kaballum rosellum cum sella et freno, ualentem solidos CCCᵒˢ. FERNANDO I228 14.1044, julio, 1. Doc. n.º 22, p. 83. Et ad confirmandam cartula ista accepimus de uobis Gomessano ȩpiscopo, una cum nepotibus tuis Symeoni et Gomessano, uno kauallo uaio et uno mulo amarello, valentes sub uno quingentos solidos de argento. 227 NÚÑEZ CONTRERAS, “Colección diplomática de Vermudo III”. 228 BLANCO LOZANO, Pilar, Colección diplomática de Fernando I (1037-1065), León, Centro de Estudios e Investigación San Isidoro, 1987.
47 65.236 1032. Doc. n.º 198, p. 271. … et pro ad confirmandam hanc scripturam accepit de te in nostra offercione uno kauallo rosello, ualente CCC solidos, et uno ahcipitre garcario obtimo... 66.1046, abril, 29. Doc. n.º 240, p. 309. Et adcepimus de uos ad inuestimendum kartula, una alifafe alfaneque in pano grecisquo, et dedimus illa ad illo episcopo qui sagrauit illo monesterio Sancti Antonino. PEDRO ANSÚREZ237 67.1085. Doc. n.º 3, p. 289. Nam tu, abba iam dictus, dedisti nobis, ad roborandum et confirmandum hoc priuilegium, vna equa rodada et vn potro pro colore amariello. 68.1088-1091. Doc. n.º 6, p. 299. Notum sit omnibus hominibus ad confirmationem et corroborationem huius carte dono regi Adefonso uas aureum obtimum, ualente quingentorum solidorum auri purissimi; canonicis uero in confirmatione huius carte CCC solidos denariorum Legionensis monete. 69.1098, mayo, 21. Doc. n.º 14, p. 322. Ad confirmandam hanc donationem accepimus de tibi, Petro Citiz, in roborationem Iº potenco bono. 70.1101, abril, 13. Doc. n.º 15, p. 324. Et ad confirmandam cartam istam accepimus de uobis unam mulam, apreciatam in mille solidos, que fuit de Ordonio Sarraziniz et duos uasos de argento et quatuor cullares, similiter de argento, et duos lectos preciosos, uidelicet: duos plumazos baztrus et duas almuzallas greziscas et duos allifafes, uno ziniaue pardo et alio alfanegue, ambos in panno grezisco et duos tapedes optimos. 71.1101, junio, 3. Doc. n.º 16, p. 326. Ad confirmandam kartam, accepimus de te, domno Salto, unum poltro de XXX solidos. 236 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Bermudo III (n.º 11). 237 RUIZ ASENCIO; HERRERO JIMÉNEZ; RUIZ ALBI, “Colección diplomática del conde Ansúrez”.
48 DOCUMENTACIÓN ECLESIÁSTICA CATEDRAL DE PALENCIA238 72.239 1114, octubre, 28. Doc. n.º 23, p. 59. Et ad confirmandam hanc cartulam dedistis mihi frenum argenteum quod mihi placibile fuit. 73.1124, agosto, 8. Doc. n.º 29, p. 70. Ad confirmandum, vero, huius cartulam, dedi vobis in prestamo V tertias, videlicet, Bretauelo et Castielo de donna Eilo et Ranedo et Valle de Muliere Morta cum uno scusato et Fornelos, vt teneatis vos illas in vestris diebus et, post decessum vestrum, teneat illas vnus de filiis vestris, cui vos illas reliqueritis. 74.1135. Doc. n.º 33, p. 77. Et in roboratione mille aureos suscepi, accepta iam apud Legionem, urbem regiam, imperii corona. 75.1153. Carrión. Doc. n.º 46, p. 102. Et accipio a uobis unum azzorem mutatum in roboramento. 76.1154, marzo, 19. Toledo. Doc. n.º 48, p. 105. Et accipio a uobis, domno Raimundo, palentino episcopo, in huius carte roboratione mille morabetinos. 77.1180, marzo, 10. Palencia. Doc. n.º 88, p. 180. Et in roboratione huius carte, duo mille morabotinos a concilio de Palentia accipio. CATEDRAL DE LEÓN240 78.1002, septiembre, 3. Doc. n.º 625, p. 158. Et accepimus de uobis una pelle, ualente solidos XIIᵐ, et uno lenzo, ualente III solidos de argento, quantum nobis bene conplacuit. 238 ABAJO, Documentación de la catedral de Palencia. 239 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Urraca I (n.º 44). 240 RUIZ ASENCIO, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 3 y 4.- FERNÁNDEZ CATÓN, Colección documental del archivo de la catedral de León (775-1230). 5 y 6.
49 79.1002, noviembre, 13. Doc. n.º 627, p. 160. … et ad confirmandam kartula testamenti uel donacionis accepi de uobis in offercione kauallo, apretiato in solidos Lª, et pelle de solidos VIIIº que mihi bene conplacuit. 80.1003, abril, 17. Doc. n.º 632, p. 168. … et dedit Monio Fernandiz ad ipsa mulier X quarteros de trigo pro sua karta confirmare. 81.1005, agosto, 1. Doc. n.º 651, p. 190. Ego Felix presbiter Cᵒˢ dedi solido in argento a confirmanda scriptura testamenti. 82.1005, noviembre, 11. Doc. n.º 654, p. 193. Et accepit de tibi Bera presbiter ad inuestimentum carta uinea iusta uinea de Abaiube et uno atirable et pane et uino quantum nobis bene complacuit. 83.1006, enero, 14. Doc. n.º 659, p. 200. Pro que accepimus de te in mea offercione spata franka obtima quos mihi bene conplacuit. 84.241 1019, mayo, 8. Doc. n.º 763, p. 342. … et desuper accepimus de uobis accipitrem obtimum ad escripturam confirmandum. 85.242 1019, septiembre, 23. Doc. n.º 767, p. 346. Et accepimus de te, ad confirmandum hanc scripturam concessionis, kauallo colore rausello, pretiato solidos CCCᵒˢ ... 86.243 1022, agosto, 19. Doc. n.º 788, p. 375. Sic eam tibi concedimus ab omni integritatem pro ofertione que a te accepimus uno accipitre et pro seruicium que nobis facis. 87.1022, noviembre, 17. Doc. n.º 793, p. 381. 241 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Alfonso V (n.º 5). 242 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Alfonso V (n.º 6). 243 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Alfonso V (n.º 7).
50 Et pro hanc scriptura testamenti confirmando accepit de domno Uiui abba et ipsos Dei seruos et poltro obtimo, quos mihi bene conplacuit. 88.1025, agosto, 10/17. Doc. n.º 823, p. 420. Pro quo acepimus de uobis seruitio bonum multum et nimium quantum ad nobis bene conplagit et ad kartula confirmandum adcepimus de uobis I uaso argenteo, ualiente L solidos. 89.1026, marzo, 23. Doc. n.º 828, p. 429. … et acepimus de uobis in precio XII solidos de argento et [m]edio et pane et uino in aluaroque, que nobis bene conplacuit et de ipso precio aput uos nicil remansit in deuito. 90.1029, septiembre, 25. Doc. n.º 854, pp. 460-461. Et accepi de uos ad confirmandam scripturam uno uobe obtimo et apud uos nichil remansit in debito. 91.1029, noviembre, 25. Doc. n.º 856, p. 464. Et accepi de uos in confirmatione ista scriptura uno boue placibile. 92.1030, enero, 27. Doc. n.º 860, p. 468. … Et ego Iusta, indigna et Dei ancilla, dabo uobis Ueila Sisgudiz istum scriptum donationis confirmando de peculium meum tapede uno et uaso argento obtimo et plumazo pallio. 93.1031, abril, 28. Doc. n.º 884, p. 497. … et confirmandum scripturam dedit ad Belite solidos X de ariento. 94.1031, mayo, 27. Doc. n.º 887, p. 501. Et ad confirmandum ista kartula accepimus de uos uno aztor garcero que mihi bene complacuit. 95.1032, enero, 24. Doc. n.º 897, p. 5. Et quanto Marta ipsa kartula rouoraui dederent Hauiue et Uita linla et orare, ualiente III solidos ariento. 96.1032, junio, 21. Doc. n.º 906, p. 17. … et ad coroborandum illa karta dedit illa comitissa ad Rademiro lenzos duos.
51 97.1045, enero, 9. Doc. n.º 1022, p. 191. Et accepimus ad confirmandam kartulam de uos solidos CC de argento pro in ipsum locum sanctum quod nobis placidum fuit. 98.1047, diciembre, 25. Doc. n.º 1051, p. 232. Et accepi ego domna Tegridia de uos Annaya Peitriz et de domna Goto in meo onore pro ad confirmando ista scriptura, id est, uno kaballo per suo colore ruziu. 99.1080, noviembre, 22. Doc. n.º 1215, p. 486. … et acepimus de uobis in pretio XU solitus de argento, et pane et uino in albaroque, que nobis et uobis bene conplacuit. 100.1085, mayo, 19. Doc. n.º 1238, p. 521. Et ad confirmanda cartula ista accepimus de te Arias Nunniz uno cauallo colore rosello, ualente C solidos de argento. 101.244 1088-1091. Doc. n.º 1262, p. 559. Notum sit omnibus hominibus ad confirmationem et corroborationem huius carte dono regi Adefonso uas aureum obtimum ualente quingentorum solidorum auri purissimi; canonicis uero in confirmatione huius carte CCC solidos denariorum Legionensis monete. 102.1100, junio, 26. Doc. n.º 1305, p. 628. Pro que acepimus de uobis in precio VIIᵉᵐ solidos de argento, et in aluaroc IIᵃˢ focazas de pane et Iª terraza de uino, quantum nobis et uobis bene conplacuit. 103.1120, diciembre, 17. Doc. n.º 1369, pp. 94-95. ... et roborationem accepi de te, scilicet, IIᵃˢ foinas uiuas et domitas, uno masculo et alia femina. MONASTERIO DE SAN PEDRO DE ESLONZA245 104.1049, octubre, 27. Doc. n.º 37, p. 120. Et aduc accepi de uobis ad confirmandam istam scripturam solidos CC de argentum. 244 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Pedro Ansúrez (n.º 70). 245 RUIZ ASENCIO; RUIZ ALBI, Colección documental del monasterio de San Pedro de Eslonza.
52 105.1067, septiembre, 24. Doc. n.º 41, p. 127. … pro que accepimus de uobis ad inuestiendum kartula uno lenco obtimo, que ad uobis et ad nobis bene conplacuit. 106.246 1071, octubre, 15. Doc. n.º 42, p. 129. Et pro confirmandam igitur hunc scriptura accipio de uos una adorra auro texta qui fuit empta in duos mille methtecales de auro. 107.1081, diciembre, 3. Doc. n.º 50, p. 146. Et accepi de te ad confirmandum cartulam uno galgo colore nigro, ualente centum solidos de argento, et alium multum seruitium bonum que mihi fecisti et me placibile fuit. 108.1085, julio, 5. Doc. n.º 52, p. 149. Et ad confirmandam cartula ista accepimus de te Iº azor, ualens C solidos de argento. 109.1085, septiembre, 30. Doc. n.º 53, p. 151. Ego, Petro Uilitiz, accebi de te, Iohane Citiz, I accetore ad confirmandum cartula. 110.1120, septiembre, 27. Doc. n.º 81, p . 204. Et ad confirmandam uel rouorandam istam kartulam accipio de uobis, Gonzaluo Aluarici et Maria Pelaici, un manto uero tantum quantum fuit inter me et uos conueniente. 111.1126, noviembre, 18. Doc. n.º 84, p. 210. In robore autem huius cauti accepimus de uobis equm colore morzellum, CCCᵗᶦˢ et Lᵃ solidis adpreciatum. 112.1129, julio, 17. Doc. n.º 88, p. 216. … et in roboratione a uobis unas cirotegas, id est, luuas accepimus. 113.1129, noviembre, 15. Doc. n.º 90, pp. 219-220. Et unas feropei<a>s in roboracione de illa karta. 114.1142. Vega de Doña Olimpia. Doc. n.º 101, p. 237. 246 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Alfonso VI (n.º 25).
53 Et in roboracione huius kartule accepi de uobis duos equos colore rodanos, adpreciatos C morabitinos. 115.1143, mayo, 8. Doc. n.º 103, p. 242. Et accepi a uobis, Petro Martiniz, in roboracione uno gauilane. 116.1147, abril, 18. Doc. n.º 116, p. 261. E in roboramentum Xˢ IIIᶜ morabitinos. 117.1149. Doc. n.º 119, p. 267. … et uno pallio optimo ex colore uiride satis ualentem in roboratione kartulę. 118.1157, mayo, 30. Doc. n.º 130, p. 285. Et damus in roboramento Iº gauilan. 119.1165. Doc. n.º 135, p. 293. Et damus a uobis in aluaroc uno capello. 120.1173, marzo, 17. Doc. n.º 142, p. 306. … et in roboramento panem et uinum et pescado. 121.1177. Doc. n.º 148, p. 316. … et etiam pro redemptione Cᵐ morabetinorum quos pro huius karte roboratione a predicto accepimus. 122.1179, diciembre. Doc. n.º 151, p. 321. Et in roboratione huius kartule accepi a uobis unam mulam in quindecim morabitinos apreciata. 123.1196. Doc. n.º 178, p. 370. Et accepimus de uobis in precio X morabetinis, et in roboramento II solidos.
54 MONASTERIO DE SAHAGÚN247 124.1011, mayo, 15. Doc. n.º 397, p. 41. Et accebi de tiui uxori mea Godina, ad confirmanda cartula, II bobes, ualiente XXX solidos de ariento, et uno lenzo de L cubitos. 125.119, enero, 14. Doc. n.º 405, p. 51. Et accepimus de uos in precio XIᵒ solidos de argento, et panem et uinum in albarocco, q<v>e nobis bene complacuit. 126.1024, marzo, 15. Doc. n.º 412, p. 60. Et ad confirmandam hanc scripturam accepimus de uos in precio Vᵉ solidos de argento, que nobis bene complacuit. 127.1025, marzo, 18. Doc. n.º 417, p. 67. Et ad roborandam cartam accepi de uos in precio XXXª solidos de argento. 128.1028, abril, 27. Doc. n.º 423, p. 74. Et ad confirmandam cartam absoluimus uobis uno clerico qui populet semper ipso monasterio. 129.248 1034, enero, 23. Doc. n.º 436, p. 91. Et pro cartula confirmanda, accepi de te kaballum rosellum cum sella et freno, ualentem solidos CCCᵒˢ. 130.1039, enero, 29. Palencia. Doc. n.º 454, p. 112. Et accepimus de uos in confirmationis kartula [...]s boues, rem que nobis bene conplacuit et cor nostrum inpleuit cum homni gaudio et umilitate. 131.1041, octubre, 26. Doc. n.º 463, p. 123. Et accepimus de tibi Ennego XXXª solidos de argento ad confirmandam kartulam. 132.1041. Doc. n.º 464, p. 125. 247 HERRERO DE LA FUENTE, Marta, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1230). 2 y 3.- FERNÁNDEZ FLÓREZ, José Antonio, Colección diplomática del monasterio de Sahagún (857-1300). 4 y 5. 248 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Bermudo III (n.º 13).
55 Et ad confirmandam cartam accepi de uos una pelle obtima et unos kalabazos. 133.1042, enero, 11. Doc. n.º 465, p. 126. Et accepimus de te ad roboranda carta ista uno kauallo baio, in CCCᵒˢ solidos apreciato, et uno galgo obtimo. 134.1042, marzo, 6. Doc. n.º 467, p. 129. Et ad confirmandam hanc kartam accepi de te lecto palleo obtimo et uaso argenteo mirifice sclupto (sic). 135.1045, febrero, 2. Doc. n.º 484, p. 154. Et accepi ego Garsia Uelasquiz ad confirmandam cartam istam, de te uxore mea Auro, uno cauallo baio de Cᵐ solidos 136.1046, marzo, 4. Doc. n.º 492, p. 162. Et dabit eo domina Gontrodo, ad uobis domno Anfoso ad confirmando ista karta, uno tapete de ancmano. 137.1047, febrero, 21. Doc. n.º 500, p. 173. Ego io Didago Gonsalbiz dono bobis germanos meos in presenzia duas karrales de uino et III galigos obtimos, ad confirmando illa cartula donationis. 138.249 1047, octubre, 1. Doc. n.º 505, p. 180. … et ad hanc cartam confirmandam, accepimus de uos uno cauallo colore morzello, ualente D solidos de argento, et duos accipitres, uno pullo et alio mutato. 139.1049, junio, 17. Doc. n.º 533, p. 221. Et accepimus de uobis ad corroborandam cartam una pelle conellina, in XIIor solidos; et Io boue, in XVᵐ solidos; et IIIIor solidos que lexastis de renouo. 140.1051. Palencia. Doc. n.º 551, p. 244. Damus uobis illo et accepimus de uos in precio ad confirmandam cartam istam una spata, ualente XXXª mechales de auro. 141.1057, abril, 17. Palencia. Doc. n.º 590, p. 284. 249 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Fernando I (n.º 15).
56 Et ad confirmandam cartam accepit ipse comes de auis nostris uno cauallo, in CCCᵒˢ solidos; et una sella argentea, in CCCᵒˢ solidos, et uno freno, in centum solidos apreciato. 142.250 1058, noviembre, 21. Palencia. Doc. n.º 599, p. 294. … et accepi de uos ad confirmandam cartulam cauallo colore baio, ualente CCCᵒˢ solidos. 143.1060. Doc. n.º 615, p. 315. Et accepit ad me ad confirmandam scripturam serbitio mense argenteo obtimo, conko et aquamanile argenteo, freno I armocecel de argenteo, ciriale I de argento, de sub uno, duo mille D solidos. 144.[1063], abril 30. Doc. n.º 624, p. 327. Et pro confirmacione dedistis nobis XIIor eminas de uino, uos Gundisaluo et Gota. 145.1063, diciembre, 11. Doc. n.º 634, p. 340. Et pos confirmanda hanc scribtura ista accepit ego Iuliana Munniuz de tiui Sesguto Escamez I kaballo, uaio per colore, ualiente C solidus de argento, quod mici uene conplacui. 146.1064, marzo, 20. Doc. n.º 638, p. 345. Et pro karta ad confirmandum dedit uobis ego Uellite kauallo raudane, ualente solidos Lª, et galgo et uno potengo. 147.1066, enero, 24. Doc. n.º 652, p. 363. Et ad confirmandam hanc scripturam accepi de te Gotina, ego Petro Monniz, una mula, apreciata in CCᵒˢ solidos, et una loriga, in Cᵐ solidos, que fuit de matre tua domna Geloira. 148.1067, mayo, 16. Doc. n.º 661, p. 373. Et ad confirmandum hunc scriptum accepi ego Tello Fernandiz de uos Gundisaluo abba Xᵐ solidis argenti obtimi. 149.1068, enero, 1. Doc. n.º 666, p. 379. Pro quo et accepimus de te ad confirmandam cartam IIᵃˢ sellas, uno folle sardone, uno panno canzi; sub uno fiunt LXLª solidos de argento. 250 Esta roboratio también se incluye en la relación de documentos de Fernando I (n.º 20).
63 204.1137, junio. Montealegre Doc. n.º 1262, p. 160. Et pro ipsa carta Ctum morabitinos in roboratione a Diego Muniz accepi. 205.1139. Doc. n.º 1267, p. 166. Et accepimus de uobis precio quod nobis et uobis bene complacuit, XI morabetinis de precio, et I morabetino de aluaroc. 206.1140, marzo, 7. Doc. n.º 1270, p. 170. Et ego Petro Martiniz et uxor mea Sancia hanc uinea tibi Angouin uendimus et concedimus tibi pro precio quod nobis et uobis bene complacuit, Io morabetino et medio, inter precio et aluaroc. 207.1145, marzo, 22. Doc. n.º 1283, p. 188. Et accepimus in roboramento uno mulo appreciato in quinquaginta morabetinos. 208.1145, mayo, 18. Doc. n.º 1285, p. 191. Et damus tibi Petro Gunzaluez unas calzas in roboratione. 209.1145, junio, 23. Doc. n.º 1286, p. 192. Et nos damus una cincta in roboratione. 210.1146 [mayo, 11]. Doc. n.º 1288, p. 194. Ego domna Amelina et uiro meo, Martin, ista uinea uendimus et concedimus tibi pro precio quod nobis et uobis bene complacuit: V morabetinos inter precio et aluaroc. 211.1147, enero, 12. Doc. n.º 1292, p. 200. Et accepi in roboracione proles cyrothecas. 212.1148, febrero, 1. Doc. n.º 1295, p. 204. Et acepimus de uobis in precio et in roboracione: XIm morabitinos, Ia fanega de trigo et media kannadella de uino. 213.1148. Doc. n.º 1301, p. 217. Et ipso precio fuit uno morabetino e medio, et media quarta de trigo in aluaroc; et de precio neque de aluaroc apud uos nichil.
64 214.1149. Doc. n.º 1303, p. 220. Et ipso precio fuit uno morabetino; et in aluaroc una maquila de trigo. 215.1150, enero, 26. Doc. n.º 1304, p. 221. Vendimus... predictam uineam pro precio quod nobis et uobis bene complacuit, scilicet, XXXª et IIos morabitinos, inter precium et aluaroch. 216.1151, octubre. 18. Doc. n.º 1311, p. 230. Et accepit de uobis in precio I ciclaton bono; et in roboratione unas luas. 217.1156, junio, 28. Doc. n.º 1323, p. 262. Vendimus uobis illam uineam pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, III morabetinis cerinis inter precium et aluaroc. 218.1156. Doc. n.º 1324, p. 264. Pro qua ego Uermudo Sancii accipio in roboratione unam capam et unas luas et unam camisiam. 219.1161, noviembre, 27. Doc. n.º 1339, p. 288. Pro que accepimus de uobis in precio Vᵒ morabitis; et in roboramento panem et uino et carne. 220.1162, marzo, 17. Doc. n.º 1340, p. 289. Et accepi de uobis inter precio et aluaroch VII solidos et III dineros. Et de ipso precio aput uos nichil remansit. 221.1162, abril, 17. Doc. n.º 1342, p. 293. Do illo uinea ad uos pro pretio nominato: I morabete et II solidos; et in roboratione de illa karta, III dineros. 222.1162, julio. Doc. n.º 1343, p. 294. Damus illa uinea ad uos pro pretio nominato X morabetis; et in roboratione de illa karta una oue. 223.1162. Doc. n.º 1345, p. 297.
65 ... fatio kartam uenditionis Hospitali Minori Sancti Facundi de una uinea mea quam habeo in pago de Medianos, pro VII morabitinis inter pretium et aluaroch. 224.1167, mayo. Doc. n.º 1359, p. 319. Damus illas uineas ad uos pro pretio nominato Iᵒ morabetino et uno cordero; et in roboratione de illa karta panem et uinum. 225.1169, abril, 24. Doc. n.º 1364, p. 325. Vendimus supradicto orto pro precio quod nobis et uobis bene complacuit, scilicet, XX morabetinos im precio; et in albaroc I morabetino et medio. Et sumus iam de toto paccati. 226.1169, diciembre, 28. Doc. n.º 1366, p. 329. Uendimus uobis ipsa hereditate... pro precio qui de uos recepimus tantum et tantum XXXª IIIIor morabetinos in precio, et duos morabetinos en aluaroc, et panem et uinum et carnem et ceuada ad confirmandum textum scripture, quantum nobis et uobis bene conplacuit. 227.1174. Doc. n.º 1380, p. 348. Vendo uobis predictam uineam pro precio quod mihi et uobis bene coplacuit (sic), scilicet, XIIcim morabetinis, inter precium et aluaroc. 228.1175, enero, 22. Doc. n.º 1381, p. 349. Vendo uobis predictam uineam pro precio quod mihi et uobis bene coplacuit (sic), scilicet, XIIcim morabetinis, inter precium et aluaroc. 229.1175, octubre, 2. Doc. n.º 1385, p. 356. Et accepimus a uobis centum et tres aureos in aluaroch. 230.1176, septiembre, 1. Doc. n.º 1390, p. 363. In roboracione una gantare et nostra racione, quantum nos pertinet in no solar de Las Moralas, cum suos exitus. 231.1180, febrero, 25. Doc. n.º 1396, p. 372. ... et in albaroch accepi unas luuas. 232.1180, mayo, 27. Doc. n.º 1398, p. 374.
66 Et accipio de uobis in precio et in roboracione III morabetis bonos, que michi et uobis bene complacuit. 233.1181, enero, 31. Doc. n.º 1401, p. 378. Et in roblamento unas luas. 234.[1183], abril, 23. Doc. n.º 1407, p. 386. Vendimus... pro precio tres morabetinis et tres uineas en Uillamudare, inter precio et aluaroc. 235.1184, agosto, 12. Doc. n.º 1413, p. 394. Et accipio de uobis in pretio Io morabetino et medio, inter pretio et de aluaror; nichil remansit pro dare, set totum completum est. 236.1185, febrero, 17. Doc. n.º 1417, p. 400. Et accepi a uobis X aureos in aluaroc. 237.1185, noviembre, 30. Doc. n.º 1421, p. 405. Vendimus, itaque, tibi predicta terra pro precio quod nobis et tibi bene complacuit, scilicet, quadraginta et duo morabetinis, inter precium et albaroch; et sumus de precium et albaroch completi et nichil apud te remansit pro dare, sed totum completum est. 238.1186, junio, 6. Doc. n.º 1426, p. 412. Et accepi de uobis precium pernominatum, scilicet, XX morabetinos, inter precium et aluaroch. 239.1186, agosto, 15. Doc. n.º 1428, p. 415. Ego Pedro Rodriguez a uobis abbat don Iohannes de Sancti Facundi et ad totum conuentum facio uobis cartula uenditionis de quantam hereditatem a mi pertenece in Uillada, de parte mea tia domna Gontina, de solares et de terras et uineas et exidos, por tres morabetinos; et en aluaroc una luuas. 240.1186. Doc. n.º 1430, p. 418. ... uendimus tibi Marcho illum solarem pro precio quod nobis et tibi bene complacuit, scilicet, III morabetinos, inter precium et albaroc; et apud te nichil remansit pro dare. 241.1188. Doc. n.º 1444, p. 440.
67 Uendimus uobis as uineas pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, pro III morabetinos inter pretium et aluaroch. 242.1189, mayo, 25. Doc. n.º 1448, p. 445. Vendimus uobis, itaque, et concedimus predictam terram pro precio quod nobis complacuit et uobis, scilicet, una mula ualente XXXta et VI morabetinos, inter precium et aluaroch. 243.1189, julio, 26. Doc. n.º 1449, p. 446. Uendimus uobis ipsam hereditatem pro precio quod de uobis recepimus, XIII morabetinos, set totum completum est inter precium et in aluaroc. 244.1189, noviembre, 18. Doc. n.º 1451, p. 449. Vendimus uobis, itaque, predictam terram pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, XXXta et sex morabetinis, inter precium et aluaroch. 245.1190. Doc. n.º 1458, p. 458. Uendo, itaque, uobis hanc uineam prenominata pro precio quod nobis et uobis bene conplacuit, scilicet, VIIem morabetinis inter precio et aluaroc. 246.1191, abril, 19. Doc. n.º 1459, p. 459. Ego Martinus Balzan et fratres mei, Dominicus Iohannis et Iohannes et Miesol, uendimus tibi Petro, camerario Sancti Facundi, unam terram in Duiolo pro IIIIor morabetinis, et VI denariis in roboratione. 247.1192, agosto, 9. Doc. n.º 1469, p. 476. Uendimus, itaque, uobis hanc predictam terram pro precio quod nobis et uobis placuerit, scilicet, XIII morabetinos et X dineros, inter precium et aluaroc, et nichil apud uos remansit pro dare set ex omni sumus completiᵃ. 248.1192, agosto, 26. Doc. n.º 1470, p. 478. … et uendo eam uobis pro X morabetinis et dimidio, inter precium et aluaroc; et sum iam paccatus. 249.1193, enero, 30. Doc. n.º 1472, p. 480. Uendimus, itaque, uobis hanc predictam uineam pro precio quod nobis et uobis coplacuit (sic), scilicet, una asina et II solidos et dimidium, inter precium et aluaroc.
68 250.1193, febrero, 5. Doc. n.º 1473, p. 481. ... uendimus uobis Iohanni, abbati Sancti Facundi, totam nostram hereditatem quam habemus in Uillella, scilicet, pro XXXa morabetinis, inter precium et aluaroch; et sumus iam de toto paccati. 251.[1193], marzo, 8. Doc. n.º 1474, p. 482. ... facimus carta uendicionis uobis Fernando de Graliar de una terra quem habemus in Graliar, in termino de Uillella, pro precio quod nobis et uobis bene complacuit, scilicet, V morabetinis inter precio et albaroch; et sumus iam pagati. 252.1193, marzo, 31. Doc. n.º 1475, p. 483. ... facimus carta uendicionis uobis domno Fernando de Graliar de una terra que habemus in termino de Uillella, pro IIIIor morabetinos inter precio et albaroch. 253.1193, abril, 10. Doc. n.º 1476, p. 484. Uendimus, itaque, uobis hanc predictam uineam pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, II morabetinos et II solidos et duos denarios, inter precium et aluaroc; et nichil apud uos remansit pro dare, set ex omni sumus completi. 254.1193, abril, 27. Doc. n.º 1477, p. 485. Ego Michael de Lara et uxor mea dona Maria facimus carta uendicio uobis domno Fernando de Graliar de duas terras que habemus in Graliar, in termino de Uillella, sicilicet, pro X morabetinis inter precio et albaroch et sumus iam paccati. 255.1193, julio, 5. Doc. n.º 1479, p. 488. Et accepimus de tibi precium quod nobis et tibi placuit, scilicet, XX morabetinos; et de precium neque de aluaroch nichil remansit pro dare, set datum est. 256.1193, julio, 5. Doc. n.º 1480, p. 489. Et accepi de uobis precium quod michi et uobis bene placuit, scilicet, XXXa I morabetino; et de precium neque de aluaroch nichil remansit pro dare set datum est. 257.1193, diciembre, 16. Doc. n.º 1481, p. 491. Uendimus, itaque, uobis hanc predictam uineam pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, VIIII morabetinis minus quarta, inter precium et aluaroc.
69 258.1194, junio, 8. Doc. n.º 1486, p. 499. Vendimus, itaque, tibi predictum ortum pro precium que nobis et tibi bene complacuit, scilicet, XL et III morabetinis, inter precium et albaroc. 259.1194. Doc. n.º 1494, p. 513. Vendo et concedo pro precio et albaroc quod mihi et uobis bene complacuit, scilicet, III morabetinos et medio. 260.1195, junio, 19. Doc. n.º 1499, p. 518. Vendimus, itaque, uobis hunc predictum ortum pro precio quod nobis et uobis complacuit, scilicet, X morabetinos et III solidos et medio, inter precium et aluaroc. 261.1195, agosto, 25. Doc. n.º 1503, p. 528. Et accepimus de uobis precium pronominatum, scilicet, LIIII morabetinos; et de precium neque de aluaroch apud uos nichil remansit pro dare, set datum est. 262.1195, noviembre, 26. Doc. n.º 1504, p. 529. Damus adque concedimus uobis pro precio pernominato quod nobis et uobis bene complacuit, scilicez, XX et IIIIor morabetinos et [dimidium] inter precio et aluaroch. 263.1195. Doc. n.º 1505, p. 531. Id est pretium: XXIII morabetinos; et sumus pagados de pretio et de aluaroc. 264.1196. Doc. n.º 1509, p. 538. ... uendimus uobis domino Petro, abbati ecclesie Sancti Facundi, et helemosinario eiusdem loci, unam terram quam habemus circa murum Sancti Facundi, pro LXXa morabetinos, inter precium et aluaroch. 265.1197, diciembre, 21. Doc. n.º 1515, p. 547. Vendimus, itaque, tibi Pelagio hostolario predictas uineas pro XVIIII morabetinos, inter precium et aluaroch. 266.1198, noviembre, 26. Doc. n.º 1521, p. 554. Uendo... pro precio quod mihi et uobis placuit, uidelicet, pro VII morabetinos, inter precium et aluaroch.
70 267.1199, febrero, 4. Doc. n.º 1522, p. 555. E detis mihi in precio V morabetinos e medio, inter precio et albaroc; et so de todo pagado. 268.1199, marzo, 23. Doc. n.º 1524, p. 558. Et accepi de tibi Martino, in roboracione, XV morabetinos. 269.1200, enero, 16. Doc. n.º 1535, pp. 8-9. Et in roboratione et confirmatio huius testamenti recepi a uobis VI uaras de panno uiado, ualentes XXX solidos Turonensium. 270.1200, junio, 18. Doc. n.º 1537, p. 11. Vendimus et concedimus inter precio et albaroch quod nobis et tibi bene complacuit, scilicet, XV morabetinos et II sollidos, et sumus de toto completi. 271.1200, [después de junio], 18. Doc. n.º 1539, p. 13. … et pro albaroch unam pellem de ipsas que uestros senores desectarent.
71 6.2. RELACIÓN DE OBSEQUIOS Documentación real - Alfonso V (7 documentos con robras de 43.- 16,28 %) ANIMALES: caballo (3), vaca (1), azor (2). ROPAJES Y TELAS: cinta (1). - Bermudo III (6 documentos con robras de 20.- 30 %) ANIMALES: caballo (6), azor (2). OBJETOS ECUESTRES: silla (1), freno (1). OTROS: sedendarium (1). - Fernando I (9 documentos con robras de 76.- 11,84 %) ANIMALES: caballo (4), mulo (1), azor (1). DINERO: sueldos de plata (4). ORFEBRERÍA Y ÚTILES METÁLICOS: copa (1). ROPAJES Y TELAS: manto (3). - Alfonso VI: (13 documentos con robras de 196.- 6,63%) ANIMALES: caballo (8), azor (1). DINERO: fareda denariorum (1). ORFEBRERÍA: vasija (1). ROPAJES Y TELAS: adorra (2). OBJETOS ECUESTRES: freno (1). - Urraca I (19 documentos con robras de 148.- 12,84 %)
72 ANIMALES: caballo (3), gavilán (1), perro (1). DINERO: sueldos (3), marcas de plata (5). ORFEBRERÍA Y ÚTILES METÁLICOS: copa (1), anillo (1), cruz (1), cáliz (1), vasija (1). ROPAJES Y TELAS: guantes (2), manto (1), tiraz (1). OBJETOS ECUESTRES: freno (2), silla de montar (1). ARMAMENTO: venablo (1). - Alfonso VII (1 documento con robras de 180.- 0,55 %) DINERO: marcas de plata (1). - Fernando II: (0 documentos con robras de 61) - Sancho III: (0 documentos con robras de 50) - Alfonso VIII (2 documentos con robras de 644.- 0,31 %) ROPAJES Y TELAS: guantes (1). DINERO: maravedís (1). - Alfonso IX (4 documentos con robras de 145.- 2,76 %) DINERO: marcas de plata (1), maravedís (1), áureos (2). Documentación señorial - Fruela Muñoz y Pedro Flaínez: (5 documentos con robras de 197.- 2,54 %)