Identidade a través da lingua: sáficas neofalantes

T aballo de Fin de G ao Iden idade a a és da lingua: sá icas neo alan es Au o a: Inés Alla iz Pena Ti o : Xosé Hen ique Mon eagudo Rome o Cu so: 2021-2022 Xullo 2022 T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Filoloxía da Uni e sidade de San iago de Compos ela pa a a ob ención do G ao en Lingua e Li e a u a Galegas 1 2 Ás miñas amigas, a boa pa e da amilia, ás miñas ga as, ás miñas in o man es e a odas as pe soas que me axuda on a chega a a aquí. Especialmen e, a meus a ós, a Ma ía, a Anama i, a Alba, a Isabel, a Hen ie a e a Ginge . Sen odas ós non es a ía a pun o de ema a a ca ei a. Mil g azas e mil bicos! 3 4 Iden idade a a és da lingua: sá icas neo alan es Iden idad a a és de la lengua: sá icas neohablan es Iden i y h ough language: sapphic new speake s Resumo Co meu T aballo de Fin de G ao p e endo es uda a elación en e se neo alan e de galego e se sá ica. É dici , analiza ei a cons ución da iden idade das en e is adas a a és da lingua en pe soas no as de o ien ación sexual non he e ono ma i a. De ino neo alan e de galego como a pe soa que ecibe o cas elán como lingua inicial e o en como lingua habi ual du an e as p imei as e apas da súa ida, pe o que nun p oceso de muda, se con e e en galego alan e habi ual (monolingüe ou bilingüe). Pa a sá ica segui ei a de inición do U ban Dic iona y: “ emale-aligned pe son who eels oman ic o sexual a ac ion o emale-aligned people. This applies o emale-aligned people who a e no only lesbians, bu also bisexual, pansexual, e c.” (U ban Dic iona y, s. . sapphic). Analiza ei un co pus de na acións de expe iencia pe soal (Labo , 1972: 360) conseguido a a és de en e is as semidi ixidas a 6-8 mulle es sá icas neo alan es de galego de en e 20 e 25 anos, odas elas de dis in os hábi a s da p o incia de Pon e ed a. Alén diso, emp ega ei da os da e olución do uso e si uación ac ual do galego po idade e xéne o, xa ecollidos polo MSG-1992 (Mapa Sociolingüís ico de Galicia) e o IGE, en e ou os. O es udo di idi ase nunha pa e máis eó ica, ou a máis desc i i a na que se p esen a án da os xe ais; e ou a na que se analiza án as en e is as, así como se compa a án cos da os p e ios; po úl imo, o ece anse as conclusións. Palab as cha e: sá ica, neo alan e, muda lingüís ica, na ación de expe iencia pe soal. 5 6 Índice 1. In odución ................................................................................................................... 8 2. Neo alan es e neo alan ismo ....................................................................................... 9 2.1. Con ex o ................................................................................................................ 9 2.2. Os concep os de neo alan e e neo alan ismo ..................................................... 11 2.3. O pe il do neo alan e e as neo alas.................................................................... 16 2.4. A impo ancia do neo alan ismo ......................................................................... 18 3. O concep o de sá ica .................................................................................................. 19 4. As en e is as.............................................................................................................. 21 4.1. Me odoloxía......................................................................................................... 21 4.2. Pe il das in o man es ......................................................................................... 22 In o man e 1 ........................................................................................................... 22 In o man e 2 ........................................................................................................... 23 In o man e 3 ........................................................................................................... 23 In o man e 4 ........................................................................................................... 24 In o man e 5 ........................................................................................................... 24 In o man e 6 ........................................................................................................... 25 4.3. A cues ión da iden idade ..................................................................................... 25 4.4. Saída do a ma io, momen o no que comezan a ala galego, cí culo e mo i acións ................................................................................................................ 31 In o man e 1 ........................................................................................................... 31 In o man e 2 ........................................................................................................... 33 In o man e 3 ........................................................................................................... 34 In o man e 4 ........................................................................................................... 35 In o man e 5 ........................................................................................................... 37 In o man e 6 ........................................................................................................... 38 Análise das coincidencias e disco dancias en e as in o man es ........................... 39 5. Conclusións ................................................................................................................. 41 7 6. Bibliog a ía .................................................................................................................. 43 7. Anexos ........................................................................................................................ 47 7.1. Fichas das in o man es ........................................................................................ 47 Ficha in o man e 1 .................................................................................................. 47 Ficha in o man e 2 .................................................................................................. 48 Ficha in o man e 3 .................................................................................................. 48 Ficha in o man e 4 .................................................................................................. 49 Ficha in o man e 5 .................................................................................................. 49 Ficha in o man e 6 .................................................................................................. 50 7.2. Ligazóns ás g a acións das in o man es .............................................................. 50 7.3. Au o izacións ....................................................................................................... 50 8 1. In odución Co meu T aballo de Fin de G ao p e endo in oduci unha a iable adicionalmen e igno ada pola sociolingüís ica galega: a o ien ación sexual das in o man es. É ecuen e que as in es igacións eñan en con a as a iables de xéne o e idade, pe o, a día de hoxe, is o non é su icien e pa a en ende os usos lingüís icos das pe soas. Non debemos asumi que a p axe lingüís ica das pe soas LGBT+ e das pe soas cishe e osexuais é a mesma sen ealiza es udos ao espec o. Así, p opoño a hipó ese de que exis e elación en e se e iden i ica se como sá ica e o na se neo alan e de galego; ao longo do aballo, e emos como, e ec i amen e, se e i ica nos casos analizados. Pa a es uda a cons ución da iden idade das en e is adas a a és da lingua, analiza ei un co pus maio i a iamen e in eg ado po na acións de expe iencia pe soal (Labo , 1972: 360) conseguido a a és de en e is as semidi ixidas a 5 mulle es e unha pe soa non bina ia sá icas neo alan es de galego de en e 20 e 25 anos, odas elas de dis in os hábi a s da p o incia de Pon e ed a. No esumo, indiquei que a ía unha compa a i a en e os da os ob idos a a és das en e is as e os xa ecollidos polo MSG-1992 (Mapa Sociolingüís ico de Galicia) e o IGE (Ins i u o Galego de Es a ís ica); po én, desca eino po non pa ece me de in e ese ao manexa un núme o de in o man es an baixo. O es udo di ídese nunha p imei a pa e eó ica, na que discu i ei sob e o concep o de neo alan e, o seu con ex o e o seu uso, así como de ini ei o e mo de sá ica; e unha segunda cen ada na desc ición e análise das en e is as; po úl imo o ece anse as conclusións. Cómp e acla a que es e é un aballo cuali a i o, que analiza con ce o ni el de p o undidade uns poucos casos pa icula es. Des e modo, aínda que non poidamos ace xene alizacións a a és do es emuño de seis pe soas, plan amos o xe molo pa a es udos pos e io es máis amplos e exhaus i os. 15 Pa a comp ende mos ben es a de inición debemos explica o concep o de muda lingüís ica, in oducido po Joan Pujola , Isaac Gonzàlez e Roge Ma ínez no 2010 El que anomenem mudes lingüís iques és bàsicamen aques a da e a mena de can i: una pe sona que adop a l’ús social d’una llengua que ins alesho es no pa la a, o una pe sona que can ia la llengua que pa la a amb conegu s o en con ex os conc e s, o una pe sona que can ia les egles a pa i de les quals decidia quina llengua pa la a en de e minades si uacions. (Pujola e al., 2010: 67) É dici , o concep o de muda aplícase an o ás in o man es que eñen o cas elán como lingua inicial, como ás que eñen o galego, po que cambia on o xei o no que eñen o ganizada a súa elección de linguas (Pujola e al., 2010: 67). A pesa de que son pa ida ia de expandi o e mo de neo alan e pa a aplica se ás no as ealidades expos as, coincido con Ramallo na di e enciación en e neo alan e dunha lingua mino izada (cambios na p axe lingüís ica, uso en odos ou case odos os ámbi o, mo i acións xe almen e polí icas e emocionais) e no o alan e dunha lingua es anxei a. Se acep amos a aplicación do e mo neo alan e a es as si uacións nas que non exis en elacións de pode en e linguas, es amos a bo a pa e das implicacións que e dadei amen e en o e mo (Ramallo, 2018: 16-17. Ramallo, 2020: 241). A con e sión do neo alan e p o oca cambios na súa ida (a miúdo, neu os ou nega i os). A ap endizaxe dunha segunda lingua, xe almen e, bene icia ás pe soas, sen e implicacións sociais na súa ida co iá, xa que non ai comeza a usala a dia io (Ramallo, 2018: 16-17). Is o e o za a miña p opos a da no a de inición pa a neo alan e xa que, aínda que non se pa a do cas elán como lingua inicial, a súa adopción empe á e pos e io con e sión ao galego na mocidade p o oca cambios na ida da pe soa, pois pode su i exei amen o, bu las ou, simplemen e, es añeza po pa e do seu cí culo. O conxun o dos neo alan es con o ma o neo alan ismo, que Ramallo de ine como: un mo emen o social, a ellado ao edo dunha mino ía ac i a (Ramallo, 2013: 248) un mo emen o social con o mado po suxei os que adop an unha p ác ica conscien e de de ensa e ac i ismo a p ol das linguas socialmen e mino i a ias, median e o seu uso, a súa ei indicación pública e a súa digni icación social. (Ramallo, 2013: 252) 16 É dici , o neo alan ismo (e os neo alan es) xo de pa a comba e a subs i ución lingüís ica, i.e., o p oceso median e o que unha comunidade ai abandonando unha lingua en p ol dou a que se conside a máis p es ixiosa, pasando pola mino ización da lingua a abandona (Ramallo, 2013: 253). No caso do neo alan ismo e dos neo alan es, abandónase ou desp ázase a lingua maio i a ia. Po se un p oceso que a ec a a ce as pe soas e non á comunidade po en ei o, O’Rou ke e Ramallo p opoñen o e mo desp azamen o da lingua maio i a ia (Ramallo/ O’Rou ke, 2013a apud Ramallo, 2013: 253). Es e p oceso es á mo i ado pola oma de consciencia sob e a ealidade sociolingüís ica, nes e caso, do galego (Ramallo, 2013: 253), así como po mo i acións ideolóxicas, polí icas ou emocionais que agan ompe coa o de es ablecida (Ramallo, 2020: 250). Debemos e en con a que o éxi o do desp azamen o da lingua maio i a ia se e á condicionado polos espazos e cí culos nos que se mo a a pe soa neo alan e. Des e modo, di e enciamos en e espazos a o ecedo es e espazos non a o ecedo es (Ramallo, 2020: 251). Un espazo a o ecedo pode ía se , po exemplo, un cí culo de pe soas galego alan es que non xulgasen o xei o de ala das pe soas que se acaben de inco po a á lingua, ou un cí culo de cas elan alan es sen p exuízos lingüís icos ca a ao galego. 2.3. O pe il do neo alan e e as neo alas Ramallo ca ac e iza ao neo alan e de galego máis habi ual como unha pe soa no a, concienciada coa si uación social da lingua galega e que op a po u iliza de xei o habi ual o galego como unha medida de ei indicación social, polí ica e/ou cul u al. [...] O maio núme o i e en espazos u banos. Nas cidades máis cas elanizadas o único galego que se escoi a nos ba ios do cen o é o dos neo alan es (F ías-Conde 2006), e quedan esiduos de galego adicional nas zonas pe i é icas. (Ramallo, 2013: 251-252) Aínda que nes a ci a comen a que os neo alan es son máis abundan es nos espazos u banos, quizais debeu dici máis no ables, xa que, nun aballo dun ano an es, o p opio Ramallo indica que a po cen axe de neo alan es é simila nas cidades e nas ilas de menos de 10 mil habi an es (Ramallo, 2012: 182). 17 Sexa como o , non a i ma que os neo alan es sexan inhe en emen e u banos. Con odo, si que o dá a en ende implici amen e en ce as ocasións: e.g. equipa a neo alan e a alan e de galego u bano e a alan e de galego es ánda (Ramallo, 2012: 183). Es a a i mación an allan e non se adecúa á ealidade, pois, como xa mencionei, o mesmo Ramallo indica que exis e unha po cen axe simila de neo alan es en hábi a s u banos e non u banos (Ramallo, 2012: 182); ademais, unha pe soa neo alan e non en po que emp ega o es ánda , como máis adian e e emos nas en e is as das dis in as in o man es. Es a ca ac e ización das neo alas coma es ánda o écennola amén Po i e al. “[...] o galego dialec al non só como p opio do ámbi o u al senón como p opiedade exclusi a dos paleo alan es 3 , á que os neo alan es non poden aspi a ” (Po i e al., 2016 apud Fe nández Rei/Reguei a, 2018) e F ías Conde “o neo alan e ap endeu un modelo de lingua depu ado, men es que o paleo alan e, na g ande maio ía dos casos, exp ésase cunha linguaxe mix a, onde a in luencia da lingua es a al é semp e mani es a” (2006: 61), pasando po al o que os neo alan es poden c ia se en ambien es pa cialmen e galegó onos, nos que a lingua p esen a cas elanismos, ademais de dialec alismos que, aínda que lexí imos, amén se des ían do es ánda . A aíz des a ci a de F ías Conde, debemos ma iza a dico omía de ap endizaxe e sus adquisición na que o au o ai incapé (2006: 61). Quizais sexa un pouco ex ema es a a i mación de que os neo alan es ap enden galego como se se a ase dunha L2 es anxei a, xa que, malia non emp egalo, o habi ual é que o escoi en da man de alan es adicionais, xa sexa nos medios de comunicación, na casa, na escola, a a és de eciños e c. Aínda que non sexan alan es ac i os a a, polo menos, a adolescencia, le an a se alan es pasi os p ac icamen e dende o nacemen o, adqui í ona nas p imei as e apas de ida. 3 Paleo alan e equi ale a alan e adicional, é dici , aquelas pe soas que eciben o galego como lingua inicial e o man eñen como lingua habi ual. 18 2.4. A impo ancia do neo alan ismo Re omemos ago a a concepción do neo alan ismo de Ramallo como mino ía ac i a e examos como de ine es e e mo: Unha mino ía ac i a é aquela que en capacidade «pa a in luí e pa a p oduci cambios en unción da súa di e xencia on e á maio ía» (Mosco ici 1976: 105, adución p opia). Con ecuencia, unha mino ía ac i a p o oca cambios na maio ía c eando con li os nela que conseguen modi ica , en p imei o luga , os seus ma cos in e p e a i os (cognicións e alo acións) e, en segundo luga , as súas p ác icas. [...] a mino ía in lúe e ai cambia á maio ía po un compo amen o consis en e que ema a po c ea con li o e dúbida en e os memb os da maio ía e os conduce a examina e ea alia a súa p opia pos u a [...]. Sen in luencia das mino ías non é doado explica o cambio social (Ramallo, 2013: 254) É dici , as mino ías ac i as, aínda que cons i uídas po unha baixa po cen axe de pe soas, son de e minan es pa a que se p oduzan cambios. Así, pa a unha ecupe ación exi osa do galego, o neo alan ismo se á esencial, pois p oduci á alan es no os e, cando es es eñan descendencia, pode ía ep oducilos (Williams, 1978, 2005 apud Ramallo, 2012: 170). A pesa da eme xencia e aumen o dos neo alan es, Ramallo p esen a unha isión pesimis a do u u o das linguas mino izadas (2013: 248), xa que non sabe se is o é su icien e pa a sal alas. No que a inxe aos neo alan es de galego, Ramallo (2012 apud Ramallo, 2013: 251) es ablece, a pa i da in o mación ecollida nos censos, que os neo alan es con o man o 2% da poboación. Pode pa ece unha po cen axe moi baixa, pe o debemos e en con a que en núme os absolu os son 70 mil pe soas, unha can idade conside able que ademais en un alo simbólico no able. Cómp e ema ca que es as ci as son ap oximadas e eñen que e co que el de ine como neo alan e; pa a a de inición que eu p opoño con a iamos cun núme o maio . Se ab ísemos máis a de inición de neo alan e e incluísemos pe soas que mudan ao galego en de e minados con ex os —neo alan e ocasional (Ramallo/ O’Rou ke, 2014: 100)—, o núme o se ía, e iden emen e, maio ; nes e caso, non as e emos en con a. De momen o, non podemos sabe con segu idade se odas as pe soas neo alan es lle an ansmi i a lingua á súa descendencia. Po én, os esul ados semellan a o ables, 19 xa que o 1% da poboación o al cons i úena neo alan es que eñen descendencia e se comunican con ela en galego (Ramallo, 2012: 181). En conclusión, non debemos deslexi ima os neo alan es, as neo alas e o neo alan ismo, xa que, aínda que quizais a súa apa ición non sexa su icien e pa a ga an i a supe i encia das linguas mino izadas é, sen dúbida necesa ia. “O u u o do galego se á neo alan e ou non se á” (Sechu Sende, 2009 apud Losada, 2009). 3. O concep o de sá ica A de inición que escollín pa a sá ica é a do U ban Dic iona y. O U ban Dic iona y é un si io web que con én máis de ca o millóns de de inicións de palab as e ases en inglés, g azas aos edi o es olun a ios que as ecollen e elabo an (Wikipedia, s. . U ban Dic iona y). Debemos e en con a que moi as eces es as de inicións poden se pouco iables, de b incadei a; pe o no caso de sá ica, ecóllese a de inición de uso eal, a máis es endida e emp egada pola comunidade LGBT+: “ emale-aligned pe son who eels oman ic o sexual a ac ion o emale-aligned people. This applies o emale- aligned people who a e no only lesbians, bu also bisexual, pansexual, e c.” (U ban Dic iona y, s. . sapphic). Podemos e es e uso de sá ica como e mo pa augas con moi a ecuencia en Twi e , achego es chíos (dous en cas elán e un en galego) como exemplo: Figu a 1: Pila (a newsie) [@pila ___a ] (28/06/2020): Reco dad, chicas, que si dudáis en e si sois lesbianas o bi y no sabéis qué e indica , hay una bande a sá ica [Chío]. Twi e . <h ps:// wi e .com/pila ___a /s a us/1277262137346404355> [Consul a 23/06/2022]. 20 Figu a 2: a Ve a [@unhap ima e a] (16/08/2020): amigas sá icas: bu la os de mulle es po como is en engadindo "he e as" non deixa de se misoxinia, un non-bico [Chío]. Twi e . <h ps:// wi e .com/unhap ima e a/s a us/1295069792202883074> [Consul a 23/06/2022]. Figu a 3: Abbi (∧𝒾𝓏𝒶𝓌𝒶 go b ) COMMIS CERRADAS [@Eipp il] (06/08/2021): El sa ismo es un espacio que no incluye homb es. En una elación sá ica, sea en e dos bi, dos lesbianas o [Chío]. Twi e . <h ps:// wi e .com/Eipp il/s a us/1423760914851958786> [Consul a 23/06/2022]. Cómp e acla a que non emp eguei as de inicións de diciona ios máis p es ixiosos e a alados po o ganismos o iciais po se en moi o máis es i i as, pouco cla as e non adecuadas ao uso ac ual. Así, o Diciona io da Real Academia Galega (DRAG, s. . sá ica) e o Dicciona io de la lengua española (DLE, s. . sá ica) ecollen sá ica só como adxec i o (na mesma en ada ca sá ico), coas de inicións “ ela i o ou pe encen e ao sa ismo” e “pe enecien e al lesbianismo”, espec i amen e, ademais de o ece en como sinónimo lesbiano/a. Consul ei amén o Ox o d English Dic iona y, que ecolle sapphic como adxec i o e como subs an i o, pe o de ine o e mo amén de xei o inadecuado: “o , ela ing o, engaging in, o cha ac e ized by sexual ac i i y be ween 21 women o emale same-sex desi e =lesbian” e “a lesbian” (OED, s. . sapphic); de no o, equipá ase a lesbiana e a lesbiano/a, non se ecolle como e mo pa augas. Aínda que os de andi os diciona ios non equipa asen sá ica a lesbiana, a de inición segui ía se inadecuada, pois semp e alan de mulle , igno ando ou as iden idades de xéne o. Des e modo, a INFO_5, unha pe soa non bina ia, non en a ía den o da de inición. Unha ez is as as di e en es de inicións o ecidas polo DRAG, o DLE e o OED, a as adas do uso eal, moi o máis agas e menos p ecisas que a que o nece o U ban Dic iona y, queda acla ado o po que da miña escolla. 4. As en e is as Nes a sección achega ase in o mación sob e a me odoloxía seguida pa a a ealización das en e is as, así como o pe il das in o man es e a desc ición e análise das en e is as. 4.1. Me odoloxía As en e is as ealizadas o on semidi ixidas, é dici , a pa i de p egun as máis ou menos abe as o muladas po min, as in o man es elabo a on os seus ela os. Des e modo, puiden ob e in o mación sob e a súa lingua inicial; o momen o no que saí on do a ma io; o momen o no que decidi on comeza a ala galego en case odos os ámbi os; as súas mo i acións pa a acelo; o seu cí culo an es e despois de saí do a ma io, an o a ni el de p axe lingüís ica como de o ien ación sexual; o seu hábi a e cambios de esidencia; o seu xéne o; a concepción da súa p opia iden idade e o papel que xoga a lingua na con igu ación des a; a súa au ope cepción como neo alan es e o xei o no que en enden o e mo de neo alan e (as dúas úl imas cues ións o on xa a adas no segundo pun o des e es udo “Neo alan es e neo alan ismo”) 22 Así, o co pus a analiza cons i úeno, maio i a iamen e, na acións de expe iencia pe soal 4 . O concep o de na acións de expe iencia pe soal oi in oducido po Labo (1972: 360) e de íneo como “one me hod o ecapi ula ing pas expe ience by ma ching a e bal sequence o clauses o he sequence o e en s which (i is in e ed) ac ually occu ed”. Pa imos de que a in o mación que p opo cionan as in o man es é e az, mais debemos e en con a que cons úen a na ación dende o seu pun o de is a, polo que semp e se an si ua nunha posición an axosa que pode, en ce a medida, dis o siona o ela o (Cama go, 2004, 2006,2010 apud Gue e o González, 2017: 81). Seleccionei como in o man es a cinco mulle es e unha pe soa non bina ia que se iden i ican como sá icas e que se conside a on neo alan es, en maio ou meno medida, nalgún momen o da súa ida; son de di e en es concellos da p o incia de Pon e ed a e eñen en e 20 e 25 anos. Cómp e menciona que as coñezo a odas elas (con algunhas man eño amizade dende hai anos), o que, po unha banda, axuda a que as en e is as sexan dinámicas e luídas; mais, pola ou a, é posible que condicione as miñas e lexións e as súas espos as. Po coñecelas, a linguaxe emp egada é ex emadamen e in o mal. 4.2. Pe il das in o man es Como xa indiquei p e iamen e, as in o man es son cinco mulle es e unha pe soa non bina ia con idades comp endidas en e os 20 e os 25 anos e na u ais de dis in os concellos da p o incia de Pon e ed a. Todas elas se iden i ican como sá icas e esponden á de inición de neo alan e emp egada pa a es e es udo, aínda que a INFO_5 conside a que se neo alan e é unha e apa ansi o ia e ago a xa non se ecoñece como al (pe o si que se ecoñeceu así no pasado). In o man e 1 A INFO_1 en 21 anos e p ocede de Vilaboa, unha ila de a edo de 6 mil habi an es (IGE, s. . Vilaboa), bas an e u alizada, a pesa de si ua se en e as cidades de Vigo e 4 Non podemos conside a na acións de expe iencia pe soal, po exemplo, o xei o no que elas de inen neo alan e, mais é ele an e pa a es e aballo; como xa indiquei, oi discu ido p e iamen e no pun o 2 “Neo alan es e neo alan ismo”. 23 Pon e ed a. Cu sou os seus es udos a a a ESO en Vilaboa, men es que bacha ela o na cidade de Pon e ed a. Na ac ualidade es á a ema a os seus es udos en San iago de Compos ela, no G ao de Lingua e Li e a u a Galegas. A súa lingua inicial oi o cas elán, aínda que a i ma es a en con ac o dende pequena co galego, xa que é a lingua que alan seus a ós (cos que con i e) e que amén emp egaba súa nai con es es. Comen a que seus pais lle ala on en cas elán an o a ela coma a seu i mán po se seu pai alan e habi ual des a lingua, á que se adap ou a nai. Con 15 anos, un ano despois de saí do a ma io como bisexual, decidiu inco po a o galego (na a ian e dialec al co esponden e coa súa zona de p ocedencia) a odos os ámbi os da súa ida, incluído o amilia . In o man e 2 A INFO_2 en 23 anos e p ocede de Moaña, unha ila ma iñei a de a edo de 20 mil habi an es, de ca ác e semiu bano (IGE, s. . Moaña). Cu sou os seus es udos a a bacha ela o en Moaña; men es que o G ao en Linguas Mode nas, Cul u a e Comunicación, en Mad id, onde ago a es á ema ando o Dob e Mes ado en Fo mación ao P o eso ado de ESO e Bacha ela o (MESOB) e Es udos In e nacionais F ancó onos (MEIF). A súa lingua inicial oi o galego, que man i o na casa du an e oda a súa ida, malia a abandonala dende que comezou a escola ización no es o de ámbi os e elacións sociais. Recupe ouno en odos os ámbi os a edo dos 18 anos cando se mudou a Mad id, onde o emp ega, incluso, con pe soas de ó a de Galicia. Saíu do a ma io como bisexual amén aos 18 anos, ao chega á uni e sidade, aínda que e lexiona a sob e o ema de moi o máis no a. In o man e 3 A INFO_3 p ocede da Es ada, concello duns 20 mil habi an es, de ca ác e semiu bano (IGE, s. . A Es ada); aínda que pasaba as acacións e as ins de semana en Meis, de menos de 5 mil e moi o máis u al (IGE, s. . Meis). Es udou en colexios conce ados da Es ada a a chega a bacha ela o, cando se asladou a un ins i u o público do mesmo 24 concello; en San iago de Compos ela cu sou o G ao en Medicina, que ema ou o ano pasado. As súas linguas iniciais o on o galego e o cas elán, po én o galego só o emp egaba cos pais e a ós, xa que coas i más emp egaba o cas elán. Na escola e ou as in e accións sociais emp egou o cas elán, a non se que se di ixisen a ela en galego. Foi inco po ando p og esi amen e o galego no ins i u o pa a acelo de ini i amen e en e cei o de ca ei a, con 20 anos, cando amén saíu do a ma io como bisexual e, pos e io men e, como lesbiana. In o man e 4 A INFO_4 é na u al de Cangas do Mo azo, concello semiu bano de a edo de 26 mil habi an es (IGE, s. . Cangas), onde cu sou os seus es udos a a o bacha ela o. En San iago de Compos ela cu sa o Dob e G ao de Xo nalismo e Comunicación Audio isual, aínda que es e ano es á de E asmus en Lisboa. A súa lingua inicial oi o cas elán, a pesa de se seu pai galego alan e. Na in ancia, emp egaba o galego en moi poucas ocasións e non se decidiu a inco po alo de ini i amen e a a a chegada á uni e sidade. Cómp e menciona que anos an es dis o iña xa on ade de emp egalo, pe o non que ía su i comen a ios nin bu las, polo que o usaba só cando se di ixían a ela nes a lingua. Empezou a cues iona se a súa o ien ación sexual aos 14 anos e acep ou a súa a acción polas mulle es aos 15, aínda que a dou anos en sen i que encaixaba na e ique a de bisexual, en pa e po man e , sob e odo, elacións longas con homes. In o man e 5 A INFO_5 é unha pe soa non bina ia p oceden e de Poio (IGE, s. . Poio), concello limí o e a Pon e ed a, semiu bano e que con a cuns 17 mil habi an es. A súa lingua inicial é o cas elán, pe o pola boa elación que iña co seu a ó pa e no, quixo adop a o galego dende an es de se adolescen e. Es udou a a o bacha ela o nun colexio de monxas, o que non p opiciou que se au odescub ise como bisexual nin que comezase a ala galego. O bacha ela o 31 pe soal, polí ica ou o que sexa odos os días de ansmi i oda a úa ida nun idioma conc e o. (INFO_4 minu os 31:54-32:44). A INFO_1 sen e o galego, ademais de como pa e da súa iden idade p opia, amén como pa e da iden idade do seu g upo de amizades, maio i a iamen e compos o po sá icas e galego alan es, neo alan es ou non (INFO_1, minu os 06:12-06:41). No que a inxe a sen i se galega ou ao sen imen o de galeguidade, émolo amén moi p esen e en odas as in o man es, agás na INFO_6, que conside a que, aínda que p esen e, non é un azo an de ini o io de si mesma. Vemos como es a galeguidade se ac ecen a cando se a as an de Galicia, po un sen imen o de mo iña (mesmo podemos e is o na INFO_6, xa que se decidiu a ala galego i indo en Mad id). 4.4. Saída do a ma io, momen o no que comezan a ala galego, cí culo e mo i acións Expo emos nes e apa ado o momen o de saída do a ma io das in o man es e o momen o no que comeza on a ala galego; en ende emos saí do a ma io como ‘admi i se a si mesmas a súa o ien ación sexual’. As in o man es saí on do a ma io en e os 14 e os 20 anos; así como se o na on neo alan es den o dese ango de idade. Tamén se expo án as súas mo i acións pa a comeza a ala galego e, b e emen e, os cí culos nos que se o on in eg ando an es e despois de saí do a ma io e an es e despois de se en neo alan es. In o man e 1 A INFO_1 comen a que se admi iu a si mesma que lle gus aban as mulle es aos 14 anos, nun p oceso du o de acep ación e cues ionamen o case cons an e (INFO_1, minu os 01:02-01:59). Decidiu inco po a pouco a pouco o galego a edo dos 15, mais así non e a quen de man elo, polo que comezou a u ilizalo allan emen e en odos os ámbi os, mesmo coa amilia, coa que, an e io men e, alaba cas elán. Comen a que ao p incipio algunhas amizades eaccionaban con es añamen o, pe o ela man i o a lingua a a con e e se en monolingüe, sendo ago a moi a o que emp egue o cas elán (INFO_1, minu os 02:03-03:02). C e que puido in luí en que ou as pe soas, 32 especialmen e da comunidade LGBT+, mudasen de lingua, an o di ec a, coma indi ec amen e a a és das edes sociais 5 c eadas ao o ma g upos de amizades (INFO_1, minu os 13:53-14:13). Po se de Vilaboa, unha ila bas an e u al, no seu cí culo an es de saí do a ma io había cas elan alan es, pe o amén bas an es galego alan es iniciais e habi uais (INFO_1, minu os 05:30-05:53). Non c e que a ni el de usos lingüís icos e p exuízos mudase o seu cí culo ins an aneamen e, pe o si que acabou po inse i se nun cí culo de amizades compos o, sob e odo, po mulle es sá icas, galego alan es (neo alan es ou non) e de esque das “xen e un pouco coma min”; non é habi ual que se elacione con mulle es he e osexuais e homes (INFO_1, minu os 06:03-07:25). Ao inal, amén es amos odas moi conec adas po ollos de amizades, expa ellas... [...], acabas c eando un cí culo un pouco coma i e, ao inal, é un espazo segu o a a ce o pun o. É un si io no que sabes que non e an xulga polos eus gus os, po exemplo. A a ce o pun o eu penso que hai unha cul u a, en e comiñas, non he e osexual, LGTB. [...] Ce os gus os, ce as ac i udes que es án así máis no malizados que na es e a he e osexual, que moi as eces é un choque cul u al en ce as cousas (INFO_1, minu os 07:30-08:20). As súas mo i acións pa a ala galego o on an o polí icas como emocionais: eu me de ino como galeguis a a a ce o pun o, eño unha ideoloxía así como de esque das (INFO_1, minu os 03:16-03:20). un pouco amén de es a en con ac o coas miñas aíces, supoño, po que ealmen e a amilia da miña nai, coa que eu eño máis conexión [...] semp e alou galego, é do u al, pa ecíame un pouco unha pena que se pe dese iso así de epen e, digamos, po que se in oducise meu pai na amilia, en ón [...] que ía e oma un pouco esa cadena in e xe acional de ala galego” (INFO_1, minu os 03:21-03:55). Tamén, dun xei o máis indi ec o, puido in luí se bisexual: eu c eo que ai odo un pouco xun o. Ob iamen e, a úa o ien ación sexual non é algo que de e mine si ou si a úa ideoloxía ou os eus gus os ou a úa lingua, pe o pode in luí . En ón, si que penso que, sob e odo, se obse as un pouco, si que e deca as de que a maio pa e das mulle es, lesbianas, bisexuais..., amén as mulle es ans (ob iamen e, iso non é de o ien ación sexual pe o é [...] unha disidencia de xéne o, en e moi as comiñas), un pouco as cousas que se 5 Rede social nes e con ex o equi ale a social ne wo k, e mo in oducido po Mil oy en 1980, que e emos máis adian e. 33 des ían da no ma si que o máis común é que eñan unha ideoloxía máis de esque das, de conse ación dunha lingua, desa clase de cousas, [...] incluso de se , po exemplo, exe a ianas ou eganas, non é o meu caso, pe o si que é algo moi común que ao se mulle es e ao e esa clase de des an axes, supoño, socialmen e, que nos impliquemos máis nes as loi as sociais, digamos (INFO_1, minu os 04:10-05:17). In o man e 2 A in o man e 2 comen a que comezou a e lexiona sob e a súa o ien ación sexual aos 12 ou 13 anos, pe o non a acep ou a a moi o máis adian e. Foi plenamen e conscien e dis o aos 18 anos, cando xa es aba na uni e sidade, a pesa de es a compos o o seu cí culo de amizades en Moaña maio i a iamen e po sá icas (INFO_2, minu os 00:12- 00:50). Como xa se mencionou, a súa lingua inicial é o galego, que man i o con oda a súa amilia po se es a alan e adicional e habi ual de galego (agás a pa e nacida e esiden e en Mad id). Con odo, coa escola ización, a edo dos 3 anos, empeza a emp ega o cas elán como lingua de socialización (INFO_2, minu os 01:05-01:45). No ins i u o, sen íase moi implicada coa lingua, pa icipou no equipo de no malización lingüís ica, encan áballe a ma e ia de galego, pa icipaba en ac i idades elacionadas coa lingua e emp egaba o galego semp e que podía —po exemplo, en excu sións con ou as escolas con maio can idade de galego alan es (INFO_2, minu os 02:28-02:48). Po én, non sen ía que puidese u ilizalo semp e po que, agás dalgún p o eso , ninguén ó a da casa llo alaba, non sen ía que es i ese nun espazo a o ecedo (INFO_2, minu os 01:45-02:27). A ecupe ación da lingua pola súa pa e i o luga aos 18 anos ap oximadamen e, coa chegada á uni e sidade. Ao igual que a in o man e 1, as súas mo i acións p esen an un compoñen e polí ico e un compoñen e emocional. Na uni e sidade (en Mad id), es aba máis implicada poli icamen e, en pa e po es uda lingüís ica (non o conside a es i amen e necesa io, pe o in luíu); iu coma unha incohe encia es a an a p ol da lingua e non emp egala en odos ou case odos os ámbi os (INFO_2, minu os 02:48- 03:06). Ademais, p oducíalle is u a non es a u ilizando como lingua habi ual o galego, xa que é a lingua que semp e u ilizou a súa amilia, que, en pa e, con a a súa his o ia. Po es es mo i os, comezou a alalo p imei o coa súa pa ella de Mad id (de 34 o ixe pe uana), e, máis a de, amén coas súas amizades, independen emen e da o ixe des as (INFO_2, minu os 03:08-03:33). Ás amizades esul oulles un pouco a o po que as coñeceu alando en cas elán, pe o despois dunha semana animá ona e e o za on o uso do galego con comen a ios como “es que cuándo INFO_2 habla cas ellano, ya no pa ece INFO_2” (INFO_2, minu os 03:30-03:33). Non c e que, conscien emen e, lle in luíse se bisexual na elección da lingua, pe o si que pensa que es á elacionado dun xei o indi ec o, pois é habi ual que as pe soas pe encen es a g upos op imidos empa icen máis con ou os g upos nunha si uación simila e se impliquen en causas sociais (INFO_2, minu os 09:08-09:38). Es a idea e ó zaa o que lle comen ou un p o eso seu de cas elán cando aínda non saí a do a ma io, o que amén lle axudou a e lexiona sob e a súa o ien ación: “ ú no se ás lesbiana, no? Po que e es muy in eligen e, muy es udiosa y no malmen e la gen e que es á de acue do con es e ipo de cosas es po que i e un poco más a los má genes y es capaz como de ex apola las po que i e desde ue a” (INFO_2, minu os 08:30-08:45). O uso do galego da INFO_2 en odos os ámbi os posibles ixo que as súas amigas de Moaña cambien ao galego con ela; ademais de c ea un espazo máis a o ecedo pa a que unha delas, xa decidida a muda ao galego despois de i es uda ó a, o man eña (INFO_2, minu os 05:51-07:12). Co man emen o da lingua en Mad id, moi as pe soas de ó a de Galicia en an en con ac o co galego e co bilingüismo e mesmo se animan a emp egalo algunha ez coa INFO_2 (INFO_2, minu os 24:45-25:10). In o man e 3 A in o man e 3 comezou a pensa que e a bisexual xa na ESO, pe o desbo ou esa idea po pensa que o no mal e a que a odo o mundo lle a aese algunha mulle . En e cei o de ca ei a, con ap oximadamen e 20 anos, acep ou que lle gus aban as mulle es as namo a se dunha. Saíu do a ma io p imei o como bisexual, pe o, despois de dous ou es anos, oi conscien e de que non lle a aían os homes, de que é lesbiana (INFO_3, minu os 00:37-02:57). É moi p obable que saíse do a ma io an a diamen e po a opa se nun espazo non a o ecedo , i.e., un cí culo maio i a iamen e he e osexual, aínda que non necesa iamen e LGBTI óbico (INFO_3, minu os 08:14- 10:30). 35 No que espec a a comeza a emp ega o galego en odos os ámbi os, non o ixo ampouco a a e cei o de ca ei a, cando saíu do a ma io, mudou de cí culo e coñeceu a máis pe soas LGBT+ e galego alan es (INFO_3, minu os 08:14-10:30). É dici , ap o ei ou a saída do a ma io e des e ambien e máis a o ecedo pa a o galego pa a inco po alo a odos os ámbi os: ap o ei ei o ano odo dos cambios de odo o que me es aba pasando en e cei o de ca ei a que dixen “súdama, eu a pa i de ago a ou ala galego con odo o mundo e xa es á” (INFO_3, minu os 06:59-07:14). Po én, an es dis o o galego xa iña p esenza na súa ida, pois alábao con seus pais e a ós, así como, xe almen e, con quen se di ixía a ela nes a lingua (algúns deles amigos de ó a da escola, moi poli izados lingüis icamen e). Gañou algo máis de peso ao cambia dun ins i u o conce ado a un público no bacha ela o, onde moi a xen e alaba xa galego. Con inuou a al e na galego e cas elán, pe o a súa lingua habi ual e a es e úl imo, polo que o emp egaba, po exemplo, nas edes sociais. (INFO_3, minu os 03:04-04:46). Conseguiu muda de lingua con odas as pe soas, incluídas as i más, aínda que elas o on as úl imas (INFO_3, minu os 05:44-05:56); po supos o, inco po ou o galego ás súas edes sociais. As súas mo i acións semellan se , p incipalmen e, polí icas, pois semp e es i o moi concienciada da si uación da lingua, xa an es de emp egala en odos ou case odos os ámbi os; ademais, só lía lib os en galego e esc ibía poesía en galego, a pesa de non se a súa lingua habi ual. Du an e bacha ela o e a uni e sidade pensou que non podía de ende a lingua sen u ilizala en odos os ámbi os da súa ida, sen p edica co exemplo (INFO_3, minu os 06:03-07:22). In o man e 4 Aínda que sen iu que non encaixaba plenamen e na e ique a de bisexual du an e anos, comezou a se conscien e da súa a acción polas mulle es dende segundo da ESO, con 14 anos, ao p esen a sen imen os con usos po unha amiga que saí a p e iamen e do a ma io como lesbiana. Saíu do a ma io aos 15 anos, aínda cues ionándose se de e dade encaixaba na e ique a de bisexual, po que apenas sen ía a acción po apazas; inalmen e, ea i mouse sob e is o en bacha ela o (INFO_4, minu os 09:06- 36 10:30) e de no o es e ano ao es a de E asmus e e un cí culo case in eg amen e LGBT+ (INFO_4, minu os 29:12-29:15). Coma no caso dou as in o man es, o ambien e he e ono ma i o do seu ins i u o e a al a de e e en es puido in luí en que dubidase an o sob e a súa o ien ación sexual (INFO_4, minu os 10:00-10:28). Du an e a súa in ancia, a pesa de se seu pai galego alan e, emp egaba moi escasamen e o galego; p incipalmen e, usábao xogando aos xo nalis as con seus i máns, así como no Día das Le as Galegas (INFO_4, minu os 10:52-12:24) Is o debeuse, p incipalmen e, a que o seu cí culo e a comple amen e cas elan alan e a a bacha ela o, algún dos in eg an es mesmo iña moi os p exuízos lingüís icos ao espec o; non se a aba dun ambien e p opicio pa a comeza a se neo alan e. Ao chega á ESO oi máis conscien e da si uación lingüís ica do galego e quixo comeza a alalo (de ei o, ap o ei aba as clases de galego e os campamen os de e án onde non a coñecían pa a acelo), pe o non que ía su i as bu las e o es añamen o dos compañei os, polo que o pospuxo. Ademais, a única pe soa galego alan e do seu cí culo e a seu pai, co que iña ce as ensións, coma calque a adolescen e (INFO_4, minu os 12:26-13:20). Comezou a anima se a cambia de lingua en odos os ámbi os ao ace se amiga de apaces galego alan es, mais, sob e odo, po saí con un. Comen a que, ao p incipio, su iu p egun as sob e po que o cambio de lingua e que lle daba bas an e e goña ala galego po e os p oblemas p o o ípicos dos neo alan es, coma a colocación dos p onomes. Inco po ou o galego pouco a pouco, p imei o po esc i o e despois o almen e, pois admi e que lle cus aba moi o man e a lingua (INFO_4, minu os 13:35- 16:14). Na uni e sidade cambiou de ini i amen e a lingua, p imei o co seu cí culo de San iago de Compos ela e medio ano máis a de amén coas súas amizades do Mo azo e coa amilia (INFO_4, minu os 16:16-17:20). Na ac ualidade, súa nai cambia de lingua pa a ala con ela e súa i má es á a comeza o p oceso de ace se neo alan e (INFO_4, minu os 35:40-36:53). As súas mo i acións o on polí icas, pois e a plenamen e conscien e da si uación do galego con espec o ao cas elán; mais, sen dúbida, na muda in luí on as súas elacións 37 sociais. Cos cambios no seu cí culo coñeceu a máis xen e galego alan e, que ademais es aba implicada en cousas cul u almen e galegas, coma o baile adicional; o achegamen o a es as pe soas ixo que se sen ise máis ep esen ada pola cul u a galega e alo ase máis a lingua, o que a le ou a que e adop ala con máis ansia. (INFO_4, minu os 18:11-20:20). In o man e 5 Debido aos p exuízos que iña po i a un colexio de monxas a a a ESO, a in o man e 5 non admi iu a súa o ien ación sexual a a a edo dos 18 anos. Con a como na escola a acusa on a ela e a unha amiga súa de bolle as, o que ixo que se ac ecen asen os seus p exuízos nega i os ao espec o dese ipo de elacionamen os (INFO_5, minu os 00:48-01:44). En bacha ela o es i o nun espazo menos no ma i o, an o a ni el acial, como de o ien ación sexual, de ideoloxía e de lingua, no que empezou a descub i se. A a és das edes sociais amilia izouse máis coa comunidade LGBT+, pe o polo ambien e he e ono ma i o do que o maba pa e, non se ecoñecía como pa e dela; in luíu amén a súa misoxinia in e io izada. Con odo, ao chega á uni e sidade (a edo dos 18 anos, como xa se mencionou), inalmen e se sen iu cómoda na e ique a de bisexual (INFO_5, minu os 00:08-03:23). Comezou a ala galego amén a edo de inais de bacha ela o e p incipios da uni e sidade, xa que, do mesmo xei o que o seu colexio non e a un espazo non a o ecedo pa a descub i se a si mesma como sá ica, ampouco o e a pa a emp ega ac i amen e o galego (INFO_5, minu os 00:36-00:48). Con a como in en ou inco po a a lingua dende pequena, pe o semp e su ía bu las. Escolleu es uda bacha ela o no ins i u o no que menos xen e de Pon e ed a iñese pa a cambia de ambien e e pode cambia de lingua sen dana a súa imaxe pública; des e xei o, no ins i u o pasou a usa o galego, men es que na casa man iña o cas elán. Ao chega á uni e sidade a es uda Ciencias Polí icas, decidiu cambia de lingua con odas as pe soas, amilia es, amizades... (INFO_5, minu os 03:28-04:19). Aínda que a INFO_5 é conscien e da si uación do galego con espec o ao cas elán, a súa p incipal mo i ación pa a alalo oi emocional e iden i a ia. Na súa amilia os únicos galego alan es e an os a ós pa e nos; seu a ó pa e no aleceu hai uns 6 anos e 38 e a o único co que iña boa elación. A a oa ma e na é da Golada; e a galego alan e pe o oi ob igada pola súa amilia e, pos e io men e, polo seu ma ido (que a INFO_5 cuali ica como ascis a) a ala cas elán; ago a mesmo semella que esqueceu o galego, pois, ás eces, a i ma non en ende ben á INFO_5. A INFO_5 quixo ala galego pa a iden i ica se co seu a ó pa e no e “man e o seu legado”, po se o único da amilia ex e na aos con i in es (pai, nai e i mán) “que me ece a pena”. Ademais diso, amén in lúe a ca ga nega i a que en o cas elán na súa his o ia amilia , xa que súa a oa ma e na oi ob igada a emp egalo e ansmi i llo á súa descendencia; así como é a lingua de seu a ó ma e no, co que es á moi dis anciada emocional e ideoloxicamen e (INFO_5, minu os 04:28-06:34). Na ac ualidade, emp ega o galego case semp e ( amilia, uni e sidade, amizades...); mesmo conseguiu que seus pais cambiasen ao galego pa a con es a lle a ela, o que axuda a c ea un ambien e a o ecedo pa a seu i mán se decide alalo amén den o da casa (INFO_5, minu os 06:34-06:52). Cómp e menciona que se mo e nun cí culo máis galego alan e e di e so; pe o, nos úl imos empos, comezou a man e amizade con xen e de ó a de Galicia que non ala galego, polo que se pasa ao cas elán con a ios deles (INFO_5, minu os 07:20-11:32). In o man e 6 Deca ouse de que lle gus aban as mulle es a a és das edes sociais po segui a unha apaza bisexual en Twi e , aos 15 ou 16 anos; a dou uns poucos meses en asimilalo (INFO_6, minu os 00:11-01:19). Ten e lexionado sob e se lle gus an ou non os homes, pe o semp e chega á conclusión de que si, polo que se iden i ica como bisexual (INFO_6, minu os 06:39-07:50). Tiña en men e comeza a emp ega o galego dende hai bas an e empo, mais, a a hai ap oximadamen e un ano e medio, non se anima a a expandilo a odos os ámbi os, en pa e po que o seu cí culo é maio i a iamen e cas elan alan e. Con odo, le aba anos a u ilizalo nas edes sociais, xa que, ao se po esc i o iña máis empo pa a pensa no que dici e esul áballe máis sinxelo. Po se o seu cí culo de amizades de Galicia un espazo a o ecedo , puido muda de lingua con elas dende o p incipio, mesmo en an di ixi se á INFO_6 en galego (INFO_6, minu os 03:30-04:12); na ac ualidade, p ocu a 39 es ablece no as elacións xa en galego. Segue a emp ega o cas elán na casa (a pesa de que seu pai é galego alan e ó a do ámbi o amilia ) e en Mad id, onde es uda, a di e enza da INFO_2 (INFO_6, minu os 01:22-02:17). As súas mo i acións pa a comeza a alalo o on polí icas e emocionais. É conscien e da si uación da lingua galega, polo que que ía man ela; alén diso, sen ía pena po pe de odo con ac o coa lingua, xa que ema a a o ins i u o, o p incipal con ac o con ela. Es as dúas cousas ixe on que se decidise a u ilizalo ac i amen e (INFO_6, minu os 02:23-03:13). Análise das coincidencias e disco dancias en e as in o man es Como podemos e na maio pa e das in o man es, o p oceso de muda lingüís ica sucedeu á ez ou pouco despois da súa saída do a ma io. Non oco e así nos casos da INFO_4 e da INFO_6, aínda que, de odos os xei os, o emp ego do galego en odos ou case odos os ámbi os é pos e io á oma de consciencia sob e a súa o ien ación sexual. Con odo, a muda lingüís ica p odúcese en odas as in o man es cando oco e amén algún ou o cambio, o que, como indican Pujola e . al (2010: 67) é habi ual: podem oba -hi momen s de muda lingüís ica, que en la g an majo pa dels casos es concen en en una llis a ela i amen eduïda: a) l’accés a l’escola b essol o p imà ia, b) l’ing és en un ins i u d’ensenyamen secunda i, c) l’accés a la uni e si a , si és el cas, d) l’inici de la ida labo al, i, en un al e o d e de coses, e) l’es ablimen d’una elació de pa ella, i ) el naixemen del p ime ill. Non é so p enden e que Pujola e al. igno en como g an cambio a oma de consciencia dunha pe soa sob e a súa o ien ación sexual. Nos casos das in o man es 1, 2, 3 e 5 é, sen dúbida, ele an e, xa que es e g an cambio oi seguido ao pouco empo pola muda lingüís ica. Non podemos ampouco nega que os cambios de cen o académico i e on in luencia en moi as das in o man es. A in o man e 5 pasou dun cen o de ensino p i ado a un de ensino público no bacha ela o, un espazo moi o máis a o ecedo pa a se neo alan e e sá ica; decidiuse a muda de lingua o almen e con ou o cambio de cen o, pasando á uni e sidade en San iago de Compos ela. De xei o semellan e, pasa 40 dun ins i u o conce ado a un público ixo que a in o man e 3 aumen ase o seu uso de galego, aínda que o cambio de e minan e pa a con e e se en neo alan e, segundo o seu p opio es emuño, oi saí do a ma io: ap o ei ei o ano odo dos cambios de odo o que me es aba pasando en e cei o de ca ei a que dixen “súdama, eu a pa i de ago a ou ala galego con odo o mundo e xa es á” (INFO_3, minu os 06:59-07:14). Pa a as in o man es 2, 4, 5 e 6, o cambio de cen o implicou amén un cambio de esidencia: Mad id no caso de INFO_2 e INFO_6 e San iago de Compos ela, no caso de INFO_4 e INFO_5. É ele an e comen a o caso de INFO_2 e INFO_6, que, como xa se mencionou an e io men e, ao i i en en Mad id i e on un sen imen o de mo iña que as ixo decidi se a comeza a ala galego e elo, en maio ou meno medida, como lingua iden i a ia. Tamén INFO_4, que es á de E asmus en Po ugal, pa icipa des e sen imen o, aínda que alaba galego an es dis o. Ou o cambio que in luíu na muda dalgunha das in o man es oi o cambio de cí culo de amizades, é dici , das edes sociais que es ablecen. Toma emos a de inición de ede social de Leslie Mil oy “... he e m social ne wo k e e s qui e simply o he in o mal social ela ionships con ac ed by an indi idual” (Mil oy, 1980: 174 apud. Tü ke , 1995: 57). Debemos di e encia en e edes sociais de al a densidade, nas que unha pe soa es á conec ada a ou as e es as á súa ez es án conec adas en e si; e edes sociais de baixa densidade, nas que unha pe soa es á conec ada a ou as e es as apenas es ablecen elacións en e si (Mil oy, 1980: 50 apud Tü ke , 1995: 57). Como indica a in o man e 1, é habi ual que as sá icas pa icipen de edes sociais de al a densidade, polo que é máis sinxelo que alen unha lingua común e p esionen a no as in eg an es do g upo a alala. Con odo, debemos e en con a que as edes sociais de baixa densidade amén poden in luí na muda lingüís ica; des e xei o, un dos mo i os polos que a INFO_4 quixo comeza a ala galego oi o es ablecemen o de amizade con algúns apaces neo alan es, así como empeza a saí cun mozo galego alan e. Po úl imo, debemos a ende á p axe lingüís ica das in o man es an es e despois de saí do a ma io. Case odas as in o man es dixe on explici amen e que an es de saí do a ma io iñan ac i udes lingüís icas con e xen es, adecuándose ao que se espe aba delas como mulle es nunha sociedade pa ia cal: se complacen es con odos os 47 Ramallo, Fe nando/ Be nade e O’Rou ke (2014): “Pe iles de neohablan es de gallego”, Digi hum 16, pp. 18-24 <h ps:// aco.ca /index.php/Digi hum/a icle/ iew/n16- amallo-o ou ke/394161> [Consul a 23/06/2022]. Rymes, Be sy/ And ea R. Leone (2014): “Ci izen sociolinguis ics: A new media me hodology o unde s anding language and social li e”, Wo king Pape s in Educa ional Linguis ics 29 (2), pp. 25-43 <h ps:// eposi o y.upenn.edu/cgi/ iewcon en .cgi?a icle=1262&con ex =wpel> [Consul a 10/06/2022]. Sil a Valdi ia, Biei o (2012): “O deba e sob e as linguas en Galicia: en e a escola e a sociedade”, en Hen ique Mon eagudo (ed.), Linguas, Sociedade e polí ica. Un deba e mul idisciplina . San iago de Compos ela: Consello da Cul u a galega, pp. 361-383 <h p://consellodacul u a.gal/media eca/ex as/CCG_2012_Linguas- sociedade-e-poli ica-Un-deba e-mul idisciplina .pd > [Consul a 23/06/2022]. Tü ke , Emel (1995): “Mil oy’s Social Theo y—A c i ical Accoun ”, Dilbilim A aş ı mala ı De gisi 6, pp. 56-66 <h p://dad.boun.edu. /en/download/a icle- ile/303115> [Consul a 23/06/2022]. U ban Dic iona y <h ps://www.u bandic iona y.com/> [Consul a 23/06/2022]. 7. Anexos 7.1. Fichas das in o man es 6 Ficha in o man e 1 Nome ( eal): Ana Ma ía Beloso Cal a Ano de nacemen o: 2000 Luga de nacemen o: Vilaboa Luga de esidencia: Vilaboa/ San iago de Compos ela Residiu ó a de Galicia: NON 6 Non se i e on en con a as p o esións, xa que a maio ía delas nunca aballou. 48 Ni el de es udos: Es udos uni e si a ios (G ao en Lingua e Li e a u a Galegas) Lingua en que ap endeu a ala : Cas elán Lingua habi ual: Galego Luga e da a da en e is a: San iago de Compos ela, 22 de maio de 2022 Ficha in o man e 2 Nome ( eal): Ve a San omé Juncal Ano de nacemen o: 1999 Luga de nacemen o: Moaña Luga de esidencia: Moaña/ Mad id/ Edimbu go (un ano de E asmus) Residiu ó a de Galicia: SI (es udos uni e si a ios en Mad id e E asmus en Edimbu go) Ni el de es udos: Es udos uni e si a ios (G ao en Linguas mode nas, Cul u a e Comunicación) e posuni e si a ios (Dob e Mes ado en Fo mación ao P o eso ado de ESO e Bacha ela o (MESOB) e Es udos In e nacionais F ancó onos (MEIF)) Lingua en que ap endeu a ala : Galego Lingua habi ual: Galego Luga e da a da en e is a: [ elemá ica], 23 de maio de 2022 Ficha in o man e 3 Nome ( eal): Lucía Til e Ga cía Ano de nacemen o: 1997 Luga de nacemen o: A Es ada Luga de esidencia: A Es ada/ Meis/ San iago de Compos ela Residiu ó a de Galicia: NON Ni el de es udos: Es udos uni e si a ios (G ao en Medicina) Lingua en que ap endeu a ala : Galego e cas elán 49 Lingua habi ual: Galego Luga e da a da en e is a: [ elemá ica], 24 de maio de 2022 Ficha in o man e 4 Nome ( eal): Ca alina Ei ea O o Ano de nacemen o: 2000 Luga de nacemen o: Cangas do Mo azo Luga de esidencia: Cangas do Mo azo/ San iago de Compos ela/ Lisboa (un ano de E asmus) Residiu ó a de Galicia: SI (E asmus en Lisboa) Ni el de es udos: cu sando es udos uni e si a ios (Dob e G ao en Xo nalismo e Comunicación Audio isual) Lingua en que ap endeu a ala : Cas elán Lingua habi ual: Galego Luga e da a da en e is a: [ elemá ica], 24 de maio de 2022 Ficha in o man e 5 Nome ( eal): Ca lo a Co edoi a Sa ie Ano de nacemen o: 1997 Luga de nacemen o: Poio Luga de esidencia: Poio/ San iago de Compos ela Residiu ó a de Galicia: NON Ni el de es udos: Es udos uni e si a ios (G ao en Lingua e Li e a u a Galegas) Lingua en que ap endeu a ala : Cas elán Lingua habi ual: Galego Luga e da a da en e is a: [ elemá ica], 26 de maio de 2022 50 Ficha in o man e 6 Nome ( eal): Anxos Pé ez Fe nández Ano de nacemen o: 2000 Luga de nacemen o: Tui Luga de esidencia: Tui/ Mad id Residiu ó a de Galicia: SI (es udos uni e si a ios en Mad id) Ni el de es udos: Es udos uni e si a ios (G ao en Es udos de Asia e Á ica: Á abe, Chinés e Xaponés) Lingua en que ap endeu a ala : Cas elán Lingua habi ual: Máis galego Luga e da a da en e is a: [ elemá ica], 26 de maio de 2022 7.2. Ligazóns ás g a acións das in o man es In o man e 1 In o man e 2 In o man e 3 In o man e 4 In o man e 5 In o man e 6 7.3. Au o izacións 51 52