scieee Open visual document viewer

Estéticas de vangarda. Fernando Pessoa

Bello Vázquez, Raquel

Abstract

A Unidade “Estéticas de Vanguarda –Fernando Pessoa” insírese nunha disciplina de introdución ás Literaturas de Lingua Portuguesa, leccionada no primeiro ano do grao de Linguas e Literaturas Modernas e no Maior en Lingua Portuguesa e Literaturas Lusófonas. A materia Literaturas de Lingua Portuguesa é o primeiro contacto do estudantado coa historia das literaturas de lingua portuguesa, e abrangue o período temporal que vai desde a Idade Media até a actualidade, con especial atención aos procesos de canonización e á incidencia de cada literatura particular no seu espazo cultural. Está situada no inicio da formación do Maior, asumíndose como materia base para os posteriores estudos de literatura e culturas de lingua portuguesa. Espérase que estudantado adquira paralelamente uns coñecementos básicos de Teoría Literaria na materia correspondente do mesmo ano. A formación aquí adquirida é necesariamente panorámica e está deseñada para poder ser complementada coas materias de Literatura e Cultura do Maior. Na materia son proporcionados contidos de carácter xeral sobre as principais correntes estéticas detectadas nas diferentes literaturas do contexto cultural lusófono, así como as relacións entre estas e os acontecementos sociais, políticos e culturais que se producen en cada país específico, nos países de lingua portuguesa no seu conxunto e nos seus contextos xeo-culturais específicos.

Full text

VICERREITORÍA DE EXTENSIÓN UNIVERSITARIA, CULTURA E SOCIEDADE Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de calidade e pensada pa a apoia o aballo de p o eso es e alumnos de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade G ao de Linguas e Li e a u as Mode nas Li e a u as de Lingua Po uguesa Raquel Bello Vázquez Depa amen o de Filoloxía Galega Facul ade de Filoloxía 2.1.3 Es é icas de Vanga da. Fe nando Pessoa Es é icas de Vanga da. Fe nando Pessoa 2.1.3 Raquel Bello Vázquez Depa amen o de Filoloxía Galega Facul ade de Filoloxía ADVERTENCIA LEGAL: ese ados odos os de ei os. Queda p ohibida a duplicacion, o al ou pa cial des a ob a, en calque a o ma ou po calque a medio (elec- ónico, mecánico, g a ación, o ocopia ou ou os) sen consen imen o exp eso po esc i o dos edi o es. © Uni e sidade de San iago de Compos ela, 2010 Deseño Unidixi al Edi a Vice ei o ía de Ex ensión Uni e si a ia, Cul u a e Sociedade da Uni e sidade de San iago de Compos ela Se izo de Publicacións da Uni e sidade de San iago de Compos ela Imp ime Unidixi al Se izo de Edición Dixi al da Uni e sidade de San iago de Compos ela Dep. Legal: C 3974-2010 ISBN 978-84-9887-539-3 GRAO EN LINGUAS E LITERATURAS MODERNAS MAIOR/MINOR EN LINGUA PORTUGUESA E LITERATURAS LUSÓFONAS PROGRAMA XERAL DO CURSO I. O in e sis ema lusó ono I.1.Da li e a u a medie al ao in e sis ema lusó ono I.1.2. His o ia, p og esi a con o mación e e olución I.1.3 Teo ías e p opos as sob e a o ixe e cons i ución das li e a u as nacionais I.1.4. A ac ualidade do in e sis ema I.1.5. Os casos da p odución lusó ona en Timo e na Galiza e nou os espazos sociais o a da CPLP II. Os cánones dos sis emas li e a ios da Luso onía: con o mación, his o ia e ac ualidade II.1. A li e a u a e o canon li e a io po ugueses II.1.1. A li e a u a Po uguesa na Idade Media II.1.1.1. O sis ema cul u al da Idade Media no espazo social galego- po ugués nos séculos XII e XIII. Lí ica, p osa e his o iog a ía medie ais II.1.2. A Li e a u a po uguesa na Idade Mode na II.1.2.1. A expansión, a Co e e a p odución li e a ia no século XVI. A ac i ude enacen is a II.1.2.2. Do Manei ismo ao Ba oco II.1.2.3. Neoclasicismo e Ilus ación. A en ada do Libe alismo II.1.3. A Li e a u a na Idade Con empo ánea II.1.3.1. Li e a u a e ab icación de ideas no Roman ismo. O ealismo- na u alismo II.1.3.2. P opos as li e a ias da p imei a me ade do século XX: Saudosismo, Mode nismo, Neo- ealismo e Su ealismo, e ideas polí icas e cul u ais. II.1.3.3. Mudanzas de epe o io: a no a na a i a na década de sesen a II.1.3.4. A li e a u a po uguesa hoxe. II. 2. A li e a u a e o canon li e a io b asilei os II.2.1. A ida li e a ia b asilei a an es da independencia nacional. II.2.2. Li e a u a e ab icación de ideas no Roman ismo. O ealismo- na u alismo. II.2.3. Co en es li e a ias a é a década de 20 do Século XX II.2.4.O Mode nismo b asilei o. A b asilei ização da li e a u a. II.2.5. A no a li e a u a após a Segunda G ande Gue a. Vanga das e no os exionalismos. II.2.6. O pos-64. Dos anos 60 aos nosos días. A anga da e a i ada do século XX pa a o XXI. A li e a u a b asilei a hoje. II.3.Li e a u a e o a u a nos sis emas cul u ais dos países A icanos de Lingua po uguesa. II.3.1. Li e a u a colonial s. li e a u as nacionais. II.3.2. Cabo Ve de, Guiné-Bissau, São Tomé e P íncipe, Angola e Mozambique: pe cu so de cons ución dos sis emas li e a ios. UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 3 II.3.3. Camiño da au onomización: a p ocu a da no a linguaxe, o e a o da sociedade e o comp omiso ideolóxico. P ocu a da iden idade: libe dade e pos-independencia. II.3.4. Li e a u a cabo- e diana. Cabo- e dianidade e c ioulidade. Da 'Cla idade' á Pos-independencia e no os olla es sob e a ealidade. II.3.5. Li e a u a angolana. A elabo ación da angolanidade. A li e a u a de comba e e a do silencio. A libe ación: ecupe ación da His o ia e e lexión sob e o país. II.3.6. Li e a u a mozambicana. Do ein(ad)o da poesía aos inicios da p osa. Pos- independencia e consolidación da na a i a mozambicana. II.3.7. A li e a u a guineense e san omense. III. O canon do in e sis ema lusó ono con o mación, his o ia e ac ualidade IV. A ac i idade li e a ia no conxun o dos sis emas cul u ais lusó onos. IV.1. O sis ema li e a io po ugués IV.2. O sis ema li e a io b asilei o. IV.3. O sis ema li e a io cabo- e diano IV.4. O sis ema li e a io angolano IV.5. O sis ema li e a io mozambicano IV.6. A li e a u a en São Tomé e P íncipe e na Guiné-Bissau. A li e a u a en Timo -Les e V. Me cado e ins i ucións no in e sis ema lusó ono. V.1.P odución e ac i idade li e a ia en cada espazo social. V.2. P incipais mecanismos de ecoñecemen o simbólico en cada sis ema e no in e sis ema lusó ono. V.3. O ensino da li e a u a en cada espazo social. V.4. P incipais ins i ucións de cada sis ema e do in e sis ema lusó ono. 4 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa ÍNDICE P esen acón...................................................................................................7 Obxec i os......................................................................................................8 Con idos.........................................................................................................9 Me odoloxía..................................................................................................25 A aliación ....................................................................................................28 Bibliog a ía...................................................................................................29 UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 5 PRESENTACIÓN 1) Con ex ualización da UD A Unidade “Es é icas de Vangua da –Fe nando Pessoa” insí ese nunha disciplina de in odución ás Li e a u as de Lingua Po uguesa, leccionada no p imei o ano do g ao de Linguas e Li e a u as Mode nas e no Maio en Lingua Po uguesa e Li e a u as Lusó onas. A ma e ia Li e a u as de Lingua Po uguesa é o p imei o con ac o do es udan ado coa his o ia das li e a u as de lingua po uguesa, e ab angue o pe íodo empo al que ai desde a Idade Media a é a ac ualidade, con especial a ención aos p ocesos de canonización e á incidencia de cada li e a u a pa icula no seu espazo cul u al. Es á si uada no inicio da o mación do Maio , asumíndose como ma e ia base pa a os pos e io es es udos de li e a u a e cul u as de lingua po uguesa. Espé ase que es udan ado adqui a pa alelamen e uns coñecemen os básicos de Teo ía Li e a ia na ma e ia co esponden e do mesmo ano. A o mación aquí adqui ida é necesa iamen e pano ámica e es á deseñada pa a pode se complemen ada coas ma e ias de Li e a u a e Cul u a do Maio . Na ma e ia son p opo cionados con idos de ca ác e xe al sob e as p incipais co en es es é icas de ec adas nas di e en es li e a u as do con ex o cul u al lusó ono, así como as elacións en e es as e os acon ecemen os sociais, polí icos e cul u ais que se p oducen en cada país especí ico, nos países de lingua po uguesa no seu conxun o e nos seus con ex os xeo-cul u ais especí icos. Ademais dis o, a o ien ación des a ma e ia, e dou as pos e io es con que es a se elaciona, es á encamiñada ca a a análise sociolóxica da li e a u a, o que implica que se a e amén do p imei o con ac o –na p ác ica o alidade dos casos- con es a pe spec i a eó ico-me odolóxia. É po is o que exis e unha insis encia pa icula ao longo da ma e ia na u ilización de mé odos de análise da li e a u a en elación con ou os p ocesos cul u ais e sociais. 2) Xus i icación da UD Dado que a ma e ia al e na unha pe spec i a c onolóxica con unha ou a pe spec i a dia ópica, xa que a ende aos a ios sis emas li e a ios de lingua po uguesa, es a unidade didác ica es á dedicada, po un lado á iden i icación, análise e comp ensión das es é icas de anga da en odos os espazos lusó onos, e, po ou o, ao es udo especí ico dun dos p odu o es máis cen ais do canon po ugués, e con p esenza signi ica i a en odos os espazos cul u ais lusó onos como un dos p incipais e e en es colec i os. A impo ancia especí ica des a unidade didác ica eside na necesidade de comp ende as es é icas máis ele an es do século XX nos países occiden ais, así como a comp ensión pa alela do enómeno pa icula de Fe nando Pessoa, an o no que en que e coa súa incidencia no canon como no seu papel na in e nacionalización da li e a u a po uguesa. A o ien ación da ma e ia p ocu a amilia iza o es udan ado co es udo dos campos cul u ais como p ocesos in eg ados, polo que un dos UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 7 e dade. Es ou hoje lúcido, como se es i esse pa a mo e , E não i esse mais i mandade com as coisas Senão uma despedida, o nando-se es a casa e es e lado da ua A ilei a de ca uagens de um comboio, e uma pa ida api ada De den o da minha cabeça, E uma sacudidela dos meus ne os e um ange de ossos na ida. Es ou hoje pe plexo como quem pensou e achou e esqueceu. Es ou hoje di idido en e a lealdade que de o À Tabaca ia do ou o lado da ua, como coisa eal po o a, E à sensação de que udo é sonho, como coisa eal po den o. Falhei em udo. Como não iz p opósi o nenhum, al ez udo osse nada. A ap endizagem que me de am, Desci dela pela janela das asei as da casa, Fui a é ao campo com g andes p opósi os. Mas lá encon ei só e as e á o es, E quando ha ia gen e e a igual à ou a. Saio da janela, sen o-me numa cadei a. Em que hei-de pensa ? Que sei eu do que se ei, eu que não sei o que sou? Se o que penso? Mas penso se an a coisa! E há an os que pensam se a mesma coisa que não pode ha e an os! Génio? Nes e momen o Cem mil cé eb os se concebem em sonho génios como eu, E a his ó ia não ma ca á, quem sabe?, nem um, Nem ha e á senão es ume de an as conquis as u u as. Não, não c eio em mim. Em odos os manicómios há doidos malucos com an as ce ezas! Eu, que não enho nenhuma ce eza, sou mais ce o ou menos ce o? Não, nem em mim... Em quan as mansa das e não-mansa das do mundo Não es ão nes a ho a génios-pa a-si- mesmos sonhando? Quan as aspi ações al as e nob es e lúcidas — Sim, e dadei amen e al as e nob es e lúcidas —, E quem sabe se ealizá eis, Nunca e ão a luz do sol eal nem acha ão ou idos de gen e? O mundo é pa a quem nasce pa a o conquis a E não pa a quem sonha que pode conquis á-lo, ainda que enha azão. Tenho sonhado mais que o que Napoleão ez. Tenho ape ado ao pei o hipo é ico mais humanidades do que C is o, Tenho ei o iloso ias em seg edo que nenhum Kan esc e eu. Mas sou, e al ez se ei semp e, o da mansa da, Ainda que não mo e nela; Se ei semp e o que não nasceu pa a isso; Se ei semp e só o que inha qualidades; Se ei semp e o que espe ou que lhe ab issem a po a ao pé de uma pa ede sem po a E can ou a can iga do In ini o numa capoei a, E ou iu a oz de Deus num poço apado. C e em mim? Não, nem em nada. De ame-me a Na u eza sob e a cabeça a den e O seu sol, a sua chu a, o en o que me acha o cabelo, E o es o que enha se ie , ou i e que i , ou não enha. Esc a os ca díacos das es elas, Conquis ámos odo o mundo an es de nos le an a da cama; Mas aco dámos e ele é opaco, Le an ámo-nos e ele é alheio, Saímos de casa e ele é a e a in ei a, Mais o sis ema sola e a Via Lác ea e o Inde inido. (Come chocola es, pequena; Come chocola es! Olha que não há mais me a ísica no mundo senão chocola es. Olha que as eligiões odas não ensinam mais que a con ei a ia. Come, pequena suja, come! Pudesse eu come chocola es com a 14 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa mesma e dade com que comes! Mas eu penso e, ao i a o papel de p a a, que é de olhas de es anho, Dei o udo pa a o chão, como enho dei ado a ida.) Mas ao menos ica da ama gu a do que nunca se ei A calig a ia ápida des es e sos, Pó ico pa ido pa a o Impossí el. Mas ao menos consag o a mim mesmo um desp ezo sem lág imas, Nob e ao menos no ges o la go com que a i o A oupa suja que sou, sem ol, p a o decu so das coisas, E ico em casa sem camisa. (Tu, que consolas, que não exis es e po isso consolas, Ou deusa g ega, concebida como es á ua que osse i a, Ou pa ícia omana, impossi elmen e nob e e ne as a, Ou p incesa de o ado es, gen ilíssima e colo ida, Ou ma quesa do século dezoi o, deco ada e longínqua, Ou coco e céleb e do empo dos nossos pais, Ou não sei quê mode no — não concebo bem o quê —, Tudo isso, seja o que o , que sejas, se pode inspi a que inspi e! Meu co ação é um balde despejado. Como os que in ocam espí i os in ocam espí i os in oco A mim mesmo e não encon o nada. Chego à janela e ejo a ua com uma ni idez absolu a. Vejo as lojas, ejo os passeios, ejo os ca os que passam, Vejo os en es i os es idos que se c uzam, Vejo os cães que ambém exis em, E udo is o me pesa como uma condenação ao deg edo, E udo is o é es angei o, como udo.) Vi i, es udei, amei, e a é c i, E hoje não há mendigo que eu não in eje só po não se eu. Olho a cada um os and ajos e as chagas e a men i a, E penso: al ez nunca i esses nem es udasses nem amasses nem c esses (Po que é possí el aze a ealidade de udo isso sem aze nada disso); Tal ez enhas exis ido apenas, como um laga o a quem co am o abo E que é abo pa a aquém do laga o emexidamen e. Fiz de mim o que não soube, E o que podia aze de mim não o iz. O dominó que es i e a e ado. Conhece am-me logo po quem não e a e não desmen i, e pe di-me. Quando quis i a a másca a, Es a a pegada à ca a. Quando a i ei e me i ao espelho, Já inha en elhecido. Es a a bêbado, já não sabia es i o dominó que não inha i ado. Dei ei o a a másca a e do mi no es iá io Como um cão ole ado pela ge ência Po se ino ensi o E ou esc e e es a his ó ia pa a p o a que sou sublime. Essência musical dos meus e sos inú eis, Quem me de a encon a - e como coisa que eu izesse, E não icasse semp e de on e da Tabaca ia de de on e, Calcando aos pés a consciência de es a exis indo, Como um ape e em que um bêbado opeça Ou um capacho que os ciganos ouba am e não alia nada. Mas o Dono da Tabaca ia chegou à po a e icou à po a. Olhou-o com o descon o o da cabeça mal ol ada E com o descon o o da alma mal- en endendo. Ele mo e á e eu mo e ei. Ele deixa á a abule a, e eu deixa ei e sos. A ce a al u a mo e á a abule a ambém, e os e sos ambém. Depois de ce a al u a mo e á a ua onde es e e a abule a, E a língua em que o am esc i os os e sos. Mo e á depois o plane a gi an e em que udo is o se deu. Em ou os sa éli es de ou os sis emas qualque coisa como gen e UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 15 Con inua á azendo coisas como e sos e i endo po baixo de coisas como abule as, Semp e uma coisa de on e da ou a, Semp e uma coisa ão inú il como a ou a, Semp e o impossí el ão es úpido como o eal, Semp e o mis é io do undo ão ce o como o sono de mis é io da supe ície, Semp e is o ou semp e ou a coisa ou nem uma coisa nem ou a. Mas um homem en ou na Tabaca ia (pa a comp a abaco?), E a ealidade plausí el cai de epen e em cima de mim. Semie go-me ené gico, con encido, humano, E ou enciona esc e e es es e sos em que digo o con á io. Acendo um ciga o ao pensa em esc e ê-los E sabo eio no ciga o a libe ação de odos os pensamen os. Sigo o umo como uma o a p óp ia, E gozo, num momen o sensi i o e compe en e, A libe ação de odas as especulações E a consciência de que a me a ísica é uma consequência de es a mal dispos o. Depois dei o-me pa a ás na cadei a E con inuo umando. Enquan o o Des ino mo concede , con inua ei umando. (Se eu casasse com a ilha da minha la adei a Tal ez osse eliz.) Vis o is o, le an o-me da cadei a. Vou à janela. O homem saiu da Tabaca ia (me endo oco na algibei a das calças?). Ah, conheço-o: é o Es e es sem me a ísica. (O Dono da Tabaca ia chegou à po a.) Como po um ins in o di ino o Es e es ol ou-se e iu-me. Acenou-me adeus g i ei-lhe Adeus ó Es e es!, e o uni e so Recons uiu-se-me sem ideal nem espe ança, e o Dono da Tabaca ia so iu. Co oai-me de osas, Co oai-me de osas, Co oai-me em e dade De osas — Rosas que se apagam Em on e a apaga -se Tão cedo! Co oai-me de osas E de olhas b e es. E bas a. Em Ce es anoi ece Em Ce es anoi ece. Nos pínca os ainda Faz luz. Sin o-me ão g ande Nes a ho a solene E ã Que, assim como há deuses Dos campos, das lo es Das sea as, Ago a eu quise a Que um deus exis isse De mim. Gozo sonhado é gozo, ainda que em sonho Gozo sonhado é gozo, ainda que em sonho. Nós o que nos supomos nos azemos, Se com a en a men e Resis i mos em c ê-lo. Não, pois, meu modo de pensa nas coisas, Nos se es e no ado me consumo. Pa a mim c io an o Quan o pa a mim c io. Fo a de mim, alheio ao em que penso, O Fado cump e-se. Po em eu me cump o Segundo o âmbi o b e e Do que de meu me é dado. Ho a a ho a não du a a ace an iga Ho a a ho a não du a a ace an iga Dos epe idos se es, e ho a a ho a, Pensando, en elhecemos. Tudo passa igno ado, e o que, sabido, Fica só sabe que igno a, po ém nada To na, cien e ou néscio. Pa es, assim, do que não somos pa es, Da ho a ince a a chama agasalhemos Com cônca as mãos ias. 16 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa 2) Ma e iais ex aídos da wikipedia, e modi icados pa a a súa u ilización nes a unidade didác ica1 Ál a o de Campos O igem: Wikipédia, a enciclopédia li e Ál a o de Campos (13 de Ou ub o de 1890[1] - ?) é um dos he e ónimos mais conhecidos de Fe nando Pessoa. Es e ez uma biog a ia pa a cada um dos seus he e ónimos e decla ou assim que Ál a o de Campos : «Nasceu em Ta i a, e e uma educação ulga de Liceu; depois oi mandado pa a a Escócia es uda engenha ia, p imei o mecânica e depois na al. Numas é ias ez a iagem ao O ien e de onde esul ou o Opiá io. Ago a es á aqui em Lisboa em inac i idade.» E a um engenhei o de educação inglesa e o igem po uguesa, mas semp e com a sensação de se um es angei o em qualque pa e do mundo. Pessoa disse ambém em elação a es e he e ónimo que : «Eu ingi que es udei engenha ia. Vi i na Escócia. Visi ei a I landa. Meu co ação é uma a ozinha que anda Pedindo esmolas às po as da aleg ia» En e odos os he e ónimos, Campos oi o único a mani es a ases poé icas di e en es ao longo de sua ob a. Hou e ês ases dis in as na sua ob a. Começa sua aje ó ia como um decaden is a (in luenciado pelo Simbolismo), mas logo ade e ao Fu u ismo: é a chamada Fase Sensacionis a, em que p oduz, com um es ilo assemelhado ao de Wal Whi man (a quem dedicou um poema, a Saudação a Wal Whi man), e silib is a, jac an e, e com uma linguagem eu ó ica onde abundam as onoma opeias, uma sé ie de poemas de exal ação do Mundo mode no, do p og esso écnico e cien í ico, da e olução e indus ialização da Humanidade: é mui o in luenciado po Ma ine i, um dos nomes cimei os do Fu u ismo nes e pe íodo. Após uma sé ie de desilusões com a exis ência, assume uma eia niilis a ou in imismo: é conhecida como Fase Abúlica, e assemelha-se mui o, sob e udo nas emá icas abo dadas, à ob a do Pessoa o ónimo: a desilusão com o Mundo em que i e, a is eza, o cansaço («o que há em mim é sob e udo cansaço», assim começa um dos seus mais amosos poemas) le a-o a e lec i , de modo assaz saudosis a, sob e a sua in ância, passada na « elha casa»: in ância a que ípica, de uma elicidade plena, é o con apon o ao seu p esen e. Uma ase ca ac e izada pelo cansaço e pelo sono. No poema Ani e sá io Ál a o de Campos compa a a sua in ância, «o empo em que es eja a o dia dos meus anos» com o empo p esen e, em que, a i ma «já não aço anos. Du o. Somam-se-me dias». Es e é al ez o exemplo mais acabado - e mais conhecido - dessa mi i icação da in ância, po con as e à is eza e desc ença do poe a no p esen e. Índice Fases da Esc i a É possí el e i ica que exis i am ês ases na esc i a de Campos: a p imei a, a decaden is a, é a que mais se ap oxima da nossa poesia de inal do século; a segunda, a mode nis a, co esponde à expe iência de angua da iniciada com O pheu; e a e cei a é a nega i is a, na qual a angús ia de exis i e se mais se e idencia e se adicaliza. 1ª Fase - Decaden is a Nes a ase o poe a exp ime o édio, o cansaço e a necessidade de no as sensações. Também o decaden ismo su ge como uma a i ude es é ica inissecula que exp ime o édio, o en ado, a náusea, o cansaço, o aba imen o e a necessidade 1 Tí ulos de poemas e ou as in o macións ele an es pa a a iden i icación dos ex os p opos os es án ocul os e o on subs i uídos po [????]. UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 17 de no as sensações. Es a ase exp essa-se como a al a de um sen ido pa a a ida e a necessidade de uga à mono onia, com p eciosismo, símbolos e imagens ap esen a-se ma cado pelo Roman ismo e pelo Simbolismo. 2ª Fase – Fu u is a/Sensacionis a Es a ase oi bas an e ma cada pela in luência de Wal Whi man e de Ma ine i (Mani es o Fu u is a), nela, Ál a o de Campos celeb a o iun o da máquina e da ci ilização mode na. Sen e-se nos poemas uma a acção quase e ó ica pelas máquinas, símbolo da ida mode na. Campos ap esen a a beleza dos «maquinismos em ú ia» e da o ça da máquina po oposição à beleza adicionalmen e concebida. Exal a o p og esso écnico, essa «no a e elação me álica e dinâmica de Deus». A pa da paixão pela máquina, há a náusea, a neu as enia p o ocada pela poluição ísica e mo al da ida mode na. O u u ismo nes a ase é isí el no elogio da ci ilização indus ial e da écnica, na up u a com o subjec i ismo da lí ica adicional e na ansg essão da mo al es abelecida. Quan o ao Sensacionismo, es e e ela-se na i ência em excesso das sensações, no masoquismo e na exp essão do poe a como can o lúcido do mundo mode no. 3ª Fase – In imis a/Pessimis a A ase in imis a é aquela em que, pe an e a incapacidade das ealizações, az de ol a o aba imen o, que p o oca «Um sup emíssimo cansaço, /íssimo, íssimo, íssimo, /Cansaço…». Nes a ase, Campos sen e-se azio, um ma ginal, um incomp eendido. So e echado em si mesmo, angus iado e cansado. Como emá icas des acam-se: a solidão in e io , a incapacidade de ama , a desc ença em elação a udo, a nos algia da in ância, a do de se lúcido, a es anheza e a pe plexidade, a oposição sonho/ ealidade – us ação, a dissolução do «eu», a do de pensa e o con li o en e a ealidade e o poe a. Exp essi idade da linguagem Ní el ónico a) Poemas mui o ex ensos e poemas cu os; b) Ve sos b ancos e e sos imados; c) Assonâncias, onoma opeias exage adas, ali e ações ousadas; d) Ri mo c escen e/dec escen e ou len o nos poemas pessimis as. Ní el mo o-sin ác ico a) Na ase u u is a, excesso de exp essão: enume ações exage adas, exclamações, in e jeições a iadas, e sos o mados apenas com e bos, mis u a de ní eis de língua, es angei ismos, neologismos, des ios sin ác icos; b) Na ase in imis a, mode a o ní el de exp essão, mas não abandona a endência pa a o exage o. Ní el semân ico a) Após o es, aná o as, pe soni icações, hipé boles, oximo os, me á o as ousadas, polissínde os. Albe o Caei o O igem: Wikipédia, a enciclopédia li e. Albe o Caei o (16 de Ab il de 1889 - 1915) é conside ado o Mes e Ingénuo dos he e ônimos e do p óp io Fe nando Pessoa, apesa da ins ução p imá ia. Foi um poe a ligado à na u eza, que desp eza e ep eende qualque ipo de pensamen o ilosó ico, a i mando que pensa obs ui a isão ("pensa é es a doen e dos olhos"). P oclama-se assim um an i-me a ísico. A i ma que, ao pensa , en amos num mundo complexo e p oblemá ico onde udo é ince o e obscu o. À supe ície é ácil econhecê-lo pela sua obje i idade isual, que az lemb a Cesá io 18 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa Ve de, ci ado mui as ezes nos poemas de Caei o po seu in e esse pela na u eza, pelo e so li e e pela linguagem simples e amilia . Ap esen a-se como um simples [????] que só se impo a em e de o ma obje i a e na u al a ealidade. É um poe a de comple a simplicidade, e conside a que a sensação é a única ealidade. Biog a ia Nasceu em 16 de Ab il de 1889, em Lisboa. Ó ão de pai e mãe, não exe ceu qualque p o issão e es udou apenas a é à 4.º classe. Vi eu g ande pa e da sua ida pob e e ágil no Riba ejo, na quin a da sua ia-a ó idosa, e aí esc e eu [????] e depois [????]. Vol ou no inal da sua cu a ida pa a Lisboa, onde esc e eu [????], an es de mo e de ube culose, em 1915, quando con a a apenas in e e seis anos. Fisionomia: «Caei o e a de es a u a média, e, embo a ealmen e ágil (mo eu ube culoso), não pa ecia ão ágil como e a. […] Lou o sem co , olhos azuis». Ideologias Mes e dos ou os he e ónimos e do p óp io Fe nando Pessoa O ónimo po que, ao con á io des es, consegue subme e o pensa ao sen i , o que lhe pe mi e: o i e sem do ; o en elhece sem angús ia e mo e sem desespe o; o não p ocu a encon a sen ido pa a a ida e pa a as coisas que lhe odeiam; o sen i sem pensa ; o se um se uno (não agmen ado); * Poe a do eal objec i o, pois acei a a ealidade e o mundo ex e io como são com aleg ia ingénua e con emplação, ecusando a subjec i idade e a in ospecção. O mis icismo oi banido do seu uni e so. * Poe a da Na u eza, po que anda pela mão das Es ações e in eg a-se nas leis do uni e so como se osse um io ou uma á o e, edendo-se ao des ino e à o dem na u al das coisas. * Tempo alidade es á ica, i e no p esen e, não que sabe do passado ou do u u o. Cada ins an e em igual du ação ao dos elâmpagos, ou à das lo es, ou ao do sol e udo o que ê é e e na no idade É um empo objec i o que coincide com a sucessão dos dias e das es ações. A Na u eza é a sua e dade absolu a. * An ime a ísico, pois deseja aboli a consciência dos seus p óp ios pensamen os (o ício de pensa ) pois des e modo odos se iam aleg es e con en es. * C ença que as coisas não êm signi icação: êm exis ência, a sua exis ência é o seu p óp io signi icado. Ob a Poemas Comple os de Albe o Caei o Ao odo em 104 poemas, 49 em [????], 6 em [????] e 49 em [????]. Temas Os seguin es emas são os mais abo dados ao longo da sua poesia e os seus espec i os cha ões de iden i icação. * Objec i ismo: a i ude an ilí ica; a enção à e e na no idade do mundo; poe a da Na u eza; * Sensacionismo: UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 19 poe a das sensações e dadei as; poe a do olha ; p edomínio das sensações isuais e audi i as; * An ime a ísico: ecusa do pensamen o e da comp eensão (pensa é es a doen e dos olhos) ecusa do mis é io e do mis icismo; * Pain eísmo na u alis a: Deus es á na simplicidade e em odas as coisas. Es ilo * Es ilo discu si o. * Pendo a gumen a i o. * T ans o mação do abs ac o no conc e o, equen emen e a a és da compa ação. * P edomínio do subs an i o conc e o sob e o adjec i o. * Linguagem simples e amilia . * Libe dade es ó ica e mé ica e ausência de ima. * P edomínio do P esen e do Indica i o. * Ra o uso de me á o as. Rica do Reis O igem: Wikipédia, a enciclopédia li e. Rica do Reis (1887 - ?) é um dos ês he e ónimos mais conhecidos de Fe nando Pessoa, endo sido imaginado de elance pelo poe a em 1912 quando lhe eio à ideia esc e e uns poemas de índole pagã. Nasceu no Po o, es udou num colégio de jesuí as, o mou-se em medicina e, po se moná quico, expa iou- se espon aneamen e desde 1919, indo i e no B asil. E a la inis a po o mação clássica e semi-helenis a po au odidac ismo. Na sua biog a ia não cons a a sua mo e, no en an o Sa amago az uma in e enção sob e o assun o em seu li o O Ano da Mo e de Rica do Reis, si uando a mo e de Reis em 1936. Biog a ia Nascido no Po o, no dia 19 de Se emb o de 1887. Recebeu uma o e educação clássica num colégio de jesuí as e o mou-se em Medicina, p o issão que exe ce. Vi e no B asil desde 1919, pois se expa iou espon aneamen e po se moná quico, na sequência da de o a da ebelião moná quica do Po o con a o egime epublicano. É um la inis a po educação, e um semi-helenis a po educação p óp ia. Fisionomia «Rica do Reis é um pouco, mas mui o pouco, mais baixo, mais o e, mais seco [que Caei o]. Ca a apada (...) de um ago mo eno ma e».— Fe nando Pessoa Ob a As p imei as ob as o am publicados em 1924, na e is a A hena, undada po Fe nando Pessoa. Mais a de o am publicados oi o odes, en e 1927 e 1930, na e is a P esença, de Coimb a. Os es an es poemas e p osas são de publicação pós uma. Temas Reis, ambém discípulo de Caei o, admi a a se enidade e a calma com que es e enca a a ida, po isso, inspi ado pela cla eza, pelo equilíb io e o dem do 20 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa seu espí i o clássico g eco-la ino, p ocu a a ingi a paz e o equilíb io sem so e , a a és da au odisciplina e das seguin es dou inas g egas: Epicu ismo Dou ina baseada num ideal de sabedo ia que busca a anquilidade da alma a a és das seguin es eg as: * Não eme a mo e - Le ando o poe a ao Fa alismo, endo a mo e como única ce eza na ida. * P ocu a os simples p aze es da ida em odos os sen idos, sem p eocupações com o u u o (ca pe diem), mas sem excessos - Des e modo ap ende a i e cada ins an e como se osse o úl imo; e az da ida simples campes e um ideal (au ea medioc i as); * Fugi à do - Como de esa con a o so imen o, sob epõe a azão sob e a emoção; Es oicismo Dou ina que em como ideal é ico a apa ia - ausência de en ol imen o emocional excessi o que pe mi e a libe dade – , e que p opõe as seguin es eg as pa a alcança a elicidade ( ela i a, pois não p e ende um es ado de aleg ia mas sim de um con en amen o inconscien e): * Domina as paixões – Susci a uma a i ude de indi e ença; Recusa o amo pa a e i a não e desilusões, de modo a que nada pe u be a se enidade e a azão, e po que es e é uma inu ilidade e es á já condenado, uma ez que udo na ida em um im; * Acei a a o dem uni e sal das coisas, incluindo a mo e - Re ela a ace a con o mis a, conside ando a ida como e éme a, um lui pa a a mo e e essa consciência não lhe ge a nem angús ia nem e ol a. «Pus em Rica do Reis a minha disciplina es ida da música que lhe é p óp ia. Reis esc e e melho do que eu, mas com um pu ismo que conside o exage ado.» — Fe nando Pessoa. Po ém, Reis admi e a limi ação e a a alidade des a condição humana, e p e ende chega à mo e de mãos azias de modo a não e nada a pe de ; e inspi ado na mi ologia clássica, conside a a ida como uma iagem cujo lui e im é ine i á el. Es ilo Poesia com mui as alusões mi ológias, com uma linguagem cul a e p ecisa, sem qualque espon aneidade. Es ilo neoclássico in luenciado pelo poe a la ino Ho ácio, com u ilização equen e da ode. Uso de um ocábulo cul o e ala inado com O p incipal ecu so ao hipé ba o. Emp ego do ge úndio e do impe a i o (ou conjun i o com alo de impe a i o) com ca ác e exo a i o, ao se iço do om sen encioso e do ca ác e mo alis a p esen es nos seus poemas. UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 21 Quad o-Sín ese Aspe os emá icos Aspe os o mais Ha monia en e o epicu ismo e o es oicismo; Uso de ocabulá io e udi o e p eciso; Au odisciplina, enunciando às o es emoções; Recu so a a caísmos; P ocu a da a a axia; Fo mas es ó icas e mé icas de in luência clássica – Ode. Renúncia da ida a a és da ecusa do amo e da consciência da inu ilidade do es o ço de mudança; In luência la ina a a és da anás o e e do hipé ba o; Elogio do ca pe diem; P edomínio da subo dinação; Elogio da ida campes e (au ea medioc i as); Uso equen e de ad é bios de modo; Fa alismo – o des ino é o ça supe io ao homem; Recu so ao ge úndio; Acei ação calma do des ino; Uso do impe a i o como mani es ação de a i ude ilosó ica; Obsessão da e eme idade da ida; Diálogo pe manen e com um u coloquialidade. Consciência da ugacidade do empo; Apa en e anquilidade, na qual se econhece a angús ia exis encial do o ónimo; Neopaganismo – os deuses ambém es ão sujei os ao Fado e alusões mi ológicas; In enção didác ica dos seus e sos; Elogio à ca ência das ideias dogmá icas e ilosó icas como meio de man e -se pu o e anquilo; 3) Ma e iais di ec amen e accesíbeis a a és da ede h p://mul ipessoa.ne /labi in o/albe o-caei o/1 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/al a o-de-campos/1 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/ ica do- eis/1 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/he e onimia/1 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/he e onimia/4 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/he e onimia/5 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/he e onimia/9 h p://mul ipessoa.ne /labi in o/he e onimia/14 22 - UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa 4) Solución ao exe cicio: Lis a de Tex os e co espondencias Tí ulo Poema Au o Da a Publicación o ixinal Co oai-me de osas Rica do Reis 12/06/14 Odes de Rica do Reis. (No as de João Gaspa Simões e Luiz de Mon al o ). Lisboa. Á ica. 1946 (imp.1994). 1.ª publ. A ena , n.º 1. Lisboa: Ou . 1924. Dac ilog a ia Ál a o de Campos 19-12- 1933 Poesias de Ál a o de Campos. Lisboa. Á ica. 1944 (imp. 1993). 1.ª publ. P esença, 2.ª sé ie, n.º1. Coimb a: No . 1939. Em Ce es anoi ece Rica do Reis 17/09/14 Poemas de Rica do Reis. (Edição C í ica de Luiz Fagundes Dua e.) Lisboa. Imp ensa Nacional - Casa da Moeda, 1994. Eu nunca gua dei ebanhos Albe o Caei o 08/03/14 «O Gua dado de Rebanhos». Poemas de Albe o Caei o. (No a explica i a e no as de João Gaspa Simões e Luiz de Mon al o ). Lisboa. Á ica. 1946 (10.ª ed. 1993). 1.ª publ. A hena, n.º 4. Lisboa: Jan. 1925. Gozo sonhado é gozo, ainda que em sonho Rica do Reis 30/01/27 Odes de Rica do Reis. 1946 (imp.1994). Há me a ísica bas an e em não pensa em nada Albe o Caei o s.d. «O Gua dado de Rebanhos». Poemas de Albe o Caei o. 1946 (10.ª ed. 1993). 1.ª publ. A hena, n.º 4. Lisboa: Jan. 1925. Ho a a ho a não du a a ace an iga Rica do Reis 16/11/23 Poemas de Rica do Reis. 1994. Opiá io Ál a o de Campos 01/03/14 Poesias de Ál a o de Campos. 1944 1.ª publ. O pheu, n.º1. Lisboa: Jan.- Ma . 1915. Lapso co igido segundo o o iginal. Só a Na u eza é di ina, e ela não é di ina... Albe o Caei o s.d. «O Gua dado de Rebanhos». Poemas de Albe o Caei o. 1946 (10.ª ed. 1993). Tabaca ia Ál a o de Campos 15/01/28 Poesias de Ál a o de Campos. 1944 1ª publ. P esença, n.º 39. Coimb a: Jul. 1933 Um dia de chu a é ão belo como um dia de sol Albe o Caei o 08/11/15 «Poemas Inconjun os». Poemas de Albe o Caei o. 1946 UNIDADE DIDÁCTICA I: As Vanga das es é icas – Fe nando Pessoa - 23 VICERREITORÍA DE EXTENSIÓN UNIVERSITARIA, CULTURA E SOCIEDADE Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de calidade e pensada pa a apoia o aballo de p o eso es e alumnos de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade G ao de Linguas e Li e a u as Mode nas Li e a u as de Lingua Po uguesa Raquel Bello Vázquez Depa amen o de Filoloxía Galega Facul ade de Filoloxía 2.1.3 Es é icas de Vanga da. Fe nando Pessoa