A perspectiva da muller medieval a través das Cantigas de Santa María

1 FACULTADE DE FILOLOXÍA A perspectiva da muller medieval a través das Cantigas de Santa María Traballo de Fin de Grao Antón García Rodríguez Titora: Profª. Ana Isabel Boullón Agrelo Liña temática: Literatura medieval Grao en Lingua e Literatura Galegas Curso 2018/2019 2 FACULTADE DE FILOLOXÍA A perspectiva da muller medieval a través das antigas de Santa María Traballo de Fin de Grao Asdo. Antón García Rodríguez Asdo. Ana Isabel Boullón Agrelo (titora) Grao en Lingua e Literatura Galegas Curso 2018/2019 3 4 Índice 1. Introdución .................................................................................................................. 5 2. Contexto histórico ....................................................................................................... 7 2.1 A muller nos séculos X, XI e XII .......................................................................................7 2.2 O século XIII: o reinado de Afonso X ................................................................................8 2.3 Sistema patriarcal vixente.................................................................................................12 3. O reflexo das mulleres nas cantigas ........................................................................ 15 3.2 As minorías relixiosas ......................................................................................................17 3.3 Moral sexual ........................................................................ ¡Error! Marcador no definido. 4. Conclusión ................................................................................................................. 32 Bibliografía .................................................................................................................... 34 Apéndice: ....................................................................................................................... 37 5 1. Introdución No seguinte traballo pretendemos obter unha visión da situación da muller e o papel que desempeñaba no século XIII partindo das Cantigas de Santa María. Utilizaremos un corpus representativo dun número limitado de composicións que nos axudará a establecer algunha conclusión para a análise proposta. Con esta finalidade, prestaremos máis atención a aqueles aspectos relacionados co patriarcado (moral sexual, vestimentas, estado civil, status social...), coa relixión (musulmás e xudías fronte ás cristiás) e outros ámbitos culturais. Deste modo, poderemos observar e aproximarnos a situación na que se atopaba a muller naquela época. A estrutura da exposición parte e está influenciada polo corpo xurídico (as Sete Partidas de 1252-1284) vixente durante o reinado de Afonso X, xa que pode ser de relevancia neste traballo, pois é necesario mencionar que esta obra xoga un papel importante na situación das mulleres durante o período medieval. Logo seguirá a análise das cantigas seleccionadas, abordando uns temas prefixados que nos permitirán (ou iso se pretende) achegarnos na medida do posible aos obxectivos propostos. A mellor decisión tomada para a planificación do traballo foi a de ler o título das 427 cantigas existentes, para así poder concretar en cales a muller tiña un papel protagonista ou secundario. Despois delimitaremos o corpus á hora de exemplificar os distintos papeis desenvoltos polas mulleres, posto que o número elevado de composicións existentes englobaba numerosas temáticas e estas podíanse exceder moito da extensión estipulada para o traballo. Tamén botaremos man, na nosa análise, dos estudos realizados por diversos autores que, dalgunha maneira, trataron este tema e ben seguro serán de axuda para profundar o máximo posible e chegar unhas conclusións aínda máis óptimas. A antoloxía utilizada para a lectura das cantigas foi a de Stephen Parkinson (atópanse na rede en liña), complementada pola obra completa de Walter Mettmann (1986, 1988, 1989) editada por Castalia en tres volumes. Serán de relevancia para a elaboración do apéndice xa que aparecerán reflectidas todas as cantigas que foron tratadas para así poder facilitar a comprensión deste estudo. As que finalmente non serán incluídas no propio apéndice serán as miniaturas, pois estas irán xa no corpus xeral do traballo. Por outra lado, como xa mencionamos anteriormente, tamén botaremos man de traballos realizados con anterioridade que abordaran este tema e 6 faremos fincapé nas traducións de Figueira Valverde (1985) e os resumos de Montoya (1997), pois estes serán unha fonte fundamental na metodoloxía do traballo. É de relevancia mencionar a máis que probable dificultade que nos imos atopar na procura de información, posto que existe unha escasa presenza da muller en calquera traballo previo realizado. Cremos que é de vital importancia mencionar que nos escritos de Afonso X reflíctese (ou iso se pretende) a sociedade daquela época, o cal resulta de especial interese á hora de coñecer a situación da muller. Deste xeito, cremos que o traballo acadará unha maior importancia, pois este é analizado para advertir ao lector e denunciar a inxusta situación que podería sufrir o xénero feminino con respecto ao masculino e que probablemente caeron no esquecemento en diversos estudos literarios e que as veces foron reducidas a simples historias contadas por un rei. Por outro lado, tamén cremos na súa riqueza para establecer conexións de tipo cronolóxico e axudar a comprender non só a sociedade daquela época senón tamén a actual. Así a todo, hai que recordar tamén que para o estudo das cantigas basearémonos nas análises realizadas por outros autores, alén da nosa, e nos que, ás veces, se poden atopar interpretacións contraditorias entre elas. As limitacións impostas son determinantes para a realización deste tipo de traballo e iso vai dificultar o estudo e tratamento profundado das composicións marianas que deberían recibir unha análise moito máis pormenorizada do que aquí serán estudadas. Así a todo, estamos seguros que nos poderemos achegar o máximo posible, para así poder ter unha visión ampla e concluínte da situación da muller, durante o reinado de Afonso X, utilizando como medio as Cantigas de Santa María. 7 2. Contexto histórico 2.1 A muller nos séculos X, XI e XII Para focalizar o contexto histórico da obra hai que ir, previamente, aos séculos anteriores a cando foron escritos as cantigas de Santa María. A comprensión é fundamental para realizar o estudo e así poñer en coñecemento a situación existente naqueles tempos nos que, primeiramente, temos que lembrar todo o que rodeou a composición da obra, pois existen numerosos factores relevantes que xogaron un papel importante relacionado co cristianismo e que afectan ás mulleres. Non debemos esquecer a influencia da Igrexa católica no papel marxinal ás mulleres nuns tempos marcados por unha sociedade misóxina e que imposibilitan a recompilación de información para estudar o papel desenvolto, ao longo da historia, polas mulleres. O historiador Fernández Pacios destaca, nun dos seus artigos sobre a Alta Idade Media, que o papel desempeñado pola muller era máis importante, especialmente no seo familiar, que o que vai ter na época afonsina, pois este irase perdendo progresivamente até chegar a ser un elemento secundario no sistema patriarcal (Fernández Pacios, 2010). Por outro lado sinala que a figura da muller ao longo da Idade Media é entendida de dúas maneiras antitéticas: -“Como berce inmaculado. A Virxe María é representación máxima do ideal da muller perfecta, nai pura, que da a luz sen perder a súa virxindade e sen coñecer marido (pureza), muller abnegada, respectuosa cun marido ao que non ama, calada, servizal e nai que sufre en silencio. -Como portadora e provocadora de males. Existe a concepción da muller como causa de tódolos males, curiosa, irrespectuosa co marido, lasciva e mala nai. Lembremos que os prostíbulos recibían o nome de lupanares (lugares de lobas). O termo lupa (loba) empregábase para a prostituta, pois os clásicos pensaban que estas mulleres eran como as lobas e que non coidaban aos seus fillos”. (Fernández Pacios, 2010) A muller adúltera, que será obxecto de estudo no presente traballo, é, xunto co inferno, un dos grandes medos que fan tremer ao home do medievo (Fernández Pacios, 2010). Tamén podemos ver en moitas igrexas románicas galegas a representación da luxuria, encarnada nunha muller espida á que dúas ras lle están mamando dos peitos (Fernández Pacios, 2010). Como se pode observar, a situación era bastante desfavorable para as mulleres sometidas polo ámbito eclesiástico: “A igrexa católica reservaba ás mulleres un papel totalmente secundario, poden consagrarse a Deus e ingresar nun convento, coma os homes, pero non poden 8 predicar a Palabra, non poden tampouco dar sacramentos, tal vez unha auga de socorro para bautizar a un bebé en perigo de morte, que debería ser rebautizado polo cura párroco [...]. Aparte desta marxinalización, a muller era retirada á parte de atrás dos recintos relixiosos, non debemos esquecer nunca que as igrexas galegas, de igual maneira que as do territorio peninsular, posuían unha liña pintada á metade do recinto (a raia) que era a fronteira que separaba aos homes das mulleres, estas estaban condenadas a situarse detrás, por promiscuas, dadas a falar, enredar, excitar ao home e conseguir que se perdese toda a atención e todo o respecto que se debe de ter cando se está na casa de Deus.” (Fernández Pacios, 2010) Non debemos obviar que todo o que rodea á igrexa e ó mundo eclesiástico, en xeral, é un reflexo da sociedade daquela época, e esta “reduce á muller a un papel secundario, que aínda hoxe ocupa, lembremos que non existen mulleres sacerdotes, non porque non sirvan, senón porque o Vaticano non lles permite dar ningún tipo de sacramento” (Fernández Pacios, 2010); máis isto non queda aquí, noutros ámbito como o mundo civil, eran convertida en simple mercadoría coa que as familias fidalgas negociaban (Fernández Pacios, 2010). E este, en liñas xerais, sería o panorama desalentador no que tiñan que convivir naquela época e que se foi agravando nos séculos vindeiros dos que falaremos a continuación. 2.2 O século XIII: o reinado de Afonso X Agora xa centrándonos máis no contexto histórico do século XIII, primeiramente hai que concretar a data exacta das cantigas, pois esta é unha cuestión controvertida ou cando menos de difícil resposta, malia todo si que podemos afirmar que foron elaboradas entre os anos 1257 e 1283 durante o reinado de Afonso X. A razón fundamental pola que “O Rei Sabio” escribe as cantigas é para resaltar a súa devoción pola Virxe María, a cal será a grande protagonista de toda a súa obra. Aínda así, existen outros motivos que levarán ao monarca a involucrarse neste proxecto e que suporá un cambio na súa temática trobadoresca amorosa a unha relixiosa ou social que se vai adaptar máis ao contexto socio-histórico e político daquela época (Montoya 1997:16-17), que podemos observar detalladamente: “Nunca sabremos a ciencia cierta, si, si se hubiera dejado la evolución natural de la temática amorosa de los trovadores, habría sufrido igual o parecido colapso a lo que sufrió, pero lo que no podemos dejar de considerar es que la persecución religiosa organizada con motivo de la cruzada albigense debió influir de manera considerable en la aceleración del proceso; bien es cierto que se desconocen nombres trovadores de esta lengua (occitana), escrita y conservada, muertos por motivos religiosos, sí que sabemos que muchos de la última generación debieron escapar y trasladarse l/a diversas y lejanas cortes por motivos de sus ideas. En todo caso, los críticos coinciden en señalar como la represión que surgió en ese período (1209-1230), no fue nada cómoda para los que eran representantes de una lengua tan peculiar como la occitana. Por este motivo los que sobrevivieron a aquel turbio período -y, con 9 mayor razón, sus seguidoresdebieron preferir secundar las iniciativas de los vencedores, consagrándose cada vez más la una temática menos comprometida como era la religiosa”. (Montoya 1997:17) E con todo este panorama, rodeado por unhas circunstancias “socio-relixiosas que aconsellaban, sen dúbida, a Afonso X -político, entre outras cousasdesistir de cantar o amor profano e dedicar o seu maior empeño a formalizar un texto orgánico de composicións líricas relixiosas, as Cantigas de Santa María”.(Montoya 1997:17). Non debemos esquecer que o período medieval é profundamente relixioso, e todo isto vai influír radicalmente na maneira de pensar e actuar da xente desa época, fortemente marcada polos milagres da Virxe María. No que se refire a autoría, esta é de vital importancia nos temas que se van abordar neste traballo, pois hai que tela moi en conta cando se atribúen as cantigas a Alfonso X, xa que este ten que ser entendido, como sinala Xosé Ramón Pena, nun sentido “bíblico”: onde o rei é autor das cantigas do mesmo modo que deus o sería das escrituras bíblicas (Pena 1986). Entón aquí aparece a gran pregunta que moitos se fixeron varias veces: a autoría das cantigas é obra exclusiva de Afonso X ou tivo colaboradores que lle axudaron a escribilas? Numerosos autores trataron este asunto (Filgueira Valverde, García Solalinde ou López Estrada) e está recoñecida unha participación moi directa de Afonso X neste traballo de equipo (Montoya 1997:31), que se pode sintetizar e aclarar coas seguintes palabras: “O texto aducido tantas veces da Xeral Estoria formula un concepto de autoría semellante a autoría divina da Biblia, xa que nela o único autor é Deus, aínda que os que escriben son os profetas, no caso das obras que mandou facer o rei, o autor é el, aínda que os que escribían eras os seus colaboradores”. (Montoya 1997:31-32) As palabras hai que entendelas dentro do contexto do exemplo co que o rei quere aclarar, precisamente, no contrasentido aparente de atribuír a Deus unha autoría duns libros que teoricamente tiveron como executantes a Moisés. Entón, desde un punto de vista meramente teolóxico Afonso X considérase autor único das obras que el mandou facer, e desde o punto de vista xurídico medieval tamén se puido chamar autor das mencionadas obras porque aos que mandou facer o libro estiveron as súas ordes e tróuxoos a súa Corte para ese cometido. Por iso ningún puido sentirse defraudado nin ninguén usurpado polos dereitos de autor. (Montoya 1997:32-33) Hai certo consenso no que atangue a elaboración das cantigas, pois é unha realidade que houbo un traballo en equipo e tamén que o número de colaboradores para a súa realización foi extenso, mais o verdadeiramente importante para este traballo non é a colectividade destes escritos senón a elaboración integramente masculina (ou polo menos non temos ningún indicio de autoría feminina), na que se podería dar algún que outro nome pero tampouco é o máis relevante no noso estudo, posto que o tema 16 excepcional para as mulleres que tiveran un fillo varón, pois este intentaría ocupar o lugar e o rol desempeñado polo seu pai e sería coma unha especie de protector para a súa nai, polo cal esta xa non estaría tan nesa posición de inseguridade. As únicas que tiña unha marxe de actuación na sociedade eran as viúvas e as monxas pese a que estas tamén estaban suxeitas ao sistema patriarcal. O cuarto e último, frecuentemente utilizado como sinónimo do anterior, é o das vulnerables, pero baixo o noso punto de vista diferenciado nun pequeno matiz, pois estas serían máis asociadas ás mulleres que quedarían expostas a que outros homes puideran beneficiarse sexualmente delas e nas que, ao non estar o seu marido, este non podería facer nada para impedilo (nin tampouco o fillo). Exemplificando todo o dito, comezaremos pola cantiga 6. Nela podemos observar como aparece unha muller que queda viúva e cun fillo, este controla en todo o momento o discurso en relación coa nai xa que, a pesar de ser un neno, actúa coma se fora un home. Como se pode observar nesta estrofa: “madre, fe que devedes, des oge mais vos consello” (6:1), o neno aconséllalle a nai sobre a fe, ou en “foi mui confortada” (2:3) onde serve como apoio emocional da súa nai despois da perda do seu marido. Por outra banda noutra estrofa di: “ũa mollér menguada, a que morreu o marido”(2:1) pódese apreciar claramente esa situación de indefensa na que queda a muller despois da perda do seu marido e que a narración caracterízaa con termos penosos. Tamén en: “A coitada por séu fillo ía muito chorando” (10:1) cando non atopa o seu fillo e desesperada pide axuda aos seus veciños chorando de dor e reflectindo ese sentimento por esa perda. Nesta situación final reflectiría ese papel de muller “lastimosa” pola perda do fillo (alén do marido) pero que ao final da cantiga é resucitado polas súas pregarias á Virxe e isto fai que a súa situación (e clasificación) cambie de maneira significativa, por outra banda, como xa se mencionou, a situación de indefensa é saldada polo fillo, o cal se fai cargo da nai. Non se aprecia ningún achegamento de outro home, a pesar de quedar nunha situación de vulnerabilidade. Todas estas situacións e caracterizacións da protagonista funcionan e réxense baixo ese sistema de dominancia masculina e no que a súa supervivencia depende en gran medida do sexo masculino. Na cantiga 21, unha muller estéril sofre por non poder concibir un fillo e vai en busca de axuda xunto á Virxe. De novo unha situación penosa para un muller por non 17 poder ter descendencia, considerando a esterilidade 2 como algo no que a muller queda imposibilitada para exercer a súa función por excelencia, que é a reprodución.. Agora ben o máis importante, esta vai pedirlle axuda á Virxe para concibir un fillo pero rogándolle que sexa un varón: “un fillo barón ...” Entón esa preferencia por un home está ligada a todo o exposto até agora e tamén a esa identificación coa Virxe, por ser as dúas nais de fillos varóns. Despois de conseguir o milagre o seu fillo acaba morrendo e volve á situación de penuria e de supervivencia dubidosa sen o seu fillo (“lastimosa”). Este tipo de situacións danse a miúdo en moitas das cantigas marianas nas que está a muller de por medio (21 ou 43). Por outro lado, é moi destacable que o papel da Virxe é fundamental xa que axuda a todas as mulleres que precisan dela por medio dos seus milagres; é o modelo a seguir, todas queren parecerse a ela (recordemos o exemplo da preferencia por un fillo varón como a Virxe), aínda así, no transcurso da obra poden apreciarse diferenzas entre a Virxe María e o resto de mulleres de maneira salientable e que, por outro lado, calquera comparación con ela deixa malparada a calquera muller. Así a a todo, é de destacar que o único momento no que os autores parecen dar voz ás mulleres é cando estas se atopan en situacións relacionadas co rol da maternidade, pois é do pouco que comparten coa propia Virxe. (Scarborough 1994:21). O autor e os seus colaboradores (hai que recordar a autoría conxunta destas cantigas como xa se falou anteriormente) controlan o discurso dentro dese sistema patriarcal predominante nesa época, e será desde aí onde nos poderemos percibir e intentar achegarnos á maneira de pensar, falar ou actuar por parte do xénero feminino (Scarborough 1994:23), que nos servirá de axuda para comprender o papel que representaba naquel momento. 3.2 As minorías relixiosas A alteridade, no que respecta a relixión, representa claramente os grupos de mulleres que imos tratar neste apartado. Convén aclarar, xa desde o principio, a que nos referimos exactamente con isto. Por unha banda, no que afecta ao xénero, neste caso sería o feminino e por outro lado, na orientación relixiosa, neste caso todas as que non pertenzan ao cristianismo, no noso ámbito de estudo concretaremos coas xudías e musulmás (Benito de Pedro 2009:87). Benito de Pedro, a cal fixo unha análise 2 Poderían ser consideradas as “enfermas” baixo un crtiterio subxectivo influído pola visión patriarcal da época. 18 exhaustiva sobre este tema, utiliza outro termo que vén a significar o mesmo ca alteridade: a “outra” (Benito de Pedro 2009:87). Non se debe esquecer todo o contexto sociocultural no que se atopan estas cantigas, nin tampouco o instrumento ideolóxico de codificación cultural na que a Igrexa Católica xoga un papel chave neste proceso (Bollo-Panadero 2008:164), pois esta é unha época na que a supremacía do cristianismo fronte ás outras relixións xera moitos antagonismos contra el e que ademais exerce un poder que lle permite someter a calquera outro doutrina que non sexa a cristiá. (Bollo-Panadero 2008:164). E é desde este conflito relixioso onde se van tratar ós grupos que pertenzan a esa “alteridade” ou “outredade” das orientacións relixiosas marxinadas polo cristianismo. Por outro lado, hai que ter moi en conta que, na etapa afonsina, a relixión cristiá era a comunmente aceptada pola maioría da sociedade. Existía un grupo chamado heréticos, que, segundo Russell serían aqueles que se illan deliberadamente da comunidade cristiá e que cren de forma diferente o pensamento cristiá (Bollo-Panadero 2008:164 ap Russell 1997:64), os cales non deben ser confundidos cos ateos do século XXI, posto que este negan a existencia de Deus. O trato para os heréticos será ben distinto que para o resto de crenzas relixiosas, por un lado estarían os que serían perdoados e por outro, os que terían un castigo (Bollo-Panadero 2008:164-165). Así a todo, como se falou con anterioridade, este grupo non será tratado en profundidade, xa que non existía unha distinción de xénero ou incluso nin existían mulleres pertencente a esta orientación relixiosa (Bollo-Panadero 2008:164-165). A coexistencia entre as diferentes culturas daquela época estaba marcada polas leis ditadas nas 7 Partidas, e desde aí comezará este estudo. Un dos temas máis abordados nas cantigas marianas son as relacións sexuais entre cristiás e os membros das minorías relixiosas. Os xudeus e os musulmás nunca poderían ter relacións sexuais con cristiás e no caso de incumprir estas normas serían penados, como tamén ocorrería algo similar coa propia cristiá (Partidas:7.24.9). Segundo afirma Nirenberg, as 7 Partidas son máis benévolas cos mouros, pois para estes a súa pena sería o apedramento mentres que para os xudeus a pena sería a morte (Devia 2010:64 ap.Nirenberg 2001:201). Malia todo, o trato a xudeus e mouros é máis respectuoso que para os herexes (Devia 2010:64) mais como foi adiantado só nos imos centrar no tratamento a xudías e mouras. 19 Estamos ante culturas marxinais e todo parece indicar que o que pretende Afonso X, para estes grupos non dominantes, é algo diferente do que pode parecer nun primeiro momento. O monarca dá a sensación de querer apartar estes colectivos do grupo de excluídas e para iso pretende un obxectivo: “desmarxinalizar” o elemento marxinal para que sexa integrado na cultura dominante, o cristianismo (Benito de Pedro 2009:87). Sen profundar moito nas cantigas xa se pode ver unha gran oposición que vai marcar toda a obra: cando se presenta a unha muller cristiá non se fai ningún tipo de especificación relixiosa, simplemente fálase dunha “muller”; mais cando é xudía ou moura sempre se fai esa mención para deixar claro que se está falando de mulleres non cristiás (Benito de Pedro 2009:87), as “outras.” O noso estudo das composicións marianas comeza polo grupo das mouras. Na cantiga 167 aparece o papel desempeñado por unha nai musulmá. Nela, o seu fillo morto é levado á Virxe e esta, aos tres días, resucítao; consecuencia: a nai convértese ao cristianismo. Na cantiga 205 e nalgunhas máis acontece algo moi similar. Con respecto ás xudías, temos na cantiga 89 tamén a unha hebrea desempeñando no rol de nai. Nela, tamén xurdirá a figura da Virxe que, neste caso, vaina socorrer no seu parto e salvala dunha morte segura. Cabe mencionar que esta muller, nun principio, non confiaba nos milagres marianos pero despois do acontecido recibe o sacramento do bautismo e ten fillos cristiás. Nas cantigas 4 e 6 os resultados son idénticos a esta. As primeiras conclusións que se poden sacar é que hai unha integración inmediata no cristianismo por parte de musulmás e hebreas, a Virxe xoga un papel fundamental para que isto se produza. En ambos casos, son sempre nais cunha gran responsabilidade polos seus fillos e están dispostas a sacrificar as súas crenzas relixiosas polo benestar destes. Ademais, como tampouco están adscritas a ningunha profesión ou clase social (a diferenza das cristiás), o seu status virá marcado pola relixión. Entón estamos ante un proceso de conversión na que ambas renuncian as súas crenza orixinais para formar parte da relixión dominante da época. (Benito de Pedro 2009:88). Agora analizarase o trato ó xénero masculino para comprobar se hai máis similitudes ou diferenzas con respecto ao feminino. Comezando polos xudeus, segundo Bagby, poden aparecer como: Gran inimigo da cristiandade, aparece en numerosas cantigas, por exemplo na cantiga 4, un xudeu que intentou queimar ao seu fillo nun forno acaba sendo castigado ca súa morte, nas cantigas 6, 12, 22, 34, 71, 91, 109, 135, 149, 187, 238, 20 286, 390, 415 e 426 as consecuencias para os xudeus son similares,) descrito como avogado do diaño, avaricioso, traidor ou convertido, pero nestes últimos casos a súa presenza é moito menor. (Benito de Pedro 2009:88 ap.Bagby 1987: 238-42) No que respecta aos mouros, Bagby clasifícaos en: Invasores (por exemplo na cantiga 28 a Virxe defende Constantinopla do ataque dos mouros), traidores, páganos, acusados de adulterio ou perseguidores crueis aparecen nun número moi considerable de cantigas. Cunha imaxe máis positiva ou convertidos o número é moito máis baixo. (Benito de Pedro 2009:88-89 ap.Bagby 1987: 238-42) Polo tanto, segundo a análise de Bagby e a dalgunhas das nosas cantigas, o trato é bastante negativo tanto para mouros como para xudeus (Benito de Pedro 2009:88). Temos que recordar que, para este apartado, botaremos man das miniaturas, pois estas poden ser de gran axuda á hora de identificar a uns colectivos relixiosos ou a outros, sexa pola vestimenta ou polo cabelo e así chegaremos a conclusións máis óptimas. Sen ollar aínda con grande detalle, vanse estudar e ter en conta as apreciacións que fai Benito para corroborar ou rebater a súa análise desas imaxes. Na figuración dos representantes masculinos búscase unha diferenciación moi explícita para os xudeus e musulmás. Por contra, para as mulleres non existe diferenciación na cor da pel, nas vestimentas nin tampouco noutro tipo de apreciación (Benito de Pedro 2009:90-91). Polo tanto, o tratamento feminino nas miniaturas é moito máis positivo en comparación cós homes. (Benito de Pedro 2009:91). Imos esclarecer se esta afirmación da autora pode ser válida indo directamente ás seguintes miniaturas: Na cantiga 107 a protagonista é unha xudía. Nela apréciase como non hai distinción coas demais mulleres cristiás, salvo polo feito de levar túnica branca mais a razón é que acaba de ser condenada a morte: (Frateschi Vieira 2018). 21 Cantiga 107, xudía caendo por un barranco 3 (Códice Rico) Na cantiga 167 a protagonista é unha moura. Aquí si que se pode apreciar unha distinción con respecto ás xudías ou ás cristiás, pois a muller que aparece no centro da imaxe ten o cabelo ao descuberto (ademais de ser escuro como os mouros) e non está toucada como o resto, e é esta a protagonista da cantiga que busca axuda, como non podía ser doutra maneira, na Virxe: 3 Cantiga 107: “Como Santa María guardou de mórte ũa judéa que espenaron en Segóvia; e porque se acomendou a ela non morreu nen se firiu”. Ed. facsim. Madrid, Testimonio, 2011. (Códice Rico. Ms. T-I- 1. Real Biblioteca del Monasterio de San Lorenzo de El Escorial.) (Frateschi Vieira 2018). 22 Cantiga167 4 Moura que perde ao seu fillo (cod. Florencia) Polo tanto, parece que as apreciacións de Benito de Pedro non son de todo correctas, posto que si que existe unha diferenciación no cabelo das mouras con respecto ás cristiás e xudías. De todas formas, o noso estudo non é o suficientemente exhaustivo e representativo como para rebater o feito por esta autora. Volvendo ao estudo das cantigas, non debemos esquecer como chegaba a voz destas mulleres: Pasaba por unha serie de filtros, que se comentaron con anterioridade, nos que agora poñerémolos en práctica coa exemplificación a través das cantigas. É importante saber ou recordar que estas cantigas son narradas en 3º persoa e cun narrador omnisciente 5 . Isto fai que a voz da muller chegue a nós desde o punto de vista do narrador e non desde a persoa que o está vivindo na súa propia carne. Na maioría de cantigas que levamos analizado até agora case nunca fala unha muller en 1º persoa. Hai mulleres que probablemente se estean lamentando pola perda do seu fillo con gritos de dor e por medio desta voz narrativa non se poden apreciar en todo o seu contido. (Benito de Pedro 2009:92). 4 Cantiga167: “A moura que perde o filho e o leva a Santa Maria de Salas”. Ed. facsim. Madrid, Edilán, 1989–1991, t. I (cod. B.R. 20 Biblioteca Centrale de Florencia) 5 “Todas las cantigas alfonsinas presentan en su narración un narrador omnisciente en tercera persona. Sin embargo, en algunas de ellas aparecen mujeres cristianas que intervienen en el relato con su propia voz en, al menos, dos ocasiones. Véanse las cantigas 5, 7, 17, 21, 43, 55, 58, 62, 64, 68, entre otras”. (Benito de Pedro 2009:92). 23 Diferente situación acontece cando a moura ou a xudía convértese ao cristianismo, aí é cando comeza a ter voz (claro exemplo é a cantiga 167). Entón encaixa coas crenzas do autor, desta maneira quedan disipadas (Benito de Pedro 2009:92-93), este sabe en todo o momento cal é o seu obxectivo. Por outra banda, é unha obviade que existe un claro propósito de defensa da doutrina relixiosa dominante nese momento e o que vén sendo unha tónica xeral até agora: se recibes axuda da Virxe non tes máis remedio que agradecerllo coa conversión a súa fe. (Benito de Pedro 2009:92). E para iso podemos utilizar tamén como exemplo as cantigas analizadas até agora: a da resurrección do fillo da muller moura (cantiga 167) ou da xudía salvada no parto (cantiga 89), ambas son claro exemplos deste proceso. Enlazando con anterior aparece o segundo filtro e que ten por fin esa conversión ao cristianismo das hebreas e musulmás, que por outro lado non é de estrañar posto que isto leváranos ao o gran propósito destas cantigas: o culto mariano. (Benito de Pedro 2009:93). A relixión dominante naquela época é a propia do autor e a da maioría dos lectores e está por riba de calquera outra doutrina ou crenza. Se acudimos ás 7 partidas podemos observar que esas conversións “voluntarias” xa aparecen reflectidas neste corpo xurídico do reino de Castela (Benito de Pedro 2009:94).: “Fuerza ni apremio no deben hacer en ningún modo a ningún judío por que se torne cristiano, mas con buenos ejemplos y con los dicho de las Santas Escrituras y con halagos los deben los cristianos convertir a la fede Jesucristo, pues nuestro señor no quiere ni ama servicio que le sea hecho por apremio. Otrosí decimos que si algún judío o judía de su grado se quisiere tornar cristiano o cristiana, no se lo deben impedir ni prohibir los otros judíos en ninguna manera [...] Otro sí mandamo que después que algunos judíos se tornasencristianos, que todos los de nuestro señorío los honren, y ninguno sea osado de retraer a ellos ni a su linaje de como fueron judíos en manera de denuesto” (7.24.6). “Por buenas palabras y convenibles predicaciones se trabajar los cristianos en convertir a los moros para hacerles creer nuestra fe y para conducirlos a ella, y no por fuerza ni por apremios, pues voluntad fuese de nuestro Dios de conducirlos a ella o de hacérsela creer por fuerza, él los apremiaría, que tiene poder acabado de hacerlo, mas El no se paga del servicio que le hacen los hombres contra su voluntad, sino de aquel que lo hace de su grado y sin apremio ninguno, y pues que él no les quiere apremiar ni forzar, por esto prohibimos que ninguno los apremie ni les haga fuerza ninguna sobre esta razón. Y si por ventura algunos de ellos de su voluntad les naciere que quieran ser cristianos[...]deben ser escarmentados los judíos que matan o estorban a los de su ley que se tornan cristianos”. (7.25.2 ). As musulmás e mouras, ademais de ter un comportamento exemplar, renuncian a súa propia relixión para converterse á cristiandade. Por contra, o gran maioría de 24 homes pertencentes a esas culturas non renuncian a súas crenzas orixinais e isto provoca un enfrontamento contra os cristiás dos que saíran mal parados (Benito de Pedro 2009:94). Ademais, por outra parte: “La hegemonía del varón cristiano queda patente y se ejerce al mismo tiempo sobre los miembros masculinos de las culturas marginales, que son erradicados de la narración, y sobre sus representantes femeninas, segregadas y transculturadas, apropiadas como un elemento más de un proceso de reconquista. En el texto pictórico y en el escrito aparecen o bien demonizados o erradicados de la narración. Sin embargo, el tratamiento que las Cantigas ofrece sobre sus representantes femeninas es uno deintegración... En este desplazamiento de los márgenes hacia el centro se consigue,además, desvincular a la mujer de la parte masculina de su cultura originaria y dejarla en un evidente estado de necesidad e indefensión” (Benito de Pedro 2009:104). O último filtro é o que afecta a autoría e deste xa falamos con aterioridade. Despois deste repaso dos filtros de Scarborough e dunhas primeiras conclusións, volvemos de novo a retomar a análise do rol das mulleres xudías e mouras nas cantigas marianas. Na cantiga 4 a protagonista é unha muller xudía, casada e con fillo. Na 6 unha xudía tamén, viúva e con fillo. Na 167 é unha nai moura a quen lle morre o fillo (segundo Benito de Pedro na terceira miniatura pódese deducir que é unha muller casada). A da 89 é unha xudía casada nun parto. Na 205 aparece unha moura casada cun fillo. Todas están no ámbito do matrimonio ou relacionado e teñen fillos. Isto enlaza cos filtros dos que se falou con anterioridade e que teñen moita relevancia xa que se o papel da muller é ser esposa e nai, entón estas serán representadas no matrimonio como algo común, sen ser diferenciadas das cristiás. Entón temos, por un lado, ese achegamento a ese modelo idóneo dentro da sociedade da cristiandade co seu sistema patriarcal único, e por outro banda, a muller é desligada da súa cultura orixinal pasando a quedar situacións de indefensas e pouco favorables. Isto volve a corroborar todo o visto até agora pero imos seguir profundando máis nestas cantigas. Comezamos polas xudías. Cantiga 4. Un neno é botado ao forno polo seu pai xa que este entrara na igrexa e iso acaba enfurecéndoo e levando ao pai a cometer semellante acto. Despois desta fatalidade, a nai vai pedir a gritos axuda a uns cristiás para que rescaten ao fillo. Estes axúdana e condenan ao pai ao forno. Chama a atención tamén que a nai e o fillo teñan nome (Abel e Rachel) e o pai non. Que conclusións se poden sacar? Pois primeiramente, a nai desde o seu espazo marxinal actúa e comeza un proceso que acabará coa conversión dela e do fillo ao cristianismo, non esquecemos que 25 esta é a corrente maioritaria e ademais foi quen axudou ao seu fillo. O pai, que é caracterizado como alguén cruel, que nin sequera ten nome, quedará fóra deste proceso de conversión xa que é literalmente eliminado. Agora, sen o pai, nai e fillo quedarán nunha situación complicada de indefensa. Isto apréciase tamén na cantiga 6, volvendo a cita de antes:“hua moller menguada a que morreu o marido [...]” (2:1) “mas ficou-lle del un fillo [...]” (2:3) “O offereu porende” (2:4). Fala dunha muller como desgraciada pola perda do marido e ademais ten un fillo (que é ofrecido á Virxe) ao que ten que alimentar e manter. Despois un xudeu mátallo porque non lle gustaba que cantase a Virxe: “E deulle tal dũa acha [...]” (4:3). Aquí de novo volve ser descrito o varón xudeu coma un criminal e de novo é o pobo cristiá quen o axustiza. Na 89 hai unha muller que está sufrindo no parto. Está soa e apunto de dar a luz a dous fillos nunha situación de indefensa, entón decide converterse por medio do bautismo. En canto ás mouras, na 167 unha muller moura leva ao seu fillo morto xunto á Virxe e esta resucítao. Non existe parte masculina, entón a súa situación é tamén de necesidade e vai influír no proceso de conversión. Na 205 a conversión é explícita: “E a moura foi crischaa e o seu fillo batiçado”, despois de ser socorridos dunha morte segura por uns cabaleiros cristiáns e advertidos por estes de que son rescatados a pesar de ser pagás, a nai e o fillo acaban sendo convertidos despois do milagre, non sen menciona presenza masculina moura en ningún momento. O papel que xoga a Virxe María nestas culturas marxinais é chave no proceso de conversión. Como se acaba de ver, a influencia dos súas milagres non fai máis que rectificar a supremacía e importancia desta por riba de calquera outra muller. Por outro lado, esta o rol no matrimonio, seguen o modelo prototípico, algo que non acontece coas cristiás onde hai diversidade. Isto ten moito que ver con esa imaxe cristiá da Virxe María: o seu papel como nai de Cristo e a súa virxindade. (Benito de Pedro 2009:104). As mulleres destas minorías quedan nesa posición de indefensa provocada polo sistema patriarcal desa época. En resumo, chegaron a este punto por: Primeiro, a falta de diferenciación respecto a calquera muller cristiá no aspecto exterior (raza e vestimenta); segundo, a súa caracterización sexual como mulleres non virxes, terceiro, a súa adscrición a un dos roles modélicos sociais, o de nai; cuarto, a súa desvinculación radical do dominio patriarcal dos homes da súa cultura e, polo tanto, a súa representación como mulleres vulnerables; e quinto, a súa conversión a fe cristiá dominante, co que se salva o último obstáculo que facía socialmente inviable unha relación sexual de carácter mixto. (Benito de Pedro 2009: 100) 32 4. Conclusión O papel reservado para as mulleres da sociedade galega do século XIII (concretamente do período afonsino) está claramente influenciado polo sistema patriarcal vixente naquel momento. Estas non teñen nin exercen ningún tipo de poder, a diferenza do masculino, e quedan nunha situación pouco favorable e na que só a figura da Virxe María pode acudir na súa axuda, pois a devoción ao culto mariano era un trazo característico na colectividade da época afonsina. No reinado afonsino son elaboradas as sete Partidas, un corpo xurídico no que se reflicte a desigualdade para ambos xéneros e que pon de manifesto o sistema imperante daquelas. Con este panorama, Afonso X e os seus colaboradores escriben unhas composicións que nos axudarán a coñecer a sociedade daquel entón, a través dun discurso cun claro propósito de resaltar a súa devoción pola Virxe María. Ademais, non debemos esquecer que os escritores das cantigas son exclusivamente masculinos (non hai constancia de ningunha muller na autoría) e isto implicará que a súa visión estea preconcibida e poida ser alterada polos seus intereses. Só podemos entrar no pensamento dunha muller pasando por unha serie de filtros, os cales van impedir que chegue a súa maneira de pensar nitidamente e teñamos que estudar con moito detalle o discurso androcentrista-patriarcal-cristiá, marcado por unhas preferencias ideolóxicas dentro dun contexto histórico determinado. Partindo de todas estas dificultades, fomos profundando en diversos temas que consideramos do noso interese, sabendo que a escolla non foi doada polo feito de existir unha gran diversidade deles. Despois de pasar por estas reflexións, comezamos a análise que nos levou a unhas conclusións moi relevantes das que imos falar agora por partes: Primeiramente, ocupámonos dun grupo de mulleres baixo unha clasificación elaborada por nós mesmos (ou case), de maneira subxectiva pero que nos permitiu ver o papel da muller en diferentes situacións. Temos as lastimosas, que viven nunha penuria constante; as enfermas; as vulnerables ou indefensas expostas a outras homes para o seu beneficio sexual e con certo medo para afrontar os problemas da vida. Por suposto todas elas necesitadas das milagres da Virxe, a única muller que ten unha relevancia e actos positivos na obra, posto que é o modelo imitar por todas. Por outro lado, están as mouras e xudías, para as que hai o claro propósito de convertelas e pasar a formar parte do cristianismo, relixión dominante e única crenza 33 válida naquela época. O resultado final será unha transculturización da figura feminina, a cal acepta pola esperanza de mellorar a súa vida ou polas consecuencias negativas que suporía non facelo. E por último, para todo o relacionado coa sexualidade as situacións son opresivas e penosas. Só existe o adulterio para as mulleres e, con todo, só aparece en toda a obra unha muller que o cometa, o resto son acusadas falsamente de facelo, o cal resulta moi revelador, alén de inxusto. Para as mulleres agredidas sexualmente, a súa situación era moi comprometida, posto que o nivel de forza por parte do home ditaba se era violación ou non, e iso era moi complicado de demostrar. En definitiva, se consideramos toda a obra en conxunto, a figura feminina coas maiores cualificacións positivas e sempre cun rol protagonista é a Virxe María, debido a esa forte influencia do cristianismo na sociedade dese momento. Como valoración final, esperamos que o noso estudo fora o máis produtivo posible e variado (miniaturas, apéndices con cantigas etc...) pero partindo dunhas limitacións fixadas polas extensións impostas para un traballo de fin de grao como é este. Así a todo, a temática do traballo deixa portas abertas a profundar en futuras investigacións, nun campo moi amplo, diverso e con múltiples saídas. 34 Bibliografía Alfonso X El Sabio (1992): Las siete partidas. Antología. Madrid: Castalia. Benito de Pedro, Ana (2009): “Elementos de Reconquista: Moras y judías en las Cantigas de Alfonso X”, eHumanista 12, 87-105. Bermejo Díaz, Almudena (2014): La mujer en la Edad Media, su condición jurídica en las partidas. Traballo de fin de grao: Universidad la Rioja. Bollo Panadero, María Dolores (2008): “Heretics and Infidels: the Cantigas de Santa María as Ideological Instrument of Cultural Codification”, Heldref Publications 55,163-73. Cantigas de Santa Maria for Singers <http://www.cantigasdesantamaria.com/> [Contén unha edición completa e musicada das CSM con transcricións fonéticas, notas editoriais, enlaces a facsímiles manuscritos e máis información] <22/05/2019>. Chico Picaza, M. Victoria (1986): “Valoración del protagonismo femenino en la miniatura de las Cantigas de Santa María”, en Yves-René Fonquerne / Alfonso Esteban (dirs.): La Condición de la mujer en la Edad Media. Madrid: Universidad Complutense, 431-442. Chico Picaza, María Victoria (2010): “Vida, peregrinación y mujer en las Cantigas de Santa María de Alfonso X El Sabio”, en Carlos Andrés González Paz (ed.).: Mujeres y peregrinación en la Galicia medieval. Santiago de Compostela: Instituto de Estudios Gallegos “Padre Sarmiento” CSIC, 113-128. Collantes de Terán de la Hera, María José (1996): “El delito de adulterio en el derecho general de Castilla”, Anuario de historia del derecho español, 201-228. Devia, Cecilia (2010): “Herejes y minorías religiosas en la Séptima Partida de Alfonso X el Sabio”, Diversidad 1, 46-69. DDGM = Dicionario de dicionarios do galego medieval (ILG). Dir.: Ernesto González Seoane. <http://sli.uvigo.es/DDGM/index.html> [14/02/19 ]. 35 Duby George / Aries Philippe (2001): Historia de la vida privada: la alta edad media, (vol. II). Madrid: Taurus. Fernández Pacios, Xosé Ramón (2010): “O papel dado á muller pola igrexa católica”, Terra e tempo (6/03/2019) <http://www.terraetempo.gal/print.php?artigo=266> [13/03/2019]. Fernández Pacios, Xosé Ramón (2010): “O papel da muller galega na nosa alta idade media”, Terra e tempo (6/04/2019) <http://www.terraetempo.gal/artigo.php?artigo=729&seccion=4> [23/04/2019]. Fidalgo Francisco, Elvira / Muíña, Milagros (2005): Cantigas de Santa María. Proposta de explotación didáctica. Santiago de Compostela: CRPIH e Xunta de Galicia Fidalgo, Elvira (2002): As cantigas de Santa María. Vigo: Xerais. Filgueira Valverde, José (1985): Alfonso X, el Sabio. Cantigas de Santa María. Introducción, versión castellana y comentarios. Madrid: Castalia, “Odres Nuevos”. Keller, John E. / Cash, Annette Grant (1998): "Love, Lust, and Marriage." en Daily Life Depicted in the Cantigas de Santa Maria. Kentuchy: University Press of Kentucky, 34-37. Mettmann, Walter: (1986-1989): Afonso X, el Sabio. Cantigas de Santa María. Madrid: Castalia, 3 vols., 1986, 1988, 1989. Muíña, Milagros (2018): “Algúns tipos femininos nas Cantigas de Santa María” en Esther Corral Díaz, Voces de mujeres en la Edad Media, entre realidad y ficción. Berlin/Boston: De Gruyter (Edición electrónica). Montoya, Jesús (1974): “Criterio agrupador de las "Cantigas de Santa María”, en Mariano Baquero Goyanes, Estudios literarios dedicados al profesor Mariano Baquero Goyanes: Murcia[s.n.], Sucesores de Nogués, 285-296. Montoya, Jesús (ed.) (1997): Alfonso X el Sabio. Cantigas. Madrid: Cátedra, 1997. 36 Paci, Teresa Emilia (2015): “La representación de la mujer en los "Castigos y documentos del Rey don Sancho" ”, Memoria Europae 1, 144-154. Parkinson, Stephen (1977): “The Oxford Cantigas de Santa Maria database”, Universidad de Oxford <http://csm.mml.ox.ac.uk/index.php?p=poemdata_view&rec=429> Parkinson, Stephen (2015): Alfonso X, the Learned. Cantigas de Santa Maria. An Anthology. Cambridge: Modern Humanities Research Association. Pena Sánchez, Xosé Ramón (1992/2000): “Manual e antoloxía da literatura galega medieval”. Santiago de Compostela: Sotelo Blanco, 20003. Pérez de Tudela y Velasco, Mª Isabel (1986): “El tratamiento de la mujer en las Cantigas de Santa María”, en Yves-René Fonquerne / Alfonso Esteban (coord.), Coloquio Hispano-Francés. La condición de la mujer en la Edad. Madrid: Universidad Complutense, 51-73. Rivera García, Antonio: “Los Castigos y Documentos del Rey Don Sancho”, a partir do manuscrito da Biblioteca del Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial, en Biblioteca virtual de Saavedra Fajardo <http://www.saavedrafajardo.org/archivos/NOTAS/RES0093.pdf > [17/04/2019]. Scarborough, Connie (1994): “Las voces de las mujeres en las Cantigas de Santa María de Alfonso X”, en Juan Villegas (ed.): Actas Irvine-92 [selección de ponencias presentadas al XI Congreso de la AIH]. University of Cincinnati, 16-24. Vieira, Yara (2018): “A imagem da mulher judia e muçulmana na lírica galegoportuguesa” en Esther Corral Díaz, Voces de mujeres en la Edad Media, entre realidad y ficción. Berlin/Boston: De Gruyter (Edición electrónica). . 37 Apéndice: As cantigas que se van expor a continuación foron as que se usaron non presente traballo: 4 Esta é como Santa María guardou ao fillo do judeu que non ardesse, que séu adre deitara no forno R 1 A madre do que livrou 2 dos leões Daniel 3 essa do fogo guardou 4 un menĩo d' Irrael. 1 1 En Beorges un judeu 2 ouve que fazer sabia 3 vidro e un fillo seu 4 ca el en mais non avia 5 per quant' end' aprendi eu 6 ontr' os crischãos liia 7 na escol' e era greu 8 a seu padre Samuel. R A madre do que livrou... 2 1 O menĩo o mellor 2 leeu que leer podia 3 e d' aprender gran sabor 4 ouve de quanto oia 5 e por esto tal amor 6 con esses moços collia 7 con que era leedor 8 que ia en seu tropel. R A madre do que livrou... 3 1 Por en vos quero contar 2 o que ll' avẽo un dia 3 de Pascoa que foi entrar 4 na eigreja u viia 5 o abad' ant' o altar 6 e aos moços dand' ia 7 ostias de comungar 8 e vĩ' en un calez bel. R A madre do que livrou... 4 1 O judeucĩo prazer 2 ouve ca lle parecia 3 que ostias a comer 4 lles dava Santa Maria 5 que viia resprandecer 6 eno altar u siia 7 e enos braços tẽer 8 seu fillo Emanuel. R A madre do que livrou... 5 1 Quand' o moç' esta vison 2 viu tan muito lle prazia 3 que por fillar seu quinnon 4 ant' os outros se metia. 5 Santa Maria enton 38 6 a mão lle porregia 7 e deu lle tal comuion 8 que foi mais doce ca mel. R A madre do que livrou... 6 1 Poi-la comuion fillou 2 logo dali se partia 3 e en cas seu padr' entrou 4 como xe fazer soia 5 e ele lle preguntou 6 que fezera. El dizia: 7 "A dona me comungou 8 que vi so o chapitel." R A madre do que livrou... 7 1 O padre quand' est' oiu 2 creceu lli tal felonia 3 que de seu siso saiu 4 e seu fill' enton prendia 5 e u o forn' arder viu 6 mete-o dentr' e choia 7 o forn', e mui mal faliu 8 como traedor cruel. R A madre do que livrou... 8 1 Raquel sa madre que ben 2 grand' a seu fillo queria 3 cuidando sen outra ren 4 que lle no forno ardia 5 deu grandes vozes por en 6 e ena rua saia 7 e aque a gente ven 8 ao doo de Raquel. R A madre do que livrou... T 4, To 4, E 4 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 5 Esta é como Santa María ajudou a Emperadriz de Roma a sofrê-las grandes coitas per que passou. R 1 Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer 2 Santa Maria deve sempr' ante si põer. 1 1 E desto vos quer' eu ora contar segund' a letra diz 2 un mui gran miragre que fazer quis pola emperadriz 3 de Roma, segund' eu contar oi, per nome Beatriz 4 Santa Maria a madre de Deus ond' este cantar fiz 5 que a guardou do mundo que lle foi mal joiz 6 e do demo que por tentar a cuidou vencer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 2 1 Esta dona, de que vos disse ja, foi dun emperador 2 moller, mas pero del nome non sei, foi de Roma sennor 3 e per quant' eu de seu feit' aprendi foi de mui gran valor. 4 Mas a dona tant' era fremosa que foi das belas flor 39 5 e servidor de Deus e de sa lei amador 6 e soube Santa Maria mais d' al ben querer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 3 1 Aquest' emperador a sa moller queria mui gran ben 2 e ela outrossi a el amava mais que outra ren 3 mas por servir Deus o emperador com' ome de bon sen 4 cruzou s' e passou o mar e foi romeu a Jerusalen. 5 Mas quando moveu de Roma por passar alen 6 leixou seu irmão e fez i gran seu prazer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 4 1 Quando s' ouv' a ir o emperador, aquel irmão seu, 2 de que vos ja diss', a sa moller a emperadriz o deu 3 dizend': "Este meu irmão receb' oimais por fillo meu 4 e vos seede ll' en logar de madre por en, vos rog' eu, 5 e de o castigardes ben non vos seja greu. 6 En esto me podedes mui grand' amor fazer." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 5 1 Depoi-lo emperador se foi. A mui pouca de sazon 2 catou seu irmão a sa moller e namorou s' enton 3 dela e disse lle que a amava mui de coraçon. 4 Mai-la santa dona quando ll' oiu dizer tal traiçon 5 en ũa torre o meteu en mui gran prijon 6 jurando muito que o faria i morrer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 6 1 O emperador dous anos e meio en Acre morou 2 e tod' a terra de Jerusalen muitas vezes andou 3 e pois que tod' est' ouve feito pera Roma se tornou 4 mas ante que d' Ultramar se partisse, mandad' enviou 5 a sa moller e ela logo soltar mandou 6 o seu irmão mui falso que a foi traer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 7 1 Quando o irmão do emperador de prijon saiu 2 barva non fez nen cercẽou cabelos e mal se vestiu. 3 A seu irmão foi e da emperadriz non s' espediu 4 mas o emperador quando o atan mal parado viu 5 preguntou lli que fora e el lle recodiu: 6 "En poridade vos quer' eu aquesto dizer." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 8 1 Quando foron ambos a ũa parte, fillou s' a chorar 2 o irmão do emperador e muito xe lle queixar 3 de sa moller que porque non quisera con ela errar 4 que o fezera por ende tan tost' en un carcer deitar. 5 Quand' o emperador oiu, ouv' en tal pesar 6 que se leixou do palafren en terra caer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 9 1 Quand' o emperador de terra s' ergeu, logo, sen mentir, 2 cavalgou e quanto mais pod' a Roma começou de s' ir 3 e a pouca d' ora viu a emperadriz a si vĩir, 4 e logo que a viu mui sannudo a ela leixou s' ir 5 e deu lle gran punnada no rostro sen falir 6 e mandou a matar sen a verdade saber. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 40 10 1 Dous monteiros, a que esto mandou, fillaron a des i 2 e rastrand' a un monte a levaron mui preto dali 3 e quando a no monte teveron, falaron ontre si 4 que jouvessen con ela per força, segund' eu aprendi. 5 Mas ela chamando Santa Maria, log' i 6 chegou un conde que lla foi das mãos toller. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 11 1 O conde, poi-la livrou dos vilãos, disse lle: "Senner, 2 dizede-m' ora quen sodes ou dond'." Ela respos: "Moller 3 sõo mui pobr' e coitada e de vosso ben ei mester." 4 "Par Deus," diss' el conde, "aqueste rogo farei volonter 5 ca mia companneira tal come vos muito quer 6 que criedes nosso fill' e façades crecer." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 12 1 Pois que o cond' aquesto diss' enton atan toste sen al 2 a levou consigo aa condessa e disse ll' atal: 3 "Aquesta moller pera criar nosso fillo muito val 4 ca vejo a mui fremosa, de mais semella me sen mal 5 e por en tenno que seja contra nos leal 6 e metamos lle des oimais o moç' en poder." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 13 1 Pois que a santa dona o fillo do conde recebeu 2 de o criar muit' apost' e mui ben muito se trameteu 3 mas un irmão que o cond' avia, mui fals' e sandeu, 4 pediu lle seu amor e porque ela mal llo acolleu 5 degolou ll' o menĩo ũa noit' e meteu 6 ll' o cuitelo na mão pola fazer perder. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 14 1 Pois desta guisa pres mort' o menĩo, como vos dit' ei, 2 a santa dona que o sentiu morto diss': "Ai, que farei?" 3 O cond' e a condessa lle disseron: "Que ás?" Diz: "Eu ei 4 pesar e coita por meu criado que ora mort' achei." 5 Diss' o irmão do conde: "Eu o vingarei 6 de ti que o matar foste por nos cofonder." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 15 1 Pois a dona foi ferida mal daquel peior que tafur 2 e non viia quen lla das mãos sacasse de nenllur 3 se non a condessa que lla fillou mas esto muit' adur 4 ũus dizian: "Queimen a!" e outros: "Moira con segur!" 5 Mas poi-la deron a un marĩeiro de sur 6 que a fezesse mui longe no mar somerger. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 16 1 O marĩeiro poi-la ena barca meteu ben come fol 2 disse lle que fezesse seu talan e seria sa prol 3 mas ela diss' enton: "Santa Maria, de mi non te dol 4 nen o teu fillo de mi non se nenbra como fazer sol?" 5 Enton vẽo voz de ceo que lle disse: "Tol 6 tas mãos dela se non farei te perecer." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 17 1 Os marĩeiros disseron enton: "Pois est' a Deus non praz 2 leixemo-la sobr' aquesta pena u pod' aver assaz 3 de coita e d' afan e pois morte, u outra ren non jaz 4 ca se o non fezermos en mal ponto vimos seu solaz. 41 5 E pois foi feito, o mar non a leixou en paz 6 ante a vẽo con grandes ondas combater. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 18 1 A emperadriz que non vos era de coraçon rafez 2 com' aquela que tanto mal sofrera e non ũa vez 3 tornou, con coita do mar e de fame, negra come pez 4 mas en dormindo a madre de Deus direi vos que lle fez, 5 tolleu ll' a fam' e deu ll' ũa erva de tal prez 6 con que podesse os gafos todos guarecer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 19 1 A santa dona pois que s' espertou non sentiu null' afan 2 nen fame come se sempr' ouvesse comudo carn' e pan 3 e a erva achou so sa cabeça e disse de pran: 4 "Madre de Deus, bẽeitos son os que en ti fiuza an 5 ca na ta gran mercee nunca faleceran 6 enquanto a souberen guardar e gradecer." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 20 1 Dizend' aquesto, a emperadriz muit' amiga de Deus 2 viu vĩir ũa nave preto de si, chẽa de romeus, 3 de boa gente que non avia i mouros nen judeus. 4 Pois chegaron, rogou lles muito chorando dos ollos seus 5 dizendo: "Levade-me vosc', ai, amigos meus!" 6 E eles logo consigo a foron coller. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 21 1 Pois a nav' u a emperadriz ia aportou na foz 2 de Roma logo baixaron a vea chamando: "Aioz." 3 E o maestre da nave diss' a un seu ome: "Vai, coz 4 carn' e pescado do meu aver que te non cost' ũa noz." 5 E a emperadriz guariu un gaf' e a voz 6 foi end' e muitos gafos fezeron s' i trager. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 22 1 Ontr' os gafos que a dona guariu que foron mais ca mil 2 foi guarecer o irmão de conde eno mes d' abril 3 mas ant' ouv' el a dizer seu pecado que fez come vil. 4 Enton a condessa e el conde changian a gentil 5 dona, que perderan por traiçon mui sotil 6 que ll' aquel gafo traedor fora bastecer. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 23 1 Muitos gafos sãou a emperadriz en aquele mes 2 mas de grand' algo que por en lle davan ela ren non pres 3 mas andou en muitas romarias e depois ben a tres 4 meses entrou na cidade de Roma u er' o cortes 5 emperador que a chamou e disso lle: "Ves? 6 Guari m' est' irmão gaf', e dar-ch’-ei grand' aver." R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 24 1 A dona diss' ao emperador: "Voss' irmão guarrá 2 mas ante que eu en el faça ren, seus pecados dirá 3 ant' o apostolig' e ante vos como os feitos á." 4 E pois foi feito, o emperador diss’: "Ai Deus, que será? 5 Nunca maior traiçon desta om' oirá." 6 E con pesar seus panos se fillou a romper. R Quen as coitas deste mundo ben quiser sofrer... 48 4 que un cavaleiro fezo dela namorar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 10 1 E con seus amores a poucas tornou sandeu 2 e por end' ũa sa covilleira cometeu 3 que lle fosse bõa, e tanto lle prometeu 4 que por força fez que fosse con ela falar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 11 1 E disse ll' assi: "Ide falar con mia sennor 2 e dizede lle como moiro por seu amor, 3 e macar vejades que lle desto grave for, 4 non a leixedes vos por en muito d' aficar." R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 12 1 A moller respos: "Aquesto de grado farei 2 e que a ajades quant' eu poder punnarei 3 mais de vossas dõas me dad', e eu llas darei, 4 e quiçai per esto a poderei enganar." R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 13 1 Diss' o cavaleir': "Esto farei de bon talan." 2 Log' ũas çapatas lle deu de bon cordovan 3 mais a dona a trouxe peior ca a un can 4 e disse que per ren non llas queria fillar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 14 1 Mais aquela vella, com' era moller mui vil 2 e d' alcaiotaria sabedor e sotil, 3 por que a dona as çapatas fillasse, mil 4 razões lle disse, trões que llas fez tomar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 15 1 Mais a mesquĩa, que cuidava que era ben, 2 fillou logo as çapatas, e fez i mal sen, 3 ca u quis calçá-la ũa delas, ja per ren 4 fazer non o pode, nen a do pee sacar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 16 1 E assi estede un ano e ben un mes, 2 que a çapata ao pee assi se ll' apres 3 que, macar de toller lla provaron dous nen tres, 4 nunca lla poderon daquel pee descalçar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 17 1 E depos aquest' a poucos dias recodiu 2 seu marid' a ela, e tan fremosa a viu 3 que a logo quis, mas ela non llo consentiu 4 ata que todo seu feito ll' ouve a contar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... 18 1 O cavaleiro disse: "Dona, desto me praz, 2 e sobr' esto nunca averemos se non paz 3 ca sei que Santa Mari', en que todo ben jaz, 4 vos guardou." E a çapata lle foi en tirar. R Quen mui ben quiser o que ama guardar... To52, T64, E64 49 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 68 Como Santa María avẽo as dúas combooças que se querían mal. R 1 A Groriosa grandes faz 2 miragres por dar a nos paz. 1 1 E dest' un miragre direi 2 fremoso, que escrit' achei, 3 que fez a madre do gran rei 4 en que toda mesura jaz R A Groriosa grandes faz... 2 1 pola moller dun mercador 2 que porque seu marid' amor 3 avia con outra, sabor 4 dele perdia e solaz. R A Groriosa grandes faz... 3 1 E por esto queria mal 2 a sa combooça mortal, 3 e Santa Maria sen al 4 rogava que lle déss' assaz R A Groriosa grandes faz... 4 1 Coita e mal por que perder 2 lle fazia o gran prazer 3 que seu marido lle fazer 4 soía na vila d' Arraz. R A Groriosa grandes faz... 5 1 E pois fez esta oraçon 2 adormeceu se log' enton 3 e dormindo viu en vijon 4 Santa Maria con grand' az R A Groriosa grandes faz... 6 1 D' angeos que lle diss' assi: 2 "A ta oraçon ben oí 3 mais pero non conven a mi 4 fazer crueza nen me praz. R A Groriosa grandes faz... 7 1 Demais aquela vai ficar 2 os gẽollos ant' o altar 3 meu e cen vezes saudar 4 me, põend' en terra sa faz." R A Groriosa grandes faz... 8 1 Tan tost' aquela s' espertou 2 e foi s’ e na rua topou 3 con a outra que se deitou 4 ant' ela e diss’: “O malvaz R A Groriosa grandes faz... 9 1 Demo foi, chus negro ca pez, 2 que m' este torto fazer fez 50 3 contra vos, mais ja outra vez 4 non o farei, pois vos despraz." R A Groriosa grandes faz... 10 1 Assi a Virgen avĩir 2 fez estas duas, sen falir, 3 que x' ant' avian, sen mentir, 4 denteira come con agraz. R A Groriosa grandes faz... To68, T68, E68 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 89 Esta é como ũa judéa estava de parto en coita de mórte, e chamou Santa María e lógo a aquela óra foi libre. R 1 A Madre de Deus onrrada 2 chega sen tardada 3 u é con fé chamada. 1 4 E un miragre disto 5 direi que fez a grorïosa 6 Madre de Jesú Cristo, 7 a Reínna mui pïadosa, 8 por ũa jude' astrosa 9 que éra coitada 10 e a mórte chegada. R A Madre de Déus onrrada... 2 11 Ca o prazo chegado 12 éra en que parir devía, 13 mas polo séu pecado 14 aquesto fazer non podía, 15 porque de Santa María 16 non creía nada 17 que verdad' é provada. R A Madre de Déus onrrada... 3 18 Ela assí jazendo, 19 que éra mais mórta ca viva, 20 braadand' e gemendo 21 e chamando-se mui cativa, 22 con tan gran door esquiva, 23 que desamparada 24 foi; e desasperada R A Madre de Déus onrrada... 4 25 Éra ja d' aver vida 26 nen lle prestaren meezinnas. 27 Porend' a mui comprida 28 Reínna das outras reínnas, 29 acorredor das mesquinnas, 30 sen gran demorada 31 ll' ouve lógu' envïada R A Madre de Déus onrrada... 51 5 32 Tamanna craridade 33 ben come se o sól entrasse 34 alí; e de verdade 35 lle diss' ũa vóz que chamasse 36 de coraçôn e rogasse 37 a santivigada 38 a benaventurada R A Madre de Déus onrrada... 6 39 Madre de Déus con rógo, 40 que é chẽa de gran vertude. 41 E ela o fez lógo, 42 e ouve fillo e saúde, 43 porque cedo, se mi ajude 44 Déus, foi delivrada 45 e a sa madre dada. R A Madre de Déus onrrada... 7 46 Pois María oíron 6' b 47 as judéas que a guardavan 48 chamar, todas fugiron 49 da casa e a dẽostavan 50 e “eréja” a chamavan 51 muit' e “renegada” 52 e “crischãa tornada.” R A Madre de Déus onrrada... 8 53 Mais ela, por peleja 54 non aver con essas sandías, 55 dereit' aa eigreja 56 se foi depó-los treinta días, 57 que non atendeu Messías, 58 mais de-la entrada 59 foi lógo batiçada. R A Madre de Déus onrrada... 9 60 E trouxe dous meninnos 61 sig' aquel fill' e ũa filla; 62 e macar pequeninnos 63 éran, por los de pecadilla 64 tirar, en Santa Cezilla, 65 na pía sagrada, 66 os fez dessa vegada R A Madre de Déus onrrada... 10 67 Ambos fazer crischãos, 68 contando como ll' avẽéra 69 do fill' e como sãos 70 séus nembros todos ll' entôn déra 71 Santa María; e féra- 72 mente foi amada 73 por aquest' e loada. R A Madre de Déus onrrada... T89, E89, ToAppendix 12 7 7 Critical edition of the Cantigas deS.anta Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 52 Mettmann 105 Como Santa María guareceu a mollér que chagara séu marido porque a non podía aver a sa guisa. R 1 Gran pïadad' e mercee e nobreza, 2 daquestas tres á na Virgen assaz, 3 tan muit' ên, que maldade nen crüeza 4 nen descousimento nunca lle praz. 1 5 E desto fezo a Santa Reínna 6 gran miragre que vos quéro contar, 7 u apareceu a ũa meninna 8 en un órto u fora trebellar, 9 en cas de séu padr' en ũa cortinna 10 que avía ena vila d' Arraz. 10 B R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 2 11 Quando a viu ouv' entôn tan gran medo 12 que adur pod' en séus pées estar, 13 mai-la Virgen se lle chegou mui quedo 14 e disse: “Non ás por que t' espantar; 15 mais se me crevéres, irás mui cedo 16 u verás méu Fill' e min faz a faz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 3 17 Esto será se ta virgĩidade 18 quiséres toda ta vida guardar 19 e te quitares de toda maldade, 20 ca por aquesto te me vin mostrar.” 21 Diss' a moça: “Sennor de pïadade, 22 éu o farei, pois vos en prazer jaz.” R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 4 23 Entôn se foi lóg' a Virgen María; 24 e a meninna ficou no lugar 25 mui pagada e con grand' alegría, 26 e no coraçôn pos de non casar. 27 Mais séu padre lle diss' assí un día: 28 “Casar-te quéro con un Alvernaz, R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 5 29 Óme que é mui riqu' e muit' onrrado 30 e que te quér lógo grand' algo dar.” 31 Diss' a moça: “Esto non é penssado, 32 ca Santa María mio fez jurar, 33 que mi apareceu no órto, no prado, 34 u trouxe sigo d' ángeos grand' az.” R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 6 35 E o padr' e a madre perfïados 36 a foron mui sen séu grad' esposar. 37 E quando os prazos foron chegados, 38 fezéron vodas; e depois jantar 39 foron os novios ambos enserrados 40 de sũu por averen séu solaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 53 7 41 Mais oïredes maravilla féra 42 de como a quis a Virgen guardar: 43 que pero en poder do novio éra, 44 nunca per ren pod' a ela passar; 45 e tal xe ficou como xe vẽéra, 46 por que pois non ouv' a trager enfaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 8 47 Desta guisa passaron ben un ano, 48 que nunca el pode ren adubar 49 cona donzéla. Porên tan gran dano 50 lle fez que a ouvéra de matar; 51 ca lle déu con un cuitél' a engan 52 en tal logar, que vergonna me faz R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 9 53 De o dizer; ca tanto foi sen guisa, 54 que non pód' óme per ren i falar, 55 que quantos físicos ouv' end' a Pisa 56 non lle podéron a chaga serrar. 57 E desto queixou-s', e fez end' enquisa 58 un bispo que chamavan Bonifaz, R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 10 59 Que ouve dela gran dóo sen falla, 60 quand' esto soube, e mui gran pesar. 61 Mais, por non meter ontr' eles baralla, 62 a séu marido a foi comendar, 63 en que caeu fóg' assí Déus me valla, 64 lógo salvaj', e ardeu o malvaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 11 65 E todo-los daquela vila ardían 66 daquel fógu' e fazían-se levar 67 aa eigreja, u tantos jazían 10' c 68 que non podían i outros entrar; 69 e todos aquesta coita sofrían 70 polo mal que fezér' aquel rapaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 12 71 Mais ontr' aquestes aquela cativa 72 a que o marido fora chagar 73 sofreu de fógo gran coita esquiva, 74 ca a teta déstra lle foi queimar. 75 E metêrona mais mórta ca viva 76 na eigreja, vestida dun prumaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 13 77 E pois acordou, muito braadava 78 dizendo: “Porquê me fust' enganar, 79 Santa María, pois en ti fïava? 80 Ca en lugar de me dereito dar, 81 diste-me fógo que tan mal queimava 82 e queima, que o córpo me desfaz.” R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 14 83 Assí gemendo e dando carpinnas, 84 adormeceu. E lógo sen tardar 85 ll' apareceu a Sennor das reínna 86 e começou-a muit' a confortar 54 87 e disse-ll: “éu trago as meezinnas 88 con que são de fógu' e d' alvaraz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 15 89 E léva-t' ên, ca des oi mais és sãa, 90 e vai dormir ant' aquel méu altar; 91 e pois t' espertares, sei ben certãa 92 que quantos enfermos fores beijar 93 serán tan sãos com' ũa maçãa 94 daqueste fógo e de séu fumaz.” R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 16 95 “Tod' esto”, diss' ela, “creo de chão; 96 mais como me poderei levantar?” 97 Diz Santa María: “Dá-m' essa mão.” 98 Entôn a ergeu e foi-a levar, 99 e ela sentiu o córpo ben são 100 do fógu' e da ferida do falpaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 17 101 E outro día os que madurgaron 102 e a viron fôrona espertar 103 e como sãara lle preguntaron, 104 e ela ren non lles quiso negar; 105 e pola confortar lógo mandaron 106 que lle déssen caldo con do agraz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... 18 107 Os enfermos lógu' entôn os poséron 108 ant' ela por esta cousa provar; 109 e pois que os beijou, saúd' ouvéron. 110 E começaron entôn de loar 111 Santa María, e lógo soubéron 112 este feito pela térra vïaz. R Gran pïadad' e mercee e nobreza... T105, E105, To81 8 Mettmann 107 Como Santa María guardou de mórte ũa judéa que espenaron en Segóvia; e porque se acomendou a ela non morreu nen se firiu. R 1 Quen crevér na Virgen santa, 2 ena coita valer-ll-á. 1 3 Dest' un miragr', en verdade, 4 fez en Segóvi' a cidade 5 a Madre de pïedade, 6 qual este cantar dirá R Quen crevér na Virgen santa... 2 7 Dũa judéa achada 7' c 8 que foi en érr' e fillada 8 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 55 9 e a esfalfar levada 10 dũa pena qu' i está R Quen crevér na Virgen santa... 3 11 Muit' alta e muit' esquiva. 12 E ela diss': Ai, cativa, 13 como póde ficar viva 14 quen daquí a caer á, R Quen crevér na Virgen santa... 4 15 Senôn se Déus xe querría! 16 Mas tu, Reínna María, 17 u crischãidade fía, 18 se tal és com' oí ja R Quen crevér na Virgen santa... 5 19 Que acórre-las coitadas 20 que ti son acomendadas, 21 ontre toda-las culpadas 22 val a mi, ca mestér m' á. R Quen crevér na Virgen santa... 6 23 E se ficar viv' e sãa, 24 lógo me farei crischãa 25 ante que seja mannãa 26 cras, u al non averá R Quen crevér na Virgen santa... 7 27 Os judéus que a levaron 28 na camisa a leixaron 29 e lógo a espenaron, 30 dizendo: “Alá irá!” R Quen crevér na Virgen santa... 8 31 Mais pois dalí foi caúda, 32 da Virgen foi acorruda; 33 porên non foi pereçuda, 34 pero caeu lonj' alá R Quen crevér na Virgen santa... 9 35 Jus' a pé dũa figueira, 36 e ergeu-se mui ligeira- 37 ment' e foi-se sa carreira 38 dizendo: “Sempre será R Quen crevér na Virgen santa... 39 Bẽeita a Grorïosa, 40 Madre de Déus precïosa, 41 que me foi tan pïadosa; 42 e quena non servirá?” R Quen crevér na Virgen santa... 10 43 E chegou aa eigreja 44 daquela que sempre seja 45 bẽeita, u mui sobeja 46 gente viu, e diss': “Acá R Quen crevér na Virgen santa... 11 47 Vĩid' e batiçar-m-edes, 48 e tal miragr' oïredes 56 49 que vos maravillaredes, 50 e tod' óm' assí fará.” R Quen crevér na Virgen santa... 12 51 E tan tóst' aquela gente 52 a batiçou mantenente; 53 e foi sempre ben creente 54 da que por nós rogará R Quen crevér na Virgen santa... 13 55 A séu Fillo grorïoso 56 que nos seja pïadoso 57 eno día temeroso 58 quando julgar-nos verrá. R Quen crevér na Virgen santa... T107, E107 9 Mettmann 108 Como Santa María fez que nacesse o fillo do judéu o rostro atrás, como llo Merlín rogara. R 1 Dereit' é de s' end' achar 2 mal quen fillar perfía 3 contra Santa María. 1 4 E daquest' oí contar 5 que avẽo a Merlín 6 que s' ouve de rezõar 7 con un judéu alfaquín 8 que en tod' Escóça par, 9 como disséron a min, 10 de saber non avía. R Dereit' é de s' end' achar... 2 11 E começou a falar 12 aquel judéu traedo 13 ena Virgen e jurar 14 muito palo Crïador, 15 que en ela encarnar 16 nunca quis Nóstro Sennor, 17 nen seer non podía. R Dereit' é de s' end' achar... 3 18 Merlín ouve gran pesar 19 u ll' oiu esto dizer 20 e disso: “Se Déus m' ampar, 21 ante podo ben seer; 22 ca o que térra e mar 23 fez per séu mui gran poder, 24 esto ben o faría.” R Dereit' é de s' end' achar... 4 25 O judéu a perfïar 26 começou e disse: “Non 9 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 57 27 podo Déus nunca entrar 28 en tal logar per razôn; 29 ca o que foi ensserrar 30 en si quantas cousas son, 31 como s' enserraría?” R Dereit' é de s' end' achar... 5 32 Merlín muit' a assannar 33 se fillou e lóg' alí 34 os gẽollos foi ficar 35 en térra e diss' assí: 36 “Madre do que nos salvar 37 vẽo, este diz de ti 38 o que non devería. R Dereit' é de s' end' achar... 6 39 Porên te quéro pregar 40 que, com' éu de cérto sei 41 que o téu foi sen dultar, 42 que o que te rogarei 43 quéras agora mostrar 44 a este da falssa lei 45 que anda con folía, R Dereit' é de s' end' achar... 7 46 Que sa mollér emprennar 47 foi; o que lle nacer ên 48 quéras tu assí guisar 49 que com' outr' o rostro ten 50 adeante por catar, 51 tenna atrás, e des ên 52 and' assí todavía.” R Dereit' é de s' end' achar... 8 53 E o praz' uviou chegar 54 que a judéa pariu; 55 mas ben se podo sinar 56 quen aquel séu fillo viu, 57 ca atal o gẽerar 58 fez Déus como llo pediu 59 Merlín con felonía. R Dereit' é de s' end' achar... 9 60 Que o rostro lle tornar 61 fez Déus o deant' atrás, 62 como lle fora rogar 63 o fillo de Satanás 64 por en vergonna deitar 65 a séu padre Caïfás, 66 que ant' o non criía. R Dereit' é de s' end' achar... 10 67 Porên séu padre matar 68 o quis lógo que naceu; 69 mas Merlín o fez guardar, 70 que o mui ben entendeu, 71 e polos judéus tirar 72 de séu érro, pois creceu, 73 con el os convertía. R Dereit' é de s' end' achar... 64 291 estando comedindo, 292 foi oíndo, 293 u a Paz acabara, 294 que ll' en crara 295 vóz “amên” respondía. R Con séu ben... 31 296 O ermitán entôn pres 297 o moço pela mão 298 que a Reínna cortês 299 lle déra livr' e são, 300 e disse-ll': “Amigo, ves: 301 éu te faço certão 302 ben de chão 303 que des oi mais és quito 304 do maldito 305 démo que te seguía.” R Con séu ben... T115, E115, To55 11 Mettmann 167 Esta é como ũa moura levou séu fillo mórto a Santa María de Salas, e ressucitou-llo. R 1 Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença, 2 valer-ll-á, pero que seja | d' outra lee en creença. 1 3 Desta razôn fez miragre | Santa María, fremoso, 4 de Salas, por ũa moura | de Borja, e pïadoso, 5 ca un fillo que avía, | que crïava, mui viçoso 6 lle morrera mui coitado | dũa mui fórte doença. R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 2 7 Ela, con coita do fillo, | que fezésse non sabía, 8 e viu como as crischãas | ían a Santa María 9 de Salas, e dos miragres | oiu que ela fazía, 10 e de fïar-se na Virgen | fillou mui grand' atrevença; R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 3 11 E comendou-ll' o meninno | e guisou sa oferenda. 12 Mais las mouras sobr' aquesto | lle davan mui gran contenda; 13 mais ela lles diss': “Amigas, | se Déus me de mal defenda, 14 a mia esperança creo | que vóssa perfía vença. R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 4 15 Ca éu levarei méu fillo | a Salas desta vegada 16 con sa omagen de cera, | que ja lle tenno comprada, 17 e velarei na eigreja | da mui benaventurada 18 Santa María, e tenno | que de mia coita se sença.” R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 5 19 E moveu e foi-se lógo, | que non quis tardar nïente, 20 e levou séu fillo mórto, | maravillando-s' a gente; 11 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 65 21 e pois que chegou a Salas, | diss' aa Virgen: “Se non mente 22 ta lee, dá-me méu fillo, | e farei tig' avẽença.” R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 6 23 Ũa noite tod' enteira | velou assí a mesquinna; 24 mas, que fez Santa María, | a pïadosa Reínna? 25 ressucitou-lle séu fillo, | e esto foi muit' aginna; 26 ca a sa mui gran vertude | passa per toda sabença. R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... 7 27 Quand' aquesto viu a moura, | ouv' ên maravilla féra, 28 ca ja tres días avía | que o fillo mórt' ouvéra; 29 e tornou lógo crischãa, | pois viu que llo vivo déra 30 Santa María e sempre | a ouv' en gran reverença. R Quen quér que na Virgen fía | e a róga de femença... T167, E167 12 Mettmann 185 Como Santa María amparou o castélo que chaman Chincoia dos mouros que o querían fillar. R 1 Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer, 2 en qual logar quér que sejan, | e os de mal defender. 1 3 E dest' oí un miragre | que avẽo pouc' á i 4 en Chincoia, un castélo, | per quant' end' éu aprendí, 5 que fezo Santa María; | e aos que o oí 6 ataes ómees éran | a que devemos creer. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 2 7 Aqueste castélo éste | eno reino de Geên, 8 e un alcaid' i avía | que o guardava mui ben; 9 mais de guardá-lo a cima | lle mengou muito o sen, 10 assí que per pouc' un día | o ouvéra de perder. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 3 11 Este grand' amor avía | con un mouro de Belmez, 12 que do castél' alcaid' éra; | mas o traedor, que fez? 13 Falou con rei de Grãada | e disse-lle: “Desta vez 14 vos darei éu o castélo | de Chincoia en poder.” R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 4 15 Diss' el: “Como?” Respôs-ll' ele: | “Se éu vósso poder ei, 16 mia fala cono alcaide | pera un día porrei; 17 e estando ena fala, | ben alí o prenderei, 18 e desta maneira tenno | que o podedes aver.” R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 5 19 E diss' el rei de Grãada: | “éu por mi, u al non á, 20 quéro alá ir contigo | e verei o que será; 21 mais se me tu desto mentes, | lógu' i al non averá, 22 che mandarei a cabeça | d' antr' os téus ombros toller.” R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 6 23 Desta maneira gran medo | a aquel mouro meteu 12 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2 66 24 el rei, e da outra parte | grand' aver lle prometeu 25 se lle désse o castélo; | e lógo con el moveu, 26 e o mouro o alcaide | de Chincoia foi veer. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 7 27 E disse-lle que saísse | con el séu preito firmar 28 ante crischãos e mouros | dos que éran no logar, 29 que o guardasse, ca ele | quería a el guardar, 30 e sobr' esto fossen ambos | sas juras grandes fazer. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 8 31 O alcaide de Chincoia, | que non cuidava que mal 32 desto se ll' alevantasse, | foi alá lógo sen al 33 e levou dous escudeiros, | que lle disséron atal: 34 que med' avían do mouro | que o quería trager. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 9 35 “Demais, non levades arma | e ides assí en cós, 36 e com' os mouros son falssos, | quiça travarán de vós; 37 o porend' ao castélo | nos queremos tornar, nós 38 E tornaron-se correndo | e foron-se en el meter R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 10 39 O alcaide por tod' esto | sól cabeça non tornou, 40 mas por chegar ao mouro | lógo o río passou; 41 e pois a el foi chegado, | lógu' el prendê-lo mandou, 42 des i al rei de Grãada | o fezo preso trager, R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 11 43 Que estava na cïada. | E disse-ll' esta razôn: 44 que lle disséss' a verdade | do castélo e, se non, 45 escabeçá-lo faría. | Diss' el: “Se Déus me perdôn, 46 no castélo á quinz' ómes, | mais non tẽen que comer.” R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 12 47 Tan tóst' el rei de Grãada | sa cïada fez saír 48 e dereit' ao castélo | lógo começou-se d' ir, 49 e mandou ao alcaide | que se o castélo pedir 50 foss' aos que i leixara, | se non quería morrer. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 13 51 Ele con medo de mórte | lóg' o castélo pediu, 52 e dos que dentro estavan | atal respósta oiu 53 que per fé non llo darían. | Quand' el rei aquesto viu, 54 fez lóg' a toda sa gente | o castélo combater R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 14 55 A pédras e a saetas | mui de rij' en derredor. 56 E os que dentro jazían | ouvéron tan gran pavor 57 que fillaron a omagen | da Madre do Salvador 58 que estava na capéla, | desí fôrona põer R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 15 59 Ontr' as amẽas, dizendo: | “Se tu és Madre de Déus, 60 defend' aqueste castélo | e a nós, que somos téus, 61 e guarda a ta capéla | que non seja dos encréus 62 mouros en poder, nen façan | a ta omagen arder.” R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 16 63 E leixárona dizendo: | “Veremo-lo que farás.” 67 64 Entonç' os combatedores | tornaron todos atrás; 65 e tres mouros que entraran, | chus negros que Satanás, 66 no castélo, os de dentro | os fezéron ên caer R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 17 67 Mórtos de cima do muro. | E diss' el rei: “Nulla pról 68 non ei de mais combatermos, | e tẽer-m-ía por fól 69 se contra María fosse, | que os séus defender sól.” 70 E mandou tanger as trombas | e fez sa óste mover. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... 18 71 E desta guisa Chincoia | guardou a que todos dan 72 loores por sa bondade, | ca mui gran dereit' i an, 73 porque os séus mui ben guarda | e aos outros afán 74 dá que contra ela vẽen, | e faz vençudos seer. R Poder á Santa María | grande d' os séus acorrer... T187, E185 13 Mettmann 205 Como Santa María quis guardar ũa moura que tiínna séu fillo en braços u siía en ũa torre ontre dúas amẽas, e caeu a torre, e non morreu nen séu fillo, nen lles empeceu ren, e esto foi per oraçôn dos creschãos. R 1 Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado, 2 e guard' á de mal por ela | o que ll' é encomendado. 1 3 Ca aquestas dúas cousas | fazen mui compridamente 4 gaannar amor e graça | dela, se devotamente 5 se fazen e como deven; | e assí abèrtamente 6 parece a sa vertude | sobre tod' óme coitado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 2 7 E sobr' aquest' un miragre | vos rógo que me ouçades 8 que fezo Santa María; | e se i mentes parades, 9 oïredes maravilla | mui grand', e cértos sejades 10 que per oraçôn mostrada | foi ante muit' óm' onrrado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 3 11 Na fronteira un castélo | de mouros mui fórt' avía 12 que combateron crischãos | que saían d' açaría 13 d' Ucres e de Calatrava | con muita cavalaría; 14 e éra i Don Afonsso | Têlez, ric-óme preçado, R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 4 15 Que tragía gran companna | de mui bõos cavaleiros, 16 ardidos e arrizados, | e demais bõos guerreiros 17 e almogavares muitos, | peões e baesteiros, 18 per que o castélo todo | muit' aginna foi entrado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 5 19 O castélo fòrtemente | foi derredor combatudo 20 e os muros desfezéron, | ond' en gran medo metudo 21 foi o póblo que dentr' éra; | e pois que se viu vençudo, 13 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 68 22 colleu-se a ũa torre | mui fórt'. E de cada lado R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 6 23 Na torre meteron cavas | e fógo pola queimaren; 24 e os mouros que dentr' éran, | por se mellor ampararen 25 do fógo, ontr' as amẽas | punnavan de se deitaren; 26 e assí morreron muitos | daquel póblo malfadado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 7 27 Con esta coita tan grande | do fógo que os cegava 28 e d' outra parte do fógo | que os mui fórte queimava, 29 ũa moura con séu fillo, | que mui mais ca si amava, 30 sobiu-se con el encima, | que lle non foss' afogado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 8 31 E ontre dúas amẽas | se foi sentar a mesquinna 32 con séu fillo pequeninno | que en séus braços tiínna; 33 e pero que mui gran fógo | de todas partes viínna, 34 a moura non foi queimada | nen séu fillo chamuscado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 9 35 O maestre Don Gonçalvo | Eanes de Calatrava, 36 que en servir Déus en mouros | guerrejar se traballava 37 e porend' aquela torre | muito combater mandava, 38 e outrossí Don Alfonsso | Têlez, de que ei falado, R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 10 39 E quando viron a torre | que éra toda cavada 40 e viron ontr' as amẽas | aquela mour' assentada, 41 semellou lles a omagen | de com' está fegurada 42 a Virgen Santa María | que ten séu Fill' abraçado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 11 43 E ouvéron pïadade | eles e quantos crischãos 44 a viron, e con gran dóo | alçaron a Déus as mãos 45 que os de mórte guardasse, | pero que éran pagãos; 46 e desto quis Déus que fosse | un gran miragre mostrado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 12 47 E daquela part' a torre | u eles éran tan passo 48 se leixou vĩir a térra | sobr' un gran chão devasso 49 que neũu deles mórto | non foi, ferido nen lasso, 50 nena madre neno fillo; | mas pousou-os en un prado R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... 13 51 A Virgen Santa María, | a que por ela rogavan 52 os crischãos. Porên todos | muito se maravillavan; 53 a ela e a séu Fillo | mui grandes loores davan, 54 e a moura foi crischãa | e séu fillo batiçado. R Oraçôn con pïadade | oe a Virgen de grado... F5, E205 14 Mettman 213 14 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 69 Como Santa María livrou ũu óme bõo en Terena de mão de séus ẽemigos que o querían matar a órto, porque ll' apõían que matara a sa mollér. R 1 Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira, 2 de toda cousa o guarda | que lle ponnan mentireira. 1 3 E de tal razôn a Virgen | fez miragre connoçudo 4 na eigreja de Terena, | que é de muitos sabudo, 5 ca sempre dos que a chaman | é amparanç' e escudo; 6 e de como foi o feito | contar-vos-ei a maneira: R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 2 7 Un óm' en Élvas morava | que Don Tome nom' avía, 8 que sobre tod' outra cousa | amava Santa María 9 e que gannava grand' algo | con sas bestias que tragía, 10 carrejand' en elas vinno | e farinna e ceveira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 3 11 Aquest' óm' éra casado | con mollér que el cuidava 12 que éra bõa e salva; | mais en séu cuidar errava, 13 ca ela mui mais a outros | ca non a ele amava, 14 e porên quando podía | éra-lle mui torticeira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 4 15 Onde ll' avẽo un día | que de sa casa saído 16 foi el con sas mercaduras; | e poi-lo ela viu ido, 17 por fazer mais a sa guisa, | des que s' achou sen marido, 18 fezo como mollér maa, | non quis albergar senlleira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 5 19 Ela fazendo tal vida, | ũa noite a acharon 20 mórta e acuitelada; | e séus parentes chegaron, 21 e pois que a mórta viron, | no marido sospeitaron 22 que a matara a furto | e se fora sa carreira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 6 23 Daquest' o marido dela | sól non sabía mandado; 24 e quando chegou a Élvas, | foi lógo desafïado 25 dos parentes dela todos, | e sen esto recadado 26 o ouvéra o alcaide; | mas fogiu aa fronteira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 7 27 E morand' en Badallouce, | entrou-lle na voontade 28 que en romería fosse | a Teren', e pïadade 29 avería de la Virgen | mui comprida de bondade, 30 que de quanto ll' apõían, | pois que non éra certeira R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 8 31 Cousa, que o guardaría | de non prender mal a tórto, 32 e que, tẽend' el verdade, | non fosse preso nen mórto; 33 ca todos mui mal juigados | a ela van por conórto, 34 ca en todo-los séus feitos | sempr' é mui dereitureira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 9 35 Ele, pois foi na eigreja, | deitou-s' entôn mui festinno 36 ant' o séu altar e disse: | “Madre do Véll' e Meninno, 37 que te dóes dos coitados, | dóe-te de mi mesquinno, 38 Sennor, tu que és dos santos | espello e lumẽeira; R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 70 10 39 E non queiras que éu moira | a gran tórt' e sen dereito, 40 mas o feito desta cousa | per ti seja escolleito, 41 e faz que méus ẽemigos | en al façan séu proveito, 42 e tól-me dessa companna, | tu que és sen companneira.” R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 11 43 E pois aquest' ouve dit' e | sa oraçôn acabada, 44 compriu ben sa romaría; | e depois aa tornada 45 topou en séus ẽemigos, | que lle tiínnan cïada, 46 mas veer nono podéron, | ca non quis a josticeira R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 12 47 Madre de Déus Jesú-Cristo, | pero contra el catavan. 48 E pois que ũa gran péça | en aquel logar estavan, 49 foron-se contra Terena, | u sen dulta o cuidavan 50 achar; mas o dém' acharon | en forma del na ribeira R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 13 51 Dun río que per i corre, | de que séu nome non digo, 52 indo pós el braadando: | “Aquest' é nóss' ẽemigo.” 53 E o démo contra eles | disse: “Que avedes migo? 54 ca nunca éu vos fiz tórto, | sabe-o tod' esta beira.” R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 55 Mas eles lle responderon: | “Don traedor, morreredes.” 56 E o démo lles dizía: | “Mui gran tórto me fazedes, 57 ca éu non ei nulla culpa | daquelo que m' apõedes.” 58 Mas un foi-o acalçando | con sa azcõa monteira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 14 59 E foi-se a el chegando, | sa azcõa sobre mão, 60 cuidando ben que corría | depós el per un gran chão 61 e que lle dava gran cólbe; | mas saiu-lle tod' en vão, 62 c' a azcũa chantou toda | per ũa grand' azinneira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 15 63 Demais en un gran barranco | caeu con el o cavalo, 64 assí que o non podéron | nunca ja dalí sacá-lo, 65 e el por un mui gran tempo | nono podían sãá-lo, 66 ca ficou todo britado | dos pées tro ena moleira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 16 67 Os outros, quando chegaron | a el e o jazer viron, 68 cuidando que éra mórto, | muito por ele carpiron; 69 mas a qual parte o démo | foi, per ren nono sentiron, 70 nen viron sól per u fora | fogind' en sa égua veira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 17 71 E pois lles aquest' avẽo, | fillaron séu companneiro 72 e trouxérono a Élvas, | onde moveran primeiro; 73 e soubéron o engano | que lles fez o dém' arteiro, 74 e perdõaron o outro | da sanna omezïeira R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 18 75 De sa mollér que matara, | com' eles ante creían. 76 E que os el perdõasse, | todos por Déus lle pedían 77 mercee e por sa Madre, | ca ben de cérto sabían 78 que ela o guarecera | como guariu a primeira R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... 71 19 79 Chaga que Adán nos fezo, | per que perderon a vida 80 dos céos muitos e muitas; | mas esta Sennor comprida 81 pela sa grand' omildade | nos déu pera 82 e fez cobrar paraíso, | que é vida duradeira. R Quen sérve Santa María, | a Sennor mui verdadeira... F89, E213 15 Mettmann 237 Como Santa María fez en Portugal na vila de Santarên a ũa mollér pecador que non morresse ta que fosse ben confessada, porque avía gran fïança en ela e jujũava os sábados e as sas féstas a pan e agua. R 1 Se ben ena Virgen fïar 2 o pecador sabudo, 3 querrá-o na mórte guardar 4 que non seja perdudo. 1 5 E desta confïança tal | vos direi, se quisérdes, 6 que ouve grand' ũa mollér; | e pois que o soubérdes 7 loaredes a Madr' entôn | de Déus, se me crevérdes, 8 e averedes des alí | o dém' avorreçudo. R Se ben ena Virgen fïar... 2 9 Esta mollér en Santarên, | com' aprendí, morava, 10 e pero sa fazenda mal | fazía, confïava 11 na Madre do mantẽedor | do mund' e jajũava 12 o día da Encarnaçôn, | que é stabeliçudo. R Se ben ena Virgen fïar... 3 13 As cinque féstas da Sennor, | Reínna corõada, 14 jajũava esta mollér | e non comía nada 15 senôn pan e agua, pero | seendo denodada 16 muit' en séu córp' abaldõar; | est' éra connoçudo. R Se ben ena Virgen fïar... 4 17 Outro costum' esta mollér | vos direi que avía: 18 missa cada sábad' oír | da Madre de Déus ía, 19 e en aquel día fazer | maldade non quería 20 por aver nen por outra ren, | assí ei aprendudo. R Se ben ena Virgen fïar... 5 21 Vivend' esta mollér assí, | estand' en tal estado 22 como vos retraí ant' éu, | tev' assí por guisado 23 d' ir a sa térra; e entôn | vestiu-se ben privado 24 e saiü-s' entôn dalí, | e non muit' ascondudo. R Se ben ena Virgen fïar... 6 25 Mais aquel día que saír | avía sábad' éra, 26 e foi missa oír entôn, | ca tal costum' ouvéra 27 sempre tal di'; e un garçôn | séu ouv' ên coita féra, 28 e con outros pós ela foi | como louc' atrevudo. R Se ben ena Virgen fïar... 7 29 E foi-a entôn acalçar | caminno de Leirẽa, 15 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2. 72 30 pelos cabelos a tirou | do caminn' a gran pẽa; 31 ela começou vózes dar: | “Ai éu en térr' allẽa, 32 a que mal tempo me chegou | méu feito decebudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 8 33 Quis aquel vilão comprir | sa voontade lógo 34 con ela, mais disse-ll' assí | ela: “Por Déus te rógo 35 que non seja, ca sábad' é, | sequér a un moógo, 36 méu abade, o prometí.” | Mais el foi demovudo R Se ben ena Virgen fïar... 9 37 Contra ela, o traedor, | e diz: “Se non fezéres 38 óra quant' éu quisér, aquí | o córp' e quant' ouvéres 39 perdud' ás.” E ela respôs: | “Pódes quanto quiséres 40 fazer, mas ant' éu morrerei, | vilão, falsso, rudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 10 41 El con gran despeito travou | dela, e ameúde 42 chamou ela: “Madre de Déus, | valla-m' a ta vertude; 43 a méu mal non queiras catar, | mais o téu ben m' ajude 44 e os grandes miragres téus, | que o dém' an vençudo. R Se ben ena Virgen fïar... 11 45 Sennor, Sennor de gran poder, | valla-m' a ta bondade, 46 non me leixes perder assí, | pola ta pïadade; 47 guarda-me polo prazer téu | do dém' e de sa grade, 48 so que el muitos meter vai, | e do séu dent' agudo. R Se ben ena Virgen fïar... 12 49 Sennor, sempr' en ti confïei, | como quér que pecasse, 50 que dos grandes érros que fiz | a emenda chegasse; 51 e non ei, mal pecado, ja | temp' en que os chorasse, 52 mas tu, Madre do alto Rei, | sei oge méu escudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 13 53 Daquesta guisa se queixou, | fèramente chorando, 54 e non se mãefestou. Mais | fôrona desnüando 55 de quanto tragía entôn, | e ela braadando, 56 muito lle mostrou falss' amor | aquel que foi séu drudo. R Se ben ena Virgen fïar... 14 57 Esbullou-a aquel ladrôn | falsso con gran loucura, 58 des i degolou-a lógu' i | sen dó' e sen mesura; 59 mais a de qu' el rei Salomôn | falou, santa e pura, 60 a sa oraçôn ben oiu, | que sãa cégu' e mudo. R Se ben ena Virgen fïar... 15 61 Pois que a assí degolou | mui longe da carreira, 62 fogiu-s' e leixó-a jazer | so ũa gẽesteira. 63 E chegou lógo ben alí | a Santa verdadeira, 64 que lle diss' entôn: “Erge-t' ên, | ca de pran éu t' ajudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 16 65 Pela mão a foi fillar | a Virgen grorïosa, 66 ao caminno a levou, | des i mui saborosa- 67 mente a cofortou; entôn | diz: “Non sejas queixosa, 68 ca serás salva porque é | ja o démo batudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 17 69 E pois disse-lle: “Sei aquí, | non temas nemigalla, 73 70 e pornán que daquí a cras | mãeféstes ta falla 71 quanta ás feita contra Déus, | e crei ben que te valla 72 méu Fill', e vivirás con el, | pero te vai sannudo. R Se ben ena Virgen fïar... 18 73 E ves, un cavaleiro ven | per aquele recóste, 74 que téu mandado levará | a Santarên mui tóste; 75 e do concello saïrá | contra ti mui grand' óste, 76 e mui lonj' este feito téu | seerá retraúdo.” R Se ben ena Virgen fïar... 19 77 Chegou-s' o cavaleir' entôn, | ca andava aginna, 78 e pois que viu assí seer | esta mollér mesquinna, 79 sinou-s' entôn e diss' assí: | “Santa Virgen, Reínna, 80 quen foi o que t' assí matou, | seja el cofondudo.” R Se ben ena Virgen fïar... 20 81 “Cavaleiro”, disse-ll' entôn, | “e porquê vos sinades? 82 A mia Sennor, Madre de Déus, | faz esto, ben creades, 83 que quér que me conféss' ant' éu | que moira, entendades, 84 que sobre los santos tal don | á ela recebudo. R Se ben ena Virgen fïar... 21 85 Ca porque a muito chamei | u m' assí degolaron 86 ómees a que nunca fiz | mal e que me roubaron, 87 porque fïei no séu amor, | sól que m' eles leixaron 88 por mórta, vẽo lóg' a mi, | que m' á ben acorrudo. R Se ben ena Virgen fïar... 22 89 Mais mãefést' aja por Déus, | se ben fazer queredes, 90 a que póssa dizer méu mal; | e depois saberedes 91 da Virgen o gran poder séu, | e ja o ben veedes 92 que non lle praz de me perder | com' algún descreúdo.” R Se ben ena Virgen fïar... 23 93 O cavaleir' a Santarên | se foi dereitamente 94 e tod' aqueste feit' entôn | diss' a toda a gente. 95 E a clerizía dalí | saiü mantenente, †CSM 237:95See note to line 24. 96 do concello ren non ficou, | nen grande nen meúdo. R Se ben ena Virgen fïar... 24 97 Adussérona ben dalí | u a o cavaleiro 98 achou, e foi mui ben entôn | confessada primeiro 99 e comungou-s'; e a Madre | do Fillo verdadeiro 100 lóg' a alma dela levou, | que ll' ouve prometudo. R Se ben ena Virgen fïar... F90, E237 16 Mettmann 255 Como Santa María guareceu a mollér que fezéra matar séu genrro polo mal prez que ll' apõían con el, que non ardeu no fógo en que a meteron. 16 Critical edition of the Cantigas de Santa Maria © Centre for the Study of the Cantigas de Santa Maria, University of Oxford, 2012 2.