A Unión Económica e Monetaria: A introdución do Euro e panorama xeral de futuro

! ! ! ! ! ! ! ! ! ! Mario!Tarrío!Soto!! ! ! A!Unión!Económica!e! Monetaria:!A! introdución!do!Euro!e! panorama!xeral!de! futuro! ! Facultade)de)Ciencias)Económicas)) ! Xuño!2017! ! Traballo!de!Fin!de!Grao!presentado!na!Facultade!de!Ciencias!Económicas!e!Empresariais!da!Universidade!de! Santiago!de!Compostela!para!a!obtención!do!Grao!en!Economía! Traballo!de! fin!de!grao! ! 2! ! ! Resumo! Europa,!un!continente!dividido!e!enfrontado!durante!séculos,!comezou!no!último!terzo!do!século!XX!o!proceso!de!unificación!das!súas!divisas.! Este!Traballo!de!Fin!de!Grao!relata!cales!foron!as!distintas!fases!polas!que!Europa! transitou!cara!o!nacemento!do!Euro,!explicando!o!seu!deseño!inicial!e!o!contexto!económico!que!o!condicionou.! Empregando!maioritariamente!documentos!de!traballo!e!datos!de!bases!estatísticas!internacionais,!tamén!se!procurarán!evidencias!sobre!se!Europa!cumpre!coas!características!dunha!área!monetaria!óptima,!expondo!os!beneficios!e!desvantaxes!da! adopción!dunha!única!moeda!no!continente.!Neste!contexto!búscase!definir!o!panorama!de!futuro!da!Unión!Europea!para!que!a!moeda!común!poida!seguir!sendo!unha! realidade.! En!cumprimento!coa!normativa,!este!traballo!conta!con!9.996!palabras.! ! ! ! 3! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Planificación! Na!táboa!a!continuación,!exponse!a!distribución!da!planificación!e!elaboración! do! presente! Traballo! de! Fin! de! Grao,! repartida! segundo! as! semanas! nas! que! as! distintas!tarefas!foron!realizadas.! ! I! II! III! IV! V! VI! VII! VIII! IX! Lectura!Baldwin!(2012)!e!Krugman!(2012)! Î! Î! ! ! ! ! ! ! ! Primeira!xuntanza!co!titor! Î! ! ! ! ! ! ! ! ! Determinación!dos!obxectivos! Î! ! ! ! ! ! ! ! ! Busca!de!información! ! Î! Î! Î! ! ! ! ! ! Lectura!e!selección!dos!working(papers! ! ! Î! Î! Î! ! ! ! ! Busca!datos!estatísticos! ! ! ! Î! Î! ! ! ! ! Reestruturación!da!organización!do!traballo! ! ! ! ! Î! ! ! ! ! Redacción!do!primeiro!apartado! ! ! ! ! Î! Î! ! ! ! Segunda!xuntanza!co!titor! ! ! ! ! ! Î! ! ! ! Elaboración!de!gráficas!e!ilustracións! ! ! ! ! ! Î! ! ! ! Redacción!do!segundo!apartado! ! ! ! ! ! Î! ! ! ! Terceira!xuntanza!co!titor! ! ! ! ! ! ! Î! ! ! Lectura!de!novos!documentos! ! ! ! ! ! ! Î! ! ! Redacción!do!apartado!terceiro! ! ! ! ! ! ! Î! Î! ! Derradeira!revisión!co!titor! ! ! ! ! ! ! ! Î! ! Depósito!do!traballo! ! ! ! ! ! ! ! ! Î! ! ! ! ! 4! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Índice! Resumo).....................................................................................................................)2! Planificación)..............................................................................................................)3! Índice)........................................................................................................................)4! Índice)de)siglas)e)abreviaturas)...................................................................................)5! Índice)de)gráficos,)ilustracións)e)táboas).....................................................................)6! Introdución)...............................................................................................................)7! Desenvolvemento)do)traballo)...................................................................................)8! 1!Construción!da!Unión!Monetaria!Europea!.............................................................!8! 1.1!Sistema!Monetario!Europeo!............................................................................!8! 1.1.1!Entradas!e!saídas!no!Mecanismo!de!Tipos!de!Cambio!.....................................................!11! 1.2!A!Unión!Monetaria!Europea!..........................................................................!12! 1.2.1!Formar!parte!da!Unión!Monetaria!Europea!.....................................................................!12! 1.2.2!O!Banco!Central!Europeo!..................................................................................................!15! 2!Análise!da!repercusión!da!moeda!común!............................................................!17! 2.1!É!a!Unión!Europea!unha!Área!Monetaria!Óptima?!.......................................!17! 2.1.1!Concepto!de!Área!Monetaria!Óptima!...............................................................................!17! 2.1.2!Análise!do!caso!europeo!...................................................................................................!17! 2.2!Beneficios!do!Euro!.........................................................................................!22! 2.3!Inconvenientes!do!Euro!.................................................................................!24! 3!Panorama!xeral!de!futuro!da!UEM!.......................................................................!27! 3.1!Escenarios!de!futuro!......................................................................................!27! 3.2!Críticas!á!UEM!................................................................................................!28! 3.2.1!Unión!Fiscal!.......................................................................................................................!29! 3.2.2!Hai!alternativa!ao!Euro?!....................................................................................................!30! 3.2.3!Apoio!popular!...................................................................................................................!30! Conclusións)e)ampliacións).......................................................................................)32! Bibliografía)..............................................................................................................)33! ! 5! ! ! Índice!de!siglas!e!abreviaturas! AMO! Área!Monetaria!Óptima! Art.! Artigo! BCE! Banco!Central!Europeo! CEE! Comunidade!Económica!Europea! ECU! European!Currency!Unit!(Unidade!Monetaria!Europea)! MTC! Mecanismo!de!Tipos!de!Cambio! SEBC! Sistema!Europeo!de!Bancos!Centrais! SME! Sistema!Monetario!Europeo! TFUE! Tratado!de!Funcionamento!da!Unión!Europea! TUE! Tratado!da!Unión!Europea! UE! Unión!Europea! UEM! Unión!Económica!e!Monetaria! ! ! ! 6! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Índice!de!gráficos,!ilustracións!e!táboas! ÍNDICE'DE'GRÁFICOS' GRÁFICO!1.!GRAO!DE!APERTURA!COMERCIAL!(EN!%!SOBRE!PIB).!.............................................................................!17! GRÁFICO!2.!EVOLUCIÓN!DO!SALDO!POR!CONTA!CORRENTE.!.....................................................................................!20! GRÁFICO!3.!VALORACIÓN!DA!UE.!......................................................................................................................!21! GRÁFICO!4.!VARIACIÓN!ANUAL!DA!INFLACIÓN!MEDIA!(%).!......................................................................................!22! GRÁFICO!5.!DEREITOS!ESPECIAIS!DE!XIRO!(2015!E!2017)!......................................................................................!23! GRÁFICO!6.!CRECEMENTO!DO!PIB!ANUAL!(%):!....................................................................................................!25! GRÁFICO!7.!PARTICIPACIÓN!DAS!EXPORTACIÓNS!NO!PIB!(%).!.................................................................................!25! GRÁFICO!8.!DESEMPREGO!EN!%!DA!POBOACIÓN!ACTIVA.!.......................................................................................!29! GRÁFICO!9.!GRAO!DE!ACEPTACIÓN!DO!EURO!NA!UE!E!NA!ZONA!EURO.!.....................................................................!30! GRÁFICO!10.!GRAO!DE!ACEPTACIÓN!DO!EURO!POR!PAÍSES!(2016).!..........................................................................!31! ÍNDICE'DE'ILUSTRACIÓNS' ILUSTRACIÓN!1.!USO!DO!EURO!EN!EUROPA!.........................................................................................................!13! ILUSTRACIÓN!2.!TAXAS!DE!DESEMPREGO!NA!UE-27!(2016)!...................................................................................!19! 'ÍNDICE'DE'TÁBOAS' TÁBOA!1.!CRONOLOXÍA!DOS!RÉXIMES!CAMBIARIOS!DESPOIS!DA!II!GUERRA!MUNDIAL!.....................................................!8! TÁBOA!2.!FASES!DO!MTC-I!................................................................................................................................!9! TÁBOA!3.!MEMBROS!DO!MTC!(I!E!II)!................................................................................................................!11! TÁBOA!4.!PERSOAS!QUE!CAMBIARON!DE!REXIÓN!DE!RESIDENCIA!NOS!90!PORCENTAXE!DA!POBOACIÓN!TOTAL.!..................!19! TÁBOA!5.!CUMPRIMENTO!DE!CRITERIOS!DUNHA!AMO.!.........................................................................................!22! TÁBOA!6.!ESCENARIOS!DE!FUTURO!DA!COMISIÓN!EUROPEA!PARA!2025.!..................................................................!27! TÁBOA!7.!PIB!PER!CÁPITA!NACIONAL!ENTRE!PIB!PER!CÁPITA!DA!ZONA!EURO!..............................................................!28! ! ! ! 7! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Introdución! ‘Europa(non(se(fará(dunha(vez(nin(nunha(obra( de( conxunto:( farase( grazas( a( realizacións( concretas,( que( creen( en( primeiro( lugar( unha( solidariedade(de(feito( Robert!Schuman! 9!de!maio!de!1950! O! século! XX! viu! na! súa! primeira! metade! como! Europa! se! desangraba! en! dúas! devastadoras!guerras!mundiais.!Anos!despois,!en!1999!once!Estados!europeos!substitúen!as! súas!divisas!nacionais!en!favor!dunha!moeda!comunitaria.!Con!este!paso!histórico!en!favor!da! unidade!europea!chegaríase!ás!portas!do!novo!milenio.!Neste!escenario,!os!líderes!europeos! confiaran!o!futuro!do!mercado!único!á!moeda!común,!a!cal!debería!ser!capaz!de!outorgarlle!un! maior! peso! político! a! Europa! no! contexto! internacional! e,! ademais,! converter! a! UE! nun! mercado!unificado.! A!pesar!das!motivacións!económicas,!sempre!cabe!lembrar!que!a!integración!europea! xurdiu!como!unha!garantía!de!paz.!Despois!da!Segunda!Guerra!Mundial,!a!cooperación!entre! os!países!que!outrora!se!desangraban!entre!si!semellaba!ser!o!mellor!remedio!para!que!eses! conflitos!non!volvesen!acontecer.! O! Euro! forma! parte! da! nosa! realidade,! das! nosas! transaccións! económicas! e,! en! definitiva,!do!noso!día! a!día.!A!pesar!diso,!non!deixa!de!ser!recurrente!a!discusión! sobre!o! porqué!da! moeda! común.! Pero! se! este! debate! existe! é! debido! á! presenza! de! vantaxes,! desvantaxes!e!dúbidas!sobre!a!súa!posta!en!funcionamento.! A!razón!de!ser!deste!Traballo!de!Fin!de!Grao!non!é!outra!que!analizar!a!introdución!do! Euro,!tendo!por!obxectivos:!en!primeiro!lugar,!analizar!a!formación!da!Zona!Euro!(as!fases!nas! que!Europa!pasou!de!ter!distintas!divisas!a!unha!moeda!única);!en!segundo!lugar,!buscar!cales! son!os!sus!beneficios!e!desvantaxes!desta!moeda!única,!así!como!unha!resposta!á!pregunta!de! se!era!conveniente!ou!non!a!súa!posta!en!funcionamento!(cumpría!Europa!coas!características! dunha!Área!Monetaria!Óptima?).!Finalmente,!e!unha!vez!que!o!Euro!é!unha!realidade,!cales! son!as!opcións!para!garantir!a!súa!viabilidade!e!cara!onde!se!dirixe!a!Unión!Monetaria!ou,!se! fose!o!caso,!cales!son!as!posibles!alternativas!á!moeda!común.! Neste! tema,! existe! unha! longa! categoría! de! grises! que! intentan! dar! resposta,! dende! perspectivas!diferentes,!ás!cuestións!mencionadas.!É!por!isto!que,!intentando!analizar!a!maior! parte!delas!(ou!como!mínimo!ás!máis!coñecidas!ou!citadas)!sempre!é!posible!que!existan!máis! respostas!ás!mesmas!preguntas.!! ! ! 8! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Desenvolvemento!do!traballo! 1 Construción)da)Unión)Monetaria)Europea) 1.1 Sistema!Monetario!Europeo! A!orixe!do!Sistema!Monetario!Europeo!remóntase!á!fin!do!sistema!de!Bretton!Woods! (tipos!de!cambio!fixos!en!relación!ao!dólar!americano,!que!á!súa!vez!estaba!referenciado!en! que!35$!equivalían!a!unha!onza!de!ouro).!O!desmembramento!deste!sistema!tiña!preocupada! a! Europa! occidental! pola! futura! determinación! dos! tipos! de! cambio.! É! nese! intre! cando! a! Comunidade!Económica!Europea,!constituída!en!1957,!se!preocupa!polo!futuro!rol!que!xogaría! no! sistema! monetario! mundial.! Por! iso,! o! Informe!Werner1,! elaborado!en! 1970!tras! as! deliberacións! do! comité! encargado! de! analizar! os! pasos! cara! unha! unión! económica! e! monetaria,! sumouse! ás! recomendacións! previas! sobre!a! creación! dun! sistema!de! tipos! de! cambio!fixos!intra-Europeos,!así!como!un!sistema!europeo!de!bancos!centrais!(Klein,!1998).! Con!isto!pretendíase!evitar!unha!perda!de!peso!por!parte!do!continente!europeo,!ocasionado! pola!atomización!en!multitude!de!divisas,!e!converter!á!CEE!nun!mercado!máis!unificado.! Táboa)1.)Cronoloxía)dos)réximes)cambiarios)despois)da)II)Guerra)Mundial) 1946!—!1971! Sistema) de) Bretton) Woods.! Tipos! de! cambio! fixos! referenciados!ao!dólar.!35$!=!1!onza!ouro.! 1971!—!1979! Serpe) Monetaria) Europea.!Mecanismo! de! coordinación! cambiaria!con!oscilacións!do!±2.25%.! 1979!—!1998! Sistema) Monetario) Europeo) (MTC-I).! Tipos! flutuantes! en! torno! ao! ECU,! sen! que! este! constitúa! unha! moeda! por! si! mesmo.! 1999!—!actualidad! Unión)Monteraria)Europea)(ademais)do)MTC-II).!Divisa!única! e!común!(Euro)!nos!Estados!membros.!O!MTC-II!pasa!a!ser!o! mecanismo!previo!á!adopción!do!Euro!para!o!resto!de!países! da!UE.! Fonte:!elaboración!propia! A!primeira!medida!adoptada!para!pórlle!freno!ás!posibles!perturbacións!comerciais!na! CEE!foi!a!coñecida!como!Serpe!Monetaria!Europea!(derivado!do!inglés!snake(in(the(tunnel,!pola! forma!das!oscilacións,!xa!que!era!un!mecanismo!que!establecía!unhas!oscilacións!máximas!do! ±2.25%!con!respecto!ás!paridades!centrais,!referenciadas!no!marco!alemán).!Non!obstante,!as! numerosas!revalorizacións,!depreciacións!e!entradas!e!saídas!de!divisas!impediron!o!éxito!de! tal!mecanismo.! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 1!Polo!nome!do!primeiro!ministro!luxemburgués,!Pierre!Werner,!director!dese!informe.! ! 9! A!Unión!Económica!e!Monetaria! O! colapso! de! Bretton! Woods! xa! estaba! a! producir! desordes! na!orde! monetaria!e! comercial,!polo!que!Francia!e!Alemaña!apostan!por!dar!un!paso!máis!e!implantar,!en!1979,!o! Sistema!Monetario!Europeo!(SME).!Naquel!entón,!os!movementos!nos!tipos!de!cambio!eran! considerados!como!unha!ameaza!para!a!prosperidade!do!mecado!común!(Baldwin,!Wyplosz,! 2012).! Conxuntamente!co!SME,!foi!creado!o!Mecanismo!de!Tipos!de!Cambio!(MTC!ou!ERM,! segundo! as! súas! siglas! en! inglés)! como! a! ferramenta! central! do! devandito!sistema.! O! MTC! estaba!articulado!en!torno!a!catro!elementos:!unha!rede!de!tipos!de!cambio!bilateralmente! acordados,!apoio!mutuo,!posibiliadade!de!reaxustes!pero!suxeitos!a!un!acordo!unánime!e!a! Unidade!Monetaria!Europea!(ECU,!polas!súas!siglas!en!inglés)2.! Baldwin!(2012)!explica!que!todas!as!divisas!que!formaron!parte!do!MTC!estaban!fixadas! unhas!con!respecto!ás!outras,!baixo!unha!banda!de!flutuación!do!±2,25%!respecto!á!paridade! central.!Se!ben!é!certo,!a!Italia!foille!permitida!unha!marxe!do!±6%!por!causa!da!súa!elevada! inflación.! Dese! xeito,! en! marzo! de! 1979! coa! participación! de:! Alemaña,! Bélxica,! Dinamarca,! Francia,!Irlanda,!Italia,!Luxemburgo!e!os!Países!Baixos!naceu!o!Mecanismo!de!Tipos!de!Cambio.! Daquela,!as!taxas!de!inflación!variaban!considerablemente!dun!país!a!outro!pero,!sobre!todo,! eran!demasiado!elevadas.!Eses!diferenciais!inflacionistas!traducíanse!en!cambios!nos!prezos! relativos,!ao!tratarse!dun!sistema!de!tipos!de!cambio!fixo,!e!dificultando!a!estabilidade!dentro! do!MTC.! Ao! longo! da! existencia! do! Mecanismo! de! Tipos! de! Cambio,! existiron! tres! etapas! diferenciadas.! Táboa)2.)Fases)do)MTC-I) Fonte:!elaboración!propia.! En!primeiro!lugar,!de!1979!a!1985,!o!MTC!segue!a!dinámica!da!extinta!Serpe!Monetaria! Europea,! cunhas! estreitas! flutuacións! do! ±2.25%.! Pero,! a! pesar! de! que! as! marxes! fosen! as! mesmas,!establécese!o!principio!de!simetría!polo!cal!ningunha!divisa!é!máis!ca!outra:!todas! están!referenciadas! ao! ECU,! unha! cesta! das! moedas! que! formaban! parte! do! MTC! e! que! actuaba!como!divisa!de!conta,!sendo!calculada!mediante!a!ponderación!desas!divisas.! Este!novo!sistema!deixou!unhas!serie!de!implicacións!a!destacar.!Pois,!primeiramente,! tratábase!dun!sistema!enteiramente!europeo,!sen!ter!como!referencia!nin!o!dólar!ameircano! nin!o!ouro.!En!segundo!lugar,!ningunha!das!divisas!xogaba!un!rol!máis!importante!cas!demais,! o!que!significa!que!consitía!un!sistema!simétrico:!en!contraposición!ao!acontecido!co!dólar!en! Bretton! Woods.! A! responsabilidade! de! manter! os! tipos! de! cambio! bilaterais! correspondía! tanto!aos!países!cunha!divisa!máis!forte!como!a!aqueles!cunha!máis!débil.! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 2!Para!as!referencias!á!Unidade!Monetaria!Europea!empregarei!de!agora!en!diante!a!abreviatura!inglesa! ECU!(European(Currency(Unit)!para!evitar!a!confusión!coa!abreviatura!de!Unión!Monetaria!Europea. ! 16! A!Unión!Económica!e!Monetaria! • Autorizar!as!emisións!de!moedas!e!billetes.!Sendo!o!propio!BCE!e!os!bancos!centrais! nacionais,! con! esta! autorización,!os! encargados! de! emitir! o! diñeiro! legal! en! circulación.! Para! o! correcto! exercicio! das! súas! funcións,! os! Tratados! atribúenlle! personalidade! xurídica!propia!ao!BCE.!Isto!implica!que!será!independente!no!exercicio!das!súas!competencias! e! na! xestión! das! finanzas.! Esta! característica! foille! outorgada! co! obxectivo!de! reforzar! o! mandato!do!BCE!á!hora!de!logar!a!estabilidade!de!prezos,!de!maneira!que!os!Estados!membros! están!na!obriga!de!respectar!a!súa!independencia.!Do!mesmo!modo,!o!art.!130!aclara!que!nin! o!BCE!nin!os!bancos!centrais!nacionais!“poderán!solicitar!ou!aceptar!instrucións!de!institucións! da!Unión,!dos!Estados!membros!nin!de!ningún!outro!órgano”.!De!feito,!pese!a!que!o!BCE!debe! ter!informado!con!regularidade!ao!Parlamento!Europeo!sobre!a!súa!actividade,!o!Parlamento! Europeo! carece! do! poder! necesario! para! alterar! o! estatuto! do! BCE! (algo! así! precisa! dunha! modificación! dos! Tratados! e,! en! consecuencia,! da! unanimidade! dos! países! membros).! Pola! contra,!nos!Estados!Unidos,!o!Congreso!podería!influír!directamente!na!Reserva!Federal.! Por!outro!lado,!o!TFUE!no!seu!artigo!123!establece!unha!prohibición!moi!relevante:!a! autorización! de! descubertos! ou! concesións! de! créditos! polo! BCE! e! polos! bancos! centrais! nacionais!en!favor!de!institucións!ou!organismos!da!UE!e!dos!Estados!membros!(en!todos!os! niveis!da!súa!Administración),!inluíndo!organismos!de!Dereito!público!ou!empresas!públicas.! Isto! constitúe! un! feito! diferencial! se! o! comparamos! co! funcionamento,! por! exemplo,! da! Reserva! Federal.!Outra!diferenza! a! engadir! é! que!esta! última! pode! mercar! directamente! a! débeda!emitida!polo!Tesouro!americano,!mentres!que!o!o!BCE!debe!facelo!(en!referencia!á! débeda!dos!Estados)!no!mercado!secundario.! ! ! ! 17! A!Unión!Económica!e!Monetaria! 2 Análise)da)repercusión)da)moeda)común) 2.1 É!a!Unión!Europea!unha!Área!Monetaria!Óptima?! 2.1.1 Concepto!de!Área!Monetaria!Óptima! A!teoría!económica!leva!anos!avaliando!os!custos!e!beneficios!para!un!país!de!entrar!a! formar!parte!dunha!área!de!tipos!de!cambio!fixos.!Disto!dependerá!o!grao!de!integración!da! súa!economía!coa!do!resto!da!área!en!cuestión.!Nese!sentido,!a!Teoría!das!Áreas!Monetarias! Óptimas! (AMO)! explica! que! tal! integración! gozará!dun! maior!éxito!canto! maior! sexa! o! comercio!internacional!e!o!movemento!de!factores!nun!conxunto!de!países,!sendo!o!caso!no! que!os!tipos!de!cambio!fixos!resultan!máis!adecuados!nesa!área.! 2.1.2 Análise!do!caso!europeo! Segundo!De!La!Dehesa!(2014)!os!países!que!formaban!a!Unión!Monetaria!no!momento! en!que!nace!o!Euro!non!constituían!unha!Área!Monetaria!Óptima!(AMO),!puidendo!a!súa!posta! en!marcha!provocar!unha!serie!de!riscos.!Semella!existir!bastante!unanimidade!no!feito!de!que! os!países!da!Unión!Europea!non!reúnen!plenamente!as!características!dunha!Área!Monetaria! entre!eles.!! Baldwin!(2012)!explica!cales!son!as!seis!características!que!os!fundadores!da!Teoría!das! AMO!consideran!deben!reunir!un!conxunto!de!países!para!seren!definidos!como!unha!AMO:!! 2.1.2.1 Apertura!comercial.! En!primeiro!lugar,!é!loxico!pensar!que!o!grao!en!que!dous!ou!máis!países!estean!abertos! ao! comercio! resulta! determinante.! A! idea! básica! é! que! unha! serie! de! países! abertos!aos! intercambios!comerciais!e!que!comercian!intensamente!entre!eles!forman!unha!AMO.! Gráfico)1.)Grao)de)apertura)comercial)(en)%)sobre)PIB).) ! Fonte:!Banco!Mundial! ! 102! 164! 128! 164! 116!110!122! 85! 76! 79! 59! 118!136! 216!233! 141!136! 343! 438! 89! 87! 162! 109!114! 165! 97! 70! 82! 0! 50! 100! 150! 200! 250! 300! 350! 400! 450! AUT! BEL! BGR! CYP! CZE! DEU! DNK! ESP! EST! FIN! FRA! GBR! GRC! HRV! HUN! IRL! ITA! LTU! LUX! LVA! MLT! NED! POL! PRT! ROU! SVK! SVN! SWE! ! 18! A!Unión!Económica!e!Monetaria! O!grao!de!apertura!comercial!compróbase!grazas!ao!valor!que!representan!a!suma!de! importacións!e!exportacións!sobre!o!total!do!PIB4.! O! gráfico! 1! revela! o! importante! grao! de! apertura! comercial! en! todos! os! Estados! membros!da!UE,!incluídos!aqueles!que!aínda!non!teñen!o!Euro!como!moeda!oficial.!De!feito,! destacan!países!pequenos!como!Luxemburgo!(438%),!Lituania!(343%),!Hungría!(233%),!Croacia! (216%)!ou!Romanía!(165%).!Pola!contra,!algunhas!grandes!economías!da!Unión!como!Francia! (59%)!e!España!(85%)!teñen!un!peso!relativo!menor,!o!cal!non!representa!ningún!problema!en! canto!ao!cumprimento!deste!condicionante.! 2.1.2.2 Mobilidade!de!factores.! Os!segundo!criterio!proposto!recolle!a!idea!de!que,!nunha!AMO,!o!custo!de!compartir!a! mesma!moeda!veríase!eliminado!se!os!factores!produtivos!(traballo!e!capital)!se!moven!con! total!liberdade!dun!Estado!a!outro.!! Este! razonamento! xustifica! que,! en! caso! de! shock!asimétrico,! existindo! nun! país! A! presións! inflacionistas! e! nun! país! B,! desemprego,! ambos! problemas! poderían! solucionarse! grazas!ao!movemento!dos!factores!dun!a!outro!país.!En!consecuencia,!o!nivel!de!prezos!e!o! emprego!voltarán!a!estabilizarse!no!seu!conxunto.! Mentres!que!teoricamente!a!mobilidade!de!capital!está!garantida!dende!a!entrada!en! vigor!do!Tratado!de!Maastricht,!e!a!de!persoas!polo!Espazo!Schengen!(que!elimina!as!barreiras! físicas! entre! os! Estados! da! UE! e! da! EFTA)5!6,! na! práctica! só! o! factor! capital! se! move! con! liberdade!plena.!Isto!é!debido!ás!barreiras!que,!aínda!que!non!sexan!legais,!deben!sortear!as! persoas!para!cambiar!de!Estado.!Neste!senso,!son!de!remarcar:! • Barreiras!lingüísticas!e!culturais.!Neste!aspecto,!cabe!remarcar!unha!diferenza!gráfica! entre!a!UE!e!os!Estados!Unidos:!mentres!que!o!inglés!é!a!única!lingua!oficial!en!EEUU,! a!UE!posúe!24!linguas!oficiais!(o!cal!non!quita!que!dentro!de!cada!Estado!existan!máis! linguas!recoñecidas,!como!no!caso!español).!! • A!formación!e! especialización!dos! traballadores.!Resultará!máis!difícil! moverse!se!o! resto!de!países!demandan!traballo!que!precise!dunha!especialización!inexistente!no! noso!país.!! O! mapa! do! desemprego! na! UE! (representado! na! ilustración! 2)! expresa! a! importante! variación!das!taxas!de!desemprego!dun!!Estado!a!outro.!Mentres!Alemaña!ou!República!Checa! se! atopan! na! práctica! no! pleno! emprego,! España! (18,2%)! e! Grecia! (23,5%)! afrontan! unhas! taxas!que!a!propia!Comisión!Europea!califica!de!inaceptables.!! Segundo!Krugman!(2012),!en!Estados!Unidos!as!diferenzas!de!emprego!entre!Estados! son!menores!que!en!Europa.!Estas!diferenzas!no!desemprego!de!uns!países!europeos!a!outros! poden! estar!explicadas,! en! parte,! ás! barreiras! anteriores! que! dificultan! a! mobilidade! do! traballo.!Na!táboa!4!vese!como!a!porcentaxe!de!persoas!que!cambiou!de!residencia!nos!90!é!6! veces!maior!nos!EEUU!que!en!Italia.!Pero!Krugman!(2012)!tamén!explica!que!tales!disparidades! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 4 (!"#$%&'()ó+,!!"#$%&'()ó+,) !"# 5!Reino!Unido!e!Irlanda!non!teñen!obriga!legal!de!unirse!ao!Espazo!Schengen.!Outros!países!da!UE!(Bulgaria,!Romanía,!Chipre!e!Croacia)!si!teñen!esa!obriga!pero!aínda!non!entraron!a!formar!parte!por!incumprir!certos!requisitos!de!seguridade.! 6!Eses!Estados!da!EFTA!son:!Islandia,!Liechtenstein,!Noruega!e!Suíza.! ! 19! A!Unión!Económica!e!Monetaria! non! se! poden! achacar! exclusivamente! á! mobilidade! entre! Estados,! porque! no! seu! propio! interior! esta! mobilidade! tamén! se! ve! limitada,! en! parte! por! esixencias! á! hora! de! percibir! determinadas!prestacións!por!desemprego!(para!a!cal!os!traballadores!deben!establecer!unha! residencia!fixa).! Ilustración)2.)Taxas)de)desemprego)na)UE-27)(2016)) ! Fonte:!Comisión!Europea! Táboa)4.)Persoas)que)cambiaron)de)rexión)de)residencia)nos)90)porcentaxe)da)poboación)total.) Fonte:!Krugman,!2012! 2.1.2.3 Diversificación!produtiva! A!seguinte!condición!que!debe!existir!é!a!diversificación!na!produción,!de!maneira!que! os!países!cuxo!modelo!produtivo!e!exportador!sexa!similar!e!ben!diversificado!formarán!unha! AMO.!Isto!é!comprensible!se!pensamos!que!os!shocks!asimétricos!son!moito!máis!dolorosos! nos!países!cunha!baixa!especialización!produtiva!nun!reducido!conxunto!de!bens.! Agora!ben,!pese!a!que!os!membros!da!UEM!non!son!do!todo!distintos!na!súa!estrutura! industrial,! como! evidencia! o! elevado! volume! de! comercio! intraindustrial,! existen! algúns! matices.!“Os!países!do!norte!están!mellor!dotados!de!capital!e!traballo!cualificado!que!os!do! sur.!Porén,!é!probable!que!produtos!intensivos!en!traballo!de!baixa!cualificación!procedan!de! Grecia,!España,!Portugal!ou!do!sur!de!Italia”!(Krugman,!2012).!En!poucas!palabras,!os!países!da! ! 20! A!Unión!Económica!e!Monetaria! UE!presentan!una!ampla!diversificación!da!súa!produción,!aínda!que!poida!variar!a!intensidade! de!utilización!dos!factores.! 2.1.2.4 Preferencias!homoxéneas! Este!criterio!baséase!en! que!todos! os!membros!deben!compartir!o! mesmo! punto!de! vista!sobre!a!utilización!da!política!monetaria.!Unha!política!monetaria!única!pode!resultar!laxa! para!uns!Estados!cando!para!outros!é! demasiado!esixente.!A! teoría!das! AMO! entende! que! unha!vez!que!un!país!se!adhire!a!unha!unión!monetaria,!débese!conservar!a!competitividade! externa!!–mantendo!inflación!e!custos!baixos–!en!lugar!de!recorrer!a!depreciacións.!O!gráfico!2! mostra!o!saldo!en!conta!corrente!(medido!en!porcentaxe!do!PIB)!de!Alemaña,!Italia!e!España!e! reflicte!as!diferenzas!de!competitividade!entre!os!países!historicamente!inflacionistas!(España! e!Italia)!e!Alemaña,!quen!xa!controlaba!o!seu!nivel!de!prezos!dende!antes!de!entrar!a!formar! parte!da!UEM.! Gráfico)2.)Evolución)do)saldo)por)conta)corrente.) Fonte:!Banco!Mundial! Destes!resultados!extráense!as!diversas!preferencias!monetarias!de!cada!país.!Alemaña,! ao!ter!un!saldo!positivo!na!balanza!por!conta!corrente,!pedía!que!o!Euro!fose!unha!divisa!forte! para!que!as!súas!importacións!lle!saísen!máis!baratas!mellorando!o!saldo!positivo!e,!ademais,! o!poder!adquisitivo!interior.!Pero!Italia!e!España!preferían!un!Euro!menos!sobrevaluado!para! beneficiar!as!exportacións.! Por! outra! banda,! o! cambio! de! tendencia! coa! chegada! da! incipiente! recuperación! económica! pode! supoñer! que! as! preferencias! en!canto! á! política! monetaria! comecen!a! homoxeneizarse.! Tendo! en! conta! que! o! BCE! é! independente! de! calquera! goberno,! ten! a! responsabilidade!de!aplicar!a!política!monetaria!que!considere!máis!axeitada!para!o!conxunto! da!Unión.!! 2.1.2.5 Sentir!común! Como!de!intenso!é!o!sentimento!europeo?!Este!apartado!resulta!difícil!de!determinar,! xa!que!o!sentimento!varía!moito!dun!país!a!outro!e!só!se!pode!medir!a!través!de!sondaxes,!que! tamén!dependen!do!momento!en!que!se!realicen.!Por!este!último!motivo,!dende!o!nacemento! da!UEM!diferéncianse!dúas!fases!na!súa!historia:! -200.000!!!! -150.000!!!! -100.000!!!! -50.000!!!! !-!!!!!! !50.000!!!! !100.000!!!! !150.000!!!! !200.000!!!! !250.000!!!! !300.000!!!! !350.000!!!! 1993!1995!1997!1999!2001!2003!2005!2007!2009!2011!2013!2015! Millóns) ESP! DEU! FRA! ITA! ! 21! A!Unión!Económica!e!Monetaria! • 1999–2007:! fase! expansiva,! na! que! o! benestar! económico! favoreceu! o! sentimento! europeísta!no!continente.! • 2008–actualidade:!dende!que!a!“Gran!Recesión”!se!extendera!a!Europa,!o!sentimento! europeo!viuse!eclipsado!polo!auxe!dos!nacionalismos!euroescépticos.! Segundo!o!Eurobarómetro!publicado!en!decembro!de!2016,!ao!seren!preguntados!por! como!valoran!a!UE,!o!35%!dos!europeos!responden!“positivamente”!mentres!que!un!25%!o!fai! de!forma!“negativa”.!Non!obstante,!a!opción!maioritaria!é!a!neutralidade!para!case!4!de!cada! 10!cidadáns!europeos.!Estes!datos,!como!podemos!comprobar!no!gráfico!3,!distan!moito!da! tendencia! seguida! até! 2007,! cando! un! 52%! da! cidadanía! valoraba! positivamente! a! Unión! Europea.! Gráfico)3.)Valoración)da)UE.) Fonte:!Eurobarómetro! Tamén! é! preciso! lembrar! que,! por! primeira! vez! na! historia,! os! cidadáns! dun! país! solicitaron!vía!referendo!a!saída!da!Unión.!A!UE-28!converterase!na!UE!dos!27!cando!o!Reino! Unido!a!abandone,!executándose!o!coñecido!Brexit.!! Aínda! que! por! outro! lado,! as! opcións! euroescépticas! de! extrema-dereita! saíron! derrotadas!das!eleccións!lexislativas!holandesas!e!das!presidenciais!francesas.!Está!por!ver!se!o! euroescepticismo! segue! a! perder! forza! nas! vindeiras! citas! electorais.! Polo! tanto,! este! panorama!permanece!no!terreo!da!incerteza.! 2.1.2.6 Transferencias!fiscais! A! política! fiscal! única,! reflectida! na! importancia! do! orzamento! común,! é! outra! caracrterística!das!AMO.!En!Estados!Unidos!(unha!AMO!plena)!cada!Estado!aporta!entre!o!12%! e!o!20%!do!PIB!ao!orzamento!federal,!ascendendo!as!transferencias!recibidas!á!cifra!variable! do!9%!ao!31%!do!orzamento!de!cada!Estado.!Até!o!de!agora,!os!Estados!da!UE!levan!aportando! entre!un!0,8%!e!un!0,9%!do!seu!PIB!ao!orzamento!da!UE,!recibindo!transferencias!que!oscilan! entre!o!0,3%!e!o!0,5%!do!PIB!(De!La!Dehesa,!2014).!Con!estes!datos!na!man,!parece!claro!que! tal!requisito!non!se!dá.! ! En!resumidas!contas,!a!través!do!grao!de!cumprimento!destes!criterios,!pódese!concluír! que!a!UE!non!constitúe!unha!Área!Monetaria!Óptima.! ! ! 22! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Táboa)5.)Cumprimento)de)criterios)dunha)AMO.) Criterio) Satisfeito) Apertura!comercial! Si! Mobilidade!de!factores! Non! Diversidade!produtiva! Si! Preferencias!homoxéneas! Parcialmente! Sentir!común! Sen!determinar! Transferencias!fiscais! Non! Fonte:!Krugman!(2012)! 2.2 Beneficios!do!Euro! Divisa)sólida)e)forte) A!primeira!característica!que!define!ao!Euro!é!a!súa!fortaleza!e!solidez.!A!implantación! da!Zona!Euro!conseguiu!practicamente!eliminar!a!inflación!excesiva!nos!países!que!a!forman.! Tomando! como! exemplo!as! catro!maiores!economías!desta! área!(Alemaña,!Francia,!Italia!e! España)!obsérvase!a!redución!da!mesma!e!o!achegamento!das!taxas!nacionais!cara!uns!niveis! próximos! ao! 0%! en! 2016,! con! Italia! e! España! con! taxas! negativas! (-0,05%! e! -0,2%! respectivamente).!Deste!xeito,!países!como!España!e!Italia,!que!chegaron!ao!20%!de!inflación! entre!finais!dos!anos!70!e!principios!dos!80,!están!a!día!de!hoxe!no!mesmo!nivel!de!variación! dos!prezos!que! Alemaña!(cuxo!máximo!non!chegou! ao!6%!na! serie!histórica!do!Gráfico!4).! Porén,!pódese!afirmar!que!o!Euro!xogou!un!rol!destacado!no!logro!da!estabilidade!dos!prezos.!! Gráfico)4.)Variación)anual)da)inflación)media)(%).) ! Fonte:!Banco!Mundial! -2! 0! 2! 4! 6! 8! 10! 12! 14! 16! 18! 20! 22! 24! 1976! 1978! 1980! 1982! 1984! 1986! 1988! 1990! 1992! 1994! 1996! 1998! 2000! 2002! 2004! 2006! 2008! 2010! 2012! 2014! 2016! FRA! DEU! ITA! ESP! ! 23! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Neste!senso,!grazas!ao!obxectivo!de!inflación!de!Maastricht,!moitos!países!deixaron!de! estar!sometidos!aos!vaivéns!que!obrigaban!a!desvalorizar!as!súas!antigas!moedas!nacionais.! Cabe! lembrar! que! a! razón! que! levou! a! moitos! países! a! apostar! pola! formación! do! Euro! é,! precisamente,!ter!unha!divisa!internacionalmente!recoñecida!como!sólida!e!fiable.!É!o!caso!de! Italia!ou!España,!países!que!se!viron!obrigados!a!desvalorizar!a!lira!e!a!peseta!en!multitude!de! ocacións!no!último!cuarto!do!século!XX.! Presenza)internacional) O! Euro! brinda! novas! oportunidades! na! economía! mundial.! Lembrando! que,! conxuntamente,!os!países!da!Zona!Euro!representan!o!4,62%7!da!poboación!global,!o!feito!de! ter!unha!divisa!única!fai!da!UEM!unha!área!atractiva!para!terceiros!países!á!hora!de!investir!e! facer! negocios.! Esta! forte! presenza!internacional! revélase! no! Gráfico! 5.! Mostra! o! cambio! recente!na!cesta!de!moedas!de!referencia!empregada!polo!Fondo!Monetario!Internacional,!os! chamados!“Dereitos!Especiais!de!Xiro”.!A!implicación!deste!gráfico!é!que!resulta!moito!máis! beneficioso! para! os! Estados! da! UE! participar! da! moeda! común! para! gañar! espazo! internacionalmente.! Nun! contexto! no! que! Europa! está! a! perder! peso! relativo! a! favor! de! economías!en!expansión!como!a!china,!o!Euro!constitúe!unha!oportunidade!de!mantermos!voz! no!panorama!internacional.! A! países! pequenos! como! Eslovaquia,! Eslovenia! ou! os! países! bálticos! apórtalles! credibilidade!á!hora!de!levaren!a!cabo!transaccións!comerciais!co!estranxeiro!ao!contar!cunha! moeda!con!moito!máis!respalo!detrás.! Gráfico)5.)Dereitos)especiais)de)xiro)(2015)e)2017)) ! Fonte:!Comisión!Europea! Eliminación)dos)tipos)de)cambio) Por! outra! banda,! a! substitución! das! moedas! nacionais! polo! Euro! produce,! como! é! natural,!a!eliminación!dos!tipos!de!cambio.!Este!feito,!entre!os!19!Estados!actuais!que!forman! a!UEM,!levou!a!un!maior!grao!de!seguridade!e!confianza!derivado!da!supresión!das!incertezas! relativas!á!flutuación!das!divisas.!Agora!os!comerciantes!non!teñen!que!intuír!cal!é!o!mellor! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 7!Segundo!datos!do!Banco!Mundial!para!o!ano!2015.! ¥)JPY) 7%) £)GBP) 12%) $)USD) 48%) €)EUR) 33%) 2015! ¥)JPY) 8%) £)GBP) 8%) $)USD) 43%) €)EUR) 30%) ¥)CNY) 11%) 2017! ! 24! A!Unión!Económica!e!Monetaria! momento!para!operar!cos!outros! Estados.! Pode!afirmarse!que!constituíu!unha!ganancia!en! transparencia,!xa!que!fai!posible!a!comparación!sinxela!dos!prezos!existentes.!Grazas!a!isto,! foron! xeradas! máis! oportunidades! de! negocio! pola! lóxica! incentivación! do! comercio! intraeuropeo.! Desaparición)de)custos) A!supresión!das!moedas!nacionais!implica!a!desaparición!dunha!serie!de!custos!ligados!á! esixencia!de!cambiar.!Corral!(2003)!establece!dúas!clases!de!custos!cuxa!desaparición!abarata! prezos!e!fomenta!a!actividade!comercial.!Estes!son:! • Os! seguros! de! risco! de! cambio.! A! incerteza!por!non! coñecer! a! evolución! futura! da! peseta,!por!exemplo,!noutras!divisas!levaba!á!necesidade!deste!seguro.! • As!comisións!de!cambio!de!divisas,!cobradas!polas!axencias!dedicadas!a!tal!fin.!Este! era!o!custo!da!operación!de!troco!de!moedas.! 2.3 Inconvenientes!do!Euro! Perda)da)soberanía)monetaria.) A! consecuencia! lóxica! de! adherirse! a! unha! área! monetaria! consiste! na! cesión! da! soberanía!monetaria.!Agora!será!o!banco!central!desa!área!o!encargado!de!dirixir!a!política! monetaria,!perdendo!os!países!integrados!este!instrumento.! Esta! perda! de! soberanía! pode! ser! un! perigo! cando! algúns! países! non! acepten,! na! práctica,! tal! cesión! e! consecuentemente! intenten! influír! nas! decisións! comúns! de! política! monetaria.!! Efecto)dos)choques)asimétricos.) Para!entender! o!efecto!dos!choques! asimétricos,!é! preciso!comprender!o! oposto:!un! choque! simétrico.! Asumindo! que! dous! países! teñen! moedas! distintas,! pero! que! son! á! vez! afectados!polo!mesmo!shok,!a!taxa!de!cambio!reaccionará!do!mesmo!xeito!en!ambos!países.! Agora! ben,! un! shock!asimétrico! fóra! dunha! área! monetaria! resólvese! sinxelamente:! o! país! afectado!debe!depreciar!a!súa!divisa!en!resposta,!por!exemplo,!á!caída!da!demanda!dos!seus! bens.! Por! outro! lado,! os!países! que! non! se! viron! afectados! non! modifican! a! súa! taxa! de! cambio.! Non! obstante,! cando! un! choque! asimétrico! sucede! nun! país! membro! dunha! unión! monetaria,! todos! os! seus! membros! se! resinten.! A! taxa! de! cambio! da! divisa! común! deberá! axustarse!en!resposta!á!menor!demanda!dun!dos!seus!membros!(en!función!do!peso!que!este! teña!no!conxunto!da!unión).!En!todo!caso,!eses!axustes!serán!menores!do!preferible!polo!país! afectado,!mentres!que!o!resto!da!unión!ve!como!a!taxa!de!cambio!se!move!sen!motivo!algún! para!eles.! Non!obstante,! a! existencia!de! choques!simétricos!pero!con!reaccións!descoordinadas! pode!resultar,!como!mínimo,!igual!de!problemático.!Un!mesmo!shock,!que!afecte!por!igual!aos! distintos!países!dunha!unión!monetaria,!sería!perigoso!se!as!preferencias!á!hora!de!optar!por! unha!política!económica!ou!outra!difiren!en!cada!país!membro.!A!crise!económica!de!2008!é! un!exemplo!de!como!a!falta!de!coordinación!convirte!un!shock!simétrico!(como!se!aprecia!no! gráfico! 6,! afectou! a! todos! os! países! por! igual! entre! 2007! e! 2009)! nunha! serie! de! shocks! asimétricos! nos! países! mediterráneos.! Así,! mentres! en! 2009! os! catro! países! mostrados! decreceron!por!igual!(entre!o!-3%!e!o!-6%),!tan!só!dous!anos!despois!Grecia!decrecía!en!máis! ! 25! A!Unión!Económica!e!Monetaria! do!-9%!!mentres!Alemaña!medraba!ao!4%.!Tamén!é!un!claro!exemplo!da!práctica!inexistencia! de!transferencias!fiscais.! Gráfico)6.)Crecemento)do)PIB)anual)(%):) Fonte:!Banco!Mundial! Diverxencias)comerciais) A! preocupación! estatutaria! do! BCE! pola! inflacion! deixou! no! esquecemento! o! crecemento! económico! e! o! emprego.! Seguramente! porque! non! aparecía! como! algo! preocupante!antes!da!chegada!da!crise,!pero!resultaría!moi!custoso!para!as!economías!máis! débiles!da!área!monetaria.!Seguindo!este!razonamento,!o!BCE!teríase!despreocupado!polos! déficits! comerciais! que! aparecen! nos! países! historicamente! inflacionistas.! O! lanzamento! do! Euro!levou!á!converxencia!nas!taxas!de!xuro!nominais!dos!bonos!a!longo!prazo!deses!países,! que!viron!reducidos!os!seus!xuros!reais.!Ese!crédito!barato!levounos!a!burbullas!económicas,! especialmente!no!sector!inmobiliario!(Krugman,!2012).! Volvendo!aos!déficits!comerciais,!e!como!xa!acontecera!no!sistema!da!Serpe!Monetaria,! Alemaña!saiu,!en!termos!comerciais,!moi!beneficiada!do!deseño!da!UEM!porque!agora!ningún! dos! Estados! membros! da! UEM! podía! desvalorizar!a! súa! moeda! para! responder! aos! desequilibrios!comerciais!xerados!polas!diferenzas!en!competitividade.!É!así!que!tal!mellora! resultou! ser! froito! da! política! monetaria! do! BCE,! non! por! unha! mellora! da! produtividade! interna.!Isto!apréciase!no!momento!en!que!entra!o!Euro!en!funcionamento!(1999),!sendo!o! ano!en!que!pasan!de!atoparse!nunha!situación!idéntica!(gráfico!7)!ao!despunte!de!Alemaña,! quen!chega!a!sacarlle!case!20!puntos!porcentuais!aos!outros!tres!países.! Gráfico)7.)Participación)das)exportacións)no)PIB)(%).) ! -10! -8! -6! -4! -2! 0! 2! 4! 6! 8! 1998! 1999! 2000! 2001! 2002! 2003! 2004! 2005! 2006! 2007! 2008! 2009! 2010! 2011! 2012! 2013! 2014! 2015! DEU! ESP! FRA! ITA! GRC! 15! 20! 25! 30! 35! 40! 45! 50! 1993!1995!1997!1999!2001!2003!2005!2007!2009!2011!2013!2015! DEU! ESP! FRA! ITA! Fonte:!Banco!Mundial! ! ! 32! A!Unión!Económica!e!Monetaria! ! Conclusións!e!ampliacións! O! estudo! das! fases!de! formación! da! moeda! común!achega! os! primeiros! erros! da! estrutura!do!Euro.!Quizais!existiu!certa!présa!por!construír!unha!moeda!única!en!Europa!como! método! de! fuxida! cara! adiante!en! cada! crise.! A! inestabilidade! económica! e! os! ataques! especulativos!xustifican!que!se!buscase!rápido!un!novo!sistema!monetario!estable,!e!a!unión! de!forzas!por!parte!dos!europeos!parecía!a!opción!máis!axeitada.!Non!obstante,!neste!primeiro! apartado! xa! se! observan! diferenzas;!como! comparando! as! áreas! monetarias!americana! e! europea:!a!UE!tiña!distintas!prioridades!e!unha!menor!dotación!de!mecanismos,!pese!a!contar! cunha!estrutura!máis!complexa.! En!segundo!lugar,!os!condicionantes!que!determinan!que!Europa!non!constitúe!unha! área! monetaria! óptima! son! claros.! Pero! cómpre! estudar! cada! un! deles! máis! afondo.! En! especial,! os! causantes! da! menor! mobilidade! dos! traballadores! en! Europa,! seguido! do! sentimento! europeo! (como! xurde,! en! que! se! fundamenta,! que! o! leva! a! estar! en! crise...)! integran!dous!temas!sobre!os!que!sería!interesante!realizar!unha!ampliación!de!contidos.! Para!combater!as!crises,!e!deixar!de!paliar!soamente!os!seus!síntomas,!a!UE!debe!deixar! de! ser! un! coordinador! monetario! para! converterse! no! actor! principal.! A! redefinición! dos! obxectivos!que!debe!perseguir!a!UEM!resulta!esencial!para!poder!proseguir!coa!opción!máis! beneficiosa!para!a!Zona!Euro:!a!Unión!Fiscal.!Neste!ámbito,!a!converxencia!entre!países!tamén! parece! outro! tema! interesante! a! ampliar,! en! especial,! o! porqué! do! crecemento! amplo! e! continuado!do!PIB!per!cápita!nos!países!do!Leste!con!Euro.! A!modo!de!reflexión!final,!quero!reiterar!que!a!UE!está!malinterpretada!como!un!xogo! de!suma!cero,!cando!a!cooperación!entre!Estados!podería!facer!que!todos!gañen!do!traballo! conxunto.!Os!beneficios!do!Euro!son!superiores!á!opción!de!abandonalo.!Trátase!por!tanto!dun! problema!de!soberanía:!canta!soberanía!están!dispostos!a!ceder!os!países!en!pro!do!beneficio! común?!Unha! Unión!Fiscal! real!levaría!a!unha!unión! política!en! Europa.!Este! podería!ser! o! verdadeiro! escollo! para! algúns! gobernantes! xa! que,! se! renuncian! ás! súas! competencias! nacionais!en!materia!fiscal!(engadida!ás!que!xa!foron!cedidas!á!UE)...!de!que!ferramentas!van! dispoñer!eses!gobernantes!para!ser!reelixidos?!! ! 33! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Bibliografía! Altafaj,!A.! (2000,! 29! de! Setembro).! Los! daneses! dan! la! espalda! al! euro! e! impulsan! la! construcción!de!una!Europa!a!la!carta.!ABC,!p.!31-32.! Baldwin,! R.,! Wyplosz,! C.!(2012).! The( Economics( of( European( Integration!(4ª! ed.).! Berkshire:! McGraw-Hill,!New!York.! Banco!Mundial.!(2017).!Recuperado!04/07,!2017,!de!http://donnees.banquemondiale.org! Bertoncini,!Y.,!Enderlein,!H.,!Fernandes,!S.,!Haas,!J.,!Rubio,!E.!(2015).!Nos(recommandations( pour(le(débat(sur(le(rapport(des(cinq(présidents.!(187).!Paris:!Institut!Jacques!Delors.! Boletín! Oficial! del! Estado.! (2010,! 30! de! Marzo).! Tratado! de! Funcionamiento! de! la! Unión! Europea.!Versión!consolidada.! Boletín! Oficial! del! Estado.! (1992,! 29! de! Xullo).! Tratado! de! la! Unión! Europea! firmado! en! Maastricht!el!7!de!febrero!de!1992.! Comisión! Europea.! (2017,! maio).! Document( de( réflexion( sur( l’approfondissement( de( l’Union( Économique( et( Monétaire.! !Recuperado! de:! https://ec.europa.eu/commission/publications/reflection-paper-deepening-economic- and-monetary-union_fr! Comisión!Europea.!(2017,!marzo).!Libro(blanco(sobre(el(futuro(de(Europa.!doi:10.2775/746099.!! Comisión!Europea.!(2016,!decembro).!Eurobaromètre(Standard(86(–(Automne(2016.(L’opinion( publique(dans(l’Union(européenne,(premier(résultats.!doi:10.2775/137500.! Consello! Europeo.! (1995)! Consejo( Europeo( de( Madrid( 15( y( 16( de( diciembre( de( 1995.( Conclusiones( de( la( presidencia.! Recuperado! de:! http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_es.htm#emu1! Corral,!L.!(2003).!La!introducción!del!euro.!Cuadernos(de(Estudios(Empresariales,!(13),!105-128! Costas,!A.!(2012).!O!Euro:!moeda!única!ou!currency!board?!Revista(Galega(de(Economía,!(21),! 13-35.! De!Andrés,!F.!(1993,!19!de!Maio).!Victoria!“suficiente”!en!Dinamarca!de!los!partidarios!del!“sí”! al!pacto!de!Edimburgo.!ABC,!p.!41.! De!La!Dehesa,!G..!(2014).!Consecuencias(de(una(Unión(Monetaria(sin(Unión(Fiscal!(Papeles!de! Economía!Española!Nº141!2014)!Washington!D.C.:!Center!for!Economic!Policiy!Research! Evans-Pritchard,! A.! (2003,! 15! de! Setembro).! Sweden! votes! against! joining! the! euro.! The( Telegraph.!Londres.! Eurostat.! (2017).! Base! de! données.! Recuperado! de:! http://ec.europa.eu/eurostat/data/database! ! 34! A!Unión!Económica!e!Monetaria! Guerrero,!L.C.!(2003).!La!introducción!del!euro.!Cuadernos(de(Estudios(Empresariales!(13)!105- 128! Klein,! M.!W.,! (1998).! European( Monetary( Union.! New! England! Economic! Review.! Federal! Reserve! Bank! of! Boston.! Recuperado! de:! https://www.bostonfed.org/publications/newengland-economic-review/1998-issues/issue-march-april-1998/european-monetary- union.aspx! Krugman,!P.!R.,!Obstfeld,!O.,!Melitz,!M.!J.!(2012).!Economía!internacional.!Teoría!y!política!(9ª! edición).!Madrid:!Pearson.! Luengo,!F.,!Vicent!L.!(2013).!¿La!unión!monetaria!explica!la!crisis?!Revista(de(Economía(Crítica,( primeiro(semestre(2014((17)!156-161.! Ponsot,! J-F.! (2013).! El! euro,! una! moneda! incompleta:! amenazas! pendientes! y! posibles! soluciones!(HAL!Id:!halshs-00828901).!Buenos!Aires:!Centro!de!Excelencia!Jean!Monnet!de! UniBo.! United! Nations! Conference! on! Trade! and! Development.! (2017).! Statistics.! Recuperado! de! http://unctadstat.unctad.org/EN/! !