O ingreso público

Ciencias Sociais e Xurídicas SERVIZO DE NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA MATERIA Facenda Pública: Ingresos e Gastos TITULACIÓN Grao en economía unidade didáctica 3 O ingreso público Alejandro Ballesteros Ron Departamento de Economía Aplicada Facultade Ciencias Económicas e Empresariais © Universidade de Santiago de Compostela, 2013 Esta obra atópase baixo unha licenza Creative Commons BY-NC-SA 3.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-SA 3.0 só pode ser realizada coa autorización expresa dos titulares, salvo excepción prevista pola lei. Pode acceder Vde. ao texto completo da licenza nesta ligazón: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/es/legalcode.gl Deseño e maquetación J. M. Gairí Edita Vicerreitoría de Estudantes, Cultura e Formación Continua da Universidade de Santiago de Compostela Servizo de Publicacións da Universidade de Santiago de Compostela ISBN 978-84-15876-26-7 Unidade didáctica 3O ingreso público 2 ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 3 MATERIA: FACENDA PÚBLICA: INGRESOS E GASTOS TITULACIÓN: GRAO EN ECONOMÍA PROGRAMA XERAL DO CURSO Unidade I. Fundamentos e Contextualización A economía pública O sector público: axentes, actividades medición A intervención do Sector Público na economía de mercado Fundamentación da actividade pública. Os erros do mercado Elección colectiva e comportamento do sector público Tipos de intervención. Instrumentos Unidade II. O Gasto Público Gasto público Instrumentos de análise do gasto público: análise de proxectos O Orzamento do sector público Características do orzamento Concepción clásica do orzamento Técnicas orzamentarias O orzamento en España O gasto público no Estado do Benestar. Unidade III. O Ingreso Público O financiamento do sector público Análise económica da imposición Principios de imposición Estrutura tributaria Imposición e eficiencia Unidade IV. O sistema Fiscal Sistema persoal de imposición: O imposto sobre a renda A imposición societaria A imposición patrimonial Os impostos indirectos Unidade IV. Federalismo Fiscal Xustificación económica da descentralización Niveis de goberno e división de responsabilidades Fórmulas de colaboración intermunicipal O financiamento dos niveis de goberno descentralizado ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 4 ÍNDICE PRESENTACIÓN XUSTIFICACIÓN OS OBXECTIVOS OS PRINCIPIOS METODOLÓXICOS OS CONTIDOS 1. O financiamento do Sector Público 1.1. Tipos de ingresos públicos 1.2. Ingresos tributarios 2. Principios da imposición 3. Análise económica da imposición 3.1. Análises de equilibrio parcial e xeral 3.2. A translación espacial e temporal 4. Imposición e eficiencia 4.1 O exceso de gravame 4.2. Efectos sobre as eleccións dos contribuíntes 4.3. Eficiencia e Equidade ACTIVIDADES PROPOSTAS AVALIACIÓN DA UNIDADE DIDÁCTICA BIBLIOGRAFÍA Unidade didáctica 3O ingreso público 5 PRESENTACIÓN A materia Facenda Pública: Ingresos e Gastos se enmarca no bloque formativo relativo ao estudo do sector público, no Grao de Economía. A materia está destinada aos alumnos do Grao en Economía da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais. Ten o carácter de obrigatoria no Plan de Estudos segundo o regulado no RD 1393/2007, e na lexislación propia da Universidade de Santiago de Compostela, e sitúase temporalmente no primeiro semestre do 3º curso do Grao. O contido impártese cunha carga lectiva de 6 créditos ECTS. O 60% teñen carácter expositivo e o 40% interactivo. Así, nos horarios que se establecen anualmente no centro, a distribución semanal da carga lectiva, para os estudantes, faise combinando as aulas expositivas de dúas horas de duración (catro horas en dúas aulas nas dúas primeiras semanas de docencia), coas interactivas (a partir da terceira semana), de hora e media. A programación docente está dividida en cinco unidades didácticas, nas que se abordan os aspectos máis relevantes para coñecer a Economía do Sector Público. A primeira parte, está destinada á contextualización da economía pública, á definición dos seus axentes e aos instrumentos de intervención cos que conta o sector público. A segunda centrase no estudo concreto dos gastos públicos e os orzamentos das administracións públicas. Na terceira, estúdase o financiamento do sector publico e os seus efectos no comportamento dos cidadáns na economía de mercado. O cuarto céntrase no estudo dos distintos impostos que forman o sistema fiscal, que proporciona a maioría dos ingresos. Déixase para o final o tema do federalismo fiscal, a súa xustificación económica, os aspectos teóricos e prácticos da descentralización e as competencias de ingresos e gastos correspondentes a cada nivel de goberno. 6 - UNIDADE DIDÁCTICA III. O ingreso público PRESENTACIÓN A materia Facenda Pública: Ingresos e Gastos se enmarca no bloque formativo relativo ao estudo do sector público, no Grao de Economía. A materia está destinada aos alumnos do Grao en Economía da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais. Ten o carácter de obrigatoria no Plan de Estudos segundo o regulado no RD 1393/2007, e na lexislación propia da Universidade de Santiago de Compostela, e sitúase temporalmente no primeiro semestre do 3º curso do Grao. O contido impártese cunha carga lectiva de 6 créditos ECTS. O 60% teñen carácter expositivo e o 40% interactivo. Así, nos horarios que se establecen anualmente no centro, a distribución semanal da carga lectiva, para os estudantes, faise combinando as aulas expositivas de dúas horas de duración (catro horas en dúas aulas nas dúas primeiras semanas de docencia), coas interactivas (a partir da terceira semana), de hora e media. A programación docente está dividida en cinco unidades didácticas, nas que se abordan os aspectos máis relevantes para coñecer a Economía do Sector Público. A primeira parte, está destinada á contextualización da economía pública, á definición dos seus axentes e aos instrumentos de intervención cos que conta o sector público. A segunda centrase no estudo concreto dos gastos públicos e os orzamentos das administracións públicas. Na terceira, estúdase o financiamento do sector publico e os seus efectos no comportamento dos cidadáns na economía de mercado. O cuarto céntrase no estudo dos distintos impostos que forman o sistema fiscal, que proporciona a maioría dos ingresos. Déixase para o final o tema do federalismo fiscal, a súa xustificación económica, os aspectos teóricos e prácticos da descentralización e as competencias de ingresos e gastos correspondentes a cada nivel de goberno. XUSTIFICACIÓN Facenda Pública: Ingresos e Gastos é unha materia obrigatoria, que constitúe a primeiro contacto dos estudantes co campo da Economía do Sector Público. Os seus obxectivos son os seguintes: 1. Introducir o alumnado no coñecemento teórico e práctico da Facenda, de tal forma que, poida: 1) coñecer o porqué da intervención do sector público na economía, 2) saber de que maneira e quen toma as decisións e como estas se trasladan a un documento orzamentario. Facenda Pública: ingresos y gastos públicos Fundamentos e contextualizacion O Gasto Publico O Ingreso Público O Sistema Fiscal Federalismo fiscal ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 6 XUSTIFICACIÓN Facenda Pública: Ingresos e Gastos é unha materia obrigatoria, que constitúe a primeiro contacto dos estudantes co campo da Economía do Sector Público. Os seus obxectivos son os seguintes: 1. Introducir o alumnado no coñecemento teórico e práctico da Facenda, de tal forma que, poida: 1) coñecer o porqué da intervención do sector público na economía, 2) saber de que maneira e quen toma as decisións e como estas se trasladan a un documento orzamentario. 2. Coñecer como se financia o sector publico e os efectos que este financiamento ten sobre os cidadáns. Cuestións que axudan a facer fronte a outras materias que, obrigatoriamente, deben cursar en cursos superiores. 3. Servir como punto de partida para aqueles alumnos que sigan a especialidade pública, introducindo cuestións que serán tratadas en profundidade noutras materias do mesmo modulo. 4. Constituír unha base para todas as relacións futuras que vaian ter coa administración pública, así como para a planificación da súa actividade, no eido profesional e persoal. Na unidade didáctica que nos ocupa, a nosa atención céntrase no apartado dos ingresos públicos, é dicir, como se financia o sector publico, cales son os seus ingresos e que efectos produce ese financiamento na economía e mercado. Analízanse os distintos ingresos a través e buscando, o mesmo tempo, a eficiencia e a equidade dos ingreso públicos. Estúdase sobre quen recaen os tributos, determinando os efectos destes na economía e no comportamento dos cidadáns. Analízanse os principios da imposición como regras que serven para xulgar e reformar os distinto ingresos. Esta unidade está estreitamente relacionada coa seguinte, O Sistema Fiscal. Entre as dúas unidades, o alumno pode facerse unha idea da importancia no só dos ingresos públicos senón tamén dos efectos que estes teñen na economía. Sen que se entre no estudo polo miúdo dos impostos, materia do 4º curso de grao. OS OBXECTIVOS O estudo do sector público como axente económico esixe delimitar o seu ámbito e coñecer a súa dimensión, pero tamén xustificar a súa intervención nunha economía de mercado, e a forma como obtén os ingresos para satisfacer as necesidades públicas. Os obxectivos da unidade radican en: 1. Coñecer por que e como se financia o sector público. 2. Coñecer a influencia dos ingresos no comportamentos dos cidadáns. 3. Coñecer os elementos e a terminoloxía fiscal. 4. Ver como debe ser o sistema fiscal e como podemos xulgalo. OS PRINCIPIOS METODOLÓXICOS A definición de método didáctico comprende o conxunto de estratexias e técnicas utilizadas polo docente que axudan a conseguir os obxectivos por parte do alumnado, mediante o traballo dos contidos nun contexto organizado. Pois ben, a través da ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 7 mestura dos tipos metodolóxicos afirmativo e de elaboración, os alumnos deberán ser capaces de identificar os distintos tipos de ingresos públicos, e como estes inflúen no comportamento dos distintos axentes económicos. Este aspecto deberá complementarse con razoamentos de como son, en termos dos principios da imposición, os impostos como ingreso público fundamental . É fundamental que os alumnos saiban distinguir se os ingresos son ou non equitativos ou eficientes. Ao mesmo tempo que comprenden que, en ambos casos, son conceptos moi complexos, susceptibles de interpretación, en función dos índices escollidos para analizalos. Entre as actividades máis importantes que se deben realizar neste eido está analizar situacións e impostos reais ou ficticios onde non só achegarnos á comprensión da complexidade destes conceptos senón tamén comprender os diferentes elementos dos impostos para, sobre todo, o estudo en cursos posteriores do elementos do sistema fiscal español. En resumo, partindo do método afirmativo, no que o profesor vai expresar os conceptos máis relevantes aos alumnos, estes han de saber achegarse ao método de elaboración, botando man da documentación entregada polo profesor/-a, así como tamén a través dunha investigación persoal. En moitas ocasións a busca realizarase en grupo, aproveitando as vantaxes do traballo en equipo. Deste xeito, nas sesións interactivas son os alumnos os que toman o encargo didáctico, buscando unha interactividade na que todos aprendamos de todos. Deste xeito, o profesor busca activar a curiosidade e o interese do alumno polo contido do tema que se vai tratar, amosando a súa importancia e a súa utilidade ao longo da súa carreira non só estudantil, senón profesional. O Ingreso Público Obxectivos: - Coñecer por que e como se financia o sector público ; - Coñecer a influencia dos ingresos no comportamentos dos cidadans; - Coñecer os elementos e a terminoloxía fiscal; - Ver como debe ser o sistema fiscal e como podemos xulgalo; Metodoloxía: -Mestura de aulas expoxitivas e intereactivas, onde se estudan os temas xerais e se aplican a casos concretos, en tres fases: 1ª Aproximación teórica; 2º Resolucicón de exercicios; 3ª Aproximación práctica a través dos impostos do sistema fiscal español; Organización: O profesor sera o responsable da parte expositivo, recaendo sobre el a resposabilidade principal nesa parte. Os alumnos serán os actores principais, pola súa banda, nas clases interactivas, onde deberán demostrar os coñecementos adquiridos. Avaliación: A avaliación será un proceso continuo, onde os alumnos, a través da participación en clase, de exercicios, probas e traballos, deberán ir demostrando os coñecementos ao longo da unidade. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 8 OS CONTIDOS Nas dúas primeiras unidades, coñecéronse os elementos fundamentais da economía pública, e o que fai da economía pública algo diferente da privada. Mentres nesta última, as relacións son esencialmente voluntarias, froito das decisións dos individuos, na pública, xeralmente, as decisións son coactivas, obrigatorias para os individuos e, en moitos casos, están rexidas polas leis. Así, os ingresos públicos máis relevantes, os tributos son establecidos por lei, son obrigatorios, para os cidadáns. Do mesmo xeito que o mercado incorre en determinados fallos que orixinan a intervención pública obrigatoria, o sector público debe acadar o seu financiamento, utilizando o mesmo principio de coactividade. 1. O financiamento do Sector Público 1.1. Tipos de ingresos públicos O sector público pode acadar os seus ingresos de dúas formas: 1. A través dos mecanismos de mercado, é dicir, relacionándose co resto dos axentes económicos de xeito voluntario; 2. Utilizando o poder de coacción, é dicir, obrigando aos individuos e empresas as cantidades que lles solicita. Esta clasificación sinxela dos ingresos públicos que se acerca á de A. Smith, que falaba de ingresos orixinarios, para os primeiros e derivados para, os segundos. A partir desta sinxela clasificación, a tipoloxía dos ingresos públicos subdivídese para entrar en cada unha das categorías. Así, E. Seligman clasifica os ingresos do seguinte xeito: Onde as dúas primeiras categorías corresponderían coa primeira de Smith mentres que a terceira coa que coactiva. Seligman sinala os tres poderes que pode utilizar o sector público para obter ingresos da economía privada: o dominio eminente sobre toda a propiedade privada; o poder Fallos de Mercado Intervención pública Financiamento público: Tributos 1. Gratuítos •Donativos 2. Contractuais •Prezos •Alugueiros 3. Coactivos •Dominio Eminente Expropiacións •Poder penal Multas •Poder fiscal Taxas, Contribución especiais, Impostos 1. O financiamento do Sector Público 1.1. Tipos de ingresos públicos O sector público pode acadar os seus ingresos de dúas formas: 1. A través dos mecanismos de mercado, é dicir, relacionándose co resto dos axentes económicos de xeito voluntario; 2. Utilizando o poder de coacción, é dicir, obrigando aos individuos e empresas as cantidades que lles solicita. Esta clasificación sinxela dos ingresos públicos que se acerca á de A. Smith, que falaba de ingresos orixinarios, para os primeiros e derivados para, os segundos. A partir desta sinxela clasificación, a tipoloxía dos ingresos públicos subdivídese para entrar en cada unha das categorías. Así, E. Seligman clasifica os ingresos do seguinte xeito: Onde as dúas primeiras categorías corresponderían coa primeira de Smith mentres que a terceira coa que coactiva. Seligman sinala os tres poderes que pode ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 9 utilizar o sector público para obter ingresos da economía privada: o dominio eminente sobre toda a propiedade privada; o poder sancionador sobre os que incumpran a lei e o poder fiscal que ten o obxectivo de recadar tributos. 1. O financiamento do Sector Público 1.1. Tipos de ingresos públicos O sector público pode acadar os seus ingresos de dúas formas: 1. A través dos mecanismos de mercado, é dicir, relacionándose co resto dos axentes económicos de xeito voluntario; 2. Utilizando o poder de coacción, é dicir, obrigando aos individuos e empresas as cantidades que lles solicita. Esta clasificación sinxela dos ingresos públicos que se acerca á de A. Smith, que falaba de ingresos orixinarios, para os primeiros e derivados para, os segundos. A partir desta sinxela clasificación, a tipoloxía dos ingresos públicos subdivídese para entrar en cada unha das categorías. Así, E. Seligman clasifica os ingresos do seguinte xeito: Onde as dúas primeiras categorías corresponderían coa primeira de Smith mentres que a terceira coa que coactiva. Seligman sinala os tres poderes que pode utilizar o sector público para obter ingresos da economía privada: o dominio eminente sobre toda a propiedade privada; o poder Fallos de Mercado Intervención pública Financiamento público: Tributos 1. Gratuítos •Donativos 2. Contractuais •Prezos •Alugueiros 3. Coactivos •Dominio Eminente Expropiacións •Poder penal Multas •Poder fiscal Taxas, Contribución especiais, Impostos O profesor Neumark no século XX, introduce un tipo de ingresos públicos que completa as clasificacións anteriores. Neumark fala de ingresos obtidos polas economía publica doutras economía públicas así a súa clasificación sería: • Nacionais • Empresas publicas • Outras administracións • Estranxeiras • Transferencias • Prestacións bilaterais: Obrigatorias, voluntarias • Segundo o principio de contraprestación • Venda de bens e servizos • Dereitos sobre o patrimonio público • Variacións do patrimonio estatal • Soberanía fiscal • Taxas • Contribucións especiais • Impostos • Débeda pública forzosa • Ingresos por medidas de política monetaria Economía Pública Economía Privada ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 16 dir deixar de consumir, reducir o seu consumo, substituíndoo ou non por outro. Isto afecta a outros bens ou servizos. Por un lado, afecta á demanda de factores da produción do sector implicado no imposto e por outro afecta a demanda do sector que ve como se incrementa a demanda do ben propio polo imposto. Serían prexudicados os factores da produción do sector sobre o que se establece o imposto e beneficiados os do outro. Gráfica 1.- Incidencia dun imposto sobre a venda dun produto Cando se establece un imposto sobre un ben determinado o prezo se incrementa e como vemos na gráfica 1 a oferta se desdobra. Co imposto, mentres os produtores seguen operando na curva orixinal, O, antes do imposto, os consumidores pasa a percibir a nova curva onde se lle suma o imposto, O’. Deste xeito. Os consumidores pagaran un prezo P2 d e os produtores percibirán un prezo P2 of, a diferenza entre ambos é o imposto. Como podemos ver na gráfica, o imposto repártese entre os consumidores e os produtores, xa que aqueles pagan máis e os segundos perciben menos. Tomados en valor absoluto debe cumprirse que: ∆Pd + ∆Pof = T Por outra parte tomando as elasticidades, tamén en valor absoluto: 16 - UNIDADE DIDÁCTICA III. O ingreso público Cando se establece un imposto sobre un ben determinado o prezo se incrementa e como vemos na gráfica 1 a oferta se desdobra. Co imposto, mentres os produtores seguen operando na curva orixinal, O, antes do imposto, os consumidores pasa a percibir a nova curva onde se lle suma o imposto, O’. Deste xeito. Os consumidores pagaran un prezo P2 d e os produtores percibirán un prezo P2 of, a diferenza entre ambos é o imposto. Como podemos ver na gráfica, o imposto repártese entre os consumidores e os produtores, xa que aqueles pagan máis e os segundos perciben menos. Tomados en valor absoluto debe cumprirse que: ∆Pd + ∆Pof = T Por outra parte tomando as elasticidades, tamén en valor absoluto: ∆Q P1 Ed = x Ed * ∆Pd = ∆Q * P1/Q1 ∆Pd Q1 ∆Q P1 Eof = x Eof * ∆Pof = ∆Q * P1/Q1 ∆Pof Q1 Ed * ∆Pd = Eof * ∆Pof Así temos dúas igualdades: Ed * ∆Pd = Eof * ∆Pof ∆Pd + ∆Pof = T Substituíndo a segunda na primeira e operando obtemos: ∆Pd = (Eof / Eof + Ed) * T ∆Pof = (Ed / Eof + Ed) * T De forma que o incremento do prezo que sofren os consumidores polo imposto depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de oferta con respecto a suma en termos absolutos das dúas elasticidades. O descenso do prezo que perciben os produtores depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de demanda con respecto á suma en termos absolutos das dúas elasticidades. 3.1. Análises de equilibrio parcial e xeral A partir da aquí, os impostos teñen efectos nos mercados dependendo sobre todo da contía do propio imposto, pero tamén da resposta dos consumidores ao incremento do prezo e os produtores da redución da súa remuneración. Esta situación no queda circunscrita a relación entre os consumidores e os produtores. As análises de equilibrio parcial son as que conducen a que estas conclusións. Así, o efecto dos impostos limitase a que os consumidores pagarán un prezo maior, reduciran o seu consumo e estes prexudicara os empresarios, algúns dos cales deberán de abandonar o mercado, os restantes unha vez recuperado o equilibrio volverán a obter beneficios. As análises de equilibrio xeral (véxase Paniagua e Navarro [2011], páx 66 e seg.), pretenden determinar a incidencia final dos impostos no conxunto da economía. Os impostos sobre todos os significativos poden ter unha incidencia importante xa que o conxunto da economía é bastante sensible ás interaccións entre o mercado sometido a imposición e outros mercados, de tal xeito que non podemos ignorar estes efectos sobre outros mercados. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 17 16 - UNIDADE DIDÁCTICA III. O ingreso público Cando se establece un imposto sobre un ben determinado o prezo se incrementa e como vemos na gráfica 1 a oferta se desdobra. Co imposto, mentres os produtores seguen operando na curva orixinal, O, antes do imposto, os consumidores pasa a percibir a nova curva onde se lle suma o imposto, O’. Deste xeito. Os consumidores pagaran un prezo P2 d e os produtores percibirán un prezo P2 of, a diferenza entre ambos é o imposto. Como podemos ver na gráfica, o imposto repártese entre os consumidores e os produtores, xa que aqueles pagan máis e os segundos perciben menos. Tomados en valor absoluto debe cumprirse que: ∆Pd + ∆Pof = T Por outra parte tomando as elasticidades, tamén en valor absoluto: ∆Q P1 Ed = x Ed * ∆Pd = ∆Q * P1/Q1 ∆Pd Q1 ∆Q P 1 Eof = x Eof * ∆Pof = ∆Q * P1/Q1 ∆Pof Q1 Ed * ∆Pd = Eof * ∆Pof Así temos dúas igualdades: Ed * ∆Pd = Eof * ∆Pof ∆Pd + ∆Pof = T Substituíndo a segunda na primeira e operando obtemos: ∆Pd = (Eof / Eof + Ed) * T ∆Pof = (Ed / Eof + Ed) * T De forma que o incremento do prezo que sofren os consumidores polo imposto depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de oferta con respecto a suma en termos absolutos das dúas elasticidades. O descenso do prezo que perciben os produtores depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de demanda con respecto á suma en termos absolutos das dúas elasticidades. 3.1. Análises de equilibrio parcial e xeral A partir da aquí, os impostos teñen efectos nos mercados dependendo sobre todo da contía do propio imposto, pero tamén da resposta dos consumidores ao incremento do prezo e os produtores da redución da súa remuneración. Esta situación no queda circunscrita a relación entre os consumidores e os produtores. As análises de equilibrio parcial son as que conducen a que estas conclusións. Así, o efecto dos impostos limitase a que os consumidores pagarán un prezo maior, reduciran o seu consumo e estes prexudicara os empresarios, algúns dos cales deberán de abandonar o mercado, os restantes unha vez recuperado o equilibrio volverán a obter beneficios. As análises de equilibrio xeral (véxase Paniagua e Navarro [2011], páx 66 e seg.), pretenden determinar a incidencia final dos impostos no conxunto da economía. Os impostos sobre todos os significativos poden ter unha incidencia importante xa que o conxunto da economía é bastante sensible ás interaccións entre o mercado sometido a imposición e outros mercados, de tal xeito que non podemos ignorar estes efectos sobre outros mercados. Así temos dúas igualdades: Ed * ∆Pd = Eof * ∆Pof ∆Pd + ∆Pof = T Substituíndo a segunda na primeira e operando obtemos: ∆Pd = (Eof / Eof + Ed) * T ∆Pof = (Ed / Eof + Ed) * T De forma que o incremento do prezo que sofren os consumidores polo imposto depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de oferta con respecto a suma en termos absolutos das dúas elasticidades. O descenso do prezo que perciben os produtores depende do produto do imposto pola relación da elasticidade da curva de demanda con respecto á suma en termos absolutos das dúas elasticidades. 3.1. Análises de equilibrio parcial e xeral A partir da aquí, os impostos teñen efectos nos mercados dependendo sobre todo da contía do propio imposto, pero tamén da resposta dos consumidores ao incremento do prezo e os produtores da redución da súa remuneración. Esta situación no queda circunscrita a relación entre os consumidores e os produtores. As análises de equilibrio parcial son as que conducen a que estas conclusións. Así, o efecto dos impostos limitase a que os consumidores pagarán un prezo maior, reduciran o seu consumo e estes prexudicara os empresarios, algúns dos cales deberán de abandonar o mercado, os restantes unha vez recuperado o equilibrio volverán a obter beneficios. As análises de equilibrio xeral (véxase Paniagua e Navarro [2011], páx 66 e seg.), pretenden determinar a incidencia final dos impostos no conxunto da economía. Os impostos sobre todos os significativos poden ter unha incidencia importante xa que o conxunto da economía é bastante sensible ás interaccións entre o mercado sometido a imposición e outros mercados, de tal xeito que non podemos ignorar estes efectos sobre outros mercados. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 18 A evolución dos modelos de equilibrio xeral conducen a tres tipos de modelos: 1. Os de primeira xeración que constituían unha extensión dos modelos de equilibrio parcial, analizando as interaccións entre os mercados de bens, de traballo e de capital, sobre supostos simplificadores: 1. ofertas de capital e traballo fixas e inalterables con perfecta mobilidade interna. 2. Agregación de consumidores e produtores nun número reducido. 3. As accións prodúcense nun único punto no tempo, instantaneamente, sen complicacións que ten a acción estendida no tempo. 2. Modelos máis avanzados que manteñen as suposicións de ofertas fixas dos factores pero amplíase o ámbito dos consumidores, factores e mercados. 3. Modelos máis recentes que relaxan a suposición de ofertas fixas e amplían a dimensión temporal do comportamento dos consumidores e dos produtores. Desde o modelo de Harbeger (1962) ata os traballos máis avanzados intenta determinarse o efecto dos impostos sobre outros axentes que non os directamente implicados nel. Así, pode establecer que un imposto sobre o capital establecido sobre un sector da economía (p. ex. a fabricación de automóbiles) pode ter como consecuencia un menor salario para todos os traballadores tanto os do sector de automóbil como os dos restantes sectores. Dependendo da intensidade con que o sector utilice o factor traballo e o factor capital. 3.2. A translación espacial e temporal O mesmo tempo que os impostos se trasladan entre sectores económicos, tamén poden trasladarse entre xurisdicións. Neste caso, o traslado podería chamarse exportación. Esta produciríase cando os impostos esixidos pola administración (Goberno local, rexional ou nacional) dunha xurisdición son trasladados aos habitantes doutra (outro municipio, rexión ou nación). O grao de exportación impositiva depende de: 1. A sustituibilidade na demanda e na produción; 2. Das intensidades con que se utilicen os factores da produción; 3. O grao de mobilidade dos factores de produción; 4. O tamaño relativo da economía. Así, tendo en conta estes elementos os impostos poden ter consecuencias máis ala do ámbito onde a vai a ter a súa recadación. Neste sentido, os impostos teñen externalidades que poden ser positivas, por teñan consecuencias positivas nas demanda e oferta de factores fóra da xurisdición como negativas se ocorre o contrario. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 19 Os modelos de equilibrio xeral estáticos non teñen en conta que: a maior parte das cargas sopórtanse ao longo do tempo e que a incidencia pode depender de quen e de cando resulten gravados; e, quen a respostas dos compradores e vendedores aos impostos pode evolucionar no tempo. Admitida a incidencia no tempo, unha análise dinámica require que se defina a dimensión temporal e as expectativas sobre o futuro pola súa influencia nas respostas dos consumidores e produtores. A complexidade de ter en conta as expectativas nos leva dous tipo de modelo: a chamada estática comparativa, que permite ignorar as expectativas e a incidencia transicional que considera que os axustes se fan na transición dun estado a outro. A estática comparativa baséase en que todas as decisións adoptadas por demandantes e oferentes non cambian dun ano para outro, de forma que o stock de activos tampouco variará co paso dos anos. O tempo non tendería consecuencias nun mundo estático como este. Así unha análise acerca das consecuencias do cambio dun imposto sobre a renda por un imposto sobre o consumo só require analizar as consecuencias en cada momento de cada un dos impostos, e comparar os axustes que se producirían no cambio. No proceso de tránsito dunha situación estática a outra prodúcense cambios que non poden ignorarse. A economía pode atoparse nunha situación estática, loxicamente a incidencia de calquera cambio na lexislación fiscal dependerá de cal sexa a reacción dos contribuíntes no momento no que se produza. Nestes casos, os efectos de incidencia resultantes na nova situación estática virán determinados, en gran medida por dous factores interrelacionados: os efectos do cambio lexislativo sobre o comportamento económico dos axentes privados e, ademais, os seus efectos sobre os niveles de stocks dos factores produtivos, tendo en conta que estes determinaran de forma importante como cambiará a economía ao pasar da antiga situación á nova. Certamente, os efectos de incidencia na nova situación estática dependerán tanto ou máis destes axustes no stocks que do cambio real na lexislación fiscal. Noutras palabras, os cambios nas cargas impositivas poderían deberse máis á redistribución entre os contribuíntes da transición e os das seguintes xeracións, que ao cambio na forma de imposición. A importancia potencia da incidencia transicional pode exemplificarse recorrendo de novo a exemplo da substitución dun imposto sobre a renda por un imposto sobre o consumo con idéntica recadación. En principio, podería pensarse que no momento do cambio fiscal a xeración de xubilados, ao ter tomada as súas decisións de aforro, non cambiarían o seu comportamento aforrador, razón pola que en aparencia, a carga do imposto sobre o consumo para esta xeración non presenta ningunha dificultade. Nunha reflexión máis profunda, cabe prever que, en resposta ao cambio impositivo, a xeración de poboación activa podería alterar a súa oferta de traballo e a contía do seu aforro, e que polo tanto, a carga da imposición sobre el consumo para esa xeración de xubilados no só acabaría dependendo dos seus aforros, senón tamén do tipo de interese, que probablemente tamén cambiaría có cambio no nivel de aforro dos contribuíntes máis xoves. Ademais, esta xeración de poboación activa, para poder elixir as cantidades óptimas de aforro e de oferta de traballo, necesitaría coñecer o tipo de interese ao que tería que facer fronte tras a ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 20 súa xubilación, pero esta cuestión estará condicionada ás decisións que no futuro adopta a xeración seguinte, non nacida. En definitiva a carga do imposto para a xeración de xubilados no momento de adopción do cambio impositivo dependera das expectativas sobre os tipos de interese derivados das decisións que adoptasen as xeracións futuras. A incorporación destas expectativas a os modelos de equilibrio xeral, e sobre todo os modelos multisectoriais máis completos, implicaría unha esixencias de cómputo tales que o custo de determinación dos axustes da transición poder a resultar prohibitivo. Dise que existe capitalización impositiva cando o impostos que grava a renda dun activo ao longo do tempo reduce o prezo de mercado dese activo. Na análise da capitalización impositiva pode distinguirse, entre capitalización parcial e total, segundo o prazo de tempo considerado. Considérese un ben o input duradeiro, como a terra, cuxa oferta e fixa. Nun mercado perfectamente competitivo, o prezo da terra é igual ao valor presente descontado do fluxo de rendementos que podan obter que seus propietarios ao longo do tempo Así, se chamamos r ao tipo de interese, Ro ao rendemento ou renda da terra no ano actual, R1 á renda correspondente ao próximo ano, R2 á renda obtida dentro de dous anos e Rn á renda que se pode obter no último ano, o seu prezo P será. 18 - UNIDADE DIDÁCTICA III. O ingreso público A estática comparativa baséase en que todas as decisións adoptadas por demandantes e oferentes non cambian dun ano para outro, de forma que o stock de activos tampouco variará co paso dos anos. O tempo non tendería consecuencias nun mundo estático como este. Así unha análise acerca das consecuencias do cambio dun imposto sobre a renda por un imposto sobre o consumo só require analizar as consecuencias en cada momento de cada un dos impostos, e comparar os axustes que se producirían no cambio. No proceso de tránsito dunha situación estática a outra prodúcense cambios que non poden ignorarse. A economía pode atoparse nunha situación estática, loxicamente a incidencia de calquera cambio na lexislación fiscal dependerá de cal sexa a reacción dos contribuíntes no momento no que se produza. Nestes casos, os efectos de incidencia resultantes na nova situación estática virán determinados, en gran medida por dous factores interrelacionados: os efectos do cambio lexislativo sobre o comportamento económico dos axentes privados e, ademais, os seus efectos sobre os niveles de stocks dos factores produtivos, tendo en conta que estes determinaran de forma importante como cambiará a economía ao pasar da antiga situación á nova. Certamente, os efectos de incidencia na nova situación estática dependerán tanto ou máis destes axustes no stocks que do cambio real na lexislación fiscal. Noutras palabras, os cambios nas cargas impositivas poderían deberse máis á redistribución entre os contribuíntes da transición e os das seguintes xeracións, que ao cambio na forma de imposición. A importancia potencia da incidencia transicional pode exemplificarse recorrendo de novo a exemplo da substitución dun imposto sobre a renda por un imposto sobre o consumo con idéntica recadación. En principio, podería pensarse que no momento do cambio fiscal a xeración de xubilados, ao ter tomada as súas decisións de aforro, non cambiarían o seu comportamento aforrador, razón pola que en aparencia, a carga do imposto sobre o consumo para esta xeración non presenta ningunha dificultade. Nunha reflexión máis profunda, cabe prever que, en resposta ao cambio impositivo, a xeración de poboación activa podería alterar a súa oferta de traballo e a contía do seu aforro, e que polo tanto, a carga da imposición sobre el consumo para esa xeración de xubilados no só acabaría dependendo dos seus aforros, senón tamén do tipo de interese, que probablemente tamén cambiaría có cambio no nivel de aforro dos contribuíntes máis xoves. Ademais, esta xeración de poboación activa, para poder elixir as cantidades óptimas de aforro e de oferta de traballo, necesitaría coñecer o tipo de interese ao que tería que facer fronte tras a súa xubilación, pero esta cuestión estará condicionada ás decisións que no futuro adopta a xeración seguinte, non nacida. En definitiva a carga do imposto para a xeración de xubilados no momento de adopción do cambio impositivo dependera das expectativas sobre os tipos de interese derivados das decisións que adoptasen as xeracións futuras. A incorporación destas expectativas a os modelos de equilibrio xeral, e sobre todo os modelos multisectoriais máis completos, implicaría unha esixencias de cómputo tales que o custo de determinación dos axustes da transición podería resultar prohibitivo. Dise que existe capitalización impositiva cando o impostos que grava a renda dun activo ao longo do tempo reduce o prezo de mercado dese activo. Na análise da capitalización impositiva pode distinguirse, entre capitalización parcial e total, segundo o prazo de tempo considerado. Considérese un ben o input duradeiro, como a terra, cuxa oferta e fixa. Nun mercado perfectamente competitivo, o prezo da terra é igual ao valor presente descontado do fluxo de rendementos que podan obter que seus propietarios ao longo do tempo Así, se chamamos r ao tipo de interese, Ro ao rendemento ou renda da terra no ano actual, R1 á renda correspondente ao próximo ano, R2 á renda obtida dentro de dous anos e Rn á renda que se pode obter no último ano, o seu prezo P será. R 1 R 2 R n P = Ro + + + ·············+ (1+r) (1+r)2 (1+r)n Supóñase que se anuncia que se vai introducir un imposto anual sobre a renda da terra, cuxa recadación será de T0 no ano presente, T1 no seguinte, T2 dentro de dous anos e Tn no ano n. Sábese que ao ser a oferta da terra fixa, o imposto orixinará unha redución da renda anual recibida polos propietarios na contía total do gravame e que por conseguinte, pasará a ser para cada un dos anos: (R0- T0), (R1-T1), (R2-T2) e (Rn-Tn). Isto significa que os compradores potenciais da terra non só computarán nas súas decisións de compra a corrente de rendementos futuros que este lles proporcionara, senón tamén Supóñase que se anuncia que se vai introducir un imposto anual sobre a renda da terra, cuxa recadación será de T0 no ano presente, T1 no seguinte, T2 dentro de dous anos e Tn no ano n. Sábese que ao ser a oferta da terra fixa, o imposto orixinará unha redución da renda anual recibida polos propietarios na contía total do gravame e que por conseguinte, pasará a ser para cada un dos anos: (R0-T0), (R1- T1), (R2-T2) e (Rn-Tn). Isto significa que os compradores potenciais da terra non só computarán nas súas decisións de compra a corrente de rendementos futuros que este lles proporcionara, senón tamén o fluxo de obrigación tributarias futuras a que terán que facer fronte se fan a compra polo que loxicamente o prezo que estarán dispostos a pagar será: UNIDADE DIDÁCTICA III. O ingreso público - 19 o fluxo de obrigación tributarias futuras a que terán que facer fronte se fan a compra polo que loxicamente o prezo que estarán dispostos a pagar será: (R 1 -T 1 ) (R 2 -T 2 ) (R n -T n ) P* = (R0-T0) + + + ···············+ (1+r) (1+r) 2 (1+r) n É dicir, un prezo que sería igual o prezo antes de imposto menos o valor actual de todas as obrigas fiscais futuras. Este proceso recibe o nome de capitalización impositiva. Un imposto sobre un ben ou factor de oferta fixa incidirá plenamente nos propietarios correntes no momento do seu establecemento e non suporá carga algunha para os compradores. Na maioría dos casos, as ofertas dos factores tenden a ser elásticas a medio e longo prazo, polo que a capitalización impositiva só chega a ser parcial. No caso concreto do capital, a súa oferta é considerada inelástica a curto prazo, en consecuencia, un imposto xeral sobre o capital capitalizarase plenamente no prezo. A medio prazo o aforro ten unha relación positiva directa co seu rendemento, o gravame inducira unha redución da oferta de capital e, polo mesmo, un aumento da súa produtividade marxinal, compensándose así parcialmente a súa capitalización a curto prazo. 4. Imposición e eficiencia Como xa se comentou ao falar do principio de eficiencia, todos os impostos afectan ao comportamento dos individuos e reducen o seu benestar. Esta redución do benestar prodúcese a través dunha dobre vía: 1ª O pago do imposto leva unha transferencia de renda do sector privado ao sector público de contía igual ao recadado. A esta carga directa dos impostos -que é inevitable se o obxectivo de financiar o gasto debe satisfacersedenomináselle efecto renda. Obviamente todo os impostos que dean lugar á mesma recadación deben ter o mesmo efecto renda. 2º En xeral, os impostos distorsionarán o proceso de elección dos axentes, inducíndolles a abandonar aquelas actividades (de produción ou consumo) relativamente máis gravadas. O feito de que os individuos adopten as súas decisións por razóns fiscais en vez de facelo por razóns de custo ou produtividade causará unha perda de benestar adicional o efecto renda. A este exceso de carga por encima da recadación, resultado do efecto substitución do imposto, denomináselle exceso de gravame. Estas perdas analizámolas en varios impostos, para sinalar sobre todo cando non existe exceso de gravame. No caso dun imposto de capitación, de suma fixa, que se pode definir como aquel imposto cuxa contía non depende das accións do individuo. Cun imposto destas características ningún prezo relativo resulta alterado. O imposto de suma fixa é eficiente pois produce un efecto renda puro e o custo de ineficiencia resulta nulo. Un imposto de capitación provoca que ningún consumidor poda variar os seus impostos alterando o seu comportamento económico. Por conseguinte, baseará as súas decisións en consideracións de custo relativo, non haberá nunca efecto substitución e o resultado será eficiente. No caso dun imposto selectivo sobre o consumo, esíxese sobre o consumo de calquera produto da economía, é dicir, neste caso o produto eleva o prezo do produto co respecto aos demais da economía. O custo desta distorsión para o consumidor será directamente proporcional á elasticidade da demanda do produto. Unha demanda moi elástica implicará que o consumidor altera notablemente o seu comportamento como resultado da alteración do prezo relativo do ben causado polo sistema fiscal. Consecuentemente, a distorsión é grande. Agora ben, se o produto ten unha elasticidade reducida, o comportamento altérase pouco como resposta á distorsión fiscal e que, entón, o custo para o consumidor é baixo. De feito, no límite, cando a demanda é perfectamente inelástica, o consumidor non alterará o seu comportamento como resultado da distorsión fiscal, non se producirá entón ningún efecto substitución e o imposto será eficiente. É dicir, un prezo que sería igual o prezo antes de imposto menos o valor actual de todas as obrigas fiscais futuras. Este proceso recibe o nome de capitalización impositiva. Un imposto sobre un ben ou factor de oferta fixa incidirá plenamente nos propietarios correntes no momento do seu establecemento e non suporá carga algunha para os compradores. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 21 Na maioría dos casos, as ofertas dos factores tenden a ser elásticas a medio e longo prazo, polo que a capitalización impositiva só chega a ser parcial. No caso concreto do capital, a súa oferta é considerada inelástica a curto prazo, en consecuencia, un imposto xeral sobre o capital capitalizarase plenamente no prezo. A medio prazo o aforro ten unha relación positiva directa co seu rendemento, o gravame inducira unha redución da oferta de capital e, polo mesmo, un aumento da súa produtividade marxinal, compensándose así parcialmente a súa capitalización a curto prazo. 4. Imposición e eficiencia Como xa se comentou ao falar do principio de eficiencia, todos os impostos afectan ao comportamento dos individuos e reducen o seu benestar. Esta redución do benestar prodúcese a través dunha dobre vía: 1ª O pago do imposto leva unha transferencia de renda do sector privado ao sector público de contía igual ao recadado. A esta carga directa dos impostos -que é inevitable se o obxectivo de financiar o gasto debe satisfacersedenomináselle efecto renda. Obviamente todo os impostos que dean lugar á mesma recadación deben ter o mesmo efecto renda. 2º En xeral, os impostos distorsionarán o proceso de elección dos axentes, inducíndolles a abandonar aquelas actividades (de produción ou consumo) relativamente máis gravadas. O feito de que os individuos adopten as súas decisións por razóns fiscais en vez de facelo por razóns de custo ou produtividade causará unha perda de benestar adicional o efecto renda. A este exceso de carga por encima da recadación, resultado do efecto substitución do imposto, denomináselle exceso de gravame. Estas perdas analizámolas en varios impostos, para sinalar sobre todo cando non existe exceso de gravame. No caso dun imposto de capitación, de suma fixa, que se pode definir como aquel imposto cuxa contía non depende das accións do individuo. Cun imposto destas características ningún prezo relativo resulta alterado. O imposto de suma fixa é eficiente pois produce un efecto renda puro e o custo de ineficiencia resulta nulo. Un imposto de capitación provoca que ningún consumidor poda variar os seus impostos alterando o seu comportamento económico. Por conseguinte, baseará as súas decisións en consideracións de custo relativo, non haberá nunca efecto substitución e o resultado será eficiente. No caso dun imposto selectivo sobre o consumo, esíxese sobre o consumo de calquera produto da economía, é dicir, neste caso o produto eleva o prezo do produto ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 22 co respecto aos demais da economía. O custo desta distorsión para o consumidor será directamente proporcional á elasticidade da demanda do produto. Unha demanda moi elástica implicará que o consumidor altera notablemente o seu comportamento como resultado da alteración do prezo relativo do ben causado polo sistema fiscal. Consecuentemente, a distorsión é grande. Agora ben, se o produto ten unha elasticidade reducida, o comportamento altérase pouco como resposta á distorsión fiscal e que, entón, o custo para o consumidor é baixo. De feito, no límite, cando a demanda é perfectamente inelástica, o consumidor non alterará o seu comportamento como resultado da distorsión fiscal, non se producirá entón ningún efecto substitución e o imposto será eficiente. Un imposto xeral sobre ventas, ao ser un imposto que se esixe sobre tódolos produtos da economía é neutral con respecto a decisión, posto que o incremento de prezos é igual para tódolos produtos e, polo tanto, os prezos relativos seguen sendo iguais, pero segue sen ser eficiente, porque se distorsiona a elección entre produtos e ocio, que non pode ser gravado. Este imposto tenderá a crear custos de benestar, na medida en que non poida ser gravado o ocio. Por último, un imposto sobre a renda salarial grava todas as rendas salariais produce efectos similares ao caso anterior entre o traballo e o ocio aínda que non varíen os prezos relativos dos produtos xa que os traballadores poden elixir traballar menos para pagar menos imposto. O custo de ineficiencia será menor cuanto máis inelástica sexa a oferta de traballo ao longo dunha curva de indiferenza. Os custos de eficiencia da imposición xorden porque boa parte dos impostos ocasionan diverxencias entre o valor relativo e o custo relativo dos bens ou os factores da produción. Estas diverxencias distorsionan as decisións dos axentes, inducindo a substitución de actividades gravadas por actividades con fiscalidade benigna ou nula. En xeral, polo tanto, os impostos xeran asignacións ineficientes de recursos. Esta regra xeral admite tres excepcións: 1. Primeira, os impostos de suma fixa, que por definición non xeran efectos substitución. 2. Segunda, todos aqueles impostos que gravan bens cuxa demanda son infinitamente inelásticas. 3. Terceira, os impostos que gravan factores cuxa oferta é infinitamente inelástica. Neste caso, os incentivos a substitución non operan. 4.1 O exceso de gravame Os impostos deben alteralo menos posible as decisións dos axentes económicos. Os individuos elixen, de xeito óptimo, utilizando os prezos xerados polo funcionamento do sistema económico. Ao alterar os prezos como consecuencia do imposto, cámbianse as decisiónsPreténdese que tales distorsións sexan mínimas. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 23 Gráfica 2.- O exceso de gravame a = b x h b = Q1 h = P2 – P1 P2= P1 + T = P1 + tP1 h = tP1 a = Q tP1 a recadación do imposto d = 1/2 b x h h = tP1 d = Q1 – Q2 = ∆Q Ed = ∆Q/∆P x·P1/Q = ∆Q/tP1 x·P1/Q Ed = ∆Q/tQ ∆Q = EdtQ b= ½ Ed tQ tP1 d = Exceso de gravame = 1/2 Ed t2 Q1P1 Así, desta formula destacamos tres termos que nos indican os factores que inflúen no exceso de gravame: 1. A elasticidade da demanda: Canto maior sexa a elasticidade maior e o exceso de gravame; 2. O tipo impositivo: Canto maior e o tipo impositivo máis influencia ten no exceso de gravame, tanto máis canto esta elevado o cadrado. 3. Canto maior sexa o gasto antes de impostos maior será o exceso de gravame. ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 24 Se se trata da oferta de traballo a análise sería semellante e os factores sería tamén: 1. A elasticidade da oferta: Canto maior sexa a elasticidade maior e o exceso de gravame; 2. O tipo impositivo: Canto maior e o tipo impositivo máis influencia ten no exceso de gravame, tanto máis canto esta elevado o cadrado. 3. Canto maior sexa a renda salarial antes de impostos maior será o exceso 4.2. Efectos sobre as eleccións dos contribuíntes Analízase nesta apartado as eleccións entre consumo-aforro, traballo-aforro a que dá lugar a existencia dun imposto sobre o consumo e un imposto sobre o aforro. 4.2.1. Imposto sobre o consumo A elección entre consumo e aforro supón que os consumidores elixen entre consumir hoxe ou consumir no futuro, tendo en conta que a renda aforrado será consumida en vindeiros períodos. Un imposto sobre o consumo supón un gravame sobre o consumo actual fronte o consumo futuro que representa o aforro. O efecto do imposto sobre os consumidores depende de dúas variable esperadas: por un lado de cómo os consumidores pensan que van ser nun futuro os tipos de gravame e de cómo evolucionaran os tipos de interese a os que colocan o aforro. Considerando que os consumidores consideran que os tipos de interese non cambiarán no período no que toman a decisión, os efectos do imposto poden ser: 1. Se os tipos de gravame esperados non varían o imposto e neutral, a decisión dependerá neste caso dos tipos de interese ou do obxectivo do consumidor. 2. Se os tipos esperados son maiores que os actuais se incentiva o consumo actual, enténdese que os prezos no futuro serán maiores e por iso mércase hoxe. 3. Se os tipos esperados son menores que os actuais se incentiva o consumo futuro, ao contrario, pensase que os prezos no futuro serán maiores e convén adiar a compra. O consumo depende da renda e a renda depende do número de horas traballadas, así, a renda depende inversamente do número de horas dedicadas ao ocio. Así, podémonos preguntar se imposto sobre o consumo inflúe na decisión entre consumir bens ou consumir ocio. En ausencia de impostos, o prezo dunha hora de ocio é equivalente a renunciar a unha hora de traballo, é dicir, o salario que se percibiría nesa hora. Coa introdución do imposto o prezo desa hora redúcese, porque o imposto grava renda consumida, como ÍNDICE Unidade didáctica 3O ingreso público 25 parte da renda. Esta redución ten como consecuencia un incentivo ao diminuír o número de horas traballadas posto que o ocio (considerado como un produto de consumo máis) non foi gravado e, en consecuencia, abaratouse respecto do resto de produtos. 4.2.2. Imposto sobre a renda Un imposto sobre a renda presenta claramente dúas distorsións principais a elección entre ocio e traballo e elección entre aforro e consumo. Distorsión ocio-traballo Un imposto sobre a renda ten como consecuencia que a remuneración por hora traballada diminúe, posto que cada unidade de renda por hora traballada é gravada o tipo marxinal correspondente. Esta diminución da remuneración ten a contrapartida de abaratar o ocio, polo cal existe un incentivo para que o individuo cambie horas de traballo por horas de ocio (efecto substitución). Sen embargo, a súa vez, a introdución do imposto provoca que se o individuo quere manter o seu nivel de renda anterior, deber aumentar o número de horas traballadas para compensar a súa baixada salarial (efecto renda). En definitiva, atopámonos con dous efectos: un que reduce a oferta de traballo e outro que a incrementa. O resultado dependería dos propios individuos, da súa renda e outros condicionantes. Así, por exemplo, un traballador de renda alta ante a redución salarial provocada polo imposto pode facilmente reducir a súa oferta de traballo, mentres que un traballador de renda baixa ante a mesma situación pode incrementar a súa oferta co obxecto de obter renda para manter a súa familia. Distorsión aforro-consumo O imposto sobre a renda grava os rendementos do aforro, provocando que la rendibilidade de cada unidade monetaria aforrada diminúa polo imposto. Isto fai que se reduza o prezo de consumo actual, posto que consumindo estase deixando perder unha menor remuneración do aforro que a existente con anterioridade a introdución do imposto. Polo tanto o consumo tende a aumentar, é dicir, o aforro tende a diminuír (efecto substitución); Non obstante, de xeito semellante ao que sucedía no caso anterior se o individuo quere manter un certo nivel de consumo futuro, debera diminuír o consumo e aumentar o aforro (efecto renda) Novamente atopámonos con efectos contrapostos. Onde os aforradores deben decidir en función de a que están destinando o aforro, unha compra de vivenda, de vehículo, para a xubilación, etc. Dependendo de cada un destes destinos pero neste caso tamén do tipo de interese, os aforradores adoptarán as súas decisións. 4.3. Eficiencia e Equidade A eficiencia e a equidade son os dous principios primordiais da imposición. Mentres que o primeiro indica que os impostos e o sistema fiscal non deben interferir ÍNDICE