scieee Open visual document viewer

Orballeiras: versos sin o retrato d'o autor / pro c'un prólogo de D. Vitorino Novo e Garcia

García Acuña, Fernando

Full text

se UNIVERSIDAD! DE SANTERO DE C.OMPOSTF.I A Sa Í-.4 60 «... 9 » a I I F. GARCIA ACUÑA o VERSOS SIN O RETRATO D ‘ O AUTOR p o c ‘ un p ólogo de D. VITORINO NOVO E GARCIA. HP. Y L1B. DE GARRE CORUÑA BETANZOS I mp . d e A. A men ed o P o n e Plaza del Campo, 7 18«»7 se UNJV KSlDAüh D Í.V. JAGO ü CUMJX yiELA u Á MXÑA NAI — O 1 o O — Ga o inglóns mal esqui os F oi o d 1 un pe dido empo; Sospi os, bágoas, emo es, Anacos d ‘ o pensamen o; Gancións que i e on niño N-o co azón d ‘ o meu pei o; Es 4 é soasman e o conxun o D ‘ es e lib o que ch ‘ o ezo. ¡Ay, si el ali a unha pa e D ‘ o ca iño que che eño! Mayo, 1887. se U.NIVLRMD.W DL l D CUMPOSm - u ¡UNHA APERTA! i N-o cu nncho d ‘ unh' aldea Que n-a ida in n-o mapa. Aló moi lonxe, moi lonxe, E p e iño d ‘ unhas p ayas Que c oben ondas xigan es D ‘ unha ma semp c azulada, Fé ida pol-o dou ado Sol d ‘ a é a ame ecana, Es á o e ce d o qu ‘ esc ebe En dóce língoa es as cán egas. ¡Can os sospi os me le a! ¡Can os sospi os m ‘ a anca B ‘ o ondo d ‘ o co azón Esa é a ei izada. ... Non-a exo co-es es olios, Véxo-a c-os olios d ‘ a y-alma, Que solasmen e así mi a Aquél que i e d £ esp anzas! . . . ¡ AMERECA! Es ou e endo C-os eus eguei os de p a a, C-as uas oles, eus paxá os E uas b isas pie umadas se UNIVWiMDAD DL SAN ! L üü DE CÜM OSJ'H- u 2 OPBALLEIBAS E eus albo es xigan es Que bican de Dios a p an a; Es ou e endo, e c-as ondas Que buligan n-es as p ayas, Mándoche, pá ea, unha bágoa E un anaco d ‘ as en añas. ¡Adios! e Dios e bendiga Miña seinp ‘ amada pá ea! II E á í, ga ida GALICIA, Qu ‘ es ás dándome pousada, E an e eus illos m/ alcon o Falando com 1 éles alan; A í, a d £ o céo he moso, C-os eus ai es e uas p an as E eus p ados cheos semp e De oles e d ‘ esme aldas; A í, que ch ‘ es ou debendo O meu co azón e a y-alma, Onde eñ 1 os meus amo es E as ilusións mais sag adas, ¿Qué pod 1 o ece che hoxe O p obe au o d 1 es as cán egas? ¿Que pod ‘ o ece ch 1 o ba do Que en de é as lexanas Falando com 1 os eus illos, Can anao com 1 éles can an? ¡Nada! sinon dici semp e O e a ua albo ada: ¡AMÉRECA doum' a lus P 1 os olios d 1 a miña ca a, E GALICIA, es a GALICIA Dóuma p 1 os olios d 1 a y-alma! F. GARCIA ACUÑA 3 BORRASCAS POÉTICAS RIMAS I Hoy hace, niña, jus amen e un año Que u ana, aleg e, sin cesa eías; ¡Qué he mosa es abas! Todos al mi a e ¡Ved un ángel, decían! o o o Rápido el iempo uela... ¡Cuán as cosas Suceden en un año, he mosa mía! Los que en onces e ie on aho a exclaman: ¡Pe cances de la ida! . . II La que ía muchísimo; La dije en e so y p osa Lo que suele deci se en casos ales Cuando á ciegas se ado a. La dije. . . Yo no sé lo que la dije, Pues solo el eco da lo me as o na: ' Lo que os puedo deci es que ella misma Lab ando es á en mi co azón su osa. III Se á el amo un algo inexplicable Se á lo que ú quie as. .. Más, pa a habla de asun o semejan e, Es p eciso que sien as. MNIVn SIDAD D . S?XNTIAGO 4 OBBALLEIRAS IV A odos mis amigos Les dije ancamen e que la amaba; Mil plácemes me die on, y mas a de Reíanse á mi espalda. Y al sabe el po qué de an a isa, Como aquél que conoce su desg acia, Busquélos con a án, y á uno po uno Un ab azo les di con oda el alma. B illando es án las es ellas Allá lejos, allá lejos. Su luz me dice que Dios Se es á mi ando en su uego; Y cuando mi o us ojos, Lindos como dos luce os, C eo que Dios, como yo, Es á mi ándose en ellos. VI Se eía de mí la he mosa niña Po que loco de amo la idola aba; Se eía de mí po que la dije Lo que sen ía el alma. ¡Y enía azón! po que un poe a Que esc ibe sus canciones con sus lág imas, No podía o ece la más que e sos, Y los e sos ¡oh Dios! no alen nada. VII Po dos causas sien o solo Habe enido á es e mundo: Po semb a an o ca iño Y ecoje an mal u o. u F. GAFCTA ACUÑA 5 VIII En el mis e io de la duda i o, Y en medio de las somb as, Si en algo c eo hoy dia, es solamen e Po que só que me ado as! IX Si quie es ence a odas us penas Algún día en el alma, Esc ibe, como yo, e sos, bien mío, Gen suspi os y lág imas. ¡Qué glo ia! ¡Que dicha! ¡Qué dulce is eza Ve ás cuán o ag ada Deja en el alma esc i as po siemp e Las penas pasadas! X En e el ca iño y el odio Hay una la ga dis ancia, Que eco e en un suspi o Quien pie de las espe anzas. XI Cla a lin a que á la playa Llega y la abso be la a ena; Flo que al ab i la co ola El helado cie zo seca. .. ¡Cómo os pa ecéis á mí En mis sueños de poe a! XII Anoche u e un sueño Como nunca lo u e así en mi ida; Soñé que me que ías mucho, mucho. .. ¡Quién de sueños se ia* u 6 OBBALLEIKAS XIEI Hoy u co azón y el mío A den bajo el mismo uego, Y sien en del mismo modo Y su en al mismo iempo. . .. ¡Después de an o calo Es posible un aguace o! ALIV No llo es po que así engas Llena de pecas la ca a, Que el sol es sublime, y iene, Segiin dicen, muchas manchas. XI De loco me has achado po que un dia He dicho que e amaba; No lo c eas, mi bien; lo que yo engo Lo saben us mi adas. De loco me has achado po que digo Cuan o sien o en el alma. . .. ¡Locu as cual la mía hay en el mundo Muy pocas, po desg acia. .. . De loco me has achado, y no comp endo El po qué me lo llamas. .. . Si lo soy po que e amo, ¡puedes c ee lo! ¡Ve e loca anhela a! u P. GABC A ACUÑA 7 SOEDÁ Á CLOTILDE P. ACUÑA N-a soedá d' a noi e, cando a lúa , Soíña es á n-o céo Sin é ou a compaña qu í a compaña D ‘ o aman e lucei o, Semp e m ‘ aco do D ‘ a p obe nena, D ‘ aquela í xe, D ‘ aqnela es ela, Pol-a que mo o cheo de penas. Cand z a b is p e umada pol-as oles . D' aleg e p ima ei a Cheg 1 ó meu lá subiando pouc á ponco, E pol-as po as en a, Semp e m ‘ aco do D ‘ a p obe nena, D 1 aquela í xe, aquela es ela, Cand' así en ab' á da m* unh' ape a. Cand ‘ en 1 a noi e e as somb as cob en , O mon e, o sou o, E ai d* a ei exia pol-os cu unchos Chil and' o moncho, Semp e, po semp e Relemb * a nena, Aquela í xe, 3 S nsBALLEIBAS Aquela es ela, Anxel d ‘ o céo, pombiña enia. Cando n-a ei á ex ‘ os paxá os Qu ‘ aleg es can an Buscando pallas p a ace niño, ¡Dóem ‘ a y-alma! Pois semp e is e Fago mamo ia D ‘ aquela nena, P obiña moza, D ‘ es as Ma inas ga ida pomba! Cando n-Ou ono cán as olliñas D ‘ os amenei os, E as andu iñas ca 1 á ou as é as Fuxen d 1 o in e nó Semp e m 1 aco do D 1 a miña nena, D ‘ aquela í xe, D' aquela es ela F ol d ‘ unha esp anza d ‘ a miña é a. ¡Ay! xa non hacho nunca n-a ida Doce consolo; Mo eum 1 a nena que quixen an o, Son com ‘ un hó o! . . . ¡Ga ida lúa, Si sabes d ‘ éla, DilV o que so o Hoxe n-a é a, Dille que mo o chéo de penas! SC di nwposTn..x F. GARCIA ACUÑA 15 Á ROSALÍA CASTRO W “ ¿Po qué is o do loi o a po ea miña, A p& oa d ‘ os poe as? -4 (L e ma ) ¡Bendi o seya e sol; o sol d ‘ a g o ia Qu ‘ os mundos alomea, E o mesmo dalle id' á ol d ‘ as campos Qu ‘ á musa d ‘ o poe a! ¡Bendi o sey ‘ o sol! digo cen eces O e que n-es a é a Vé ce d ‘ os xénios, e d ‘ os xénios omba, Alen 1 a é gallega; E n-as áas d ‘ un sub ime pensamen o , Hoxe Galicia en ei a, Ó p obe eisiñol d ‘ as nosas g o ias DedicalU unha o enda. E can o d ‘ es a so e, po que sin o Eiquí n-a miña es a, Ese ogo d ‘ os céos, que me ispi a E á ou as exiós me le a! ... I ¡Ou, Galicia! sospi a miña xoya, Sospi a, amada é a; Es ás is e n-as uas boedades Cho and 1 as uas is ezas. ¡Ou, Galicia! Tí, a pá ea mo osiña D' os p ados e d ‘ as eigas, D ‘ as on es, d ‘ os eguei os o d ‘ os íos Onde í e e eías; A é a d' os paxá os e d ‘ as oles (1) Ag aciada con “ mención hono í ica 1 ' n-o Ce áme li e a  ) d'a C uña, o 2 de Se emb e de 1885. 4 se IIMlVmSIDAD DC SANTIAGO u 16 ORBALLEIRAS D { a b is e mais d 1 as nieb as; Tí, a pá ea melancónica que cho as Com ‘ a naiciña en a, Tomba d ‘ aquel Agui e, que le aba De libe a a bandei a, ¿Qué és? ¿Qué che socede? ¿Po qué cho as Galicia ei icei a? ¿Po qué ocan do idas pouco á pouco As campas d ‘ as ei exias, E o pobo is 1 es á, e aló n-o céo O sol non aloméa? ¿Po qu 1 as oles d ‘ os campos'cal donan es Non s ‘ ab en boni ei as, Espa cindo n-os ai es os p e umes Que n-o calis ence an? ¿Qué eñen os paxá os que non can an Aló n-a ca ballei a, E a on ‘ e o eguei o non ma mulan Xen ís como d ‘ aquela? ¿Qué eñen, que cobe ol-os eus eidos Hox ‘ es án pol-as b é emas, E as adas, n-a sua lingoa mis e iosa, Sospi an e se queixan? ¿Po qué is e de loi o a pá ea miña, A pá ea d ‘ os poe as? ¿Qué pasa, qué socede qu 1 has * as ondas D ‘ o p ácido Sa ela, Pa és que uxen e bica non que en Os xuncos d ‘ as ibei as? IT ¡Todiño is * es á, do idas ximen D' a y-alm' as co das en as, Que p a semp e mo eu a p obe pomba D 1 as soedades gallegas! ¡Que mo eu Kosalia dino odos, se u.'ii mMii ■ n .sÁNTiA F. GARCIA ACUÑA 17 E cho ando sua pe da Todo aquél que se én po bó gallego Dedícala unha o enda! ¡Rosalía mo eo!. ... Nunc ‘ o sen nome, Qu ‘ o xénio d 1 os poe as, Vi e semp e n-os céos in ini os Ond' a g o ia aloméa! se CN RsmAn DI SANTIAGO u 18 ORBALLEIEAS HEMÉMBEH ¡Hoy misino cumple el año! ¿Te acue das ángel mío? ¿Te acue das cuando aleg e y u ana me decías Que^mucho me ado abas, que mucho me que ías Y ú y yó se íamos Un sólo co azón? ¿Te acue das de las somb as de aquella he mosa noche, De aquellas ulgu an es y i idas es ellas? ¡Yo quie o que e acue des! ¡Qué lindas y qué bellas Las ie on nues os ojos Henchidos de ilusión! ¿Te acue das cuando á eces del ma en las ibe as Mi ándome en us ojos, imán del alma mía, — ¡Adó ame po siemp e! — mi labio e decía Bebiendo en us mi adas La sac a inspi ación? ¿De aquella b isa sua e al pa que gemido a Que á un iempo espi aban el pecho uyo y mió, De aquellas lo ecillas cuajadas de ocío. . . ? Yo quie o que e acue des Con alma y co azón! Si calcula un día pudie as solamen e Lo que desde aquel iempo, mi bién, lle o su ido, Quizás ú me quisie as cual siemp e e he que ido, Tan sólo po ene me Alguna compasión! Quizás ú me quisie as, quizás ú me ado a as, Y uese yo, po siemp e, ú único embeleso; F. GABCTA ACUÑA 19 Quizá... ¡No e lo digo! Ven hoy á da me un beso, A cángel de mi alma, Mi ad del co azón! Más, no; yo lo sé odo, yo sé que ú me amas Que p uebas ya me has dado, muje , de u ca iño; Pe dona si he dudado, pe dona; soy un niño Que e ama con locu a, Pues e es mi ilusión. , Pe dona, encan o mío; ¿Ve dad que ú me quie es? ¿Ve dad que no me ol idas, deidad de mis amo es? Respóndeme, e uego, espóndeme y no llo es; No llo es, que e ado o Con alma y coiazón! No llo es, po que nublas el cielo de ese modo Y quí asme la dicha de e me en ese cielo; No llo es, po que anegas en is e desconsuelo Al loco que en í iene Su san a inspi ación. No llo es; más si acaso e empeñas, ida mía, Pe mi e que mi labio se pose en esas pe las; Pe mi e que á us plan as se pos e á ecoje las Quien siemp e e ha que ido Con odo el co azón. Ya sabes lo que he sido y soy hoy en el mundo, Un pob e pe eg ino en el desie o e an e; Es ella sin espacio, un alma agonizan e Que i e si le p es as, Muje , u inspi ación. Y, sin emba go, exis o cual ola que á la playa En so das empes ades empuja el ma b a io; Exis o pa a ama e, po siemp e, encan o mío, A cángel de mis sueños, Mi ad del co azón. 20 ORBALLEIBAS Adios, alma que ida; si uel es la mi ada, — Allá cuando la luz se ex ingue en Occiden e — Hacia es as lindas Rías (1) en donde i o ausen e, En íame un suspi o Y eza una o ación; , En íame un suspi o, y en alas de la b isa Re ié eme us cui as, e ie e us pesa es, Que yo, alma que ida, con ellos mis can a es Ha é, po que e ado o Con alma y co azón! (1) Bianjo, 1885. F. GARCIA ACUÑA 21 A VOX,TA D 1 A HOMAHXA Ó DESTINGUIDO E RELEMBRADO POETA GALLEGO DON BENITO LOSADA, Seu cos an e adimi ado , — O A u o . Si que end.es uliadas Vind ‘ acó pol-as Ma inas, Que ñ as Ma inas es á Tod ‘ o mello de Galicia. I Aloméan as es elas, Chil 1 o moncho, oubean os cans, Can a n-a ce dei a o mei o E a ul ‘ aló an 1 o piñal, E mozos e mozas ol en D' - a oma ía ó luga , Éles o and 1 a u uxos, Elas can and* o a-la-lá, E ó són d ‘ a gai a pa lei a T oula, beila e can a Xan Dándoll 1 ape as á Pepa P a que non pe d ‘ o compás. — ¡El... Di a C endes! — ó lonxe Escói ans ‘ á-lgúns he a . E Xan, e guendo a isa ma E o and 1 un pas ‘ a ás A u uxa como in e, Ras ‘ a ouce pol-o chan, Facendo lume n-os xeixos Que pol-o camino hay. u •22 c E ba l l eie a s II As apazas an penecas, Os mozos o mesmo an, E o gai eí o oca e oca Can ando odos ó pa , Namen as qu ‘ a ia Fa uca Esco ‘ e cae n-o piñal An ‘ aque a muí imada Con G abiel, o d ‘ o ío B ás. — ¡Coidado c-os opezóns! _ Di unha nena qu ‘ alí ai, Roxa com* as aba aillas D ‘ as ho as d ‘ o Ca egal, C-un mi a que end ‘ ó sol S ‘ o sol n-a eude a mais, ■ — ¡Doun ‘ ó demo! a ás, apaza, S ‘ has de cae cae n-o chán, — Di unha ella ó e qu ‘ un mozo Embo cállas* acola. III Pouc ‘ á pouco an siguindo O camino d ‘ o luga Sin a opa co-a pan asma Que de noi e semp e sai An ‘ o medio d ‘ os b a ádegos Asemellándos 1 un can. Nin c-os diaños e a compaña, Po que ai co-éles Xan, O mociño mais p an ado Que eu o sol en Iñás, Que o ou uns ca o anos Si ind 1 ó Rey pol-o ma ; Soasmen e de es en cando Lonx ‘ escól ase can a , Uns que an p ‘ o moíño, Ou os que moe on xá, F. GAHCTA ACUÑA 23 O i que an p ‘ a iada N-a compaña d ! ou os mais, E que isponden amén. As cop as que o a Xán. — ¡El. . . i a C encles, apaces! — ■ Vol ^n aló á a u uxa — ¡Vinde in e! — Xan con es a, E seus be os n-o piñal Re omban de al manei a Que se sin en n-o luga , E has ‘ o gai ei o én uedo D ‘ o x uñe as qu' á a ma se ai. — ¡Vi a Cicncles! • — Vi an ocios Os mozos ¿le Co mán! E Xán que medo non i o Nin ampouc 1 hoxe o e á (Po mais qu' as cos as He ga dan Os mozos que con él an) Sigue a u uxando o e, Ha> a qu ‘ ó in, ó chega Á e ol a d ‘ o camino, A ópase c-os demais Qu ‘ a u uxaban d ‘ aquela An ^ o medio d ‘ o piñal. — ¡Ei .. i a o mawlo 1 apaces ! Qaea s ‘ a e a á ¿ a ín 1 un pau Que s l acl egE c gana un peso, — Valen e bé alles Xán. . . E a mas 1 unha de mil diab os, ; As mozas dan en he a E as bisa mas pol-o ai e Relacen que xénio dá; Es ‘ anim ‘ ós compañei os, Ou o en uciña n-o chán E o gai ei o c-o oncón Dá paus aquí e acola. Un sang 1 o mesmo qu' un cucho, Ou 1 esco 1 e ai á da 5 nwcnsiDAD : o . SANTLACO DE COMPOSTO. u 24 ORRALLEIBAS Co-a es a con a d ‘ un alo E c am 1 á Dios e sen pái: Namen as qu ‘ o noso mozo Sin cea un paso a ás, Repa e paus q ? é un milag o, Quence as cos as d ‘ os demais E queda dono d ‘ o campo Co-as mozas de Co iMn. IV Alomean as es elas, Chil ‘ o moucho, oubean os cáns, Can a o mel o n-o sen niño E a uV aló an ‘ o piñal; O gai ei o á enchel-o ol Vol ‘ e escomenza á oca , Todos be án e a u uxan, Can an aleg ‘ o a-la-lá, Indo po ou o camino T ouleand* á mais oulea . — ¿E Ma ica? — Sabe Dios E o demo donde che ai. . . — Vaiche c-o ilio de Co os, — Di Fa uca a de Po al. — Quédalle con ando un con o. ., — Bó con o lie sali á. . . — O qu ‘ o apas non se pe de. — N-eso í alP á seu pái ... E alando d ‘ es a so e Van n-a compaña de Xán, Po ce o que can ‘ o galo Cando chegan ó luga . Fai un ano qu ‘ á es a es a Fun con ou os mozos mais, IIMlVCRSi o . SANTÍ? u F. GARCIA ACUÑA 31 ¡Mal? ó c ego que ped ica Tales cousas As apazas. I Fon e d l o me í sen emen o Fuche í, nena d 1 a y-alma; Qaíxin e com 1 unha nai O ilio d ‘ as suas en añas, E p obas d 1 o meu ca ino Che din en odal-as ca as. S ‘ a g o i ‘ a pedi me chegas Dé ach* a g o ia, apaza, Un nome que al moi pouco, Unhas canciós a incadas D 1 o ondo d 1 un co azón Que de doo es a ogaxa. .. . En in, si odo me pides, Dé ache odo. ... has * a y-alma! II Unha noi e, ¡se m ‘ aco do! Noi e de an, doc ‘ e e a a, Os dous aga imadiños Xun ‘ ó alpend e d* a ua casa Pidinche ¡nunc ‘ o pidi a! P oba d ‘ o amo que xn a as, Un bico, unh ‘ ape a soya, E dempois apad? a ca a, Roxa com ‘ unha ce eixa C-o en man elo de pana; 6 u 38 OSBALLEIEAS Como si po da un bico Condena ó al-a y-alma; Ó e al, dixen p a min, A dendo en sede co-a abea: ó c ego gue peánca Tales cousas ás apazas? III Pasou, pason aquel an Co-as snas doces albo adas, Seus ayos de sol dou ados Que n-as augas s ‘ espallaban; Pasou, e chegou ou ono E dempois d ‘ ou ono as b ancas B é emas d ‘ o ió in e nó, T is es com 1 a miña y-alma; E ol in, ol in ond' éla, Vol in ó pé d ‘ a sua casa, E cal d ‘ aquela pidinlle P oba d ‘ o amo que xu a a; E ¡ay de min! xa non se puxo Com ‘ a ce eixa enca nada, Xa non iñ 1 aquela có ; Qu ‘ es aba b anca, moi b anca, Tan b anquiña com 1 a ne e Que se pousa n-as mon añas. — ¿Qué és Ma ica? — lie dixen. — ¿Qu' hei de é ! Non eño nada; Xa non son aquela moza Qu 1 en Figueí oa beilaba, Nin a qu 1 iba á San Xulian Pol-a es a de Cabalas, E has 1 os mozos d 1 ALegondo Pan isa de min n-as ascas. ¡Soasmen e Dios sabe pode O que so e a miña y-alma!. ... u F. GALOTA ACUÑA 33 Es o dixo, y-eu qu ‘ en endo D ‘ es es males de disg acia, Ma mulei mol caladiño A dend 1 en sede co-a abea: Malí 1 ó c ego nue psí ica Ce as eclisas ás apazas! se UNRTRS DADn DI SANTIAGO u 34 ORBALLEIBAS O BRINDIS D ‘ O DEMO i Eu son un olo, son, e pol-o mesmo Qu ‘ houbo c ego que dixo qu ‘ así e a, Vou con a eiquí un con o qu 1 un p asbí e o Con cu n-a miñ' aldea. 0 con o que os digo inda abee Si lie all ‘ unha le a; E al coal i i eum 1 o pái d ‘ as y-almas Vol-o con o, abo ellas. Vou ace , así e odo, ós meus amigos Unha cu a a e encia; Que nin c eo, nin deixo de c eólo, Po que n-es es asun os d ‘ as ei exias, O que non ó ca óleco omano A o za en que sólo, anque non quei a. II Disque, pois, cando Dios d-o Pa adiso Vo ou á Adan e E a, Os demos en pe soas se xun a on E an e odos ixe on unha es a. Papas d ‘ a os alí houbo, e non al a on Unhas xa as d ‘ o bó ino d ( a é a, Pan de igo e mais mel, ca ne guisada E sopas de man eiga. Adan, qu ‘ e a un lab ego coi adiño, Foi con idado á ela, E p e o de Lusbél alí s ‘ es aba Moi inchado d' a mes 1 á cábecei a; F. GAKCIA ACUÑA ' . E E a n-un c a uncho, en ‘ á en e, N-ou ó lado d ‘ a mesa, An e cen os de demos moi co nudos, Falaba com ‘ un lo o d 1 as Ame ecas. ¡Daba xénio d ‘ oubila, qué boa moza Es ab ‘ alí a la pei a, Pa ola que pa ola, n-un mana o Daba olgos á lengoa ’ . .. Sóupose alí que Dios lies a enda a Uns anacos de é a, Pol-os que iñan que paga ó ano Eu non sei can a enda; E d ‘ alí á pouco empo end ‘ o amo Que ni o dominio lie paga quixe an, Vo ounos o a, e a iendoulV á ou os — Lab egos de concencia Con ianza d ‘ as boas de p o medio, E non sei si amen con,hepo eca. O con o oi así, s 1 es o é men i a Alá él e mais éla, Eu amén ¡ eig 1 os diab os! on o an o Face ía, abo ellas. III III Xa pasa a unha noi e cuase oda E inda siguia a allada aquela; Ó iño escomenzaba Á chega ós miolos d ‘ a cabeza. ... _ -Ei, i a o in e no! — a u uxou Lusbel, Que is ía calzos e mais mon ei a, C-unha códia de bola n-unha man E n-ou a un aso qu ‘ á bobe comenza. — Eiqui odol-os demos nos xun amos: Din que uche la pei a, Que po xan a unha maza soasmen e Deixache o céo po ozal-a é a; Qu ‘ á eu homo, o bendi o que m 1 escol a, Dous co nechos p an áchelle n-a es a, 36 ORBALLEIBAS E ou as causas mais qu ‘ ago a calo Pois eñ ‘ o meu esc úpo de concencia. ... Fixeches bén, mulle , ñxeches bén, Que s ‘ es e Adán, d ‘ aquela Consis euch' o qu ‘ os bo nes non consin en, E camina deixouche p acen ei a Pol-o camino en que e es ago a, Tí a culpa non-a és; e eni* o is an e En qu ‘ o céo ocaches pol-a é a. .. Es o alou Lusbél, cal si o ala a Cas ela n-a sua lingoa alanguei a; Anemosos ap ausos esoa on D ‘ ambos lados d ‘ a mesa. .. Alcon ábahse bébedos xa odos E conc uid 1 a es a, , Dei óuse Adan n-uns con os de cen éo E Lusbél oi con E a. .. Si UNIV Hb. DRSANT u 37 F. GARCIA ACUÑA Tí XA M ‘ ENTENDES Non me chames un olo po que un on e Co-as apazas d l a iia á es 1 a Xe ^e, Qu' anque aga o que aga n-es es asun os. . . Tí xa m c en endes. .. . Po que o ‘ unha copa d ‘ anís ou osa Non me digas que bebo moi - auga den e, Unha olda se o a semp * an amigos . .. Tí xa m ‘ en endes. . .. Anque lonco me exas baila n-o ad o Co-as nenas de San Ti so, O o ou de C endes, E an 1 os mozos lies u e bicos e ape as. .. Tí xa m* en endes. . . . S ( á sob ina d 1 o c ego dígolle cousas Que debe án ala se solo an e den es, Nunca caso i agas, nena d ‘ a y-alma, pois'xa m ‘ en endes. ... P a ala d 1 es a so e quixe a, nena, Es a á ua ei iña semp e, po semp e. Cousas hay que se sin en, mais non se íalan. .. Tí xa m 1 en endes. ... F. GAFCTA ACUÑA 38 A m DISTINGUIDA DAMA COMPOSTELANA E a una a de sin pa , De esas de Ab il placen e as, En que salen las niñe as Con los niños á pasea . De esas a des en que el sol Ocul ándose en e mon es, Va á baña los ho izon es Con su mágico ai ebol. De esas he mosas, se enas, Todo luz, a omas, calma, De esas coa que sueña el alma Que no conoce las penas. Y pues me pide us é aho a Que aquella his o ia le cuen e, Lo ha é muy suscin amen e Po complace la, seño a. Aquella a de la i, Y aquella a de la amé; Ahí iene explicado us é. Lo que en onces yo sen í. Y á desc ibi paso aho a El sé que ence ó mi pecho; Sí el e a o es á bién hecho Su aplauso espe o, seño a. u F. GAHGTA ACUÑA 39 Cualquie a se uel e loco Al con empla su belleza. .. Yo, seño a, con anqueza, Con ieso que es u e un poco. Es muy he mosa y g aciosa, De ojos lindos como el cielo, Tiene po nomb e Consuelo, ¡Mi e us ed si se á he mosa! Que es ama una desg acia Dice alguno, y me encoco a, Y es po que nunca, seño a, Supie on ama con g acia. Yo del amo en los b azos He soñado e me un dia, Más siemp e la sue e mía Me ligó con o os lazos. Con deli io la ado aba Viendo mi elicidad, Y al con empla su beldad Se me caía la baba. Que es e dad lo que le cuen o, No lo dude us ed, seño a, ¿Qué jo en no se enamo a An e an o sen imien o? Fui en mis amo es muy niño. ¡Yo no sé si se lo cuen e!. .. La he que ido, ancamen e, Con excesi o ca iño! Us ed, que sabe del mundo Lo que en él pasa y sucede, 7 UNi nisiDAn . DC SANTIAGO u 40 ORBALLEIRAS Comp ende an sólo puede La azón en que me undo. Y bas a de dig esión; Sepa us ed, po in, aho a, Que es a es la his o ia, seño a, De mi p ime a ilusión. Aquella a de la i Y desde en onces la amé; Ahí iene explicado us é Lo que po ella sen í. S( UNIV HSlD DF. SANDA u F. GABCIA ACUÑA 47 Ó MEU COLEGA O MÉDECO I Hay en Lei o (1) unha i xe moi boa Abogada d ‘ os males d ‘ os olios; Unha especie de Dou o Ga ido, Menciñei a e que sabe de odo. A es a i xe, qu ‘ a que o co-a y-alma, Candeas lé anlle moi os de o os, Po que ai os milag os á cen os. .. . E sábe os moi o. Miña San a Locía, S an iña de eixo, Tí sacas ca a as, Tí das lús ós cegos; Veni ‘ ó Papa qu ‘ en san o conci io Me eu e n-os céos. .! II Moi os anos ai xa que dicindo, Quizáis po ala e, es á od ‘ o pobo, Qu ‘ eu son un diaño, qu £ eu son un he exe, E e ey ‘ o qu ‘ exo an só c-os meus olios. Falacias d ‘ o mundo, Eu son cuase un cegó; A lús d ‘ a azón (1) Abegondo. se UNIV USlUAU-" n . SANTIACÜ u 48 OBBALLEIRAS Me p es / o que exo. ¡Ay! si oubi as as aladu ías, San iña de Lei o! III Adimí om ‘ en d ‘ es es di os Que sin se en ce o én hox ‘ es e pobo; Benego d ‘ o mundo, e á i xe de Lei o Co-a y-alma lie pido m ‘ a enda meu ogo, Miña San a Locía, San iña de eixo, Non eño que da che, Ni un g au de cen eo; Nin ca os p ‘ os san os, Nin ca os p ‘ os c egos; Fai a ua olun ado, san iña, Qu 1 eu sonche moi cegó. .. IV A san a qu c é i xe, e mais é moi boa, E aló es á sen ada d ‘ os céos n-o ono, Falando n-a lingoa que eñen os san os Oubin que su indo me dix ‘ ó seu modo: — Sígu ‘ o eu camiño, Poe a ou cop ei o, E deixa que coman Os ades, os c egos; Que cad ‘ un én o icio n-o mundo, Y-eu si o de médeco. F. GARCIA ACUÑA 49 o o o El sol, allá lejos, Asomaba su az as las al as Co dile as que cie an el paso A aquella encañada. Su luz e a enue Y apenas besaba Al a oyo que co e se eno Po en e las cañas, Dando ida á la he mosa campiña De aques a coma ca. Las lo es del alle Blandamen e mecidas emblaban Al soplo dulcísimo De las sua es au as. ¡Qué bello ho izon e! ¡Qué aleg e mañana! ¡Qué cuad o an lindo Dibujo en mi alma, Y qué copias del mismo aslado A las ín imas cue das del a pa! se UNJV HMUAUb - DF. SANTIAGO u 50 OBBALLEIBAS CONSEJOS i Sigue así, nunca hagas caso A cuan o sucede hoy dia, Y íe e de es e mundo, Que se p esen a á u is a, Pues lo que ú es aho a Dibujado con mil in as, Es el immclo con que sueñan Las que, como ú, son niñas. Y ’ o ambién, cual ú, he enido De mi in ancia aleg es dias, Y he soñado, cual ú sueñas, Con las lo es y las b isas, Con los pája os can o es Que allá en la a boleda inan, Con esos ojos de ángel Que al azúl cielo apizan, Con odo lo que ú sueñas En aques a aleg e ida He soñado, no lo dudes, En álas de la poesía ......... Los pája os y las lo es, Lo que nues a an asía En momen os de a eba o Y de locu a idealiza, ■Son poemas de amo , que sólo Los gua da el ba do en su li a. u Sí F. GARCIA ACUSA 51 Ab e us se enos ojos, , Tiende un momen o la is a A es e ancho campo o mado Po la sociedad hoy dia, Es a sociedad que, necia, A si misma se c i ica, Y e ás cuan as e dades Van en uel as en men i as, De la idén ica mane a , Que a en uel a en e son isas Una calunmnia que lanza To pe lengua ipe ina ... Ve ás lo a solamen e . El pabellón de la en idia^ , Teniendo al mundo po más il, Y de impúdica di isa Un lazo, sobe bio lazo, Lazo de la hipoc esía. Bajo de unos nue os guan es, Bajo elegan e le i a, Ve ás esconde se á eces Al lad ón de hon as y dichas; Y en salones sun uosos, , , O po chis e, ó po en idia, • Ve ás oda las inju ias En e sa casmos y isas ... Que así como e la pin o, Así mis ojos la mi an, Esa sociedad mode na , A la que llaman.... ealis a. III Sigue así, nunca hagas caso A cuan o sucede hoy día, Y si á mu mu a e llegan U ORBALLEIRAS 5:2 Venga á us labios la isa, Que con la isa se la an Hoy las manchas de la en idia: Y mien as an o cual yó De mi in ancia en o os días Sigue soñando, po siemp e, Con las lo es y las b isas, Con los pája os can o es Que allá en la a boleda inan, Con las lucien es es ellas Que al azúl cielo apizan; Pues aunque no es ealidad Es muy g a o en es a ida Queda se do mido en b azos De la dulce poesía .... u F. GABCIA ACUÑA E Fl ÁNGEL DE MI HOGAR Como un he moso ge áneo Al que le al a el ocío, Así la he is o ¡Dios mió! En el lecho del dolo . Al ai e suel o el cabello, Tan is e y pálida es aba Qué, al pa ece , implo aba La clemencia del Seño . Sus maneci as c uzadas Sob e el angus iado pecho Donde un co azón deshecho Deja á ins an es de la i ; Y al cielo uel os los ojos, Mise ico dia implo ando, Pasó llo ando, llo ando, Los días de su exis i . Hace poco que en mis b azos Quedas e, niña, do mida, Resbalando de la ida Hacia o o mundo mejo . ¡Aún ue aye ! Aye is ísimo Que alien o siemp e sin calma, Como el ab azo que el alma Dá al ídolo de su amo . ¿Pa a qué eni al mundo Si al in de len a jo nada se UNIV HSJUAU-' DF. SANTIAGO u 54 OBDÁLLE RAS Ha de queda se apagada En nues os ojos la luz? ¡No lo sé; pe o en i eo Lo que siemp e yo imagino. .. T is e ida po des ino, Y po é mino una c uz! Nace , y al ab i los ojos A la luz de un cla o dia, Fo ja en la an asía Nue os mundos de ilusión; Y... después de un b e e sueño, De la ida en un minu o, Deja en el alma el lu o Y el llan o en el co azón. ¡Pob e niña! Yo no busco Inspi ación en u mue e, Quie o an sólo o ece e De nue o mi dulce amo . Y eas en los can a es Que hoy e b inda el a pa mía, La más sen ida poesía Que o igina mi dolo La aleg ía huyó po siemp e Del hoga donde c ecis e, Y has a el cielo es á más is e Po que no se mi a en í. Y yó, al e me en e pesa es, líe p egun o en mi deli io: ¿Po qué Dios á al ma i io Condena á mi hoga asi? u F. GARCIA ACUNA 55 Á R. PONTE PEÑA ROSA X)E SAYOSO ( iies o ie a ) I Non-o podo esquence , ai moi o empo E inda eño e endo n-a mamo ia Aquela noi e d' o Nadal an ía Cand 1 a p obo chegouse á miña po a, Sin paño n-a cabeza, sin e aixo Y-escachizad 1 as zocas. Xó en e aca, c-o semb an e pálido Y-os mi a es d ‘ as í xenes bondosas; " Unha imáxe d 1 a ame pa escía Aquela linda Rosa ........ Pe ou emb ando, como pe 1 o p obe Qu ‘ inda én n-as meixelas a e gonza, Pe ou emb ando e le an eime axiña Tendo medo d ‘ ab i l? aquela ho a. — ¿Quén chama! — pe gun ei, e c-un sospi o D ‘ eses que eñen soasmen 1 as hó as — ¡Unha p obe an só! — me espondiu, — - Que busca n-a sua casa unha lemosna; • Unha nena qu 1 es á soila n-o mundo E i e com ‘ a esp anza, is e e soila! Despeche! o e ollo y-a opeime Con Rosa de Sayoso, a linda moza, Ga ida ma iñan, que dende Sada En ca ‘ ou cinco legoas á edonda, N-había n-os xa dís d c es as Ma iñas Ou o mais cobizada pol-as mozas. 9 se UNIVmSlUAUí" n . SANTIACO U 56 OBBALLEIRAS II Con oum ‘ os seus pesa es, os seus dó es, E limpando dempois a p obe ho a Os olliños aqueles, ond ‘ as bágoas Saian e saían cal si o an As angas d ‘ un eguei o que camina An e oles e ollas, Dixo c-un ¡ay! que me chegou á y-alma, E semp e se m ‘ aco da: — Teño ame, seño , e eño ió E inda non a opei hoxe unha códia! — En a, — lie dixen, — en a, qu ‘ anque p o be Te ás casa cobe a, miña xoya, Un anaco de pan alí n-a esa, E un co azón eiquí, ga ida Rosa, Y-e guend ‘ a p obe nena suas maíñas Ca 1 ó céo ond ‘ es á sua nai an boa, — ¡Dios quei a, dixo, qu ‘ así n-os céos 11 ‘ ab an Cal hox ‘ a ca idá áb em' a po a! Ó oubi o di o al, n-os meus ad en os Non sei o que sen in; lás ema moi a Doume e unha nena com/ aquela, Xen il e an g aciosa, C-os pesa es ó lombo, es a apada, Ve endo pel as e cho ando ola, Com ‘ a nai d ‘ aquel Xénio d ‘ o Cal a io, Má i d ‘ a idea qu ‘ a sua men e acocha, Que bebía os doo es á pinguei as E so ía éla solía. . .. ¡P obe Rosiña, p obe, n-a ua aldea Non e al-a albo ada, miña xoya! III Pasou aquela noi e is e e ía E albo ada chegou ompend 1 as somb as; E Rosa, aquela nena com ‘ os ánxes, F. GARCIA ACUÑA 6d i C A R I D A D I W ¡Oh genio de las somb as! á mi can o P és ale inspi ación, p es a á mi li a Las is es no as del ama go llan o, La ama ga queja que el dolo inspi a; P és ale, sí, u ayuda, y en e an o Que e4 alma mía sin cesa suspi a, Had que sea mi oz el pos ime o Can o de ca idad, an las ime o! Ved allí aquel Edén, aquel que el cielo Sus galas y belleza en idió un dia, Vedle allí cual Pompeya po el suelo En b azos lioy de la desg acia impía. El lu o y el dolo y el desconsuelo Se cie nen en la he mosa Andalucía, ¡Y pa ece an solo que Dios quiso Con e i en in ie no el pa aíso! Bella como las in as que la au o a Espa ce olup uosa una mañana, Y al mon e, al alle, á la colina do a, Fué así esa ie a, esa egión he mana. Ya á sus cumb es y alles no colo a El ojo Febo ni la he mosa Diana, Y el silencio y las somb as, solamen e, Sob e umbas se cie nen is emen e. (D Leída po el au o en la elada lí ico-d amá ica á bene i  cio délas íc imas de los e emo os de Andalucía, la noche del 18 de Ene o de 1885. 10 64 CRBALLEIRAS He mosos pueblos que aun aye se alza on Y de es años la en idia solo ue on, En umbas de la mue e se oca on, En campos de dolo se con i ie on. ¡Ca idad, ca idad! is es clama on, Y en su auxilio los mundos acudie on; ............................................................ ■ • • • • » ¡Y has a en su umba, en A ica ol idada, Llo a o a ez Boabdil po su G anada! La mise ia y el hamb e con la mue e Ba allan sin cesa ; odo es pa u a An e el cuad o e ible dó se ad ie e Rebosa is emen e la ama gu a. , Y España en e a, al comp ende la sue e De esa he mosa egión, hoy se ap esu a Desde el pob e in eliz al po en ado, A o eced ca idad al desg aciado. Y oso os, al pa , los habi an es De es a an igua ciudad, que el g i o oís eis, Y en ues os co azones palpi an es El da do del dolo ambién sen is eis. ... Voso os, que al debe siemp e cons an es, El pan con el he mano compa is eis, Dejad que un ¡ i a ! o s dé mi pob e li a En nomb e de es e can o que me inspi a. u F. GARCIA ACUÑA 65 ¡LIBERTAD! El pendón de libe ad iene po más il el inunde. A. G. F e iíh e ih o . ¡España! pob e nación: Aye alien e y gue e a , Mos abas con az se e a Al inundo u pabellón. Tú, que jamás un bo ón, Sino epopeyas de glo ia Dis e á la e e na memo ia, - Despie a de u desmayo, Que aun hoy i o el Dos ele, Ma^o Con oja sang e en la his o ia. No e es la Ibe ia que un dia I guiendo al i a la en e, De la noche, un con inen e Alzas e en la ma b a ia; No e es ya la que enía Aquel pabellón glo ioso Que, iun an e y ic o ioso, Con el mundo en e o en gue a, E a pequeña la ie a Pa a alza se pode oso. Vedlos allí: po do quie a T iun an es us hijos ue on Y con suang e iñe non Su sac osan a bande a. En su humilde mad igue a 66 OUBALLEIRAS Due me la ie a escondida. Más cuando é educida La libe ad que allí iene, No hay enganza que le llene Pa a de ende su ida. Buje el ueno en lon ananza Como un p esagio de gue a; Tiembla a óni a la ie a A diendo en sed de enganza; Con loca ambición a anza El Ti án lleno de glo ia, Y en San Ma cial y en Vi o ia Y en A apiles y Ocaña Con'su oja sang e baña Las páginas de su his o ia. Al pié del onco cañón Sus bande as ab azando, Mue en amilias luchando Po su pa ia y eligión. Un pueblo á la ebelión Se agi a con ansia llena, Y aquel encedo de Jena Lleno de glo ias, no ía , Que en el A lan e do mía El peñón de San a Elena. Noble Ibe ia, an e u glo ia De libe ad el sol b illa, Que el ecue do de Padilla , Se alza gigan e en la His o ia. Con u sang e en la ic o ia P es a ejemplo sin segundo, Que hoy, en mi dolo p o undo, Al e que espi a u ama, El ba do ahe eojado clama Po la libe ad del mundo. 67 F. GARCIA ACUÑA Á MI PATRIA. ¡Ay, qué lindas son mis egas, - Mis egas ame icanas! Lejos, muy lejos me encuen o De aquella pa ia que ida, Cuyo ecue do no ol ida Mi dolien e co azón, . Allí es án mis ojos ijos; Mi espe anza allí se encie ia. . . Que ado o la hé mosa ie ia Donde mi mad e nació. ¡Oh Cuba! ... po i suspi o Y en llan o ama go deshecho . Sien o c ece en mi pecho La is eza y el pesa . Desde es os he mosos campos Llenos pa a mí de ab ojos, Hacia í uel o los ojos Ya cansados de llo a . , ¿Dónde an aqiiellos alles Y sus he mosas ibe as En que gigan es palme as Mos aban su ele ación? ¿Dónde las lindas mon añas Én que pája os can o es Saludaban los albo es Del día al nace el sol? se iiwosiDAD : E'F. SAMTIACC 68 OBBALLEIBAS Quisie a empla mis penas. Mi dolo , mi su imien o; Quisie a po un momen o Ve u cielo opical. Mas en mi en e el des ino Tiene ma cada la sue e. . . ¡Quién pudie a, pa ia, e e Un minu o nada más! Ya no mi o aquel a oyo De agua pu a y c is alina Que al A lan e se encamina Con sobe bia agi ación. Ya no escucho los can a es Que en onces de niño oía, Ni eina ya la aleg ía En mi pob e co azón. Ya no con emplo la aldea Donde se meció mi cuna, Ni engo ya la o una Do admi a su cielo azúl. Ya no mi o las lo es as De aquel suelo he moso, a dien e, Ni la ega lo ecien e Donde se mece el bambú. Ya no admi o aquel he moso Cielo límpido y se eno, Ni escucho el can a ameno • Del snm-sum' sob e la lo . . Y aquí admi o solamen e, Po desg acia, en o no mío, El insondable acío De mi pa ia y de mi amo . F. GARCIA ACUÑA 69 Desde es as lejanas playas Quie o e e, y es en ano, Que es an g ande el Océano Como g ande es mi aílicción. Eecoje ¡Oh pa ia que ida! Mi llan o ace bo y p olijo Como el ecue do de un hijo Que e ama de co azón. issa inn nimA u 70 ORBALLEIBAS CALA C-0 CONTO. — Vonche con a un con o, e non o digas A nadia, miña ula; Un con o, qu { a e dá, pode se ce o, Escoi ao, pois, Fa uca: Unha es — ¡Non e ías, condanada! — Fun á Pon e (V o Po o, , E a opeime — ¿Po qué an o e i ís. — C-o abade de Sou o. Faloume d l unha nena d ‘ olios e a os Qn < había n-a pa oquia. . . . _ Si qués qu ‘ acabe logo, iai la ó e De non.se es bul ona — Qu ‘ a apaza e a en a, qu' e a un anxel De cábelos dou ados, — Fai a o de cala co-ese con o Po qu ‘ é un con o d ‘ os dianos. — Díxome qu ‘ es a nena i o un noi o, , E po éla o p obiño es i o olo. .. _ -Bah, bah, boba ía: quén ai caso O abade de Sou o! _ Qu ‘ a quixo c-os olliños d ‘ a sua y-alma Com' á nh.dia n-o mundo, Mais un dia. .. . . — Non sigas, cal a boca, Suplícoche, Fa uco. p. GAnCIA ACUÑA Vi — /Logo sabel-o con o? — Seino odo D ‘ o p incipio has 1 o in. — ¿E sabes quén é éla? — Unha apaza Que pensa semp e en í. — Pe de coidado, pe do, que non alo A nadia d ‘ es e con o. . . . — N ‘ impo a qu ‘ o pub iques, con eseillo Eu ó c ego de Sou o. .. Si nn pe xn a un dia, Dios xa sabe O po qué, meu Fa uco; El ó in e a poe a, e í comp endes O que alen n-o mundo. — Que allan o que quei as, pe o d ‘ es o Tés que da con 1 á Dios. . . — P a ga da os eco dos eño semp e Moi g and' o co azón. 11 11 se iixi MiDAD : n . SANTIAGO u 72 OBBALLEIEAS o o o Se mu ió como odas las que Dios A su lado se lle a; ¡Pob e niña in eliz, ni una ez sola Pudo e me siquie a. E a su alma angelical y pu a, Mil eces aun más bella Que oda la poesía que a eso an Las almas de poe a. Nególe Dios la luz á sus pupilas — Cual á o a Ma ianela — Quizás pa a que uese en es e mundo Más g ande su inocencia. Yo no sé quién me dijo que es un ángel, Y que al daja la ie a, , Desde el cielo me é, nó con los ojos, Y" sí con las es ellas. F. GABCIA AO ü S a 79 o ó o Cal no o Godo edo Pe pa o unha c uzada Con ‘ os demos e meigas Fei izos é pan asmas Qu ‘ es án acasei ados, ¡Meu Dios! n-a miña y-alma. Non me ouba on, xn o, Qn ‘ eu seipa nin unha palla, Nin he ba d ‘ os meus co os, Nin g au d ‘ as minas ag as; P o léñenme onbado P a min a maís sag ada D £ as cousas es e mundo Q ‘ un hon es ima e ama: A lus que ala ós olios, A lus que doc* espalla Ve daes e e daes C a iñas com ‘ a y-auga. Eu sig ‘ ó meu camiño Po sou os é mon añas C-o meu b ilan e exé ci o D ‘ ideas condanadas. Eu ou dian e de odas 12 so ORBALLEIKAS E le o po sag ada Insiña n-a di ei a, A bandei iña san a Que le an os esc a os Qu os c egos aso allan. — Xa sei, me sigui edes Po semp ' has ‘ á disg acia, — Lies dig ‘ á es es soldados Que o x c a mina y-ahna; En ben sei que osou as Escusades bisa mas. .. ¡Adian e, que moi logo Pe pá as' á ba alla! De c egos e a cebispos De b uxas e bea as, E xen es de moi neg as E longas, g andes sayas, Exé ci o comp e o Yin dian ‘ as miñas ba bas; Ningún a ame le a N 1 as suas aman es ca as, Ningún es á man ido Con lei e ou con pa acas, Od es d £ o bó Ri ei o Somellan pol-as azas, Que odos si ido es Son os d 1 a ei exia san a, E nada n-es a ida Os lampan is lies alla. ... u F. GAKCIA ACUÑA 81 En non sei si m 1 as e a A en a n-es a demanda; Medo lie en 1 ó in e no . En donde i ei pagálas As moi as e exías Qu 1 esqui bo' n-es as cán egas; P o, non son coba de, Qu 1 eiqui n-a miña y-alma En sin o que buligan, Com 1 as ondas n-as p ayas, As ideas d ‘ un sig o Que doce lus espalla. ¡Anemo, pois, á éles, Ideas sa cosan as. Qu 1 o lib e pensamen o E quen ix 1 a ba alla! ¡Saúde, g o i 1 á os céos E eguei ad 1 a hossanma, Pensamen os sag ados A quenes din pousada Acó n-o meu celeb o Man índo os con ánseas! Saiíde, pois encíchedes Ó cabo d ‘ a xo nada Lib ándanos d 1 as c éncias D c hipó c i as, bea as, Doen es minsione os u 82 OHBALLEIKAS Qa ‘ esgomi ados alan, E c egos que p edican Co-a concencia á espald a. ¡Saúde, que idiños, Qu l a dendo en lumei adas Es ados xa n-o in e no Que ixo a chencha humana! ¡Saúde, nada impo a; O inundo dis que ma cha: Vosou os sodes lib es Eiquí n-a miña y-alma, E quei a Dios que un en Com ‘ es a ou as c uzadas! p. GABCIA ACUÑA 83 VARIAS FECHAS I Como an o he leído á Campoamo No e ex añes, po Dios, que en él me embeba; Yo soy en las co ien es del amo Lije o esqui e á quien las aguas lle a, Y esc ibo coplas po que Dios lo quie e Pa a el gus o de aquel que las leye e. . n La i y me enamo ó; es o á cualquie a, De alma imp esionable cual la mía, Le a on ece mil eces cada dia; Y es que mi Celia e a De esos se es que Dios, po se an bellos,. Y á semejanza de su p opia hechu a, Gua da en el cielo pa a e en ellos El espejo más iel de la he mosu a. La i y me enamo ó, y en la ca e a Que gua da los sec e os de mi ida, Con un lápiz que e a Más neg o aún que un alma emen ida, se inilVCRSIDAD" DL SANTIAGO u OBBALLEIBAS Es a echa apun é: — u Julio dia diez, ^La muje que me o o ga mi consuelo, “ Hoy pude e , y me mi ó á su ez “ Como mi an los ángeles del cielo. : III — Di, ¿ e gus an mis e sos, Celia mía? — Como muy poco en iendo de poesía No sé lo que deci e, pe o opino Como dijo mi mad e cie o dia, Que, con e sos y lo es, Es he moso el sende o del des ino. — ¿Y amas e alguna ez? — Y muchas cosas: De las al as es ellas los ulgo es, El a oma y ma ices de las lo es, La ida de la ida en mo imien o, Y como soy la no ia de un poe a, Lo que aleg e y halaga al pensamien o Que en pós de glo ia sin cesa se inquie a. — ¡Bendi a con esión! Ad ie o en calma Que el Dios del genio desde allá me mi a: Pues las lo es e gus an oma mi alma, Que e sos iene pa a í mi li a. O a ez de mi lib o de memo ias Vol í á saca el lápiz, y asi esc i o Con ulso consigné: “ ¡Felices glo ias! •¡Oh, mi Célia, u amo es in ini o. ..! u F. GARCIA ACUÑA ________________ u Be an2:os Julio ein a. .. (Hago aquí pun o Aunque el ema es el mismo y el asun o). IV E a, si no lo saben mis lec o as (Y aquí incluyo ambién á mis lec o es), La he mosa Célia mía de esos sé es, Como dice el au o de las Dolo as, Que en algo se pa ecen á muje es Po que sueñan ccn e sos y con lo es. En la his o ia eliz de mis amo es (A pesa de que cuen o pocos años Y soy, lec o , muy niño oda ía), Sumé y mul ipliqué los desengaños Como un iejo muy iejo, día po día. Que siemp e con enaz y i mo anhelo Un loco como he sido, nunca ad ie e Que no se alcanza con la mano el cielo; Que pa a ama se necesi a sue e, Como en odas las cosas de es e suelo. V Ce qui a de Be anzos es á Sada, Aldea que jamás llegó á se illa, Y aunque iene una ma muy azulada Se á el ma que la baña ma a illa Siendo al in y á la pos e la aldea, nada. Llegada la es ación de los calo es, Po calma sus a do es, 86 ORBALLEIBÁS Acuden en opel y en ome ía, A aquellas as as y anchu osas playas, La hígg-li de Be anzos, dia po dia, Como an de Mad id á las ibe as De Bia i z o Bilbao (po que es moda Respi a el ambien e de las gayas) Aquella co e oda O se ie de madamas bullangue as. Y ya se é, allí donde an ellas Van odos los cupidos de es e suelo; Que en ma e ia de amo hállase el cielo Allí donde hay donceles y doncellas. VI En medio de una calle que no es calle Y lle a es e nomb e no debie a, Blanca, como paloma mensaje a, Se alza una casa, (pe dona que no halle A calle el consonan e que quisie a ), A cuya pue a en audo emolino Muchachos y muchachas Pasan las ho as del place sin ino, Ellos aleg es, ellas i a achas, Can ando como Home o, Al son de un gui a in desa inado, Las coplas que un poe a calleje o Esc ibió cuando es u o algo inspi ado; Y como engo de cople o un poco Y me gus a goza como cualquie a, Tomé pa e en la ies a calleje a F. GAHCIA ACUÑA H7 Bailando como un loco Que es á medias o mal y cala e a. Allí es aba mi Celia encan ado a, La linda niña de cabellos de o o, Tomando pa e ac i a en aquel co o, Cual dies a di ec o a Que maneja la caja de Pando a, Pues sabia, á su edad, siendo pequeña, Can a la seguidilla Lo mismo que si uese malagueña O nacida en un ba io de Se illa. — ¡Eh! enga o a copla, — de epen e Exclama de pasión en usiasmado Un muchacho, que hablando ancamen e, Tenia el icio de es a enamo ado, Cual odos hoy es án gene almen e. Y en e ec o, can ó la niña he mosa No sin cambia se an es encendida Su linda ca a cual pu pú ea osa, Mi ándome a e ida Con unos ojos g andes y an bellos, Que sen í, no lo dudes, que mi ida Pelig aba al ulgo de sus des ellos. ¡Oh, celes ial mi ada De la muje amada! ¡Qué lenguaje an dulce es el que exp esan Los ojos que nos mi an son ien es Y en silencio nos hablan y nos besan. . . ! En que iempos pasa on, 13 n . SANTIACl u 88 ORBALLEIRAS Cuyas echas a in es án la en es Y es a án mien as du e nues a ida, ¡Cuán as cosas us ojos me con a on. Cuán as, ¡ay! luz que ida, Los uyos y los míos se besa on! De aquel iempo has a aho a No ha pasado una ho a; Y en e aquel cielo he moso y es e cielo, ¿Has no ado ú alguna di e encia? Ya escucho la sen encia Que an á p omulga us lindos ojos; Son íe e un momen o. .. ¿Te dá enojos? Mas, án es de dic a us pa ece es, Pe mi e e in e umpa un sólo ins an e; Como en onces, así. .. mí ame aman e. ., Así. .. . así. .. . y así ¡Qué linda e es! VII Con inuaba la ies a, el gui a eo Y aquellas coplas de colo subido Que enían los ai es de un jaleo, Y qué, más que a e ido, Can aba un aspi an e á dios O eo; Y aquel co o de niñas cando osas, Aleg es, bulliciosas, Mien as unas bailaban, Las demás, aplaudiendo placen e as, Reían y can aban Todo un mundo de coplas calleje as. Aun i e en mi memo ia V. GAHCIA ACUÜA 95 o o o Le 1 unha moi mala ida A xen a d ‘ a ía Manoela, E siguindo d ‘ es e modo Xu o de qu ‘ a moza en e ma; En son médeco, e á bó é, Non sei o mal d ‘ es a nena. ... E nn menci íei o que i e Cabo d ‘ a sua po a mesma Bece oulle moi o e o, Moi o caldo e moi a eba. Eu soilo sei que pe cisa Bó éximen. .. moi a egla. 14 96 OBBALLÉIBAS o O o Houbo en Mad il ce bo di Un cámbeo de menis e io Pol-o que, á un a mayes a, Deixá ona sin emp eyo; E así cho ando me dixo, Bágoas á bágoas e endo: — ¡Can a ame ou pasa , Can o doo e so emen os, Pende que ch 1 o me qui ou Q menis o d ‘ o Fomen o! ÍNDICE. PÁsn i* I — P ólogo ...................... * • • • - II — ¡Unha apo a! ...••••• TTT — Rimas. . . • • • • * * e * IV — Soedá. — A Clo ilde G. Acuña. . . V — Tú y .................................................. VI _ Sob 6 a b anca a ea d £ a p aya. . . VII — Balada ........................................ .... VIH — A Rosalía Cas o .................... *• • IX — Remembe . .___________________ X — A ol a d ‘ a omana. . ... • XI _ Todos los dias al aya la au o a. . XII — En el baile .............................. • * Xin — A ....................... • • • • XIV _ Pon e d ‘ o meu sen emen o. . . XV — O b indis d ‘ o demo. . . . • • XVI _ Ti xa m ‘ en endes ........................ XVH _ A una dis inguida dama com- I pos elana ................................. .... XVIII — Mal de moi as. . • • XIX — B indis. (Imp o isación). . XX — Miña an esia. . . • • • XXI — O meu colega Ramón Peón. XXII — El sol allá, lejos ................. XXm — Consejos. ..,••• XIV — El ángel de mi hoga . . . XXV — A R. Pon e Peña. — Rosa d .............................. .. * * * * XXVI — E o meu co azón. . . • XXVn — ¡Ca idad! ......................... S 7 9 10 14 15 18 21 26 27 29 31 34 37 38 41 44 45 . 47 . 49 . 50 . 53 Sa- . 55 . 62 . 63 u JPÁGIBAS. XXVIII — ¡Libe ad! XIX — A mi pa ia ........................ - • XXX — Cala c-o con o. . . . • • • XXXI _ Se mu ió como odas las que 65 67 70 72 73 Dios ...................... ... xxxn — ¡Venid á mi! • • - - XXXin — An e u e a o. . . • • • XXXI V — Hoy hallas á u an ojo cuan o anhelas. . . • • • * * ' 1 * * 79 XXXV — Cal no o Godo edo ................. XXXVI — Va ias echas. •• 1 * * * 92 XXXVII — Muinei a. . • * 1 * w * 94 XXXVIII — E aya d ho os. . . • • XXXIX — Le { unha moi mala ida. . - XXXX _ Houbo en Madnl ce o día- • se Ul lVWIDADE u