Aparato dixestivo

Ciencias da Saúde SERVIZO DE NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA MATERIA Anatomía, Histoloxía e Citoloxía TITULACIÓN Grao en Farmacia unidade didáctica 7 Aparato dixestivo Ana Isabel Rodríguez Pérez CC. Morfolóxicas Facultade de Medicina © Universidade de Santiago de Compostela, 2013 Esta obra atópase baixo unha licenza Creative Commons BY-NC-SA 3.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-SA 3.0 só pode ser realizada coa autorización expresa dos titulares, salvo excepción prevista pola lei. Pode acceder Vde. ao texto completo da licenza nesta ligazón: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/es/legalcode.gl Deseño e maquetación J. M. Gairí Edita Vicerreitoría de Estudantes, Cultura e Formación Continua da Universidade de Santiago de Compostela Servizo de Publicacións da Universidade de Santiago de Compostela ISBN 978-84-9887-494-5 Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 2 ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 3 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐3  MATERIA:Anatomía,HistoloxíaeCitoloxía TITULACIÓN:graoenFarmacia PROGRAMAXERALDOCURSO Localizacióndapresenteunidadedidáctica   MóduloI.Citoloxía UnidadedidácticaI.Citoloxía Tema 1. Visión celular da organización dos seres vivos: A célula eucariótica.MembranaplasmáticaI:Estrutura Tema 2. Membrana plasmática II: Función. Transporte a través de membrana Tema3.HialoplasmaeCitoesqueleto Tema 4. Compartimentación celular I: Retículo endoplasmático e ComplexodeGolgi Tema 5. Compartimentación celular II: Endosomas, Lisosomas, PeroxisomaseMitocondrias Tema6.NúcleoeRibosomas Tema 7. Ciclo celular e División celular. Morte celular: Apoptose e Necrose  MóduloII.Histoloxía UnidadedidácicaII.Tecidos Tema 9. ‐ Tecido epitelial. Características. Clasificación. Epitelios de revestimento.Glándulasexócrinaseendócrinas Tema 10. ‐ Tecido conxuntivo. Características e Tipos. Tecido conxuntivolaxo,denso,reticulareelástico.Tecidoóseo.Cartilaxe.Óso Tema 11. ‐ Tecido muscular. Características. Tecido muscular liso. Músculoesquelético.Músculocardíaco Tema 12. ‐ Sistema nervioso central e periférico. Tecido nervioso. Células: Neuronas e células da glía (astrocitos, oligodendrocitos, microglía,célulasependimarias).Gangliosnerviosos.Nervioperiférico Tema13.‐Aparatocirculatorio.Estruturaxeraldoaparatocirculatorio en 3 capas: íntima, media e adventicia. Corazón (endocardio, miocardio, pericardio; sistema cardionector; válvulas cardíacas). Arterias: arterias elásticas e musculares, arteríolas. Capilares sanguíneos:continuos,discontinuosesinuosidais.Veas:propulsivase dedistribución.Vasoslinfáticos  ModuloIII.Anatomía UnidadedidácticaIII.Introduciónáterminoloxíaanatómica Tema 14‐ Introdución. Concepto de anatomía. Nómina anatómica Posición anatómica. Planos e eixos. Organización xeral do corpo humano ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 4 4‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo UnidadedidácticaIV.Aparatolocomotor Tema 15‐ Aparato locomotor: sistema esquelético. Esqueleto axial e apendicular Tema16‐Aparatolocomotor:sistemaarticular Tema17‐Aparatolocomotor:sistemamuscular UnidadedidácticaVI.AparatoCirculatorio Tema 18‐ Aparato circulatorio: xeneralidades. Corazón. Cavidades cardíacas.Sistemacardionector.Vascularizacióneinnervación Tema19‐Aparatocirculatorio:arterias.Veas.Linfáticos UnidadedidácticaVII.AparatoDixestivo Tema20‐Aparatodixestivo:organizaciónxeral.Boca.Farinxe.Esófago. Estómago Tema21‐Aparatodixestivo:intestinodelgado.Intestinogroso.Recto. Fígadoevíasbiliares.Páncreas.Bazo UnidadedidácticaVIII.AparatoUrinario Tema22‐Aparatourinario.Rilevíasurinarias UnidadedidácticaIX.Sistemanervioso Tema 23‐ Sistema nervioso: organización xeral. Sistema nervioso central. Sistema nervioso periférico. Sistema nervioso vexetativo. Meninxes Tema24‐Sistemanervioso:medulaespinal.Organizaciónxeral. Tema25‐Troncodoencéfalo.Núcleosprincipais.Formaciónreticular. Parescraniais.Cuartoventrículo Tema 26‐ Sistema nervioso: diencéfalo e telencéfalo. Terceiro, segundoeprimeiroventrículo Tema 27‐ Sistema nervioso vexetativo, simpático e parasimpático. Organizaciónfuncional Tema 28‐ Sistema nervioso. Anatomía funcional da motricidade e a sensibilidade  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 5 ÍNDICE PRESENTACIÓN OS OBXECTIVOS PRINCIPIOS METODOLÓXICOS 1 Clasesexpositivas 2 Clasesprácticas 3 Seminarios 4 Titorías OS CONTIDOS BÁSICOS 1 Introdución 2 Tubodixestivo 2.1 A boca 2.1.1 O Padal 2.1.2 A lingua 2.1.3 Os dentes   2.1.4 Asglándulassalivais 2.2 Farinxe 2.3 Esófago Abdome  PeritoneoeCavidadePeritoneal Dobras peritoneais Mesos Epiplóns ou Omentos 2.4 Estómago  2.5 Intestinodelgado 2.5.1 Duodeno 2.5.2 Xaxún-íleo  2.6 Intestinogroso 3 Glándulas Anexas 3.1 Fígado 3.1.1 Morfoloxía externa 3.1.2 Vías Biliares: Vesícula Biliar 3.2 Páncreas Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 6 4 VascularizacióneInnervacióndoaparatodixestivo(ampliadanunseminario) 4.1 Vascularización arterial  4.2 Vascularizaciónvenosa  4.3 Linfáticos  4.4 Innervación 5 Seminario 5.1 Introdución   5.2.1 Circulaciónportalhepática 5.2.2 Vascularización Arterial 5.2.3 Drenaxe Venosa 5.2.4 Importancia na administración de fármacos Recomendacións de cara á avaliación Recomendacións de cara á recuperación Bibliografía Atlas de anatomía Libros de texto Vídeos Recursos na internet Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 7 8‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo PRESENTACIÓN Oaparatodixestivoéoencargadodetransformarosalimentosqueinxerimosen sustanciasmáissinxelasefacilmenteasimilablespoloorganismo.Éungrandetubo que presenta dilatacións ó longo dasúa extensión e que dispón ademais dunha seriedeglándulasanexasqueposibilitanasúafunción. O estudo deste aparato é moi importante para o futuro farmacéutico xa que constitúeabaseanatómicadaadministraciónoraldemedicamentos.Estavíade administracióné,sendúbida,amáisempregadaadíadehoxedebidoásmúltiples vantaxesquepresenta:víasinxela,seguraecómoda. Porén, presentatamén algúns inconvenientesque é preciso coñecer para poder deseñaradecuadamentenovasformasdedosificaciónadecuadasávíaoral.Entre estesinconvenientescabesubliñaroefectodoprimeiropasohepáticoquepode facerperdergrandepartedomedicamentoadministradoantesdequeestealcance acirculacióncentral.Aexplicaciónaestefenómeno,queradicanadrenaxevenosa do intestino,  estudarémola no seminario que complementa as dúas clases expositivas que constitúenesta unidade temática.Durante as clases expositivas expoñeraseamorfoloxíaeestruturamacroscópicadoaparatodixestivo.Paraisto describiranse as principais estruturas, cunha dobre aproximación, integrando morfoloxíaefuncióneasentandoasbasesparamateriasdecursossuperiorestales como Fisioloxía Humana, Fisiopatoloxía, Farmacoloxía e Biofarmacia e Farmacocinética.  OSOBXECTIVOS  Aoremataraunidadedidácticaoestudantadoserácapazde: Coñecerecomprenderamorfoloxía,estruturaeosaspectosfuncionaisdoaparato dixestivo como base para materiasde cursos superiores do tipo de Fisioloxía Humana,FisiopatoloxíaeFarmacoloxía. Numeraredescribiroscompoñentesdoaparatodixestivo. Coñecereaplicarasimplicaciónsqueacirculaciónportalteránaadministraciónde fármacos. Coñecer e manexar a terminoloxía anatómica con precisión como base da comunicacióninterprofesionalencienciasdasaúde. Manexarbibliografíaeferramentasadecuadasparabuscarinformaciónnecesaria paraprepararamateria. PRINCIPIOSMETODOLÓXICOS  1Clasesexpositivas Nas clases expositivaspreténdese ensinar aoestudantado os coñecementos básicosda materia, baseándose principalmente na presentación oral do contido temáticoporpartedoprofesor.Destaforma,seleccionaraseainformaciónsobre cadatemaeexpoñeranseosconceptosbásicosconclaridadeatravésdalección maxistralparticipativa.Estableceranserelaciónsdeasociaciónoucomparacióndos ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 8 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐9 contidos de cada tema con respecto a outros temas da materia e farase unha síntese final dos conceptos máis relevantes, establecéndose a aplicación ou utilizaciónprácticadosdevanditosconceptos.Empregaranseosmétodosactivoparticipativos,intentandoqueduranteaexposiciónoraldoprofesoroalumnonon sexameramenteunelementopasivo,epretenderasefomentaracomunicacióne participación a través da realización de preguntas relacionadas cosconceptos expostos.Potenciarasetaménamotivaciónintrínsecaeaautonomíadosalumnos, a asimilación crítica, aprender a aprendere a adquisición  de  coñecementos baseadaenproblemas. Comorecursosdidácticosempregaranse: ProxeccióndostemasendiapositivasPowerPoint,presentadasenclasemediante o proxector dixital conectado ao ordenador. Encontraranse á disposición do estudantenaUSCvirtualoubenenformatopapelnafotocopiadoradafacultade conanterioridadeásúaexposición.Encadatemaexpoñeraseunesquemaxeralda materiaobxectodeestudoeencadadiapositivafarasereferenciaáepígrafequese estáaexplicarnesemomento,demaneiraquesefaciliteoseguimentodaclasepor parte do estudante. Cada tema ilustrarase con imaxes cuxanatureza variará en función da materia de  estudo. Todo iso facilitará a asimilación dos conceptos expostos,asícomoafixacióndoscoñecementosatravésdapercepciónvisualdos contidos da materia. Ao final da proxección proporcionarase a bibliografía relacionada recomendada como instrumento básico para ampliar e afondar en cadaundostemas.Preténdeseconisoqueoalumnononselimiteunicamenteá "lecciónoral",senónqueparticipeactivamentena"lecciónlida",evitandoouso exclusivodosapuntamentosdeclasecomomaterialdeestudo. Esquemase/oudebuxosrealizadosnotaboleiro,queapoiaránasexplicaciónsorais eservirándeguíaaoalumno  2Clasesprácticas  Asclasesprácticasresultanimprescindiblesdendeunhadobrevertente,xaquepor un lado permiten afianzar os coñecementos teóricos adquiridos e, por outro, ofrecen ao alumno a oportunidade dun primeiro contacto coa sala de disección anatómica.Ademais,presentannumerosasvantaxesparaasúaformación,xaque potencianaactitudeactivadoalumno,fomentanaautoaprendizaxeeadestranno traballoenequipo,ondehandeestablecerundiálogoabertoeconfrontarideas sobreosconceptosrelacionadoscoamateria. No desenvolvemento das prácticas a docencia será interactiva buscando a participaciónactivadoalumnado.Observaransemaquetasetraballaraseconpezas anatómicasdecadáverondeoalumnoteráquelocalizarasestruturaspropostasde formaquepoidanaplicar,afianzareafondarnoscoñecementosteóricosadquiridos no referente á morfoloxía do aparato dixestivo. Deste xeito o alumno poderá adquirirunhavisióndarepercusióndocontidodamaterianasúavidaprofesional, potenciandoasíanecesidadedeaprender.   ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 9 10‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo 3Seminarios Durante o transcurso do seminarioda presente unidadedidáctica,a docencia tamén será interactiva. Abordarase o estudo das implicacións do sistema portahepático na administración de medicamentos.Preténdese traballar, fundamentalmente, ascapacidadesde buscadeinformaciónedasúaanálisee síntese.Coasupervisióndoprofesoreaxudándosedabibliografíarecomendadae algunhaespecífica,queseráentregadaduranteotranscursodoseminario,grupos puzzlede5alumnoselaboraránasepígrafesdotemacitado,queposteriormente será exposto nun tempo máximo de 10 minutos. Se a dispoñibilidade horaria o permiteiniciaríaseunpequenodebate.Ostemaselaboradosestaránadisposición dosalumnos,trasrevisiónprevia,naUSCvirtualounafotocopiadoradafacultade.  4Titorías As titorías representan unha ferramenta clave para que os alumnos consulten dúbidassobreteoríae/ouprácticasouformulenasdificultadesquellesxurdisen conrespectoámateria.Noseutranscursooprofesordirixiráotraballoautónomo do estudante mediante un seguimento e orientación na realización de traballos dirixidosediversasactividades:exercicios,lecturas... OSCONTIDOSBÁSICOS 1Introdución ApalabraEsplacnoloxíaderivadogregosplagkhnon,quesignificavíscera,elogos, quesignificatratado.ÉapartedeAnatomíaqueestudaadescricióndasvísceras (aparatos dixestivo, respiratorio, xenitourinario, etc.). O aparato dixestivoé polo tanto, obxecto de estudo por parte da Esplacnoloxía. O aparato dixestivo é o responsable das transformacións fisicoquímicas e biolóxicas das substancias alimenticias para que poidan ser absorbibles e asimilables polo organismo. Componsede:a)Tubodixestivo(dendeabocaataoano)eb)Glándulasanexas (salivais,fígadoepáncreas).   TEMA 19. ‐ APARATO DIXESTIVO. Organización xeral. Boca. Farinxe. Esófago. Estómago  2Tubodixestivo 2.1Aboca  Éaprimeiraporcióndoaparatodixestivo;esténdesedendeoslabiosaoistmodas fauces.Divídeseen:  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 16 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐17  Diferenciamosaolongodointestinogroso: Cego:situadonafosailíacadereita.Éaporciónmáisdilatadadointestino, dasúaparedecolga o apéndice vermiforme,estruturatubularque nos humanos carece de función dixestiva pero que contén tecido linfoide (posiblefuncióninmunolóxica).Seorevestimentomucosodoapéndicese inflamaapareceaapendicite. Colonascendente:disponseacontinuacióndocegoascendendopololado dereitodoabdome(rexióninguinalebaleirodereito),ataohipocondrio dereitoondeserelacionacoacarainferiordofígado,aesenivelcúrvase formandooángulohepáticodocolon. Colontransverso:acontinuacióndoángulohepáticooudereito,ocolon segue un traxecto horizontal ata o hipocondrio esquerdo, onde se relacióna co bazo e volve curvarse formando o ángulo esquerdo ou esplénicodocolon. Colon descendente:dende o ángulo esplénico, o colon descende pola rexión lateral do abdome e a rexión inguinal esquerda ata a foxa ilíacaondesecontinúacocolonsigmoide. Colonsigmoide:éosegmentoenformadeSquealcanzaaporciónmedia esuperiordacavidadepélvicaequesecontinúanorecto. Recto:é o segmento terminal do tubo dixestivo. Continúa ao colon sigmoidedendeaporciónsuperiordapelve,descendepordiantedosacro eocóccix,rematanoano.Estádispostonapelve,nohomeentreosacroe vexigaenamullerentreosacroeoútero. Canal anal:Porción terminal do rectoque remato na abertura externa doano. 3GlándulasAnexas  3.1Fígado  Ofígadoéunhaglándulaanexaaotubodixestivo.Intervénnadixestiónformando ossalesbiliareseéunimportantereservoriodeglicóxeno.Ademaiséfundamental no metabolismo de múltiples substancias.Está situado no hipocondrio dereito, debaixodacúpuladereitadodiafragma. 3.1.1Morfoloxíaexterna  Diferenciamosnofígado: Carasuperioroudiafragmática:deformaconvictaadaptadaaomúsculodiafragma co cal se relaciona e ao que sefixa por unha dobra do peritoneo, o ligamento ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 17 18‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo falciforme.Oligamentofalciformedivideacarasuperiorhepáticaendouslóbulos, dereitoeesquerdo.  Cara inferior:Na que se dispón a vesícula biliar epola que posteriormente descende a vea cava inferior. Nesta cara tamén se sesitúa o hilio hepáticoco pedículo hepáticoconstituído polas veas e arterias hepáticas, a vea porta e os condutoshepáticos.Asúapartedereitarelaciónasecoángulohepáticodocolon. Nacarainferior,ademaisdoslóbulosdereitoeesquerdo,distínguenseoutrosdous lóbulos,olóbulocaudado,situadoposteriormenteenrelacióncoaveacavainferior eolóbulocadradosituadocaraadiante,enrelacióncoavesículabiliar. 3.1.2VíasBiliares:VesículaBiliar  Arredor das células hepáticas (hepatocitos) sitúanse os condutos biliares que conflúenparaformaroscondutoshepáticos,que,ásúaveztaménconflúenpara formaros condutoshepáticosesquerdoe dereito.A unión docondutohepático dereitoeesquerdoformaocondutohepáticocomún. A vesícula biliar é un reservorio situado na cara inferior do fígado onde se almacenan ossales biliares formados no fígado ata o momento da dixestión. O conduto de excreción da vesícula é o conduto císticoque se une ao hepático formando oconduto colédoco.Esteatravesao páncreas e rematana carúncula maior(2ªporciónduodenal)encompañíadocondutodeWirsungoupancreático, pormediodaampolahepatopancreáticaouampoladeVáter,arredordelaexiste unesfínter,oesfínterdeOddi.  3.2Páncreas  Éunhaglándulaanexaaotubodixestivo.Estásituadonasúamaiorparteposterior aoestómago eatópaseeníntimarelacióntantofuncionalcomamorfolóxicaco duodenoque o enmarca. O  bazo limítao pola esquerda.É retroperitoneal secundarioexceptounapequenaporcióndacola.Actúacomo: Glándulaexócrina:secretaxugopancreáticoaoduodenoocalconténenzimasque contribúen á dixestión dos alimentos. Tamén contén bicarbonato sódico que neutralizaoácidoclorhídricodoxugogástricocandochegaaointestino. Glándula endócrina: segrega a insulina e glicagón, producidas polos illotes de Langerhans,aotorrentesanguíneo.  O páncreas está formado por: cabeza, colo, corpo e cola. A cabeza adáptase ao espazooumarcoduodenal.Xustodetrásdocoloasveasmesentéricasuperiore esplénicaúnenseparaformaraVeaPorta,queestudaremos acontinuacióncon máis detalle. O corpo é alongado e esténdese desde o colo ata a cola. Acola diríxesecaraaohipocondrioesquerdoondeserelacionacobazo.  Ointeriordopáncreasérecorridopordouscondutosquerematannasegunda porcióndoduodeno.Atravésdelesasecreciónpancreáticaéexcretadaaointerior dotubodixestivo.Son: ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 18 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐19 UncondutosuperiorouaccesoriooudeSantoriniquepenetraesaeaoduodeno polaCarúnculamenor. Unconduto inferiorou principal,ou deWirsungquepenetrae saeao duodeno polaCarúnculamaior.Estecondutoúneseaocolédoco.  4 Vascularización e Innervación do aparato dixestivo (ampliada nun seminario)  4.1Vascularizaciónarterial  A vascularización arterial dasdiferentes partes do tubo dixestivoé achegada fundamentalmenteporramasdaaorta: Arteriasesofáxicas. Troncocelíaco:ramaanteriordaaortaabdominalquesaexustoinferioraohiato aórtico do diafragma. Divídese inmediatamente en:arteria esplénica, arteria hepática común e arteria coronariaestomáquicaou gástrica esquerda. Ramas destasarteriasvascularizanoestómago,oduodeno,obazo,opáncreas,ofígado. Mesentéricasuperior:Fundamentalmenteparaoxaxúneoíleoperoalgunhasdas súasramastaménvasculizanointestinogroso. Mesentéricainferior:paraointestinogroso. Arteriashemorroidais:vascularizanorectoesonramasdaarteriailíacainterna.  4.2Vascularizaciónvenosa  Todas as veas drenan á vea cava inferior,pero a vea mesentérica superior, a esplénicaeamesentéricainferiorxúntanseparaformanaveaportaquesedirixe ao fígado onde se ramifica. Finalmente, a través das veas hepáticas o sangue retornaáveacavainferiore,atravésdela,áaurículadereita.  4.3Linfáticos  Os linfáticos drenan a cadeas ganglionares próximas á orixe dos grandes vasos, principalmenteaaorta,asarteriasmesentéricaseotroncocelíaco.  4.4Innervación  A innervacióndo aparato dixestivo depende fundamentalmente do sistema nerviosovexetativo.  A innervaciónparasimpática procede de ramas do nervio Pneumogástrico(máis coñecidocomovago)eramasdoplexosacro.  Ainnervaciónsimpáticaéachegadadendeosgangliossimpáticosqueformandúas cadeassituadasaambososdousladosdacolumnavertebral.  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 19 20‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo Asfibrassimpáticaseparasimpáticasformanplexosquerodeanasarterias(plexo celíaco ou solar, plexos mesentéricos, plexos hipogástricos etc.) para chegar aos órganos.  5Seminario  5.1Introdución  Ofígadoéavísceramáisvoluminosadoorganismo.Pesaaproximadamente1,5kg. Asúaimportanciaparaoindividuoévitalxaquetenfuncióndixestivaeintervén no metabolismo, facendo que o nivel de glicosa e aminoácidos en sangue se manteña case invariable. Para iso almacénaos cando o seu nivel aumenta (tras absorción intestinal) e vainos cedendo ao sangue cando o seu nivel descende. Taméntenunhafuncióndedetoxificaciónmedianteacal,medicamentosedemais substanciasesóxenaspasanaserprodutosinocuos.Todasestasfunciónsrealízanas unconxuntodeunidadesfuncionaisquerecibenonomedelobilloshepáticos.Son estruturas de seis lados (hexágonos) constituídospor: a) Hepatocitos: células especializadas;b)Sinusoides:capilaresmoipermeablesatravésdoscalescircula sangue e onde están presentes as células reticuloendoteliais, fagocitos que destrúen aos eritrocitos e glóbulos brancos vellos, bacterias e outros corpos estrañosdotorrentevenosoprovenientesdotractogastrointestinal.Olóbuloestá organizadoenláminasirregularesramificadaseinterconectadasquerodeanaunha veacentral.  5.2VascularizaciónHepática  Ofígado,aoigualqueopulmón,tenunhadobreachegadesangue:polaarteria hepáticapropiaepolaveaporta.  5.2.1Circulaciónportalhepática  Acirculaciónportalhepáticaconducesanguevenosodendeosórganosdixestivose obazocaraaofígado.Transportao70%dofluxodesanguehepático.Unhaveaque leva sangue dende unha rede capilar a outra chámase vea porta. A vea porta hepáticarecibesanguedoscapilaresdosórganosdixestivosedobazoelévaaás sinusoidesdofígado.Despoisdunha comida,o sangue portalhepáticoé rico en nutrientes.Ofígadoalmacenaalgúnsdelesemodificaoutrosantesdoseupasoá circulación xeral. Por exemplo, converte a glicosa en glicóxeno para almacenamento,ocalreduceoniveldeglicosaensanguepoucotempodespoisda comida. O fígado taméndetoxificasubstancias dianas que foron absorbidas no tracto gastrointestinal, como fármacos, alcohol... e destrúe as bacterias por fagocitose.  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 20 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐21 Asveasmesentéricasuperioreesplénicaúnenseparaformaraveaportahepática. Aveamesentéricasuperiordrenasanguedointestinodelgadoeporciónsdocolon, estómagoepáncreas.Aveaesplénicadrenasanguedobazo,estómago,páncrease porciónsdocolon.Aveamesentéricainferior,quedrenanaveaesplénica,drena partedocolon. Na parte posterior do hilio, a vea porta divídese nunha rama dereita e outra esquerda que se distribúen no interior do fígado con carácter terminal e segmentario. A obstrución da vea porta hepática ou dos condutos vasculares do fígado pode cambiar as características do retorno venoso da porción abdominal do aparato dixestivo.Existenanastomosesporto‐cava,vasosqueconectanossistemasporta e cava, situadas a nivel esofáxico, hemorroidal, umbilical e retroperitoneal. Os devanditosvasosaumentaríanentóndecalibreevolveríansetortuosos,osangue dasveastributariasdaportaevitaríaopasopolofígado,entraríanosistemacavae chegaríaao corazón. A hipertensión portal pode producir, polo tanto, dilatación dos vasos que constitúenas anastomoses porto‐cava o cal se manifestaría clinicamentecomovaricesesofáxicas,hemorroidese"acabezadeaugamar",que consiste nun aumento do tamaño dos vasos da circulación xeral que se irradian dendeasveasparaumbilicais,volvéndoosvisiblesnaparededoabdome.  5.2.2VascularizaciónArterial  Ademais de recibir sangue rico en nutrientes pero desosixenada (pola porta), o fígadorecibesangueosixenadoatravésdaarteriahepática,unharamadotronco celíaco.Osangueosixenadomestúrasecoadesosixenadanassinusoides.Aarteria hepáticapropialevaaofígadoo30%defluxosanguíneo.Nohiliohepáticodivídese en hepática dereita, quevascularizaa porción dereita do fígado e hepática esquerda, que irriga o resto do órgano. As ramas da hepática son terminais e nutren territorios independentes (segmentos) mediante arterias segmentarias hepáticas.Ramasdaarteriahepática e da vea portatransportansangue cara ás sinusoides hepáticas, onde o osíxeno, a maioría dos nutrientes e algunhas substanciastóxicassoncaptadospoloshepatocitos.Osprodutoselaboradospolos hepatocitoseosnutrientesrequiridosporoutrascélulaslibéransedenovocaraao sangue,quedrenacaraáveacentralelogoflúecaraáveahepática. Asramasdaveaporta,daarteriahepáticaedocondutobiliaracompáñanseunao outro na súa distribución polo fígado. En conxunto estas estruturas chámanse tríadeportal.Astríadesportaislocalízansenosángulosdoslóbuloshepáticos. 5.2.3DrenaxeVenosa  Osanguesaedofígadoáveacavainferiormedianteasveashepáticas.Osistema venosohepáticocomezanaveacentrolobulillar,ondedrenaronassinusoides.As veascentraisdoslóbulosconflúennasveassublobulillaresquevanconverxendoen veas colectoras máis voluminosas. Finalmente, o sangue sae por dous grupos ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 21 22‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo venosos,unsuperioreoutroinferior.Ambososdousgruposrematannaveacava inferior.  5.2.4Importancianaadministracióndefármacos  Poloxeral,osfármacosadministradosporvíaoralabsórbensenamucosaintestinal caraaosistemasanguíneo mesentérico e transpórtansepor vía porta ao fígado. Unhavezqueofármacoestánofígado,osistemaenzimáticometabolizaoepásao ácirculaciónxeral.Osistemaenzimáticodofígadopodedarlugara:a)Metabolitos de igual actividade que a molécula de partida; b) Metabolitos con actividade farmacolóxica a partir de moléculas inactivas. É o caso dos profármacos ec) Metabolitosconmenorousenactividadefarmacolóxica.  Se unha gran porcentaxe de fármaco semetabolizaen metabolitos inactivos no fígado,unhamenorcantidadedefármacoactivopasaráácirculación.Ofármaco tería un alto efecto de primeiro paso hepático (por exemplo, nitratos orais,lidocaína...).Aadministracióndunfármacoporcalqueravíadeadministración cuxadrenaxevenosadesemboqueenveaportaésusceptibledesufrirefectode primeiropasohepático.  Candoosfármacosqueteñenungrandeefectodeprimeiropasoseadministran por vía oral, unha gran cantidade de fármaco pódese metabolizarantes de alcanzar a circulación sistémica. O mesmo fármaco administrado por vía intravenosanonpasaráinicialmentepolofígadooqueimpediráqueteñalugaro efectodeprimeiropasoe,porconseguinte,maiorcantidadedefármacoalcanzará acirculación.Asdosesparenteraisdefármacoscunaltoefectodeprimeiropaso hepáticoson moito máis pequenas que as doses orais aínda que producen a mesmarespostafarmacolóxica.       ACTIVIDADESPROPOSTAS  Recoméndase: A toma de apuntamentos durante o desenvolvemento da clase expositivas e o empregodestescomoguíanalecturaeoestudonostextosespecializadosquese aconsellan. Localizacióneidentificacióndetodasasestruturasquesevandescribindoenclase enatlasdeanatomía,conisoconseguiransedúascousas:porunlado,facermáis levadeirooestudoeporoutro,sercapazdeidentificarasestruturasnasmaquetas ecadáveresdasaladedisecciónanatómica.  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 22 UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo‐23 Busca, análise e síntese de información para a elaboración e exposición dos epígrafesduntemapropostonosseminarios. Undosmaioresproblemasqueentrañaoestudodaanatomíaéagrancantidade de nomes que designan a mesma estrutura. Para paliaristo, na bibliografía recoméndase un libro de nomenclatura anatómica ilustrada que facilitará enormementeadesignacióndasmesmas   AVALIACIÓNDAUNIDADEDIDÁCTICA  Oalumnononseráavaliadosenonrealizaeaprobaasprácticasdelaboratorio.A avaliaciónconsistiráen: Docenciaexpositiva:Oscontidosdoprogramadesenvolvidosnasclasesexpositivas serán avaliados mediante un exame test de opción múltiple. A nota obtida supoñeráun60%dacualificaciónfinal. Docenciainteractiva:Asúaavaliaciónsupoñeráun40%danotafinal.Ostraballose actividades realizados nos seminarios e nas prácticas serán avaliados de forma continuaemedianteunexamefinal.  ÍNDICE Unidade didáctica 7Aparato dixestivo 23 24‐UNIDADEDIDÁCTICAVII.AparatoDixestivo ANEXOS  Recomendaciónsdecaraáavaliación  Á hora de preparar a avaliación o alumno ha de centrarse na comprensión dos conceptos explicados e na súa posible aplicación no ámbito farmacéutico sen limitarseunicamenteáasimilacióndeinformación,motivopolocalserecomendaa realización de esquemas organizados nos que se establezan conexións de coñecementoseconceptos.  Recomendaciónsdecaraárecuperación  Érecomendableasistirárevisióndoexamecofindedetectarosfalloscometidose superalos xa que se farán suxestións e darán consellos para poder mellorar os resultados.   BIBLIOGRAFÍA  Atlasdeanatomía  GILROY AM, MACPHERSON BR, ROSS LM. Prometheus. Atlas de Anatomía.Ed. MédicaPanamericana,Madrid.ISBN:978‐84‐7903‐600‐3.2009. NETTER FH.Atlas de Anatomía Humana.(4ª ed).Ed. Elsevier‐Masson, Barcelona. ISBN:978‐84‐4581‐759‐9.2007.  Librosdetexto  DRAKERL,VOGLW,MITCHELL,AWM.GRAYAnatomíaparaestudiantes(2ªed).Ed. ElsevierChurchillLigingstone.ISBN978‐84‐8086‐671‐2.2010. DYKES M, WATSON W.Lo esencial en anatomía.(3ª ed).Ed. Elsevier Mosby, Barcelona.ISBN:978‐84‐8086‐686‐6.2010. FENEIS H, DAUBER W.Nomenclatura Anatómica Ilustrada. (5ª ed). Ed. Masson‐ Salvat,Barcelona.ISBN:978‐84‐4581‐642‐4.2006. ROUVIÈREH,DELMASA.Anatomía humana: descriptiva, topográfica y funcional. (11ªed).Ed.Masson,Barcelona.ISBN:978‐84‐458‐1313‐3.2005.  Vídeos ACLAND'S ATLAS OF HUMAN ANATOMY:[U.S.A.]: lippincott Williams & Wilkins, cop.2004.Vol.4  Recursosnainternet leonardocoscarelli.blogspot.com/  ÍNDICE Unha colección orientada a editar materiais docentes de calidade e pensada para apoiar o traballo do profesorado e do alumnado de todas as materias e titulacións da universidade VICERREITORÍA DE ESTUDANTES, CULTURA E FORMACIÓN CONTINUA